Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 574

VERSLAG VAN EEN COMMISSIEDEBAT
Vastgesteld 6 juli 2022
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, de vaste
commissie voor Binnenlandse Zaken en de vaste commissie voor
Infrastructuur en Waterstaat hebben op 8 juni 2022 overleg gevoerd met
mevrouw Heijnen, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, en de
heer Staghouwer, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
over:
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 30 oktober 2020 inzake toezeggingen op het
terrein van gewasbescherming (Kamerstuk 27 858, nr. 523);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 19 november 2020 inzake bevindingen over het
juridisch advies getiteld «Regulering glyfosaathoudende
middelen» (Kamerstuk 27 858, nr. 525);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 16 april 2021 inzake toezegging en motie over
het gebruik van glyfosaathoudende middelen op gronden van
het Rijksvastgoedbedrijf (Kamerstuk 27 858, nr. 536);
– de brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties d.d. 25 mei 2021 inzake reactie op de
motie van het lid Bromet c.s. over het gebruik van glyfosaat
stoppen op rijksgronden die in eigen beheer zijn (Kamerstuk
27 858, nr. 550);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 15 oktober 2021 inzake Uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie gewasbescherming 2030 (Kamerstuk 27 858,
nr. 554);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 18 november 2021 inzake verkenning RIVM naar
verbetermogelijkheden van de datavereisten in relatie tot
neurodegeneratieve ziekten (Kamerstuk 27 858, nr. 555);
– de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 22 november 2021 inzake reactie op moties en
toezeggingen op het gebied van gewasbescherming (Kamerstuk 27 858, nr. 556);
– de brief van de Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat d.d. 2 december 2021 inzake azolenresistente schimmels

kst-27858-574
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

1

–

–

–

–

–

–

in hout- en groenafval en in het loof van aardappelen, uien en
aardbeien (Kamerstuk 27 858, nr. 559);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 16 mei 2022 inzake voorstel van de Europese
Commissie over te hanteren beschermdoelen voor hommels en
solitaire bijen binnen het bijenrichtsnoer (Kamerstuk 27 858,
nr. 567);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 25 mei 2022 inzake eindrapport van de evaluatie
van Stichting Bureau Erkenningen (Kamerstuk 25 268,
nr. 207);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 25 mei 2022 inzake moties en toezeggingen op
het gebied van gewasbescherming (Kamerstuk 27 858,
nr. 569);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 1 juni 2022 inzake reactie op verzoek commissie
over een afschrift van de brief aan Meten = Weten met
betrekking tot openbaarmaking registratie van pesticiden
(Kamerstuk 27 858, nr. 571);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 1 juni 2022 inzake reactie op verzoek commissie
over een afschrift van het antwoord aan PAN-Nederland over
een aantal onderwerpen op het gebied van gewasbescherming
(Kamerstuk 27 858, nr. 570);
de brief van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit d.d. 8 juni 2022 inzake beantwoording vragen
commissie over moties en toezeggingen op het gebied van
gewasbescherming (Kamerstuk 27 858, nr. 569) (Kamerstuk
27 858, nr. 572).

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit,
Geurts
De voorzitter van de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken,
Hagen
De voorzitter van de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat,
T. de Groot
De griffier van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Jansma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

2

Voorzitter: Geurts
Griffier: Meijer
Aanwezig zijn tien leden der Kamer, te weten: Beckerman, Bisschop,
Bromet, Van Campen, Geurts, Grinwis, Tjeerd de Groot, Van der Plas,
Thijssen en Vestering,
en mevrouw Heijnen, Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat, en
de heer Staghouwer, Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit.
Aanvang 15.00 uur.
De voorzitter:
Hierbij open ik het commissiedebat met als onderwerp gewasbeschermingsmiddelen. Welkom aan de Minister en de Staatssecretaris. Voor de
Minister is het vandaag de tweede keer dat we elkaar zien. Laten we kijken
of het net zo genoeglijk wordt als vanmorgen. Mevrouw Beckerman gaf
iets van commentaar, maar de voorzitter hoorde dat niet helemaal,
jammer genoeg. Laat maar. Welkom aan de zichtbare en onzichtbare
ondersteuning. Welkom aan de collega’s. We hebben in de eerste termijn
een spreektijd van vijf minuten. We hebben nog wat verhuizingsactiviteiten achter ons, voor zover u dat kan horen. We verhuizen altijd in dit
pand, Minister. We hebben in de eerste termijn vijf minuten spreektijd en
twee interrupties, dus maximaal vier vragen aan elkaar. Ze kijken me
allemaal aan van: die voorzitter weet het het best. Dan beslist hij dit bij
dezen met steun van jullie. Als eerste geef ik het woord aan de heer Tjeerd
de Groot. Hij spreekt namens de D66-fractie.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Dank u wel, voorzitter. Bij het allereerste debat van de Minister met deze
Kamer heb ik de Minister gevraagd of hij de moties van D66, gesteund
door deze Kamer, ging uitvoeren om het platspuiten van vanggewassen
en graslanden buiten geïntegreerde gewasbescherming te gaan
verbieden. De Kamer had ook met een rapport aangetoond dat de
Minister daar de bevoegdheden voor heeft, zowel op Europees als
nationaal niveau. Maar de Minister gaat het niet doen, want «het kan
niet». Daarbij verwijst de Minister naar regels, werkwijzen van de
Europese Commissie en een document van EPPO dat voor gewone
stervelingen niet toegankelijk en niet te openen is. Maar die documenten
hebben betrekking op de toelating, dus wat de datavereisten bij de
toelating zijn. Dat is iets anders dan waar deze discussie over gaat.
Voorzitter. Ik heb twee vragen die ik toch nog een keer stel. Wat heeft het
platspuiten van vanggewassen en graslanden te maken met geïntegreerde gewasbescherming? Als je googelt, zie je heel veel alternatieven
die je kunt volgen. Dat is dus één. Het tweede is: op welke manier gaat de
Minister beargumenteren dat het platspuiten van vanggewassen, van hele
crops, iets te maken heeft met de toelating van glyfosaat als herbicide?
Dat er een keer een onkruidje in zo’n grasland staat, zal wel. Maar dat
heeft dus niets met geïntegreerde gewasbescherming te maken en niets
met de toelating van glyfosaat als herbicide. Graag een heel precies
antwoord.
Voorzitter. We hebben gisteren ook een commissiedebat over water
gehad. Er dreigt een stikstofcrisis 2.0 aan te komen. Van drinkwater weten
we dat bij de winning van bijna alle oppervlaktewater te veel bestrijdingsmiddelen worden gevonden. Voor grondwater is dat bij een kwart. De
Minister heeft ook daarvoor de mogelijkheden om beperkingen te stellen
die meer gebiedsgericht zijn. De Richtlijn duurzaam gebruik pesticiden
vereist onder artikel 11, lid 2 dat het gebruik van bestrijdingsmiddelen
volledig stopt in drinkwaterbeschermingsgebieden. De Minister heeft op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

3

grond van artikel 80a van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en
biociden over bestrijdingsmiddelengebruik de mogelijkheden om een
gebiedsverbod in te stellen in deze gebieden via een AMvB. Maar dat doet
hij niet. Waarom niet? Het coalitieakkoord is ook heel duidelijk daarover.
Daarin staat namelijk dat de Kaderrichtlijn Water en de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen verschillende vereisten stellen. De
Kaderrichtlijn Water is strenger. Het kabinet heeft de opdracht gekregen
om dat op te gaan lijnen.
Voorzitter. Het is duidelijk dat we de omslag moeten versnellen naar
gezonde teelt zonder al deze middelen. De Minister gaat daarover verder
in gesprek met betrokkenen. Het zijn concrete actiepunten, en de Minister
gaat dan in gesprek met de betrokkenen. Maar wat D66 betreft zitten de
betrokkenen hier aan deze tafel. Wanneer komt de Minister met
voorstellen? Ik wijs u er ook op dat KPMG over deze betrokkenen, over de
governance, concludeerde dat het lastig is om boven het eigenbelang uit
te stijgen om het gezamenlijke doel dichterbij te brengen. Dat stelden zij.
Ze zeiden ook: er wordt niet genoeg gestuurd door LNV. Opnieuw stel ik
de vraag: wat zijn nou de voorstellen die de Minister gaat doen op basis
van het coalitieakkoord? Is de Minister bereid om die eerst met de Kamer
te bespreken en niet eerst met de betrokkenen?
Voorzitter. Bij een gezonde bodem ga je uit van de biologie en niet van de
chemie. Daarvoor is de toelating van groene alternatieven cruciaal. Hoe
gaat de Minister om met de motie die samen met collega Boswijk hierover
is ingediend?
Dat is eigenlijk mijn bijdrage, voorzitter. Ik heb die een beetje ingekort.
Dan heb ik mogelijk uw toestemming voor een extra interruptie straks.
Dank u wel.
De voorzitter:
De voorzitter gaat in ieder geval om 19.00 uur afhameren. Dat is zijn
intentie, maar goed. Het woord is aan mevrouw Van der Plas. Zij spreekt
namens BBB.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, boeren, tuinders, telers en burgers in
Nederland. Een boer uit Weert twitterde gisteren het volgende. «Er stond
net iemand heel boos te zwaaien naast het perceel. Of ik nog helemaal
lekker was? Al de 5e x dit jaar dat je hier a spuiten bent. Beste man
uitgelegd 0 x gif gespoten maar 3x vloeibare kunstmest, 1x BleuN en 1x
bodem bacteriën. En dat ik dit ook nog plaats specifiek doe», dus alleen
waar het nodig is, «met behulp van een gps systeem en satelliet beelden.
De beste man keek er plots anders tegenaan en is hopelijk tevreden naar
huis gegaan. Aan de buitenkant zie je immers niet wat er in de tank van
een veldspuit zit.» Dit is één tweet, maar dit is waar boeren, telers,
tuinders dagelijks mee te maken hebben, omdat er vanuit partijen in deze
Kamer, maar ook door ngo’s continu gesproken wordt over «gif»,
«platspuiten» en «boeren die landbouwgif spuiten». Er zijn oproepen om
foto’s te maken van gele velden en die op te sturen naar de Minister. De
burgers worden zo overvoerd met ongenuanceerde verhalen over het hoe
en waarom van gewasbescherming, dat ze boeren toeroepen, uitschelden
en middelvingers omhoogsteken als ze alleen maar een spuitmachine
zien. De boeren leggen het steeds keurig uit, maar ik vind het bizar.
Vandaag gaat het commissiedebat over gewasbescherming. Ook nu wordt
er continu over gif spuiten gesproken. Ik ben nog maar de tweede spreker,
maar let op mijn woorden. Er wordt gesproken zonder enige nuances.
Vorige week hebben we het hier ook al over gehad. Dan zien we dat het
soms meer over de emoties gaat dan over de feiten. Cijfers van het
Centraal Bureau voor de Statistiek laten zien dat het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen de afgelopen jaren fors is afgenomen. Boeren
werken al jaren aan het verminderen van het gebruik ervan of aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

4

gebruiken van alternatieven, als die er al zijn. Het kost steeds meer moeite
om gezonde gewassen te telen. We spreken nu wel van gewassen, maar
feitelijk hebben we het over voedsel. Naast zuurstof en water is dat een
van de eerste drie levensbehoeften. Ik hoop dat iedereen zich binnen en
buiten deze Kamer realiseert dat we niet zonder kunnen als we dagelijks
gezond, duurzaam en altijd beschikbaar voedsel op tafel willen hebben, en
dat als we een ander systeem willen, we eerst moeten zorgen voor
alternatieven.
Boeren gebruiken deze middelen niet omdat ze het leuk vinden om te
spuiten. Nee, ze gebruiken gewasbescherming om te voorkomen dat het
gewas ziek wordt of ter bestrijding van een plaag. Het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen is ook nog eens knetterduur voor een boer
of tuinder, dus vrolijk in het rond spuiten is er helemaal niet bij – alsof de
boer en tuinder een geldboom in hun tuin hebben! Als boeren en tuinders
hun gewassen niet meer kunnen beschermen of schadelijke ziektes en
schimmels niet meer kunnen bestrijden, krijgen we uiteindelijk
misoogsten en is er straks simpelweg te weinig betaalbaar voedsel of,
nog erger, verdwijnen er complete gewassen. Ons oer-Hollands spruitje
dreigt bijvoorbeeld uit Nederland te verdwijnen. Dat zijn producten waar
we als Nederland trots op zouden moeten zijn. Die zouden eigenlijk een
beschermde status moeten hebben. Echter, de spruitentelers luiden de
noodklok. Ze doen al zes jaar op eigen initiatief praktijkonderzoek, waarbij
ze goede inzichten opdoen en met resultaten komen, maar het onderzoek
kan de realiteit niet meer bijhouden. Het is toch ondenkbaar dat onze
oer-Hollandse producten uiteindelijk verloren gaan, omdat wij middelen
willen verbieden voordat alternatieven zijn toegestaan doordat de
toelating te veel tijd kost en er een beperkte capaciteit bij de beoordelende
instanties is? Want niet alleen het spruitje, maar ook de bloemkool staat
op het spel, evenals heel veel andere kolen. Dan bedoel ik niet die zwarte
steentjes. Het oer-Hollandse spruitje komt straks uit andere landen. Wie
weet welke middelen daar dan zijn gebruikt. Wij consumeren wat we niet
mogen produceren; dat is wat er gaat gebeuren. Ons milieu schiet er
helemaal niks, 0,0, mee op. Ik hoor graag van de Minister of hij met deze
spruitjestelers in gesprek wil gaan en of hij hun onderzoek wil gebruiken
om te leren hoe, met behoud van dit prachtige gewas en van andere
gewassen waarvoor hetzelfde geldt, naar doelen toegewerkt kan worden.
Graag een reactie van de Minister.
Ik zeg niet dat er geen stappen gezet kunnen worden. Die worden al gezet.
Kijk ook naar het uitvoeringsprogramma gewasbescherming. We moeten
de hand hier dan ook in eigen boezem steken. Als we willen dat zaken in
sneltreinvaart veranderen, terwijl daar nog veel onderzoek voor nodig is,
dan moeten we ook zorgen dat er financiële middelen beschikbaar zijn om
die onderzoeken te doen. Om de uitvoering van het programma te
intensiveren, zou er per jaar 30 miljoen op de begroting vrijgemaakt
moeten worden. Als we dat niet doen, gaat het ten koste van onze
voedselproductie. We importeren straks dan alleen nog maar meer
voedsel dat wél met ongewenste gewasbeschermingsmiddelen geproduceerd is. Anders dan in Nederland worden er in de rest van Europa soms
juist uitzonderingen gemaakt voor middelen. Daardoor is er zelfs op
EU-niveau geen gelijk speelveld. «Het paard achter de wagen spannen»,
noemen ze dat.
De voorzitter:
Kunt u afronden?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja. Dan sluit ik af met de laatste alinea, heel kort. Erkent de Minister dat er
meer geld nodig is als de ambitie verhoogd moet worden? Ziet hij
mogelijkheden om middelen vrij te maken op de begroting, eventueel met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

5

behulp van de Kamer? Wat gaat zijn inzet zijn om op korte termijn meer
groene middelen toegelaten te krijgen, zodat er alternatieven zijn?
Tot slot. Kan de Minister aangeven welke aanpassingen nodig zijn om
precisietoepassingen mee te kunnen nemen in de risicobeoordeling van
aanvragen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik vind het oprecht wel een heel goed betoog voor de lokale productie van
onder andere spruitjes. Ik denk dat niemand hier wil dat die uit Nederland
verdwijnt. Ik heb het woord «gif» ook niet in mijn spreektest. Daar
waarschuw ik alvast voor. Maar ik denk dat we misschien wel moeten
kijken naar wat de oplossing daarvoor dan is. Ik vind het namelijk ook wel
goed dat BBB aangeeft dat boeren al minder doen, dat er niet of nauwelijks alternatieven zijn en dat gewasbescherming heel erg duur is. Ik vraag
via de voorzitter of mevrouw Van der Plas ook een probleem ziet in die
hele sterke lobby van vier enorme bedrijven die wereldwijd voor twee
derde van de wereldomzet van pesticiden verantwoordelijk zijn. Ziet
mevrouw Van der Plas daar ook een probleem in?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
De bedrijven waarover mevrouw Beckerman het heeft, zijn ook bedrijven
die juist ontzettend veel geld investeren in groene middelen, in biologische middelen. Bayer wordt altijd een beetje afgeschilderd als de grote
duivel van de wereld, maar ook Bayer is heel erg aan het onderzoeken en
aan het investeren in het gebruik van groene middelen. Die bedrijven
hebben we wel nodig. Ik kan me best voorstellen dat mensen daar met
argusogen naar kijken, zeker als je niet genoeg kennis hebt van een sector
en wat daarin allemaal precies gebeurt. Maar ik zie daar niet het probleem
in. Ik noem nu specifiek Bayer, maar zo zijn er natuurlijk ook nog andere
bedrijven. Die bedrijven hebben namelijk ook de mensen en de middelen
om ervoor te zorgen dat we uiteindelijk misschien wel naar groene
middelen toe gaan. Maar die moeten wel effectief zijn. Dat is gewoon een
feit. Misschien denken mensen: wat zit ze nou over die spruitjes te zeuren?
Maar het spruitje staat voor mij wel symbool voor echt een oer-Hollands
gewas. Iedereen zet dat op tafel. Als je 6 bent, word je al dan niet
gedwongen door je ouders om spruitjes te eten. Als je 25 bent, vind je het
hartstikke lekker. Er zijn nog maar heel weinig telers over die dit kunnen
telen. Telers kampen daar gewoon mee. Mensen stoppen niet met
spruitjes eten; die gaan het gewoon uit andere landen halen. Ik houd de
kennis dan dus liever gewoon in huis. Laten we daarin gewoon samenwerken. Die telers doen ook heel veel praktijkonderzoek. Ik vraag in mijn
tekst ook om dat te ondersteunen en om daar de ruimte voor te geven.
De voorzitter:
Mevrouw Beckerman heeft een vervolgvraag.
Mevrouw Beckerman (SP):
Volgens mij zijn we juist heel erg voorstander van die lokale productie en
ook van het eten van zo veel mogelijk lokaal voedsel. Mijn partij is daar
een van de grote voorstanders van. Mijn partij is daar ook altijd
voorstander van geweest. Mijn partij is ook groot voorstander van
spruitjes, maar misschien inderdaad ook van andere lokale gewassen.
Mevrouw Van der Plas wijst erop dat Bayer ook heel veel andere dingen
doet, bijvoorbeeld die precisielandbouw. Ze zijn ook bezig met drones.
Maar toen ik dit aan het voorbereiden was, kreeg ik ook wel een groot
vergelijk met bijvoorbeeld bedrijven als Shell, die ook naar alternatieven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

6

kijken. Soms gaat het daarbij om een soort van greenwashing van hun
eigenlijke model. Hebben boeren er nou ook niet veel last van dat het juist
zo’n heel industrieel complex is dat heel erg veel belang heeft bij het
handhaven van de status quo en daar ook heel veel geld in steekt? Heeft
die spruitjesboer die nu zelf maar onderzoek doet, wat ik niet verkeerd
vind, er niet juist heel veel last van dat de status quo zo gehandhaafd
wordt door vier van die megagrote bedrijven? Zou het niet juist goed zijn
als we daarin veel dwangmatiger op zoek gaan naar alternatieven, juist
omdat de lokale productie zo van belang is, juist omdat het zo van belang
is dat de boeren kunnen doen wat u wilt, namelijk minder van dit soort
middelen gebruiken?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Zoals ik in mijn tekst al aangaf: gewasbeschermingsmiddelen zijn gewoon
hartstikke duur. Er wordt altijd maar gedaan alsof die boer miljoenen liters
in de schuur heeft staan en denkt: nou, ik ga vandaag weer eens even
lekker volle bak spuiten. Dat doen ze al niet, al was het alleen maar omdat
ze het niet kunnen betalen. Maar ze willen het ook niet. Uitzonderingen
altijd daargelaten, maar de gemiddelde boer of teler wil gewoon een
gezond gewas telen, met middelen. Dat is nou eenmaal nodig. Die zou dat
het liefst doen met biologische middelen, maar de effectiviteit daarvan
moet wel bewezen zijn. Als het niet effectief is, dan heb je er weinig aan.
Dan kost het evengoed veel geld. Het is dus aan ons, aan de politiek, om
ervoor te zorgen dat de toelating beter gaat en dat er meer onderzoek
komt. Het zijn geen nitwits die onderzoek doen. Het zijn hoogopgeleide
mensen. Die doen dat met laboranten, met mensen met universitaire
studies. Daar wordt echt wel goed naar gekeken. Maar als wij hier de hele
tijd proberen alles maar aan banden te leggen en alles maar te verbieden,
dan komt die ruimte er nooit. Dan moeten ze op zoek gaan naar een ander
middel dat dan niet verboden is, maar dat misschien helemaal niet goed
werkt. Dan lopen we toch een beetje achter de feiten aan. Want nogmaals,
de mensen blijven wel eten. Zeker richting de eiwittransitie ...
De voorzitter:
Mevrouw Van der Plas, zou u kunnen afronden? Interrupties worden
namelijk totale bijdrages. Ik zie dat dat niet helpt in het debat.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dat klopt, maar de vraag was lang en er zaten heel veel deelvragen in, dus
ik probeer overal antwoord op te geven.
Tot slot dan. Met de eiwittransitie hebben we natuurlijk ook heel veel
plantaardige eiwitgewassen nodig. We moeten dus zorgen dat die
gewassen op een goede manier geteeld gaan worden, want anders
hebben we niks aan de eiwittransitie in Nederland.
Ik kan nog veel verder gaan, maar ik luister naar de voorzitter, dus ik sluit
af.
De voorzitter:
Het is altijd goed om naar de voorzitter te luisteren. Zijn er geen interrupties meer? Nee? Dan ga ik over naar mevrouw Bromet. Ze spreekt
namens GroenLinks.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Vorig jaar legde de stippelmot eitjes in mijn
meidoornheg. Twee weken geleden is die hele heg opgegeten. Er bleef
echt niks van over. Het was een grote kale heg. Vanochtend stond ik er
weer voor. Ik had ergens gelezen dat er op een gegeven moment vanzelf
weer blaadjes aan de heg komen. Er waren allemaal vlindertjes, motten,
aan het uitvliegen. Gisteravond toen ik laat thuiskwam, had ik ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

