F
k Al

I/I III Nederlandse

reniging voor
Al Rechtspraak

Tweede Kamer der Staten Generaal
de leden Koerhuis en Van Toorenburg
Postbus 20018
2500 EA Den Haag

Datum

2 september 2019

Onderwerp

Advies inzake de initiatiefwet van de leden Koerhuis (VVD) en Van Toorenburg (CDA) inzake de wet
handhaving kraakverbod.

Geachte leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Op 12 juli publiceerde u op overheid.nl een initiatiefwet inzake de wet handhaving
kraakverbod. U nodigde daarbij eenieder uit op dit wetsvoorstel to reageren via
internetconsultatie.
De Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak heeft van deze uitnodiging gebruik gemaakt.
Het advies is voorbereid door de leden van de NVvR en vastgesteld door de
Wetenschappelijke Commissie (WeCo).
Inleiding
De huidige praktijk is dat de krakers een kort geding kunnen aanspannen, waarvoor zij zeven
dagen de tijd krijgen. Binnen acht weken wordt ontruimd, tenzij de voorzieningenrechter de
ontruiming onrechtmatig oordeelt. Deze praktijk is gebaseerd op de Beleidsbrief
Strafrechtelijke ontruimingen van het College van Procureurs-Generaal (Stcrt. 2010, 19500),
die noodzakelijk werd geacht met het oog op de rechtspraak van het Europese Hof voor de
Rechten van de Mens inzake artikel 8 EVRM (bescherming van het woonrecht; het
woonrecht weegt zwaarder dan dat van de rechthebbende op het Ieegstaande pand wanneer
de bewoners/krakers een 'argueable claim' hebben) en artikel 13 EVRM (recht op een
effectief rechtsmiddel). Alleen in uitzonderlijke situaties mag van dit beleid worden
afgeweken.'

1 Zie in dit verband de rechtspraak van de Hoge Raad, HR 28 oktober 201 I, ECLI:NL:HR:201 I:BQ9880, en ook
ECLI:NL:HR:2013:1729 en 1747.

New Babylon • Anna van Buerenplein 40, 2595 DA Den Haag • Postbus 30315, 2500 GH Den Haag
Telefoon: +31 88 3611300 • info@nvvr.org • www.nvvr.org

