Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2597
Vragen van de leden Paulusma en Van Ginneken (beiden D66) aan de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over aangezichtsoperaties bij
transgenderzorg (ingezonden 3 april 2023).
Antwoord van Minister Kuipers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 15 mei 2023).
Vraag 1
Bent u bekend met de signalen dat gezichtsoperaties bij transgenders niet
altijd vergoed worden door de zorgverzekeraar?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u aangeven hoeveel gezichtsoperaties er jaarlijks verricht worden? Kunt
u aangeven hoeveel aanvragen van transpersonen er jaarlijks afgewezen
worden?
Antwoord 2
Hierover zijn geen gegevens beschikbaar.
Vraag 3
Kunt u uitleggen waarom er bij gezichtsoperaties gewerkt wordt met een
machtigingssysteem in plaats van inkoop van zorg in natura?
Antwoord 3
Aangezichtsoperaties zijn plastisch-chirurgische verrichtingen.
Aanspraak op behandelingen van plastisch-chirurgische aard valt slechts
gedeeltelijk onder de basisverzekering. Behandelingen die alleen cosmetisch
van aard zijn en dus medisch gezien niet noodzakelijk zijn, zijn uitgesloten
van het basispakket. Zorgverzekeraars hebben de wettelijke verplichting om
vast te stellen of een vergoeding voldoet aan de voorwaarden.
Voorafgaand aan een behandeling van plastisch-chirurgische aard moet
daarom in alle gevallen voorafgaand toestemming (een machtiging) door de
zorgverzekeraar worden gegeven, zodat door de zorgverzekeraar vastgesteld
kan worden of de aanspraak op de basisverzekering terecht is.
Door het werken met een machtiging wordt vooraf duidelijk of er sprake is
van verzekerde zorg. Daardoor krijgt de verzekerde vooraf duidelijkheid over

ah-tk-20222023-2597
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

de vraag of zorgkosten worden vergoed. Hiermee wordt voorkomen dat de
declaratie achteraf wordt afgekeurd en de verzekerde geconfronteerd wordt
met onverwachte kosten.
Vraag 4
Kunt u aangeven bij welke andere ingrepen er gewerkt wordt met een
machtiging? Kunt u uitleggen hoe het proces van aanvraag en toekenning
daar werkt bij deze ingrepen?
Antwoord 4
De voorwaarden voor voorafgaande toestemming worden opgesteld door de
wetenschappelijke verenigingen en vastgesteld door het Zorginstituut
Nederland. De precieze voorwaarden voor vergoeding van behandelingen en
een limitatieve lijst van ingrepen van plastisch-chirurgische aard staan
beschreven in de Werkwijzer beoordeling behandelingen van plastischchirurgische aard.
De limitatieve lijst is te vinden op: https://www.vecozo.nl/globalassets/
documenten--downloads/diensten/machtigingenportaal/formulieren-medischspecialisten/limitatieve-lijst-msz-2023.xlsx.
Sinds 2012 verloopt het machtigingenproces via het VECOZO portaal, waarbij
gebruik gemaakt wordt van uniforme formulieren die door alle zorgverzekeraars worden gebruikt voor specifieke behandelingen met een aanspraakbeperking.
De zorgaanbieder vraagt de zorg aan via VECOZO en vult de vragenlijst
behorend bij de gevraagde zorg in en verstuurd deze naar de zorgverzekeraar.
Bij de zorgverzekeraar worden de aanvragen beoordeeld door medisch
adviseurs. Deze adviserend geneeskundigen van de zorgverzekeraars hebben
hun werkwijze voor de beoordeling van de machtigingen in 2021 vastgelegd
in de «Werkwijzer beoordeling behandelingen van plastisch chirurgische
aard» (hoofdstuk 14). Deze is te vinden op de website van de VAV (Vereniging
Artsen Volksgezondheid).
Vraag 5 en 6
Klopt het dat er gewerkt wordt aan een nieuw beoordelingskader voor
gezichtsoperaties bij transpersonen door verzekeraars en de VAV Werkgroep
plastische chirurgie?
Kunt u aangegeven wat de stand van zaken is van die beoordelingskader en
of ook vertegenwoordigers van transpersonen betrokken zijn bij de totstandkoming hiervan?