7

vleermuizen zien vliegen over de heg. Die eten de motjes weer op. Ook de
spreeuwen onder mijn dak eten graag van de rupsen die er in de heg
zaten.
We zijn al 80% van onze biodiversiteit in Nederland verloren. Het Ctgb
adviseert nu om tientallen feromoonverstorende stoffen voor motten
goed te keuren. Het zijn laagrisicostoffen, want ze zijn minder giftig. Maar
wat gaat het gebruik van deze stoffen doen met de insectenpopulatie in
Nederland? Wat doet het met de hoeveelheid motten, met de vleermuizen
die van de motten leven of met de vogels die van de rupsen leven?
Natuurlijk is het beter om niet-giftige stoffen te gebruiken, maar nog
steeds maken we alles dood. Dat kunnen we niet verkopen. Dat heeft
gevolgen voor de natuur, voor de beschermde en de onbeschermde
natuur. Hoe draagt deze nieuwe groep stoffen bij aan de instandhoudingsverplichting voor onze natuur, waar het niet goed mee gaat, vraag ik aan
de Minister.
Bij het waterdebat gisteren – D66 begon er ook al over – ging het over de
waterkwaliteit, over de Kaderrichtlijn Water, die we bij lange na niet halen.
Ook hier zijn pesticiden een van de grote boosdoeners. Het goedkeuren of
afkeuren van stoffen is onvoldoende om te voorkomen dat ze ons water
vervuilen, en de natuur en ons drinkwater aantasten. We moeten dus
minder spuiten. Als er bestrijdingsmiddelen in het water zitten, moeten
we er minder van gebruiken. Het kan niet anders.
Dan de totale hoeveelheid landbouwgif. Daar is het woord. Voor mij is het
onbestaanbaar dat we helemaal niet weten hoeveel we van welke stof in
de handel brengen en gebruiken. Hoeveel ton gif de landbouwsector waar
over Nederland spuit, weten we echt niet. Hoe kunnen we de belasting
van ons water überhaupt reguleren als we maar sporadisch monitoren en
helemaal niet bijhouden hoeveel er wordt gebruikt? Ik wil dat de Minister
snel met een systeem komt om de verkoop bij de houden, naar middel en
naar bedrijf, en het dan te vergelijken met een fijnmazig monitoringssysteem van het water.
Minder gebruik van landbouwgif kan natuurlijk ook. De geïntegreerde
gewasbescherming, een systeem dat IPM heet, gaat over preventie, over
monitoring, over biologische bestrijding en pas in het allerlaatste stadium
over chemische bestrijdingsmiddelen. In de praktijk wordt echter nog
steeds vaak als eerste naar de gifspuit gegrepen. Hoe gaan we dit
omdraaien, vraag ik aan de Minister. Een proefmiddel om het gebruik van
een stof terug te dringen, is beprijzing. We doen dat met sigaretten en met
alcohol. Waarom doen we dat niet met landbouwgif? Dat maakt het
gebruik minder aantrekkelijk en minder vanzelfsprekend, en het stimuleert
de biologische alternatieven. Ik wil vragen of de Minister dat wil onderzoeken.
Dan over de integratie van ons gifbeleid met de Europese doelstellingen
voor de landbouw. De Farm to Fork-strategie eist minimaal 50% reductie
van het gifgebruik in 2030. Wordt dat nu ook ons doel? En hoeveel
vermindering is er nodig om aan de Kaderrichtlijn Water te voldoen? Ik
neem aan dat dat is teruggerekend. Gaan we dat vastleggen in wetgeving,
met tussendoelen of gaan we rustig afwachten tot we het niet gehaald
hebben, zoals bij stikstof?
Voorzitter, tot slot een ernstige zaak. Ik ben daar echt heel erg boos over.
Er is al twee jaar geleden een motie aangenomen van D66 om te stoppen
met het bespuiten van grasland met glyfosaat. Ik ga er zo op in omdat ik
het tekenend vind voor de manier waarop er hier in dit taaie dossier
weinig vooruitgang geboekt wordt. De Kamer neemt een motie aan en de
Minister weigert om ’m uit te voeren. Hij geeft daarvoor argumenten die
volgens GroenLinks niet steekhoudend zijn. De vraag die ik wil stellen aan
de Minister – ik vind het fijn dat de Staatssecretaris er ook bij is – is de
volgende. Vorige week spraken wij over het verbod op het gebruik van
glyfosaat op verhardingen. Dat kan wel geregeld worden. Wij vragen als
Kamer een verbod op het gebruik van glyfosaat op grasland en dat kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

8

niet. De Minister zal mij heel goed moeten uitleggen waarom je in de wet
wel een uitzondering kan maken voor verhardingen en niet voor grasland.
Ik ben er echt heel boos over, want de Kamer is hier de baas en de
Minister dient gewoon te doen wat de Kamer zegt.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Beckerman.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ik zal het dit keer proberen korter te houden. Ik vond het interessant dat
mevrouw Bromet de parallel maakt met de tabaksindustrie. Dat is
natuurlijk ook een heel debat. Waar leg je de verantwoordelijkheid bij
roken, bij gokken en bij drank: bij de gebruiker, bij de verslaafde of bij zo’n
machtige industrie? Dat geldt ook voor de aanpak. Wat is effectief? Bij de
SP kiezen we juist voor de verantwoordelijkheid van de industrie en veel
minder voor die van de gebruiker. Mijn vraag is in lijn met de vraag die ik
aan mevrouw Van der Plas stelde. Ik ben benieuwd wat mevrouw Bromet,
zeg ik via de voorzitter, wil doen om die machtige industrie aan te pakken.
Of kijken we alleen naar de uiteindelijke gebruiker, die niet altijd evenveel
alternatieven heeft?
De voorzitter:
We blijven nog even oefenen samen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
GroenLinks vindt dat de consument die bij de kassa komt, moet afrekenen
wat de daadwerkelijke prijs van een product is. Dat kan de consument niet
alleen doen. Dat moeten wij als politiek regelen. Over de biologische
landbouw, waar geen chemische bestrijdingsmiddelen gebruikt worden,
hoor je heel vaak: dat is te duur voor iedereen, dat kunnen een heleboel
mensen niet betalen. Waarom is dat te duur? Omdat de bespoten
producten goedkoper zijn. Op het moment dat je een belasting invoert
voor bestrijdingsmiddelen, wordt het veel aantrekkelijker om biologische
producten te kopen, kunnen boeren eerder overschakelen naar biologische teelten omdat de consument erom vraagt en wordt de werkelijke
prijs afgerekend bij de kassa. De volgende vraag van mevrouw Beckerman
zal misschien zijn: wordt de totale prijs van het voedsel daarmee hoger? Ik
denk het wel, maar de kosten voor bijvoorbeeld de waterkwaliteit worden
op dit moment niet afgerekend bij de kassa, maar via de belastingheffing
en via de algemene middelen. Dat moeten wij uiteindelijk als burgers ook
betalen. Inkomenspolitiek gaat niet allemaal over het bord. Daar kunnen
wij samen in optrekken. Wij willen net als de SP de hogere inkomens
zwaarder belasten en de zwakkeren in de samenleving ondersteunen. Dat
willen we op deze manier doen. Dus dat is een hele klus.
De voorzitter:
Ik zie geen vervolgvraag van mevrouw Beckerman. Dan is er een
interruptie van de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Ik geniet elke keer weer van de kruistocht van links tegen glyfosaat. Ik ga
glyfosaat niet verdedigen; ik constateer alleen dat Ctgb de effecten
daarvan opnieuw heeft beoordeeld, die kritisch tegen het licht heeft
gehouden en die heeft gerelativeerd, zal ik maar even zeggen, en EFSA
idem dito. Dan valt het me wel op dat partijen die zeggen zich op
wetenschappelijke gegevens te willen baseren, die gegevens desondanks
negeren op het moment dat die uitkomsten hun niet aanstaan. Maar mijn
vraag gaat over het volgende. Als je nu én een groenbemester én
vanggewassen wilt, dan kun je toch moeilijk om een product als glyfosaat
heen? Betekent het pleidooi voor het niet meer toepassen en toestaan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

9

glyfosaat dan dus ook dat groenbemesters en vanggewassen geschrapt
moeten worden?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Allereerst over die wetenschappelijk basis waar we ons wel of niet op
zouden beroepen. Als GroenLinks beroepen we ons bij alles wat we doen
op wetenschap, maar de toelatingsinstanties kijken ook niet naar alles. Ze
kijken niet naar cumulatieve effecten en ze kijken niet naar de effecten op
schimmels in de bodem of andere mechanismes waar we als mensen nog
heel weinig van afweten. Dat is heel belangrijk. De biodiversiteit, de basis
van ons bestaan, is met 80% tot 85% afgenomen. Uit het recente
onderzoek blijkt dat glyfosaat misschien niet kankerverwekkend is, maar
wel schadelijk is voor het leven in het water. En daar zijn wij ook verantwoordelijk voor; wij zijn verantwoordelijk voor de hele schepping, zeg ik
tegen de heer Bisschop. Als het gaat over glyfosaat, dan gaat het er bij mij
niet in dat de mensheid altijd geleefd heeft zonder glyfosaat en we nu
opeens niet meer zonder zouden kunnen. Heel veel mensen ergeren zich
groen en geel aan die gele velden in het voorjaar. Afgelopen jaar, tussen
2019 en 2020, is het glyfosaatgebruik in Nederland met 20% toegenomen,
met 20% in één jaar. Dat is onacceptabel voor GroenLinks. Daarover ligt er
een aangenomen Kamermotie en ik vind het helemaal niet leuk om
jarenlang op één gifstof te hameren, maar dat illustreert wel hoe taai de
materie is en hoe groot de lobby is van degenen die heel rijk worden van
deze bestrijdingsmiddelen.
De voorzitter:
Meneer Bisschop heeft een vervolgvraag.
De heer Bisschop (SGP):
Nogmaals, ik ben geen pleitbezorger van glyfosaat, maar ik constateer wel
twee dingen. In de eerste plaats constateer ik dat we ons op wetenschappelijke gegevens baseren – die liggen ten grondslag aan die beoordeling –
maar dat er dan dingen bijgetrokken worden en het een beetje scheefgetrokken wordt, waardoor het tóch in het kraampje van GroenLinks blijft
passen om hier te pleiten voor het verbod ervan. In de tweede plaats
constateer ik dat collega Bromet geen antwoord geeft op de vraag:
betekent het pleidooi om glyfosaat te schrappen en nooit meer toe te
staan dus tevens, om het integraal te benaderen, dat groenbemesters en
vanggewassen ook moeten gaan verdwijnen? Anders kun je namelijk het
proces niet goed beheersen.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik ben best bereid om het gesprek aan te gaan over groenbemesters,
vanggewassen en wat de beste manier is om landbouw te bedrijven in
Nederland zonder dat we die bestrijdingsmiddelen gebruiken, maar niet
met als uitgangspunt dat het de enige mogelijkheid is en we niet zonder
glyfosaat kunnen. Dat geloof ik gewoon niet. En ik voel me ook verantwoordelijk voor de Kaderrichtlijn Water. Ik heb ook gezien wat er met
stikstof is gebeurd. Voor de enorme puinhoop waar we nu in zijn verzand
heeft GroenLinks zeker twintig jaar gewaarschuwd. Ik waarschuwde nog
vandaag, net als vorige week en de week daarvoor en de jaren daarvoor,
voor wat er gaat gebeuren als we de Kaderrichtlijn Water niet halen: we
krijgen boetes uit Brussel en de hele economie zal stilvallen. Dat wil ik niet
nog een keertje meemaken en dat is waarom ik hier zo op hamer. Het gaat
ons helemaal niet alleen om glyfosaat; het gaat ons om alle bestrijdingsmiddelen die in het water terechtkomen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van der Plas.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

10

Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik hoorde mevrouw Bromet zeggen dat de biologische sector ook geen
chemische gewasbeschermingsmiddelen gebruikt, maar de biologische
sector gebruikt natuurlijk wél gewasbeschermingsmiddelen; die zijn alleen
niet van chemische oorsprong, maar van biologische oorsprong. Neem
bijvoorbeeld het spruitje. De aardvlo die dat spruitje bedreigt op dit
moment, kan worden bestreden met een middel dat pyrethrum heet; ik
weet niet of ik het zo goed zeg. Dat is een biologisch middel. Hartstikke
mooi dus, zou je zeggen. Maar het is wel giftig als je het inslikt, je kan er
huidirritatie van krijgen, je ogen kunnen geïrriteerd worden en het doodt
insecten. Het doodt namelijk de aardvlo, kevers en rupsen. Wil mevrouw
Bromet er naartoe dat ook de biologische sector, of de hele landbouwsector, dan eigenlijk helemaal niks meer gebruikt? Want gif blijft gif. Een
vliegenzwam is een plantaardig iets, maar die is zo giftig als de pest. Wat
wil mevrouw Bromet dan precies?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Allereerst wil ik, net als het kabinet zegt te willen, van de chemische
gewasbeschermingsmiddelen af. Dat is één. Ik had het inderdaad over
chemische bestrijdingsmiddelen, en niet over biologische. Maar ik vind
ook dat we het moeten hebben over biologische middelen die te veel
schade aanrichten. Er wordt nu heel hoog opgegeven over het spruitje. Ik
vind ze zelf helemaal niet lekker; ik eet nooit spruitjes. Maar dat doet er
niet toe. Als er voedsel is dat niet goed geteeld kan worden in Nederland,
omdat het steeds onderhevig is aan bepaalde plagen, dan moet je gaan
kiezen. Willen we die plagen bestrijden om die teelt koste wat het kost te
beschermen? Of zeggen we: andere gewassen zijn beter bestand tegen
plagen; dan gaan we die eten? Daar heb ik zelf helemaal niet zo veel
problemen mee. Voorop staat voor GroenLinks dat we de achteruitgang in
de biodiversiteit willen keren. Daarvoor zijn rigoureuze maatregelen
nodig.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ja. We hebben gewassen die constant onderhevig zijn aan plagen. Sinds
de mensheid bestaat, zijn er schimmels en insecten die schadelijk zijn
voor andere planten en insecten. Het is toch een utopie om te denken dat
we op de manier waarop we nu telen, planten kunnen hebben die nooit
een plaag of een ziekte hebben? Dan moeten we gewassen gaan eten die
nooit worden bedreigd door een insect, een schimmel of een plantenziekte. Dan blijft er denk ik heel weinig voedsel voor mensen over. We
hebben ook nog een soort van nutriëntenbehoefte. We moeten allerlei
soorten vitaminen, mineralen, aminozuren en weet ik veel wat allemaal
hebben. Dan wordt het bordje van de Nederlander wel heel erg schaars,
denk ik. Het is mij dus nog steeds niet duidelijk wat mevrouw Bromet
precies wil. Ik snap haar ideële motieven. Die begrijp ik heel goed. Maar
wat wil mevrouw Bromet nu gewoon concreet?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
GroenLinks wil dat er een gezond bodemleven is en dat er weerbare
planten zijn die weinig bestrijdingsmiddelen nodig hebben. Wij accepteren ook dat er soms misoogsten zijn. Dat kan gebeuren in enig jaar. Mijn
eigen appelboom is ook slachtoffer geworden van die spinselmot; er komt
geen appel aan. Maar de peren doen het wel weer heel goed. Veel telers
in bijvoorbeeld de strokenteelt zorgen dat plaagbestrijding minder kans
krijgt en dat de risico’s gespreid worden. Telen is inderdaad nooit zonder
risico geweest. Er zijn altijd plagen geweest. Maar het is ook een illusie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

11

om te denken dat wij die nu kunnen verhelpen met chemische
bestrijdingsmiddelen.
De voorzitter:
Ik zie dat mevrouw Van der Plas daar nog een interruptie aan wil wijden.
Dat is uw derde.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik schrik daar wel een beetje van, hoor, als er gezegd wordt: we moeten
maar gewoon accepteren dat er dan misoogsten zijn. We hebben
miljoenen mensen te voeden, in Nederland, maar ook buiten Nederland.
«Met mijn appelboom gaat het ook weleens mis» ... Dat is wel even wat
anders dan dat je ik weet niet hoeveel Europeanen te voeden hebt. Laat ik
het daar even bij houden. Ik snap nog weinig van wat er volgens
mevrouw Bromet concreet moet gebeuren. Ik heb wel één concrete vraag
aan mevrouw Bromet. Gentechnologie of CRISPR-Cas zou kunnen helpen
bij het maken van weerbare en resistente gewassen. Hoe staat GroenLinks
daar dan tegenover? Want dat zou misschien wel een hele grote oplossing
kunnen zijn.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik wil eerst even reageren op die voedselzekerheid, want die noemt
mevrouw Van der Plas vaker. Ik wil daartegenover stellen dat van
voedseltekorten in Europa op dit moment geen sprake is, en dat die ook
niet dreigen, maar dat die er wel zijn in andere delen van de wereld. Al het
voer dat we nu aan dieren geven, kan niet aan mensen gegeven worden.
Dat stukje vlees dat wij hier opeten, zou zes mensen in Afrika bonen
kunnen geven. Ik wil dus heel graag een discussie voeren over honger in
de wereld, maar dan gaan we het ook hebben over de vee-industrie.
Dan de andere vraag. Waar ging die ook alweer over?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
CRISPR-Cas en gentechnologie.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Die ging over CRISPR-Cas. Nou ja, Europa vindt het niet goed. We kunnen
er hier dus lang en breed over spreken, maar van Europa mag het niet.
Binnen onze partij, binnen GroenLinks, is het echt onderwerp van debat.
Het is een heel moeilijk onderwerp voor ons, want aan de ene kant maak
je planten weerbaarder en heb je minder middelen nodig om ze in leven
te houden, maar aan de andere kant zijn er ook tegenstanders van
gentechnologie. In de aanloop naar de Europese verkiezingen hebben wij
hierover ook intern het debat gevoerd. Het is echt fiftyfifty bij ons in de
partij. Sommige leden zeggen: daar moet je echt mee beginnen, want dat
zorgt ervoor dat er veel minder bestrijdingsmiddelen nodig zijn. Anderen
zeggen: je moet er niet aan beginnen, want het is gentech. Wij zijn hier
nog niet over uit. Dat kan soms ook in de politiek.
De voorzitter:
U heeft nog één interruptie in deze ronde, mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik waag het erop. Dan hebben de andere sprekers geluk dat ik tegen hen
niks meer zeg. Grapje. Dat is gewoon een grapje! Sorry.
Ik hoorde mevrouw Bromet ook nog iets zeggen over het glyfosaatgebruik, dat zo explosief gestegen was in één jaar. Maar dat dat in dat ene
jaar moet gebeuren, kan ook te maken hebben met bepaalde omstandigheden. Dat geeft dus best wel een vertekend beeld. Het is dan alsof het
een trend is, maar als je kijkt naar een bredere lijn over jaren, dan zie je
dat het gebruik van glyfosaat daalt, al dan niet veel of weinig. Dat geldt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

12

ook voor het gebruik van andere gewasbeschermingsmiddelen. Dat is
toch een veel eerlijker manier om het te benaderen dan te zeggen: vorig
jaar is er gewoon veel meer gebruikt? Met corona zijn er misschien ook
veel meer medicijnen gebruikt dan voor de coronatijd. Dat wil niet zeggen
dat heel Nederland structureel aan de pillen zit.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Niet alleen het glyfosaatgebruik is het afgelopen jaar gestegen; in de
afgelopen jaren zijn er ook steeds meer middelen bij gekomen. Dat is
eigenlijk een gevolg van een heel logisch economisch principe waarbij
grote bedrijven – ik noem Bayer, de producent van glyfosaat – gericht zijn
op het maken van winst, gericht zijn op het verkopen van zo veel mogelijk
bestrijdingsmiddelen. Het is naïef om te denken dat er vorig jaar 20%
groei is geweest en dat die groei volgend jaar wel weer zal afnemen. De
gifindustrie zal er alles aan doen om dat niet te laten gebeuren.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van Campen.
De heer Van Campen (VVD):
Ik wil toch even terugkomen op de fruitboom van mevrouw Bromet. Ik
heb zo’n roos op mijn terras staan die is aangevallen door luizen. Die staat
er ook vrij verrot bij. Maar dat is wel echt even wat anders dan er voor je
inkomen afhankelijk van zijn. Een paar maanden terug was ik bij een
biologische akkerbouwer op Goeree-Overflakkee. Hij had een gloednieuwe stal neergezet, waar uien in lagen. Zo’n schuur ruikt op zich
heerlijk – ik zei «stal», maar ik bedoelde natuurlijk «schuur» – maar die
schuur was voor de helft gevuld, terwijl hij eigenlijk vol had moeten zijn.
Dat kwam doordat er zo’n luis in de gewassen was gekomen, waardoor er
voor een heel groot gedeelte een misoogst was. Dat kost een ondernemer,
die toch al te maken heeft met krappe marges in zijn bedrijfsvoering, op
zo’n moment heel erg veel geld. Dat kan hij voorkomen door gewasbeschermingsmiddelen te gebruiken om zo’n luis een halt toe te kunnen
roepen, zodat hij een goede oogst heeft en daar goed voedsel van kan
worden afgezet. Ik zou mevrouw Bromet dus toch willen vragen of zij het
met de VVD eens is dat de inzet van gewasbeschermingsmiddelen
natuurlijk geen doel op zich moet zijn, maar op hele cruciale momenten
toch wel heel belangrijk is voor ondernemers om ervoor te zorgen dat er
gewoon een goede oogst komt waarmee ze hun boterham verdienen?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ja. Natuurlijk is mijn appelboom iets heel anders. Ik wil ook helemaal niet
aantonen dat het niet erg is als je oogst mislukt. Dat is natuurlijk vreselijk.
Maar het gaat ook om risicospreiding. Als je uien teelt en er komt een luis
in je uien en je teelt alleen uien, dan heb je een probleem. Maar als je nog
zes andere gewassen teelt, dan is dat een vorm van risicospreiding. Dat is
iets waarvan ik hoop dat boeren daar veel meer mee aan de slag gaan. Ik
neem ook aan dat de uienteler waarbij de VVD op bezoek was, niet opeens
dacht: nou gaan we maar niet meer biologisch worden, want nu hebben
we geen middel dat we kunnen gebruiken tegen die luis. Misoogsten
horen erbij. Dat is een ondernemersrisico. Dat boeren moeite hebben om
hun hoofd boven water te houden, vind ik ook heel erg. Ik zou hopen dat
er meer marge was in hun inkomen, zodat als er een keer een oogst
mislukt, de boer niet meteen wakker hoeft te liggen van de geldzorgen.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
De heer Van Campen (VVD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

