Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?
Verslag van een verkenning onder de detailhandel

Colofon
Auteurs
Dr. Kees Le Blansch
Dr. Jaco Westra
Eelco de Jong
Bureau KLB
Postbus 137
2501 CC Den Haag
Telefoon: +31 (0)70 302 58 30
Fax: +31 (0)70 302 58 39
E-mail: info@bureauklb.nl
Internet: www.bureauklb.nl
Datum: 9 februari 2015
De uitvoering van deze verkenning is begeleid door een begeleidingscommissie waarin
zitting hadden:
– Mw. M. Nelemans, ministerie van Infrastructuur en Milieu
– Dhr. L. Nijboer, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
– Dhr. F. Hes, Platform Biociden

Copyright Bureau KLB
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt worden door middel van druk, fotokopie,
microfilm of op welke wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Inhoudsopgave
Samenvattende conclusies

5

Summary of conclusions

7

1.
1.1
1.2
1.3
1.4

Achtergrond en doelstelling project
Achtergrond in het kort
Nadere toelichting
Doelstelling van het project
Deze rapportage

9
9
9
10
10

2.
2.1
2.2

De gevolgde werkwijze
Het te verkennen veld
De gehanteerde aanpak

13
13
14

3.
3.1
3.2
3.3
3.4

Een kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?
Inleiding
Ervaringen bij zelfzorgmedicatie
Opvattingen en argumentatie retailorganisaties
Conclusie

17
17
17
18
20

4.

Sectorinitiatieven voor geïntensiveerde voorlichting over
bestrijdingsmiddelen
Inleiding
Consumentenvoorlichting over gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (excl. antifoulings)
Consumentenvoorlichting over antifoulings

4.1
4.2
4.3

21
21
21
23

Bijlage A: Over de kassacheck voor UAD geneesmiddelen

27

Bijlage B: Over verkoop van bestrijdingsmiddelen via internet

31

3

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?
Samenvattende conclusies
De uitgevoerde verkenning
– Begin 2014 zegde de Staatssecretaris van IenM aan de Tweede Kamer toe te zullen
bezien of het mogelijk is een kassacheck voor bestrijdingsmiddelen in de detailhandel te
doen invoeren, om daarmee het particuliere gebruik van bestrijdingsmiddelen terug te
dringen. In vervolg daarop heeft Bureau KLB in de tweede helft van 2014 een
verkenning uitgevoerd naar het draagvlak voor en de gevolgen van de invoering van een
kassacheck voor biociden en gewasbeschermingsmiddelen bij het bedrijfsleven. Tevens
is – waar relevant – verkend welke eventuele andere opties kunnen bijdragen aan het
realiseren van de intentie van de staatssecretaris.
– De verkenning is uitgevoerd door individuele en groepsgesprekken
Betrokken sectoren:
met detailhandelsorganisaties in diverse sectoren (zie tekstvak). In
– dierenspeciaalzaken
de watersportsector is daarnaast gesproken met drie individuele
– doe-het-zelf / bouwmarkten
– drogisterijen
winkels, en voorts met de brancheorganisatie en een individuele
– levensmiddelenwinkels
producent in de antifoulingsector.
– speciaalzaken buitenleven
Aanbod en aanbieders van bestrijdingsmiddelen via internet zijn in
– tuincentra
kaart gebracht door middel van een internetsearch. Hieruit blijkt
– watersportwinkels
een beperkte aandacht voor informatievoorziening met betrekking
– internetverkoop
tot wijze van gebruik en veiligheid. In vervolg daarop is gesproken
met brancheorganisatie Thuiswinkel.org (verkoop op afstand).
Parallel aan dit alles is heeft bureaustudie plaatsgevonden naar aard en achtergrond van
de kassacheck bij UAD (Uitsluitend Apotheek en Drogist) geneesmiddelen, alsook naar
mogelijke manieren van ‘regelen’ van een kassacheck dan wel een andere vorm van
voorlichting aan consumenten bij de aanschaf van bestrijdingsmiddelen.
De detailhandel over een kassacheck voor bestrijdingsmiddelen
– De kassacheck zoals die heden ten dage bij drogisterijen plaatsvindt, betreft
zelfzorggeneesmiddelen van de UAD categorie. Hij wordt uitgevoerd om de
‘verantwoorde zorg’ te bieden zoals vereist in artikel 62 lid 2 van de
Geneesmiddelenwet. Die verantwoorde zorg behelst onder meer dat de consument door
een daartoe opgeleid persoon (de drogist of assistent drogist) wordt geïnformeerd over
wat hij redelijkerwijze over het geneesmiddel moet weten ‘tenzij hij (= de consument) te
kennen heeft gegeven daar geen behoefte aan te hebben.’ De kassacheck is een door de
drogisterijbranche zelf ontwikkelde vorm om na te gaan of de consument behoefte heeft
aan dergelijke voorlichting en bij te dragen aan de bewustwording bij de consument dat
het om producten gaat waar risico’s aan verbonden kunnen zijn (veilige
verkoopomgeving creëren).
– De partijen die bij de verkoop van bestrijdingsmiddelen aan consumenten betrokken
zijn, zijn geen voorstander van de invoering van een dergelijke kassacheck als middel
om te komen tot verbeterde voorlichting over juist en veilig gebruik van

5

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

bestrijdingsmiddelen. In meerdere sectoren is de kassacheck niet passend bij de
winkelformule, brengt invoering ervan hoge kosten met zich mee en voegt het weinig toe
aan de al bestaande wettelijke verplichtingen voor informatievoorziening. Daarbij komt
dat de verkoop van bestrijdingsmiddelen via uiteenlopende branches, winkelformules
en kanalen verloopt, wat een brede invoering van een kassacheck bemoeilijkt. De
betrokken partijen geven daarom de voorkeur aan een gezamenlijke aanpak over de
sectoren heen, met het oog op een gelijk speelveld voor bedrijven en een eenduidig
verhaal richting consument.
Sectorinitiatieven voor geïntensiveerde voorlichting over
bestrijdingsmiddelen
– De betrokken partijen zijn bereid een bijdrage te leveren aan gerichte voorlichting aan
consumenten over gepast en veilig gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden, en daarmee aan het realiseren van de intenties van de staatssecretaris. Daarbij
hebben de betrokken detailhandelssectoren in den brede een gezamenlijk initiatief voor
ogen, waarbij ook samenwerking zal worden gezocht met de overheid, producenten,
leveranciers en webwinkels. Dit initiatief is gericht op het – samen met de overheid,
Milieu Centraal en producenten – ontwikkelen van geüniformeerde en gevalideerde
informatie. Deze wordt vervolgens ter beschikking gesteld aan ketens en detaillisten,
voor het pasmaat vormgeven van de voorlichting in de eigen winkel(s).
– De ontwikkelde informatie wordt ook via internet ontsloten, zodat hier in digitale
communicatie naar kan worden verwezen. Ook kan brancheorganisatie Thuiswinkel.org
(verkoop op afstand) hiermee haar leden faciliteren bij de voorlichting aan consumenten
via hun websites.
– Een aanvullend initiatief zal plaatsvinden in en om de watersportsector. Hier vindt de
komende jaren een belangrijke verschuiving plaats in de markt voor antifoulings. Dit als
gevolg van gewijzigde toelatingseisen voor antifoulingproducten, die op hun beurt het
gevolg zijn van met medewerking van de sector doorgevoerde veranderingen in de
beoordelingsmethodiek. Bovendien speelt in deze sector dat middelen met een toelating
voor de professionele markt via illegale kanalen aan consumenten worden verkocht, met
milieu- en veiligheidsrisico’s tot gevolg.
De watersportdetailhandel (vertegenwoordigd door brancheorganisatie HISWA) is
bereid een initiatief te nemen voor geïntensiveerde voorlichting aan consumenten
(particuliere booteigenaren) bij de aanschaf van antifoulings. Zij nodigt de Nederlandse
antifoulings-producerende bedrijven (vertegenwoordigd door brancheorganisatie
VVVF) uit om zich hierbij aan te sluiten. De partijen tekenen daarbij echter – om de
bovengenoemde reden – aan dat dit alleen kans van slagen heeft als er ook vanuit de
Nederlandse overheid en in het bijzonder vanuit de handhaving duidelijke signalen
komen over wel- en niet toegestane vormen van verkoop.
Bureau KLB
Dr. Kees Le Blansch, dr. Jaco Westra, Eelco de Jong
Den Haag, 9 februari 2015

6

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

A cash register check for pesticides?
Summary of conclusions
Exploration of stakeholders’ attitudes
– Early 2014 the Dutch State Secretary for Infrastructure and Environment announced
her intention to Parliament to consider the possibility of introducing a cash register
check for pesticides in retail stores, in order to reduce their use by private consumers.
Following on that, Bureau KLB carried out an investigation among retail sectors in the
second half of 2014 to explore their willingness and the possible consequences of a cash
register check for biocides and plant protection products. Additionally it has been
explored – where relevant – what other possible options may contribute to the State
Secretary’s intentions.
– The exploration was carried out by means of individual and group
Sectors involved:
interviews with retail organisations in different sectors (see text
– pet stores
– do-it-yourself stores
block on the right). In the water sports sector interviews were also
– drugstores
held with three individual stores, as well as with a producer and
– grocery stores
with the branch association for the antifouling sector.
– specialty stores for outside life
Supply and suppliers of pesticides via internet have been mapped
– garden centres
through a web search. This showed limited attention for
– water sports stores
information concerning use and safety of pesticides. Following on
– internet stores
that the branch association of web stores was interviewed.
Parallel desk studies were carried out into the nature and background of the Dutch cash
register check for homecare medicines, as well as into possible ways of ‘regulating’ a
cash register check or other forms of information to customers purchasing pesticides.
The retail sector about a cash register check for pesticides
– The cash register check that is practiced at present by Dutch drugstores, concerns
medicines of the so-called ‘UAD’-category (to be sold exclusively by pharmacies and
drugstores). The check is performed in order to provide consumers with the ‘responsible
care’ as required by article 62 2nd member of the Dutch Medicine Law. This ‘responsible
care’ includes the provision of the consumer by an educated member of staff (the
chemist) with the information that he (= the customer) reasonably ought to have about
the medicine ‘unless he (= the consumer) explicitly states that he does not require this
information.’ The cash register check is an instrument developed by the drugstore sector
to check whether the customer requires such information or not (as well as to promote a
safe retail environment and to raise customer awareness that these products may entail
risks).
– The parties involved in the sales of pesticides to consumers, are not in favour of an
introduction of a cash register check for that purpose. They don’t consider it a sufficient
and adequate means for the improvement of information to consumers about the safe

