Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1954
Vragen van de leden Groothuizen en Diertens (beiden D66) aan de Ministers
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van Defensie en de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht
«Vreemdelingenadvocaten: «Curaçao zet Venezolanen collectief uit»»
(ingezonden 27 januari 2020).
Antwoord van Minister Knops (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de Minister van Defensie en de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid (ontvangen 5 maart 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2019–2020, nr. 1749.
Vraag 1
Herinnert u zich uw antwoorden op de vragen 2,3 en 4?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Door wie wordt dit interview afgenomen? Hoe worden vreemdelingen van te
voren geïnformeerd over het doel en het belang van dit interview? Kunnen
vreemdelingen zich tijdens het interview laten bijstaan door een advocaat? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 2
Het Korps Politie Curaçao (KPC) neemt de betreffende gehoren af. De
autoriteiten van Curaçao hebben mij laten weten dat het doel en belang van
dit interview mondeling aan de vreemdeling (in diens voertaal) kenbaar wordt
gemaakt. Het KPC maakt bij het afnemen van het gehoor gebruik van
onderdelen uit de vragenformulieren waarmee eveneens in Caribisch
Nederland wordt gewerkt. De autoriteiten van Curaçao hebben aangegeven
dat vreemdelingen zich tijdens een gehoor kunnen laten bijstaan door een
advocaat. Het is volgens de autoriteiten van Curaçao echter aan de vreemdeling zelf om een beroep te doen op rechtshulp. De autoriteiten van Curaçao
hebben aangegeven dat in dit kader op het terrein van rechtshulp momenteel
de samenwerking wordt gezocht met enkele lokale non-gouvernementele
organisaties.

1

ah-tk-20192020-1954
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1106.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Herinnert u zich het antwoord op vraag 13?
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Op welke wijze heeft Defensie geverifieerd of er sprake was van humane
omstandigheden en of de opgevangen vreemdelingen toegang hadden tot
juridische bijstand? Hoe zag deze verificatie eruit en wat waren de bevindingen? In hoeverre is hier onderscheid gemaakt tussen wat op papier is
afgesproken (bijvoorbeeld dat vreemdelingen over het algemeen maximaal
14 dagen in de barakken verblijven) en hetgeen er gebeurt in de praktijk
(namelijk dat sommige vreemdelingen meerdere maanden verblijven in de
barakken)?
Antwoord 4
Ik herhaal dat Defensie in onderhavige casus, onder het gezag van de
regering van Curaçao, in een uitzonderlijke situatie militaire bijstand heeft
geleverd in het kader van de handhaving van de openbare orde door te
ondersteunen bij de bewaking en beveiliging van een tijdelijke opvanglocatie
voor een groep vreemdelingen, in afwachting van hun uitzetting. De inzet van
Defensie is er derhalve op gericht geweest om Curaçao te ondersteunen in
het creëren van humane omstandigheden op een alternatieve locatie
aangezien de reguliere locatie van vreemdelingenbewaring de maximale
capaciteit had bereikt. Bij deze ondersteuning is door personeel van
CZMCARIB en de Brigade KMar zowel voorafgaand als tijdens de bijstand
altijd zicht geweest op de omstandigheden waarin de vreemdelingen terecht
zouden komen. Bij meerdere vergaderingen met de lokale autoriteiten zijn de
omstandigheden in de tijdelijke opvanglocatie besproken en is verzekerd dat
er gescheiden toiletgroepen en douches waren, alsook ventilatie, voedsel,
bewegingsvrijheid, bedden, medische zorg en juridische bijstand. Bij de
diverse afstemmingsmomenten heeft het welzijn van de vreemdelingen
immer voorop gestaan.
Vraag 5
Vindt u de detentieomstandigheden in de vreemdelingenbarakken op Curaçao
in overeenstemming met de standaards die zijn te verwachten in het
Koninkrijk der Nederlanden? Zo ja, waarom? Zo nee, op welke punten niet en
wat kunt u eraan doen om dit te verbeteren?