13

Dat klinkt op zich heel sympathiek en ik dank mevrouw Bromet voor haar
antwoord. Alleen, als je gaat beprijzen, wordt die marge er niet bepaald
groter op voor boeren. Mevrouw Bromet pleit voor die geïntegreerde
gewasbescherming. Dat doet de VVD ook. Daar staan we bij stil in het
coalitieakkoord en we verwachten ook voorstellen daarvoor van het
kabinet. Je zegt daarbij eigenlijk: je gaat zo stapsgewijs mogelijk zo min
mogelijk impactvolle stappen zetten. Maar als uiteindelijk de inzet van die
chemische middelen echt onvermijdelijk is, blijft die stok achter de deur
wel nodig. Ik vind dat we in de debatten die we hier met elkaar voeren, in
de moties die we met elkaar indienen in de plenaire zaal en bij de
stemmingen daarna, wel heel eenvoudig beslissen over die gereedschapskist van de boer. Dat leidt er in de praktijk soms toe – daar zal ik zelf
in mijn betoog ook aandacht voor vragen – dat boeren moeten terugvallen
op middelen met veel grotere emissiewaarden, met een veel grotere
milieu-impact. Dat is wel een gevolg van politieke keuzes die hier soms in
de Kamer, vrij ongenuanceerd als u het mij vraagt, worden gemaakt. Ziet
mevrouw Bromet dat ook?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Als het gaat over die belasting die GroenLinks graag op chemische
bestrijdingsmiddelen zou willen invoeren, betekent het eigenlijk dat het
voor die biologische uienteler waar de VVD bij op bezoek is geweest
aantrekkelijker wordt, want zijn uien liggen dan relatief goedkoper bij de
kassa dan de uien waar die bestrijdingsmiddelen wel op terecht zijn
gekomen. Dus het is een manier van sturing, waarbij GroenLinks denkt
dat wij als overheid ook andere belangen moeten dienen, dus niet alleen
het belang van de boer, maar ook dat van de consument en van de natuur
in Nederland. Wij denken dat dat een goed sturingsmiddel is. Je kan ook
een belasting opleggen. Je kunt ook subsidiëren. Er zijn allerlei mogelijkheden van ingrijpen. Maar gewoon maar loslaten en het overlaten aan de
vrije markt, vinden wij een minder goed idee.
De voorzitter:
Een aanvullende vraag, meneer Van Campen.
De heer Van Campen (VVD):
Meer een conclusie, want dat is natuurlijk gewoon niet waar. Het wordt
niet overgelaten aan de vrije markt. Er is sprake van strenge keuring via
de EFSA voor de toetsing van werkzame stoffen. Er is sprake van keuring
door het Ctgb voor de toelating van middelen. Daar heeft collega
Bisschop in zijn interruptie ook al bij stilgestaan. De portee van mijn
interruptie aangaande de biologische teler ging er natuurlijk over dat bij te
weinig medicatie, te weinig toepassingsmogelijkheden van gewasbeschermingsmiddelen, die uien uiteindelijk helemaal nooit in de supermarkt belanden. Dat was de kern van mijn interruptie.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
We zijn eraan gewend dat er altijd uien, tomaten en gewassen in de
supermarkt liggen op elk moment van het jaar. Dat is eigenlijk iets wat we
ons misschien wel helemaal niet kunnen veroorloven. Als er een misoogst
is, betekent dat ook voor de consument dat de prijs omhooggaat of het
product niet beschikbaar is. Het gaat mij erom dat ik denk dat wij als
overheid sturing kunnen geven. Het gaat niet over de keuringen of over de
goedkeuring van de EFSA. Het gaat erom wat wij als overheid gewenst
vinden en hoe we daarop gaan sturen. GroenLinks denkt daar anders over
dan de VVD, maar dat wisten we al.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Vestering. Zij spreekt namens de Partij voor de
Dieren. Hoe gaat het met uw tuin?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

14

Mevrouw Vestering (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Toch een stukje beter, geloof ik, dan met die van de
rest hier aan tafel. Maar ik wil graag een keertje langskomen om advies te
geven.
Voorzitter. In het Eindhovens Dagblad las ik het verhaal van een vogelliefhebber van 82 jaar die niet graag meer door het agrarisch gebied fietst.
Het is er te stil en hij wordt er verdrietig van. De lente wordt steeds stiller:
minder fluitende vogels, minder zoemende insecten. Op de Veluwe is 80%
van de zweefvliegen verdwenen. Hoe komt dat toch? Alle pesticiden die
op de markt zijn, zijn toch veilig? Dat zegt de Minister keer op keer.
Waarom las ik dan vorige week in Science dat glyfosaat volgens een
nieuw onderzoek wél desastreus is voor hommels? Volgens de Minister
was glyfosaat toch veilig? En waarom komt Parkinson steeds vaker op
jonge leeftijd voor, vooral onder agrariërs? Het landbouwgif is toch veilig
volgens de Minister? Ik hoor graag een reflectie daarop.
Voorzitter. Er zit een groot verdienmodel achter de zogenaamde gewasbeschermingsmiddelen. Er gaat veel geld om in de lobby en in greenwashing. Maar de Kamer trapt daar niet meer in, want in een reeks aangenomen moties is de Kamer heel duidelijk: faseer het gebruik van
landbouwgif uit, zorg voor strengere toelatingseisen en bescherm de
omwonenden van percelen waarop gespoten wordt. Maar als die moties
vervolgens niet uitgevoerd worden, verandert er niets. Ik vraag de
Minister waarom maar liefst elf aangenomen moties van de Partij voor de
Dieren niet of maar deels zijn uitgevoerd. Spelen er andere belangen op
het Ministerie van LNV dan het belang om de wens van de volksvertegenwoordiging, de Tweede Kamer, uit te voeren? Ik krijg hier graag een heel
expliciet antwoord op van de Minister.
Een van die moties vraagt om concrete tussendoelen van de Minister voor
de uitfasering van landbouwgif. De Minister antwoordt dat hij chemische
bestrijdingsmiddelen niet gaat uitfaseren omdat ze altijd nodig zullen
blijven. Dat is typisch een redenatie van de gifindustrie. Is de Minister niet
juist bezig met de transitie naar andere productiesystemen en naar de
kringlooplandbouw, waarbij landbouwgif in 2030 niet of nauwelijks meer
nodig zal zijn? Als de Minister geen totale uitfasering wil, welke reductiepercentages stelt hij dan wel? De Kamer en de samenleving vragen om
deze duidelijkheid en om een concrete uitvoering van de motie, want in
het afgelopen jaar zagen we een stijging van 7% in het gebruik van
landbouwgif.
Voorzitter. Voordat we bij 2030 aankomen, wordt het eerst 2023. Dat is het
eindjaar van de nota Gezonde Groei, Duurzame Oogst. In die nota stonden
wél concrete doelen, bijvoorbeeld voor normoverschrijding in het water.
Bij de tussenevaluatie in 2019 stonden die doelen er niet goed voor. Toen
ik in de feitelijke vragenronde vroeg wat de consequenties zullen zijn als
ook de einddoelen niet gehaald worden, antwoordde de Minister: ik kan
niet vooruitlopen op de uitkomst van de monitoring. Maar duidelijkheid
over de mogelijke consequenties kan cruciaal zijn voor het behalen van de
doelen. Ook het PBL waarschuwt dat een stok achter de deur nodig is. Dus
nogmaals de vraag: wat zijn de consequenties als de doelen uit de nota
Gezonde Groei, Duurzame Oogst niet worden gehaald?
Een andere aangenomen motie van de Partij voor de Dieren uit 2014 ging
over een natuurvergunning voor de teelt van gewassen met een hoog
bestrijdingsmiddelengebruik in de buurt van Natura 2000-gebieden. Die
teelten, zoals de bollenteelt, kunnen schade toebrengen aan de natuur. De
rechtbank Noord-Nederland heeft dit ook bevestigd in een zaak die was
aangespannen door de bewonersgroep Meten=Weten. Gaat de Minister
zijn verantwoordelijkheid nemen voor een correcte naleving van de
Habitatrichtlijn en een passende beoordeling eisen voor in ieder geval de
sierteelt rond Natura 2000-gebieden, zoals de Kamer via deze motie ook
verzocht heeft?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

15

Het beruchte glyfosaat wordt momenteel herbeoordeeld. We weten al dat
daarbij niet getoetst wordt op de nieuwe wetenschappelijke inzichten met
betrekking tot het risico op Parkinson en een chronisch effect op wilde
bijen. Kan de Minister dat bevestigen? En kan de Minister bevestigen dat
de toelating van glyfosaat aan het einde van dit jaar hoogstwaarschijnlijk
met een jaar wordt verlengd, terwijl die eigenlijk af had moeten lopen?
Herinnert de Minister zich de aangenomen moties van mijn fractie die de
regering verzoeken om zich te verzetten tegen die automatische
verlenging en tegen glyfosaat in het algemeen? Ik roep de Minister op om
tegen de verlenging van glyfosaat te stemmen en om tevens een
voorbeeld te nemen aan Luxemburg en Duitsland, die hun burgers en de
natuur wél beschermen tegen dit gif door het te verbieden.
Dan de niet-toetsbare stoffen. Deze stoffen zijn zo giftig voor het waterleven dat wanneer je ze detecteert, ze de veilige grens al vele malen
hebben overschreden. Drie van deze insecticiden zorgen naar schatting
voor 90% van de watervervuiling door pesticiden: deltamethrin, lambdacyhalothrin en esfenvaleraat. Gezien de slechte waterkwaliteit wil ik
vragen waarom de Minister deze middelen op basis van deze stoffen niet
allang verboden heeft. Graag een reactie.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Van Campen, die spreekt namens de
VVD-fractie.
De heer Van Campen (VVD):
Dank u, voorzitter. Ik hoefde niet heel erg lang lid te zijn van deze
commissie om door te krijgen dat een van de politiek gevoelige thema’s in
het landbouwdebat gewasbeschermingsmiddelen is. We horen het hier
zelfs vandaag alweer terug in de terminologie: het is landbouwgif voor de
een en gewasbeschermingsmiddel voor de ander. Wanneer je erover
spreekt met boeren en omwonenden, is dat ergens eigenlijk ook wel te
begrijpen. Voor de boer zijn deze middelen een essentieel onderdeel, een
essentieel instrument in de gereedschapskist, terwijl omwonenden zich
soms zorgen maken over de invloed van deze middelen op hun
gezondheid en de natuur. Voor de VVD staat buiten kijf dat gewasbeschermingsmiddelen beschikbaar moeten zijn en blijven voor boeren. Want
achter mysterieuze namen zoals phytopthora, cercospora en botrytis gaan
hardnekkige schimmels schuil die kunnen leiden tot desastreuze oogstverliezen, verlies van inkomen voor de boer en voedselverspilling.
Voorzitter. Tegelijkertijd vindt de VVD dat we gehoor moeten geven aan de
zorgen van mensen, meestal omwonenden, over de mogelijke gezondheidsgevolgen van blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen.
Recent organiseerde de commissie een technische briefing met het
College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden,
waarin heel helder het proces werd beschreven van toelating en beoordeling. Juist bij zo’n gevoelig thema als gewasbeschermingsmiddelen
vindt de VVD het belangrijk dat we politieke besluiten vooral nemen op
grond van wetenschappelijke kennis en feiten. Hoe kijkt de Minister
hiernaar?
In deze commissie wordt veel gesproken – dat is ook vandaag weer
gebeurd – over de toepassing van glyfosaat. Dat is iets wat zorgvuldig
moet worden toegepast, maar wat ook kan helpen om verderop in het
teeltproces de inzet van gewasbeschermingsmiddelen te verminderen.
Hoe heeft de Minister geluisterd naar de reactie van het Europees
Agentschap voor chemische stoffen, waar ook al eerder naar is gevraagd?
Graag een reactie.
Voorzitter. Bij een gelijke Europese markt hoort ook een gelijk speelveld.
Eerder riep ik in een motie op om met de sector tot een werkbaar
alternatief te komen voor het gebruik van neonicotinoïden door bietentelers. De Minister geeft in zijn brief aan dat de sector inmiddels een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

16

projectvoorstel ingediend heeft in het kader van het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030, en dat hij positief
tegenover dit verzoek staat.
Voorzitter. België, Kroatië, Denemarken, Finland, Frankrijk, Duitsland,
Litouwen, Polen, Roemenië, Slowakije en Spanje gaven goedkeuring voor
de toepassing van gewasbescherming op basis van neonicotinoïden. Dat
keurde de EFSA goed. Nederland deed dit niet. Ik vraag de Minister
nogmaals hoe hij hiernaar kijkt. Is hij het met de VVD eens dat de
Nederlandse akkerbouw hiermee een gelijk speelveld wordt ontnomen en
dat hiermee een onnodig risico wordt gelopen op resistentie? Graag een
reactie van de Minister op deze vraag en ook graag een reactie op de
vraag wanneer het alternatief beschikbaar is.
Voorzitter. De geïntegreerde bestrijding van ziekten en plagen streeft naar
minimale afhankelijkheid van chemische gewasbeschermingsmiddelen.
Dat steunt de VVD van harte. Als er dan toch gewasbeschermingsmiddelen nodig zijn om ziekten, plagen en onkruid te bestrijden, dan bij
voorkeur gebruikmaken van laagrisicomiddelen. Dat schrijft de Minister
ook. Daar zijn we het mee eens. Maar dan moeten die middelen wel
beschikbaar zijn. Voor de VVD zit echt nog wel een zorg bij de beschikbaarheid van die middelen. Bij werkbezoeken en ook in de technische
briefing met het Ctgb horen we dat per aanvraag slechts één middel per
jaar in behandeling kan worden genomen en dat aanvragers zich anders
maar moeten wenden tot een andere Europese Ctgb.
Voorzitter. 2030 is voor akkerbouwers nog slechts acht à negen teelten.
Daar ben je dus zo. Hoe gaat de Minister het toelatingsbeleid van het Ctgb
versnellen? Is er meer capaciteit nodig? Graag een reactie. De Minister
schrijft overigens dat hij die capaciteit gaat inzetten, zowel voor het Ctgb
als voor de EFSA. We horen vaak iets over het Green Team. Dat klinkt
natuurlijk fantastisch, maar gaan we daar nou echt de beschikbaarheid
van al die middelen mee bereiken? Is dit voldoende, ook in de richting van
de Europese Commissie, die hoge normen hebben voor het vergroenen
van het landbouwbeleid? Dan hoort daar voor de VVD ook bij dat de
instituties op orde zijn. Graag een reactie van de Minister.
Voorzitter. Tot slot een vraag over middelen die na de verplichte herbeoordeling van tafel vallen omdat fabrikanten van gewasbeschermingsmiddelen ervoor kiezen de Nederlandse afzetmarkt te verlaten. We horen
berichten, bijvoorbeeld van kleinere teelten in de bollenteelt, dat telers
aangewezen zijn op oudere middelen met veel meer emissies en risico’s
omdat er simpelweg niet herbeoordeeld wordt. Is de Minister het met de
VVD eens dat dit onwenselijk is? Zit hier eigenlijk regie op? Hebben we dit
in beeld en, zo nee, is de Minister bereid om een jaarlijkse vinger-aan-depolsaanpak uit te werken die monitort welke middelen vanwege herbeoordeling uit de gereedschapskist van de boer dreigen te raken? We horen
daarop graag een reactie van de Minister.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. Een interruptie van de heer Thijssen.
De heer Thijssen (PvdA):
Dank voor de bijdrage van de VVD. We hebben gisteren mondelinge
vragen gesteld over het stikstofdebacle. Er was gelekt dat in sommige
gebieden misschien wel 80% van de landbouwsector moet veranderen of
misschien wel moet verdwijnen. Daar wordt schande van gesproken. Hoe
heeft het nou toch zover kunnen komen? We hebben gehoord van de VVD
dat er heel veel sympathie is voor de boeren en dat dit rauw op hun dak
moet vallen. Nu zien we het stikstofdebacle aankomen. Dat heet de
Kaderrichtlijn Water. Een van de redenen waarom we die niet halen, is gif,
gewasbeschermingsmiddelen of pesticiden; het maakt mij niet uit hoe we
het noemen. Dat is een van de problemen. Laten we dat tweede stikstof-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

17

debacle stoppen. Is de VVD het met de Partij van de Arbeid eens dat we
tegen deze Minister moeten zeggen: kom nou eens met een actieplan,
zodat we zeker weten dat de Kaderrichtlijn Water voor wat betreft gif
gehaald gaat worden in 2027?
De heer Van Campen (VVD):
De heer Thijssen wordt en is op zijn wenken bediend, want deze coalitie
gaat onverminderd door met het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie
gewasbescherming 2030. Ik heb zojuist aangegeven dat de VVD de
beweging naar de geïntegreerde gewasbescherming van harte ondersteunt. Maar dan moeten er ook alternatieven op de markt beschikbaar
komen. Als ik luister naar de producenten bij werkbezoeken, op verschillende manieren, dan zeggen zij: «We staan klaar. De markt heeft die
middelen best beschikbaar. We kunnen die laagrisicomiddelen echt wel op
de markt brengen.» Alleen, het toelatingsbeleid is zo traag. Denk aan de
EFSA, op werkzame stoffen, en aan het Ctgb. We hebben hier de
instituties niet op orde. Die doelstelling deel ik dus van harte met de heer
Thijssen, absoluut. We moeten voldoen aan de Kaderrichtlijn Water, maar
dan moeten we de instituties op orde hebben en boeren alternatieven
bieden waar ze nog steeds goed en duurzaam voedsel mee kunnen
verbouwen.
De heer Thijssen (PvdA):
Het is prachtig om te horen dat dat in het coalitieakkoord staat, maar
daarmee is het nog niet werkelijkheid. De planbureaus van dit land laten
zien dat we op dit moment de Kaderrichtlijn Water niet gaan halen. Als je
nu kijkt naar de uitspraken van de rechter, dan zie je dat die er geen biet
om geeft dat het voor de stikstofvervuiling een gelijk speelveld is of niet.
Die geeft er helemaal niks om dat veeteelt houden in dit land nou eenmaal
niet op een andere manier gaat. De rechter zal er in 2027 niet heel veel
respect voor hebben of de middelen beschikbaar zijn of niet. We hebben
een doel te halen. Dat doel is verschrikkelijk belangrijk omdat de biodiversiteit achteruit kachelt, maar bijvoorbeeld ook omdat heel veel drinkwaterbronnen in Nederland vervuild zijn door bestrijdingsmiddelen. Het gaat er
dus niet heel veel om of we de instituties op orde hebben. Is de VVD het
met de Partij van de Arbeid eens dat we ervoor moeten zorgen dat we zo
snel mogelijk van dit kabinet een plan krijgen, zodat we in ieder geval
zeker weten dat het gifprobleem in Nederland opgelost is en zodat we
voldoen aan de Kaderrichtlijn Water? Het volgende stikstofdebacle staat
namelijk voor de deur.
De heer Van Campen (VVD):
Ja, dat is de VVD. De heer Thijssen zegt: het doet er niet toe of de
instituties op orde zijn. Aan de ene kant voeren we hier het debat over de
veiligheid en de beschikbaarheid van gewasbeschermingsmiddelen voor
de gezondheid en over de werking. Ik vind het echt belangrijk dat we
vertrouwen hebben in de instituties. Als in de toelating en in de procedure
zaken beter kunnen, dan wil ik daarover echt serieus het debat met elkaar
voeren. We moeten instituties namelijk kunnen vertrouwen als op
wetenschappelijke basis advies en toelating plaatsvindt, maar dan moeten
die toelatingen wel daadwerkelijk plaatsvinden. Dan moeten de alternatieven die in de markt voorhanden zijn, beschikbaar worden gesteld. Maar
wij gaan soms in deze commissie, in deze Kamer, wel heel makkelijk om
met het zetten van een streep door gewasbeschermingsmiddelen die
gewoon deel uitmaken van de gereedschapskist van de boer, met als
risico en gevolg dat ondernemers terugvallen op middelen met een veel
grotere emissie en een veel grotere milieu-impact. Dat zijn de consequenties van politieke besluiten die hier soms heel snel en kort worden
genomen. Ik hecht eraan om daarop te wijzen en om daar bezwaar tegen
te maken. Dat heeft gevolgen voor de landbouwpraktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