7

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

and proper use of pesticides. Several arguments are brought forward: in some sectors a
cash register check does not match the store formula; its introduction will entail high
costs and will add little to already existing legal information requirements. Moreover
pesticides are sold through many different types of sectors and shops with differing
store formula’s, which complicates a comprehensive approach. Therefore the parties
involved prefer a common cross-sectoral approach in order to achieve a level playing
field for companies and a consistent message to customers.
Sector initiatives for intensified information on pesticides
– The parties involved are willing to contribute to targeted information to consumers
about safe and proper use of plant protection products and biocides, and therewith to
the realisation of the State Secretary’s intentions. The retail sectors envisage a common
initiative in which cooperation will be sought with the authorities, with producers, with
suppliers and with web stores. The initiative will aim at the development – together with
the public authorities, with information source ‘Milieu Centraal’ and with the producers
– of uniform and validated information. This information will subsequently be made
available to retail chains and stores, for them to develop tailor made information
services in their own store(s).
– The information that is developed will also be disclosed via internet, so that it can easily
be referred to in digital communication. This will also enable the branch association of
internet stores to facilitate its membership in providing customers with information on
their websites.
– An additional initiative will be taken in and around the water sport sector. The
oncoming years an important shift will take place in the market of antifoulings, as a
consequence of new admission requirements for antifouling products, which in turn are
results of a new assessment method that has been developed with the cooperation of the
sector. Besides, this sector is confronted with products that are only allowed for the
professional market, which are being sold to consumers through illegal channels,
leading to environmental and safety hazards.
The water sport retail stores therefore take the initiative for intensified information to
private ship-owners who purchase antifoulings. They invite the antifouling producers to
join in with this initiative. The parties involved stress however, for the reasons
mentioned above, that this initiative can only be effective if also Dutch authorities and
particularly enforcement agencies will give clear signals about what sales are and are not
legally allowed.

Bureau KLB
Dr. Kees Le Blansch, dr. Jaco Westra, Eelco de Jong
Den Haag, February 9th, 2015

8

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

1.

Achtergrond en doelstelling project

1.1

Achtergrond in het kort

Gewasbeschermingsmiddelen en biociden staan al geruime tijd in de publieke en politieke
belangstelling. In 2013 diende het Kamerlid Ouwehand (PvdD) moties in om het
particuliere gebruik van bestrijdingsmiddelen, zowel biociden als
gewasbeschermingsmiddelen, terug te dringen. De moties richtten zich onder meer op
verkoop achter de toonbank van bestrijdingsmiddelen voor particulier gebruik. Uit recent
onderzoek blijkt het draagvlak bij de verschillende sectoren voor verkoop van biociden van
achter de toonbank zeer beperkt.1
In haar reactie op deze moties (TK 22 858, nr. 228) onderschrijft de Staatssecretaris van
I&M weliswaar het doel van de moties, maar niet de voorgestelde methoden. Zij stelt een
aanpak langs drie sporen voor, waarvan één van de sporen een onderzoek is naar de
haalbaarheid en voorwaarden voor het invoeren van een kassacheck. De inzet van zo’n
‘kassacheck’ is om de consument bij het afrekenen aan de kassa te wijzen op de
mogelijkheid van advies door getraind en deskundig winkelpersoneel.
1.2

Nadere toelichting

Tijdens de Kamerbehandeling van de Wijziging van de Wet Gewasbeschermingsmiddelen
en Biociden van 5 juni 2013 zegde de Staatssecretaris van IenM toe te zullen bezien of
biociden in Nederland, net als in Denemarken, achter de toonbank kunnen worden
verkocht. Dit naar aanleiding van de aangehouden motie van Kamerlid Ouwehand (TK 33
490, nr. 10), waarin om een dergelijke verplichting werd gevraagd.
Bureau KLB heeft onderzoek gedaan naar de opvattingen en mogelijke gevolgen van dit
verzoek. In haar brief aan de Tweede Kamer heeft de Staatssecretaris verslag gedaan van de
uitkomsten van dit onderzoek (TK 22 858, nr. 228).
“Biociden zijn er in veel soorten. Het gaat bijvoorbeeld om badkamerverf,
mierenlokdoosjes, maar ook om desinfectiemiddelen. Het rapport concludeert dat nergens
in de EU biociden voor particulieren achter de toonbank worden verkocht, ook in
Denemarken bestaan hiervoor geen plannen. Behalve bij de milieubeweging bestaat er
vrijwel geen draagvlak voor dit voorstel. Het zal naar verwachting ook niet leiden tot een
vermindering van milieu- en gezondheidsrisico’s omdat consumenten naar alternatieven
gaan zoeken, omdat ze immers een probleem willen oplossen. Deze alternatieven kunnen
meer risico’s met zich meebrengen dan het gebruik van de door het Ctgb toegelaten
middelen.”
In haar reactie op de motie heeft de Staatssecretaris op basis van deze uitkomsten
vervolgacties geïdentificeerd en aan de Tweede Kamer toegezegd.

1 Bureau KLB: Biociden achter de toonbank? Den Haag, 2013

9

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

“Ik onderschrijf volmondig het doel van de moties: het terugdringen van het gebruik van
biociden door particulieren door gerichte voorlichting te geven aan particulieren en ze te
wijzen op de risico’s. Gezien de resultaten van de Ctgb analyse en het KLB onderzoek stel
ik voor om het doel van de moties middels de volgende aanpak te bereiken.
 Ik zal Milieu Centraal verzoeken om een algemene voorlichtingscampagne te
verzorgen over het gebruik van biociden en mogelijke alternatieven voor het gebruik.
Deze campagne kan aansluiten bij het geven van voorlichting aan particulieren over
gewasbeschermingsmiddelen, die in 2014 zal plaatsvinden.
 Ik zal nagaan wat de haalbaarheid en voorwaarden zijn voor het invoeren van een
kassa-check, zoals al bij medicijnen het geval is, in combinatie met de verplichting dat
bij elk verkooppunt minimaal iemand aanwezig is die ter zake deskundige
voorlichting kan geven.
 Ten slotte is het gewenst dat er uitsluitend gebruiksklare producten op de markt
komen, zodat de consument zo min mogelijk risico’s loopt om het product op een
verkeerde wijze toe te passen. Om dit te bereiken zal ik met het bedrijfsleven gaan
overleggen.”
Ook in haar reactie op de motie Ouwehand/Schouw (4 maart 2014, Kamerstuk 27858, nr.
240) over de mogelijkheden tot beperking van het gebruik van het bestrijdingsmiddel
glyfosaat, benadrukt de Staatssecretaris nogmaals de hierboven geschetste lijn.
1.3

Doelstelling van het project

Bureau KLB heeft de door de Staatssecretaris toegezegde verkenning uitgevoerd. De
doelstelling van deze verkenning luidde als volgt:
Doel van de verkenning is
– het in kaart brengen van het draagvlak voor en de gevolgen van invoering van een
kassacheck voor biociden en gewasbeschermingsmiddelen bij het bedrijfsleven; en
– het – waar relevant – verkennen van eventuele andere opties voor consumentenvoorlichting die kunnen bijdragen aan het realiseren van de intenties van de
staatssecretaris.
Belangrijke randvoorwaarden voor een goede verkenning zijn (a) begrip van het ontstaan
en de essentie van de kassacheck zoals die momenteel bij de verkoop van UAD
geneesmiddelen door drogisterijen wordt gehanteerd; (b) zicht op mogelijke wijzen waarop
een kassacheck dan wel een (andere) vorm van consumentenvoorlichting ‘geregeld’ kunnen
worden; en (c) zicht op hoe en waar verkoop van bestrijdingsmiddelen via internet
plaatsvindt en welke rol dit speelt bij het regelen van een kassacheck dan wel
consumentenvoorlichting. Ook aan deze zaken is bij de verkenning aandacht besteed.
1.4

Deze rapportage

Dit rapport beschrijft de wijze van uitvoering en de resultaten van de gepleegde verkenning.
In het volgende hoofdstuk (2) schetsen we de gehanteerde methode. In het daaropvolgende
hoofdstuk 3 geven we weer wat het draagvlak voor en de consequenties van invoering van
een kassacheck zijn. Hoofdstuk 4 beschrijft vervolgens welke andere, in hun ogen betere
opties sectoren zien voor het realiseren van de intentie van de Staatsecretaris.

10

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

In de bijlagen zijn kort de uitkomsten van twee deelstudies van dit project weergegeven.
Bijlage A bevat aanvullende informatie over de bestaande kassacheck voor UAD
geneesmiddelen. Bijlage B beschrijft enige bevindingen over verkoop van
bestrijdingsmiddelen via het internet.