Antwoord 5
Ik maak mij zorgen over de omstandigheden in de vreemdelingenbewaring
op Curaçao. Aangezien het migratiebeleid een landsaangelegenheid betreft, is
het echter aan Curaçao om deze omstandigheden te verbeteren. De Minister
van Justitie van Curaçao heeft mij in december 2019 gemeld dat hij voornemens is de materiële en immateriële condities in de vreemdelingenbewaring
zoveel mogelijk in lijn te brengen met de standaarden van het European
Committee for Prevention of Torture (CPT), zoals uiteengezet in het factsheet
Immigration Detention, uit 2017. Voorts gaf hij aan dat de uitvoering van een
door Curaçao op te leveren project- en implementatieplan vreemdelingenbewaring, hieraan zal bijdragen.
Gelet op de grote opgave waarvoor Curaçao zich geplaatst ziet, biedt
Nederland, op verzoek van Curaçao, op basis van artikel 36 Statuut ondersteuning via het leveren van technische assistentie en het beschikbaar stellen
van financiële middelen. Deze ondersteuning stelt de Nederlandse regering
ook in staat de vorderingen van de Curaçaose autoriteiten te volgen. Het is
mijn verwachting dat in de loop van 2020 in dit verband de nodige resultaten
door Curaçao worden geboekt.
Vraag 6
Vindt u het humaan om meerdere vreemdelingen gezamenlijk voor langere
tijd (bijvoorbeeld 8 maanden) 23 uur per dag vast te houden in een zeer
sobere slaapzaal met enkel wat stapelbedden? Zo ja, waarom? Zo nee, bent u
bereid hier iets aan te doen en de autoriteiten van Curaçao hierop aan te
spreken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Het is van belang dat vreemdelingen in Curaçao worden behandeld op een
wijze die niet in strijd is met Curaçaose en internationale regelgeving. Dit
betekent dat vreemdelingen niet langer verblijven in de vreemdelingenbewaring dan dat de regelgeving toelaat en dat hun rechten niet worden geschonden wanneer zij in vreemdelingenbewaring verkeren. Of in een concrete
situatie conform bovengenoemde normen wordt gehandeld, is aan de
autoriteiten en de rechterlijke macht van Curaçao om te beoordelen.
Verder benadruk ik dat Nederland momenteel ondersteuning aan Curaçao
biedt bij het verbeteren van de vreemdelingenketen. De assistentie die
Nederland bijvoorbeeld momenteel aan Curaçao verleent is er mede op
gericht om het proces van het afdoen van verzoeken om bescherming en het
terugkeerproces te bevorderen. Daarnaast sprak ik op verzoek (kenmerk:
2020Z00291) van leden van de vaste commissie Koninkrijksrelaties uit de
Tweede Kamer die begin januari 2020 deel uitmaakten van de Nederlandse
delegatie bij het IPKO, met de Minister van Justitie van Curaçao over
langdurig verblijf in de vreemdelingbewaring bij het SDKK. Hierover heb ik
uw Kamer per brief geïnformeerd2.
Vraag 7
Vindt u het humaan als vreemdelingen slechts één uur per dag worden
gelucht in een gesloten kooi? Zo ja, waarom? Zo nee, bent u bereid hier iets
aan te doen en de autoriteiten van Curaçao hierop aan te spreken?
Antwoord 7
Ik onderstreep het belang dat Curaçao diens verplichtingen nakomt, daar
waar het de omstandigheden in de vreemdelingenbewaring betreft. Ik acht
het daarbij onwenselijk dat vreemdelingen in bewaring binnen het Koninkrijk
zonder zinvolle dagbesteding (c.q. aanbod van activiteiten) in vreemdelingenbewaring verkeren.