18

De voorzitter:
Mevrouw Vestering voor een interruptie.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik wil de VVD vragen naar het feit dat glyfosaat inderdaad wordt herbeoordeeld. Dat duurt allemaal hartstikke lang. Waarschijnlijk wordt het straks
mogelijk zomaar automatisch weer verlengd, terwijl niet wordt meegewogen wat de risico’s zijn. Denk aan neurologische schade, zoals
parkinson. Kijk naar het belang van de boer. Bent u het niet op z’n minst
met de Partij voor de Dieren eens dat het in het belang van de boer is om
te weten wat de neurologische effecten zijn op het moment dat je
glyfosaat spuit?
De heer Van Campen (VVD):
Ik wil echt wel met elkaar het debat voeren om te kijken hoe je het
toelatingsbeleid van gewasbeschermingsmiddelen kunt verbeteren, maar
we hebben hier wel vaker met elkaar het debat over gevoerd. Er is het
welbekende rapport en dat onderzoek over de neurologische effecten uit
Nijmegen, waar vaak over wordt gesproken. Daar werd ook over
gesproken bij de technische briefing door het College voor de toelating
van gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Ik hoor ook graag wat de
Minister daarvan zegt. Maar laten we wel heel voorzichtig zijn met het
ondermijnen van de wetenschappelijke kennis, kunde en advisering die
instituties ons verlenen, want anders is het hier één groot Wilde Westen
en is het vrij schieten in deze politieke arena. Dat kan hartstikke leuk zijn,
maar uiteindelijk zijn ondernemers en inwoners van dit land daar ook niet
bij gebaat.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Vestering.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik vind de VVD toch een beetje naïef. Kijk naar de beoordeling van
glyfosaat. Stel dat je weet dat eerder bij die beoordeling miljoenen
ertegenaan werden gegooid door de gifproducent zelf om ervoor te
zorgen dat het door die toetsing heen kwam. En stel dat je weet dat de
cijfers die worden aangedragen voor de toetsing afkomstig zijn van de
fabrikant zelf. Dan ga je toch niet iemand op zijn blauwe ogen vertrouwen
dat het allemaal veilig is, terwijl iedereen er ziek van wordt en terwijl je
weet dat parkinson een beroepsziekte is onder boeren? Dan ga je toch niet
gewoon zeggen «we staan het gewoon toe», terwijl de waterkwaliteit niet
op orde is en een op de twaalf kinderen in Nederland te maken krijgt met
een overschrijding van landbouwgif? Dan ga je toch niet zeggen: we gaan
dit gewoon toestaan? We moeten heel duidelijke reductienormen gaan
vastleggen om ervoor te zorgen dat we van het landbouwgif en het
gebruik van landbouwgif afkomen. Tot nu toe zien we het namelijk alleen
nog maar stijgen. Afgelopen jaar is de afzet van landbouwgif met 7%
gestegen. Hoe kijkt de VVD daartegen aan, gelet op de gezondheid van de
omwonenden en de gebruikers zelf?
De heer Van Campen (VVD):
Allereerst maak ik bezwaar tegen de suggestie dat ik zou stellen dat we
dan maar middelen gewoon zouden moeten toelaten. Dat vindt ordentelijk
plaats: voor de werkzame stof is het de EFSA en voor de middelen is het
het Ctgb. Ik meen dat het iedere zeven jaar opnieuw verplicht moet. Laten
we daar met elkaar op blijven wijzen. Ik vind het logisch dat de kennis
over die middelen en over die werkzame stoffen wordt overgedragen en
aangeleverd door de partijen die ervoor in de keuken hebben gestaan,
mits we kunnen waarborgen en garanderen dat de onafhankelijke
wetenschappelijke toetsing bij de instituties op orde is en zorgvuldig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

19

Als er aanleidingen zijn om daaraan te twijfelen, gaan we daar de Minister
gezamenlijk op bevragen. Ook ik vind – ik heb dat net in mijn interruptie in
de richting van collega Thijssen gesteld – dat die beweging naar geïntegreerde gewasbescherming gemaakt moet worden. Dat ben ik helemaal
met mevrouw Vestering eens. We moeten die normen halen. We willen
niet een tweede stikstofcrisis. Ik wil niet over vijftien jaar terugkijken en de
conclusie trekken dat we de kop in het zand hebben gestoken. Daar hoort
ook bij dat we het toelatingsbeleid van alternatieve stoffen op orde
hebben, zodat de middelen met een grote milieu-impact kunnen worden
vervangen door stoffen met lage risico’s die bijdragen aan de beweging
naar geïntegreerde gewasbescherming. Dat luistert naar een iets bredere
aanpak dan mevrouw Vestering hier stelt.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Het is echt wel een leuk debat, omdat je ziet dat belangen altijd met elkaar
strijden in de politiek. Voor de ene partij weegt het ene belang zwaarder
dan het andere. Mijn vraag aan de VVD is de volgende. De heer Van
Campen zegt: wij willen de Kaderrichtlijn Water halen. Dat vind ik al
hartstikke goed. De VVD zegt ook: we willen spreken over een verbetering
van de toelating zoals die nu is. Dat vind ik ook heel erg goed. Maar, zegt
de VVD, we willen wel dat de middelen beschikbaar blijven. Dat zou nog
weleens kunnen gaan schuren. Waar kiest de VVD voor op het moment
dat je moet kiezen tussen het halen van de Kaderrichtlijn Water en de
beschikbaarheid van middelen?
De heer Van Campen (VVD):
Ik denk dat we met elkaar een pad hebben afgesproken, namelijk het
Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030. Ik vind
dat we daar met elkaar voortvarend mee aan de slag moeten. Alleen, ik
constateer ook dat het verdraaid lastig wordt om dat te bereiken zolang
we hier in deze zaal in die gereedschapskist blijven rommelen en met
platte Kamermeerderheden al die beschikbaarheid van middelen uit de
gereedschapskist weg-motie’en. Laten we dus zorgvuldig en kritisch kijken
naar wat we hebben. Laten we ook voortdurend kijken hoe we dat proces
van toelating bij de EFSA en het Ctgb kunnen verbeteren en ook kunnen
versnellen, zodat de beschikbaarheid van de groene middelen ... Ik vind
dat daarin de markt zijn werk moet doen. Als we op een gegeven moment
de richting met elkaar hebben afgesproken dat we toe willen naar
geïntegreerde gewasbescherming, dan zal de markt zich daartoe moeten
verhouden. Maar dan moeten we de markt wel in staat stellen om die
alternatieve middelen ook toe te laten. Dan heeft de boer in de komende
zeven of acht teelten – wat is het nog? – ook de beschikbaarheid over die
middelen, zodat we de doelen uiteindelijk gaan halen. Dat is een eerlijk
verhaal.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
De markt lacht zich rot. Bayer heeft vorig jaar 20% meer glyfosaten in
Nederland verkocht. Dat is helemaal niet een vermindering. In het
coalitieakkoord zou afgesproken zijn om te gaan verminderen, maar
zonder dat we weten op welke manier dat gemonitord of in de gaten
gehouden wordt, of wanneer we ingrijpen. Dat weten we allemaal niet.
We schrijven iets op en hopen dan dat het gebeurt. Dat is precies wat ook
gebeurde bij de stikstofproblematiek, waarvoor de Programmatische
Aanpak Stikstof werd bedacht. Alles zou gewoon kunnen. Dan zouden we
aan het einde wel zien wat eruit komt. Nee! Als je zegt «we willen de
Kaderrichtlijn Water halen», dan betekent het dat je heel scherp moet
sturen als overheid. Dan moet je in de gaten houden of het de goede kant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

20

op gaat. Het gaat vooralsnog helemaal de verkeerde kant op. We hebben
niet vijftien jaar, zoals de heer Van Campen net zegt. Hij zegt dat hij over
vijftien jaar terug wil kijken. De afspraak is: schoon water in 2027. Het is
nu 2022. Dat is dus over vijf jaar.
De heer Van Campen (VVD):
Ik noemde vijftien jaar vanwege de parallel die mevrouw Bromet zelf trok
toen zij de Vogel- en Habitatrichtlijn en de stikstofcrisis benoemde. Ik ben
mij zeer bewust van het tijdpad met betrekking tot de Kaderrichtlijn Water.
Daarom hebben we ook de toekomstvisie gewasbeschermingsmiddelen.
Daar is geen tijd mee te verliezen. Maar ik constateer wel dat we de markt
dan ook in staat moeten stellen om die middelen beschikbaar te stellen.
We moeten ook zorgvuldig en genuanceerd kijken naar de instituties, van
waaruit mensen die daar echt verstand van hebben voor ons daarop
toezien.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Gelukkig laat de biologische sector zien dat dat wel degelijk kan. Nu krijg
ik zelfs al excuses van een horloge naast me, en terecht. De VVD heeft het
erover dat we een richting met elkaar hebben afgesproken. Met «afspraak
is afspraak» ben ik het helemaal eens. In de nota Gezonde Groei,
Duurzame Oogst stond dat we wel degelijk concrete doelen stellen als het
gaat over de normoverschrijding in het water. Die loopt volgend jaar af.
Als we dan zeggen «we hebben een richting met elkaar afgesproken»,
laten we er dan ook voor zorgen dat we volgend jaar in ieder geval dat
doel halen. Hoe kijkt de VVD daartegen aan in het licht van dat ze zelf
zeggen dat het belangrijk is dat we nakomen wat we hebben afgesproken
met elkaar?
De heer Van Campen (VVD):
Mede namens mijn horloge kan ik mevrouw Vestering aangeven dat we
vanochtend in het landbouwraaddebat kort met elkaar hebben gewisseld
over de brieven die vanuit de beide bewindspersonen de komende tijd
worden verwacht, vrijdag. Dat is die over de gebiedsgerichte aanpak van
de Minister voor Natuur en Stikstof in het kader van de stikstofcrisis aan
de ene kant. Maar daar hoort ook de «perspectief voor de landbouw»-brief
bij. Ik verwacht echt – dit is eigenlijk ook nog een reactie op mevrouw
Bromet over «het opschrijven in een coalitieakkoord, maar dan ...» – dat er
in die brief voorstellen worden gedaan voor welke acties het kabinet gaat
ondernemen om toe te werken naar de geïntegreerde gewasbescherming.
Dat hoort namelijk bij perspectief voor de landbouwsector. Ik heb gezegd
wat ik ervan vind. Wij staan voor die uitvoeringsagenda. Daarvoor moeten
de instituties op orde zijn. Waar wij kunnen kijken naar de verbetering van
de toelating van werkzame stoffen en middelen, wil ik daar gezamenlijk in
optrekken. Ik vind namelijk dat we vertrouwen moeten hebben in onze
instituties, omdat zij ons adviseren op grond van wetenschappelijke
kennis.
De voorzitter:
Mevrouw Vestering, de laatste vraag.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik kan me zo voorstellen dat de VVD dat jaren geleden ook zei, toen we
met elkaar afspraken dat we de doelen in 2023 gingen halen. Dat gaat
waarschijnlijk dan toch niet lukken. De VVD zegt nu als een soort
zoethoudertje: «We gaan opnieuw naar de brieven kijken. We kijken naar
2030 en dan komt het allemaal wel goed.» Vervolgens wordt dan in 2029
geconcludeerd dat we het toch niet helemaal gaan halen. Dat is een
patroon dat je keer op keer, kabinet na kabinet, terugziet. We zien het
gebruik van landbouwgif ondertussen alleen maar toenemen in plaats van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

21

afnemen. Ik maak me daar ernstige zorgen over. Ik vind het een beetje
naïef om te blijven vertrouwen op die fantastische toelatingsprocedures
die landbouwgif, dat mensen verschrikkelijk ziek maakt en dieren uitroeit,
blijven toestaan.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik zit nog even te bedenken hoe dit nou werkt bij de VVD. Een tweede
stikstofdebacle komt eraan als we niet oppassen. Ik snap dat er wel
middelen moeten zijn zodat de boeren kunnen boeren. Maar ik hoor ook
andere partijen zeggen – dat weten we natuurlijk ook – dat biologische
boeren iedere dag laten zien hoe je voedsel kunt produceren zonder die
chemische gereedschapskist. Stel dat het nou niet lukt met die instituties,
maar dat de Kaderrichtlijn Water hard is, omdat schoon drinkwater
essentieel is voor onze samenleving. Schakelen we dan in 2027 in één
keer over op biologisch boeren in Nederland, omdat we die richtlijn
moeten halen? Hoe hard is die Kaderrichtlijn Water nou? Of heeft
mevrouw Vestering er eigenlijk gelijk in dat, als het in 2026 toch niet blijkt
te lukken, we dan wel weer iets gaan regelen in Europa?
De heer Van Campen (VVD):
Op het gevaar af dat hier nu opnieuw een debat wordt gevoerd dat
blijkbaar gisteren in mijn afwezigheid is gevoerd, constateer ik dat het
kabinet al eerder heeft aangegeven dat er verschillende maatregelen
worden genomen om de goede balans tussen landbouw, economie,
natuur en de doelen daarvoor te herstellen. Dat is een hele brede aanpak,
die een ongelofelijk grote impact heeft. Kijk naar het actieprogramma
Nitraatrichtlijn. Kijk naar het addendum dat het kabinet naar de Kamer
heeft gestuurd, dat heel fors ingrijpt in de bedrijfsvoering van boeren en
waar ik nog echt wel zorgen over heb. We gaan daar de komende tijd met
het kabinet over spreken. Maar ik constateer ook dat deze coalitie voor de
komende jaren opnieuw heeft onderschreven dat we staan voor die
beweging in het Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming en dat we staan voor de geïntegreerde gewasbescherming.
We moeten ervoor zorgen dat we met die inzet de doelen bereiken
waarvoor we aan de lat staan. Daar sluiten we onze ogen niet voor; daar
heb ik met mijn collega Minhas ook schriftelijke vragen over gesteld aan
de verschillende bewindspersonen. Dat bagatelliseert de VVD op geen
enkele wijze, want volgens mij hebben we van de stikstofcrisis wel
geleerd dat de kop in het zand steken uiteindelijk alleen maar betekent dat
je jezelf tegenkomt. Dat zou ik niet meer willen meemaken.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
De heer Thijssen (PvdA):
Nou, ik kijk reikhalzend uit naar de brief van aanstaande vrijdag met de
echte percentages en met de doelen van de Kaderrichtlijn Water. Dan
gaan we dit debat nog verder voeren. Nu heb ik nog een vraag over de
vrije markt. Collega Van Campen zegt namelijk: die vrije markt moet het
op een gegeven moment wel gaan doen. Maar collega Bromet zegt
terecht: kijk naar de vrije markt in de afgelopen jaren en je ziet dat het
gifgebruik toeneemt. Dus als er meer middelen worden toegelaten,
betekent dat niet automatisch dat de middelen die minder giftig zijn dan
ook echt gebruikt gaan worden. Is meneer Van Campen het dus met de
Partij van de Arbeid eens dat we toch zullen moeten ingrijpen in de markt
om ervoor te zorgen dat het liefst de groene middelen en anders de minst
schadelijke chemische middelen als eerste gebruikt gaan worden? Is hij
het met ons eens dat we het niet zomaar moeten overlaten aan de vrije
markt, omdat dan de middelen gebruikt zullen worden waar het meeste
rendement op zit voor de gifproducenten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

22

De heer Van Campen (VVD):
Over de beschikbaarheid van middelen gaat de markt; daar blijf ik ook
gewoon voor staan. En over de toepassing ervan gaat de overheid.
Precies het kader dat de heer Thijssen daarvan schetst, is mijn interpretatie van de beweging naar geïntegreerde gewasbescherming.
De voorzitter:
We gaan over naar mevrouw Beckerman. Ze spreekt namens de
SP-fractie.
Mevrouw Beckerman (SP):
Ja, dank u wel, voorzitter. Het is inmiddels 60 jaar na het verschijnen van
Rachel Carsons Dode lente, en de discussie over het gebruik van
gewasbescherming en bestrijdingsmiddelen is nog even actueel. Het is
echt aan de Kamer en aan het kabinet om vaart te maken met oplossingen. Vorige week spraken we met de Staatssecretaris van IenW over dit
belangrijke, maar toch nog onderbelichte onderwerp. Het was goed om te
zien dat er toen ook veel fracties aanwezig waren. We hebben twee keer
binnen twee weken een groot debat hierover, maar dat heeft niet zo heel
veel zin als vervolgens de moties die worden aangenomen niet worden
uitgevoerd. Ik wil echt aansluiten bij het pleidooi daarover. We kunnen
hier praten totdat we een ons wegen, maar wat heeft dat voor zin als het
ons lukt om voorstellen aangenomen te krijgen, maar die voorstellen
vervolgens niet worden uitgevoerd? We kregen hier vanochtend nog een
brief over, en ik zou aan het begin van mijn woordvoering toch de oproep
willen doen om de Kamer hierin serieus te nemen.
De woordvoerder van de VVD-fractie zei net in een soort reactie op een
interruptie dat hij van de stikstofcrisis geleerd heeft dat het geen zin heeft
om je kop in het zand te steken. Dan ga je jezelf hard tegenkomen. Ja,
maar wij komen onszelf niet zo heel hard tegen. Het zijn natuurlijk de
samenleving en de boeren die daar de gevolgen van dragen. Dat moeten
we voorkomen. We kunnen hier dus roepen dat we er vaart mee moeten
maken en we kunnen er elke week een debat over hebben, maar het heeft
pas zin als de aangenomen voorstellen ook echt uitgevoerd worden en
serieus genomen worden.
Er zijn natuurlijk al heel veel vragen gesteld en opmerkingen gemaakt in
dit debat, maar ik wil specifiek het thema van de lobby aan de orde
stellen. Er zijn intensieve lobbypraktijken van een aantal bedrijven die
grote belangen hebben bij het verkopen van zo veel mogelijk bestrijdingsmiddelen. Ze zijn natuurlijk al vaker genoemd. Vier bedrijven zijn samen
goed voor twee derde van de wereldomzet in pesticiden. Het gaat om 53
miljard euro per jaar. Is de Minister bekend met het rapport A loud lobby
for a silent spring van de Corporate Europe Observatory? Komen er bij de
Ministers van LNV en IenW veel aanvragen binnen van lobbyisten voor
gesprekken met ambtenaren of bewindspersonen? Is het mogelijk dat
inzichtelijk wordt gemaakt in hoeverre de ministeries met deze groepen
contact hebben gehad?
Voorzitter. Het rapport toont ook aan dat de Wageningen Universiteit een
aantal studies heeft uitgevoerd naar de Farm to Fork-strategie en dat deze
zijn betaald door CropLife, een invloedrijke lobbygroep van deze sector.
Kan het kabinet aangeven waarom dit soort opdrachten worden aangenomen? Moeten we niet juist zorgen dat dit soort onderzoeken vanuit de
eerste geldstroom wordt betaald? Moeten we niet heel erg zorgen dat
wetenschap niet op bestelling kan komen? En kan het kabinet hierover in
gesprek gaan? Welke maatregelen zou het hiervoor willen nemen? Want
juist goede wetenschappelijke studies zijn cruciaal om dit aan te pakken.
Volgens mij zijn we het daar van links tot rechts over eens. Dan moeten
we ook zorgen dat het vertrouwen in de wetenschap groot blijft en er
geen afhankelijkheid van de wetenschap van de industrie wordt
gecreëerd. Voor bijvoorbeeld de lobby rond de tabaksindustrie zijn er hele

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

23

strenge regels, ook over contacten met kabinet en Kamer. Moeten we die
ook niet overwegen voor deze lobby?
Voorzitter. Even kijken, want omdat ik aan het einde zit, zijn veel vragen al
gesteld. Over glyfosaat zijn hier al heel veel vragen gesteld en opmerkingen gemaakt, dus dat laat ik even rusten.
Ik vond het wel goed dat ook de vraag werd gesteld of we niet ook het
systeem van informatievoorziening moeten versterken. Dat vind ik een
belangrijke vraag in relatie tot het waterdebat. Wij hadden gisteren een
overlappend debat, waardoor we niet mee konden doen. Ik zie trouwens
dat ik aan het einde van mijn spreektijd ben, maar moeten we niet zorgen
dat we veel meer inzicht krijgen in wat er waar en op welke schaal wordt
gebruikt, zodat er ook veel gerichter gezocht kan worden naar alternatieven en naar wat noodzakelijk is?
Dank u wel, voorzitter. Excuus.
De voorzitter:
Dank. Ik geef het woord aan de heer Thijssen, die spreekt namens de
PvdA-fractie.
De heer Thijssen (PvdA):
Dank u wel, voorzitter. Meten=Weten concludeerde in een rapport van
begin dit jaar dat Nederland bedekt ligt onder een deken van bestrijdingsmiddelen. Zij noemen dat landbouwgif, maar laten we ons niet verliezen
in de semantische discussie. In alle 87 monsters die zij onderzochten,
werden bestrijdingsmiddelen, biociden of hun metabolieten aangetroffen.
Zelfs in onze natuurgebieden worden resten van bestrijdingsmiddelen
aangetroffen.
Voorzitter. De waterkwaliteit in Nederland is daarnaast een van de
slechtste van Europa. Vorig jaar trof het RIVM in een op de drie drinkwaterbronnen, namelijk 70 van de 216, hoeveelheden bestrijdingsmiddelen
aan die de norm overschreden. In enkele gevallen was er zelfs sprake van
een overschrijding van 75%. Bij oppervlaktewater worden de normen voor
bestrijdingsmiddelen overschreden in 56% van de gevallen, en bij meren
zelfs in 62%. In vergelijking met 1990 is het aantal inheemse plant- en
diersoorten met 85% teruggelopen; het werd al eerder gezegd door
collega’s. Volgens UNICEF wordt een op de twaalf kinderen in ons land
blootgesteld aan te hoge concentraties bestrijdingsmiddelen. Daarmee
staat Nederland in de top vijf van welvarende landen met de meest giftige
leefomgeving voor kinderen. Het is verschrikkelijk. Al deze voorbeelden
zijn verschrikkelijk. Ik ben op zoek naar wat nou het harde doel is van de
regering van de afgelopen jaren om dit echt te gaan verminderen, en ik zie
het gewoon niet.
Nou zijn in de Farm to Fork-strategie, die dit kabinet steunt, reductiedoelen opgenomen, zoals een halvering van chemische pesticiden en van
de meest schadelijke pesticiden. Is dit nu ook het beleid van de overheid?
Worden deze doelen overgenomen door het kabinet? Er is ook een motie
aangenomen. Er zijn heel veel moties aangenomen in dit debat, maar er is
ook een motie aangenomen over kwantitatieve tussendoelen. Is de
Minister van plan om die motie uit te voeren en die doelen ook echt te
stellen?
Maar, voorzitter, ik denk dat het meest harde en onomstreden doel de
Kaderrichtlijn Water is, die over vijf jaar gaat gelden. We weten dat we nu
niet op koers zijn. We weten ook dat dit eenzelfde debacle, eenzelfde
juridisch monster kan worden als we nu hebben met stikstof, dat dit land
op slot kan zetten en de boeren weer allerlei onzekerheid kan geven. We
weten dat daarvoor doelen worden gesteld in het Nationaal Programma
Landelijk Gebied, waarover dan overmorgen de langverwachte brief komt.
Wordt dan ook het doel gesteld dat bestrijdingsmiddelen niet meer zullen
bijdragen aan problemen met de Kaderrichtlijn Water? Als samenleving
maken we nu namelijk 25 miljard vrij om de landbouwsector om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