De indieners van dit wetsvoorstel beogen te regelen dat ontruiming sneller kan plaatsvinden.
Zij stellen voor daartoe artikel 55 I a Wetboek van Strafvordering te wijzigen. Na een — in
principe schriftelijke — verkregen machtiging door de rechter-commissaris (RC) wordt de
officier van justitie de bevoegdheid verleend om te bevelen dat een opsporingsambtenaar
personen die zich wederrechtelijk in een kraakpand bevinden alsmede hun spullen te
verwijderen. De rechter-commissaris moet binnen drie maal 24 uur na indiening van de
vordering beslissen. Zo mogelijk moet de RC de betreffende personen horen, buiten het
geval dat zich een dringende noodzaak voordoet.
De verwijderde personen kunnen hoger beroep instellen, maar dat heeft geen schorsende
werking. De wederrechtelijkheid van het bedoelde verblijf van de krakers vloeit voort uit het
kraakverbod (artikel I 38a Wetboek van Strafrecht) en de Wet kraken en leegstand van
2010.
Tijdwinst
Hoewel de memorie van toelichting (verder: mvt) uitvoerig op de parlementaire
voorgeschiedenis ingaat — en daarbij onder andere vermeld dat de minister van Justitie en
Veiligheid meent dat het bestaande kraakverbod adequaat wordt gehandhaafd — wordt een
schatting van de gemiddelde tijdsduur tussen de aanzegging door het OM en de uitspraak van
de voorzieningenrechter gemist. In deze lacune moet volgens de WeCo in ieder geval
worden voorzien.
De mvt gaat ervan uit dat de officier van justitie na verleende machtiging onmiddellijk (nog
binnen de drie maal 24-uur termijn) de ontruiming beveelt en dat deze dan ook onmiddellijk
plaatsvindt. Dat lijkt een weinig realistische verwachting. De ontruiming moet immers
worden voorbereid en ingepland, en het is algemeen bekend dat de politie meer te doen
heeft. Het belang van eigenaren van panden, waaronder woningbouwcorporaties, mag zeker
niet worden onderschat, maar de vraag is of dat belang in het algemeen zwaarder moet
wegen dan de vele andere belangen die de inzet van politiecapaciteit vereisen.
Onduidelijk blijft hoeveel tijdwinst nu werkelijk kan worden geboekt. De rechtercomnnissaris moet de krakers oproepen en indien mogelijk' horen. De oproeping zal in
schriftelijke vorm moeten worden uitgereikt (een betekeningsregeling ontbreekt in het
voorstel) en een reactie moet worden afgewacht. Als die reactie uitblijft, zal de rechtercomnnissaris op de derde dag mogelijk de machtiging verlenen. Maar stel nu dat op diezelfde
dag, om 23.45 uur, een van de krakers, zojuist terugkerend van vakantie, de oproeping
aantreft op de deurmat van het gekraakte pand. De vraag dringt zich dan op of nog sprake is
van een 'effective remedy' in de zin van artikel 13 EVRM. Daarbij wijst de WeCo erop, dat
weliswaar in het wetsvoorstel is bepaald dat de rechter-commissaris binnen drie dagen op
de vordering tot machtiging beslist, maar dat aan overschrijding van deze termijn, terecht,
geen sanctie is verbonden. Indachtig de noodzaak om ook bij deze procedure, die kan leiden
tot aantasting van het huisrecht, te voorzien in een 'effective remedy', is zeer wel denkbaar
dat de rechter-commissaris wacht met beslissen tot hij zekerheid heeft dat de vordering de
krakers heeft bereikt. Samenvattend: een periode van zeven dagen zoals die in de huidige
praktijk geldt, is zeker meer `Straatsburg-proof dan die van dit wetsvoorstel.
Bronvermelding
In de mvt bij het concept-wetsvoorstel worden de bronnen niet precies aangegeven, wat
hinderlijk is. De verwijzingen naar relevante rechtspraak zouden kunnen worden aangevuld.
Zo zou kunnen worden verwezen naar een arrest van het gerechtshof Amsterdam van 26
juni 2018, waarin het hof de ontruiming onrechtmatig achtte, omdat de plannen voor
benutting van het Ieegstaande pand te vaag waren; aanhouding van de krakers in het pand

kon wel, want dat staat niet gelijk aan ontruiming.2 Ook een recent arrest van het
gerechtshof Den Bosch van 20 mei 2019 waarin de ontruiming wel rechtmatig werd geacht
is het noennen waard.3
Weinig systematisch
Meer in het algemeen moet worden opgemerkt dat de mvt weinig systematisch is opgezet,
dat — zoals hierboven al vermeld — bronvermeldingen node worden gemist en dat de
toonzetting hier en daar weinig zakelijk is.
Ten slotte zij nog opgemerkt dat op pagina 8 van de mvt ten onrechte wordt vermeld dat bij
voorlopige hechtenis een machtiging van de rechter-commissaris noodzakelijk is. De rechtercommissaris beveelt de bewaring, de eerste face (maximaal 14 dagen) van de voorlopige
hechtenis (artt. 63, 64 Sv).
Samenvattend
Het wetsvoorstel beoogt een effectiever handhaving van het kraakverbod, door — met
behoud van een rechterlijke toetsing — een snellere ontruiming mogelijk to maken. De
onderbouwing van het voorstel vertoont echter lacunes en wordt gekenmerkt door weinig
realistische aannames met betrekking tot de tijdwinst die werkelijk wordt bereikt. Voorts
kan onder omstandigheden aan de eisen die de rechtspraak van het hof in Straatsburg stelt
onvoldoende worden voldaan (art. 13 EVRM).
De mvt is weinig systematisch opgebouwd en het ontbreekt aan bronvermeldingen. De
toonzetting zou hier en daar zakelijker kunnen, en verwijzingen naar de rechtspraak moeten
worden opgenomen.
De WeCo meent ten slotte dat de minister van Justitie en Veiligheid bijval verdient in zijn
oordeel dat het kraakverbod momenteel adequaat wordt gehandhaafd.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,

C.E. du Perron
voorzitter

2 ECLI:NL: GH Ams:20 18:2124
3 ECLI:NL:GHSHE:1872

k't

41,

q

4
ti

f•:;

•

••
4'4 '•'
a'S

•

4,
• . „a_

a•