De Curaçaose autoriteiten geven verder aan dat mannelijke vreemdelingen
wegens redenen van interne veiligheid maximaal twee uren per dag worden
gelucht. De betreffende autoriteiten hebben mij verzekerd dat na de geplande
verbouwing van de faciliteiten respectievelijk een regulier verblijfsregime en
een beheersregime zullen worden gehanteerd, hetgeen er aan moet bijdragen
dat de vreemdelingen meer vrijelijk binnen de vreemdelingenbewaring
kunnen bewegen. De Curaçaose autoriteiten hebben mij verder gemeld dat
de cellen in vreemdelingenbewaring bij het SDKK de hele dag open staan en
dat men over een recreatieruimte met fitnessmogelijkheden beschikt.
In het kader van de ondersteuning die Nederland, op basis van artikel 36 van
het Statuut, levert, heb ik er eind 2019 bij de autoriteiten van Curaçao onder
andere op aangedrongen dat zij maatregelen ontwikkelen ter bevordering van
een zinvolle dagbesteding voor vreemdelingen in bewaring (bijvoorbeeld
door middel van de invoering van dagprogramma’s). De regering van
Curaçao is momenteel aan zet om de betreffende maatregelen binnen
afzienbare tijd te ontwikkelen en deze vervolgens door te voeren. De Dienst
Justitiële Inrichtingen levert hierbij assistentie.
Vraag 8
Vindt u de sanitaire voorzieningen humaan wanneer vreemdelingen
voetschimmel en schurft van de douche krijgen omdat deze zo weinig wordt
schoongemaakt? Vindt u de sanitaire voorzieningen humaan als de wc-pot
van de muur is gesloopt en de vloer is bevuild? Zo ja, waarom? Zo nee, bent
u bereid hier iets aan te doen en de autoriteiten van Curaçao hierop aan te
spreken?
Antwoord 8
Curaçao is verantwoordelijk voor het onderhoud van de vreemdelingenbewaring. De hygiënische omstandigheden in de vreemdelingenbewaring op
Curaçao dienen in lijn te zijn met de geldende (internationale) standaarden.
De autoriteiten van Curaçao stellen dat het hen niet bekend is waarop de
betreffende bewering over tekenen van schurft en voetschimmel zijn
gebaseerd.
2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

De autoriteiten van Curaçao geven aan dat de sanitaire voorzieningen in de
vreemdelingenbewaring veelvuldig door vreemdelingen worden vernield. Zo
geven de autoriteiten van Curaçao ter illustratie aan dat een aantal voorzieningen in 2018 drie keer vervangen moest worden. De autoriteiten van
Curaçao geven daarbij aan dat bij beschadiging of vernietiging het niet
mogelijk is om op dezelfde dag de betreffende sanitaire voorzieningen te
herstellen. Curaçao heeft Nederland in november 2019 in het kader van
onderlinge bijstand om een bijdrage gevraagd voor de aanschaf van nieuwe
rvs-toiletten, ter waarde van 40.000 euro. Mede gelet op de problematiek en
de duur van de aanschaf is deze financiële bijdrage eind 2019 reeds door
Nederland geleverd.
Vraag 9
Deelt u de zorgen dat als het aantal vreemdelingen in de barakken toeneemt,
het schrijnende karakter van de omstandigheden waarschijnlijk ook zal
toenemen en mogelijk ook kan leiden tot grotere problemen zoals uitbraak
van ziektes en escalaties van geweld? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u
bereid deze zorgen over te brengen aan de autoriteiten van Curaçao?
Antwoord 9
Ja, deze zorgen deel ik. De Minister van Justitie van Curaçao is voornemens
de capaciteit van de vreemdelingenbewaring uit te breiden tot circa 70
plekken. Eind 2019 drong ik er bij Curaçao al op aan dat planvorming niet
alleen betrekking moet hebben op de uitbreiding van de faciliteit en het
verbeteren van de materiële condities, maar ook op het in samenhang
doorvoeren van aanvullende maatregelen om het regime voor de specifieke
doelgroepen substantieel te verbeteren. Dit teneinde de beheersbaarheid in
de vreemdelingenbewaring op de korte- en lange termijn te verbeteren.
