2014D14083

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Minister van Economische Zaken over het ontwerpbesluit
grootschalige uitrol slimme meters, toegezonden aan de Kamer per brief
d.d. 10 maart 2014 (Kamerstuk 29 023, nr. 160).
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Peen

nds-tk-2014D14083

1

Inhoudsopgave
I

II
III

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de
VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de
PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie

2

Antwoord / Reactie van de Minister
Volledige agenda

7
7

2
3
4
5

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennis genomen van
het Ontwerpbesluit grootschalige uitrol slimme meters (29 023). Deze
leden zien de voordelen van de slimme meter en het investeren in een
toekomstgerichte infrastructuur. Wel hebben zij nog een aantal vragen.
De leden van de VVD-fractie vinden het van groot belang dat er voldoende
waarborgen zijn om de privacy van klanten met een slimme meter te
borgen. Het is goed dat netbeheerders een controle- en beheersorganisatie hebben ingericht waarin zij onder coördinatie van Netbeheer
Nederland samenwerken aan privacy- en securityrichtlijnen, technische
veiligheidseisen aan de meters en achterliggende systemen, veiligheidsaudits en kwetsbaarheidstesten. Deze leden lezen dat de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) concludeert dat dit een professionele
organisatie is die uitgebreide processen heeft ingericht. Deze leden
vragen zich af welke toezichtsinstrumenten de ACM in dezen heeft? Zijn
die volgens de ACM zelf toereikend? Zijn er nog onderdelen waarop het
toezicht kan worden aangescherpt? Heeft de ACM voldoende expertise in
huis om adequaat te kunnen toezien op alle verschillende aspecten inzake
privacy, security en technische veiligheid?
Verder stelt de Minister op pagina 5 van zijn beantwoording van de
schriftelijke vragen dat «de security nu op orde is». De wereld van
cybersecurity verandert echter constant en snel. Hoe zorgen de Minister
en de netbeheerders ervoor dat de kennis van de netbeheerders en die
van het toezicht up-to-date blijven?
De leden van de VVD-fractie denken dat er met het besluit tot grootschalige uitrol meer zekerheid komt bij marktpartijen om zich (verder) te
begeven op en te investeren in de energiebesparingsdienstenmarkt. Deze
leden zien deze markt graag tot verdere ontwikkeling komen. Hoe is de
Minister verder betrokken bij het aanjagen van innovatie in deze markt?
Welke zaken wil hij nog oppakken? In hoeverre speelt de topsector energie
een rol in de ontwikkeling van deze markt?
De Minister omschrijft op pagina 21 van de antwoorden op de schriftelijke
vragen een relatief beperkte en gemotiveerde doelgroep voor energiebesparingsdiensten. De uitdaging is volgens hem om ook de minder ervaren
of technologisch georiënteerde gebruikersgroepen te bereiken. Hoe pakt
de Minister deze uitdaging op?