24

vormen. De Partij van de Arbeid steunt het feit dat daar geld voor nodig is,
en steunt ook dat de landbouwsector in transitie moet gaan, maar ik vind
dat de samenleving dan ook wel mag verwachten dat aan de Kaderrichtlijn Water voldaan zal gaan worden. We moeten ook weten dat die
drinkwaterbronnen, die toch echt heel erg belangrijk zijn voor een
samenleving, opgeschoond zullen worden en op een gegeven moment
weer aan de normen zullen voldoen.
Daarnaast, voorzitter, verzoek ik de Minister om vooral haast te maken
met het uitfaseren van de meest giftige stoffen, die zogeheten
niet-toetsbare stoffen. Het werd al eerder aangehaald door een collega: dit
zijn stoffen die zo giftig zijn dat ze al in onmeetbare concentraties de norm
overschrijden. Volgens het PBL – ook dat werd eerder gezegd – zijn die
stoffen verantwoordelijk voor 90% van de totale milieubelasting. Wat gaat
de Minister hieraan doen en met welk tijdpad?
En dan, voorzitter, wil ik de Minister ook vragen of er meer preventieve
maatregelen genomen kunnen worden om risico’s voor mens en milieu in
te perken. Gedacht kan worden aan een verbod op chemische middelen
nabij natuurgebieden en aan ruimere bufferzones rond water en
omwonende kwetsbare groepen. Kan de Minister reageren op deze
opties?
Even kijken, anders loop ik uit mijn tijd. Iets anders waar ik graag een
reactie van de Minister op zou willen, is het voorzorgsprincipe. We hebben
net al een discussie gehad over in hoeverre de bestrijdingsmiddelen tot
de ziekte van Parkinson leiden. Daar is discussie over, maar het RIVM zegt
nu wel heel duidelijk dat dit verder onderzocht zou moeten worden. Ik lees
dit dan als dat we zouden moeten zeggen: vanwege het voorzorgsprincipe
en vanwege deze mogelijk hele ernstige gevolgen voor de mens, moeten
we nu dus ingrijpen, moeten we zorgen dat mensen hier niet meer aan
blootgesteld worden, totdat we zeker weten dat het niet leidt tot de ziekte
van Parkinson. Dus pas het voorzorgsprincipe toe, in plaats van de boel te
vertragen, nog meer onderzoek te doen en te zien wanneer we daar een
keer een uitkomst van krijgen. Hoe kijkt de Minister daarnaar?
Voorzitter, tot slot. Ik heb er geen tijd meer voor, maar ik sluit me helemaal
aan bij het verhaal van mevrouw Beckerman over lobby en de marktmacht van een aantal grote bedrijven. Ik wil daar nog wel één vraag aan
toevoegen. We zien nu heel vaak dat de verkoper ook de adviseur van
boeren is over hoe zij om kunnen gaan met eventuele plagen of het
voorkomen van misoogsten. Het zou natuurlijk veel logischer zijn als er
een onafhankelijk advies is...
De voorzitter:
En uw laatste zin, zonder puntkomma’s en komma’s?
De heer Thijssen (PvdA):
... als er een onafhankelijk advies is dat zegt «dit is hoe je misoogsten kunt
voorkomen» en dat er dan ergens anders eventueel pesticiden worden
gekocht.
Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Bisschop. Hij spreekt namens de
SGP-fractie.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Recent kregen we inderdaad een petitie aangeboden vanuit de vollegrondsgroenteteelt. Dat zijn teelten die zeer gevoelig
zijn voor ziekten en plagen. Die petitie laat haarscherp zien waar telers
tegen aanlopen. In de eerste plaats zijn dat de oogkleppen in het
toelatingsbeleid. Zaadcoating is verboden. De resultante is dat telers
hierdoor gedwongen worden breedwerkende middelen in te zetten om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

25

bijvoorbeeld aardvlooien te bestrijden, waarbij en passant natuurlijke
vijanden worden aangetast: dus niet minder gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en minder milieurisico’s, maar juist méér. In de tweede
plaats is er het risico van onvoldoende middelen en het op het spel zetten
van teelten. Zoals het er nu naar uitziet, komen verschillende middelen
niet door de Europese herregistratie heen, omdat alleen naar het
potentiële gevaar gekeken wordt en niet meer naar gebruik en daadwerkelijke risico’s.
Ondertussen – collega’s hebben daar ook de vinger bij gelegd – zijn er nog
nauwelijks biologische alternatieven beschikbaar. De wel beschikbare
middelen zijn bovendien niet zo effectief. Tegelijkertijd willen we, van links
tot rechts, de plantaardige voedselproductie stimuleren en beschermen.
Maar dan moet je wel zorgen voor adequate gewasbeschermingsmiddelen. Zonder deze middelen zal het niet gaan. Het is een illusie om te
denken dat je misoogsten, plagen en ziekten voor kunt zijn. Hoe gaat de
Minister deze vollegrondsgroentetelers daadwerkelijk perspectief bieden?
Voorzitter. De SGP is niet te spreken over de verschillen met de omliggende landen. Zo hebben Duitsland en België vrijstellingen afgegeven
voor bijvoorbeeld de middelen voor zaadcoating. In Nederland is dat
afgewezen. Dat is meten met twee maten. Een concrete vraag aan de
Minister, aansluitend bij sommigen van de collega’s: hoe gaat de Minister
zorgen voor een meer gelijk speelveld? De Kamer heeft gevraagd te
bezien hoe bij toelating en bij de beoordeling van vrijstellingen meer
rekening gehouden kan worden met de mogelijkheden voor emissiebeperkende maatregelen en met de risico’s van resistentieontwikkeling? De
brief en de beantwoording van de vragen blijven toch wat vaag. Wat gaat
de Minister nu concreet doen om dit aan te pakken? Wat gaat er veranderen? Wij willen snelle toelating van alternatieve middelen, waaronder
groene laagrisicomiddelen, maar daarvoor is snel meer beoordelingscapaciteit nodig, niet alleen in Nederland maar ook elders in Europa. Welke
extra stappen wil de Minister hiervoor zetten? En kan in aanloop naar een
definitief toelatingsoordeel misschien gewerkt worden met vrijstellingen?
De toepassing van groene gewasbeschermingsmiddelen is afhankelijker
van omgevingsfactoren dan chemische middelen, en dus dynamischer.
Wordt er dan gezorgd voor voldoende flexibiliteit bij het opstellen van de
gebruiksvoorschriften?
Dan biostimulanten, die gewassen weerbaarder kunnen maken. Dat is in
deze tijd van klimaatverschuivingen niet onbelangrijk. Binnenkort wordt
een nieuwe Europese richtlijn voor meststoffen van kracht. Biostimulanten zijn hierin als aparte categorie opgenomen, met bijbehorende
normen, maar de uitwerking kost wel tijd. Gaat de Minister zorgen voor
een aanpassing van onze Meststoffenwet en een goede overgangsregeling, zodat het op de markt brengen van biostimulanten gestimuleerd
wordt in plaats van afgeremd?
Voor onze kleine teelten zou een voortvarende opvolging van het Fonds
Kleine Toepassingen belangrijk zijn. Wordt de toelating voor kleine teelten
ook gestimuleerd door bij de toelating gewassen grofmaziger in te delen?
Voor weerbare teelten met milieuvriendelijkere gewasbescherming is nog
veel praktijkonderzoek nodig. Is daarvoor extra budget beschikbaar? Want
ik hoor vanuit het veld dat er geld is voor demonstratieprojecten en
kennisdeling, maar nauwelijks voor de ontwikkeling van nieuwe
technieken en methoden. Dat laatste is wel iets wat we juist hard nodig
hebben. Gaat de Minister dit oppakken?
Voorzitter. Tot slot iets anders dan een gewas: de rat. En groeiende
populatie ratten kan problemen met zich meebrengen. Het kan kortsluiting
en stalbranden veroorzaken en zorgen voor de verspreiding van het
vogelgriepvirus. Een goede bestrijding is belangrijk. Dat kan door schone
erven en stallen natuurlijk, maar ook door de effectieve inzet van
bestrijdingsmiddelen. Dat laatste kan vanaf 2023 echter niet meer zonder
een duur certificaat en het inhuren van een duur bedrijf. Wat betekent dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

26

voor de brandveiligheid en de diergezondheid? Dit addendum plak ik er
dan maar even aan. Ik vraag om een heroverweging, dus om daar nog
eens goed naar te kijken, zodat er effectief opgetreden kan worden op de
bedrijven door de eigenaren zelf.
Voorzitter. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. Ik geef het woord aan de heer Grinwis, die spreekt namens de
ChristenUniefractie.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank u wel. Ja, dit debat is het tweede deel in een tweeluik.
Vorige week hadden we het over gewasbeschermingsmiddelen bij
particulieren, met onder andere als observatie dat bijna 100% van de
glyfosaatvervuiling in oppervlaktewater is terug te voeren op gebruik door
particulieren. Vandaag hebben we het over de landbouw. Toch nog een
korte reflectie op het debat van vorige week. Het viel me toch best wel op
dat er toen weinig spreektijd werd gewijd aan het wetsvoorstel zelf, maar
veel meer aan algemene stellingnames rondom gewasbeschermingsmiddelen. Dat is toch best wel opvallend bij de discussie rondom gewasbeschermingsmiddelen. Dat is, zoals bij zoveel debatten in de Kamer, een
identiteitsdebat geworden in de trant van: in welk kamp zit je? In dat van
de boeren of dat van de natuur? Want dat bepaalt toch een beetje of je
voor of tegen gewasbeschermingsmiddelen bent en of je wel of niet
deugt.
De voorzitter:
Ik heb een interruptie van mevrouw Bromet voor u.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik hou hier niet zo van, maar goed. Ik heb een vraag aan de heer Grinwis.
Ik zoek altijd naar de overeenkomsten tussen ChristenUnie en GroenLinks,
en die weten we soms ook best te vinden. De heer Grinwis heeft het over
de Kaderrichtlijn Water en over het gebruik van glyfosaat door particulieren. Hij zegt dat bijna 100% van het gebruik terug te leiden zou zijn op
particulier gebruik. Is de ChristenUnie voor een verkoopverbod van
glyfosaat aan particulieren?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Volgens mij heb ik vorige week al gezegd dat ik daarvoor ben. Ja, zeker.
En inderdaad, wij kunnen elkaar regelmatig vinden. Soms is daar een
klein amendementje voor nodig, maar we vinden elkaar regelmatig.
De voorzitter:
Wilt u daar nog een interruptie aan wijden, mevrouw Bromet?
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Nee, dat is helemaal niet gevoelig, want ik ben hartstikke blij met het
compromis dat uiteindelijk gesloten is. Dus ik heb verder geen
opmerkingen.
De voorzitter:
Enige hilariteit aan deze kant. Niet bij iedereen, constateer ik. Meneer
Grinwis, vervolgt u uw betoog.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja, voorzitter. Ik zou graag een genuanceerd debat willen voeren, ook over
onderliggende waarden, met soms best ook wel onderlinge spanningen
tussen hoe de praktijk wordt waargenomen door wetenschappers en door
onszelf. Als ik zie dat er in Brabant extra zuiveringsinstallaties moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

27

worden geplaatst om ons drinkwater vrij van bestrijdingsmiddelen te
houden, dan is dat gewoon niet goed. Punt. Als UNICEF stelt dat wij onze
kinderen vergeleken met andere landen te veel blootstellen aan pesticiden, dan moeten we daar iets mee en dan moeten we ons niet
verschuilen achter rekenmethodes of comfortabel in hokjes van «voor» of
«tegen» gaan zitten.
Wanneer parkinson de boerenziekte wordt genoemd in Frankrijk, omdat er
een pandemie onder de plattelandsbevolking in de maak is die gelinkt kan
worden aan bestrijdingsmiddelen, dan is het Europese toelatingssysteem
gewoon niet streng genoeg geweest. Er moet iets gebeuren.
Allereerst stoort het mij dat de doelen voor en de metingen van de
hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen in kilo’s zijn. Er wordt gevierd
dat er in kilo’s minder gewasbeschermingsmiddelen worden gebruikt,
maar intussen zijn de moderne middelen vele malen toxischer dan
vroeger. Kunnen die meetmethodes en doelen niet veel slimmer, zo vraag
ik de Minister. Drinkwaterbedrijven merken veel vergrijzing van water in
ons grondwater op: lage concentraties van een opeenstapeling van
middelen. Cumulatie is sowieso een groot probleem waar nog te weinig
zicht op is. Het Ctgb vroeg in 2019 al om het verkennen van een generieke
maatregel hiervoor. Waar staan we sinds die tijd? Is er al een Europese
generieke maatregel op dit onderwerp in zicht? Kortom, ik zou graag een
grotere rol voor de wetenschap zien.
Veel discussies rondom gewasbeschermingsmiddelen lijken teruggevoerd
te kunnen worden op: Ctgb, EFSA of RIVM stelt iets en universiteiten
zetten daar wat tegenover. Waar komen dit soort verschillen van inzicht
nou vandaan? En hoe worden nieuwe wetenschappelijke inzichten
meegenomen in de goedkeuring en de herkeuring van gewasbeschermingsmiddelen? De onderliggende Europese verordening biedt ruimte
om nieuwe wetenschappelijke inzichten mee te nemen. Wanneer wordt
daar nou gebruik van gemaakt? In het geval van glyfosaat maakt het Ctgb
daar geen gebruik van. Dat is ook hun reactie naar de bezwaarmakers toe.
Maar waarom niet? Is daar een vast afwegingskader voor?
Tegelijkertijd vraag ik me soms af of er niet te utopisch gedacht wordt
over bijvoorbeeld extensivering, zogenaamde groene alternatieven die net
zo schadelijk zijn of soms zelfs schadelijker dan het synthetische alternatief, of stoppen met het gebruik van bestrijdingsmiddelen. Intensivering
van akkerbouw is in zijn essentie een groot goed. Het betekent namelijk
een kleinere voetafdruk. En met een groeiende wereldbevolking zal heel
de wereld naar Nederland kijken: hoe doen jullie dat nou, zoveel eten van
dat kleine stukkie aarde? Dat laat namelijk ook ruimte voor natuur. We
moeten voedselzekerheid niet voor lief nemen. Met het te voortvarend uit
de markt nemen van middelen waar geen alternatief voor is, komen
teelten wel degelijk in gevaar, bijvoorbeeld kleine teelten, zoals de
spruiten die bijna een jaar rond op het land staan en dus met zeer veel
plagen, schimmels et cetera kunnen worden geconfronteerd. Telers van
kleine teelten verwachten dat 130 middelen binnen nu en vijf jaar van de
markt gaan verdwijnen. Hun innovatie gaat snel, maar niet zo snel. Zeker
wanneer het gaat om veredeling gaat daar veel tijd in zitten. De natuur
laat zich niet dwingen op dat gebied.
Een paar vragen: hoe staat het met het Fonds Kleine Toepassingen? Kan
dit soelaas bieden voor spruitentelers? Als het afschalen van middelen
snel gaat, moet de innovatie het wel kunnen bijhouden. Komt er meer
ruimte voor duurzame innovatie in de akkerbouw en internationale
samenwerking? We hebben alle wetenschappelijke kennis nodig. Hoe
stimuleert de Minister dit? En kan kennisuitwisseling verder worden
versneld?
Dan een punt over coats op het erf. Samen met de boer moet er gekeken
worden of en hoe het gebruik en de emissie van gewasbeschermingsmiddelen naar het oppervlaktewater verminderd kan worden door informatiekaarten, perceelscans en het opstellen van een reductieplan. Er zijn hierop

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

28

al initiatieven genomen door onder andere LTO en de Unie van Waterschappen. Hoe kan de Minister dit soort initiatieven maximaal bevorderen?
Ten slotte, voorzitter. Dat we het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen af moeten bouwen staat buiten kijf, maar wel met voldoende oog
voor alternatieven die realistisch, haalbaar en werkbaar zijn voor de boer.
Die zijn er, maar verdienen opschaling. Denk aan strokenteelt maar ook
zeker aan precisielandbouw, veredeling en meer inzet op de fundamenten
van een gezond gewas: goede bodem, gewasvariatie en biodiversiteit.
Mijn slotvraag is dan ook: gaat de Minister beleid voeren op de
opschaling van precisielandbouw? En hoe gaat de Minister dit
ondersteunen?
De voorzitter:
Een interruptie van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Het is fijn dat ook de ChristenUnie het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen wil beperken. Het is ook goed dat we het hebben over glyfosaat.
Wat vindt de ChristenUnie van het niet uitvoeren van een motie, die
vraagt om het gebruik van glyfosaat buiten geïntegreerde gewasbescherming te verbieden, in het bijzonder als het gaat om het platspuiten
van graslanden en vanggewassen?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dan heeft de heer De Groot het waarschijnlijk primair over zijn motie uit
2019?
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Ja.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nou, daar moeten wel hele goede redenen voor zijn. Ik ga zo meteen... De
vragen die zijn gesteld, zijn heel prangend. In algemene zin moet een
aangenomen motie gewoon worden uitgevoerd. Dus ik ben heel
benieuwd naar het antwoord. Welke mogelijkheden en onmogelijkheden
zijn er? Wat zijn al dan niet de juridische bezwaren, en houden die steek?
Dus ik ga niet vooruitlopen op een definitief antwoord, maar ga eerst
goed luisteren naar de Minister. Dat is één.
Twee. In algemene zin ben ik voor verminderd gebruik van glyfosaat. Ik
hoorde net een discussie aan over bijvoorbeeld glyfosaatgebruik om
vanggewassen plat te spuiten. Mijn stelling is dat dat vaak helemaal niet
nodig is. Daar zijn goede alternatieven voor. Vanggewassen kunnen
gemaaid worden en vervolgens ondergewerkt. Maar dat is wel interessant
als je het over strijdige waarden hebt. Als je als boer gewoon bent om te
ploegen, dan hoef je vaak niet te spuiten maar kun je het gewoon
onderwerken. Als je niet-kerende grondbewerking toepast, dan blijft dat
vanggewas meer aan de oppervlakte en dan is het vaak aantrekkelijker
voor zo’n akkerbouwer om glyfosaat te gebruiken. Dan zie je dat de
waarde «klimaat» en de waarde «biodiversiteit» op dat moment strijdig
zijn met elkaar. Er zitten hier dus ook heel veel spanningen onder, die mij
voorzichtig maken om met grote algemeenheden over glyfosaat te
spreken. Er zijn onderliggende spanningen die te maken hebben met
verschillende waarden, die gelukkig vaak wel samenkomen bij biodiversiteit en klimaat, maar in dit geval – ik heb een concreet voorbeeld
genoemd – dus niet.
Dus meneer De Groot, in algemene zin moet de motie worden uitgevoerd
en ten tweede ga ik goed luisteren naar de Minister hoe hij zich hieruit
redt c.q. hoe hij dit verantwoordt. Ten derde: laten we met de gave des
onderscheids spreken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

29

De voorzitter:
Vervolgvraag, meneer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Met dit soort antwoorden kunnen we de tijd wel tot 2030 vullen. Dat is
precies wat er aan de hand is met het hele uitvoeringsprogramma voor
gewasbescherming: «enerzijds, anderzijds». Het is gewoon heel erg
duidelijk. Bij geïntegreerde gewasbescherming ga je eerst preventieve
maatregelen nemen, en daarna ga je gebruikmaken van niet-chemische
en natuurlijke middelen. Dat is heel duidelijk. Dus je gaat zéker niet
beginnen met glyfosaat. Als je even zoekt, dan kun je vanggewassen
makkelijk onderklepelen. Dat bevestigt de heer Grinwis. Die is ook
akkerbouwdeskundige. Dat is dus heel duidelijk: glyfosaat alleen in laatste
instantie. Dat is één. Graag een reactie, gewoon heel concreet. Dus geen
«strijdigheid van waarden» en zo, maar heel concreet. Het tweede. Er is
een toelating als herbicide, onkruidverdelging; dat staat ook in de
definities van richtlijn 11.07. Dat is gewoon gedefinieerd. Alleen, de
Minister definieert het volstrekt anders. Het antwoord van de Minister
gaat als volgt luiden. Hij verwijst naar de werkwijze van de Europese
Commissie. Wat herbiciden betreft wordt daarin eigenlijk een iets breder
spectrum meegenomen, namelijk ook het vernietigen van ongewenste
planten of delen van planten. Dat is namelijk gebruikelijk. Het staat
nergens in de wet. En er wordt verwezen naar de EPPO. Dat is een
organisatie die standaarden uitgeeft voor hoe je tot de aanvraag kan
komen. Dat heeft helemaal niets met die toelating door het Ctgb te maken.
Het Ctgb zegt alleen: het is gebruikelijk. Ja, hallo, we hebben hier wetten
met elkaar afgesproken. Dus twee dingen. Eén. Geïntegreerde gewasbescherming. Kunt u daar iets over zeggen, zoals ik net vroeg? Het tweede
is de toelating als herbicide, punt, en niet de rest, de hele staart,
erachteraan.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ga gelukkig over mijn eigen antwoorden. Op de eerste vraag kan ik vrij
helder antwoorden. Dat heb ik in mijn bijdrage ook gedaan. Ja, ik ben
voor het terugdringen van glyfosaat. Het lijkt me niet verstandig als
bijvoorbeeld akkerbouwers glyfosaat gebruiken om hun vanggewassen
aan het einde te helpen. Maai het gewoon en werk het onder. Dat is een
prima oplossing. Dat is één. Twee. Voor precisielandbouw of de
bestrijding van hardnekkig wortelonkruid, kan het weleens nuttig zijn om
wel glyfosaat te gebruiken. Daarom zeg ik: spreek met de gave des
onderscheids.
Ten tweede. Poeh, daar moet ik eens even over nadenken. Ik heb in dat
kader bewust het volgende gevraagd. Ik heb de vraag niet helemaal
scherp, maar het was ook een lang verhaal, meneer De Groot. Ik heb
letterlijk gevraagd aan de Minister: waarom maakt het Ctgb geen gebruik
van nieuwe wetenschappelijke inzichten? Dat blijkt ook uit de reactie op
de bezwaarmakers. Waarom is er geen vast afwegingskader? Ik ben heel
benieuwd naar het antwoord op die vraag. Dan kan ik denk ik uw tweede
vraag, die wat uitgebreid was en mij niet meer in alle scherpte voor de
geest staat, preciezer beantwoorden. Ik hoop dat meneer De Groot daar
voor nu, in de eerste termijn, genoegen mee wil nemen.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Nou, we komen nog wel ergens. De ChristenUnie is het met D66 eens dat
het platspuiten van vanggewassen en graslanden niets met geïntegreerde
gewasbescherming te maken heeft. Dat betekent dus: als geïntegreerde
gewasbescherming dit is en dit toestaat, dan is het helemaal niks. Dan is
het alleen een toverwoord. Want het moet wel consequenties hebben als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