11

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

2.

De gevolgde werkwijze

2.1

Het te verkennen veld

De verkenning richtte zich op de acht deelsectoren die ook zijn weergegeven in
onderstaande tabel. Bepalend voor de gehanteerde aanpak is de diversiteit van deze
deelsectoren. Zo verschillen de sectoren in productaanbod: de acht deelsectoren handelen
allemaal in – deels verschillende – biociden. In slechts een deel van de sectoren zijn ook
gewasbeschermingsmiddelen te koop. Ook verschillen de deelsectoren qua vorm en mate
van organisatie, wat het soms meer en soms minder gemakkelijk maakt zicht te krijgen op
draagvlak.
Tegelijkertijd is in sommige gevallen sprake van overlap tussen de deelsectoren, qua
winkelformule, qua productassortiment (zo hebben tuincentra soms dierenafdelingen en
zijn bouwmarkten soms halve tuincentra) en daarmee soms ook qua brancheorganisatie.
De overlap met de sector internetwinkels is bijna volledig, in die zin dat van alle genoemde
detailhandelssectoren (en veel winkels) ook internetvarianten bestaan. Daarnaast zijn er
ook zelfstandige ‘homeshopping’-bedrijven (en webwinkel(tje)s) èn geldt dat bij
internetwinkels landsgrenzen minder relevant zijn.
Tabel 1. De te betrekken sectoren met een aantal relevante kenmerken
Verkoop
biociden?
Ja
Ja
Ja
Ja
Ja

Idem gewasbeschermingsmiddelen?
Nee
Ja (als tuinafdeling)
Nee
Nee
Ja

Ja

Ja

Watersportwinkels

Ja

Nee

Internetwinkels

(Ja)

(Ja)

Detailhandelsectoren2
Dierenspeciaalzaken
Doe-het-zelf winkels
Drogisterijen
Levensmiddelenwinkels
Speciaalzaken buitenleven
Tuincentra

Toelichting:
o
CBD: Centraal Bureau Drogisterijbedrijven
o
CBL: Centraal Bureau Levensmiddelenhandel
o
DIBEVO: brancheorganisatie
gezelschapsdierenbranche
o
HISWA: Brancheorganisatie voor de watersport

o
o
o

Organisatiegraad sectorkenmerken
(met oog op aanpak onderzoek en draagvlak afspraken)
Hoog; DIBEVO
Hoog: VWDHZ, aangesloten bij RND
Hoog: CBD, via VDF aangesloten bij RND
Hoog: bij RND en CBL
Hoog: één inkooporganisatie
Hoog: Tuinbranche Nederland (en bij DIBEVO als
dierenafdeling)
Medium: deel van sector aangesloten bij HISWA
Zeer diverse sector (deels aangesloten bij Thuiswinkel.org);
deels bijloketten van bovenstaande bedrijven; deels
zelfstandige winkels, deels kleine particuliere bedrijfjes, deels
buitenlands

(naam komt voort uit ‘Nederlandse Vereniging voor Handel &
Industrie op het gebied van Scheepsbouw en Watersport’)
RND: Raad Nederlandse Detailhandel
VDF: Vereniging van Drogisterij- en aanverwante Filiaalbedrijven
VWDHZ: Vereniging van Winkelketens in de Doe-Het-Zelfbranche

De verkenning was erop gericht elk van de afzonderlijke deelsectoren te bevragen over wat
men wil en kan. Tegelijk is steeds oog gehouden voor mogelijkheden of noodzaak tot
verbreding (voor mogelijk gezamenlijke aanpak, uit marktvervuiling- of concurrentieoverwegingen of wat verder uit het onderzoek naar voren kwam).
2 Dit zijn dezelfde sectoren die ook in het eerdere ‘over de toonbank’-onderzoek zijn benaderd. Vanwege hun marginale positie

gaan we evenwel voorbij aan de volkstuinwinkels. Daarentegen benoemen we de internethandel als afzonderlijke deelsector, gezien
de geheel eigen karakteristieken en het relatief grote en groeiende belang ervan.

13

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

Bij de meeste sectoren kon direct met een centrale organisatie geschakeld worden. Alleen
bij de watersport- en internetsectoren is een aangepaste werkwijze gehanteerd, teneinde
ondanks de mindere organisatiegraad toch op uitkomsten te komen van eenzelfde
detailniveau en praktisch gehalte. In de volgende paragraaf beschrijven we de aanpak in
zijn algemeen, alsmede de aangepaste werkwijze die we voor deze twee deelsectoren
hebben gehanteerd.
2.2

De gehanteerde aanpak

2.2.1 Eerste gespreksronden
Na een eerste informatieve en aftastende ronde zijn individuele interviews gehouden met
afzonderlijke sectororganisaties. In deze interviews is gesproken over de wenselijkheid,
mogelijkheid en eventuele consequenties van invoering van een kassacheck voor
bestrijdingsmiddelen in de betreffende sectoren. Tevens is verkend welke eventuele andere
opties deze organisaties zien voor geïntensiveerde voorlichting aan consumenten. Ook is in
de gesprekken ingegaan op eventuele wensen of randvoorwaarden met betrekking tot de rol
van andere sectoren en partijen in het algemeen, en op die van de internetverkoop in het
bijzonder.
Van de interviews zijn gespreksverslagen gemaakt die ter autorisatie aan de
gesprekspartners zijn voorgelegd.
Antifouling producten hebben een zeer specifieke markt (watersport) en zeer specifieke
verkoopkanalen. Daarbij worden antifouling producten nagenoeg niet via andere kanalen
verkocht. Om deze reden is er voor deze productcategorie gekozen voor een eigenstandige
aanpak. Zodoende is in de watersportsector zowel gesproken met de HISWA als met drie
individuele watersportwinkels, met de brancheorganisatie van Nederlandse antifouling
producenten (de Vereniging voor Verf- en Drukinktfabrikanten, VVVF) en met de grootste
Nederlandse antifoulingproducent.
2.2.2 Vervolggesprekken
Op basis van deze ronde gesprekken is nagegaan in welk verband een vervolggesprek
tussen welke partijen nodig was. Dit is gedaan door te bezien voor welke partijen een inzet
afhankelijk dan wel juist geheel onafhankelijk is van die van anderen. Hieruit kwam
andermaal het beeld naar voren dat de gedachtevorming over voorlichting over antifoulings
zowel qua betrokken partijen als qua te adresseren issues van een geheel andere aard is dan
die over voorlichting over andere bestrijdingsmiddelen.
Iets soortgelijks leek aan de orde te zijn bij de gedachtevorming over voorlichting over
biociden enerzijds en over gewasbeschermingsmiddelen anderzijds. Slechts een deel van de
sectoren waar biociden worden verkocht, verkoopt ook gewasbeschermingsmiddelen.
Bovendien spelen rondom gewasbeschermingsmiddelen een aantal initiatieven3 waar deels
ook dezelfde partijen bij betrokken zijn. De tuinbranche ziet voor zichzelf een duidelijke
voorlichtende en adviserende rol, ontwikkelde eerder samen met producenten het initiatief
3 Voor de volledigheid wordt hier vermeld dat er een green deal ‘Groene bestrijdingsmiddelen’ is. Deze raakt echter nauwelijks tot

niet aan de onderhavige verkenning.

14

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

‘Bestrijden volgens het boekje’ en overlegt met het ministerie over een green deal ‘beter in
het groen’. De betrokken sectoren bleken er in het onderhavige verband echter toch voor te
kiezen gezamenlijk op te trekken, vooral vanwege de grote overlap in het
biocidenassortiment en het belang van een gelijk speelveld voor bedrijven en een eenduidig
verhaal richting consument.
Zodoende hebben vervolggesprekken plaatsgevonden in twee verbanden:
1. in het verband van de detailhandelsorganisaties betrokken bij de verkoop van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden exclusief antifoulings;4 en
2. in het verband van de betrokkenen bij de productie en verkoop van antifoulings; de
watersportdetailhandel (winkels en sectororganisatie) en de antifouling producenten
(producent en sectororganisatie).5
Op basis van de uitkomsten van deze vervolggesprekken zijn notities vervaardigd. Deze zijn
door de gesprekspartners geautoriseerd. Deze verslagen, en de verslagen uit de eerste
gespreksronden, vormden vervolgens de basis voor de weergave van de bevindingen in de
volgende hoofdstukken.
2.2.3 Parallelonderzoek (1): Kassacheck UAD geneesmiddelen
Om in kaart te brengen wat de huidige kassacheck voor UAD geneesmiddelen inhoudt en
hoe deze is geregeld, is bureauonderzoek gepleegd en is gesproken met betrokkenen vanuit
het ministerie van VWS, vanuit de drogisterijbranche (CBD) en vanuit de inspecties (IGZ
en NVWA).
Het aldus verkregen inzicht in opgetekend in een notitie die als bijlage A is opgenomen bij
deze rapportage.
2.2.4 Parallelonderzoek (2): Internetverkoop bestrijdingsmiddelen
Om zicht te krijgen op aanbod en aanbieders van bestrijdingsmiddelen via internet en op
de informatie die daarbij aan consumenten wordt gegeven, is een internetsearch
uitgevoerd. Daarbij is nagegaan bij welk aanbod consumenten uitkomen wanneer zij op
zoekmachine Google zoeken met een aantal specifieke zoektermen.6 Er is gezocht met
twaalf zoektermen, waarbij steeds de eerste tien treffers zijn genoteerd en geanalyseerd.
Een samenvatting van de uitkomsten van deze analyse is als bijlage B opgenomen bij deze
rapportage.
In vervolg op dit deelonderzoek heeft overleg plaatsgevonden met brancheorganisatie
Thuiswinkel.org. Deze heeft zich naar aanleiding hiervan aangesloten bij de verdere
gedachtevorming over een detailhandelbreed initiatief, zoals beschreven in hoofdstuk 4 van
deze rapportage.