2

De Minister schets in zijn beantwoording van de schriftelijke vragen een
beeld van de situaties in Duitsland en België, waar de marktsituatie anders
is en daarom de businesscase voor slimme meters ook anders uitpakt.
Kunnen deze leden concluderen dat de situatie in Nederland gunstig is
doordat we de inrichting van het systeem in Nederland efficiënt hebben
vormgegeven?
De netbeheerders hebben bevestigd dat de uitrol van de slimme meter
gefinancierd gaat worden binnen de ruimte die het meettarief op basis
van 2005 plus inflatiecorrectie biedt, zo lezen de leden van de VVD-fractie.
De Minister schrijft ook (pagina 15) dat dit betekent dat het tarief voor
consumenten niet zal stijgen door de uitrol van de slimme meter. Welke
waarborgen kan de Minister daar bij geven? Wat gebeurt er als de kosten
alsnog tegenvallen?
De leden van de VVD-fractie vinden het schrappen van de schakelfunctionaliteit waardoor er niet meer op afstand af- en aangesloten kan worden
een gemiste kans. Hoewel het op individueel niveau reguleren en klanten
afsluiten volgens de Minister niet het hoofddoel is van de slimme meter,
is dit wat de fractieleden betreft wel een heel interessante extra
mogelijkheid ervan. De Minister schrijft hierover (pagina 16) dat deze
functionaliteit tijdens de kleinschalige uitrol, hoewel dit technisch mogelijk
was, ook niet of nauwelijks werd toegepast door de netbeheerders,
aangezien die zeker wilden weten of zij in geval van afsluiting met de
juiste persoon te maken hadden. Waarom is dit zo moeilijk vast te stellen?
Hoe kan het dan dat netbeheerders hier onzeker over zijn? Vindt de
Minister dat er voldoende is geprobeerd om de mogelijkheden van de
schakelfunctie optimaal te benutten?
In hoeverre is het mogelijk om met behulp van de schakelfunctie de
elektriciteitsvoorziening af te knijpen, waardoor huishoudens niet
helemaal worden afgesloten, maar er wel een stevig signaal kan worden
gegeven? Voorkomt het tijdig knijpen van de stroomvoorziening niet dat
de rekening juist snel verder oploopt? In hoeverre kan de slimme meter
bijdragen aan het opsporen van illegale hennepplantages? Als slechts een
beperkt aantal consumenten de meter weigert of administratief uitzet, is
dan het stroomverbruik niet gedetailleerd in kaart te brengen?
De Minister schrijft ook dat rond de geschatte batenposten van de
schakelfunctie grote onzekerheden bestaan, zoals de genoemde terughoudendheid van netbeheerders ten aanzien van het op afstand afsluiten en
over de ontwikkeling van prepaid diensten. Kan dit ook betekenen dat de
geschatte baten van de schakelaar, via het op afstand aan- en afschakelen
bij wanbetaling en het kunnen aanbieden van prepaid diensten veel hoger
liggen dan de geschatte respectievelijke € 87 en € 166 mln.? Hebben de
netbeheerders wel voldoende prikkels om wanbetaling en misbruik ook
daadwerkelijk aan te pakken? Daarbij is de netto contante waarde van het
behouden van de schakelfunctie licht positief, namelijk € 10 mln. (pagina
18). Is dit positieve saldo niet voldoende reden, ook al is het een relatief
beperkt bedrag ten opzicht van de totale uitrol, om toch slimme meters
met schakelfunctie uit te rollen? En als er zoveel onzekerheden over de
baten van de slimme meter, betekent dat niet dat die baten juist ook veel
hoger uit kunnen vallen?
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie bedanken de Minister voor de beantwoording van de feitelijke vragen en zien geen aanleiding tot het indienen
van een verdere inbreng.

