Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 104

Langdurige zorg

25 657

Persoonsgebonden Budgetten

Nr. 141

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 oktober 2016
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de brief van 10 juni 2016 over de
voorhangbrief experimenten persoonsvolgende bekostiging (Kamerstukken 34 104 en 25 657, nr. 129).
De vragen en opmerkingen zijn op 15 juli 2016 aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport voorgelegd. Bij brief van 3 oktober
2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Lodders
Adjunct-griffier van de commissie,
Clemens

kst-34104-141
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

1

Inhoudsopgave
I.
II.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Reactie van de Staatssecretaris

2
12

I. VRAGEN EN OPMERKINGEN VANUIT DE FRACTIES
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de voorhangbrief experimenten persoonsvolgende bekostiging. Deze
leden zijn een groot voorstander van persoonsvolgende bekostiging,
omdat het mensen de mogelijkheid geeft zelf keuzes te maken over zorg
die past bij hun wensen en behoeften. Zij hebben nog enkele vragen en
opmerkingen bij de voorliggende stukken.
De leden van de VVD-fractie vragen wat het individueel recht op
persoonsvolgende bekostiging nu precies voor cliënten inhoudt qua
rechten en plichten. Wat is precies de wettelijke basis en is er een
mogelijkheid van bezwaar en beroep bij een afwijzing door de zorgverlener?
Er wordt nu nog met een beperkt aantal aanbieders gewerkt op basis
waarvan persoonsvolgende bekostiging is toegestaan in het kader van de
inkoopvoorwaarden 2017. Wanneer wordt deze lijst verder uitgebreid
zodat meer en in principe alle Wlz-aanbieders hieraan kunnen meedoen?
Kunnen alle aanbieders in de komende twee jaar meedoen als ze voldoen
aan de toegangs- en kwaliteitscriteria?
Het experiment loopt twee jaar. Komt er na twee jaar nog een nadere
wettelijke verankering in de Wet langdurige zorg (Wlz) bij een positief
resultaat? Wat houdt deze wettelijke verankering dan precies in? Wat zijn
de evaluatiecriteria op basis waarvan wordt geconcludeerd dat het
experiment al dan niet succesvol is?
De leden van de VVD-fractie vragen hoe en wanneer meer experimenteerregio’s aan het experiment kunnen gaan meedoen. Of blijft het alleen bij
deze twee de komende twee jaar? En zo ja, waarom dan?
Wat is nu precies de rol van de zorgkantoren met betrekking tot het al dan
niet aanwijzen van zorgaanbieders voor persoonsvolgende bekostiging?
Heeft een aanbieder de mogelijkheid om beroep aan te tekenen tegen een
negatieve beoordeling? En zo ja, bij wie? Wat is nu precies de rol van de
Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) in dezen? Wordt de Kamer hier
tussentijds ook over geïnformeerd?
Met hoeveel financiële ruimte uitgedrukt in percentage van de totale
inkoop 2017 is nu rekening gehouden met het nieuwe instrument van
persoonsvolgende bekostiging ten opzichte van de huidige systematiek
van productieafspraken?
Kan de Kamer de uitkomst van de nulmeting ten aanzien van persoonsvolgende bekostiging ook ontvangen in het najaar van 2016?
Tot slot wordt aangegeven dat budgettaire beheersbaarheid bij het
experiment met persoonsvolgende bekostiging een rol speelt. De leden
van de VVD-fractie vragen of dit nader kan worden toegelicht. Wat zijn
precies de risico’s en zijn er eventueel gevolgen voor de Rijksbegroting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

2

Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA hebben met belangstelling kennisgenomen van de voorhangbrief experimenten persoonsvolgende bekostiging.
Het draait in de langdurige zorg om de wensen, behoeften en persoonlijke
omstandigheden van cliënten. Het aanbod in de zorg dient daarop
afgestemd te worden. Het is goed dat er gestart wordt met een
experiment rondom persoonsvolgende financiering. Het is belangrijk door
middel van een experiment de voor- en nadelen van persoonsvolgende
financiering helder te krijgen. Deze leden hebben enkele vragen rondom
de voorhang en persoonsgebonden financiering. Zij hebben met
belangstelling de uitwerking van het experiment gelezen en hebben over
dit deel een enkele vraag. Kan de Staatssecretaris nader duiden hoe de
gefaseerde aanpak van de wijze waarop de zeggenschap van de cliënt op
de invulling van de zorg eruitziet nadat voor een bepaalde aanbieder is
gekozen? Hoe wordt deze zeggenschap in het experiment concreet
vormgegeven?
Uitwerking regionale experimenten
De leden van de PvdA-fractie hebben in een eerder overleg met de
Staatssecretaris aandacht gevraagd voor de borging van de positie van
cliënten met een zeer zware zorgvraag, moeizame wijze van communicatie en geen sterk sociaal netwerk. Op welke wijze kunnen ook zij
optimaal gebruikmaken van deze financiering? Deze leden lezen in de
voorhangbrief dat er zich in de Wlz cliënten bevinden die moeilijk te
plaatsen zijn en niet op elke plek goed geholpen kunnen worden.
Zorgkantoren dienen zich in te spannen om voor hen een passende plek te
vinden en deze inspanningen zijn ook hard nodig in het experiment, zo
stelt de Staatssecretaris. «Stemmen met de voeten» is dus niet voor elke
cliënt even makkelijk. Is onafhankelijke cliëntondersteuning, zoals de
Staatssecretaris als antwoord formuleerde in het vorige overleg over dit
onderwerp, voldoende? Te allen tijde moet worden voorkomen dat
persoonsvolgende financiering alleen voor de mondige cliënt (of met
mondig en goed geïnformeerd netwerk) tot betere kwaliteit van zorg leidt
en dat die cliënten die minder goed voor zichzelf op kunnen komen geen
betere kwaliteit van zorg krijgen. Is de Staatssecretaris dit met deze leden
eens? Hoe gaat de Staatssecretaris dit borgen? Hoe wordt goede kwaliteit
bij alle zorgaanbieders geborgd? Persoonsvolgende financiering is niets
als alleen kan worden gekozen tussen aanbieders van slechte of middelmatige kwaliteit.
Tevens zien de leden van de fractie van de PvdA een mogelijk risico voor
voldoende en voldoende kwaliteit van zorg in regio’s wanneer de zorg
volledig persoonsgebonden gefinancierd wordt. Op welke wijze wordt
nog wel gestuurd op voldoende en voldoende kwalitatieve zorg in regio’s
voor cliënten in de Wlz? Is de Staatssecretaris het tevens met deze leden
eens dat er ook een gelijkwaardige keuze gemaakt moet blijven worden
tussen de leveringsvormen persoonsvolgende financiering en een
persoonsgebonden budget? Graag ontvangen deze leden een nadere
toelichting.
Financiële aspecten
De leden van de fractie van de PvdA lezen dat het experiment budgetneutraal uitgevoerd dient te worden en dat er een verdeling gaat plaatsvinden
van het budget in betreffende regio’s van respectievelijk zorg in natura
met of zonder een experiment, en dat mogelijk wanneer het budget zorg
in natura met experiment is uitgeput, een beroep gedaan kan worden op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

3

een nader te bepalen deel van de herverdelingsmiddelen. Kan aangegeven worden of de Staatssecretaris een overschrijding van het budget
verwacht? Is er een grote kans dat het experiment het budget overschrijdt
en wat zou een dergelijke overschrijding van het budget betekenen in het
kader van het experiment? Deze leden ontvangen graag een reactie.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorhangbrief
experimenten persoonsvolgende bekostiging. Deze leden hebben naar
aanleiding van de voorhangbrief onderstaande opmerkingen en vragen.
Inleiding
In het experiment is het de bedoeling om cliënten meer (financiële)
zeggenschap te geven door te gaan experimenteren met «meer persoonsvolgendheid», oftewel persoonsvolgende bekostiging. Allereerst willen de
leden van de SP-fractie benadrukken dat zij het verstandig vinden zo’n
grote wijziging niet abrupt door te voeren en eerst goed te onderzoeken
wat de mogelijke positieve dan wel negatieve gevolgen zijn voor met
name de zorgbehoevenden, maar natuurlijk ook voor het zorgpersoneel
en de zorgaanbieders. Genoemde leden achten bekend dat zij de nodige
reserves hebben ten aanzien van het cliëntvolgend maken van de
bekostiging en zij vinden intensieve aandacht voor goede en veilige zorg
en een zeer grondige evaluatie dan ook van groot belang. In het
experiment moeten zorgbehoevenden immers (zelf) ingrijpende keuzes
maken over de zorgaanbieder en later ook over de wijze van organiseren
van de zorg die zij (willen) ontvangen. Deze leden vragen in hoeverre
hierbij, in het experiment maar ook eventueel na afloop indien een
bredere implementatie plaats gaat vinden, rekening wordt gehouden met
het feit dat het hierbij gaat om mensen die (ernstig) ziek zijn en niet altijd
in staat zijn een dergelijke mondige/kritische positie in te nemen. Hoe
wordt de veiligheid en kwaliteit van zorg voor deze mensen gegarandeerd? De leden van de SP-fractie constateren dat er in het experiment
een bepaalde gelijkwaardigheid wordt verondersteld tussen verpleeginstelling en hulpbehoevende. Genoemde leden menen dat deze gelijkwaardigheid er eigenlijk niet is. De bewoners zitten in een afhankelijkheidsrelatie en weten (vaak) niet wat er allemaal valt te kiezen qua zorgaanbod in
de regio. Deze leden vragen de Staatssecretaris hierop uitgebreid in te
gaan. Hoe worden deze ernstige zorgen van genoemde leden weggenomen? Deelt de Staatssecretaris vervolgens de mening van de leden van
de SP-fractie dat men niet automatisch meer macht heeft als men een zak
geld is geworden voor de zorgaanbieder? Hoe wordt daarbij vervolgens
bereikt dat zorgaanbieders zich niet richten op het binnenhalen van
cliënten met zo hoog mogelijke zorgzwaartepakketten (zzp’s)?
De leden van de SP-fractie delen natuurlijk wel het uitgangspunt dat het
zorgaanbod moet aansluiten op wat iemand qua zorg nodig heeft en dat
niet de zorgbehoefte aangepast moet worden aan het zorgaanbod.
Mensen moeten centraal staan en niet de systemen. De Wet langdurige
zorg garandeert zorg en een veilige woonomgeving, zo wordt beschreven
in de voorhangbrief. De leden van de SP-fractie ontvangen graag een
toelichting op de wijze waarop op dit moment de garantie voor een veilige
woonomgeving gegeven wordt binnen de Wlz. Deze leden verwachten dat
hierbij ook de resultaten uit het recent verschenen rapport van de
Inspectie voor de Gezondheidszorg over de kwaliteit van verpleeghuizen
worden betrokken.
De twee experimenten die gaan lopen in 2017 en 2018 zijn gebaseerd op
acht uitgangspunten. De leden van de SP-fractie hebben over deze
uitgangspunten de volgende specifieke vragen. Zijn er (in de twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

4

experimenteerregio’s) voldoende onafhankelijke cliëntondersteuners
beschikbaar om de cliënt daadwerkelijk intensief te ondersteunen in het
maken van de juiste keuze? Kan (cijfermatig) inzicht gegeven worden in
het aantal cliëntondersteuners werkzaam in de twee regio’s? Wordt de
garantie gegeven dat zorgaanbieders die veel meer zorg leveren dan dat
zij deden voor het experiment hiervoor niet (financieel) gestraft worden?
Kan toegelicht worden hoe de gefaseerde aanpak eruitziet als het gaat om
de zeggenschap van de cliënt op de wijze waarop de zorg wordt georganiseerd? Het zou voor de betreffende cliënten natuurlijk heel erg vervelend
zijn mochten zij na het experiment de aanbieder van hun keuze weer
«kwijtraken». Het is dan ook positief dat er op toegezien wordt dat dit niet
plaatsvindt. Hoe wordt gegarandeerd dat deze cliënten niet van zorgaanbieder hoeven te wijzigen als zij dat niet willen? Hoeveel cliënten gaan er
per regio precies meedoen aan het experiment, is daar al enig inzicht in
en is er een maximum aantal deelnemende cliënten geformuleerd?
Hoeveel zorgaanbieders gaan er precies meedoen, is hier al enig inzicht in
en is er een maximum aantal deelnemende zorgaanbieders geformuleerd? Is het idee dat het experiment leidt tot meer kleinschalig
zorgaanbod en meer maatwerk in de twee regio’s? Zo ja, hoe wordt dit
gerealiseerd?
Uitwerking regionale experimenten
Over de precieze uitvoering van de regionale experimenten hebben de
leden van de SP-fractie nog verschillende vragen. Zo vragen deze leden of
alle zorgaanbieders in de twee regio’s (moeten) meedoen aan het
experiment. Zo ja, staan alle zorgaanbieders hierachter en achten zij
zichzelf voldoende in staat hiertoe? Zo nee, wat betekent dit voor
zorgaanbieders die niet kunnen, willen of mogen meedoen aan het
experiment? Moeten alle cliënten binnen de twee regio’s met een
Wlz-indicatie die hun zorg via zorg in natura ontvangen meedoen aan het
experiment? Zo nee, wat betekent dit voor de cliënten die niet kunnen,
willen of mogen meedoen aan het experiment? Worden mensen met een
pgb die nu niet kunnen meedoen aan het experiment op een of andere
manier beïnvloed om een pgb om te zetten in zorg in natura, zodat zij wel
moeten/kunnen meedoen?
Welke specifieke afspraken zijn er precies met de Inspectie voor de
Gezondheidszorg gemaakt met betrekking tot deze experimenten?
De leden van de SP-fractie lezen dat ook in het experiment de regel blijft
gelden dat «zorg in de thuissituatie doelmatig en verantwoord moet zijn».
Al vaak hebben genoemde leden benadrukt dat zij hierbij grote problemen
hebben met de term «doelmatig». Wat betekent het precies om
doelmatige zorg te ontvangen of te verlenen (wat is de definitie?) en
waarom moet de zorg per se doelmatig zijn? Juist ook in het kader van
een experiment dat pretendeert de behoefte van de cliënt centraal te
stellen worden daaraan toch weer grenzen gesteld, zo constateren deze
leden. Wie bepaalt binnen dit experiment of de zorg «doelmatig» is of
niet?
Een gecontroleerde start
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een extra toelichting op
welke (financiële) risico’s de deelnemende zorgaanbieders precies lopen.
Mocht een zorgaanbieder binnen het experiment minder cliënten krijgen
en daardoor minder geld, dan ontstaat er een risico dat de instelling
failliet gaat met alle gevolgen van dien voor de bewoners en
medewerkers van de organisatie. Hoe wordt hiermee omgegaan binnen
het experiment, zo vragen deze leden. Aangegeven wordt dat het nu al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