30

je zegt: eerst preventieve maatregelen en dan gebruikmaken van
niet-chemische. Als dat alleen maar zomaar wat is, dan is het dus niks. Dat
is één.
Het tweede is het volgende. De vraag was misschien wat ingewikkeld,
maar het heeft een toelating als herbicide. Dus inderdaad, we spreken van
een onderscheid. Als het gaat om het daadwerkelijk bestrijden van
onkruid, dan heeft D66 niets tegen glyfosaat. Maar u kunt mij niet
wijsmaken dat het platspuiten van vanggewassen en graslanden iets te
maken heeft met een toelating als herbicide. Dat is common sense. Maar
de verdediging die de Minister aanvoert, slaat echt werkelijk helemaal
nergens op. Want die is niet legaal. Er wordt verwezen naar een
werkwijze. Er wordt verwezen naar een richtlijn die gaat over de datavereisten bij de toepassing. Dat is mijn punt. De Minister begeeft zich hier
dus niet alleen buiten common sense, maar ook nog eens buiten de wet.
En dat is kwalijk, want de Kamer heeft al tot twee keer toe een motie
aangenomen en juridisch onderbouwd. Dat gaat dus niet zomaar ergens
over. Graag een reactie. Toelating als herbicide, als geheugensteun.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Maar dan val ik toch terug op mijn antwoord dat ik eerst eens even heel
goed ga luisteren naar de Minister in dezen. Laat de Minister zich
verantwoorden. Het vraagstuk is helder. Ik heb me inderdaad duidelijk
uitgesproken over vanggewassen en het onderscheid met bijvoorbeeld de
bestrijding van hardnekkige wortelonkruiden. Over graslanden heb ik me
niet uitgesproken. Ik heb daar gewoon iets minder verstand van dan van
vanggewassen. Ik ga eerst dus even goed luisteren naar de Minister. Dan
kom ik daarna terug op de herbicidevraag van de heer De Groot. Hier zal
hij het dus mee moeten doen. Ik begrijp zijn vraag. We komen echt wel
ergens. Maar nogmaals, ik ga nu eerst eens goed luisteren naar wat de
Minister hierop te zeggen heeft.
De voorzitter:
Dan geef ik het voorzitterschap over aan de heer De Groot. Dan ga ik een
inbreng leveren namens de CDA-fractie.
Voorzitter: Tjeerd de Groot
De voorzitter:
Het woord is aan de heer Geurts voor zijn inbreng in de eerste termijn.
Gaat uw gang.
De heer Geurts (CDA):
Ik zie een paar mensen verrast kijken. Dat klopt. De heer Boswijk zit mede
namens ons allen via de Defensiecommissie in het buitenland. Ik mag een
bijdrage leveren in het debat over gewasbeschermingsmiddelen, mede
namens hem.
Voorzitter. Bij het lezen van de stukken voor dit debat, kwam de volgende
vraag bij me op: is de Minister zich bewust van het belang van de
aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen? Zonder gewasbeschermingsmiddelen gaat een groot deel van de gewassen verloren en zouden
we waarschijnlijk allang honger hebben geleden, ook in Nederland. Het
voorbeeld van het feit dat dat geen utopie is, is Sri Lanka. Daar is na een
grote landbouwhervorming, waarin gewasbeschermingsmiddelen en
kunstmest verboden werden, nu hongersnood. Kan de Minister hierop
reflecteren? Kan hij toelichten wat hij eraan doet om hongersnood als
gevolg van het uitbannen van gewasbeschermingsmiddelen koste wat het
kost te voorkomen?
Voorzitter. Laat ik duidelijk zijn. Het CDA is niet tegen het overgaan op
groene gewasbeschermingsmiddelen en laagrisicogewasbeschermingsmiddelen, integendeel. Volgens mij zouden we alles in het werk moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

31

stellen om zo snel mogelijk goedkeuringen voor dit soort middelen te
krijgen, ook om mogelijke gevolgen voor omwonenden van landbouwpercelen, zoals blijkt uit gezondheidsverkenningen, te verkleinen. De
verantwoordelijkheid voor de goedkeuring van groene alternatieven ligt
grotendeels bij Brussel, waar het wel zo’n tien jaar kan duren voordat een
alternatief goedgekeurd wordt. Dit heeft mogelijk te maken met de
ondercapaciteit bij het Ctgb voor het toetsen van alternatieve middelen.
Deze lange goedkeuringstermijn draagt volgens mij niet bij aan het
behalen van de doelen om het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen binnen acht jaar te halveren. Daar heb ik een aantal vragen bij. Kan
de Minister aangeven wat hij doet om dit in Brussel aan de kaak te
stellen? Wat gaat hij doen om het Ctgb van voldoende financiële middelen
te voorzien? De VVD-fractie sprak volgens mij over capaciteit, maar we
bedoelen daar hetzelfde mee. Capaciteit betekent ook voldoende
financiële middelen. Wat doet de Minister om een ongelijk internationaal
speelveld voor de Nederlandse boeren en tuinders als gevolg van steeds
strenger wordende regelgeving met betrekking tot gewasbeschermingsmiddelen te voorkomen?
Voorzitter. Ik las ook dat de Minister van plan is om uit te zoeken of het
instellen van spuitvrije zones tot de mogelijkheden behoort. Ik vroeg me
af of hierbij ook rekening wordt gehouden met de eventuele opbrengstderving die dit mogelijk tot gevolg heeft.
Voorzitter. De Minister heeft meerdere keren gezegd dat hij bij wet- en
regelgeving ook kijkt naar de doorwerking op de landbouwpraktijk. Ik hoor
vanuit de sector dat er op verschillende vlakken nog wel een tegenstrijdigheid is tussen de ambitie van het ministerie en de uitwerking in de
agrarische sector. Ik ben benieuwd of de Minister op de hoogte is van de
doorwerking van de ambitie voor niet-kerende grondbewerking. Dit zorgt
er namelijk voor dat het mechanisch onderwerken van een groenbemester
of van gewas niet altijd mogelijk is. Om een perceel geschikt te maken
voor de vervolgteelt en het groeikrachtige gewas onder te werken, zijn
bestaande alternatieve middelen niet voldoende. In hoeverre toetst de
Minister welke effecten de ambities van het ministerie daadwerkelijk
hebben op de landbouwpraktijk?
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Geurts. U heeft dit vaker gedaan, zo te horen. Ik geef
u het voorzitterschap terug.
Voorzitter: Geurts
De voorzitter:
Dank. Ik kijk even de Minister en de Staatssecretaris aan. Zullen wij tot
17.15 uur schorsen? Ja? Dan schorsen we tot 17.15 uur.
De vergadering wordt van 16.46 uur tot 17.15 uur geschorst.
De voorzitter:
Collega’s, we gaan weer verder na de schorsing. Ik heb even een
procedureel voorstel, namelijk dat de Staatssecretaris als eerste gaat, zij
de vragen die aan haar gesteld zijn beantwoordt en we dan tegen haar
zeggen dat ze dismissed is. Zijn de collega’s het daarmee eens? Dat is het
geval. Mevrouw Bromet.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ja, ik heb toch wel één vraagje daarover. Wij hebben vorige week
namelijk de wetsbehandeling gehad, en de vraag die ik aan Minister
Staghouwer heb gesteld, gaat ook over het verband met dat wetsvoorstel,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

32

dus zou ik het wel fijn vinden als de Staatssecretaris nog even kan blijven
zitten als de heer Staghouwer dat antwoord geeft.
De voorzitter:
Dat kijk ik even aan, maar die vraag is niet in de eerste termijn gesteld. Dat
is totaal andere wetgeving. Ik heb begrepen dat de Staatssecretaris vanuit
die wetgeving met een schriftelijke beantwoording naar de Kamer komt.
Zou het een idee zijn – ik stel het maar even voor – dat in de schriftelijke
beantwoording ook even specifiek op de vraag van mevrouw Bromet
wordt ingegaan?
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Mevrouw Bromet doelt op artikel 80a van de Wet gewasbeschermingsmiddelen en biociden. Ik heb die vraag wel gesteld, namelijk of het ook
mogelijk is om daar nadere beperkingen mee op te leggen in het kader
van de Kaderrichtlijn Water. Dus het zou goed zijn als beide bewindspersonen daarop ingaan.
De voorzitter:
Goed. Maar ik concludeer in ieder geval dat wij de Staatssecretaris als zij
klaar is, dispensatie verlenen van het verblijf bij ons. Ja, het kan misschien
wel tot 19.00 uur duren voordat u gaat, Staatssecretaris Heijnen, maar dan
is de Minister nog niet aan het woord geweest. Nee, hoor. Ik geef het
woord aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Heijnen:
Ja, voorzitter. Ik heb in totaal drie vragen, waarvan er eigenlijk twee voor
Minister Harbers zijn.
De eerste is van meneer De Groot, ook naar aanleiding van het commissiedebat Water, over de stikstofcrisis 2.0 die eraan komt. Het terugdringen
van normoverschrijdingen wordt via verschillende sporen van het
uitvoeringsprogramma Toekomstvisie gewasbescherming 2030 gerealiseerd. Bij behoefte aan een verbod is de vraag of dit landelijk met een
algemene maatregel van bestuur gerealiseerd moet worden of via
voorschriften van het lokaal bestuur onder de Omgevingswet. Er is hoe
dan ook overleg met regionale partijen voor nodig. Mijn collega’s, de
Ministers van LNV en IenW, zullen daar gedetailleerder op ingaan als
antwoord op onlangs door uw Kamer gestelde schriftelijk vragen
daaromtrent.
Dan had mevrouw Bromet nog een vraag over de manier waarop we in
Nederland de belasting van ons water met gewasbeschermingsmiddelen
monitoren. Dat is dus eigenlijk ook een vraag voor «mijn» Minister. De
waterschappen en Rijkswaterstaat monitoren gewasbeschermingsmiddelen intensief in het oppervlaktewater. Het Landelijk Meetnet Gewasbeschermingsmiddelen is zelfs specifiek gericht op het monitoren van
gewasbeschermingsmiddelen binnen de landbouw. Aan de hand van dat
meetnet worden er conclusies over getrokken hoe het staat met de
belasting van het oppervlaktewater met gewasbeschermingsmiddelen.
Die monitoringgegevens en -conclusies worden samengebracht in de
Bestrijdingsmiddelenatlas op het internet. Als er nog echt hele specifieke
vragen zijn over dit onderwerp, zou ik daarvoor toch graag willen
doorverwijzen naar Minister Harbers, omdat hij echt van de hoed en de
rand weet over dit onderwerp.
De voorzitter:
Ik zie een interruptie van mevrouw Bromet. Ik wil wel even met de
collega’s afspreken dat we eerst vier vragen in twee interrupties doen.
Dan beginnen we maar even en dan kijken we wel hoe het nog in de tijd
zit. Mevrouw Bromet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

33

Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Deze vraag was eigenlijk gesteld aan en gericht op de Minister van
Landbouw, omdat ik het niet had over de monitoring van het watersysteem, maar over de monitoring van het gebruik en de aankoop van
deze middelen, dus zou ik het jammer vinden als de vraag nu bij de
Staatssecretaris is beland en niet door de Minister beantwoord wordt. Dit
is geen vraag die van mijn lijstje af gaat.
De voorzitter:
Ik zit even na te denken over de manier waarop ik daarmee om moet
gaan. De Minister is even aan het nagaan of die vraag in zijn pakket zit. We
gaan gewoon zien hoe we bij de Minister uitkomen, en dan gaan we kijken
hoe we daar verder mee omgaan. Staatssecretaris, aan u het woord.
Staatssecretaris Heijnen:
De heer Bisschop vroeg nog naar wat het certificaat voor knaagdierbeheersing betekent voor brandveiligheid en diergezondheid. Het certificaat
gaat uit van geïntegreerde knaagdierbeheersing. Voor goede knaagdierbeheersing worden met een planmatige aanpak preventieve en
niet-chemische middelen ingezet, en pas in noodsituaties rodenticiden.
Dat bevordert juist een effectief optreden door knaagdierbeheersers, maar
met minder rodenticiden. Wat dat betreft kan ik de heer Bisschop
geruststellen: de aanpak leidt niet tot risico’s voor de brandveiligheid en
de diergezondheid. De OVV heeft juist aangegeven dat kortsluiting bij een
goed functionerende elektrische installatie niet hoeft te leiden tot
stalbranden.
Dat was, voor zover ik weet, mijn beantwoording, voorzitter. Ik kijk nog
even of ik wat gemist heb.
De voorzitter:
We kijken samen naar de leden. Ik zie dat niemand zijn hand opsteekt, dus
u bent bij dezen verexcuseerd. U gaat zelf over het tijdstip waarop u
vertrekt; dat ligt niet aan de Kamer. Ik geef het woord aan de heer
Staghouwer.
Minister Staghouwer:
Dank, voorzitter. Ik begin met een algemene inleiding, waarin ik in ieder
geval een aantal duidingen zal geven van de vragen die zijn gesteld.
Daarna begin ik met glyfosaat, de vrijstellingen en de laagrisicomiddelen.
Daarna heb ik nog een hele set van algemene vragen en opmerkingen,
waar ik graag een oordeel over wil geven. Althans, daar ben ik toe
uitgenodigd en daar ben ik graag toe bereid.
Meneer de voorzitter. Laat ik volstrekt helder zijn: het is mijn grootste
opgave om de land- en tuinbouw te verduurzamen. Daar heb ik
vanmorgen in het debat ook al iets over gezegd. Ik wil ook zorgen dat de
landbouw perspectief heeft en op een verantwoorde manier kan blijven
produceren. Die opgave geldt ook voor het onderwerp waar we hier
vanmiddag over spreken: gewasbescherming. Dat is een onderwerp waar
van alle kanten veel zorgen over zijn. Dat heeft uw Kamer ook helder
gemaakt. In de samenleving zijn er zorgen over de effecten op de
gezondheid. Uw Kamer heeft ook haar zorgen daarover uitgesproken. De
zorgen gaan ook over de natuur en het milieu. De telers maken zich
zorgen over de gereedschapskist om de gewassen gezond te houden, die
steeds leger dreigt te worden. Daarover werd ook door uw Kamer
gesproken.
Ook ik heb mij in de voorbereiding op dit debat breed laten informeren. Ik
ben bij het Ctgb geweest en heb gesprekken gehad met boeren over het
gebruik. Ik ben bij de Boerderij van de Toekomst geweest om te kijken hoe
daar wordt voorgesorteerd op de nieuwe toekomst. Gisterochtend heb ik
een uitgebreid gesprek gevoerd met een breed spectrum van maatschap-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

34

pelijke en wetenschappelijke organisaties over het onderwerp gewasbescherming. Ik heb ook gesprekken gevoerd met de belangengroep
Meten=Weten uit Drenthe, die u welbekend is. Ik heb ook gesproken met
het Centrum voor Milieuwetenschappen uit Leiden, met de Universiteit
Leiden, met het Louis Bolk Instituut, met de meneer die bij Ahold Delhaize
verantwoordelijk is voor de voedselveiligheid en voedselzekerheid, met de
Wageningen Universiteit en met het Ctgb. Het was voor mij ook ongelofelijk nuttig om een gesprek te hebben met neuroloog Bas Bloem en om
van hemzelf te horen over zijn zorgen over parkinson in relatie tot
gewasbeschermingsmiddelen. We hebben uitgebreid gesproken over de
situatie in Frankrijk en over de opbouw van gewasbeschermingsmiddelen.
Hoe zorgen we ervoor dat we ons kunnen beschermen tegen de effecten
van gewasbeschermingsmiddelen? Het was een fijn gesprek.
Ik wilde al die mensen graag spreken, want, zoals ik al eerder heb
aangekondigd, heb ik grote ambities op dit dossier. Ik heb ze van harte
uitgenodigd om blijvend in gesprek te zijn met mij. Ik baseer mij dus niet
alleen op het Ctgb of de ESFA. Ik baseer mij op een brede afspiegeling van
de maatschappij, omdat dat mij in mijn rol helpt en mij scherp houdt om
keuzes te maken. Ik heb ze gevraagd om een klankbord te zijn. Er is de
afspraak gemaakt om in de komende periode het gesprek met elkaar te
vervolgen.
Zoals ik al aankondigde, heb ik echt stappen te zetten. Dat gaat alleen niet
zo snel als ik zou willen of als uw Kamer van mij vraagt.
We zijn het er, denk ik, wel over eens dat Nederland – ook dat mag best
eens een keer gezegd worden – met zijn kennis en kwaliteit, het Ctgb en
goede wetenschappelijke onderbouwing, een aanjagende rol kan hebben
in Europa als het gaat om de datavereisten voor bijvoorbeeld de neurologische aandoeningen. Daar zet ik mij voor in. Natuurlijk zijn wij daarbij
ook al stappen aan het zetten, begreep ik van het Ctgb. Komend najaar
organiseert de EFSA een werkconferentie over de mogelijke relatie tussen
de specifieke bestrijdingsmiddelen en het ontstaan van de ziekte
parkinson. Daar heb ik gisteren ook uitgebreid met de heer Bloem over
gesproken. We krijgen complimenten voor het organiseren van die
werkconferentie, omdat dat uiteindelijk leidt tot veel meer kennis en tot
conclusies die nodig zijn om flinke stappen te zetten. Ook in het coalitieakkoord – de heer Van Campen sprak daarover – zijn afspraken gemaakt
over het onderzoek naar de gezondheidseffecten bij omwonenden en
agrarische ondernemers. Ik wil verkennen of het mogelijk is om hier ook
de ziekte parkinson en de arbeidsomstandigheden voor de agrarische
ondernemers in mee te nemen.
Het is, zoals ik al eerder zei, mijn ambitie om echt stappen voorwaarts te
zetten. Ik kan die ambitie overigens alleen waarmaken als ik voldoende
financiële armslag heb. Ik kom daar straks in de beantwoording van de
vragen ook nog even op terug. De tijd om onze ambities waar te maken
begint ook te dringen, want een aantal van u noemde terecht de waterkwaliteit in 2027. Het is nodig om flinke stappen te zetten. Ik wil daarbij
ook inzetten op het intensiveren van de omslag naar weerbare planten, en
uiteraard ook teeltsystemen, het verbinden van landbouw en tuinbouw
met natuur, en het terugdringen van emissies naar het milieu tot
nagenoeg nul. Dit doe ik door het stellen van tussendoelen – een aantal
van u vroeg daarnaar – en door het stimuleren van innovatie, de precisielandbouw en de groene alternatieven, waar de heer Bisschop naar vroeg,
en het loskoppelen van verkoop en advies; dat was ook een vraag.
We zijn dus druk bezig met acties uit het uitvoeringsprogramma
Toekomstvisie gewasbescherming 2030. En die acties wil ik aanvullen,
intensiveren en versnellen. Ik zal dit uiteraard doen in overleg met diverse
organisaties, bijvoorbeeld met LTO, maar ook met natuur- en milieuorganisaties en Vewin, de Vereniging van drinkwaterbedrijven in Nederland. Ik
zal daarnaast het Ctgb en de Europese Commissie aanbieden om extra
personele capaciteit te financieren voor het sneller beschikbaar krijgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

35

van de laagrisicomiddelen. Iemand van u sprak over tien jaar. Dat is
uiteraard niet de bedoeling. Ik zal dan een subsidieregeling openstellen
voor het stimuleren van de innovatie en investeringen voor de agrarische
ondernemers, voor onder andere precisielandbouw, de waarnemingssystemen en mechanische en fysische bestrijding. Het thema gewasbescherming, dat natuurlijk al een onderdeel is van het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer, zal ik versterken waar ik kan.
Uw Kamer krijgt na het zomerreces een agenda voor het onderzoek naar
de gezondheidseffecten voor de omwonenden en agrarische ondernemers. Ik streef ernaar om voor het einde van dit kalenderjaar een
voorstel te hebben van hoe ik invulling kan geven aan – ik zei het u net –
het loskoppelen van verkoop en advies. We willen natuurlijk ook weten of
we op koers liggen om die strategische doelen van dat uitvoeringsprogramma te realiseren. Ook hierin is voorzien, want er komt een monitoringssystematiek. Hiermee krijgen we jaarlijks inzicht in de voortgang en
kunnen we zo nodig tijdig bijsturen. Ik stuur uw Kamer het eerste
monitoringsrapport eind dit jaar. Ik ben ervan overtuigd dat het uitvoeringsprogramma de weg is om in Nederland de behoefte aan chemische
gewasbeschermingsmiddelen drastisch te laten afnemen en het gebruik
hier te reduceren. Dat is mijn stellige voornemen.
Het toelatingsbeleid in de Europese Unie wordt steeds strenger, omdat de
beoordelingssystematiek wordt aangepast aan de nieuwe wetenschappelijke inzichten. Dit leidt tot minder werkzame stoffen en minder gewasbeschermingsmiddelen. We doen samen ons best om zo spoedig mogelijk
alternatieven beschikbaar te krijgen. Ik zet me daar volop voor in, zowel in
Nederland als in Europa. Helaas kan ik niet beloven dat het altijd lukt,
omdat ook anderen hierin een rol vervullen. We hebben afspraken in
Europees verband. Ook agrarische ondernemers moeten zich kunnen
voorbereiden.
Ik respecteer de Europese regels voor het op de markt brengen van
gewasbeschermingsmiddelen en vind het belangrijk dat we recht doen
aan de wetenschappelijke en onafhankelijke beoordeling van werkzame
stoffen en gewasbeschermingsmiddelen. Daarom wegen de adviezen van
het Ctgb en de EFSA heel zwaar voor mij. Dit betekent niet dat ik stilsta. Ik
zet me ook in voor het continu verbeteren van de manier waarop de EFSA
en het Ctgb hun beoordelingen doen, aan de hand van de laatste
wetenschappelijke inzichten. Zij doen dat op basis van de richtsnoeren die
in de hele Europese Unie gelden. Dat doen ze met een doel dat ik zeer
ondersteun – ik ben bijna klaar, hoor, meneer de voorzitter – namelijk dat
werkzame stoffen en gewasbeschermingsmiddelen geen onaanvaardbare
risico’s mogen opleveren voor mens, dier en milieu. Ik zet me bijvoorbeeld ook in voor het aanpassen van de datavereisten voor microorganismen en neurologische aandoeningen. Het is een proces van lange
adem, omdat het gaat om het aanpassen van Europese regels. Dit
betekent dat ik af en toe ook wat geduld van de Kamer moet vragen en dat
het niet zo snel kan gaan als u graag wilt en als ik graag wil. Maar mijn
ambities zijn helder.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik had een vraag aan de Minister over het reduceren van gewasbeschermingsmiddelen en dan regelgeving in Nederland. Ik ga er dan toch wel
van uit dat dit wel in lijn is met Europa, dus dat we niet krijgen dat
middelen hier niet meer gebruikt mogen worden maar in Duitsland, België
en Frankrijk allemaal wel, dat we het niet eerder doen dan dat het
Europees geregeld is.
Minister Staghouwer:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