3

Vragen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben met belangstelling kennis genomen op
de antwoorden van de Minister op de feitelijke vragenronde over de uitrol
van de slimme meter. Zij zijn ervan overtuigd dat de slimme meter in
potentie een zeer nuttige functie kan hebben in de overgang naar een
meer duurzame energievoorziening en daarnaast een rol kunnen spelen
bij een socialer incassobeleid.
Van beide maatschappelijke baten is op dit moment nog geen sprake. De
derde bate, energiebesparing door meer transparantie van het verbruik
voor de consument, blijkt op basis van de huidige interfaces veel kleiner
te zijn dan door de regering ten tijde van de behandeling van het
wetsvoorstel werd verondersteld.
Graag zien deze leden bevestigd dat, ook bij een grootschalige uitrol van
de slimme meter, huishoudens het recht houden om de communicatiefunctie van de meter uit te laten zetten.
Daarmee komen de leden van de SP-fractie op hun belangrijkste vraag:
waarom nu starten met de grootschalige uitrol? De half miljoen slimme
meters die tot dusver geplaatst zijn vormen naar de mening van deze
leden een voldoende basis om op flinke schaal pilots te kunnen uitvoeren.
Die pilots zijn hard nodig om vast te stellen welke functionaliteiten het
meest kunnen bijdrage aan de maatschappelijke doelstellingen.
Het lijkt de leden van de SP-fractie zeer aannemelijk dat deze pilots nog
zullen leiden tot optimalisatie van de specificaties van de slimme meter.
Als dat zo is zal een grootschalige uitrol op dit moment leiden tot een
aanzienlijke kapitaalvernietiging. Binnen betrekkelijk korte tijd zullen de
geplaatste meters immers al weer verouderd zijn, en ver voor het
verstrijken van de technische en economische levensduur vervangen
moeten worden.
Er is sinds 2010 geen nieuwe Maatschappelijke Kosten Baten Analyse
(MKBA) gemaakt. De tot dusver gerealiseerde gemiddelde energiebesparing ligt in de orde van een factor drie lager dan de destijds geprognotiseerde. Kan worden aangegeven hoeveel de MKBA hierdoor
verslechtert?
De MKBA uit 2010 bestrijkt een periode van 50 jaar. Daarmee zijn de
onzekerheden in de uitkomst bijzonder groot. Komt het vaker voor dat bij
MKBA’s dergelijke extreem lange looptijden als uitgangspunt gehanteerd
worden? Kan worden aangegeven wat het effect is op het gerealiseerde
financiële resultaat, als de looptijd gehalveerd wordt tot 25 jaar? Wat is de
economische levensduur van de bestaande klassieke gas- en elektriciteitsmeters en wat is de aangenomen economische levensduur van de
slimmer meter in de MKBA?
De Minister ziet als belangrijkste gebruikswaarden van de slimme meter
het vergroten van het inzicht in het eigen verbruik en mogelijkheden voor
energiebesparing (antwoord vraag 2). Vervolgens wordt letterlijk gesteld:
«De ontwikkeling van energiebesparingsdiensten bevindt zich, zoals ook
de Monitor Energiebesparing Slimme Meter aangeeft, nog in een pril
stadium.»
Onderstreept dit niet de noodzaak om de -volgens de regering- belangrijkste gebruikswaarde van de slimme meter door middel van pilots beter
te onderbouwen en te optimaliseren?

