Reclassering Nederland

Ministerie van Justitie en Veiligheid
In ternetconsultatie

Reclassering Nederland
Landelijk kantoor

Vivaldiplantsoen 100-200

Datum
Onderwerp
Briefnummer

3533 JE Utrecht

Contactpersoon

Postbus 8215

Telefoon

3503 RE Utrecht

8-mail

2 april 2019
Internetconsu Itatie conceptwetsvoorstel Invoeringswet USB
19 .015/101944/JB/HD

-

(T) 088-8041000
((1) www.reclassering.nI

Geachte heer, mevrouw,
Op 8 februari 2019 heb ik het conceptvoorstel Invoeringswet herziening
tenuitvoerlegging strafrechtelijke beslissingen (USB) ontvangen. Met dit
wetsvoorstel beoogt cle regering de Wet herziening tenuitvoerlegging
strafrechtelijke beslissingen (Stb. 2017, 82) gereed te maken voor
inwerkingtreding. Daarnaast worden enkele zaken in de tenuitvoerlegging
geregeld, waaronder de afschaffing van de executieverjaringstermijnen en een
wetstechnische stroomlijning van bepalingen over de tbs-maatregel en de PIJmaatregel.
Achtergrond
Met de Wet USB verschuift de verantwoordelijkheid voor de tenuitvoerlegging
van sancties van het Openbaar Ministerie naar de Minister van Justitie en
Veiligheid. De belangrijkste gedachte hierachter is dat vanuit het ministerie
meer zicht kan worden gehouden op de tenuitvoerleggingsketen en ook
centraler kan worden gestuurd op de prestaties in deze keten. Het OM kan zich
dan richten op haar magistratelijke taken in de opsporing en vervolging. De
invoering van de wet is een complexe opgave die grote impact heeft op de
verschillende partners, waaronder op de reclasseringsorganisaties. De afgelopen
periode hebben de drie reclasseringsorganisaties (hierna 3RO) samen met
ketenpartners en medewerkers van uw departement bezien welke gevolgen
deze verschuiving heeft en wat nodig is om deze veranderopgave te realiseren.
Naast de implementatiewerkzaamheden, dienen ook andere AMvB’s in verband
met het Besluit USB (zoals correctie van verwijzingen) te worden gewijzigd. Dit
wordt gerealiseerd met de onderhavige invoeringswet.
—

—

Wij hebben als 3R0 met belangstelling kennis genomen van de
consultatieclocumenten en stellen het op prijs dat wij in de gelegenheid worden

gesteld om onze mening daarover kenbaar te maken. Het onderhavige
wetsvoorstel voorziet in de wijziging van andere AMvB’s in verband met het
Besluit USB (zoals correctie van verwijzingen) en heeft dus een meer technisch
karakter. De 3R0 gaan ervan uit dat de correcties zorgvuldig zijn doorgevoerd.
De 3R0 hebben er -gelet op het voorgaande- derhalve voor gekozen om slechts
op een aantal specifieke punten hun zienswijze te geven.
Verstandelijke handicap of licht verstandelijk beperkt?
In artikel 6:2:8 wordt in het eerste lid “de gebrekkige ontwikkeling van zijn
geestvermogens of een psychische stoornis” vervangen door “een psychische
stoornis, psychogeriatrische aandoening of verstandelijke handicap”. De 3R0
zijn ongelukkig met de term “verstandelijke handicap”, aangezien dit ook als
normerend kan worden ervaren. Het heeft de voorkeur van de 3R0 als zou
worden aangesloten bij de reeds gehanteerde terminologie, te weten “licht
verstandelijk beperkten”.
Beëindiging maatregel tbs
In artikel 6:2:17 staat beschreven dat beëindiging door de rechter van de
maatregel van terbeschikkingstelling met bevel tot verpleging van
overheidswege niet plaatsvindt dan nadat de verpleging van overheidswege
gedurende minimaal een jaar voorwaardelijk beëindigd is geweest.
In het tweede lid wordt hier een uitzondering op gemaakt, namelijk indien de
rechter bij de beslissing de maatregel van terbeschikkingstelling niet te
verlengen met toepassing van artikel 2.3 van de Wet forensische zorg een
zorgmachtiging als bedoeld in artikel 6:5, aanhef en onderdeel a, van de Wet
verplichte geestelijke gezondheidszorg, dan wel een rechterlijke machtiging voor
opname en verblijf als bedoeld in artikel 24 van de Wet zorg en dwang
psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte cliënten afgeeft.
Alhoewel de 3R0 niet weten of een dergelijke situatie zich in de praktijk zal
voordoen, bestaat in hun ogen wel het risico dat indien die GGZ-behandeling
als bedoeld in het tweede lid al dan niet contrair wordt beëindigd, er
vervolgens ook geen justitiële titel is op grond waarvan door de reclassering
toezicht kan worden gehouden. Dit kan ook in strijd zijn met het gedachtengoed
van de wet langdurig toezicht. De 3R0 adviseren de huidige constructie te
handhaven, waarbij de voorwaardelijke beëindiging wordt opgeschort door een
GGZ-opname waarmee iemand “rechtens zijn vrijheid is ontnomen”. Na ontslag
wordt het jaar voorwaardelijke beëindiging dan vervolgd. Indien de persoon na
een succesvolle of stabiliserende en risico reducerende GGZ-behandeling met
ontslag gaat, kan op inhoudelijke redenen de voorwaardelijke beëindiging tbs
eveneens voortijdig worden afgerond. Voorkomen moet worden dat er
discontinuïteit ontstaat op het toezicht van de voortgang van de voorwaardelijke
beëindiging inclusief het voorkomen van het missen van de gelegenheid de
verlenging te adviseren door de reclassering en deze te vorderen door het OM.
-