Antwoord 5 en 6
Het beoordelingskader van de Werkwijzer van de VAV bestaat al sinds langere
tijd en heeft geen grote inhoudelijke wijzigingen ondergaan. Het beoordelingskader is nog steeds gebaseerd op de internationale richtlijnen voor de
behandeling en begeleiding van transseksuelen van de Standard of Care
(SOC) van de WPATH (voorheen HBIGDA). Er zijn twee trajecten doorlopen
die hebben geleid tot verbeteringen in Hoofdstuk 14 van de werkwijzer. Het
nieuwe beoordelingskader is van recente datum (2021).
Er wordt op dit moment niet gewerkt aan verdere aanpassingen van het
beoordelingskader. Ik heb begrepen dat er door de betrokken partijen ook
nauw contact wordt onderhouden met de patiëntenverenigingen.
Vraag 7
Kunt u aangeven in hoeverre de toets op het «passabiliteitsprobleem» door
zorgverzekeraars bij transpersonen, als zij een afweging moeten maken voor
het goedkeuren van de financiering voor deze operaties, tot willekeur kan
leiden? Hoe wordt dit voorkomen?
Antwoord 7
Er zijn geen «harde» criteria voor het bepalen van een passabiliteitsprobleem.
Dat geldt zowel voor zorgverzekeraars als zorgverleners en transpersonen.
Het blijft daarmee een visuele beoordeling van foto’s en indien nodig op het
spreekuur van meerdere artsen en/of medewerkers van de functionele
eenheid. De medisch adviseur bij de zorgverzekeraar toetst zo zorgvuldig
mogelijk de passabiliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Als eerste beoordeelt de medisch adviseur de foto’s op passabiliteit. Bij
vermoeden dat er sprake is van passabiliteit voor wens-geslacht, worden
meerdere artsen of personen van de functionele eenheid gevraagd om een
antwoord te geven op de algemene vraag of de persoon passabel is voor het
wens-geslacht. Daarmee wordt willekeur zoveel mogelijk voorkomen en
wordt gestreefd naar objectiviteit. Als de persoon passabel is voor het
wens-geslacht, wordt er geen machtiging afgegeven.
Indien een persoon als niet-passabel wordt beoordeeld komt de volgende
stap, waarin beoordeeld wordt welke aspecten van het gelaat in ernstige
mate bijdrage aan het niet-passabel zijn. Voor deze aspecten wordt dan een
machtiging gegeven voor vergoeding van correctie. Bij bezwaren kunnen
verzekerden op het spreekuur van de medisch adviseur van de zorgverzekeraar gezien worden.
Vraag 8
Kunt u aangeven in hoeverre zorgverzekeraars de criteria voor het beoordelen
van de noodzaak voor een aanzicht operatie streng hanteren, waardoor er
vaak afwijzingen zijn?
Antwoord 8
Zorgverzekeraars hebben mij laten weten dat zij beoordelen volgens de
afspraken.
Vraag 9
Hoe en in hoeverre wordt gecontroleerd via bijvoorbeeld een second opinion
of deze afwijzingen op inhoudelijk de juiste grond gebeurt?
Antwoord 9
Zoals bij het antwoord bij vraag 2 aangegeven, zijn hierover geen gegevens
beschikbaar.
Zoals bij het antwoord bij vraag 7 aangegeven, wordt om de beoordeling zo
objectief mogelijk te maken worden niet afgewezen dan na raadpleging van
meerdere medisch adviseurs. Bij bezwaar worden de transpersonen indien
nodig op het spreekuur van de medisch adviseur gezien, samen met een
tweede persoon uit de functionele eenheid. De beoordeling wordt dus, indien
nodig, niet alleen op basis van foto’s gedaan. Als een verzekerde het niet
eens is met een beslissing van de zorgverzekeraar, kan de beslissing
onafhankelijk door de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen
(SKGZ) worden getoetst.
Vraag 10
Erkent u dat het doormaken van een transitie al een kwetsbare periode is in
iemands leven, dat een operatie daarin een belangrijke stap is in de
bevestiging van iemands gendernieuwe geslacht en dat het dus extra
belangrijk is dat hier een goede en zorgvuldige afweging gemaakt wordt?
Antwoord 10
Ik realiseer mij zeker dat een transitie een kwetsbare en belangrijke aangelegenheid is. Zoals hiervoor aangegeven is de inzet om ervoor te zorgen dat
iedereen de zorg krijgt die nodig is en om te voorkomen dat de verzekerde
achteraf voor verrassingen komt te staan. Daarbij betekent niet dat iedere
aanvraag goedgekeurd wordt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3