Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 824

Integratiebeleid

Nr. 383

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 april 2023
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 20 december 2022 over
Uitvoeringsbrief inburgering (Kamerstuk 32 824, nr. 380).
De vragen en opmerkingen zijn op 8 februari 2023 aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van 6 maart 2023
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuzu
De adjunct-griffier van de commissie,
Van den Broek

kst-32824-383
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Inhoudsopgave
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en
reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie en
reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie en
reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
en reactie van de bewindspersoon

2
2
12
16
18

Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie en
reactie van de bewindspersoon
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van voorliggende
brief en wensen hierover enkele vragen te stellen.
De leden van de VVD-fractie vragen of het juist is dat na de inwerkingtreding van de wet de daadwerkelijke invoering alsnog erg langzaam op
gang is gekomen en er praktisch sprake is geweest van nog eens drie
maanden stilstand. Zo ja, wat zijn hiervan volgens de Minister de
oorzaken? Zo nee, kan de Minister beschrijven hoe het wel is gegaan?
Het proces van verzenden van kennisgevingen van de inburgeringsplicht
onder de Wet inburgering 2021 (verder: Wi2021) is op 1 maart 2022 hervat
voor gezinsmigranten en op 25 maart 2022 voor asielmigranten. De
312 personen die een onjuiste kennisgeving van de inburgeringsplicht
hadden ontvangen zijn in mei 2022 geïnformeerd over de wet waar zij
onder vallen en de mogelijkheid om onder de andere wet in te burgeren.
Zoals ik op 9 juni 2022 aan uw Kamer heb gemeld1 is de reden dat zij
hierover niet eerder zijn geïnformeerd dat ik, samen met de ketenpartners,
deze groep zorgvuldig wilde informeren over de keuze die aan hen werd
voorgelegd. Ik vond het belangrijk dat de inburgeringsplichtigen een
weloverwogen beslissing konden nemen. De brief is daarom in goed
overleg opgesteld en in 8 talen vertaald. Daarnaast is er een zorgvuldig
werkproces ingericht voor het afhandelen van de keuze.
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd naar de stand van zaken
rondom de inburgering van nieuwkomers die eerder in 2022 onjuist
werden geïnformeerd over het te volgen inburgeringstraject (Wet
inburgering 2013 (Wi2013) of Wi2021). Mede gezien de vertraging die
inburgeringskandidaten hiermee hebben opgelopen en de onwenselijkheid hiervan voor zowel de kandidaat zelf als de samenleving, zijn alle
onjuist geïnformeerde kandidaten reeds ingedeeld in één van de twee
trajecten en wat is de huidige status van hun inburgeringstraject? Per
wanneer is de groep onjuist geïnformeerde kandidaten van start gegaan
met hun inburgeringstraject? Kan de Minister bevestigen dat alle
kandidaten uit de onjuist geïnformeerde groep inmiddels actief aan het
inburgeren zijn, ook de asielstatushouders die geen vaste einddatum
hadden om hun keuze voor een inburgeringstraject kenbaar te maken? Zo
ja, om hoeveel kandidaten gaat het? Zo nee, waarom niet?