4 Hierbij waren de volgende organisaties betrokken: Agriretail (buitenspeciaalzaken); Centraal Bureau Drogisterijen; Centraal

Bureau Levensmiddelenhandel; DIBEVO (Groot- en detailhandel dierenbenodigdheden); Raad Nederlandse Detailhandel;
Tuinbranche Nederland; VWDHZ (bouwmarkten). In tweede instantie (na afronding van het parallelonderzoek naar
internetverkoop van bestrijdingsmiddelen) is ook Thuiswinkel.org betrokken.
5 Hierbij waren betrokken de HISWA en drie watersportwinkels, alsook de VVVF en één Nederlandse antifouling producent.
6 Aangetekend is dat niet in alle gevallen consumenten op deze manier zoeken. Een aantal detaillisten wijst erop dat in het geval
dat bepaalde typen/merken bestrijdingsmiddelen niet of minder gemakkelijk in de fysieke detailhandel te vinden zijn,
consumenten op merknaam zullen zoeken (veelal met succes).

15

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

2.2.5 Parallelonderzoek (3): wijze van ‘regelen’ kassacheck of andersoortig initiatief
Tot slot is nagegaan op welke wijze een kassacheck of een eventueel andersoortig
voorlichtingsinitiatief te ‘regelen’ zouden zijn. Er zijn diverse mogelijke vormen van zo’n
regeling. In het bijzonder is bezien wat (1) een eventuele wettelijke regeling of (2) een
eventuele ‘green deal’ zouden vergen resp. met zich mee zouden brengen. Dit is gebeurd
door middel van desk study en door gesprekken met de met dergelijke regelgeving en
beleidsartikelen belaste ambtenaren.
De aldus verkregen inzichten zijn ingebracht in de gesprekken met de sectoren en ter
overweging meegegeven aan de betrokkenen van het ministerie van IenM en de inspecties.
Gezien het algemene verkennende karakter van deze inzichten is verder afgezien van
opname van verslaglegging hiervan in deze rapportage.

16

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

3.

Een kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

3.1

Inleiding

Onder ‘kassacheck’ verstaan we een specifiek instrument gericht op het vaststellen van de
behoefte aan nadere informatie bij de consument. De drogisterijbranche past een dergelijke
kassacheck toe bij de verkoop van zelfzorggeneesmiddelen. De drogisterijbranche gebruikt
de kassacheck om a) ervoor te zorgen dat een consument die een geneesmiddel aanschaft
zich er bewust van is dat het een geneesmiddel betreft, en b) om actief na te gaan of deze
consument behoefte heeft aan informatie. De kassacheck behelst nog niet de
informatievoorziening als zodanig. De inzet van dit specifieke instrument is een gevolg van
de regelgeving die geldt voor verkoop van geneesmiddelen in drogisterijen (zie paragraaf
3.2). Voor een goede uitvoering van de kassacheck moet aan twee randvoorwaarden zijn
voldaan: 1) productherkenning, in veel gevallen via het kassasysteem en 2) aanwezigheid in
de winkel van een deskundige en getrainde medewerker om nadere toelichting te kunnen
geven.
In het onderstaande beschrijven we de vorm van en ervaring met de kassacheck bij de
verkoop van zelfmedicatie aan consumenten. Vervolgens geven wij inzicht in de
opvattingen en overwegingen van de verschillende retailsectoren in relatie tot de mogelijke
invoering van een kassacheck voor bestrijdingsmiddelen.
3.2

Ervaringen bij zelfzorgmedicatie

In het kader van dit onderzoek zijn de ervaring met de kassacheck voor zelfzorgmedicatie
nader in kaart gebracht. De resultaten van dit deelonderzoek zijn opgetekend in bijlage A.
Op hoofdlijnen komt hieruit het volgende beeld naar voren.
 Wettelijke eisen en invulling
De productcategorie waarbij de kassacheck als middel wordt toegepast is
zelfzorggeneesmiddelen en wel de zogenaamde UAD-middelen (Uitsluitend Apotheek en
Drogist). De wet vereist dat bij de verkoop van deze geneesmiddelen verantwoorde zorg
wordt geboden. Hieronder valt volgens de wet in ieder geval (en dus niet uitputtend):
- het toezicht door een gediplomeerd drogist;
- een actieve informatieplicht over veilig en juist gebruik door gediplomeerde (assistent)
drogisten – tenzij de klant hier geen behoefte aan heeft;
- de aanwezigheid in de winkel van voldoende (assistent) drogisten.
De drogisterijbranche heeft als een beroepsnorm de verantwoorde zorg verder uitgewerkt
onder andere door middel van de kassacheck. De gediplomeerde assistent-drogisten en
drogisten voeren derhalve een deel van de wettelijke vereiste verantwoorde zorg uit
(toezicht en actieve voorlichting). Hun diploma's zijn wettelijk erkend (in de
Geneesmiddelenwet) en gereglementeerd in beleidsregels van de minister van VWS. Bij de
invulling, beheer en uitvoering van deze regels zijn alle relevante sectoren (toeleveranciers,
retailers, gebruikers) op institutioneel niveau betrokken.

17

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

De drogisterijbranche ziet deze aanpak, waar de kassacheck onderdeel van uit maakt, als
een goede invulling van de wettelijke verplichte verantwoorde zorg. Op deze wijze werkt
men aan een veilige verkoopomgeving en aan de bewustwording van de consument dat het
om specifieke producten gaat met bijzondere risico's.
 Effect van de kassacheck en naleving
Over het effect van de kassacheck op consumentengedrag is weinig bekend. Er is wel
onderzoek gedaan waaruit bleek dat medewerkers ook uit eigen beweging advies geven.
Consumenten ervaren dat ook; maar het effect daarvan is moeilijk te onderzoeken. Wel zijn
ook onderzoeken gedaan (onder meer door de Europese organisatie van
vergiftigingencentra) naar hoe risico’s zijn te beperken. Daaruit kwam naar voren dat een
samenstel van maatregelen het meest effectief is: beperking van het aantal verkooppunten,
een veilige verkoopomgeving (toezicht en voorlichting) en begrijpelijke informatie op
verpakking en bijsluiter.
De handhaving van de kassacheck is de rol van Inspectie Gezondheidszorg. IGZ kent een
risicogebaseerde aanpak. Voor zelfzorgmedicijnen is het ingeschatte risico over het
algemeen laag. De handhavingsinzet vanuit IGZ is daarmee beperkt. Wel is er oog voor
aandachtssituaties, bijv. zelfscansupermarkten waar per definitie geen mondelinge
informatieoverdracht aan klanten kan plaatsvinden.
Uit verschillende onderzoeken van o.a. de consumentenbond en Radar
(televisieprogramma) komt een wisselend beeld naar voren van de uitvoering door
drogisterijen. In de meerderheid van de gevallen wordt naar de informatiebehoefte van de
klant gevraagd. In de minderheid van de gevallen worden de juiste vervolgvragen gesteld.
Het beeld dat hieruit naar voren komt is dat de kwaliteit van voorlichting tussen
drogisterijen en apotheken gelijkwaardig is maar dat in beide kanalen de kwaliteit nog
verbeterd kan worden.
3.3

Opvattingen en argumentatie retailorganisaties

In het onderzoek zijn de houding en argumentatie van de verschillende retailsectoren
betrokken bij de verkoop aan consumenten van biociden en gewasbeschermingsmiddelen
in relatie tot het al dan niet invoeren van een kassacheck kaart gebracht. Voor alle
retailsectoren is de huidige systematiek van toelating en door het Ctgb en de bijbehorende
verplichte informatievoorziening een belangrijke basis. Deze goedkeuring betekent immers
dat het product geschikt is voor particulier gebruik.
Basishouding
De detailhandel is zeer bekend en ervaren met het geven van voorlichting aan
consumenten. Dit gebeurt op uiteenlopende manieren en met verschillende intensiteit.
Voorbeelden zijn advisering bij het betreffende schap, of informatievoorziening via een
beeldscherm of het beschikbaar hebben en onder de aandacht brengen van schriftelijk
materiaal. Uiteraard is dit afhankelijk van de soort detailhandel, formule, soort producten
of een bijzonder wettelijk regime. De kassacheck is bekend uit de drogisterijbranche, waar
veel ervaring met dit instrument is opgedaan. De vorm en inzet van dit instrument is het
gevolg van de invulling horende bij het hierboven beschreven wettelijke regime behorende