Curaçao heeft aangegeven dat het in 2020 maatregelen neemt om de toegang
tot medische screening en het aanbieden van zorg te bevorderen. Zelf hecht
ik er waarde aan dat Curaçao maatregelen neemt om de medische intake en
de toegang tot een huisarts, een psycholoog en verpleegkundigen structureel
mogelijk te maken. Dit heb ik eind 2019 ook aan de regering van Curaçao
kenbaar gemaakt.
Het is aan de autoriteiten van Curaçao om te anticiperen op een (mogelijke)
toename van het aantal vreemdelingen in de betreffende faciliteit en het
nemen van eventuele alternatieven maatregelen in plaats van bewaring zoals
het opleggen van een meldplicht.
Vraag 10
Op welk moment bent u van oordeel dat, op grond van artikel 43, tweede lid
van het Statuut, sprake is van een actieve rol voor de Nederlandse overheid
om de situatie op Curaçao te verbeteren? Kunt u uw antwoord uitgebreid
toelichten?
Antwoord 10
Artikel 43 van het Statuut brengt onder andere tot uitdrukking dat in elk van
de Landen van het Koninkrijk mensenrechten moeten worden beschermd. Het
is primair aan de landen zelf om een adequaat niveau van mensenrechtenbescherming te verwezenlijken. Indien dit op problemen stuit, verdient het de
voorkeur het gewenste beschermingsniveau te bereiken langs de thans
ingeslagen weg van onderlinge samenwerking tussen de Landen.
Ingrijpen door het Koninkrijk op grond van het Statuut is een laatste
redmiddel. Dit is een staatsrechtelijk gegeven, maar het is ook een zaak van
handelingsperspectief. Een ingreep heeft namelijk vergaande bestuurlijke en
financiële consequenties, die niet eenvoudig te overzien zijn. Daarbij moet
een dergelijk besluit rekenen op voldoende draagvlak binnen de Koninkrijksregering.
Ten aanzien van de vraag op welk moment uit hoofde van de waarborgfunctie van het Koninkrijk (artikel 43, tweede lid Statuut) voor het Koninkrijk een
actieve rol is weggelegd, verwijs ik u naar mijn brief aan de Eerste Kamer
(Kamerstukken I, 2019/2020, 29 653, I), waarin ik uitgebreid ben ingegaan op
de verhoudingen binnen het Koninkrijk. In deze brief zet ik onder meer uiteen
dat de toezichthoudende rol van de Koninkrijksregering naar mijn opvatting
kan worden geactiveerd door (het niet nakomen van) een rechterlijke
uitspraak en door signalen van lokale, internationale of niet-gouvernementele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

organisaties. Over de omstandigheden in de vreemdelingenbewaring in
Curaçao is naar mijn weten tot op heden nog niet door een rechter geoordeeld dat deze onrechtmatig zijn. Wel hebben verschillende organisaties
hierover hun zorgen uitgesproken. Deze signalen sterken de Nederlandse
regering in haar overtuiging dat het van belang is om er, in het kader van de
door Nederland verstrekte ondersteuning, in 2020 zoveel mogelijk op toe te
zien dat de regering van Curaçao de overgebrachte voornemens omzet in
daadwerkelijke uitvoering van maatregelen. Mochten de inspanningen van
Curaçao – mede in het kader van artikel 36 Statuut – tot onvoldoende
resultaat leiden, dan kan op termijn door de Koninkrijksregering worden
bezien in hoeverre een optreden in de bredere context van het Koninkrijk
wenselijk is.