4

De Minister vindt het van belang dat de randvoorwaarden om contractvormen op basis van dynamische tarieven mogelijk te maken zo snel
mogelijk worden ingevuld en dat de sector dit voortvarend oppakt. De
leden van de SP-fractie onderschrijven dat standpunt van harte. Welke
tijdspanne heeft de Minister bij de omschrijving «zo snel mogelijk» in
gedachten? Is er op het terrein van regelgeving nog actie nodig om de
uitvoering van de motie van de leden Jansen en Leegte mogelijk te
maken?
Duitsland en België hebben besloten om de uitrol van de slimme meter te
temporiseren tot meer duidelijkheid bestaat over een positieve business
case. Wijken de Dutch Smart Meter Requirements af van de huidige
Duitse en Belgische eisen? Zo ja, op welke punten? Ligt het niet voor de
hand om in het kader van grensoverschrijdende samenwerking in te
zetten op een gemeenschappelijke standaard met Duitsland en/of België?
Ziet de Minister een rol voor zichzelf weggelegd bij het bevorderen van
zo’n gemeenschappelijke standaard?
Bij de behandeling van het wetsvoorstel slimme meter was de bedoeling
dat de meter ook gebruikt zou kunnen worden voor het op afstand aan- en
afsluiten van de gebruiker, wat een belangrijke efficiencywinst zou
opleveren voor de netbeheerders. Hiervan wordt nu afgezien. Wat is het
effect van deze wijziging op de MKBA?
Blijft de meter wel de functionaliteit houden om op afstand de doorlaatwaarde te kunnen beperken? Onderschrijft de Minister dat deze functionaliteit een (socialer) alternatief kan zijn voor afsluiten in het geval van
betalingsachterstand?
Vragen van de leden van de fractie van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie zijn tegen de uitrol van de slimme meter. De
leden vinden het ronduit schandalig dat er op bevel van Brussel 3,3
miljard betaald moet worden om de slimme meter uit te rollen. Inmiddels
is duidelijk geworden dat de veronderstelde baten schromelijk overschat
zijn. De leden vinden dat daarin een kwalijke rol voor KEMA is weggelegd,
aangezien zij in hun kosten-batenanalyses moedwillig de zaken veel
rooskleuriger hebben voorgesteld dan ze zijn. Dat maken de leden op uit
het artikel getiteld: «Tweede Kamer: trek aan de noodrem en stop uitrol
slimme meters», (vrijhandelsoptiek, 17-03-2014). Kan de Minister
aangeven wat hij vindt van de aantijgingen in dit artikel op de door KEMA
gepresenteerde kosten en baten? Kan de Minister tevens aangeven welke
rol het Ministerie van Economische Zaken heeft gespeeld bij de totstandkoming van de kosten-baten analyses? Is daarbij bijvoorbeeld gesproken
over welke kosten/baten al dan niet zouden worden meegewogen in de
MKBA’s? Zo niet, hoe verklaart de Minister dan dat Kema 1,6 miljard aan
baten rekent voor besparing op call center kosten (930 miljoen) en
verbeterde marktwerking (680 miljoen)? Dat zijn toch immers volstrekt
irreële baten die louter door politieke inmenging of door onkunde dan wel
belangenverstrengeling bij Kema op zijn genomen in de kosten/baten
analyse, of heeft de Minister daar een andere verklaring voor?
Los van de aantijgingen uit bovengenoemd artikel blijkt uit de beantwoording van de feitelijke vragen dat de veronderstelde baten schromelijk
overschat zijn. Er is immers geen sprake van een energiebesparing van 6
en 5% zoals in de MKBA 2010 werd verondersteld, maar van 0 en 0,9%
voor respectievelijk elektriciteit en gas. Dat betekent dat de veronderstelde
baten van 1470 miljoen door middel van energiebesparing vrijwel volledig
verdampt zijn. Dat is behoorlijk zuur voor de Nederlandse huishoudens
aangezien zij sinds 2005 via de tariefsverhoging meettarief al een bijdrage