5

voorkomt dat zorgaanbieders moeten sluiten door veranderende
voorkeuren, maar is het niet te verwachten dat deze risico’s toenemen
binnen de experimenten? De leden van de SP-fractie ontvangen hierop
graag een uitgebreide beschouwing.
Begeleiding van de experimenten
De leden van de SP-fractie begrijpen dat er een landelijke stuurgroep
gevormd zal worden en zij vragen daarom uit welke personen de
landelijke stuurgroep zal gaan bestaan die de deelnemende partijen gaat
begeleiden. Wat gaat deze stuurgroep precies doen om de deelnemende
organisaties en cliënten te ondersteunen?
Kwaliteitsaspecten
De leden van de SP-fractie vragen om een extra toelichting met betrekking
tot de mogelijkheid dat er nieuwe aanbieders in deze regio’s zullen
komen. Betreft dit nieuw opgerichte zorgaanbieders, aanbieders die nu
alleen nog in andere regio’s actief zijn maar vanwege het experiment ook
hun zorg in de experimenteerregio’s willen gaan aanbieden of zijn wellicht
beide van toepassing?
Financiële aspecten
Wat wordt er precies bedoeld met de opmerking dat voor 2017 en 2018
voor behandeling afspraken gemaakt worden om de groei van de
Wlz-behandeling beheersbaar te houden en dat de groei vergelijkbaar
moet zijn met de voorgaande jaren, zo vragen de leden van de SP-fractie.
In hoeverre beperkt dit de keuzevrijheid van de cliënten voor een
zorgaanbieder? Welke grenzen stelt dit aan de aan het experiment
deelnemende zorgaanbieders?
Het experiment moet uiteindelijk budgettair neutraal uitgevoerd worden
en is alleen bedoeld voor zorg in natura. Het wordt mogelijk een beroep te
doen op een nader te bepalen deel van de herverdelingsmiddelen.
Wanneer wordt hierover een besluit genomen? Wordt gegarandeerd dat
mensen met een pgb in de experimenteerregio’s geen hinder ondervinden
van het experiment en de eventuele herverdeling van budgetten? Zo ja,
hoe?
Monitoring en evaluatie
Om te bepalen wat de resultaten zijn van het experiment en te besluiten
over een eventueel vervolg is het belangrijk de resultaten en ervaringen te
monitoren. Op welke wijze zal de evaluatie van het experiment plaatsvinden? Op welke punten wordt gemonitord en wat wordt hierbij precies
van de deelnemende zorgaanbieders gevraagd? Kan gegarandeerd
worden dat er geen minutenregistratie of andere intensieve registratie
plaats hoeft te vinden voor de monitoring/evaluatie van het experiment
wat afgaat van de tijd die zorgverleners aan het verlenen van zorg zouden
moeten besteden?
Wordt ook goed onderzocht hoeveel bureaucratie persoonsvolgende
bekostiging met zich meebrengt en wat de gevolgen zijn voor de
zorgkosten? Ervaringen met het pgb laten immers zien dat deze niet
hebben geleid tot een daling van de zorgkosten.
Ten slotte vragen de leden van de SP-fractie welke externe partij de
evaluatie zal gaan uitvoeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

6

Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de voorhang experimenten persoonsvolgende bekostiging. Dit
experiment sluit goed aan bij het amendement-Keijzer/Van ’t Wout
(Kamerstuk 33 891, nr. 108) vastgelegd in de wet (artikel 4.2.2a). Zij maken
graag van de mogelijkheid gebruik enkele verduidelijkende vragen te
stellen.
Bij punt 2 stelt de Staatssecretaris dat cliënten door het zorgkantoor en de
zorgaanbieders intensiever voorgelicht en ondersteund worden bij het
maken van keuzes voor de aanbieder(s) van hun voorkeur en het
vormgeven van het zorgarrangement dat het beste bij hun manier van
leven past. De cliënt zal daarbij ook worden ondersteund door onafhankelijke cliëntondersteuners.
De leden van de CDA-fractie vinden het positief te vernemen dat cliënten
ondersteund worden, maar waar komen deze onafhankelijke cliëntondersteuners dan precies vandaan? Aan welke organisatie, adviesraad en
dergelijke zijn zij verbonden? Hoe dient dit in de praktijk te gaan? Zowel
zorgkantoren als zorgaanbieders gaan intensiever voorlichten. Zij hebben
toch beide een ander doel, dienen een ander belang?
Bij het derde punt lezen de genoemde leden dat nadat een cliënt heeft
gekozen voor een aanbieder hij meer zeggenschap krijgt over de wijze
waarop de zorg wordt georganiseerd. Dat lijkt een goede ontwikkeling,
maar dat kan toch nu ook al? Dat kan toch worden vastgelegd/ wordt
vastgelegd in het zogenaamde persoonlijke zorgplan? Kan de Staatssecretaris aangeven wat dat in dit experiment zo anders maakt? Vervolgens
lezen deze leden dat er een gefaseerde aanpak gevolgd wordt. Hoe
gefaseerd is dat en waarom?
Kleinschalige zorgaanbieders of zorgcoöperaties kunnen (indien ze
voldoen aan de algemeen geldende toegangs- en kwaliteitscriteria) direct
gecontracteerd worden door het zorgkantoor en maken evenveel kans op
een contract als een bestaande aanbieder. Dat vinden de leden van de
CDA-fractie een positieve ontwikkeling. Deze leden begrijpen het toch
goed dat dit ook voor nieuwe toetreders op de zorgmarkt zal gaan gelden?
Het experiment kent een looptijd van twee jaar. Waarop wordt precies
getoetst? Genoemde leden lezen namelijk later in de brief dat er geëvalueerd gaat worden, maar is de tevredenheid van de cliënten ook leidend
om te onderzoeken of het experiment geslaagd is geweest en of het
landelijk breder kan worden uitgerold?
De leden van de CDA-fractie willen graag meer uitleg waarom de
experimenten alleen betrekking hebben op zorg in natura en niet op het
pgb. Is dat omdat persoonsgebonden budgetten eigenlijk al een vorm van
persoonsvolgendheid zijn of is hier een andere reden voor?
Genoemde leden begrijpen dat niet alle wensen van cliënten gehonoreerd
kunnen worden, zeker gezien de moeilijk plaatsbare cliënten met bepaalde
aandoeningen, maar zij willen zich er wel van vergewissen dat zoveel als
mogelijk het principe wordt gevolgd dat de keuze van de cliënt leidend is.
Zo lezen zij deze alinea ook, klopt dit?
De Staatssecretaris geeft aan dat de Wlz-uitvoerder in zijn inkoopkader de
voorwaarden formuleert waar alle aanbieders aan moeten voldoen om
zorg te mogen leveren. Selectieve contractering met specifieke afspraken
met individuele aanbieders maakt dus plaats voor generieke inkoopvoorwaarden. Betekent dit ook een contractering voor twee jaar gezien het feit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

7

dat het experiment twee jaar loopt? Betekent dit dat het moeten voldoen
aan kwaliteitseisen om meer financiële middelen te krijgen komt te
vervallen of niet? Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie meer
uitleg op dit specifieke punt.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brief en
hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Genoemde leden komen er niet onderuit om even een zijstapje te maken
naar aanleiding van de inleiding in de brief. Daar staat namelijk dat de Wlz
zorg en een veilige woonomgeving garandeert, maar dat de zorg meer ten
dienste moet staan van het leven dat mensen willen leiden. Hoe verhoudt
deze passage zich tot het verwijderen van de rechten van bewoners uit de
wet? Maken juist die rechten het niet mogelijk dat de zorg ten dienste
komt te staan van het leven dat mensen willen leiden, zo vragen deze
leden.
Cliënten moeten substantieel meer (financiële) zeggenschap krijgen over
de ondersteuning en zorg in hun leven (thuis of in andere woonvormen)
en er moet meer ruimte komen voor innovatieve zorgaanbieders en
technologische innovaties. De leden van de PVV-fractie vragen, ook in het
licht van de recente discussies over de kwaliteit van zorg in verpleeghuizen, of de prioriteit nu niet eerst moet liggen bij het op orde brengen
van de basis. Met andere woorden, moet de totale financiering van de Wlz
niet eerst op orde gebracht worden?
In het experiment dat uitgevoerd gaat worden krijgt de cliënt ook meer
zeggenschap over de wijze waarop de zorg wordt georganiseerd.
Persoonsvolgendheid geldt in dit experiment dus niet alleen bij de keuze
voor een aanbieder, maar is ook leidend bij keuzes daarna. De leden van
de PVV-fractie vinden dat dit normaal zou moeten zijn, maar zij vragen
tegelijkertijd of zeker instellingen hier de capaciteit wel voor hebben, in
geld en handen aan het bed.
Deze leden zijn blij dat (kleinschalige) zorgaanbieders of zorgcoöperaties
direct gecontracteerd kunnen worden door het zorgkantoor en evenveel
kans maken op een contract als bestaande aanbieders. Er is bij de
inkoopvoorwaarden een gelijk speelveld. Maar zij maken zich wel zorgen
over de rol van de IGZ in dezen. Die gaat extra aandacht geven aan de
toetsing op verantwoorde zorg bij nieuwe aanbieders. Genoemde leden
willen graag weten op welke wijze dit toezicht vorm gaat krijgen. Worden
hierin direct de uitkomsten van het experiment ERAI meegenomen of
wordt het weer toezicht op afvinklijstjes?
De Wlz-uitvoerders sluiten bij hun inkoopvoorwaarden nauw aan bij de
bevindingen van de IGZ. Beide partijen kunnen zodoende hun eis dat
aanbieders moeten beschikken over een adequaat beleid gericht op
kwaliteit en kwaliteitsverbetering en een goede cliëntenparticipatie op een
uniforme en effectieve manier opleggen aan zorgaanbieders. De leden
van de PVV-fractie vragen wie die kwaliteitseisen gaan stellen en wat die
kwaliteitseisen zullen zijn. Zij missen hierin de inbreng van de cliënten,
want zijn dat niet bij uitstek degenen die bepalen wat goede kwaliteit is?
Deze leden vrezen dat ook hier weer alleen gekeken gaat worden naar de
papieren werkelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

8

Genoemde leden betwijfelen dan ook of de inkoop voor aanbieders
gepaard zal gaan met minder administratieve lasten, zoals wordt gesteld
onder punt 8. Hoe gaat de Staatssecretaris erop toezien dat dit experiment
niet een verhoging van de administratieve lasten tot gevolg heeft?
In tegenstelling tot de werkwijze bij productieafspraken, wordt alleen de
daadwerkelijke realisatie met een accountantsverklaring bij de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) ingediend. De leden van de PVV-fractie vragen
welke gevolgen het heeft als een cliënt lopende het jaar besluit naar een
andere zorgaanbieder over te stappen, zowel voor de zorgaanbieder als
voor de cliënt.
Voor aanbieders betekent het dat als een cliënt voor hen kiest zij het
bijbehorende zzp kunnen declareren, zonder toetsing aan een afgesproken
volumeplafond. Tegelijkertijd lezen genoemde leden dat van de aanbieder
een inspanning gevraagd zal worden om zoveel mogelijk tegemoet te
komen aan de persoonlijke wensen en voorkeuren van de cliënt, binnen
het redelijke en het mogelijke, gegeven ook de mogelijkheden van
betrokkene. Wat wordt verstaan onder «zoveel mogelijk»? Hoe wordt
voorkomen dat er verwachtingen gewekt worden die vervolgens niet
waargemaakt worden?
Er wordt op gewezen dat ondanks dat het experiment erop gericht is om
vraag en aanbod dichter bij elkaar te brengen, dit niet wil zeggen dat alle
wensen van cliënten gehonoreerd kunnen worden. Deze leden zijn erg
benieuwd welke wensen wel en niet gehonoreerd kunnen worden.
De leden van de PVV-fractie zijn erg geschrokken van de passage in de
brief dat cliënten meer vrijheid krijgen om hun aanbieder van voorkeur te
kiezen. Het kan toch niet zo zijn dat dit nu niet het geval is. Graag
ontvangen zij een toelichting.
Om de experimenten in goede banen te leiden benadrukken veldpartijen
dat de cliënten, aanbieders en zorgkantoren in beide regio’s goed begeleid
moeten worden. Om hierin te voorzien is er onder leiding van VWS een
landelijke stuurgroep opgericht. De leden van de PVV-fractie willen graag
weten wie er in die landelijke stuurgroep gaan deelnemen.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
voorhangbrief over de experimenten persoonsvolgende bekostiging.
Persoonsvolgende bekostiging is een mooi instrument om cliënten/
verzekerden meer zeggenschap te geven over de zorg. De kernvraag
gedurende het experiment dient dan ook te zijn: wat schiet de zorgvrager
ermee op? Genoemde leden zijn benieuwd naar de uitwerking van deze
experimenten, maar zij hebben nog een flink aantal vragen die hierna aan
de orde zullen komen. Allereerst willen deze leden aangeven enigszins
verbaasd te zijn over de gang van zaken, omdat zij het wenselijk hadden
gevonden als de Kamer mee had kunnen denken over contouren en
voorwaarden van dit experiment.
De leden van de D66-fractie onderschrijven de insteek van de Staatssecretaris dat het wenselijk is om de zorg te laten aanpassen aan het leven van
de mensen en niet andersom. Hier moeten echter wel voldoende
waarborgen in zitten zodat de cliënt, ook in de experimenten, voldoende
zekerheid en bescherming heeft. In dit kader willen deze leden graag hun
zorg uitspreken over de onafhankelijke cliëntondersteuning die nodig is
om het experiment in goede banen te leiden. Hoewel de onafhankelijke
cliëntondersteuning in alle gemeenten aanwezig dient te zijn, ontvangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