18

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

bij een specifieke productgroep nl. UAD geneesmiddelen. Daardoor acht men het
instrument niet geschikt om als detailhandelbreed instrument ingezet te worden. Men
vindt het van belang dat voor de voorlichting over biociden de mogelijkheid bestaat om een
vorm te kiezen die aansluit bij de winkelformules en de deskundigheid waarmee het
winkelpersoneel zich kan en wil presenteren.
De belangrijkste bevinding is dus dat de kassacheck door de verschillende partijen gezien
wordt als een specifiek instrument dat een functie vervult onder een aantal specifieke
randvoorwaarden, zoals een specifiek wettelijk kader, gericht op een specifiek type winkel
en een specifieke productgroep (zelfzorggeneesmiddelen verkocht via de drogist). Voor
bestrijdingsmiddelen ziet men deze voorwaarden niet vervuld.
3.3.1 Inhoudelijke argumenten
Uit de rondgang langs de verschillende retailpartijen worden, naast bovenstaande, de
onderstaande meer inhoudelijke argumenten naar voren gebracht in relatie tot de
kassacheck voor bestrijdingsmiddelen.
Bredere betrokkenheid van stakeholders
 De kassacheck legt de nadruk op de rol van de retailer, terwijl de zorg voor juist en
veilig gebruik er een is van meerdere partijen, waaronder de keten van toelevering en
de overheid.
 De verkoop van bestrijdingsmiddelen (biociden en gewasbeschermingsmiddelen)
verloopt via diverse sectoren, winkeltypes en -formules. Dat vraagt om een meer
gecoördineerde, sectoroverstijgende aanpak waarbij ook verkoop via internet is
betrokken, om redenen van een gelijk speelveld voor bedrijven en een eenduidig
verhaal richting consument.
De kassacheck als instrument
 De kassacheck ziet men niet als goed en effectief middel voor het geven van
voorlichting over bestrijdingsmiddelen. De verwachte effecten op bewustwording en
bewuster gebruik worden door een aantal sectoren als beperkt ingeschat.
 Sommige sectoren zien en de praktische uitvoering als lastig, en zien het als een weinig
doelgericht instrument dat onvoldoende aansluit bij de al bestaande wettelijk
verplichte informatievoorziening.
 Sommige sectoren geven aan dat de kassacheck niet past in de formule, bijvoorbeeld bij
winkels met een zelfbedieningsformat. Men uit een zorg dat dit leidt tot langere
wachttijden en mogelijk overlast voor de klant.
 Ook zijn sommige sectoren beducht voor een precedentwerking. Een kassacheck voor
bestrijdingsmiddelen leidt wellicht ook tot de inzet van een soortgelijk middel voor
andere chemische producten.

19

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kosten7
 Sommige sectoren geven aan dat de kassacheck leidt tot extra kosten, o.a. voor de
aanpassing van het kassasysteem, aanpassing van de onderliggende
productdatabestanden en de opleiding van het personeel.
 Sectoren waar slechts een beperkt assortiment bestrijdingsmiddelen via de winkels
wordt verkocht, geven aan dat de kosten per product relatief nog hoger zijn. De inzet
van een kassacheck ziet men hier dan ook als niet proportioneel.
 Sommige sectoren geven aan dat de invoering van de kassacheck ook zal leiden tot
systeemkosten, zoals het vaststellen en toetsen van opleidingseisen, certificaten,
opleidingsinstituten etc. De vraag is wie deze kosten moet gaan dragen en of deze
kosten in verhouding staan tot baten die als zeer ongewis worden ingeschat.
3.4

Conclusie

De belangrijkste bevinding is dat de kassacheck door de verschillende partijen gezien wordt
als een specifiek instrument dat een functie vervult onder een aantal specifieke
randvoorwaarden, zoals een specifiek wettelijk kader, gericht op een specifiek type winkel
en een specifieke productgroep (zelfzorggeneesmiddelen verkocht via de drogist). Voor
bestrijdingsmiddelen ziet men deze voorwaarden niet vervuld. Geen van de partijen ziet de
invoering van een kassacheck als een op zichzelf staande vorm van voorlichting dus als een
goed en adequaat middel om te komen tot verbeterde voorlichting over juist en veilig
gebruik van bestrijdingsmiddelen. Wel geven alle retailsectoren aan belang te zien in een
verbeterde vorm van voorlichting waar ook zij een bijdrage aan willen leveren. De wijze
waarop zij voorstellen hier verder vorm en inhoud aan te geven wordt beschreven in het
volgende hoofdstuk.

7 De verschillende sectoren hebben aangegeven meerkosten te verwachten bij invoering van een kassachecksysteem. Deze kosten

verschillen per sector. Eén van de kernargumenten is dat het centrale database systeem dat door verschillende retailsectoren (en
hun toeleveranciers) gebruikt wordt, moet worden aangepast om bestrijdingsmiddelen geautomatiseerd te kunnen identificeren.
De kosten van deze systeemaanpassing schat men in als aanzienlijk.

20

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

4.

Sectorinitiatieven voor geïntensiveerde voorlichting
over bestrijdingsmiddelen

4.1

Inleiding

Zoals in hoofdstuk 2 beschreven, is in twee verbanden gesproken over de bijdrage die
sectoren kunnen leveren aan gerichte voorlichting aan consumenten over gepast en veilig
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en biociden, en daarmee aan het realiseren van
de intenties van de staatsecretaris. Deze gesprekken hebben in beide gevallen geleid tot
eigen initiatieven van de betrokken sectoren. In de volgende paragrafen geven we deze
initiatieven weer, alsmede enige overwegingen die de betrokkenen daarbij hebben.
De weergaven zijn gebaseerd op door de betrokken partijen geautoriseerde notities met de
uitkomsten van de groepsgesprekken. De onderstaande paragrafen weerspiegelen
zodoende de posities van de betrokken partijen, en niet noodzakelijk de opvattingen van de
onderzoekers.
De volgende paragraaf (4.2) beschrijft het initiatief van de sectoren die betrokken zijn bij de
verkoop aan consumenten van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (excl.
antifoulings). Paragraaf 4.3 beschrijft datzelfde voor de partijen die betrokken zijn bij de
productie en verkoop van antifoulings.
4.2

Consumentenvoorlichting over gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (excl. antifoulings)

4.2.1 Het initiatief
De detailhandel neemt al – veelal samen met producenten en leveranciers – haar
verantwoordelijkheid voor een goede voorlichting aan consumenten, zowel in de
bedrijfsvoering van alledag als in campagnes als ‘bestrijding volgens het boekje’. Zij is nu
voornemens daar verdere invulling aan te geven door naast de verwijzing naar de
etiketinformatie ook gevalideerde informatie over gepast en veilig gebruik te geven aan de
consument langs de volgende lijnen:
 De detailhandel ontwikkelt samen met de overheid, Milieu Centraal en producenten
geüniformeerde en gevalideerde informatie over het voorkomen en bestrijden van
overlast en plagen, over de voordelen en risico’s van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden en over het juist en verantwoord gebruik ervan.
 Gedacht moet worden aan algemene en achtergrondinformatie, specifieke
handreikingen voor probleemoplossing, leeswijzers voor etiketten en
gebruiksaanwijzing.
 De informatie wordt ter beschikking gesteld aan ketens en detaillisten. Deze kunnen
hieruit putten voor het pasmaat vormgeven van de voorlichting in de eigen winkel(s),
in aansluiting op de eigen winkelformules. Doordat men zich in den brede op deze
informatie baseert, ontstaat uniformiteit in de voorlichting en krijgt de consument via
de verschillende kanalen één eenduidig verhaal te horen.
 De informatie wordt ook via internet ter beschikking gesteld. In digitale communicatie
(company websites; webwinkels) kan hiernaar worden verwezen.

21

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?



Bureau KLB, 9 februari 2015

Op de achtergrond kan monitoring plaatsvinden van de voorlichtingseffecten van dit
initiatief, met name in termen van gegroeide kennis en bewustzijn bij consumenten (en
eventueel ook gedragseffecten).

4.2.2 Achterliggende overwegingen van betrokken partijen
 De verantwoordelijkheid van de detailhandel
De detailhandel beschouwt zichzelf onderdeel van de keten van partijen die een
gezamenlijke verantwoordelijkheid hebben bij het bevorderen van een juist en verantwoord
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en biociden door particulieren. In Nederland
bestaat een wettelijk toelatingskader voor gewasbeschermingsmiddelen en biociden. De
detailhandel hecht eraan erop te wijzen dat dergelijke producten slechts op de markt
worden aangeboden en gebruikt, nadat daarvoor een kostbare toelating door het College
voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) is verleend. De
detailhandel heeft een medeverantwoordelijkheid náást de online aanbieders, de
producenten, de professionele gebruikers en de overheid. Daarnaast heeft ook de
consument een eigen verantwoordelijkheid om gewasbeschermingsmiddelen en biociden
bewust en conform gebruiksvoorschriften toe te passen.
Essentieel is een goede samenwerking van de spelers in de keten. De detailhandel ziet in de,
door het ministerie, gewenste voorlichtingscampagne van Milieu Centraal een belangrijk
middel waarmee partijen in de keten vorm en inhoud kunnen geven aan hun gezamenlijke
verantwoordelijkheid en tevens als startpunt om te komen tot sectorbrede gevalideerde
informatie en voorlichting aan de consumenten. Aan het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen of biociden gaat altijd een probleem dan wel overlast vooraf.
Doordat er uniforme informatie voorhanden is vanuit één bron over aanpak van het
probleem dan wel de overlast (bestrijden en voorkomen in toekomst) zal de consument
uniform geïnformeerd en geadviseerd worden.
De detailhandel ziet voor zich de rol om als één van de partijen deze gevalideerde
informatie ter beschikking te stellen aan de consumenten waardoor zij in staat gesteld
worden een juiste keuze voor een bepaald product te maken, met inbegrip van informatie
over de voordelen en risico’s van de betreffende gewasbeschermingsmiddelen en biociden
en over de mogelijkheden om overbodig gebruik te voorkomen.
 Informatievoorziening aan consumenten
In de detailhandel wordt op uiteenlopende manieren voorlichting aan de consumenten
gegeven (zoals advisering bij het betreffende schap of informatievoorziening via
beeldscherm of schriftelijk materiaal) afhankelijk van de soort detailhandel, formule, soort
producten of een bijzonder wettelijk regime. In de drogisterijbranche wordt de kassacheck
gebruikt om ervoor te zorgen dat consumenten die een geneesmiddel aanschaffen zich
daarvan bewust zijn, en om actief na te gaan of zij behoefte hebben aan informatie. De
kassacheck behelst daar nog niet de informatievoorziening als zodanig. Dit komt voort uit
de bijzondere regelgeving die geldt voor deze geneesmiddelen. Daardoor is het instrument
niet geschikt om als detailhandelbreed instrument ingezet te worden. Van belang is dat in
de voorlichting over biociden de mogelijkheid bestaat om een vorm van voorlichting te
kiezen die aansluit bij de winkelformules en de deskundigheid waarmee het
winkelpersoneel zich kan en wil presenteren.