5

hebben betaald voor de slimme meter. De leden vragen zich dan ook af in
hoeverre Nederlandse huishoudens hun bijdrage nog terug kunnen
vorderen? Met andere woorden hoeveel zouden we nog kunnen redden
van die 3,3 miljard aan kosten, indien wij nu als Kamer zouden besluiten
de grootschalige uitrol van de slimme meter te annuleren?
Naast het kostenaspect hebben deze leden nog enkele argumenten om af
te zien van een grootschalige uitrol van de slimme meter. In de eerste
plaats vrezen de leden een vorm van prijs gedreven gedragssturing die
over Nederlandse huishoudens middels de slimme meter kan worden
uitgerold. Dit hangt tevens samen met de eveneens door Brussel geëiste
verduurzaming van onze energievoorziening. Wind en zonne-energie
zorgen namelijk voor een ernstige verstoring in het energieaanbod
waardoor het verschil tussen piek en dal prijzen en de gemiddelde
onbalansprijs zal toenemen, hetgeen wordt bevestigd in de antwoorden
op de feitelijke vragen. Dat betekent dat Nederlandse huishoudens straks
fors meer gaan betalen voor hun energieverbruik, tenzij zij hun energieverbruik aanpassen aan de weersomstandigheden en de prijsschommelingen op de energiemarkt. Uiteraard kan de consument ook met een
slimme meter straks nog altijd kiezen voor een vast tarief, maar de leden
vrezen dat deze tarieven steeds meer zullen verschuiven richting de hoge
piektarieven. Kan de Minister verzekeren dat dit niet gebeurt en dat de
consumenten altijd verzekerd zijn van de reële mogelijkheid te kiezen voor
een voordelig vast tarief, zodat mensen gevrijwaard kunnen blijven van
deze ongewenste gedragssturing? Welke maatregelen neemt de Minister
om Nederlandse huishoudens te beschermen tegen dergelijke dwangmatige prijs gestuurde gedragsbeïnvloedingspraktijken?
Naast deze vorm van prijs gedreven gedragsmanipulatie bestaat er ook
een vorm van aanbod gedreven gedragsmanipulatie, die zelfs een stapje
verder gaat. Zo kan in Californië de energieleverancier de airco uitzetten
bij zijn afnemers indien het energieaanbod ontoereikend is. Weliswaar
krijgen de afnemers hiervoor een financiële vergoeding, echter de leden
vinden het zeer onwenselijk en tevens een schending van de privacy dat
een energiebedrijf op afstand apparaten kan beheersen. Door dergelijke
praktijken toe te staan en technisch mogelijk te maken (en dat is het geval
aangezien steeds meer apparaten voorzien zijn van chips die draadloos
aangestuurd kunnen worden) wordt een extra controle mogelijkheid
geïntroduceerd die vanuit balancerings oogpunt voor energiebedrijven en
netwerkbedrijven interessant is. Echter voor huishoudens betekent dit
simpelweg een regelrechte beperking van hun vrijheden om energie te
verbruiken en een onnodige afbreuk van onze in Nederland opgebouwde
welvaart. De leden van de PVV-fractie vragen de Minister dan ook met
klem om dergelijke praktijken van aanbod gedreven gedragsmanipulatie
te verbieden.
Ten slotte willen deze leden hun zorgen uiten over de vele potentiele
privacy schendingen. In Amerika hebben bedrijven als Google en
Facebook al aangegeven te willen betalen voor data verzameld door
middel van soortgelijke slimme meters. Ook in Nederland ligt dit gevaar
op de loer, want zelfs indien dergelijke bedrijven geen directe persoonsgegevens gebruiken en zich dus houden aan de geldende privacywetgeving,
kunnen zij op basis van statistische informatie digitale profielen
aanmaken. Deze leden vragen dan ook aan de Minister welke mogelijkheden hij ziet om de Nederlandse consument hiertegen te beschermen?
Verder blijkt uit de antwoorden op de feitelijke vragen dat het onmogelijk
is om de slimme meter hardware- matig los te koppelen. Dat betekent dat
indien hackers erin slagen de beveiliging te kraken (hetgeen niet
ondenkbaar is gezien eerdere beveiligingsblunders bij overheidsprojecten,
zoals de OV-chipkaart) zij ongebreideld toegang hebben tot de energie-

6

voorziening van eindgebruikers en zelfs tot hun apparatuur. Erkent de
Minister dit veiligheidsrisico en welke mogelijkheden ziet de Minister voor
huishoudens om zich hiertegen te beschermen, behalve het niet
overstappen naar een slimme meter?
Al met al concluderen de leden van de PVV-fractie dat zelfs indien al een
deel van de uitgaven voor de slimme meter niet meer terug te halen is,
het verstandiger is om het project alsnog te annuleren. De potentiele
beveiligingsrisico’s en mogelijkheden tot gedragsmanipulatie zijn
maatschappelijk onverantwoord en de schromelijk overschatte baten
blijken bij lange na niet op te wegen tegen de torenhoge kosten. Kosten
die immers linksom of rechtsom door de Nederlandse huishoudens
betaald moeten worden en daar is volgens de leden helemaal niemand bij
gebaat!
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Aanbieding ontwerp-besluit grootschalige uitrol slimme meters
Brief regering d.d. 10-03-2014, Minister van Economische Zaken, H.G.J.
Kamp – Kamerstuk 29 023, nr. 160
Beantwoording vragen commissie over het ontwerp-besluit
grootschalige uitrol slimme meters
Brief regering d.d. 07-04-2014, Minister van Economische Zaken, H.G.J.
Kamp – Kamerstuk 29 023, nr. 163

7