Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 000 VI

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het
jaar 2019

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 oktober 2018
Op 12 juni 2018 heb ik u per brief geïnformeerd over de wijze waarop ik
invulling wil geven aan de ambitie uit het Regeerakkoord dat vrijwilligers,
die werken met mensen in een afhankelijkheidssituatie, gratis een
Verklaring Omtrent Gedrag (VOG) kunnen aanvragen.1 Ik heb in deze brief
onder andere aangegeven dat de nieuwe regeling Gratis VOG voor
vrijwilligers op 1 november aanstaande in zal gaan. Naar aanleiding van
deze brief heeft een schriftelijk overleg plaatsgevonden, waarbij ik vragen
heb beantwoord over onder andere de effectiviteit van de regeling, het
toekomstig gebruik en de rol van de koepelorganisaties.2 Een aantal
Kamerfracties heeft mij verzocht om voor 1 november aanvullende
informatie te verstrekken over de regeling. Met deze brief geef ik aan dit
verzoek gehoor. Ik zal u in deze brief achtereenvolgens informeren over de
organisaties die in aanmerking komen voor de nieuwe regeling, het
aanvraagproces en de wijze waarop ik u zal informeren over de
voortgang. Meer informatie over de regeling Gratis VOG voor vrijwilligers
komt voor 1 november tevens beschikbaar op de website
www.gratisvog.nl. De criteria die van toepassing zijn om een organisatie
aan te merken als Gratis VOG-organisatie zijn vastgelegd in de regeling
die ik voor 1 november zal publiceren in de Staatscourant.
Welke organisaties komen in aanmerking voor de regeling?
Vrijwilligers zijn van onschatbare waarde voor de samenleving. Ik vind het
van belang dat organisaties, waar vrijwilligers actief zijn, voldoende
aandacht hebben voor de risico’s op grensoverschrijdend gedrag door
vrijwilligers. Ook van belang is dat deze organisaties een actief en
gedegen beleid formuleren deze risico’s te beperken. Hier is op dit

1
2

kst-35000-VI-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Kamerstuk 34 775 VI, nr. 106.
Kamerstuk 34 775 VI, nr. 120.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VI, nr. 5

1

moment nog niet altijd sprake van. Onderdeel van dit beleid kan zijn dat
organisaties een VOG verlangen van hun vrijwilligers
Het uitgangspunt van de nieuwe regeling is dat een VOG gratis aangevraagd kan worden door alle vrijwilligers die werken met mensen in een
afhankelijkheids-situatie. Er is dus sprake van een verbreding ten opzichte
van de bestaande regeling, omdat voor meer vormen van vrijwilligerswerk gratis een VOG kan worden aangevraagd. De bestaande
regeling valt onder de verantwoordelijkheid van de Minister voor
Rechtsbescherming en ziet alleen op vrijwilligers die werkzaam zijn bij
vrijwilligersorganisaties die werken met mensen met minderjarigen of
mensen met een verstandelijke beperking. De bestaande regeling heeft als
doel het voorkomen van seksueel grensoverschrijdend gedrag. De nieuwe
regeling zal onder de verantwoordelijkheid van de Minister van VWS
vallen. Met de nieuwe regeling wordt beoogd verschillende vormen van
grensoverschrijdend gedrag door vrijwilligers te voorkomen. De drie
belangrijkste criteria om in aanmerking te komen voor de nieuwe regeling
Gratis VOG voor vrijwilligers zijn:
1. Er moet sprake zijn van vrijwilligerswerk. Dit betekent dat er geen
verplichting bestaat om de werkzaamheden uit te voeren, dat er geen
sprake is van betaalde activiteiten (een vergoeding binnen de fiscale
vrijwilligersregeling is wel mogelijk) en dat de werkzaamheden in
georganiseerd verband plaatsvinden.
2. De vrijwilliger werkt met kwetsbare personen. Het «werken met»
impliceert dat sprake is van een direct contact. Onder kwetsbare
personen versta ik bijvoorbeeld minderjarigen, mensen die zorg- en
ondersteuning ontvangen en mensen met een verstandelijke beperking. Ik zal hiervoor geen strikte definities meegeven. Organisaties die
in aanmerking willen komen voor de regeling dienen beargumenteerd
aan te geven dat de vrijwilligers die zij inzetten werken met kwetsbare
personen.
3. De organisatie moet een actief en gedegen preventie- en integriteitsbeleid hanteren. Om in aanmerking te komen voor de regeling dient een
organisatie haar integriteitsbeleid toe te lichten in een beleidsplan of
een link naar haar website op te nemen, waar het plan is uitgewerkt.
Aanvraagproces
Alle organisaties die in aanmerking willen komen voor de regeling kunnen
hun organisatie aanmelden op de website www.gratisvog.nl. Hierbij
dienen zij informatie over het type vrijwilligerswerk en het gevoerde
preventie- en integriteitsbeleid aan te leveren (zie bovenstaande criteria).
Ook dienen zij een inschatting te maken van het aantal vrijwilligers dat de
aankomende vijf jaar in aanmerking zal komen voor een gratis aanvraag
van de VOG. Dit heeft onder andere ten doel om een organisatie bewust
te laten nadenken over het aantal vrijwilligers waarvoor het een VOG
nodig acht en tevens om enig zicht te houden op de te verwachten
toestroom van het aantal aanvragen. Het CIBG zal vervolgens beoordelen
of de betreffende organisatie voldoet aan de criteria van de regeling en de
organisatie hiervan op de hoogte stellen. Als een organisatie eenmaal is
aangemerkt als een Gratis VOG-organisatie dan geldt deze toelating voor
een periode van maximaal vijf jaar. Hierna moet een nieuwe aanvraag
worden gedaan. Organisaties ontvangen ruim voor het aflopen van deze
periode een bericht. Organisaties die al zijn toegelaten tot de bestaande
regeling van Justitie en Veiligheid zijn automatisch ook toegelaten tot de
nieuwe regeling voor dezelfde periode van vijf jaar.3