9

genoemde leden nog te vaak signalen dat dit niet het geval is, of dat de
onafhankelijke cliëntondersteuning niet actief wordt aangeboden.
De leden van de D66-fractie vernemen graag van de Staatssecretaris of
alle mogelijk betrokken partijen en aanbieders op de hoogte zijn van alle
voorwaarden voor het experiment. En of alle partijen/organisaties uit de
regio meedoen met dit experiment. Op welke manier wordt goed in kaart
gebracht wat de consequenties zijn voor zorgaanbieders? En hoe komt
men erachter voor welke doelgroepen/individuen/organisaties/activiteiten
het wél en voor welke doelgroepen/individuen/organisaties/activiteiten het
experiment niet geschikt is? En welke waarborgen en/of mogelijkheden
zijn er voor zorg die bovenregionaal is ingekocht? De leden van de
D66-fractie vernemen graag op welke manier de cliënt hiervan dan
gebruik kan maken via dit experiment.
Ook vernemen de leden van de D66-fractie graag op welke manier ervoor
wordt gezorgd dat kleine aanbieders ook kunnen meedoen. Welke
waarborgen zijn er getroffen om de administratieve lastendruk in dezelfde
proportie te laten plaatsvinden als bij grotere instellingen? De Staatssecretaris stelt dat er een gelijk speelveld is, maar deze leden ontvangen
hierover graag nog meer informatie.
De leden van de D66-fractie vernemen graag waarom dit experiment
alleen van toepassing is op zorg in natura en niet voor een persoonsgebonden budget. Welke overwegingen hebben hieraan ten grondslag
gelegen? Verwacht de Staatssecretaris dat er op zorg in natura aangestuurd zal worden in deze regio’s? En op welke manier zal gemonitord
worden of dit wel/niet het geval is? Genoemde leden vernemen dit graag.
Ook horen deze leden graag hoe persoonsvolgende bekostiging en het
persoonsgebonden budget zich tot elkaar verhouden. De leden van de
D66-fractie zien het persoonsgebonden budget als een zelfstandig
waardevol instrument, dat ook in dit experiment beschikbaar moet blijven.
De leden van de D66-fractie vernemen graag hoe vaak cliënten kunnen
wisselen van aanbieder gedurende het experiment. Zij vernemen graag of
er een maximaal aantal «wissel-momenten» is, of dat dit onbeperkt is.
Ook is het deze leden nog niet helemaal helder op welke manier de
kwaliteit van de zorg gewaarborgd zal worden. Zij ontvangen graag een
uitgebreid overzicht.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de uitrol van het
experiment en ontvangen graag tussentijds de resultaten uit de voortgangsrapportage. Graag horen zij of dit mogelijk is, en of in de rapportage
meegenomen kan worden welke aanpassingen er gedaan zullen worden.
Ook vernemen genoemde leden graag welke planning hieraan ten
grondslag ligt. Deze leden vernemen graag wanneer de Staatssecretaris
het experiment zou bestempelen als een succes. Welke resultaten worden
gemeten, langs welke indicatoren en door welk onafhankelijk bureau? Ook
vernemen zij graag op welke wijze ervaringen uit het buitenland zijn (of
worden) meegenomen in de ontwikkeling en uitrol van dit experiment.
De leden van de D66-fractie horen graag welke maatregelen zijn genomen
en waarborgen zijn ingebouwd om fraude tegen te gaan gedurende de
experimenten.
Tot slot horen de leden van de D66-fractie graag of er ook voornemens
zijn om een experiment voor de Wet maatschappelijke ondersteuning en
de Jeugdwet uit te rollen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

10

Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met instemming kennisgenomen van het voornemen van de Staatssecretaris om experimenten in
persoonsvolgende bekostiging in de verpleging & verzorging en de
gehandicaptenzorg te starten. Dit geeft cliënten veel keuzevrijheid om de
zorg te kiezen die bij hen past. Cliënten hoeven niet meer te wachten op
een plek in een instelling van hun voorkeur.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat de systematiek van
volumeplafonds in dit experiment wordt losgelaten en achten dat een
goede zaak. Tegelijkertijd is het uitgangspunt dat de experimenten
macrobudgettair neutraal gerealiseerd moeten worden. Hoe wordt
gemonitord dat de contracteerruimte in een regio niet wordt
overschreden? Hoe wordt financieel bijgesprongen als dit wel aan de orde
is? Hoe wordt voorkomen dat instellingen of cliënten achteraf alsnog met
financiële ingrepen worden geconfronteerd?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het binnen de voorgestelde experimenten mogelijk is om de zorg af te nemen bij meerdere
aanbieders, bijvoorbeeld als cliënten een woonvorm en zorg wensen af te
nemen bij verschillende aanbieders.
In het verleden is gesproken over vouchers als mogelijkheid om met
keuzevrijheid voor cliënten de zorg in te kopen die zij nodig hebben. In de
brief van de Staatssecretaris wordt daar nu niet meer over gesproken.
Genoemde leden vragen of daarmee vouchers niet meer aan de orde zijn.
Als cliënten zelf hun zorg kiezen, is het van belang dat zij ondersteund
worden met goede informatie om zelf een keuze te maken voor kwalitatief
goede zorg die bij hen past. In de brief schrijft de Staatssecretaris dat
cliënten gebruik kunnen maken van onafhankelijke cliëntondersteuners
om hen te helpen een goede keuze te maken. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen op welke wijze cliënten van goede informatie
worden voorzien, op zo’n manier dat zij deze informatie ook begrijpen en
kunnen vertalen naar een keuze die bij hen past. Op welke wijze wordt de
onafhankelijkheid van de cliëntondersteuners ten opzichte van de
zorgkantoren geborgd? Kan de Staatssecretaris schetsen of en hoe het
zorgkantoor bij cliënten toetst dat de ingekochte zorg aan hun verwachtingen voldoet?
Persoonsvolgendheid geldt in het experiment niet alleen bij de keuze voor
een aanbieder, maar is ook leidend bij keuzes daarna. Bij dit onderdeel
van het experiment wordt een gefaseerde aanpak gevolgd. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen hierop een toelichting. Over welke
mogelijke keuzes gaat het hier en wat is de gefaseerde aanpak die de
Staatssecretaris voor ogen staat?
De IGZ geeft extra aandacht aan de toetsing op verantwoorde zorg bij
nieuwe aanbieders in deze regio’s. De Wlz-uitvoerders sluiten bij hun
inkoopvoorwaarden nauw aan bij de bevindingen van de IGZ. De leden
van de ChristenUnie-fractie vragen of dit betekent dat nieuwe en
bestaande aanbieders aan andere eisen moeten voldoen. Deze leden
hechten eraan dat toetsing door de IGZ bij bestaande en nieuwe
aanbieders niet alleen ziet op zaken als medicatieveiligheid, maar ook op
geestelijke verzorging en persoonlijke aandacht (kwaliteit van leven).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

11

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke criteria gelden bij de
evaluatie van de experimenten. Welke partijen worden daarbij betrokken
en wordt daarbij ook extra gewicht toegekend aan het oordeel van de
cliënt dan wel diens naaste?
II. REACTIE VAN DE STAATSSECRETARIS
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen wat het individueel recht op
persoonsvolgende bekostiging nu precies voor cliënten inhoudt qua
rechten en plichten. Wat is precies de wettelijke basis en is er een
mogelijkheid van bezwaar en beroep bij een afwijzing door de zorgverlener?
In de Wlz is een individueel recht op zorg vastgelegd. Vervolgens zijn in
het experiment de voorwaarden vastgelegd die het mogelijk maken om
over te gaan op persoonsvolgende inkoop in twee regio’s. De juridische
verankering geschiedt mede door op grond van de Wet markordening
gezondheidszorg, artikel 58, een experiment te starten.
Het experiment biedt de cliënten vooral extra mogelijkheden met
betrekking tot keuze van de aanbieder door het ontbreken van volumebeperkingen. Ook zal de voorlichting aan de cliënt worden geïntensiveerd en
zal men intensiever worden betrokken bij de invulling van het zorgarrangement. Er worden geen extra plichten aan de cliënten opgelegd. De
administratieve afwikkeling zal volledig door de Wlz-uitvoerder en de
zorgaanbieder worden verzorgd.
Afwijzing door de zorgaanbieder kan alleen plaatsvinden indien de
zorgaanbieder geen passend zorgaanbod voor de betreffende cliënt
beschikbaar heeft. Over dit besluit van de zorgaanbieder kan de cliënt
contact opnemen met de Wlz-uitvoerder. Ook kan de cliënt zijn bezwaar
kenbaar maken bij de zorgaanbieder.
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de lijst met deelnemende
aanbieders verder wordt uitgebreid, zodat in principe alle Wlz-aanbieders
hieraan kunnen meedoen. Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie
of alle aanbieders de komende twee jaar kunnen meedoen als ze voldoen
aan de toegangs- en kwaliteitscriteria.
Met een vertegenwoordiging van branches van zorgaanbieders, de
cliëntenorganistaties en Zorgverzekeraars Nederland zijn twee regio’s
geselecteerd als experimenteerregio. Voor de sector verpleging en
verzorging is dit de regio Zuid-Limburg en voor de sector gehandicaptenzorg is dit de regio Rotterdam. In deze regio’s zullen voor de betreffende sectoren alle Wlz-aanbieders die zorg in natura aanbieden in de
desbetreffende sector, deelnemen aan het experiment. Wlz-uitvoerders
kopen zorg in die voldoet aan de toegangs- en kwaliteitscriteria zoals zij
deze hebben opgenomen in de inkoopdocumenten. In het voorjaar van
2017 en 2018 zal een evaluatie worden uitgevoerd op basis waarvan
besloten kan worden tot uitbreiding of anderszins aanpassing van het
experiment. De NZa zal op grond van de wet het experiment evalueren en
zal daar de resultaten van een door een extern bureau uit te voeren
onderzoek bij betrekken.
De leden van de VVD-fractie vragen of er na twee jaar nog een nadere
wettelijke verankering in de Wet langdurige zorg (Wlz) zal plaatsvinden bij
een positief resultaat en wat deze wettelijke verankering dan precies
inhoudt. Ook willen zij nadere informatie over de evaluatiecriteria op basis
waarvan wordt geconcludeerd dat het experiment al dan niet succesvol is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

12

Voor de uitvoering van de experimenten is een nadere wettelijke
verankering niet noodzakelijk. Bij de vormgeving van de experimenten zal
een set indicatoren worden benoemd die inzicht bieden in de factoren die
van belang zijn met betrekking tot de doelrealisatie van het experiment.
Deze set moet nog worden vastgesteld maar in elk geval is relevant of de
aansluiting tussen behoeften en vraag van cliënten enerzijds en het
aanbod van zorg anderzijds is verbeterd. Worden cliënten beter in staat
gesteld om het leven te leiden zoals zij dat willen? Dit kan onder meer
afgemeten worden aan de cliënttevredenheid, het aantal nieuwe
(innovatieve) zorgaanbieders en een vermindering van administratieve
lasten. Bij de evaluatie zal worden bezien of een wettelijke verankering
van persoonsvolgende bekostiging noodzakelijk is.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe en wanneer meer experimenteerregio’s aan het experiment kunnen gaan meedoen. Of blijft het alleen bij
deze twee de komende twee jaar? En zo ja, waarom dan?
Het is niet onmogelijk dat zich de komende jaren meer regio’s aanmelden
die willen experimenteren met persoonvolgende inkoop. Na afronding
van de huidige experimenten zal worden bezien op welke wijze deze
initiatieven kunnen worden ingepast. Het is overigens wel van belang om
experimenten gedegen voor te bereiden en adequaat uit te voeren, zodat
een goed beeld ontstaat van de effecten van persoonsvolgende inkoop.
De leden van de VVD-fractie vragen wat nu precies de rol van de
zorgkantoren is met betrekking tot het al dan niet aanwijzen van zorgaanbieders voor persoonsvolgende bekostiging. De leden van de VVD-fractie
vragen of een aanbieder de mogelijkheid om beroep aan te tekenen tegen
een negatieve beoordeling en zo ja, bij wie. De leden van de VVD-fractie
vragen wat is nu precies de rol van de Inspectie voor de Gezondheidszorg
(IGZ) in dezen en of de Kamer hier tussentijds ook over geïnformeerd
wordt.
De rol van de Wlz-uitvoerders wijzigt bij dit experiment. Cliënten hebben
in beginsel de vrijheid om de zorg af te nemen bij de aanbieder van
voorkeur. Dit betekent dat cliënten hierin meer vrijheid krijgen voor
bestaande en nieuwe aanbieders ook lopende het jaar. Wlz-uitvoerders
formuleren in het inkoopkader de minimale eisen waaraan alle zorgaanbieders moeten voldoen om Wlz-zorg te mogen leveren. Deze eisen
richten zich op de geldende wet- en regelgeving, het sectorspecifieke
kwaliteitskader, de relevante gedragscodes en de gestelde prijs. Alle
zorgaanbieders die aan deze minimum-eisen voldoen kunnen door de
Wlz-uitvoerder worden gecontracteerd. Het contract dat aanbieder en
Wlz-uitvoerder sluiten, is een privaatrechtelijke overeenkomst. In het
inkoopdocument van de Wlz- uitvoerder is beschreven hoe een zorgaanbieder bezwaar kan maken tegen een beslissing van de Wlz-uitvoerder om
geen overeenkomst aan te gaan.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) ziet primair toe op de
kwaliteit en veiligheid van de zorgverlening. Het toezicht is van toepassing
bij zowel nieuwe als bij bestaande aanbieders.
De IGZ geeft extra aandacht aan de toetsing op verantwoorde zorg bij
nieuwe aanbieders in deze regio’s en bestaande aanbieders die nieuwe
specialistische zorg gaan leveren. De Wlz-uitvoerders sluiten bij hun
inkoopvoorwaarden nauw aan bij de bevindingen van de IGZ. Nieuwe
zorgaanbieders zijn bij inschrijving verplicht de vragenlijst van de IGZ op
de website van het CIBG (www.nieuwezorgaanbieders.nl) in te vullen.
Deze vragenlijst heeft een tweeledig doel: de IGZ van informatie voorzien
voor een adequate risico-inschatting en de nieuwe zorgaanbieders bewust
maken van de wettelijke eisen waaraan zij bij de start van de zorgver-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