36

Daar kom ik straks uitgebreid op terug. Er zijn een aantal vragen op dit
punt gesteld, dus dat komt.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Goed dat de Minister met zo veel partijen spreekt over dit ingewikkelde
vraagstuk. Ik vroeg me ook af of er vanuit het ministerie ook contacten zijn
met de industrie. Die miste ik eigenlijk nog in het rijtje.
Minister Staghouwer:
Ook het antwoord daarop ga ik straks even geven.
Dan wil ik beginnen met glyfosaat. Een groot aantal van u sprak daarover.
Ik wil helderheid geven over wat mijn ambities op dit terrein zijn. Ik ben
mij zeer bewust van de discussie die speelt rond de toelating, de
goedkeuring en het gebruik van glyfosaathoudende middelen. Het is niet
één middel, maar het zijn glyfosaathoudende middelen. Ik volg die
discussie op de voet. Ik zie, en ook de Kamer haalde dat al aan, dat
verschillende landen worstelen met de vraag of er juridische mogelijkheden zijn om de toepassing van glyfosaat te verbieden. Die worsteling
herken ikzelf ook, want de vragen die door u zijn gesteld, heb ik zelf ook
gesteld in de afgelopen weken. Als ik de veelbesproken gele velden zie –
dat is van de heer De Groot – die mijn mailbox instroomden, dan heb ook
ikzelf de vraag: kan dat niet anders? In het onderlinge debatje tussen
Kamerleden net heb ik een aantal punten meegekregen die ik zelf ook al
heb geadresseerd.
Naar aanleiding van de moties van de heer De Groot met het verzoek om
de specifieke toepassingen van de middelen te verbieden, zoals
vooroogsttoepassing, kalenderspuiten en de reset van grasland, kan ik u
in ieder geval het volgende zeggen. De door dr. Schebesta geschetste
juridische mogelijkheden om nationaal beperkingen op te leggen aan de
glyfosaathoudende middelen heeft het Ctgb gebruikt bij de herbeoordeling op basis van de vigerende wet- en regelgeving, zoals de verordening. Het Ctgb heeft alle toegelaten middelen op basis van glyfosaat
herbeoordeeld. Hierbij zijn sommige toepassingen verboden. Een van de
toepassingen betreft de volvelds-vooroogsttoepassingen. Die zijn
verboden. Verder zijn in veel gevallen doseringen en toepassingsfrequenties verlaagd. Ook heeft het Ctgb de toepassing van glyfosaathoudende middelen op gesloten en halfopen verhardingen in het
Maasstroomgebied niet meer toegelaten. Dit is volledig conform het
advies van Schebesta. Kalenderspuiten doet zich volgens het Ctgb niet
voor, omdat glyfosaat moet worden opgenomen door de plant en
daardoor alleen kan worden ingezet als er onkruid aanwezig is.
Dan blijft over uw verzoek om glyfosaat te verbieden bij het resetten van
grasland. U had daar zonet ook een discussie over. Hiervoor bestaat op dit
moment geen juridische mogelijkheid. De toepassing voor resetten van
grasland, rustgewassen en vanggewassen is namelijk toegestaan als
herbicide conform de verordening. Verbieden kan ik dan ook alleen als er
wetenschappelijke onderbouwing is en als er onaanvaardbare risico’s zijn,
en die onderbouwing is volgens het Ctgb niet aanwezig. Mocht er wel
wetenschappelijk bewijs voor dergelijke risico’s van de stoffen en
middelen komen, dan voorziet de Europese verordening inderdaad in de
mogelijkheid voor de bevoegde autoriteiten om het gebruik te beperken of
de middelen zelfs volledig van de markt te halen. Dat voor wat betreft de
toelating.
Dan het gebruik. Dat is een andere kwestie. Daar zie ik meer ruimte om
het gebruik van glyfosaathoudende middelen terug te dringen. Ik heb
afspraken gemaakt met de agrarische sector. Op basis van het
IPM-stappenplan moet het gebruik van deze middelen worden teruggedrongen voor het bestrijden van onkruid, voor graslandbeheer en voor het
behandelen van groenbemesters en vanggewassen. Het is de bedoeling
dat glyfosaathoudende middelen alleen worden toegepast als het echt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

37

echt noodzakelijk is. Ik zie mogelijkheden om nog verder te werken aan de
gebruikskant. Ik blijf met de agrarische sector in gesprek over hoe het
gebruik, mogelijk met economische prikkels, kan worden teruggebracht. Ik
verken ook de bindende afspraak met telers hiervoor. Ik zeg u nogmaals:
mijn ambitie is helder. Ik zet volop in op vermindering van het gebruik.
Dan een aantal vragen op dit onderwerp, meneer de voorzitter.
Eerst de vraag van mevrouw Vestering over wetenschappelijk onderzoek
naar glyfosaat in relatie tot de wilde bijen. Er is een artikel verschenen in
The Guardian. Wat vindt de Minister hiervan, vraagt zij. Ik ben op de
hoogte van dit artikel en ik ben benieuwd hoe ik de uitkomsten hiervan
moet duiden. Ik heb het Ctgb gevraagd om een appreciatie van dit artikel
te schrijven. Zodra die gereed is, zal ik die uw Kamer middels een brief
doen toekomen.
Dan de vraag van de heer Van Campen. Hoe kijkt de Minister naar het
nemen van politieke besluiten op grond van wetenschappelijke kennis en
feiten? Ik heb daar net ook al wat van gezegd. Ik hanteer de wetenschappelijke lijn bij het bepalen van mijn standpunt over het al dan niet
hernieuwd goedkeuren van de werkzame stof. Ik laat mij daarbij adviseren
door het ECHA, de EFSA en het Ctgb.
Dan was er de vraag of ik heb geluisterd naar de reactie van het ECHA
over glyfosaat. Ik weet dat het ECHA recent heeft aangegeven dat de
classificatie van de stof niet gewijzigd hoeft te worden. De Europese
Commissie zal deze classificatie meenemen bij het opstellen van een
voorstel over het al dan niet hernieuwen van de goedkeuring van
glyfosaat. Ik neem een standpunt in op het moment dat er een voorstel
ligt.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer Van Campen.
De heer Van Campen (VVD):
Ja, want eigenlijk herhaalt de Minister het uitgangspunt dat ik ook
herhaalde, en is hij het daarmee eens. Dat is natuurlijk altijd goed, maar ik
constateer ook dat we hier met elkaar toch de discussie voeren over de
vraag onder welke voorwaarden die beoordeling en die toelating dan
plaatsvinden. We hebben daarover een technische briefing gehad door
het Ctgb. Ik verwees daar al eerder naar. Dat was echt een zorgvuldige,
goede briefing. Zij gaven ook aan dat zij toelaten op grond van de kaders
die zij krijgen opgedragen. Ik zou de Minister dus willen vragen of hij de
discussie begrijpt die soms wordt gevoerd tussen partijen over de kaders
waarlangs wordt getoetst, dus de neurologische effecten et cetera.
Herkent hij die? En ziet hij daar tekortkomingen in de toelatingsprocedure
bij de instituties?
Minister Staghouwer:
Mijn antwoord zat ook in de inleiding. Op dit moment constateer ik die
niet, omdat heel zorgvuldig wordt nagegaan wat wel kan en wat niet. Het
is geen kwestie van: we krijgen een voorstel, we gaan dat eens even
toetsen en klaar. Het is een heel zorgvuldig, wetenschappelijk onderbouwd traject, waarvan ik af en toe denk: nou, dat duurt wel heel erg lang.
Maar het behelst wel alle aspecten van de noodzaak van het toelaten. Ik
denk dat dat een heel zorgvuldig traject is. Ik heb de afgelopen maanden
nog een aantal keren met het Ctgb gesproken. Dan zie je ook dat zij er van
alles aan doen om met name ook die wetenschappelijke onderbouwing
heel zorgvuldig te laten zijn, want uiteindelijk is dat onze referentie; daar
baseren wij ons op. Ook in mijn gesprek met de partijen die ik gisteren
aan tafel had, was er geen enkele partij die zei dat onze wetenschappelijke
onderbouwing niet deugt. Er werden ook complimenten uitgedeeld. Er
zijn natuurlijk wel zorgen, en die zorgen moeten van een antwoord
worden voorzien. Dat moet wat mij betreft zo snel mogelijk leiden tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

38

conclusies. Daarom vind ik het ook jammer dat er zo veel vragen zijn
binnengekomen dat pas in 2023 duidelijk wordt wat de situatie is. Ik had
het het liefst dit jaar gehad, en daaruit conclusies getrokken, maar ik moet
het even doen met die situatie, en ik moet het ook doen met het juridische
kader.
Dat is dan maar gelijk een antwoord op de vraag: waarom andere landen
wel en Nederland niet? Wij zien dat daar juridische procedures zijn
aangespannen en wij achten het niet houdbaar. Het lijkt dus wel heel
ferm, en ik heb die vraag natuurlijk zelf ook gesteld: kan ik dan niet
afkondigen dát? Maar als de werkelijkheid dan is dat ik word teruggefloten
door de rechter heb ik niets, en dat wil ik ook niet. Ik wil een heldere en
duidelijke lijn verkondigen, ook hier naar uw Kamer toe, en daarbij laat ik
me leiden door wetenschappelijk onderzoek. Dan ga ik niet iets
voorstellen wat ik niet waar kan maken.
De voorzitter:
Een vervolgvraag.
De heer Van Campen (VVD):
Nou, meer een constatering. Ik ben blij met deze beantwoording, want
niemand heeft baat bij twijfel. We moeten kunnen vertrouwen op
instituties die op grond van wetenschappelijke onderzoeken bepalen wat
wel en niet kan in ons land. Daarbij is ook de volksgezondheid gewaarborgd. Het is goed dat de Minister blijft kijken naar de verbetering
daarvan, maar ook constateert dat het op dit moment ook al op een hele
goede wijze plaatsvindt. Dat staat los van de oproep die ik nog steeds blijf
doen om zorgvuldig te zijn maar ook snelheid te maken bij de toelating
van nieuwe middelen, maar daar zal de Minister in zijn beantwoording
vast nog nader op terugkomen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
De eerste gaat over herbiciden. In Richtlijn 1107 staat een definitie van
herbicide als onkruidverdelgingsmiddel. Waar staat dus dat je daar ook
graslanden en vanggewassen mee mag platspuiten? In welke wet? Het
gaat niet om de wetenschap, maar om de wet. Dat is één. Het tweede is
IPM. De weilanden kleurden weer massaal geel dit voorjaar. Als dat zo is
en u maar in gesprek bent, want stelt IPM dan voor? Kunt u daar eens op
ingaan? Wat stelt het voor als het geen enkele beperkende werking heeft
in dit geval?
Minister Staghouwer:
Ik heb net aangegeven wat mijn ambities zijn. Ik heb ook aangegeven dat
ik niet zo blij ben met de gele graslanden. Ik heb aangegeven welke
stappen ik wil zetten. Ik zie ook de problemen die er zijn, maar het gaat om
de juridische afkadering en daar heb ik mij aan te houden.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer De Groot.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Nou, een vervolgvraag? Ik vroeg waar het staat. Bij de definities in 1107
staat over de toelating als herbicide: onkruidverdelingsmiddel. Waar staat
dat je het dan tevens mag gebruiken voor het platspuiten van vanggewassen en voor de graslanden? Waar staat dat? De Minister verwijst er
namelijk naar, maar waar staat dat?
Minister Staghouwer:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

39

De heer De Groot vraagt me nu iets waar ik geen antwoord op kan geven,
omdat ik het artikel zo niet kan reproduceren. Ik zorg ervoor dat ik in de
tweede termijn nog even antwoord geef aan de heer De Groot op dit punt.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Ik ben hier maanden geleden over begonnen. Ik heb de Minister
vanochtend ook nog even gezegd – dat mag iedereen weten – dat ik
hierover zou beginnen. Dan moet je je toch voorbereiden? Want die vraag
is heel logisch. U geeft in uw brief al het antwoord op de vraag waar dat
staat. Dat staat in uw eigen brief. Ik ben gaan kijken wat daar staat. Ik geef
dan maar het antwoord dat u had kunnen geven. En dan kom ik op
richtlijnen van de EPPO, die niet toegankelijk zijn voor Kamerleden. Dan
moet je een abonnement hebben. Ik heb uw assistent vanochtend
gevraagd of ik mag lezen wat daarin staat. De richtlijnen van EPPO gaan
over de datavereisten die voorafgaand aan de toelating door de indiener
moeten worden geleverd. Dat is iets wat losstaat van de toelating zelf. De
andere richtlijn waar u naar verwijst, gaat over minor uses. Daarvoor zijn
beperkte datavereisten. Het is een volstrekt met de haren erbij gesleepte
verwijzing in uw eigen brief. D66 kan niet accepteren dat hier met de
voeten van de Kamer wordt gespeeld. Want u antwoordt gewoon niet. En
uw voorganger antwoordde ook niet.
Minister Staghouwer:
Ik heb volgens mij naar beste eer en geweten geantwoord. Ik heb dat in de
brief gedaan en heb dat nu in het debat met de Kamer gedaan. Volgens
mij kom ik daar met de heer De Groot vanmiddag niet uit.
De voorzitter:
Mevrouw Vestering. O, de heer De Groot wil nog gebruikmaken van een
vervolgvraag. Hij gaf de voorzitter geen aanleiding om dat te veronderstellen. De heer De Groot heeft het woord.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Dat is toch een metaopmerking. Kijk, we zijn hier om een debat te voeren
met de Minister. Dit is een belangrijk debat omdat het gaat over niet
uitgevoerde moties. Het kan zijn dat de Kamer een motie aanneemt en
dan zegt de Minister: om die en die redenen kan ik het niet doen. Dan
moeten wij als Kamer sportief zijn en zeggen: oké, de regering heeft altijd
een bredere verantwoordelijkheid. Wat de Minister nu doet, en wat zijn
voorganger deed, is het doen van heel erg vage verwijzingen, keer op keer
op keer. Dat doet geen recht aan de inspanningen die ook de Kamer heeft
gedaan om met een jurist in de hand de regering ervan te overtuigen dat
die motie wel degelijk kan worden uitgevoerd. Het kan niet zo zijn dat hier
zeer voor de hand liggende vragen worden gesteld, waarin bijna geciteerd
wordt uit de eigen brief van de Minister, maar dat de Minister dan zegt: ja,
we worden het niet eens. Daar gaat het niet om. Het gaat erom wat voor
kwaliteit het gesprek, de gedachtewisseling met deze Kamer heeft. Daar
gaat het om. Kan de Minister daar op metaniveau op ingaan? Want dit kan
niet.
Minister Staghouwer:
Volgens mij ben ik helder geweest waar het gaat over de uitspraken van
dr. Schebesta. Ik heb geduid hoe wij de adviezen van deze wetenschapper
op een goede manier ook via het Ctgb tot uitvoering hebben gebracht. Er
zijn beperkingen, die te maken hebben met de juridische beperking die er
is. Die zijn in Europees verband duidelijk. De heer De Groot spreekt tegen
mij over het middel glyfosaat. Kijk, het gaat hier niet alleen om onkruid.
Het gaat hier om ongewenste plantdelen. Dat is de definitie die staat in de
EPPO-richtlijnen. Daar moet ik het mee doen. Ik kan niet anders dan mij
daarop baseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

40

Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik zie dat de Minister toch wel worstelt met het onderwerp glyfosaat. Aan
de ene kant geeft hij aan dat hij ook niet blij is met die gele graslanden die
hij ziet. De Kamer heeft zich nadrukkelijk uitgesproken. Daar heeft de
Minister zich in eerste instantie toch echt naar te voegen. Dan denk ik toch
dat we te maken hebben met een Minister die niet bang is aangelegd. Om
hier te zitten moet je überhaupt lef hebben. Maar kijk naar wat Luxemburg
en Duitsland doen: die landen zijn wel degelijk bezig met het verbieden
van glyfosaat. Die verdedigen dus in de rechtbank de belangen van
mensen en van de natuur. Maar deze Minister laat het net even de andere
kant op vallen en verdedigt dus niet de belangen van mensen en natuur.
Hij laat het kwartje net anders vallen en verdedigt het blijvend gebruik van
glyfosaat. Als we kijken naar het voorzorgsprincipe, vraag ik me af hoe het
toch zo kan zijn dat deze Minister niet staat voor dit principe, voor het
beschermen van de belangen van mensen, voor de boeren en voor de
natuur.
Minister Staghouwer:
Dank voor het compliment. Het is inderdaad zo dat ik heb gezegd dat ik
stappen wil zetten, maar ik moet het doen – dat is een herhaling van wat
ik net heb gezegd – met de juridische regels daaromtrent. Als dat
makkelijker zou zijn, had ik een ander antwoord, maar dat antwoord heb ik
niet. Ik wil gewoon helder en duidelijk zijn. In antwoord op de vraag van
de heer Van Campen heb ik aangegeven waarom in andere landen wel
juridische procedures gevoerd worden. Ik heb er geen behoefte aan om
iets aan uw Kamer toe te zeggen wat ik niet juridisch waar kan maken. Dat
is mijn keuze.
De voorzitter:
Een vervolgvraag van mevrouw Vestering.
Mevrouw Vestering (PvdD):
De Minister heeft niet alleen maar te maken met juridische regels. Daar is
nog een discussie over. Maar stel je voor dat dit hartstikke lastig is. Dan
heeft de Minister er ook mee te maken dat hij wettelijk gezien verplicht is
om de natuur te beschermen. Dan heeft hij er ook mee te maken, samen
met andere ministeries, dat de gezondheid van mensen moet worden
beschermd. Daar hebben we ook wettelijke afspraken over gemaakt. Hoe
kan het zijn dat dit specifieke belang om glyfosaat op de markt te kunnen
houden, toch altijd maar weer zwaarder lijkt te wegen dan de belangen
van mensen, gezondheid en de natuur?
Minister Staghouwer:
Volgens mij heb ik duidelijk aangegeven dat ik dat belang niet dien. Ik heb
ook aangegeven dat er maatregelen zijn afgekondigd op basis van de
adviezen van het Ctgb waar het gaat over het Maasdal en over de
verharding, zoals u hebt kunnen horen. Er worden echt maatregelen
genomen, maar ik moet het doen – ik herhaal het nogmaals – binnen de
juridische context. Dan heb ik alleen maar te constateren dat hier een
uitzondering gemaakt kan worden.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
De antwoorden van de Minister komen me allemaal heel erg bekend voor,
want het zijn precies dezelfde antwoorden als die zijn voorganger gaf als
we deze zelfde vragen stelden. Wij vragen keer op keer om uitvoering van
de motie. Het is ook voor mij als Kamerlid best ingewikkeld om het te
kunnen wegen, want het gaat over juridische adviezen en over allerlei
ingewikkeldheden. Voor je het weet, ben je het bos in gestuurd. Ik had
gevraagd aan de Minister waarom je wel het gebruik van glyfosaat op
verhardingen kunt verbieden, maar niet op grasland. Ik heb daar nog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

41

antwoord op gekregen. Ik zou dat wel graag krijgen. Vorige week in het
debat heb ik daar ook van verteld dat ik daar als medewerker hier in de
Kamer in 2012 al mee bezig ben geweest. Geruisloos is dat allemaal
ingevoerd. Weliswaar is het door de gifindustrie aangevochten, maar het
is nu hersteld door de collega van de Minister, die net vertrokken is.
Vorige week hebben we daar het debat over gevoerd. In al die jaren is er
nooit gesproken over de toelating. Als het hier gaat over het gebruik,
begint de Minister onmiddellijk over de toelating en het Ctgb. Hij legt het
eigenlijk buiten zichzelf, terwijl het hier gaat om wat wij doen. De Kamer
heeft iets gevraagd, al twee jaar geleden en ook al meerdere keren. We
willen gewoon dat dit tot uitvoering gebracht wordt. Als daar juridische
risico’s aan kleven, dan willen wij die nemen als Kamer. Dan moet de
Minister gewoon zeggen: «Oké, ik ga het doen. Kamer, wees gewaarschuwd, want misschien lopen we hetzelfde risico als Luxemburg en
Oostenrijk en alle andere landen die hiermee bezig zijn.» Dat zou ik graag
van de Minister horen.
Minister Staghouwer:
Ik ga geen ander antwoord geven dan het antwoord dat ik net heb
gegeven. Ik heb ook gezocht naar wat andere landen doen. Ik heb
gekeken, ik heb gewogen en ik heb beoordeeld. Daarvan heb ik gezegd:
op het moment dat ik iets afkondig wat juridisch niet houdbaar blijkt te
zijn, heb ik iets voorgespiegeld aan de Kamer wat ik niet kan waarmaken.
Dat ben ik niet van plan.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Dan hebben we een patstelling. De Kamer wil iets, maar de Minister
weigert het uit te voeren en kan ook niet uitleggen waarom hij het niet
uitvoert. Er wordt verwezen naar documenten die wij niet in kunnen zien.
Wij kunnen het niet controleren. Dit zet ons echt voor het blok, en mij ook.
Ik hoopte zo dat dit moment niet zou komen vandaag. Ik heb ook de
assistent van de Minister een berichtje gestuurd. Ik heb ook overleg gehad
met mijn fractievoorzitter over de vraag: wat doe je als een Minister
weigert uitvoering te geven aan een aangenomen motie? Ik zou de
Minister echt op het hart willen drukken om met iets anders te komen dan
het antwoord dat hij net gaf. Ik heb nog steeds geen antwoord op de
vraag waarom we vorige week wel een wet konden behandelen die het
gebruik van glyfosaat verbiedt op verhardingen, maar niet op grasland.
Daar heb ik nog helemaal geen begin van een antwoord op gekregen.
Minister Staghouwer:
Ik ga mijn antwoord over de omliggende landen toch maar herhalen.
Oostenrijk heeft dat gedaan. De Europese Commissie heeft toen aangegeven dat een verbod niet conform de verordening is. In Duitsland is er
nog geen verbod. De toelating in Luxemburg is ingetrokken, maar daar
loopt een rechtszaak. Hetzelfde geldt voor Tsjechië. Wat moet ik dan
doen? Ik heb een keuze gemaakt. Die keuze leg ik u nogmaals uit.
De voorzitter:
Ik hoor net dat de heer De Groot een ordevoorstel wil doen. Dat gaat voor
een interruptie, dus bij dezen.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Ja, voorzitter, want de Minister verwijst naar documenten die wij als
Kamer niet kunnen inzien. Dat zijn de documenten van de EPPO. Ik wil die
documenten eigenlijk nu hebben, anders kunnen we niet verder. We
kunnen de argumentatie van de Minister namelijk niet controleren. We
kunnen ons werk gewoon niet doen. De Minister verwijst naar wettigingen
van minor uses en de EPPO. Het is ons onduidelijk. Ik wil die wetgeving
zien, want anders kunnen we hier gewoon niet verder. Ik heb er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