3

Voor deze organisaties geldt als start van de periode van vijf jaar het moment van toelating tot
de bestaande regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VI, nr. 5

2

Als een organisatie is aangemerkt als Gratis VOG-organisatie dan kan het
via de website van Justis aangeven welke vrijwilligers gratis een VOG
kunnen aanvragen. Hiervoor hebben organisaties eHerkenning nodig. De
betreffende vrijwilligers krijgen hiervan bericht en maken zelf de afweging
of zij inderdaad een VOG willen aanvragen. De hieraan gekoppelde
juridische screening blijft de verantwoordelijkheid van de Minister voor
Rechtsbescherming en wordt uitgevoerd door Justis, zoals dat nu ook het
geval is.
Anders dan andere (vrijwilligers)organisaties beschikken kerkelijke
gemeenten en parochies vanwege privacy-overwegingen niet over een
KvK-nummer op lokaal niveau. Hierdoor hebben zij momenteel geen
toegang tot eHerkenning en kunnen zij niet elektronisch communiceren
met de overheid, en daarmee met Justis, dat verantwoordelijk is voor de
afgifte van de VOG. Ik vind het van essentieel belang dat ook kerkelijke
gemeenten en parochies gebruik kunnen maken van de regeling Gratis
VOG voor vrijwilligers. Op dit moment verkent het Interkerkelijk Contact in
Overheidszaken (CIO) of een aangepaste KvK-inschrijving door kerken
mogelijk en wenselijk is. Ik begrijp dat dit op korte termijn duidelijk wordt.
Het is mijn hoop en verwachting dat alle kerkelijke gemeenten en
parochies vervolgens zo snel mogelijk kunnen deelnemen aan de
regeling. Mocht een aangepaste KvK-inschrijving toch niet mogelijk zijn,
dan ga ik graag met het CIO in gesprek over alternatieve opties. Op dit
moment zorgt het CIO ervoor dat vrijwilligers die werkzaam zijn binnen de
Rooms-Katholieke Kerk, de Protestantse Kerk en het Leger des Heils op
alternatieve wijze gratis een VOG kunnen aanvragen. Ik zal het CIO in staat
stellen om dit te blijven doen voor deze vrijwilligers, en eventueel ook
voor vrijwilligers die werkzaam zijn bij andere kerkgenootschappen, totdat
een structurele oplossing voor bovenstaande gevonden is.
De koepelorganisaties NOC*NSF, NOV en CIO hebben ook bij de nieuwe
regeling een belangrijke rol. Zij zijn actief betrokken bij het vormgeven
van de regeling en onderhouden veelvuldig contact met het Ministerie
van VWS, Justis en het CIBG. De koepelorganisaties krijgen middelen om
hun achterban te activeren en hen te informeren over het belang van een
actief en gedegen preventie- en integriteitsbeleid. Tevens zullen de
koepelorganisaties diverse informatieproducten ontwikkelen en krijgen zij
een belangrijke rol in het aansturen van een pool van experts die door
(vrijwilligers)organisaties geraadpleegd kan worden.
Zoals ik u al eerder heb bericht, is een van de uitgangspunten van de
nieuwe regeling Gratis VOG voor vrijwilligers dat de bureaucratie en
administratieve lasten zo beperkt mogelijk worden gehouden. Tegelijkertijd is het noodzakelijk om enkele voorwaarden te stellen aan het
gebruik van de regeling om ervoor te zorgen dat deze het gewenste effect
heeft en om eventueel misbruik te voorkomen.
Informeren over de regeling
Het is mijn verwachting dat het vrijwilligerswerk met de nieuwe regeling
Gratis VOG voor vrijwilligers veiliger wordt. De regeling zal ik periodiek
evalueren, waarbij ik onder andere kijk naar het gebruik van de regeling
en de mate waarin de regeling bijdraagt aan het aantal organisaties dat
een actief en gedegen preventie- en integriteitsbeleid hanteert. De eerste
evaluatie vindt naar verwachting eind 2019 of begin 2020 plaats. Ik zal u
informeren over de uitkomsten van deze evaluatie. Ik zal in de opstartfase
van de nieuwe regeling nauw contact houden met de koepelorganisaties,
het CIBG en Justis om de verwachte toestroom van het aantal aanvragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VI, nr. 5

3

op beheerste wijze te laten verlopen. Zoals ik tijdens het schriftelijk
overleg Gratis VOG heb aangegeven, zal ik u tevens informeren indien er
sprake is van een dreigende budgetover-schrijding.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 000 VI, nr. 5

4