13

lening moeten voldoen. Hierbij geldt dat nadat is geconstateerd dat de
zorgaanbieder in aanmerking kan komen voor een overeenkomst,
contractering plaatsvindt onder voorbehoud van een positief advies van
de IGZ. De IGZ formuleert binnen een periode van 6 maanden na de start
van de zorgverlening een oordeel over de kwaliteit en veiligheid van de
zorg. Zorgaanbieders die zorg leveren waaraan hoge risico’s zijn
verbonden, worden binnen vier weken na de start van de zorgverlening
bezocht.
Indien uit het toezicht door de IGZ bevindingen naar voren komen die van
belang zijn voor de uitvoering van het experiment, zal dit in de voortgangsrapportages aan uw Kamer worden vermeld.
De leden van de VVD-fractie vragen met hoeveel financiële ruimte
(uitgedrukt in een percentage van de totale inkoop 2017) rekening is
gehouden met het experiment persoonsvolgende bekostiging ten opzichte
van de huidige systematiek van productieafspraken.
Momenteel is de inkoop voor 2017 gestart. Het is daarbij de verantwoordelijkheid van de betrokken Wlz-uitvoerders om binnen de regionale
inkoopkaders de beschikbare middelen te verdelen over productieafspraken en het experiment. Een indicatie voor deze verdeling is te maken
op basis van de inkoop van de tweede ronde productieafspraken voor
2015. Daarbij gold dat Rotterdam voor bijna 25% (circa 150 miljoen) van
haar regionale inkoopkader, inkoopafspraken heeft gemaakt voor de
gehandicaptenzorg. De Wlz-uitvoerder in Zuid-Limburg heeft voor bijna
65% (circa € 420 miljoen) van haar inkoopkader productieafspraken
gemaakt voor de sector Verpleging en Verzorging. Voor het totale
Wlz-inkoopkader van 2015 gaat het om bijna 3,5%.
De leden van de VVD-fractie vragen of de uitkomst van de nulmeting ook
aan de Tweede Kamer wordt gestuurd.
In reactie hierop kan ik aangeven dat ik een kwartiermaker heb aangesteld
die in de periode tot en met oktober 2016 er voor zorgt dat het project
voortvarend van start gaat. De kwartiermaker heeft tot taak om de
regionale projectstructuur in de beide regio’s vorm te geven en tevens een
verbinding te leggen tussen de landelijke stuurgroep en de regionale
stuurgroepen. De kwartiermaker zal tevens een voorstel doen voor de
opzet van de monitoring (waaronder de nulmeting). Bij het verzamelen
van gegevens zal zo veel als mogelijk is worden aangesloten bij
bestaande registraties. Ik zal de Tweede Kamer regelmatig informeren
over de voortgang in de voortgangsrapportages en daarbij de uitkomsten
van de nulmeting betrekken.
De leden van de VVD-fractie vragen, net zoals de leden van de
PvdA-fractie, wat de risico’s zijn voor de budgettaire beheersbaarheid en
eventuele gevolgen voor de Rijksbegroting.
Het gaat hier om een experiment met betrekking tot zorg in natura,
waarbij niet gewerkt wordt met budgettering via productieafspraken. Dat
betekent per definitie dat de uitgaven in de experimentregio’s voor de
zorg in natura vooraf minder goed te voorspellen zullen zijn dan in regio’s
waar geen experiment start. Wel blijft gelden dat het de taak van het CIZ is
om op een objectieve wijze op grond van landelijk uniforme criteria te
bepalen of een cliënt recht heeft op Wlz. Mochten de uitgaven voor de
gehandicaptenzorg in Rotterdam en voor de verpleging en verzorging in
Zuid-Limburg hoger uitvallen dan vooraf geraamd, dan kan een beroep
worden gedaan op de herverdelingsmiddelen. Dit heeft geen gevolgen
voor het experiment. De budgettaire beheersing is wel onderdeel van de
afweging om de experimenten af te bouwen, voort te zetten of uit te
breiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

14

Vragen en opmerkingen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie vragen of de Staatssecretaris nader kan
duiden hoe de gefaseerde aanpak van de wijze waarop de zeggenschap
van de cliënt op de invulling van de zorg eruitziet nadat voor een bepaalde
aanbieder is gekozen. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe deze
zeggenschap in het experiment concreet wordt vormgegeven.
De Wlz waarborgt een individueel recht op zorg voor iedereen die daarop
is aangewezen. Het experiment zorgt er voor dat deze zorg ook daadwerkelijk kan plaatsvinden bij de zorgaanbieder van keuze. Zorgaanbieders
krijgen alleen de geleverde zorg bekostigd. Dit maakt de keuze van de
cliënt erg belangrijk voor de financiering van een zorgaanbieder.
Aanbieders zullen hierdoor goed moeten luisteren naar de wensen van de
cliënt. Cliënt en aanbieder kunnen over deze wensen vervolgens
afspraken maken en deze vastleggen in het contract tussen zorgaanbieder
en cliënt en vervolgens in het zorgplan. Zorgkantoren en zorgaanbieders
hebben de ambitie om in dit experiment de zeggenschap van cliënten
over de invulling van hun zorgvraag te vergroten door persoonsvolgende
bekostiging ook binnen de instelling te versterken. In de huidige situatie
ervaart de cliënt te vaak een afhankelijkheid van de zorgaanbeider. In dit
proces kan de cliënt gebruik maken van de onafhankelijke cliëntondersteuner die hiervoor in de Wlz is geïntroduceerd.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe cliënten met een zware
zorgvraag en met een zwak sociaal netwerk ook optimaal gebruik kunnen
maken van de persoonsvolgende financiering.
Ook personen met een zware zorgvraag en een zwak sociaal netwerk
zullen hun voorkeuren hebben en (op bepaalde terreinen) keuzes willen
maken. Omdat zij niet altijd zelf in staat zijn om hun keuzes te maken, is
het van belang dat zij goed worden voorgelicht en bij het maken van hun
keuzes goed worden ondersteund en dat er goed wordt gekeken naar hun
wensen.
Hierbij hebben meerdere partijen een rol. De aanbieder moet duidelijk(er)
maken welk aanbod hij heeft en hoe hij zich hierin onderscheidt van
anderen. Ook de Wlz-uitvoerder kan de cliënten adviseren bij het maken
van hun keuze en cliënten informeren over de diverse mogelijkheden om
zorg en ondersteuning te kunnen krijgen. Daarnaast zijn er ook de
onafhankelijke cliëntenondersteuners die cliënten hierbij kunnen
ondersteunen.
De leden van de PvdA-fractie vragen of onafhankelijke cliëntondersteuning voldoende is om cliënten die moeilijk «met de voeten kunnen
stemmen» te helpen.
Het klopt dat sommige cliëntgroepen een zeer specifieke zorgvraag
hebben waaraan niet op elke plek op een verantwoorde manier vorm kan
worden gegeven. Voor deze cliënten geldt dat de keuzevrijheid kleiner is
doordat er minder aanbod is. Ook voor deze cliënten geldt echter dat de
Wlz-uitvoerder zich moet inspannen om in overleg met de cliënt te zoeken
naar een passend aanbod. Voor deze cliëntengroep geldt dat onafhankelijke cliëntenondersteuners de cliënt zo goed mogelijk moeten bijstaan in
het verduidelijken van de zorgvraag en het informeren over en zoeken
naar een passende zorgomgeving.
De leden van de PvdA-fractie en de SP-fractie vragen of de Staatsecretaris
het eens is met dat het experiment niet alleen voor de mondige cliënt tot
verbetering moet leiden, maar ook voor cliënten die minder goed voor
zichzelf op kunnen komen. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

15

Staatsecretaris dit borgt. De leden van de PvdA-fractie vragen hoe goede
kwaliteit bij alle zorgaanbieders wordt geborgd.
Ik ben het eens met de PvdA-fractie en de SP-fractie dat ook voor de
minder mondige cliënten dit experiment tot voordelen moet leiden. Deze
cliënten kunnen gebruik maken van de onafhankelijke cliëntondersteuning. Daarnaast krijgen Wlz-uitvoerders in dit traject een belangrijkere
rol. Cliënten worden door de Wlz-uitvoerders eerder in het proces
geïnformeerd en meer ondersteund bij het maken van hun keuze.
Wlz-uitvoerders stellen generieke inkoopvoorwaarden aan alle zorgaanbieders en hun zorgplicht blijft onverkort van kracht. Voor de rol van de
IGZ verwijs ik ook naar mijn antwoord op een soortgelijke vraag van de
VVD-fractie. De inkoopvoorwaarden en het toezicht van de IGZ borgen de
kwaliteit van de zorgaanbieders en de veiligheid van cliënten onder de
Wlz.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke wijze nog wel wordt
gestuurd op voldoende en voldoende kwalitatieve zorg in regio’s voor
cliënten in de Wlz. De leden van de PvdA-fractie vragen of de Staatssecretaris het met deze leden eens dat er ook een gelijkwaardige keuze
gemaakt moet blijven worden tussen de leveringsvormen persoonsvolgende financiering en een persoonsgebonden budget.
Voor het eerste deel van de vraag met betrekking tot de kwaliteitsborging
verwijs ik naar mijn antwoord op een soortgelijke vraag van de
VVD-fractie.
Het experiment richt zich in de regio’s op zorg in natura. De Wlz-uitvoerder
heeft ook tijdens het experiment zorgplicht. Naast zorg in natura blijft het
persoonsgebonden budget bestaan als een volwaardig alternatief voor de
cliënt. Ik ben het daarom eens met de leden van de PvdA-fractie. De keuze
tussen zorg in natura en pgb wordt met deze stap in persoonsvolgende
bekostiging meer gelijkwaardig. Er is immers meer vrijheid om de zorg af
te nemen bij de aanbieder van voorkeur. Ook krijgt de cliënt meer
zeggenschap over de wijze waarop deze zorg wordt georganiseerd.
De leden van de fractie van de PvdA vragen, net zoals de leden van de
VVD-fractie wat de risico’s zijn voor de budgettaire beheersbaarheid en
eventuele gevolgen voor de Rijksbegroting.
Daarnaast vragen de leden van de PvdA-fractie of ik een overschrijding
van het budget verwacht, hoe groot deze kans is en wat een dergelijke
overschrijding zou betekenen in het kader van het experiment.
Het gaat hier om een experiment met betrekking tot zorg in natura. Dat
betekent per definitie dat de uitgaven in de experimentregio’s voor de
zorg in natura vooraf minder goed te voorspellen zullen zijn dan in regio’s
waar geen experiment start. Wel blijft gelden dat het de taak van het CIZ is
om op een objectieve wijze op grond van landelijk uniforme criteria te
bepalen of een cliënt recht heeft op Wlz. Mochten de uitgaven voor de
gehandicaptenzorg in Rotterdam en voor de verpleging en verzorging in
Zuid-Limburg hoger uitvallen dan vooraf geraamd, dan kan een beroep
worden gedaan op de herverdelingsmiddelen. Dit heeft geen gevolgen
voor het experiment. De budgettaire beheersing is wel onderdeel van de
afweging om de experimenten af te bouwen, voort te zetten of uit te
breiden.
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen in hoeverre hierbij, in het experiment
maar ook eventueel na afloop indien een bredere implementatie plaats
gaat vinden, rekening wordt gehouden met het feit dat het hierbij gaat om
mensen die (ernstig) ziek zijn en niet altijd in staat zijn een dergelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

16

mondige/kritische positie in te nemen. De leden van de SP-vragen hoe de
veiligheid en kwaliteit van zorg voor deze mensen gegarandeerd.
Deze vraag van de leden van de SP-fractie heb ik beantwoord in combinatie met een vraag van de PvdA-fractie. Ik wil graag daar naar verwijzen.
De leden van de SP-fractie geven aan dat er een ongelijkwaardigheid is
tussen bewoners en verpleeginstelling. De bewoners zitten in een
afhankelijkheidsrelatie en weten (vaak) niet wat er allemaal valt te kiezen
qua zorgaanbod in de regio. Deze leden vragen mij hierop uitgebreid in te
gaan.
Het experiment is erop gericht om de cliënt in een steviger positie te
plaatsen tegenover de zorgaanbieder. Binnen het experiment vormt
voorlichting aan cliënten een belangrijk onderdeel. Het doel is dat cliënten
zich daardoor meer bewust worden van de keuzemogelijkheden die er
zijn. Zorgaanbieders zullen – zo is de veronderstelling – nog meer hun
best moeten doen om te voldoen aan de wensen van de cliënt, omdat de
cliënt meer dan in het verleden de mogelijkheid krijgt om (delen van) de
zorg bij anderen in te zetten.
De leden van de SP-fractie vragen of ik de mening deel dat men niet
automatisch meer macht heeft als men een zak geld is geworden voor de
zorgaanbieder. Tevens vragen ze hoe voorkomen kan worden dat
zorgaanbieders zich gaan richten op het binnenhalen van cliënten met zo
hoog mogelijke zorgzwaartepakketten.
De cliënt wordt in een steviger positie geplaatst ten opzichte van de
aanbieder doordat de cliënt in sterkere mate bepaalt naar welke zorgaanbieder het budget gaat. De zorgaanbieder die er het beste in slaagt om het
de cliënt naar de zin te maken, zal ook het budget daarvoor mogen
ontvangen. De motivatie moet voor de zorgaanbieder niet zijn gelegen in
het vergroten van de omzet; uiteindelijk doel is dat de zorgaanbieder zich
beter inleeft in de wensen van de cliënt. Cliënten met zwaarder zorgprofiel
leveren weliswaar meer geld op voor een zorgaanbieder dan cliënten met
een lichter zorgprofiel, maar daar staat tegenover dat er ook meer zorg
geleverd moet gaan worden. De tarieven van de diverse zorgzwaartepakketten (zzp’s) zijn immers gebaseerd op de inspanningen die daarvoor
verricht moeten worden. Cliënten met zware zorgprofielen zijn daarbij niet
per definitie «financieel aantrekkelijker» dan cliënten met een lichter
zorgprofiel. Zorgaanbieders kunnen keuzes maken door zich te specialiseren in het bedienen van zwaardere of juist lichtere cliëntgroepen of juist
zorg te bieden aan alle cliëntgroepen.
De leden van de SP-fractie ontvangen graag een toelichting op de wijze
waarop op dit moment de garantie voor een veilige woonomgeving
gegeven wordt binnen de Wlz. Deze leden verwachten dat hierbij ook de
resultaten uit het recent verschenen rapport van de Inspectie voor de
Gezondheidszorg over de kwaliteit van verpleeghuizen worden betrokken.
Met mijn brief over «Waardigheid en Trots» d.d. 4 juli 2016 (Kamerstuk
31 765, nr. 215) heb ik u o.a. de «Eindrapportage toezicht IGZ op 150
verpleegzorginstellingen» doen toekomen. Onderdeel van deze brief is het
volgende.
Veilige zorg is een groot goed. Zicht daarop is voor bewoners en naasten
belangrijk. Daarnaast is kennis over basisveiligheid nodig om continu te
leren van de eigen prestaties en prestaties van anderen. Daarom is met
alle partijen van de Taskforce afgesproken reeds met ingang van 2017 de
basisveiligheid op locatieniveau transparant te maken. Het gaat bij veilige
zorg om:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

