Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 573

Migratiebeleid

Nr. 31

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 januari 2009
Hierbij doe ik u, mede namens de staatssecretaris van Justitie, een onderzoek toekomen naar de ketensamenwerking tussen gemeenten en IND
waar het gaat om vreemdelingen die een bijstandsuitkering aanvragen.
Hierin wordt ook ingegaan op de effectiviteit van de toets op rechtmatig
verblijf die CWI en UWV uitvoeren wanneer vreemdelingen een WW-uitkering aanvragen. Hiermee geef ik gevolg aan de toezegging die ik heb
gedaan in mijn brief van 9 oktober 20081, alsmede aan de toezegging
gedaan tijdens het Algemeen Overleg met uw Kamer d.d. 29 oktober 2008
over het Modern Migratiebeleid ten aanzien van bijstand aan gezinsmigranten (Kamerstuk 30 573, nr. 14).
Bijgaand rapport is gebaseerd op het onderzoek dat het Informatie en
Analyse Centrum van de IND bij de IND en de Inspectie Werk en Inkomen
bij gemeenten en UWV hebben uitgevoerd.2
Bij brief van 5 april 20063 hebben de toenmalige staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en minister voor Vreemdelingenzaken
en Integratie uw Kamer op de hoogte gebracht van de herijking van
afspraken tussen gemeenten en de IND inzake bijstandsaanvragen door
vreemdelingen wier verblijfsstatus aanleiding geeft tot een melding van
het beroep op bijstand van de gemeente aan de IND. Niet voor alle in
Nederland woonachtige vreemdelingen behoeft een beroep op bijstand
tot een melding aan de IND te leiden. Zo heeft bijvoorbeeld een beroep op
bijstand door toegelaten asielzoekers geen gevolgen voor hun verblijfsstatus en is een melding daarvan door de gemeente dus overbodig.

Kamerstukken II 2008/2009, 29 407, nr. 96.
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
3
Kamerstukken II 2005/2006, 29 861 en
29 544, nr. 5.

Het onderhavige onderzoek richt zich vooral op de uitvoering van
genoemde herijkte afspraken. Daarbij maakt een gemeente er in voorkomende gevallen bij de IND melding van indien een vreemdeling bijstand
ontvangt. De IND beoordeelt of het beroep op bijstand gevolgen heeft
voor het verblijfsrecht. Wanneer het verblijfsrecht is beëindigd is daarmee
ook het recht op een bijstandsuitkering vervallen. Het doel van de

KST127249
0809tkkst30573-31
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 573, nr. 31

1
2

1

afspraken is een uitkering ingevolge de WWB zo spoedig mogelijk te
beëindigen indien een vreemdeling daar ingevolge zijn verblijfstitel geen
recht op heeft.