Vraag 11
Hoe beoordeelt u het verschil tussen de informatie die u van de autoriteiten
van Curaçao ontvangt en de bevindingen van bijvoorbeeld verschillende
Kamerleden die met eigen ogen een andere werkelijkheid vaststellen?
Antwoord 11
In algemene zin kan ik aangeven dat er tussen diverse ministeries van
Curaçao en Nederland op verschillende terreinen structureel sprake is van
informatie-uitwisseling, bijvoorbeeld in het kader van ondersteuning en
samenwerking. Daarnaast pleegt Nederland regelmatig hoor- en wederhoor
bij de autoriteiten van Curaçao, om onder andere ook uw Kamer zo goed
mogelijk te kunnen informeren. Ik heb de indruk dat de autoriteiten van
Curaçao bij het verschaffen van informatie zoveel mogelijk transparantie
betrachten.
Vraag 12
Bent u bereid een onafhankelijke expert(groep), bijvoorbeeld het VN
antifolteringcomité of het CPT3 van de Raad van Europa, te vragen een
bezoek te laten brengen aan Curaçao om de situatie objectief te beoordelen?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Gelet op bestaande rapporten voegt een aanvullende beoordeling mijns
inziens op dit moment weinig toe. Daarbij is het overigens in eerste instantie
niet aan mij, maar aan de autoriteiten van Curaçao om een dergelijk verzoek
te doen.
Het Koninkrijk der Nederlanden verscheen op 1 en 2 juli 2019, in het kader
van de vijfde periodieke rapportage onder het Internationaal Verdrag inzake
burgerrechten en politieke rechten, voor het VN-Mensenrechtencomité. De
Minister van Justitie en Veiligheid zond u op 5 september 2019 een afschrift
van de conclusies en aanbevelingen van dit comité4. De betreffende
conclusies en aanbevelingen hebben ook betrekking op het verbeteren van de
situatie in Curaçao. Het VN-antifolteringscomité stelde in december 2018
eveneens conclusies en aanbevelingen vast over onder andere de situatie in
Curaçao5. Verder heeft de Dienst Justitiële Inrichtingen in 2019 een advies
uitgebracht aan Curaçao om de condities in de vreemdelingenbewaring bij
het SDKK te verbeteren. Het is aan Curaçao om op basis van bestaande
analyses (aanbevolen) maatregelen te implementeren. Nederland levert
hierbij – zoals gezegd – ondersteuning bij het optimaliseren van de vreemdelingenketen en het verbeteren van de omstandigheden in de vreemdelingenbewaring bij het SDKK.
Vraag 13
Zijn de verbeteringen van het mannenblok van het SDKK inmiddels afgerond?
Zo nee, waarom niet? Wanneer verwacht u dat deze verbeteringen zijn
afgerond?

3

Europees Comité voor de Preventie van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling of Bestraffing
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 31
5
https://tbinternet.ohchr.org/Treaties/CAT/Shared%20Documents/NLD/
CAT_C_NLD_CO_7_33166_E.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5

Antwoord 13
Nee. Zoals ik per Kamerbrief van 3 december 2019 heb laten weten (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2019–2020, nr. 1323) hebben de autoriteiten van Curaçao mij eind 2019 gemeld dat in het eerste kwartaal van 2020 de
laatste verbeteringen aan het mannenblok van de vreemdelingenbewaring bij
het SDKK worden gerealiseerd. In het bijzonder gaat het hierbij om de bouw
van een overdekte recreatiezaal. De betreffende verbeteringen werden mede
bekostigd door de € 132.000 die Nederland beschikbaar stelde.
Vraag 14
Kunt u de vragen afzonderlijk en exact beantwoorden?
Antwoord 14
Ja.
Vraag 15
Kunt u de vragen zo snel mogelijk beantwoorden?
Antwoord 15
Ja. Er is in dit kader samengewerkt met het Ministerie van Justitie en
Veiligheid, het Ministerie van Defensie en de autoriteiten van Curaçao.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

6