17

Tegengaan van onnodige vrijheid beperkende maatregelen
Geborgd hebben van zorginhoudelijke thema’s: medicatieveiligheid,
onnodig psychofarmaca gebruik naar nul, voorkomen decubitus, goede
mondzorg, infectiepreventie, bestrijden van antibiotica resistentie,
veiligheid hulpmiddelen, brandveiligheid, gebruik actuele ontruimingsplannen
Persoonsgerichte zorg met en door de ogen van bewoner en verwanten
door systematisch gebruik van het zorgleefplan
Sturen op systeem van kwaliteit en veiligheid: Melding Incident met
Cliënt, coördinatie van zorg op de werkvloer, in- en exclusiecriteria,
klachtensysteem
Inzetten van deskundig en bekwaam personeel
Zoals ik in mijn brief van 4 juli jl. heb aangegeven, is het voornemen deze
gegevens met ingang van 2017 openbaar te maken op www.kiesbeter.nl
en www.zorgkaartnederland.nl.
De leden van de SP-fractie vragen of er (in de twee experimenteerregio’s)
voldoende onafhankelijke cliëntondersteuners beschikbaar zijn om de
cliënt daadwerkelijk intensief te ondersteunen in het maken van de juiste
keuze? Kan (cijfermatig) inzicht gegeven worden in het aantal cliëntondersteuners werkzaam in de twee regio’s?
In de regio Rotterdam is in 2016 door de Wlz-uitvoerder bij MEE en
Zorgbelang voor 4.000 uur onafhankelijke cliëntondersteuning ingekocht.
In Zuid-Limburg zijn bij MEE en Zorgbelang in 2016 4,25 fte aan zorgondersteuners werkzaam voor onafhankelijke cliëntondersteuning Wlz.
Het zorgkantoor Rotterdam geeft aan dat ze verwacht dat dit voor 2016
voldoende is. Zuid-Limburg verwacht dat er extra middelen nodig zijn.
Voor 2017 en 2018 wordt verwacht dat er een intensivering nodig is van
de cliëntenondersteuning. Hoe hier invulling aan wordt gegeven wordt
meegenomen in de regionale projectplannen. Ook verwanten, cliëntenorganisaties, casemanagers dementie, Wlz-uitvoerder en zorgaanbieders
hebben een rol in het ondersteunen van de cliënten.
De leden van de SP-fractie vragen of ik de garantie kan geven dat
zorgaanbieders die veel meer zorg leveren dan zij deden voor het
experiment niet (financieel) gestraft worden.
Zorgaanbieders binnen de experimentregio’s worden juist niet financieel
gestraft voor het leveren van meer zorg. Indien de cliënt hen verkiest als
zorgaanbieder zullen zij de geleverde zorg kunnen declareren (het
fundament van persoonsvolgendheid). Wel geldt, net zoals bij alle
zorgaanbieders, dat deze zorg kwalitatief goed moet zijn en dient te
voldoen aan alle wettelijke eisen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de gefaseerde aanpak eruitziet als
het gaat om de zeggenschap van de cliënt op de wijze waarop de zorg
wordt georganiseerd? Het zou voor de betreffende cliënten natuurlijk heel
erg vervelend zijn mochten zij na het experiment de aanbieder van hun
keuze weer «kwijtraken». Het is dan ook positief dat er op toegezien wordt
dat dit niet plaatsvindt. Hoe wordt gegarandeerd dat deze cliënten niet
van zorgaanbieder hoeven te wijzigen als zij dat niet willen?
De experimenten met persoonsvolgende bekostiging zullen zicht bieden
op de vraag of en zo ja op welke wijze deze bekostiging bijdraagt aan het
bereiken van het doel dat zorgaanbieders en zorgkantoren meer rekening
houden met de wensen en behoeften van de cliënten. De gefaseerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

18

aanpak houdt in dat dit onderwerp stap voor stap nader wordt uitgewerkt.
In de projectplannen van de twee experimenten die eind 2016 beschikbaar
komen zal de inzet van zorgkantoren en zorgaanbieders bij de invulling
van de zorgbehoefte van de clënt worden beschreven. Ook is dit
onderwerp een belangrijk onderdeel van de monitoring en evaluatie.
Vervolgens kan na de evaluatie besloten worden of de gehanteerde
werkwijze wordt voortgezet en onder welke voorwaarden.
De Wlz-uitvoerder garandeert dat cliënten na afloop van het experiment
niet van zorgaanbieder hoeven te wijzigen als zij dat niet willen. Hierbij
geldt natuurlijk wel het voorbehoud dat sprake kan zijn van een veranderde zorgvraag waardoor de huidige zorgbieder niet meer in staat kan
zijn om een passend zorgarrangement aan de cliënt aan te bieden.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel zorgaanbieders er precies mee
gaan doen en of er een maximum aantal deelnemende zorgaanbieders is
geformuleerd.
Het precieze aantal cliënten is op dit moment niet te bepalen en is
afhankelijk van de groei van de totale zorgvraag. Een maximum aantal
cliënten en aanbieders is niet geformuleerd. Het aantal zorgaanbieders dat
daadwerkelijk meedoet moet blijken uit de zorginkoop en zorglevering in
2017 en in 2018. Op dit moment ontvangen circa 7.800 mensen zorg in
natura in de sector Verpleging en Verzorging in Zuid-Limburg bij 18
zorgaanbieders. Voor 2017 zullen in deze regio 3 nieuwe zorgaanbieders
worden gecontracteerd, met 6 nieuwe zorgaanbieders is CZ nog in
overleg. In de regio Rotterdam ontvangen nu circa 3.000 mensen in de
gehandicaptenzorg zorg in natura en wordt deze zorg door 25 zorgaanbieders geleverd. In deze regio zal het zorgkantoor mogelijk 5 nieuwe
zorgaanbieders contracteren.
De leden van de SP-fractie vragen of het idee is dat het experiment leidt
tot meer kleinschalig zorgaanbod en meer maatwerk.
Het idee van het experiment is om na te gaan of persoonsvolgende
inkoop leidt tot betere zorg en meer keuzevrijheid voor cliënten om zelf te
kunnen bepalen waar zij wonen, wie hen verzorgt en wanneer dat
gebeurt. Dit kan leiden tot meer kleinschalig aanbod en meer maatwerk.
Of dit plaatsvindt hangt af van de keuzes die cliënten (al dan niet
ondersteund door familie en/of onafhankelijke cliëntondersteuners)
maken. Dit experiment biedt meer ruimte voor deze keuzevrijheid, omdat
de cliëntkeuze leidend is voor de plek waar een cliënt zijn zorg ontvangt.
De leden van de SP-fractie vragen of alle zorgaanbieders in de twee
regio’s (moeten) meedoen aan het experiment en of alle zorgaanbieders
hier achter staan en achten zij zichzelf voldoende in staat hiertoe.
Alle zorgaanbieders in de twee regio’s in respectievelijk de sector
gehandicaptenzorg en de sector verpleging en verzorging nemen deel aan
het experiment. In een breed overleg met onder andere de branches van
de zorgaanbieders is gesproken over de voorwaarden waaraan de
experimenten moeten voldoen. Daarnaast zijn door de Wlz-uitvoerders
ook regionale bijeenkomsten met alle zorgaanbieders georganiseerd en is
het experiment hierin met de aanbieders afgestemd. Hierbij vind ik het
belangrijk dat gekozen is voor een regionale aanpak. De aanbieders
hebben aangegeven te willen particeren in het experiment. In beide
deelnemende regio’s worden op dit moment regionale projectgroepen ter
ondersteuning opgezet om het experiment te begeleiden. De organisatie
van deze projectgroep wordt ondersteund door VWS, maar wordt opgezet
vanuit de regio zelf door de Wlz-uitvoerder, vertegenwoordiging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

19

cliëntenorganisaties en vertegenwoordiging van de verschillende
zorgaanbieders.
De leden van de SP-fractie vragen of alle cliënten binnen de twee regio’s
met een Wlz-indicatie die hun zorg via zorg in natura ontvangen meedoen
aan het experiment.
Alle cliënten die hun zorg via zorg in natura ontvangen en kiezen voor een
zorgaanbieder in de experimenteerregio’s zullen meedoen aan het
experiment. De ondersteunende activiteiten richten zich in de eerste fase
vooral op nieuwe cliënten.
De leden van de SP-fractie vragen of mensen met een pgb die nu niet
kunnen meedoen aan het experiment beïnvloed worden om een pgb om
te zetten in zorg in natura, zodat zij wel kunnen meedoen.
Bij het pgb is het niet de Wlz-uitvoerder die bepaalt bij welke zorgaanbieder de zorg wordt ingekocht, maar de pgb-houder zelf. Bij het pgb is al
sprake van keuzevrijheid van de cliënt; de cliënt bepaalt zelf waar hij zijn
zorg inkoopt. Het experiment persoonsvolgende inkoop gaat over de zorg
die door de Wlz-uitvoerder wordt ingekocht. Omdat de pgb-zorg geen
onderdeel uitmaakt van de door de Wlz-uitvoerder ingekochte zorg, vormt
het geen onderdeel van het experiment. Als het experiment meer
keuzevrijheid mogelijk maakt binnen zorg in natura dan zou dat eventueel
– voor cliënten die dat willen – kunnen betekenen dat ze overstappen van
pgb naar zorg in natura.
De leden van de SP-fractie vragen welke afspraken er zijn gemaakt met de
IGZ met betrekking tot deze experimenten.
Met de IGZ is afgesproken dat nieuwe aanbieders en nieuwe aanbieders
van gespecialiseerde zorg de vragenlijst op de website www.nieuwezorgaanbieders.nl verplicht zijn in te vullen. Deze vragenlijst helpt de IGZ om
op basis daarvan een risico-inschatting te maken en nieuwe aanbieders
worden zich bewust van de wettelijke eisen waaraan zij bij de start van de
zorgverlening moeten voldoen. Met de IGZ is afgesproken dat nieuwe
aanbieders en nieuwe aanbieders van gespecialiseerde zorg kort na de
start worden bezocht. De Wlz-uitvoerders laten het oordeel van de IGZ
meewegen bij het omzetten van een contract onder voorbehoud in een
definitief contract. Daarmee wordt voorkomen dat nieuwe zorgaanbieders
de markt betreden die niet voldoen aan de kwaliteitscriteria die gesteld
worden.
De leden van de SP-fractie vragen wat het betekent om doelmatige zorg te
ontvangen of te verlenen (wat is de definitie?) en ook vragen zij zich af
waarom de zorg per se doelmatig moet zijn? Juist ook in het kader van
een experiment dat pretendeert de behoefte van de cliënt centraal te
stellen worden daaraan toch weer grenzen gesteld zo constateren deze
leden. Wie bepaalt binnen dit experiment of de zorg «doelmatig» is of
niet?
De Wlz-uitvoerder bepaalt of zorg in de thuissituatie «doelmatig» (en
verantwoord is). De zorg in de thuissituatie is doelmatig als voor de
zorgcomponent niet meer geld wordt uitgegeven dan de zorg in een
instelling zou kosten. Daarmee wordt er een financiële grens gesteld aan
de zorg die thuis geleverd kan worden, zodat de Wlz betaalbaar en
toegankelijk blijft. Voor cliënten met een Wlz-indicatie is verantwoorde en
doelmatige zorg in de thuissituatie vaak alleen mogelijk als partner,
ouders, familieleden of andere mantelzorgers delen van de zorg op zich
nemen. Het gaat immers bij mensen met een Wlz-indicatie om mensen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

20

die behoefte hebben aan permanent toezicht en/of 24 uurs zorg in de
nabijheid.
De leden van de SP-fractie vragen een extra toelichting op welke
(financiële) risico’s de deelnemende aanbieders precies lopen. Hoe wordt
bijvoorbeeld omgegaan met de mogelijkheid dat een zorgaanbieder
minder cliënten krijgt, en daardoor het risico loopt om failliet te gaan?
Wanneer er meer ruimte ontstaat voor eigen keuzes van cliënten kan het
zijn dat bestaande aanbieders het aantal cliënten zien teruglopen, terwijl
de vaste lasten blijven bestaan. Uiteindelijk kan dit ook consequenties
hebben voor het bestaansrecht van zorgaanbieders en hun personeel. Om
dit proces zorgvuldig en verantwoord te laten verlopen, heb ik besloten
om op beperkte schaal te experimenteren met persoonsvolgende inkoop
en om de uitvoering van deze experimenten goed te volgen. Op deze
manier ontstaat er vroegtijdig een goed beeld van de veranderende
voorkeuren van cliënten en de gevolgen daarvan voor zorgaanbieders.
De leden van de SP-fractie begrijpen dat er een landelijke stuurgroep
gevormd zal worden en zij vragen daarom uit welke personen de
landelijke stuurgroep zal gaan bestaan die de deelnemende partijen gaat
begeleiden. Wat gaat deze stuurgroep precies doen om de deelnemende
organisaties en cliënten te ondersteunen?
De landelijke stuurgroep bestaat uit de volgende partijen: ActiZ, VGN,
BTN, BVKZ, IederIn, LOC, ZN, Wlz-uitvoerders CZ en Zilveren Kruis, NZa
en VWS.
De partijen die deelnemen aan de stuurgroep doen dat ieder vanuit hun
eigen (wettelijke) verantwoordelijkheid. Deze wijzigt alleen voor zover dat
voortvloeit uit de aanwijzing die ik in het kader van dit experiment geef
aan de NZa. In de stuurgroep worden afspraken gemaakt over de
voorbereiding, de uitvoering en de evaluatie van de experimenten. Ook
vindt informatie-uitwisseling plaats over de beide regionale experimenten. VWS financiert voor elke regio een projectleider. Het ondersteunen van de deelnemende organisaties vindt plaats binnen de beide
regionale stuurgroepen. Cliënten worden ondersteund door zorgkantoren,
aanbieders en onafhankelijke cliëntondersteuners.
De leden van de SP-fractie vragen om een extra toelichting met betrekking
tot de mogelijkheid dat er nieuwe aanbieders in deze regio’s zullen
komen. Betreft dit nieuw opgerichte zorgaanbieders, aanbieders die nu
alleen nog in andere regio’s actief zijn maar vanwege het experiment ook
hun zorg in de experimenteerregio’s willen gaan aanbieden of zijn wellicht
beide van toepassing.
Met het experiment krijgen cliënten meer vrijheid in de keuze om de zorg
af te nemen bij een zorgaanbieder van voorkeur. Wlz-uitvoerders
formuleren in het inkoopkader de minimale eisen waaraan alle zorgaanbieders moeten voldoen om een contract met de Wlz-uitvoerder te kunnen
afsluiten. Indien de gekozen aanbieder aan deze voorwaarden voldoet,
kan tot de levering van zorg over worden gegaan.
Deze zorgaanbieder kan een bestaande zorgaanbieder in de regio zijn, een
aanbieder die al actief is in een andere regio, een aanbieder die nu al
actief is in de Wmo, de Zvw of via het pgb in de Wlz. Het kan ook gaan om
een volledig nieuw op te richten zorgaanbieder.
Wat wordt er precies bedoeld met de opmerking dat voor 2017 en 2018
voor behandeling afspraken gemaakt worden om de groei van de
Wlz-behandeling beheersbaar te houden en dat de «groei vergelijkbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