—

2

Adequate registratie van registratietermijnen tbs
Op grond van het nieuwe artikel 6.6.10 lid 3 zou indien het proefverlof,
gebaseerd op een juiste en adequate risicoanalyse, van een ter beschikking
gestelde ten minste twaalf maanden onafgebroken heeft voortgeduurd zonder
dat in deze periode de terbeschikkingstelling is verlengd de verpleging van
overheidswege voorwaardelijk worden beëindigd. Alhoewel de 3RO inhoudelijk
begrijpen waarom deze keuze is gemaakt, vragen zij wel aandacht voor de
noodzaak van een adequate registratie van termijnen tbs. Anders bestaat het
risico dat onbedoeld een tbs weliswaar wordt verlengd, maar automatisch
overgaat in voorwaardelijke beëindiging, zonder dat daar een bewuste afweging
-

-

over is gemaakt c.q. toe is besloten.
Nu de coördinatie van tbs en PIJ over gaat naar het AICE en er nog geen
geroutineerde werkpraktijk is op dit punt, komt deze aanpassing wellicht te
vroeg. Bovendien zal in elke tbs-zaak toch de afweging gemaakt moeten worden
of deze moet worden verlengd dan wel over kan gaan in de voorwaardelijke
beëindiging.
Dit geldt in beginsel ook voor artikel 6:6:31 lid 3, waarin is bepaald dat indien
het scholings- en trainingsprogramma van een jeugdige ter beschikking gestelde
ten minste zes maanden onafgebroken heeft voortgeduurd, zonder dat in deze
periode de terbeschikkingstelling is verlengd, het bevel tot plaatsing in een
justitiële jeugdinrichting voorwaardelijk wordt beëindigd. Het belang van een
adequate registratie is hier zelfs nog iets groter, aangezien bij jeugd de
voorwaardelijke beëindiging niet oneindig kan worden verlengd zoals bij tbs.
Stroomlijning van de tbs-maatregel en de PIJ-maatregel
In de invoeringswet is in een aantal bepalingen aandacht besteed aan de
wetstechnische stroomlijning van de tbs-maatregel en de PIJ-maatregel.

De PIJ-maatregel is een behandelmaatregel voor jeugdigen bij wie er sprake is
van een ontwikkelingsstoornis of psychische aandoening. In de volksmond wordt
deze maatregel meestal aangeduid als ‘jeugd-tbs’. In die zin hebben de 3RO er
wel begrip voor dat is gekozen om in artikel 77h de term “plaatsing in een
inrichting voor jeugdigen” te vervangen door “terbeschikkingstelling van de
jeugdige” en dat de terminologieën meer op elkaar aansluiten. Eveneens
ondersteunen wij het voornemen om de regeling voor de praktijk eenvoudiger
toepasbaar te maken. Daarbij is aansluiting gezocht bij de wettelijke vormgeving
van de regeling van de tbs-maatregel. De 3R0 zien daarnaast ook de voordelen
van de mogelijkheid tot fasering, zodat er een stok achter de deur mogelijk
blijft.
Tegelijkertijd zit er een accentverschil tussen de maatregelen en het is in onze
ogen essentieel dat dit ook behouden blijft (ook al is sprake van stroomlijning
van de begrippen). Zo ligt het accent bij de uitvoering van de PIJ-maatregel niet
op straf maar op gedragsverandering. Het belang van de jongere en
bescherming van de maatschappij staan voorop. Naast het terugdringen van de