22

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

 Samenwerking bij dit initiatief
Denkbaar is dat dit initiatief de vorm krijgt van een green deal met de overheid – wat kan
bijdragen aan wederzijdse kennis en begrip voor elkaars posities in de komende periode.
Ook kan aansluiting worden gezocht bij al bestaande en in ontwikkeling zijnde green deals
op aanpalende terreinen. Langs die weg, alsook direct in het kader van dit initiatief, zal
tevens de samenwerking worden gezocht met de partners in en om de keten, waaronder de
webwinkels, de producenten en de leveranciers. Deze partners worden door de detailhandel
uitgenodigd te participeren in dit initiatief.
4.3

Consumentenvoorlichting over antifoulings

4.3.1 Het initiatief
De watersportdetailhandel (vertegenwoordigd door brancheorganisatie HISWA) is bereid
een initiatief te nemen voor geïntensiveerde voorlichting aan consumenten (particuliere
booteigenaren) bij de aanschaf van antifoulings. Zij nodigt de Nederlandse antifoulingsproducerende bedrijven (vertegenwoordigd door brancheorganisatie VVVF) uit om zich
hierbij aan te sluiten.
Dit initiatief zou de volgende doelen beogen:
– tegengaan dat consumenten antifoulings (kunnen) aanschaffen en gebruiken die niet
zijn toegelaten voor de consumentenmarkt;
– bevorderen dat nieuwe gebruikers bij hun aanschaf een goede keuze maken (met het
oog op optimale werkzaamheid en minimalisering van milieubelasting en effecten op de
biodiversiteit);
– bevorderen dat bestaande gebruikers bij herhalingsaankoop hun keuze heroverwegen
(op bovengenoemde gronden); en
– bevorderen dat de aangeschafte antifoulings juist en verantwoord worden toegepast.
Aangetekend wordt dat voor deze doeleinden een kassacheck (alleen) niet noodzakelijk het
best passende voorlichtingsmiddel is.
Echter: de betrokken partijen zijn van mening dat een dergelijk initiatief alleen kans van
slagen heeft als deze ondersteund wordt door en simultaan plaatsvindt met
voorlichtingsactiviteiten vanuit de Nederlandse overheid (ministerie en inspectie) en er ook
vanuit de handhaving duidelijke signalen komen over wel- en niet toegestane vormen van
verkoop (zowel in de winkels als via internet).
Daarom menen partijen dat verdere uitwerking van dit initiatief zal moeten plaatsvinden in
afstemming met het ministerie en de inspectie. Partijen merken op dat een ‘Green deal’ een
passende vorm voor de uitwerking van dit initiatief zou kunnen zijn. De HISWA geeft aan
dat zij graag kartrekker van zo’n Green deal is, om zo via de leden de voorlichting aan
watersporters een impuls te kunnen geven.
4.3.2 Achterliggende overwegingen van betrokken partijen
 Antifouling – ontwikkelingen en belang van voorlichting
Antifouling kent een lange historie van (politieke) belangstelling; de laatste jaren was het
relatief rustig. In de afgelopen periode is met medewerking van de antifoulingsector een

23

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

aantal veranderingen in de beoordelingsmethodiek doorgevoerd. De toelatingseisen voor
antifoulingproducten werden (per november 2014) aangescherpt. Dit betekent dat er
andere producten op de markt beschikbaar komen en dat de meeste bestaande producten
zullen verdwijnen. Voor een beperkt aantal producten zal nog een overgangstermijn tot
2015 gaan gelden. Ook is er een verplichting geïntroduceerd voor distributeurs om
producten voor professioneel gebruik niet te leveren aan verkooppunten voor de
consumentenmarkt.8
Deze marktverandering maakt het voor de sector belangrijk om gericht aan voorlichting te
gaan werken. De consument is hiervan namelijk nog niet op de hoogte. Omdat de
verandering al 2015 ingaat, is een startmoment begin 2015 noodzakelijk (het seizoen begint
in het voorjaar) en zal de voorlichting de komende twee vaarseizoenen zijn beslag moeten
krijgen. Hiervoor is voortvarendheid bij de ontwikkeling van dit initiatief geboden.
Het belang van voorlichting over veilig en verstandig gebruik van antifoulings wordt door
de verschillende partijen onderschreven. Zij zien een mogelijkheid dit onderdeel mee te
laten wegen in de toch al benodigde voorlichting. Op deze wijze is het mogelijk tot een
samenhangend voorlichtingspakket te komen.
Niet vergeten moet worden dat antifouling ook positieve effecten heeft. Zo voorkomt het
aangroei en remt daarmee het brandstofverbruik. Ook voorkomt het de introductie van
exoten in lokale wateren. Naar dit laatste onderdeel gaat op korte termijn een onderzoek
plaatsvinden.
 Het belang van handhaving
Het is nog steeds zo dat middelen voor de professionele markt via illegale kanalen aan de
consument worden verkocht. Professionele middelen worden in grootverpakking verkocht.
Per verpakking is de prijs hoger, per gebruikshoeveelheid is de prijs juist lager. Hier zit ook
duidelijk een milieu- en veiligheidsaspect aan. De professionele middelen zijn berekend op
schepen die in bedrijf zijn (varen). Stilliggen (zoals bij watersport veel het geval is) levert
meer lokale milieubelasting op, waar middelen voor de professionele markt niet op
beoordeeld zijn. Professionele middelen vragen om professionele applicatiemethoden
waaronder persoonlijke beschermingsmiddelen in verband met gezondheidsschade.
Via internet zijn veel producten te verkrijgen die in Nederland niet zijn toegelaten. Vaak is
het eenvoudig om bij een buitenlandse leverancier producten te bestellen.
Zichtbaarheid en ruchtbaarheid van handhavingsacties zijn een belangrijk afschrikwekkend
middel. Daarbij gaat het niet zozeer om ‘naming-and-shaming’ maar meer om
ruchtbaarheid te geven aan het feit dat het onderwerp in de belangstelling van de inspectie
staat, dat er serieus wordt gehandhaafd (inclusief boetes).

8 Per 01-04-2014 is een verandering van §3a van het Besluit Biociden en Gewasbeschermingsmiddelen in werking getreden, over

het afleveren van biociden. Artikel 25c betreft het afleveren van biociden door een distributeur, en luidt nu: “Een distributeur die
biociden op de markt brengt draagt er in de wijze van zijn aflevering zorg voor dat biociden uitsluitend worden geleverd aan de in
de toelating aangegeven gebruikers of hun personeel.”

24

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

De sector heeft belang bij een level playing field en dat vraagt ook om een gerichte inzet van
de handhaving.

25

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bijlage A: Over de kassacheck voor UAD
geneesmiddelen
A.1

Inleiding

Een van de deelvragen van het onderzoek ‘Naar een Kassacheck voor Bestrijdingsmiddelen’
is erop gericht inzicht te geven in de ervaringen met de kassacheck voor zelfmedicatie. In
deze bijlage beschrijven we de volgende aspecten: het wettelijk kader, de opleidingseisen,
de invulling door drogisterijen en de naleving en handhaving.
A.2

Wetgeving

A.2.1 De Geneesmiddelenwet
De wetgeving rond geneesmiddelen is vastgelegd in de Geneesmiddelenwet daterend van
februari 2007. In de periode hiervóór bestond er een vergunningstelsel voor Drogisterijen
waarin een zogenaamde ‘toonbank verplichting’ bestond. Drogisten verkochten alle nietrecept geneesmiddelen. In de huidige systematiek mogen alleen door het College ter
Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) toegelaten geneesmiddelenmiddelen worden
verkocht in Nederland. Voor geneesmiddelen zijn er vier categorieën in de wet aangewezen:
Uitsluitend recept (UR), Uitsluitend Apotheek (UA), Uitsluitend Apotheek en Drogist
(UAD) en Algemene Verkoop (AV). De UAD middelen vormen veruit de grootste categorie.
Verkoop van UR en UA middelen verloopt uitsluitend via de apotheek. UAD middelen
mogen alleen door apotheek of drogist worden verkocht. Voor UAD middelen geldt de
bepaling dat de aanbieder ‘verantwoorde zorg’ dient aan te bieden (artikel 62, lid 2):
Geneesmiddelenwet – Artikel 62, lid 2
Degene die in de uitoefening van een bedrijf verkoopactiviteiten verricht en in dat kader
door de in het eerste lid, onder d, bedoelde personen UAD-geneesmiddelen ter hand laat
stellen, dient verantwoorde zorg aan te bieden. Onder het aanbieden van verantwoorde
zorg wordt in ieder geval verstaan dat:
a. de terhandstelling geschiedt onder verantwoordelijkheid en onder toezicht van een
drogist;
b. degene aan wie een UAD-geneesmiddel ter hand wordt gesteld, op duidelijke wijze
wordt ingelicht over hetgeen hij redelijkerwijze moet weten over de aard en het doel
van het geneesmiddel en de te verwachten gevolgen en risico’s daarvan voor zijn
gezondheid, tenzij hij te kennen heeft gegeven daar geen behoefte aan te hebben;
c. uitsluitend een drogist of een assistent-drogist de in onderdeel b bedoelde voorlichting
mag geven, en
d. in het verkooppunt voldoende drogisten en assistent-drogisten aanwezig zijn die
klanten deze voorlichting kunnen geven.
De wet vereist dat bij de verkoop van UAD geneesmiddelen verantwoorde zorg wordt
geboden. Hieronder valt volgens de wet in ieder geval (en dus niet uitputtend):
- het toezicht door een gediplomeerd drogist;

27

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

-

Bureau KLB, 9 februari 2015

een actieve informatieplicht over veilig en juist gebruik door gediplomeerde (assistent)
drogisten – tenzij de klant hier geen behoefte aan heeft;
de aanwezigheid in de winkel van voldoende (assistent) drogisten.