Conclusies onderzoek
Op grond van het onderzoek naar de samenwerking tussen gemeenten en
de IND bij het verstrekken van een bijstandsuitkering aan vreemdelingen
met een beperking in hun verblijfsrecht trekken de onderzoekers de
volgende conclusies. In de eerste plaats is het zeer onwaarschijnlijk dat er
veel vreemdelingen zullen zijn die in strijd met de geldende verblijfsvoorschriften een bijstandsuitkering ontvangen. Dit komt voornamelijk
omdat het – hoewel in theorie mogelijk – in de rechtspraktijk vrijwel altijd
onmogelijk is om het verblijfsrecht op grond van een beroep van de
vreemdeling op de publieke middelen te beëindigen. De redenen hiervoor
liggen voornamelijk in de internationale verplichtingen die Nederland
heeft, voortvloeiend uit verdragen, zoals artikel 8 EVRM en het vrije
verkeer voor EU-onderdanen.
De meldingsprocedure bij een beroep op publieke middelen heeft er
overigens wel toe geleid dat enkele tientallen vreemdelingen aan wie door
de IND een voornemen tot verblijfsbeëindiging is verstuurd, op eigen
initiatief hun bijstandsuitkering hebben laten stopzetten.
In de tweede plaats concluderen de onderzoekers dat de samenwerking
tussen de gemeenten en de IND, vooral met betrekking tot de informatieuitwisseling, kan worden verbeterd. Uit het onderzoek blijkt dat de informatievoorziening van gemeenten en de IND niet voldoende op elkaar
aansluit. Bij de ruime meerderheid van de gemeenten is de meldingsplicht
wel bekend, maar bestaat tegelijk onduidelijkheid over welke gevallen wel
en welke gevallen niet moeten worden gemeld aan de IND. Daarnaast is
het voor gemeenten niet duidelijk of en op welk moment een melding
door de IND is afgehandeld, omdat gemeenten van de IND geen expliciete
terugkoppeling ontvangen. Uit de onderzoeksgegevens blijkt dat niet altijd
alle gemeentelijke medewerkers die te maken hebben met de afhandeling
van bijstandsaanvragen van vreemdelingen even goed op de hoogte zijn
van de meldingsplicht. Ten slotte hebben veel gemeenten geen volledig
inzicht in het aantal meldingen dat ze hebben gedaan aan de IND en kan
de IND geen volledig inzicht bieden in het resultaat van de behandeling
van de ontvangen meldingen. Overigens kunnen gemeenten zelf de
actuele verblijfsstatus van vreemdelingen nagaan in de GBA.
De beoordeling van de verblijfsstatus is een vast onderdeel bij CWI en
UWV bij de behandeling van een aanvraag en tijdens de WW-uitkering.
Deze procedure functioneert naar behoren zo laat het onderzoek zien. Ten
tijde van de afronding van het onderzoek was voor een zeer gering aantal
vreemdelingen met een WW-uitkering onduidelijk welke verblijfsstatus zij
hebben. Op dit moment verricht UWV nader onderzoek naar deze gevallen, waarvan de resultaten naar verwachting in januari beschikbaar
komen.

Maatregelen
In 2009 zal ik de volgende maatregelen treffen.
Met name op het gebied van communicatie tussen gemeenten en de IND
is verbetering mogelijk. Met het oog hierop zullen SZW en Justitie gezamenlijk gemeenten voorlichten over de situaties waarin het beroep van
een rechtmatig in Nederland woonachtige vreemdeling gevolgen kan
hebben voor de rechtmatigheid van het verblijf. Daarmee wordt de nadruk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 573, nr. 31

2

gelegd op de situaties waarin er duidelijk sprake is van oneigenlijk gebruik
van bijstand door de vreemdeling en strijdigheid met de verblijfsvoorwaarden.
Om de samenwerkingsafspraken tussen de IND en gemeenten meer
bekendheid te geven, zullen de afspraken worden verduidelijkt aan zowel
gemeenten als het Koppelingsbureau van de IND. Ook zal de IND in
overleg met SZW een nieuw standaardmeldingsformulier voor gemeenten ontwikkelen. Bezien wordt of het nieuwe informatiesysteem van de
IND (INDIGO), dat nog in ontwikkeling is, meer mogelijkheden zal kunnen
bieden voor de registratie en analyse van meldingen die de gemeenten
doen. Het instellen van een aparte, beveiligde mailbox vormt in dit
verband tevens een goede optie om meldingen en terugkoppelingen op
correcte wijze tussen betrokken instanties over te brengen.
In het kader van verbetering van de communicatie zal verder worden
overgegaan tot het aanstellen van vaste aanspreekpunten voor gemeenten binnen het Koppelingsbureau. De mogelijkheid dit ook bij gemeenten
te doen zal hierbij worden meegenomen. Daarnaast zal door middel van
instelling van een landelijk platform verdere verbetering op operationeel
niveau kunnen plaatsvinden. De mogelijkheid hiertoe wordt in overleg
met gemeenten nader bezien.
Ten aanzien van het voorkomen van ongevraagde meldingen wil ik in
overleg met het ministerie van Justitie en zonodig het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties bezien of het mogelijk is de
GBA-codes te wijzigen in die zin dat het voor de Sociale Dienst van een
gemeente bij raadpleging van de GBA direct duidelijk is of het aanvragen
van een bijstandsuitkering gevolg kan hebben voor het verblijfsrecht.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 573, nr. 31

3