21

moet zijn met de voorgaande jaren, zo vragen de leden van de SP-fractie.
In hoeverre beperkt dit de keuzevrijheid van de cliënten voor een
zorgaanbieder? Welke grenzen stelt dit aan de aan het experiment
deelnemende zorgaanbieders?
Er wordt binnen de Wlz een onderscheid gemaakt tussen plaatsen
inclusief de behandelcomponent en plaatsen exclusief de behandelcomponent. Bij de plaatsen exclusief de behandelcomponent is de huisarts
eindverantwoordelijk voor de behandeling. Deze behandeling valt onder
de aanspraken van de Zorgverzekeringswet (Zvw). De specifieke
Wlz-behandeling wordt in dat geval aanvullend vanuit de Wlz geleverd. Bij
de plaatsen inclusief de behandelcomponent valt alle behandeling
integraal onder de Wlz-aanspraken. Over de verhouding tussen het aantal
plaatsen dat wordt gecontracteerd inclusief behandeling en exclusief
behandeling worden in alle zorgkantoorregio’s productieafspraken
gemaakt die er op gericht zijn dat er voldoende middelen beschikbaar zijn
voor cliënten die zijn aangewezen op behandeling. Deze productieafspraken worden ook gemaakt in de experimenteerregio’s om de kosten
binnen de Wlz beheersbaar te houden. Voor cliënten en zorgaanbieders
betekent dit dat zij respectievelijk bij het maken van hun keuze en bij het
voorlichten van hun cliënten daar rekening mee moeten houden. Ten
opzichte van de huidige werkwijze verandert er op dit punt niets. Aan het
Zorginstituut heb ik gevraagd mij te adviseren over de positionering van
de behandeling binnen de Wlz. Ik verwacht eind 2016 over dit onderwerp
een advies te ontvangen.
De leden van de SP-fractie vragen wanneer een besluit wordt genomen of
er een beroep gedaan zal worden op een nader te bepalen deel van de
herverdelingsmiddelen. Ook vragen zij of gegarandeerd wordt dat
mensen met een pgb in de experimenteerregio’s geen hinder ondervinden
van het experiment en de eventuele herverdeling van budgetten.
Het besluit of een beroep zal worden gedaan op een deel van de herverdelingsmiddelen zal ik nemen op basis van het mei-advies van de NZa en
meedelen in mijn jaarlijkse brief over het (voorlopige) budgettair
Wlz-kader over het lopende jaar en het eerstvolgende jaar.
Het experiment heeft geen betrekking op het pgb. Besluitvorming over de
inzet van de herverdelingsmiddelen voor het pgb wijzigt niet ten opzichte
van de huidige situatie.
De leden van de SP vragen hebben ook vragen over de evaluatie van de
experimenten. Om te bepalen wat de resultaten zijn van het experiment
en te besluiten over een eventueel vervolg is het belangrijk de resultaten
en ervaringen te monitoren. Op welke wijze zal de evaluatie van het
experiment plaatsvinden? Op welke punten wordt gemonitord en wat
wordt hierbij precies van de deelnemende zorgaanbieders gevraagd? Kan
gegarandeerd worden dat er geen minutenregistratie of andere intensieve
registratie plaats hoeft te vinden voor de
monitoring/evaluatie van het experiment wat afgaat van de tijd die
zorgverleners aan het verlenen van zorg zouden moeten besteden?
De leden van de SP-fractie vragen of ook goed onderzocht is hoeveel
bureaucratie persoonsvolgende bekostiging met zich meebrengt en wat
de gevolgen zijn voor de zorgkosten.
Ten slotte vragen de leden van de SP-fractie welke externe partij de
evaluatie zal gaan uitvoeren.
Ik heb een kwartiermaker aangesteld die in de periode tot en met oktober
2016 er voor zorgt dat het project voortvarend van start gaat. De kwartiermaker zal in overleg met de landelijke partijen uit de stuurgroep een
voorstel doen voor de opzet van de monitoring. Tevens doet de kwartier-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

22

maker een voorstel voor een externe partij die de evaluatie zal uitvoeren;
op dit moment is nog niet bekend welke partij dat zal gaan uitvoeren. Het
streven is om zoveel mogelijk aan te sluiten bij bestaande gegevens en de
administratieve lasten zoveel mogelijk te beperken. Conform wensen
vanuit de regio’s is het de bedoeling om niet alleen kwantitatief te
evalueren maar ook kwalitatief (vanuit de beleving van de cliënt). Bij de
evaluatie wordt bekeken of het experiment bijdraagt aan het bereiken van
de doelstelling. Krijgen cliënten meer ruimte om te kiezen voor
zorgaanbod dat aansluit bij hun wensen en wordt bij de inkoop van de
Wlz-uitvoerders meer rekening gehouden met de behoeften van de cliënt.
Bij deze evaluatie zal ook onderzocht worden wat dit betekent voor de
administratieve lasten en de totale zorgkosten.
De NZa zal op grond van de wet het experiment evalueren en zal daar de
resultaten van een door het externe bureau uit te voeren onderzoek bij
betrekken.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vinden het positief te vernemen dat cliënten
ondersteund worden, maar waar komen deze onafhankelijke cliëntondersteuners dan precies vandaan? Aan welke organisatie, adviesraad en
dergelijke zijn zij verbonden? Hoe dient dit in de praktijk te gaan? Zowel
zorgkantoren als zorgaanbieders gaan intensiever voorlichten. Zij hebben
toch beide een ander doel, dienen een ander belang?
Cliënten kunnen gebruik maken van onafhankelijke cliëntenondersteuning
die wordt geboden door MEE en Zorgbelang. Daarnaast hebben zorgaanbieders en de Wlz-uitvoerder een verantwoordelijkheid en taak tot
cliëntenondersteuning, onder meer wat betreft het informeren, adviseren,
bemiddelen en begeleiden van cliënten met een Wlz-indicatie. Ook
verwanten, cliëntenorganisaties en casemanagers dementie kunnen een
rol spelen in het ondersteunen van de cliënten.
Het is aan een cliënt om te kiezen van welke organisatie zij individuele
ondersteuning willen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het nu ook al mogelijk is voor een
cliënt om meer zeggenschap te krijgen over de wijze waarop zijn zorg
wordt georganiseerd en wat dit experiment daaraan zou veranderen. Ook
vragen zij waarom er een gefaseerde aanpak wordt gevolgd en hoe
gefaseerd dit is.
Het idee van het experiment is niet alleen om na te gaan of persoonsvolgende inkoop leidt tot betere zorg en meer keuzevrijheid voor cliënten,
maar ook om na te gaan op welke manier cliënten, als zij eenmaal voor
een zorgaanbieder hebben gekozen, meer zeggenschap kunnen krijgen
over de middelen die de zorgaanbieder ontvangt voor het leveren van
zorg. Nu is dit ook al mogelijk maar in het experiment zal worden ingezet
op een intensievere ondersteuning en voorlichting van de Wlz-uitvoerder
en de zorgaanbieder bij het vormgeven van het zorgarrangement dat het
beste bij de gewenste manier van leven past. In de projectplannen van de
twee experimenten die eind 2016 beschikbaar komen zal dit onderdeel
nader worden uitgewerkt. Ook is dit onderwerp een belangrijk onderdeel
van de monitoring en evaluatie. Vervolgens kan na de evaluatie besloten
worden of de gehanteerde werkwijze wordt voortgezet en onder welke
voorwaarden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de leden het toch goed begrijpen
dat ook voor nieuwe toetreders op de zorgmarkt zal gaan gelden dat ze
direct gecontracteerd worden door de Wlz-uitvoerder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

23

Indien nieuwe toetreders voldoen aan de eisen die de Wlz-uitvoerder stelt
in haar inkoopkader met betrekking tot onder meer kwaliteit, kunnen zij
ook direct gecontracteerd worden.
De leden van de CDA-fractie vragen waarop precies getoetst gaat worden
en of de tevredenheid van de cliënten ook leidend is.
Bij de evaluatie wordt bekeken of het experiment bijdraagt aan het
bereiken van de doelstelling. Krijgen cliënten meer ruimte om te kiezen
voor zorgaanbod dat aansluit bij hun wensen en of bij de inkoop van de
Wlz-uitvoerders meer rekening wordt gehouden met de behoeften van de
cliënt. Tevredenheid van cliënten vormt een belangrijk onderdeel van de
evaluatie en voor de bepaling van het succes van het experiment en de
keuze of het experiment leidt tot een landelijke invoering van persoonsvolgende bekostiging.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de experimenten alleen
betrekking hebben op zorg in natura en niet op het pgb.
De reden hiervoor is dat persoonsgebonden budgetten al een vorm van
persoonsvolgendheid bieden. Zo hebben budgethouders al de vrijheid om
de zorgaanbieder van voorkeur te kiezen, zonder de restricties die
voortvloeien uit de systematiek van zorginkoop en productieafspraken.
Ook hebben zij, nadat ze hebben gekozen voor een zorgaanbieder of
zorgverlener, in het algemeen meer vrijheid om het budget aan te wenden
in de door hen gewenste richting. Met een meer persoonsvolgende
inkoop van zorg in natura door Wlz-uitvoerders wordt beoogd ook voor
mensen zonder pgb de zorg meer persoonsvolgend te maken. Het blijft
voor cliënten in de experimentregio’s mogelijk om te kiezen tussen de
verschillende leveringsvormen van Wlz-zorg, waaronder het pgb. Zoals ik
in de brief Waardig leven met zorg heb aangekondigd (Kamerstuk 34 104,
nr. 105) wil ik mensen die kiezen voor het pgb, omdat zij een voorkeur
hebben voor een pgb-gefinancierd wooninitiatief, meer mogelijkheden
geven om deze vorm van zorg ook in natura geleverd te krijgen. Daartoe
maak ik afspraken met Wlz-uitvoerders en de betreffende zorgaanbieders
om de pgb-financiering van deze initiatieven desgewenst om te zetten in
zorg in natura.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat niet alle wensen van cliënten
gehonoreerd kunnen worden, zeker gezien de moeilijk plaatsbare cliënten
met bepaalde aandoeningen, maar zij willen zich er wel van vergewissen
dat zoveel als mogelijk het principe wordt gevolgd dat de keuze van de
cliënt leidend is.
Met dit experiment wordt zoveel mogelijk de keuze van de cliënt leidend
gemaakt. Het klopt dat niet altijd alle wensen van cliënten kunnen worden
gehonoreerd. De zorgaanbieder zal natuurlijk ook een inschatting maken
of de noodzakelijke zorg voor een cliënt wel geleverd kan worden.
Doordat Wlz-uitvoerders voorafgaand aan het jaar geen volumeafspraken
maken met aanbieders, kunnen de keuzes van cliënten voor zorgaanbieders beter worden gevolgd dan nu het geval is.
De leden van de CDA-fractie vragen of sprake zal zijn van een contractering voor twee jaar gezien het feit dat het experiment twee jaar loopt. De
leden van de CDA-fractie vragen of dit betekent dit dat het moeten
voldoen aan kwaliteitseisen om meer financiële middelen te krijgen komt
te vervallen of niet. Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie meer
uitleg op dit specifieke punt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

24

De deelnemers aan het experiment, zowel bestaande zorgaanbieders als
in 2017 nieuw toegetreden zorgaanbieders krijgen in principe een contract
voor de jaren 2017 en 2018. Daarbij is door de Wlz-uitvoerders als
voorwaarde opgenomen dat zorgaanbieders voor 2018 verklaren aan de
voor dat jaar geldende voorwaarden te voldoen. Met betrekking tot de
hoogte van de vergoeding wordt in het experiment gewerkt met een vast
percentage van de NZa-beleidsregelwaarden en wordt niet gewerkt met
het dialoogmodel en het indienen van verbeterplannen die meer
financiële middelen opleveren. In het experiment wordt juist vooraf
gekeken of een aanbieder aan de kwaliteitseisen voldoet om een contract
te krijgen. Extra verbeterplannen hebben dan geen toegevoegde waarde
meer.
Vragen en opmerkingen van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie maken een zijstapje naar aanleiding van de
inleiding in de brief. Daar staat namelijk dat de Wlz zorg een veilige
woonomgeving garandeert, maar dat de zorg meer ten dienste moet
staan van het leven dat mensen willen leiden. Hoe verhoudt deze passage
zich tot het verwijderen van de rechten van bewoners uit de wet? Maken
juist die rechten het niet mogelijk dat de zorg ten dienste komt te staan
van het leven dat mensen willen leiden, zo vragen deze leden.
Er zijn verschillende manieren om de aanspraken van cliënten op basis
van de Wlz te regelen. Er is voor gekozen om een deel van de aanspraken
neer te leggen in de wet en een ander deel in het Besluit langdurige zorg.
Voor cliënten maakt dit geen verschil. Er zijn ook geen rechten van
bewoners verwijderd. Overigens is een juridische verankering van rechten
niet de enige wijze om er voor te zorgen dat mensen het leven kunnen
leiden dat men graag wil. Interactie tussen de cliënt, zijn naasten en de
zorgaanbieder is daarbij ook van wezenlijke betekenis.
Cliënten moeten substantieel meer (financiële) zeggenschap krijgen over
de ondersteuning en zorg in hun leven (thuis of in andere woonvormen)
en er moet meer ruimte komen voor innovatieve zorgaanbieders en
technologische innovaties. De leden van de PVV-fractie vragen, ook in het
licht van de recente discussies over de kwaliteit van zorg in verpleeghuizen, of de prioriteit nu niet eerst moet liggen bij het op orde brengen
van de basis. Met andere woorden, moet de totale financiering van de Wlz
niet eerst op orde gebracht worden?
Het is juist dat de basiskwaliteit op orde moet zijn. Tegen deze achtergrond worden in het programma «Waardigheid en Trots» verschillende
initiatieven genomen om de kwaliteit van de zorg te verhogen. Ook met
betrekking tot de bekostiging worden initiatieven ontplooid. Zo heb ik aan
de NZa gevraagd om de bekostigingsstructuur van de Wlz te bezien.
Aanvullend daarop vind ik het van belang om ook de positie van de cliënt
te versterken. De experimenten met persoonvolgende bekostiging kunnen
hieraan bijdragen. De verschillende trajecten kunnen in samenhang
worden uitgevoerd.
De leden van de PVV-fractie vragen of instellingen wel de capaciteit
hebben om meer zeggenschap te geven over de wijze waarop de zorg
wordt georganiseerd.
In de brief Waardig leven met zorg (Kamerstuk 34 104, nr. 105) heb ik tien
acties aangekondigd om cliënten en aanbieders te ondersteunen in het
vernieuwen van de langdurige zorg. Ik heb er vertrouwen in dat met deze
acties, samen met de acties die in gang zijn gezet in het kader van het
programma Waardigheid en Trots en de kwaliteitsagenda voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