A.2.2 Historie
Uit de kamerstukken blijkt dat in het oorspronkelijk wetsvoorstel 9 alleen sprake is van een
tweedeling: ‘uitsluitend recept’ waarbij de verkoop verloopt via de apotheek en ‘zonder
recept’ waarbij de verkoop is toegestaan zonder specifieke eisen. Op basis van een aantal
amendementen uit de Tweede Kamer10 is de ‘zonder recept’ categorie nader opgedeeld in
UA, UAD en AV. Voor de categorie UAD – de meest omvangrijke – zijn op basis van de
amendementen de opleidingseis en actieve voorlichting in de wet opgenomen. Het
oorspronkelijke aangenomen amendement ging uit van een ongeclausuleerde
voorlichtingplicht inzake UAD-geneesmiddelen. Daaraan is met de motie Van der Vlies
toegevoegd dat er geen voorlichting nodig is als de consument aangeeft daaraan geen
behoefte te hebben. Daarmee is de huidige actieve informatieplicht (‘ja, tenzij’) ontstaan.
Deze specifieke invulling is mede naar aanleiding van een brief van het Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel (CBL) aangepast naar een meer algemene vorm van actieve
voorlichting (waarbij de kassacheck een van de mogelijke uitvoeringsvormen blijft).11
De argumentatie die in de amendementen aangevoerd wordt, richt zich op:
- het voorkomen van een monopolie van apothekers op de verkoop van zelfzorg
geneesmiddelen; en
- terughoudend beleid bij de verkoop van zelfzorggeneesmiddelen mede uit oogpunt van
volksgezondheid.
A.3

Opleidingseis

De Geneesmiddelenwet stelt dat UAD geneesmiddelen alleen door Apotheek en Drogist
verkocht mogen worden en dat een drogistdiploma (en een assistent-drogistdiploma)
alleen uitgereikt kan worden door een door de Minister aangewezen organisatie. In de
‘Beleidsregels aanwijzing examenorganisaties drogisterijbranche’ 12 is dit proces van
aanwijzing verder geformaliseerd. Belangrijke elementen uit deze beleidsregels zijn:
- De beleidsregels leggen het beoordelingskader vast dat in acht genomen moet worden
bij de aanwijzing als examenorganisatie.
- Het beoordelingskader voor de exameneisen is alleen en specifiek gericht op artikel 62
tweede lid van de Geneesmiddelenwet.
- Een commissie13 bestaande uit: Centraal Bureau Drogisterijbedrijven, Centraal Bureau
Levensmiddelenhandel, de Consumentenbond en Neprofarm 14 adviseert de Minister
over een verzoek om als examenorganisatie aangemerkt te worden.
- Deze commissie legt ook de minimumeindtermen voor vakbekwaamheid vast van
(assistent-) drogist.
9 Kamerstuk 29359-1
10 Zie o.a. Kamerstuk 29359-60 (PvdA/CDA) en Kamerstuk 29359-76 (SGP)
11 Zie Kamerstuk 29359-88 (Brief van Minister Hoogervorst aan de Kamer)
12 Staatscourant 17680, 1 juli 2013
13 Zie www.commissieaed.nl (website van de Commissie Aanwijzing Examens Drogisterijbranche).
14 Neprofarm is de brancheorganisatie van fabrikanten en importeurs van zelfzorgproducten.

28

Bureau KLB, 9 februari 2015

A.4

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Kassacheck – invulling door drogisterijen

A.4.1 Centraal Bureau Drogisterijbedrijven15
Voor de drogisterijbranche is de Kassacheck een invulling van de informatieplicht rekening
houdend met zelfbediening. Voor de leden van de CBD maakt de kassacheck deel uit van de
certificeringregeling. In die regeling wordt de wettelijk vereiste verantwoorde zorg verder
ingevuld en uitgewerkt omdat deze in de Geneesmiddelenwet niet uitputtend is geregeld.
Zo wordt in de certificeringseisen onder meer geregeld wat de adviesverplichting precies
inhoudt, hoe het toezicht binnen de organisatie geregeld moet zijn en op welke wijze daarop
controle plaatsvindt. Controle vindt plaats door de CBD, die daartoe is geaccrediteerd door
de Raad van Accreditatie. De controle bestaat uit audits, uit mystery shopping en uit een
regelmatige zelftoets die wordt bijgehouden in een logboek (waar ook weer op wordt
gecontroleerd). Op grond van dit alles heeft de CBD redelijk zicht op de mate waarin
drogisterijen de kassacheck daadwerkelijk uitvoeren. In zo´n 80 à 85% van de
gecontroleerde winkels wordt dit alles correct nageleefd.
Het CBD is ook bezig met een richtlijn voor internetverkoop van zelfzorggeneesmiddelen.
Hierin wordt de wettelijke eis van verantwoorde zorg specifiek ingevuld en uitgewerkt voor
de online verkoop van UAD-geneesmiddelen. Die wordt afgestemd met de IGZ, waarbij ook
afspraken worden gemaakt over de handhaving. Er wordt nu gekeken hoe het in de praktijk
verloopt. Er zijn twee pilotbedrijven mee bezig, die worden gevolgd. Een probleem daarbij
is nog dat de koppeling van de producten in GS1 momenteel nog niet optimaal is.16
A.4.2 Effect van kassacheck
Over het effect van de kassacheck op consumentengedrag is weinig bekend. Er is wel
onderzoek gedaan (NIPO 2006/7 en 2011), waaruit bleek dat medewerkers ook uit eigen
beweging advies geven (bijv. dat neusdruppels maximaal 7 dagen gebruikt mogen worden).
Consumenten ervaren dat ook; maar het effect daarvan is moeilijk te onderzoeken. Wel zijn
ook onderzoeken gedaan (onder meer door de Europese organisatie van
vergiftigingencentra) naar hoe risico’s van zelfmedicatie zijn te beperken. Daaruit kwam
naar voren dat een samenstel van maatregelen het meest effectief is: beperking van het
aantal verkooppunten, een veilige verkoopomgeving (toezicht en voorlichting) en
begrijpelijke informatie op verpakking en bijsluiter.
A.4.3 Andere drogisterijen
De aanpak zoals boven beschreven geldt in principe voor drogisterijen aangesloten bij de
CBD. Over hoe niet aangesloten drogisterijen dit doen is geen publieke informatie
voorhanden.

15 Op basis van gesprek met Mevrouw D. van der Zon en Dhr. M. Hummel van het CBD
16 GS1 is een samenwerkingsverband van leveranciers en detaillisten, gericht op het ontwikkelen van een database met

productgegevens zodat papierloos kan worden gehandeld. Deze database is nog niet compleet gevuld, daar wordt nog aan gewerkt.

29

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

A.5

Bureau KLB, 9 februari 2015

Naleving

A.5.1 Inzet IGZ17
De Geneesmiddelenwet stelt dat de klant die zelfzorgmedicatie koopt, voorgelicht moet
worden over het veilig gebruik, tenzij de klant aangeeft dat niet te willen. De drogisterij
sector heeft dit ingevuld met een ‘kassacheck’-aanpak, een branche-eigen invulling en
daarmee een vorm van zelfregulering.
De handhavingaanpak van IGZ is een risicogebaseerde aanpak: daar waar grote risico’s zijn
te verwachten is de handhavingsinzet het grootst. Voor zelfzorgmedicijnen is het
ingeschatte risico over het algemeen laag. De handhavingsinzet vanuit IGZ is daarmee
beperkt.
Wel zijn er aandachtssituaties. Een voorbeeld is een zelfscan-supermarkt waar ook
zelfzorgmedicatie wordt verkocht. Hier kan geen informatieoverdracht aan de klant meer
plaatsvinden en daarbij is er geen controle meer op de totale hoeveelheid van een
geneesmiddel dat een klant aanschaft.
Het huidige beeld is dat de aanpak vanuit de branche (CBD) op het gebied van de
zelfregulering en de zelfcontrole voldoet. Incidenteel voert IGZ wel controles uit om, daar
waar de invulling door de drogisterij niet goed verloopt, de zaak weer ‘op scherp’ te krijgen.
Zo blijven drogisterijen die niet bij CBD zijn aangesloten een aandachtsgebied.
A.5.2 Naleving door drogisterijen
In de afgelopen jaren zijn er door/in opdracht van consumentenorganisaties en televisieprogramma’s verschillende onderzoeken gedaan naar de werking van de
‘kassacheck’.
Consumentenbondonderzoek uit 2013 laat het volgende zien:
- De vraag of de klant behoefte heeft aan meer informatie, wordt in 40-70% van de
gevallen gesteld (afhankelijk van de specifieke drogisterijketen).
- Zo’n 40% van de drogisterijen doorloopt vervolgens de juiste (door de branche zelf
voorgeschreven) vraagsequentie
Eerder onderzoek van de consumentenbond uit 2012 liet zien dat 77% van de drogisterijen
de kassacheck toepast en dat 10% hiervan de juiste vervolgvragen stelt. In eerdere
onderzoek (2010) bedroeg het percentage drogisterijen dat een kassacheck uitvoerde 50%.
De ‘werking van de kassacheck’ is in de genoemde onderzoeken ook beoordeeld aan de
hand van de kwaliteit van de uiteindelijke vraagbeantwoording. Over de uitkomst hiervan
bestaat verschil van mening tussen CBD en Consumentenbond. Dit valt buiten de scope van
het onderhavige rapport.