3

kans op recidive (terugval) is de PIJ-maatregel gericht op het bevorderen van
re-integratie van de jongere in de maatschappij. Dit accent ligt bij de tbs voor
volwassenen toch net iets anders. De mogelijkheid dat de tbs jeugd overgaat in
de tbs volwassenen met verpleging, moet voor ons begrip niet een
vanzelfsprekendheid worden gezien de andere aard van de tbs-maatregel in
verhouding tot de pedagogische insteek van de PIJ-maatregel.
Daarnaast wordt in de artikelen artikel 77s, derde lid, Sr en artikel 77sa Sr
uiteengezet op welke wijze de terbeschikkingstelling kan verlopen (met of
zonder bevel tot plaatsing in een jeugdinrichting). De 3R0 hebben de
verwachting dat een dergelijke fasering in de praktijk een positief effect zal
kunnen sorteren, daar het bevel tot plaatsing als een soort stok achter de deur
kan worden gezien. In die zin is ook aangesloten bij de systematiek van de tbs
volwassenen. Tegelijkertijd kent de tbs-volwassenen ook nog het onderscheid
tussen tbs met voorwaarden en de tbs met bevel verpleging. In onze ogen is dit
onderscheid voor jeugdigen niet aanwezig. De 3R0 vragen zich af op welke wijze
ervoor gezorgd gaat worden dat hier geen verwarring over ontstaat.
Ten slotte met betrekking tot de verlenging van de tbs jeugd. Blijkens artikel
77t lid 2 nieuw wordt deze vastgesteld op 1 of 2 jaar, conform tbs volwassenen.
In onze ogen is deze stroomlijning van de termijnen niet wenselijk. Reden
hiervoor is dat het een jeugdmaatregel is waarbij zoals ook al eerder is
aangegeven het accent ligt op de gedragsverandering van de jongere. De in
onze ogen in deze situaties langdurige verlengingsmogelijkheid kan dan
contraproductief werken. Soms is het wenselijk de maatregel (ten behoeve van
een STP) met 6 of zelfs maar met 3 maanden te verlengen (en dit gebeurt in de
praktijk ook met enige regelmaat). Deze optie verdwijnt, waardoor de optie om
te verlengen met 12 maanden door de rechtbank als te zwaar wordt gezien,
terwijl vanuit een pedagogisch/hulpverlenings-/resocialisatie oogpunt ook ‘maar’
3 maanden extra nodig zouden zijn. Binnen de tbs volwassen is dat wellicht
passend (daar kan de maatregel immers ook 25 jaar duren), maar bij tbs jeugd
beperkt het de flexibiliteit (die de jongere ook nodig heeft).
—

-

Proeftijd
Op grond van artikel 6:1:8 lid 2 (nieuw) loopt de proeftijd niet gedurende de tijd
dat de veroordeelde rechtens zijn vrijheid is ontnomen. De 3R0 zijn het hier
inhoudelijk mee eens. Wel zouden wij graag duidelijkheid verkrijgen wat precies
wordt verstaan onder de term “rechtens zijn vrijheid is ontnomen”. De situatie
van gedwongen opname in de psychiatrie valt hier in onze ogen namelijk onder.
Echter, deze opname bevat doorgaans ook een periode van transmurale
behandeling waarbij de persoon nog wel onder de machtiging valt, maar soms
alweer thuis verblijft in het kader van voorwaardelijk ontslag uit de psychiatrie;
de machtiging loopt dan nog. De vraag van de 3R0 is hoe hier in de praktijk
mee om te gaan en ook hoe deze informatie bij het CJIB/AICE terecht moet
komen ingeval van opname in de reguliere niet-forensische psychiatrie.

4

Tot slot

Zoals we ook reeds eerder hebben aangegeven, worden op dit moment tussen
ambtenaren van uw departement en diverse ketenpartners onder andere in
het kader van een zorgvuldige implementatie van de wet USB nog verschillende
gesprekken gevoerd over de invulling van diverse onderdelen en ook over de
hierbij behorende bevoegdheden (zoals de rol van het OM en het AICE, en de
discussies die nu nog lopen over de invulling van de PIJ/Jeugd tbs). Het is
mogelijk dat deze discussies nog gevolgen hebben voor de tekst van de
invoeringswet of het besluit USB. We gaan ervan uit dat de wijzigingen in de
met deze wet samenhangende ontwikkelingen door het departement worden
gevolgd en waar nodig ook worden aangepast in de diverse wetten en besluiten.
—

Vanzelfsprekend ben ik bereid tot een nadere toelichting op mijn brief. Ook zijn
we bereid op onderdelen nader in gesprek te gaan voor wat betreft toelichting
en uitwerking in regelingen.
Met vriendelijke groet, mede namens mijn collega’s Saskia Capello van de
Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Hans-Martin Don van het Leger des
Heils Jeugdbescherming & Reclassering,

algemeen directeur

5