25

gehandicaptenzorg (Kamerstuk 24 170, nr. 152), de uitvoering van de
langdurige zorg kan vernieuwen.
De leden van de PVV-fractie vragen welke wijze het toezicht door de IGZ
vorm gaat krijgen. De leden van de PVV-fractie vragen of hierin direct de
uitkomsten van het experiment ERAI meegenomen of dat het weer
toezicht op afvinklijstjes wordt.
Het toezicht van de IGZ zal zoveel mogelijk aansluiten bij het toezicht van
de IGZ in de niet-experimentregio’s. Bij de beantwoording van een
soortgelijke vraag van de VVD-fractie ben ik ingegaan op de rol van de
IGZ. In de brief aan de Tweede Kamer van 15 juni 2016 «Meer tijd voor
zorg: merkbaar minder regeldruk» (Kamerstuk 29 515, nr. 388) ben ik
ingegaan op de lessen uit het experiment ERAI. De uitkomsten van het
experiment ERAI uit deze brief zullen voor zover van toepassing ook
worden toegepast in de experimentregio’s.
De leden van de PVV-fractie vragen wie die kwaliteitseisen gaat stellen en
wat die kwaliteitseisen zullen zijn. De leden van de PVV-fractie missen
hierin de inbreng van de cliënten, want zijn dat niet bij uitstek degenen die
bepalen wat goede kwaliteit is?
De Wlz-uitvoerder formuleert in zijn inkoopvoorwaarden de voorwaarden
waar alle zorgaanbieders aan moeten voldoen om zorg te mogen leveren.
Daarnaast houdt de IGZ toezicht op de kwaliteit van nieuwe en bestaande
zorgaanbieders. Hiermee wordt een goede kwaliteit van zorg geborgd. Ik
ben het met de PVV-fractie eens dat ook de cliënt een belangrijke rol heeft
bij het bepalen van goede kwaliteit van zorg. Juist om die reden is dit
experiment geïnitieerd. Cliënten krijgen meer vrijheid om de zorg af te
nemen bij de aanbieder van voorkeur en kunnen met deze aanbieder
betere afspraken maken over hoe de zorg wordt georganiseerd. Cliënten
kiezen hiermee een zorgaanbieder waarvan zijzelf de kwaliteit goed
vinden.
De leden van de PVV-fractie betwijfelen of de inkoop voor aanbieders
gepaard zal gaan met minder administratieve lasten, zoals wordt gesteld
onder punt 8. Hoe gaat de Staatssecretaris erop toezien dat dit experiment
niet een verhoging van de administratieve lasten tot gevolg heeft?
Het onderwerp administratieve lasten is een van de elementen van de
evaluatie. Er zal onder meer een vergelijking worden gemaakt van de
activiteiten die zijn verbonden met de traditionele wijze van zorginkoop en
de procedure die voor het inkoopexperiment wordt gehanteerd. Verbeteringen die nu al kunnen worden genoemd zijn onder meer de versimpelde
inkoopprocedure en het vervallen van de noodzaak om afspraken te
maken over het aantal cliënten dat in zorg genomen kan worden.
De leden van de PVV-fractie vragen welke gevolgen het heeft als een cliënt
lopende het jaar besluit naar een andere zorgaanbieder over te stappen,
zowel voor de zorgaanbieder als voor de cliënt.
Binnen de experimentregio’s is het voor cliënten mogelijk om over te
stappen naar een voorkeursaanbieder zonder dat dit gehinderd wordt
door productieafspraken tussen de Wlz-uitvoerder en zorgaanbieder.
Alleen de daadwerkelijk geleverde zorg wordt vergoed. Dat betekent dat
een zorgaanbieder geen vergoeding meer krijgt indien een cliënt is
overgegaan naar een andere aanbieder, maar dat de vergoeding dan ook
overgaat naar deze nieuwe aanbieder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

26

De leden van de PVV-fractie vragen wat verstaan onder zoveel mogelijk
als het gaat om de inspanning van de zorgaanbieder om zoveel mogelijk
tegemoet te komen aan de persoonlijke wensen en voorkeuren van de
cliënt, binnen het redelijke en het mogelijke, gegeven ook de mogelijkheden van betrokkene. De leden van de PVV-fractie vragen hoe wordt
voorkomen dat er verwachtingen gewekt worden die vervolgens niet
waargemaakt worden.
Een cliënt krijgt meer zeggenschap over de wijze waarop zijn of haar zorg
wordt georganiseerd. Na een keuze voor een zorgaanbieder maken
zorgaanbieder en cliënt afspraken over de invulling van de zorgvraag.
Deze afspraken worden vastgelegd in het zorgplan van de cliënt.
Wlz-uitvoerders en IGZ houden toezicht op dit proces. Daarnaast heeft de
cliënt de mogelijkheid om gebruik te maken van de onafhankelijke
cliëntondersteuning. Ik vind dat hiermee voldoende garanties zijn
ingebouwd dat dit proces zorgvuldig verloopt.
Er wordt op gewezen dat ondanks dat het experiment erop gericht is om
vraag en aanbod dichter bij elkaar te brengen, dit niet wil zeggen dat alle
wensen van cliënten gehonoreerd kunnen worden. De leden van de
PVV-fractie zijn erg benieuwd welke wensen wel en niet gehonoreerd
kunnen worden.
Het gaat hier bijvoorbeeld om een situatie waarbij de cliënt graag in een
specifieke instelling zou willen wonen maar deze instelling geen adequaat
zorgarrangement kan aanbieden. Er kan bijvoorbeeld sprake zijn van
bijkomende gedragsproblemen, die specialistisch aanbod vergen. Een
ander voorbeeld betreft een cliënt die het liefst thuis zou blijven wonen
maar waarbij de Wlz-uitvoerder heeft vastgesteld dat dit niet meer
verantwoord is.
De leden van de PVV-fractie zijn erg geschrokken van de passage in de
brief dat cliënten meer vrijheid krijgen om hun aanbieder van voorkeur te
kiezen. Het kan toch niet zo zijn dat dit nu niet het geval is. Graag
ontvangen zij een toelichting.
Bij het huidige inkoopmodel zijn er beperkingen in de keuze van de cliënt.
Het kan zijn dat de gewenste aanbieder niet gecontracteerd is door de
Wlz-uitvoerder of dat gedurende het jaar het maximum van de productieafspraken al is bereikt. Het experiment biedt op beide aspecten meer
ruimte zodat de kans groter wordt dat de cliënt terecht kan bij de
zorgaanbieder van zijn voorkeur.
De leden van de PVV-fractie willen graag weten wie er in de landelijke
stuurgroep gaan deelnemen.
De landelijke stuurgroep bestaat uit de volgende partijen: ActiZ, VGN,
BTN, BVKZ, IederIn, LOC, ZN, Wlz-uitvoerders CZ en Zilveren Kruis en
VWS.
Vragen en opmerkingen van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vernemen graag van de Staatssecretaris of
alle mogelijk betrokken partijen en aanbieders op de hoogte zijn van alle
voorwaarden voor het experiment. En of alle partijen/organisaties uit de
regio meedoen met dit experiment?
Alle betrokken partijen en zorgaanbieders in de regio zijn geïnformeerd
over het experiment. De experimenten vervangen in deze regio’s het
reguliere inkoopproces. Een kwartiermaker is op mijn verzoek zowel in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

27

regio Rotterdam als in de regio Zuid-Limburg bezig om de exacte invulling
van het experiment vorm te geven. In principe kunnen alle aanbieders die
voldoen aan de kwaliteitscriteria meedoen aan het experiment. De
aanbieders in beide regio’s hebben aangegeven te willen particeren in het
experiment. Medio oktober zal bekend zijn welke partijen daadwerkelijk
zullen participeren.
De leden van de D66-fractie vragen op welke manier goed in kaart wordt
gebracht wat de consequenties zijn voor zorgaanbieders? En hoe komt
men erachter voor welke doelgroepen/individuen/organisaties/activiteiten
het wél en voor welke doelgroepen/individuen/organisaties/activiteiten het
experiment niet geschikt is?
Vooraf zullen alle deelnemende partijen worden geïnformeerd over de
inhoud van het experiment. In beide regio’s zal een regionale stuurgroep
worden ingesteld zodat in alle fasen van het experiment kan worden
bijgestuurd en eventuele knelpunten lokaal kunnen worden opgepakt en,
indien nodig, kunnen worden gemeld aan de landelijke stuurgroep.
Onderdeel van het experiment is het opzetten van een monitor zodat de
verschillende effecten zichtbaar worden. Voor cliënten zal worden
voorzien in cliëntenondersteuning. Voor de cliënt blijft de zorgplicht van
de Wlz-uitvoerder gelden, zodat er geen cliënten tussen wal en schip
kunnen vallen tijdens het experiment.
De leden van de D66-fractie vragen welke waarborgen en/of mogelijkheden er zijn voor zorg die bovenregionaal is ingekocht? De leden van de
D66-fractie vernemen graag op welke manier de cliënt hiervan dan
gebruik kan maken via dit experiment.
Een andere manier van zorginkoop en bekostiging kan gevolgen hebben
voor aanbieders. Dit is één van de redenen waarom het experiment
persoonsvolgende bekostiging wordt uitgevoerd in een gecontroleerde
setting. Het gaat om twee regionale experimenten. In deze regio’s doen
alle aanbieders mee die door de betreffende Wlz-uitvoerders zijn
gecontracteerd en nieuwe aanbieders die in deze regio zorg willen
leveren. Ook bovenregionale aanbieders respectievelijk aanbieders uit
andere regio’s, met een inschrijving bij CZ respectievelijk Zilveren Kruis en
die zorg leveren die voldoen aan de gestelde voorwaarden vallen onder
het experiment.
De leden van de D66-fractie vragen op welke manier ervoor wordt
gezorgd dat kleine aanbieders ook kunnen meedoen. De leden van de
D66-fractie vragen welke waarborgen er zijn getroffen om de administratieve lastendruk in dezelfde proportie te laten plaatsvinden als bij grotere
instellingen. De Staatssecretaris stelt dat er een gelijk speelveld is, maar
deze leden ontvangen hierover graag nog meer informatie.
Cliënten hebben in beginsel de vrijheid om zorg af te nemen bij aanbieder
van voorkeur. Wlz-uitvoerders maken voorafgaand aan het jaar geen
volumeafspraken. Als een cliënt de voorkeur heeft voor een kleine
zorgaanbieder dan kan deze zorg ook door deze aanbieder in natura
geleverd worden en doet deze kleine zorgaanbieder mee aan het
experiment. Deze zorgaanbieder moet voldoen aan de generieke
inkoopvoorwaarden gesteld door de Wlz-uitvoerders. Deze voorwaarden
zijn de noodzakelijke voorwaarden om kwalitatief goed en betaalbare zorg
te garanderen. Deze voorwaarden gelden voor alle Wlz-zorgaanbieders in
de experimenteerregio’s vandaar dat sprake is van gelijk speelveld voor
grote en kleine zorgaanbieders. Daarbij kan overigens wel een meer
toegesneden invulling worden gegeven aan de criteria afhankelijk van de
grootte van de aanbieder. Zo is bij een kleine zorgaanbieder geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

28

cliëntenraad vereist, maar kan cliëntenparticipatie op andere wijze worden
vormgegeven.
De leden van de D66-fractie vernemen graag waarom dit experiment
alleen van toepassing is op zorg in natura en niet voor een persoonsgebonden budget.
De reden hiervoor is dat persoonsgebonden budgetten al een vorm van
persoonsvolgendheid bieden. Zo hebben budgethouders al de vrijheid om
de zorgaanbieder van voorkeur te kiezen, zonder de restricties die
voortvloeien uit de systematiek van zorginkoop en productieafspraken.
Ook hebben zij, nadat ze hebben gekozen voor een zorgaanbieder of
zorgverlener, in het algemeen meer vrijheid om het budget aan te wenden
in de door hen gewenste richting. Met een meer persoonsvolgende
inkoop van zorg in natura door Wlz-uitvoerders wordt beoogd ook voor
mensen zonder pgb de zorg meer persoonsvolgend te maken. Het blijft
voor cliënten in de experimentregio’s mogelijk om te kiezen tussen de
verschillende leveringsvormen van Wlz-zorg, waaronder het pgb. Zoals ik
in de brief Waardig leven met zorg heb aangekondigd (Kamerstuk 34 104,
nr. 105) wil ik mensen die kiezen voor het pgb, omdat zij een voorkeur
hebben voor een pgb-gefinancierd wooninitiatief, meer mogelijkheden
geven om deze vorm van zorg ook in natura geleverd te krijgen. Daartoe
maak ik afspraken met Wlz-uitvoerders en de betreffende zorgaanbieders
om de pgb-financiering van deze initiatieven desgewenst om te zetten in
zorg in natura.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie of ik verwacht dat er op
zorg in natura zal worden aangestuurd in deze regio’s.
Zoals ik in de brief Waardig leven met zorg heb aangekondigd (Kamerstuk
34 104, nr. 105) wil ik mensen die kiezen voor het pgb, omdat zij een
voorkeur hebben voor een pgb-gefinancierd wooninitiatief, meer
mogelijkheden geven om deze vorm van zorg ook in natura geleverd te
krijgen. Daartoe maak ik afspraken met Wlz-uitvoerders en de betreffende
zorgaanbieders om de pgb-financiering van deze initiatieven desgewenst
om te zetten in zorg in natura. Ik verwacht daarnaast niet dat er op zorg in
natura wordt aangestuurd en dit wordt ook niet beoogd. Wel kan het zo
zijn dat met deze experimenten voorkomen wordt dat cliënten zich
gedwongen voelen om een pgb aan te vragen omdat hun voorkeursaanbieder hen niet in zorg kan nemen vanwege ontoereikende inkoopafspraken met de Wlz-uitvoerder.
De leden van de D66-fractie horen graag hoe persoonsvolgende bekostiging en het persoonsgebonden budget zich tot elkaar verhouden en zien
het pgb als zelfstandig waardevol instrument, dat ook in dit experiment
beschikbaar moet blijven.
Het pgb blijft als zelfstandig en waardevol instrument beschikbaar. Het
blijft voor cliënten in de experimentregio’s mogelijk om te kiezen tussen
de verschillende leveringsvormen, waaronder het pgb. De keuzevrijheid
tussen pgb en zorg in natura bij een voorkeursaanbieder wordt dus
versterkt.
De leden van de D66-fractie vernemen graag hoe vaak cliënten kunnen
wisselen van aanbieder gedurende het experiment.
Er is geen maximaal aantal «wisselmomenten». In theorie kan een cliënt
zo vaak overstappen als hij wil, met inachtneming van intakeprocedures
en de tijd die het kost om samen met familie en/of onafhankelijke
cliëntondersteuner een passend zorgplan op te stellen met de zorgaanbieder.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