17 Op basis van Telefonisch onderhoud met Dhr. Hans ter Steege, Programma Directeur Eerstelijnszorg

30

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bijlage B: Over verkoop van bestrijdingsmiddelen via
internet
B.1

Inleiding

Deze bijlage beschrijft verschillende aspecten van het online aanbod van biociden en
gewasbeschermingsmiddelen. Op basis van een gerichte internetzoektocht hebben we de
volgende aspecten in kaart gebracht:
 Het land van herkomst van de aanbieders
 Typering van de aanbieders (grotere thuiswinkel, outlet van bestaand winkelbedrijf,
kleinere thuiswinkel)
 Het soort informatie dat via de website wordt aangeboden (op verschillende
detailniveaus)
B.2

Aanpak

Aan de hand van twaalf door de begeleidingscommissie samengestelde zoektermen is een
google-search uitgevoerd om tot een overzicht van het aanbod en de aanbieders van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden op internet te komen. Wij zijn hierbij als volgt te
werk gegaan:
 Per zoekterm zijn de eerste tien ‘treffers’ opgenomen in het onderzoek. ‘Treffers’ zijn
websites die (een gedeelte van) hun verkoop online aanbieden en verkopen.
 Bij elke treffer werd vervolgens gekeken naar de herkomst/nationaliteit van de
aanbieder, het type aanbieder en het type informatie dat via de website werd
aangeboden.
 In de analyse is verder rekening gehouden met een verdere indeling naar het type
bestrijdingsmiddel, te weten: ‘gewasbescherming’ (51 treffers), ‘biociden’ (74 treffers)
en ‘antifouling’ (10 treffers).
 Bij het onderdeel ‘informatievoorziening’ is allereerst op hoog detailniveau het soort
informatie in kaart gebracht. Dit is later geaggregeerd naar de categorieën ‘geen
informatie’, ‘informatie over gebruik’, ‘informatie over veiligheid, en ‘beide vormen van
informatie’.
Gebruikte zoektermen
anti-muggen, mierenlokdoos, ongediertebestrijding, slakkendood/slakkenkorrels,
bladluizen, antifouling, desinfectie, zilvervisjes, roundup onkruidbestrijding,
bestrijdingsmiddelen kopen, waterbehandeling producten, mosverdelger
B.3

Resultaten

B.3.1 Herkomst aanbieders
De zoektermen leiden voornamelijk naar Nederlandse websites. Van het totaal is meer dan
75% van de websites afkomstig uit Nederland. De groepen gewasbescherming (n=51) en
biociden (n=74) rake respectievelijk meer dan 70% en 85% Nederlandse aanbieders. Dat
ligt anders bij de groep ‘antifouling’ (n=10). Daar komen 6 van de 10 treffers uit het
buitenland. De resultaten zijn weergegeven in figuur 1.

31

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

Figuur 1. Herkomst van online aanbieders van bestrijdingsmiddelen

B.3.2 Typering aanbieders
Over het totaal gezien is de groep van websites die alleen via internet verkopen (48%)
ongeveer even groot als de groep webwinkels die als extra verkoopkanaal dienen van een
bestaande winkel (52%). Per subgroep ligt de verdeling net iets anders. Bij de
gewasbeschermingsmiddelen (n=51) hebben de thuiswinkels de overhand met 63%, terwijl
er bij de biociden (n=74), met een percentage van 57%, juist meer verkoopkanalen zijn van
bestaande winkelbedrijven. Antifouling (n=10) kent een veel hoger percentage van 80%
voor verkoopkanalen van bestaande bedrijven. Interessant is verder dat hier geen grotere
thuiswinkels tussen zitten. Figuur 2 geeft een overzicht van de resultaten.
Figuur 2. Typering van online aanbieders van bestrijdingsmiddelen

B.3.3 Informatievoorziening
De belangrijkste vorm van informatievoorziening betreft algemene informatie, gevolgd
door het geven van gebruiksaanwijzingen en het melden van de werkzame stoffen. Zo’n
30% bestaat uit andere vormen van informatievoorziening. Dit beeld is ongeveer hetzelfde
bij gewasbescherming en biociden. Bij antifouling is ook het aanbieden van een productvel

32

Bureau KLB, 9 februari 2015

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

een belangrijke vorm van informatievoorziening. Een en ander is inzichtelijk gemaakt in
figuur 3.
Figuur 3. Overzicht van informatieaanbod bij online aanbod bestrijdingsmiddelen

In figuur 4 zijn de uitkomsten verder geaggregeerd naar twee hoofdcategorieën:
gebruiksinformatie en veiligheidsinformatie. Dan blijkt dat ongeveer 50% van de websites
in zowel de groep gewasbescherming als de groep biociden, hierover geen informatie geeft.
Bij gewasbescherming is het grootste deel van de verstrekte informatie gericht op gebruik.
Dit geldt ook voor biociden, hier is ook duidelijk een groter aandeel bedrijven dat
informatie aanbiedt over veiligheid. Bij antifouling is in 40% van de gevallen geen
informatie te vinden over het gebruik of de veiligheid. In een groot deel van de gevallen dat
wel informatie wordt aangeboden behelst dit zowel gebruiks- als veiligheidsinformatie.
Figuur 4. Overzicht van informatieaanbod bij online aanbod bestrijdingsmiddelen
(geaggregeerd)

33

Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Bureau KLB, 9 februari 2015

B.3.4 Overige observaties
 Professional/particulier
In meer dan 80 procent van de gevallen is de beoogde klant een particulier. Alleen bij de
zoekterm ‘desinfectiemiddelen’ is dit niet het geval en is de website in 4 van 5 gevallen
gericht op professionals.
 Gewasbescherming
Consumenten die zoeken op gewasbeschermingsmiddelen komen over het algemeen – 70%
van de gevallen – uit bij Nederlandse aanbieders. De rest komt uit België. Eén aanbieder
komt uit Duitsland. Deze websites doen redelijk aan informatievoorziening. Echter bij meer
dan 50% van de aanbieders wordt geen relevante gebruiks- of veiligheidsinformatie
gegeven. De gevaren van roundup met glyfosaat voor het milieu wordt maar bij één website
aangekaart.
De websites zijn voornamelijk thuiswinkels die alleen via internet verkopen.
 Biociden
Consumenten die zoeken naar biociden komen in 86% van de gevallen uit bij Nederlandse
aanbieders. De rest komt uit België. Eén aanbieder komt uit Duitsland. Deze consumenten
worden redelijk geïnformeerd. Echter wordt ook hier bij iets meer dan de helft van de
gevallen geen relevante informatie gegeven qua gebruik en veiligheid.
Van de websites die biociden verkopen zijn 57% verkoopkanalen van al bestaande offline
winkels. De rest bestaat uit websites die alleen via internet verkopen.
 Antifouling
Consumenten die zoeken naar antifouling komen in 40% van de gevallen uit bij
Nederlandse aanbieders. Bij antifouling kwamen er 5 Engelstalige websites naar voren,
vermoedelijk door het gebruik van een Engelse zoekterm. Deze Engelse sites informeerden
de consument over het algemeen door middel van een productvel of een
veiligheidsinformatieblad.
Van de websites binnen deze groep zijn er 2 bedrijven die alleen online verkopen en 8 die
ook als offline winkel bestaan.
 Overige manieren van informatievoorziening
Er is een aantal interessante manieren van informatievoorziening. Zo bieden sommige
online drogisten de optie om te bellen met gecertificeerde drogisten voor extra informatie,
ter vervanging van de kassacheck in de winkel. Een andere interessante manier is om
ruimte op de website te bieden voor klantenbeoordelingen en ervaringen van klanten.
B.4



34

Concluderend
Op trefwoord zoekende consumenten komen hoofdzakelijk uit bij Nederlandse
websites.
Van de 120 treffers zijn er 52 grotere thuiswinkels (43%), 62 verkoopkanalen van
bestaande bedrijven (52%) en 6 kleinere thuiswinkels (5%). Dat wil zeggen dat het
aanbod wordt gedomineerd door grotere thuiswinkels en bestaande bedrijven; daaruit
volgt dat ook de meest internetverkopers redelijk vindbaar en ‘aanspreekbaar’ zijn.

Bureau KLB, 9 februari 2015






Kassacheck voor bestrijdingsmiddelen?

Het aanbod van biociden vindt hoofdzakelijk plaats via websites van bestaande
winkelbedrijven.
In ongeveer de helft van de gevallen wordt bij de aangeboden bestrijdingsmiddelen
noch gebruiksinformatie, noch veiligheidsinformatie gegeven.
Informatievoorziening bestaat voornamelijk uit algemene informatie,
gebruiksaanwijzingen en melden van de werkzame stoffen.
Bij antifouling wordt vaker ook veiligheidsinformatie verstrekt dan bij andere
bestrijdingsmiddelen.

35