42

vanochtend al om gevraagd, maar ik heb de documenten nog steeds niet
gekregen.
De voorzitter:
Minister, kunt u daarop reageren?
Minister Staghouwer:
Volgens mij geef ik heldere en duidelijke antwoorden. Als de heer De
Groot zegt dat hij recht heeft op bepaalde zaken, dan ben ik natuurlijk
altijd bereid om uw Kamer te dienen. Ik stel echter vast dat we hier een
debat hebben dat niet alleen over glyfosaat gaat, maar over gewasbeschermingsmiddelen. Er zijn nog een groot aantal vragen gesteld door uw
Kamer. Ik stel voor dat ik die vragen gewoon keurig, netjes beantwoord in
dit debat. Als u niet tevreden bent, dan gaan we nogmaals een debat
voeren.
De voorzitter:
Ik heb de Minister horen zeggen dat hij bereid is om op zoek te gaan naar
die documenten. Is dat voldoende voor het ordevoorstel? Anders breng ik
dat in stemming, en gaan we koppen tellen.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
De Minister moet die documenten gewoon hebben. Hij heeft vast een
abonnement op de site. Ik wil die gewoon binnen een kwartier hebben. Ik
wil niet dat het pas in de tweede termijn behandeld wordt. Ik heb het
vanochtend al gevraagd. Er zitten hier allemaal mensen die vast een
abonnement hebben. Dat is mijn voorstel. Anders brengen we het nu in
stemming, want zo kunnen we ons werk niet doen. Het is een ritueel. Dit
gaat al jaren heen en weer zonder verdieping.
De voorzitter:
Nee, maar ik zie instemmend geknik van een aantal Kamerleden op uw
voorstel om eerst de documenten te krijgen en dan door te gaan met het
debat. Willen mensen daar nog op reageren?
De heer Van Campen (VVD):
De informatievoorziening aan de Kamer is een heel groot goed. Ik vind
dus dat daar recht aan gedaan moet worden. Ik constateer echter ook dat
we een brede discussie over gewasbeschermingsmiddelen hebben
gevoerd. Ik zou de Minister dus wel de gelegenheid willen geven om zijn
beantwoording af te ronden. Maar ik wil wel dat we op zeer, zeer, zeer
korte termijn de onderliggende stukken kunnen inzien. Ik kan niet overzien
waarom die stukken niet openbaar zijn. Laten we dus even vragen wat
daar de reden van is, en laten we heel spoedig een moment met elkaar
vinden waarop de Kamer de gelegenheid krijgt om die stukken in te zien.
Misschien kunnen die heel vlot naar de Kamer worden gestuurd.
Misschien kunnen we die vertrouwelijk inzien. Er moet dus recht gedaan
worden aan de informatievoorziening aan de Kamer, maar we moeten wel
even het hoofd koel houden en het debat met elkaar verder kunnen
voeren.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik wil het verzoek van de heer De Groot heel graag steunen. Ik stel voor
om inderdaad een kwartier te schorsen. Volgens mij moeten die
documenten op een eenvoudige manier gedeeld kunnen worden met de
commissie. Ik heb geen behoefte aan andere antwoorden. We zien
namelijk dat de antwoorden die we tot nu toe krijgen nog geen begin van
een antwoord zijn. Dat gaf GroenLinks zojuist ook al aan.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

43

Ik constateer dat er twee ordevoorstellen zijn. Het eerste voorstel is van de
heer De Groot, het tweede is van de heer Van Campen. Ik ga verder met
de inventarisatie.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Ik steun het verzoek van de heer De Groot. Ik wil ook graag die informatie
hebben. Als dat niet kan, dan wil ik sowieso schorsen.
De voorzitter:
Ik kijk nog even verder.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik ga mee met het voorstel van de heer Van Campen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Volgens mij gaf ik in mijn eerste termijn al aan dat we heel vaak kunnen
debatteren, maar dat het heel lastig wordt als moties niet uitgevoerd
worden of als we het gevoel hebben dat er niet voldoende recht aan
wordt gedaan. Het lastige met het opnieuw inplannen van een debat is dat
wij als Kamerleden gewoon heel veel verschillende debatten doen. Ik ben
het dus heel erg eens met het idee dat we dat nu moeten doen, en dat we
desnoods een kwartier schorsen. Het is goed om dat nu te doen. Het heeft
niet zo veel zin om de rest van de antwoorden te behandelen als een deel
van de Kamer niet het gevoel heeft dat de vragen goed beantwoord
worden.
De heer Thijssen (PvdA):
Steun voor het voorstel van de heer De Groot.
De heer Bisschop (SGP):
Ik vind het jammer dat een relatief klein onderdeel zo op de spits wordt
gedreven. Dat is absoluut niet nodig. Dit is een breed debat over
gewasbescherming. Ik ben het met collega Van Campen eens dat het
verstandig is om de informatie op korte termijn aan te leveren. Dat mag
wat mij betreft in eerste instantie schriftelijk. Geeft dat aanleiding tot een
vervolgdebat? Prima. Ik zou nu het debat gewoon willen laten voortgaan.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik begrijp de frustratie van de heer De Groot best, maar de Minister heeft
adequaat geantwoord. De heer De Groot kent een stuk niet, en dat wil hij
graag kennen. Ik heb echter geen reden om te twijfelen aan het antwoord
van de Minister. Ik weet niet of de documenten geheim zijn of openbaar.
Alleen, we hebben die niet. Als die beschikbaar kunnen worden gesteld,
dan moet dat kunnen. Ik vind het echter niet kies en passend om nu een
heel debat over een heel groot onderwerp, dat veel breder is dan alleen
glyfosaat, op te schorten. Ik steun dus het voorstel van de heer Van
Campen.
De voorzitter:
De voorzitter mag ook meestemmen. Dan staken de stemmen. De
voorzitter is ook een Kamerlid, dus ik mag gewoon meestemmen,
mevrouw Vestering. Dat ga ik ook doen. De Minister zegt dat de
documenten beschikbaar zijn en dat die nu naar de griffie worden
gestuurd. Ik schors voor tien minuten, want de eindtijd is 19.00 uur, en
dan is het 18.15 uur.
De vergadering wordt van 18.05 uur tot 18.22 uur geschorst.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

44

De heer De Groot heeft een ordevoorstel gedaan. Ik wil hem de
gelegenheid geven om te reageren op de stukken die we net hebben
gekregen.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Het was niet mogelijk om de stukken echt te lezen. We hebben het over
het vernieuwen van grasland. Ik heb uit deze richtlijn begrepen dat het
gaat om de beoordeling van de werkzaamheid van de actieve stof
glyfosaat. Dat is één.
Verder wordt er verwezen naar een bijlage van verordening 283/213 over
de vaststelling van de gegevensvereisten voor werkzame stoffen. Ik
probeer dit bij elkaar te brengen in de beantwoording van de Minister. Dit
is een richtlijn uit 2009. Wat heeft dit te maken met de uiteindelijke
toelating? Het feit dat een indiener moet kunnen aantonen dat het ook
werkt bij het platspuiten van graslanden wil nog niet zeggen dat de
Minister dat ook moet toestaan, zeker omdat het een herbicide is. Dat
komt gewoon niet bij elkaar. Ik probeer zo goed mogelijk uit te leggen wat
mijn inhoudelijke bezwaar is.
Als de Minister dat nu niet kan toelichten, dan heeft het debat verder ook
geen zin. We zijn namelijk de hele tijd rondjes aan het draaien. Het is niet
zomaar een dingetje van de Kamer. Er zijn twee moties. De parlementaire
advocaat ondersteunt het idee dat de moties uitvoerbaar zijn. De Minister
wijst die met een vage argumentatie keer op keer af. Dat is onacceptabel.
Als we geen antwoord krijgen, dan heeft het geen zin om dit debat voort
te zetten. Dat is wat ik probeer te zeggen.
De voorzitter:
Minister, zou u een antwoord kunnen geven op de vraag van de heer De
Groot?
Minister Staghouwer:
Zeker, met alle plezier, voorzitter. In de aanloop naar dit debat heb ik
samen met mijn medewerkers zo goed mogelijk uw Kamer bediend bij de
vragen die u had. Afgelopen weekend is er door mijn medewerkers
doorgewerkt aan de beantwoording van meer dan 70 vragen. Ik heb daar
ongelofelijk grote waardering voor. Ik ben blij dat we kunnen constateren
dat we niets achtergehouden hebben. Ik ben ook heel blij dat dit slechts
een aanscherping is van zaken die ik al eerder heb gesteld. Als de heer De
Groot daar niet tevreden mee is, dan is dat een feit. Ik constateer dat ik
heb geprobeerd om, via de lijn die ik heb aangegeven, duiding te geven
aan de manier waarop wij met glyfosaat denken om te gaan.
Natuurlijk heb ik ook waardering voor het werk van de heer De Groot,
want hij bijt zich hier echt in vast. Daar heb ik alleen maar respect voor.
Als een meerderheid van de Kamer mij opdraagt om dit te doen zoals
andere landen in de omgeving dat doen, dan is dat zo. Maar ik heb ook de
risico’s daarbij in beeld gebracht. Volgens mij is dat de taak die ik als
Minister heb. Ik heb u dat uitgelegd. Als u in meerderheid vindt dat ik een
andere richting op moet gaan, dan is dat ook een feit. Ik heb mijn keuze op
dit moment helder uitgelegd aan uw Kamer. Daar heb ik samen met mijn
medewerkers de onderbouwing voor gebruikt die hier nu voorligt.
De heer Tjeerd de Groot (D66):
Er zijn inderdaad vragen gesteld, en ook ik heb alle waardering voor de
medewerkers die deze vragen hebben beantwoord. Dat onderschrijf ik
geheel. Alleen, die vragen worden niet allemaal beantwoord. Er wordt
verwezen naar een algemene beantwoording. De Minister gaat dus niet de
diepte in. Verder constateer ik dat de Minister geen antwoord geeft op
mijn vraag of hij kan uitleggen wat het verband is tussen de
EPPO-richtlijnen, de gegevensvereisten en de toelating.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

45

Dan mijn laatste punt. De Kamer vraagt niet aan de Minister om het te
doen zoals andere landen het doen. Dat gaat namelijk over het in z’n
geheel verbieden. In de motie wordt gevraagd om het verbieden buiten
geïntegreerde gewasbescherming, dus van specifieke toepassingen. We
hebben heel lang met uw voorganger gedaan alsof de Kamer glyfosaat in
z’n geheel wil verbieden. Dat is niet het geval. Dat is dus een stropop. Wil
de Minister aangeven wat het verband is tussen de EPPO-richtlijnen, de
gegevensvereisten en zijn argumentatie om het resetten van graslanden
niet toe te staan? Dat is eigenlijk mijn vraag.
Minister Staghouwer:
Ik ga dat op dit moment niet doen. Ik zal dat in een brief vervatten, waarin
helder aangegeven wordt wat hierin staat en wat de consequenties zijn.
Dan ga ik nogmaals uw Kamer dienen met de argumentatie die ik
inmiddels een paar keer heb gegeven.
Mevrouw Bromet (GroenLinks):
Het is ingewikkelde materie. We hebben nu wel iets gekregen waar we net
om vroegen, maar dat kan ik niet beoordelen. Dat zeg ik maar eerlijk. De
Minister wil het nu ook niet uitleggen zodat wij het kunnen begrijpen. Het
lijkt mij dan ook niet zinvol om dit debat voort te zetten. We kunnen het
wel over al die andere onderwerpen hebben, maar dit gaat over het
vertrouwen dat wij als Kamer kunnen hebben in het uitvoeren van een
motie die aangenomen is door de Tweede Kamer. Dan kunnen we hier
verder over koetjes en kalfjes en andere onderwerpen gaan praten, maar
ik wil graag weten met wat voor soort Minister ik te maken heb. Ik zou dus
zeggen: laten we deze vergadering op een ander moment voortzetten als
we de informatie schriftelijk hebben. Dat is mijn ordevoorstel.
De voorzitter:
We hebben een ordevoorstel. Heeft iemand anders nog een ordevoorstel?
De heer Grinwis.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ik ben het hier gewoon niet mee eens. Ik wil antwoord op mijn vragen. Ik
denk dat een aantal andere collega’s ook wel antwoord op mijn vragen
wil. Na aandringen is er uiteindelijk een document op tafel gekomen dat
bevestigt wat de Minister heeft gezegd. Het is heel duidelijk dat je je
koetjes binnenzet als je je gras gaat doodspuiten met glyfosaat. Dat soort
dingen staat hier duidelijk in. Even afgezien daarvan: laten we dit debat
gewoon ordentelijk afronden. Ik ben het dus niet eens met het
ordevoorstel. We komen hier in de discussie niet verder. De Minister doet
de suggestie om nog eens in een brief helder uiteen te zetten waarom de
lijn van de Minister is zoals die is en waarom hij die motie uit 2019 niet
helemaal kan uitvoeren. Laat hem dat maar eens helder uiteenzetten. En
als de heer De Groot het er dan niet mee eens is, kunnen we altijd in een
tweeminutendebat nog eens een motie indienen.
Mevrouw Beckerman (SP):
Voorzitter, ik vind het moeilijk, als ik dat mag zeggen. Als collega’s zeggen
dat ze niet de juiste informatie hebben om nu te kunnen oordelen, dan
ben ik geneigd om daarin mee te gaan en om dat te steunen. Tegelijkertijd
wil ik er ook bij opmerken dat we het vorige debat – dat was vorige week –
over gewasbescherming niet hebben kunnen afmaken en dat onze agenda
heel erg vol zit. Daarmee lopen we dus de kans dat we juist geen nieuwe
voorstellen meer kunnen doen. Ik laat het eerste zwaarder wegen. Dan
sluit ik mij aan bij het verzoek van De Groot en Bromet.
Mevrouw Vestering (PvdD):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

46

Voorzitter, ik wil ook heel graag schorsen. Het heeft er ook mee te maken
dat niet alleen deze motie niet wordt uitgevoerd, maar dat ik hier ook een
stapel moties heb die niet worden uitgevoerd. Die gaan allemaal over
landbouwgif. Die fundamentele discussie die in dit geval gaat over
glyfosaat – denk onder andere aan het stuk dat nu gegeven wordt – moet
wat mij en mijn fractie betreft eerst plaatsvinden voordat we überhaupt
weer verder het gesprek kunnen voortzetten. Dus ook wat mij betreft
schorsen we nu de vergadering.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nou, ik ga met de heer Grinwis mee. We hebben hier gewoon allemaal
vragen gesteld over heel veel onderwerpen. Ik vind bepaald niet dat we
hier over koetjes en kalfjes zitten te praten. Dat is een beetje alsof er het er
allemaal niet toe doet en alsof glyfosaat hét onderwerp van Nederland is
waar iedereen het over moet hebben.
De voorzitter:
Laten we elkaar niet uitdagen. Het is al moeilijk genoeg. Welk ordevoorstel
steunt u?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nee, oké. Ik ga mee met de heer Grinwis. En anders zou ik misschien nog
willen voorstellen om het debat op alle andere onderwerpen voort te
zetten en gewoon een apart debat aan te vragen in de procedurevergadering over de niet uitgevoerde moties of over glyfosaat zelf. Ik wil wel
graag het debat nu verder voortzetten. We hebben nog maar een
halfuurtje, dus het wordt al een beetje afgeraffeld straks. Dat vind ik
jammer.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik wil echt een beroep doen op de collega’s, want dit gaat over de
informatiepositie van de Kamer. Er zitten hier gewoon meerdere partijen
die zeggen: op deze manier kan ik mijn werk niet doen als Tweede
Kamerlid. Ik vind het dus heel erg verstandig dat we zeggen: we schorsen
nu dit debat, we wachten de brief af en dan bekijken we wanneer we dit
debat gaan voortzetten.
De heer Bisschop (SGP):
Ik vind toch echt dat we dit een beetje in de juiste proporties moeten
blijven zien. Waar gaat het hier om? Een breed debat over gewasbeschermingsmiddelen. Er wordt op dit moment ingezoomd op één klein aspect.
Er moet halsoverkop een klein onderdeel boven tafel gehaald worden. Dat
geeft bij een eerste scan geen aanleiding om tegen de Minister te zeggen:
wacht eens eventjes, dit is desinformatie. Vervolgens is ook het aspect
van al dan niet uitgevoerde moties in het geding betrokken. Dat heb ik niet
voorbereid, dus ik kan dat niet beoordelen. Dan wordt de vertrouwensvraag eigenlijk gesteld, want dat is wat er aan de hand is. Ik vind dit geen
ordentelijke gang van zaken. Ik vind dus dat wij moeten focussen op die
gewasbeschermingsmiddelen. Al die vervelende losse eindjes moeten
inderdaad daarna aan de orde komen, maar op een later, ordentelijk en
gepland tijdstip. Ik zie aankomen dat wij voor 19.00 uur toch niet alle
vragen die nog openstaan...
De voorzitter:
Ik ga even keurig het rijtje af. Meneer Van Campen.
De heer Bisschop (SGP):
Ik vind gewoon: nu doorgaan en eventueel de rest schriftelijk.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

47

Uw punt is duidelijk.
De heer Van Campen (VVD):
Ik ben het eens met Grinwis, Van der Plas en Bisschop. Volgens mij zijn er
genoeg vragen gesteld waarop antwoord gegeven kan worden. Het doet
echt helemaal niets af aan het belang van de informatiepositie van de
Kamer, waar ik de collega’s ook echt wel in begrijp. Ik vind dat we elkaar
daarin tegemoet moeten komen, maar er is niet een dringende urgentie
om dat nu te doen. Laten we zorgvuldig met elkaar kijken hoe we in de
eerstvolgende procedurevergadering, of via een e-mailprocedure als het
niet kan wachten, navolging geven aan het informatieverzoek van de
Kamer. Daar moet recht aan worden gedaan, maar dat geldt ook voor de
andere vragen die nog uitstaan. Dat kan zeker nu wat mij betreft.
De voorzitter:
Welk besluit ik ook neem, een deel zal weglopen, schat ik in. De Minister
heeft een brief toegezegd over dit aangelegen punt. Als ik iedereen zo
beluister, stel ik voor dat we de brief naar de Kamer laten komen. Die gaan
we dan behandelen in een procedurevergadering c.q. in een aparte
procedurevergadering of via een e-mailprocedurevergadering. We
bespreken dan hoe wij daarmee verder gaan. Omdat we nog maar 25
minuten hebben en we het niet gaan redden, stel ik voor dat we de
Minister vragen de openstaande vragen schriftelijk te beantwoorden en
naar ons toe te laten komen. Dan kunnen we ook in een procedurevergadering bekijken hoe we daarmee verdergaan. Dan stel ik voor dat we het
debat voor vandaag gewoon stopzetten. «Beëindigen» is het woord. Als ik
alle geluiden tot me laat komen, heb ik het gevoel dat dit het meest recht
doet aan ons allemaal. Ik kijk even rond. Mevrouw Van der Plas is het
ermee eens, mooi.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Nee, ja, sorry. Er zitten hier ook gewoon mensen op de tribune die hier tijd
voor hebben vrijgemaakt en die op welke manier dan ook betrokken zijn
bij dit onderwerp. Dan gaan we de antwoorden schriftelijk krijgen. Ik vind
gewoon dat we dit nu moeten doen, in de openbaarheid. Er zitten ook
heel veel mensen thuis te kijken naar dit debat. Die wachten ook op
antwoorden. Ik vind dat we daar wel rekening mee moeten houden. We
zitten hier niet alleen voor onszelf. We zitten hier ook voor burgers, boeren
en betrokkenen. Dat zijn toevallig drie b’s, realiseer ik me nu. Dus nee, ik
wil wel gewoon graag het debat voortzetten en de antwoorden krijgen en
dan misschien op een ander moment verder debatteren.
Mevrouw Vestering (PvdD):
Ik wil graag aan de bode vragen of hij de stapel met niet uitgevoerde
moties van de Partij voor de Dieren wil geven aan de Minister, zodat we
een volgende keer een reactie kunnen krijgen waarom die moties niet
worden uitgevoerd. Dat kan dan meegenomen worden.
De voorzitter:
Maar dat is helemaal iets nieuws. Ik had voorgesteld wat ik heb voorgesteld. Ik kijk rond of dat een meerderheid haalt. Ja, ja, ja, ja, ja, ja, ja, nee.
De heer Grinwis niet, mevrouw Van der Plas niet en de heer Van Campen
ook niet. De heer Bisschop? Ja. Goed, dan is het besluit van de voorzitter
bij dezen aangenomen. Tenminste, het voorstel van de voorzitter is bij
dezen aangenomen. Dan beëindigen we deze vergadering en die sluiten
we ook.
Sluiting 18.36 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 574

48