29

Ook vragen de leden van de D66-fractie op welke manier de kwaliteit
geborgd wordt.
De kwaliteit wordt wettelijk geborgd door de zorgplicht van de
Wlz-uitvoerders. De zorginstellingen zijn vervolgens verplicht de gecontracteerde zorg te leveren die voldoet aan de Wet kwaliteit, klachten en
geschillen zorg (Wkkgz). Het is de taak van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) om daarop toe te zien. De IGZ zal extra aandacht geven
aan de toetsing op verantwoorde zorg bij nieuwe aanbieders in deze
regio’s.
De leden van de D66-fractie zijn benieuwd naar de uitrol van het
experiment en ontvangen graag tussentijds de resultaten uit de voortgangsrapportage. Graag horen zij of dit mogelijk is, en of in de rapportage
meegenomen kan worden welke aanpassingen er gedaan zullen worden.
Ook vernemen genoemde leden graag welke planning hieraan ten
grondslag ligt?
Ik zal uw Kamer periodiek informeren over de voortgang van de plannen
zoals die zijn opgenomen in de brief «Waardig leven met zorg». Ik zal dit
doen via de voortgangsrapportages Wlz. Daarbij zal ik uiteraard ook de
voortgang op het terrein van de persoonsvolgende inkoop meenemen en
bij een eventuele aanpassing met betrekking tot de uitrol van het
experiment zal ik uw Kamer daarover informeren. De uitrol zal plaatsvinden na afronding van het experiment dat twee jaar zal duren.
De leden van de D66-fractie vragen wanneer ik het experiment zou
bestempelen als een succes en welk bureau de evaluatie uitvoert.
Bij de evaluatie wordt bekeken of het experiment bijdraagt aan het
bereiken van de doelstellingen. Krijgen cliënten meer ruimte om te kiezen
voor zorgaanbod dat aansluit bij hun wensen en of bij de inkoop van
Wlz-uitvoerders meer rekening wordt gehouden met de behoeften van de
cliënt. Tevredenheid van cliënten vormt een belangrijk onderdeel van de
evaluatie en voor de bepaling van het succes van het experiment en de
keuze of het experiment leidt tot een landelijke invoering van persoonsvolgende bekostiging. Andere doelen zijn vermindering van administratieve lasten, een grotere diversiteit in het zorgaanbod en een beheerste
uitgavenontwikkeling. De exacte evaluatiecriteria zullen nog worden
benoemd. Op dit moment is nog niet bekend welk bureau de evaluatie zal
uitvoeren. De NZa zal op grond van de wet het experiment evalueren en
zal daar de resultaten van een door een extern bureau uit te voeren
onderzoek bij betrekken.
De leden van de D66-fractie vragen op welke wijze ervaringen uit het
verleden zijn (of worden) meegenomen in de ontwikkeling en uitrol van
dit experiment.
Bij het opstellen van de brief «Waardig leven met zorg» heb ik me (naast
het zogenoemde «Zeeuwse model») ook laten inspireren door de vormen
van persoonsvolgende bekostiging zoals deze in onder andere Duitsland
en Zweden worden toegepast. Ook zijn ervaringen bekend bij de
experimenten met persoonsvolgende bekostiging in het kader van
Waardigheid en Trots en de ERAI-projecten. Deze zullen worden meegenomen bij de inrichting van de regionale experimenten in Zuid-Limburg
en Rotterdam.
De leden van de D66-fractie vragen welke maatregelen zijn genomen en
waarborgen zijn ingebouwd om fraude tegen te gaan gedurende de
experimenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

30

De experimenten richten zich voornamelijk op de voorkant van het
Wlz-proces. Het gaat hierbij om de persoonsvolgende inkoop en op de
zeggenschap van een cliënt bij de gekozen aanbieder. Het proces aan de
achterkant (declaratie van zorg) en de bijhorende controles door
Wlz-uitvoerders op onrechtmatigheden en fraude blijven gelijk bij dit
experiment. De NZa en de IGZ houden ook in de experimentregio’s
toezicht. Het voorkomen van onrechtmatigheden en fraude is gedurende
de experimenten dus op de gebruikelijke wijze geborgd.
De leden van de D66-fractie horen graag of er ook voornemens zijn om
een experiment met persoonvolgende bekostiging voor de Wet
maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet uit te rollen.
Er zijn op dit moment geen voornemens op ook voor de Wet maatschappelijke ondersteuning en de Jeugdwet experimenten met persoonvolgende bekostiging uit te rollen.
Vragen en opmerkingen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe wordt gemonitord dat de
contracteerruimte niet wordt overschreden. Ook vragen zij hoe wordt
financieel bijgesprongen als dit wel aan de orde is en hoe wordt
voorkomen dat instellingen of cliënten achteraf alsnog met financiële
ingrepen worden geconfronteerd.
De uitgaven aan de Wet langdurige zorg worden gemonitord door het
NZa, die jaarlijks in mei advies geeft over de toereikendheid van het
Wlz-kader. Er worden door mij jaarlijks herverdelingsmiddelen gereserveerd. Deze zijn niet bij aanvang van het jaar beschikbaar, maar kunnen in
de loop van het jaar worden ingezet indien zich knelpunten voordoen. Met
dit instrument wordt er voor gezorgd dat de middelen meer naar behoefte
verdeeld worden. Hierdoor wordt voorkomen dat zorgaanbieders in de
experimentregio’s achteraf met financiële ingrepen worden geconfronteerd.
Voor cliënten geldt de reguliere eigen bijdrage. De hoogte van de eigen
bijdragen is vooraf vastgesteld aan de hand van een vaste eigenbijdragesystematiek.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het binnen de voorgestelde experimenten mogelijk is om de zorg af te nemen bij meerdere
aanbieders, bijvoorbeeld als cliënten een woonvorm en zorg wensen af te
nemen bij verschillende aanbieders.
Binnen de experimenten kunnen de gebruikelijke zorgprestaties worden
afgenomen. Het is dus mogelijk om de zorg af te nemen bij meerdere
zorgaanbieders. Dit kan bijvoorbeeld via een modulair pakket thuis (mpt)
of door de dagbesteding af te nemen bij een andere zorgaanbieder.
De leden van de ChristenUnie vragen of de vouchers niet meer aan de
orde zijn, omdat in mijn voorhangbrief hierover niet wordt gesproken.
In gesprekken met Wlz-uitvoerders en de zorgaanbieders is naar voren
gekomen dat zij de vouchersystematiek niet zozeer zien als een instrument
dat toegevoegde waarde heeft bij de zorginkoop (naast het bestaande
inkoopmodel of het inkoopmodel met persoonsvolgende bekostiging). De
vouchersystematiek is in hun beleving een instrument dat ingezet kan
worden om cliënten meer zeggenschap te geven over de besteding van
onderdelen van de beschikbare middelen. Het gaat dan om meer
persoonsvolgende bekostiging binnen de instelling. Binnen «Waardigheid
en Trots» wordt hiermee door een aantal aanbieders al geëxperimenteerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

31

Dit kent verschillende vormen. Soms wordt gewerkt met een puntensysteem, waarbij cliënten de keuze hebben om te kiezen waar en
waarvoor zij hun beschikbare punten willen inzetten en soms wordt er
gewerkt met virtuele budgetten waarbinnen cliënten keuzes kunnen
maken over de inzet van zorg. Voor het hanteren van deze werkwijze is
geen aanvullende regelruimte nodig en om die reden is het geen expliciet
benoemd onderdeel van de voorhangbrief. Binnen de twee experimenteerregio’s vormt naast de persoonsvolgende inkoop ook het verhogen
van het verlenen van de persoonsgerichte zorg (door cliënten meer
zeggenschap te geven over waar, hoe en wanneer de zorg wordt verleend)
een belangrijk onderdeel van het experiment. Overigens biedt binnen de
Wlz ook het mpt al keuzemogelijkheden. Met het mpt kan de cliënt (binnen
de grenzen van het beschikbare bedrag) zelf kiezen bij welke gecontracteerde zorgaanbieder hij zijn zorg afneemt. Dat kunnen ook meerdere
aanbieders zijn. Ook een combinatie van pgb en mpt is mogelijk.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke wijze de
cliënten van informatie worden voorzien en op welke wijze de onafhankelijkheid van de cliëntondersteuners wordt gewaarborgd. Tevens vragen zij
hoe getoetst wordt of de ingekochte zorg aan de verwachtingen voldoet.
De informatievoorziening verloopt op diverse manieren. Mensen met een
Wlz indicatie krijgen actief brochures toegestuurd. Daarnaast is informatie
beschikbaar op de website van de Wlz-uitvoerder en is informatie
beschikbaar over het gecontracteerde zorgaanbod in de regio. Ook is de
Wlz-uitvoerder beschikbaar voor (informatieve) vragen, verzoeken om
ondersteuning en/of actieve bemiddeling. De organisaties die de
onafhankelijk cliëntondersteuning bieden hebben geen belangen bij een
zorgaanbieder en/of de Wlz-uitvoerder, die hen heeft ingehuurd. De
gecontracteerde organisaties handelen onafhankelijk, dit is onder meer
geborgd in de overeenkomsten met deze partijen. Deze organisaties
rapporteren richting Wlz-uitvoerders over de aard en omvang van de
cliëntondersteuning. Periodiek vindt overleg plaats met de organisaties
over hun ervaringen en bevindingen. De gecontracteerde organisaties
voeren zelf de cliëntevaluaties uit en bespreken deze met het de
Wlz-uitvoerder.
Persoonsvolgendheid geldt in het experiment niet alleen bij de keuze voor
een aanbieder, maar is ook leidend bij keuzes daarna. Bij dit onderdeel
van het experiment wordt een gefaseerde aanpak gevolgd. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen hierop een toelichting. Over welke
mogelijke keuzes gaat het hier en wat is de gefaseerde aanpak die de
Staatssecretaris voor ogen staat?
Deze experimenten zullen zicht bieden op de vraag of en zo ja op welke
wijze persoonsvolgende bekostiging bijdraagt aan het bereiken van het
doel dat zorgaanbieders en zorgkantoren meer rekening houden met de
wensen en behoeften van de cliënten. De gefaseerde aanpak houdt in dat
dit onderwerp stap voor stap nader wordt uitgewerkt. In de projectplannen van de twee experimenten die eind 2016 beschikbaar komen, zal
de inzet van zorgkantoren en zorgaanbieders bij de invulling van de
zorgbehoefte van de clënt worden beschreven. Ook is dit onderwerp een
belangrijk onderdeel van de monitoring en evaluatie. Vervolgens kan na
de evaluatie besloten worden of de gehanteerde werkwijze wordt
voortgezet en onder welke voorwaarden.
De leden van de ChristenUnie-fractie hechten eraan dat toetsing door de
IGZ bij bestaande en nieuwe aanbieders niet alleen ziet op zaken als
medicatieveiligheid, maar ook op geestelijke verzorging en persoonlijke
aandacht (kwaliteit van leven).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

32

Bij de beantwoording van een soortgelijke vraag van de VVD-fractie ben ik
ingegaan op de rol van de IGZ bij dit experiment. Toetsing door de IGZ is
breder dan medicatieveiligheid. De IGZ toetst bijvoorbeeld ook of er
voldoende aandacht is voor kwaliteit van leven zoals persoonlijke
aandacht. Hierbij ligt overigens ook een belangrijke rol bij de cliënt al dat
niet samen met de onafhankelijke cliëntenondersteuning en de
Wlz-uitvoerder. Zorgaanbieder en cliënt maken afspraken over de wijze
waarop de zorg wordt georganiseerd. Zij moeten hierbij ook afspraken
maken over zaken als voldoende persoonlijke aandacht.
In de Wlz is vastgelegd (artikel 4.2.2 lid 4) dat de Wlz-uitvoerder bij de
contractering van zorgaanbieders redelijkerwijs onder meer rekening
moet houden met de godsdienstige gezindheid en levensovertuiging. De
NZa ziet toe op de uitvoering van de Wlz door de Wlz-uitvoerders.
Onderdeel van het experiment is het verbeteren van persoonsgerichte
zorg. De wijze waarop dat vorm krijgt wordt de komende tijd met de
deelnemers aan het experiment vastgesteld. Doel is door middel van
cliëntondersteuning, begeleiding en informatievoorziening de positie van
de klant en de persoonsgerichte zorg te verbeteren.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke criteria gelden bij de
evaluatie van de experimenten. Welke partijen worden daarbij betrokken
en wordt daarbij ook extra gewicht toegekend aan het oordeel van de
cliënt dan wel diens naaste?
Bij de evaluatie wordt bekeken of het experiment bijdraagt aan het
bereiken van de doelstelling. Krijgen cliënten meer ruimte om te kiezen
voor zorgaanbod dat aansluit bij hun wensen en of bij de inkoop van
zorgkantoren meer rekening wordt gehouden met de behoeften van de
cliënt. Tevredenheid van de cliënt (of diens naaste) vormt een belangrijk
onderdeel van de evaluatie en voor de bepaling van het succes van het
experiment. Andere doelen zijn vermindering van administratieve lasten
en vergroten van het zorgaanbod. Bij de evaluatie zijn de Nza en de
partijen uit de landelijke stuurgroep betrokken.
Reikwijdte van het experiment
Tot slot wil ik op deze plaats nog enige duidelijkheid scheppen ten aanzien
van de reikwijdte van het experiment.
In de regio Rotterdam zal er worden geëxperimenteerd in de sector
gehandicaptenzorg (GHZ) en in de regio Zuid-Limburg in de sector
verpleging en verzorging (V&V). Het experiment is van toepassing op alle
bekostigingsprestaties die samenhangen met de bekostigingsprestaties in
de GHZ respectievelijk V&V. Hieronder worden ook begrepen toeslagen
zoals meerzorg, huntington etc. Om de administratieve lasten voor de
zorgaanbieders en Wlz-uitvoerders in de experimenterende regio’s te
beperken, kunnen zorgaanbieders die meedoen aan de experimenten ook
deze sectorvreemde bekostigingsprestaties in overleg met de
Wlz-uitvoerder onder het experiment betrekken. Het is uitdrukkelijk niet de
bedoeling dat het experiment in de regio Zuid-Limburg wordt uitgebreid
naar GHZ-zorg. Het omgekeerde geldt voor de regio Rotterdam dat het
niet de bedoeling is dat het experiment wordt uitgebreid naar V&V-zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 104, nr. 141

33