1

Kamerstuk 32 824, nr. 363.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

2

Inmiddels zijn alle personen die in het begin van 2022 een onjuiste
kennisgeving hebben ontvangen, ingedeeld. 213 van hen vallen onder de
Wet inburgering 2013 (verder: Wi2013) en 99 onder de Wet inburgering
2021. Voor de personen die onder de Wi2013 vallen hebben 136 personen
een lening toegekend gekregen. Daarnaast is van 120 van de personen
binnen de Wi2013 een factuur ontvangen van de taalschool, wat erop
duidt dat deze personen gestart zijn met taalles. Hoeveel personen er
precies gestart zijn is echter niet met zekerheid te zeggen. Gezinsmigranten kunnen ook op eigen initiatief en eigen kosten een traject gestart
zijn, maar hiervan is dan geen activiteit geregistreerd bij DUO.
Wat betreft de Wi2021 is bij 81 van de 99 personen een leerbaarheidstoets
afgenomen, en bij 68 van de 99 personen een PIP vastgesteld. Ook hier
geldt dat niet met zekerheid vast te stellen is hoeveel personen daadwerkelijk gestart zijn met hun inburgering. Voor wat betreft de personen bij
wie nog geen activiteit is vastgesteld kan het zijn dat een deel nog in een
AZC verblijft.
Daarnaast willen de leden van de VVD-fractie graag nader ingaan op de
eerste ervaringen met de Wi2021 en in het bijzonder de uitvoering van het
financieel ontzorgen van asielstatushouders. Zo lezen deze leden dat de
Minister in gesprek is met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) en gemeenten over de knelpunten die zij hierbij ondervinden, zoals
het ontbreken van mogelijkheden om maatwerk toe te passen. Ook
vernemen deze leden in deze brief dat de Minister samen met de Minister
voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen kijkt in hoeverre een
wetsaanpassing mogelijk is. Graag willen deze leden van deze
gelegenheid gebruik maken om te benadrukken dat het financieel
ontzorgen van asielstatushouders een belangrijk onderdeel vormt binnen
de pijlers van de Wi2021 en een meerwaarde kan zijn in het succesvol
laten integreren van nieuwkomers. Zo hebben pilots eerder laten zien dat
financieel ontzorgen juist de financiële zelfredzaamheid van nieuwkomers
kan vergroten. In het licht van deze positieve uitkomsten, welke mogelijkheden en ruimte ziet de Minister om gemeentes meer mogelijkheden tot
maatwerk te geven zonder daarbij te tornen aan het fundament en de
pijlers van de Wi2021?
Verplicht financieel ontzorgen is als wetsartikel onderdeel van de
Participatiewet en ingebed in het inburgeringsstelsel. Het doel is om te
voorkomen dat onzekerheid over de financiële positie in de beginfase van
het inburgeringstraject afleidt van inburgering en om financiële
problemen te voorkomen. Verschillende onderzoeken lagen hieraan ten
grondslag, waarin gewezen werd op het complexe systeem in Nederland
van onder andere toeslagen en het risico op schulden bij statushouders.
Gemeenten hebben een belangrijke regiefunctie gekregen om te
voorkomen dat de basisvoorzieningen voor deze groep onder druk komen
te staan en financiële problemen in een later stadium ontstaan. De vorm
die hiervoor gekozen is, is het betalen van een beperkt aantal vaste lasten
vanuit de bijstand in combinatie met begeleiding richting financiële
zelfredzaamheid.
Uit het eindrapport van de pilots over financieel ontzorgen (getiteld «Hoe
te zorgen voor «echt ontzorgen»») kwam naar voren dat er sprake is van
grote diversiteit binnen de groep asielstatushouders. Voor een deel van
hen heeft financieel ontzorgen zoals het nu verplicht is, meerwaarde. Een
deel is meer gebaat bij andere vormen van begeleiding en voor een deel
kan financieel ontzorgen juist averechts werken omdat zij al financieel
vaardig zijn en meer onrust ervaren als gemeenten hun vaste lasten
betalen vanuit de bijstand. De gesprekken die ik met gemeenten heb
gevoerd bevestigen dit beeld.
De huidige kaders voor financieel ontzorgen bieden, zo lijkt, te weinig
ruimte aan gemeenten om in te spelen op de individuele situatie van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

3

statushouder. Dit wordt ook benoemd door de Nationale ombudsman in
het rapport «Een status met weinig armslag». Daarmee schiet het zijn doel
voorbij.
Zoals benoemd in de verzamelbrief, die ik reeds aan uw Kamer heb
verzonden, heb ik, samen met de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen besloten om het wetsartikel van financieel ontzorgen
te herzien en vooruitlopend daarop tijdelijk een ruimere uitleg te geven
aan financieel ontzorgen. Het doel van financieel ontzorgen blijft in stand.
De gemeente blijft verplicht om asielstatushouders met een bijstandsuitkering te ondersteunen om financiële problemen te voorkomen, maar kan
afwijken van de vorm zoals die nu is vastgelegd in het wetsartikel over
ontzorgen (het betalen van de vaste lasten uit de bijstand).
Tevens willen de leden van de VVD-fractie dieper ingaan op de beperkte
doorstroom vanaf het opleggen van de inburgeringsplicht tot het
daadwerkelijk beginnen van het inburgeringstraject en het volgen van
lessen. Zo blijkt uit eerste cijfers dat in totaal bij 19 procent van de
inburgeringsplichtige asielstatushouders een Plan Inburgering en
Participatie (PIP) is vastgesteld. Kan de Minister deze groep nader duiden?
Klopt het dat alle statushouders uit deze groep vanaf 2022 inburgeringsplichtig zijn onder de Wi2021? Deze leden maken zich zorgen om de grote
groep inburgeringsplichtige asielstatushouders die wel inburgeringsplichtig is onder de Wi2021, maar bij wie nog geen PIP is vastgesteld en
dus nog niet is gestart met de inburgeringscursus ondanks het verstrijken
van een heel jaar. Kan de Minister inzicht geven in hoeveel van de
inburgeraars bij wie nog geen PIP is vastgesteld wel al sprake is van
uitplaatsing naar een woning in een gemeente en hoeveel van hen nog in
een asielzoekerscentrum (azc) verblijven?
Deelt de Minister de zorgen van de leden van de VVD-fractie? Zo ja, welke
mogelijkheden ziet de Minister in het versnellen van de doorlooptijden
zodat mensen sneller aan de slag kunnen met onder andere het leren van
de taal? Zo nee, waarom niet?
Zowel bij asielstatushouders als gezins- en overige migranten die
inburgeringsplichtig zijn onder de Wi2021 is de start van de inburgering
langzamer op gang gekomen dan verwacht. Een eerste oorzaak hiervoor
is geweest de situatie rondom het overgangsrecht in de eerste maanden
van 2022. Daarnaast speelt het moment van huisvesting een rol voor
asielstatushouders. Ook blijkt uit een analyse die op dit moment met de
ketenpartners wordt afgerond dat gemeenten niet in alle gevallen de
gestelde PIP-termijn van 10 weken halen. Dit wordt nog nader onderzocht.
Op 28 februari verbleven 9.747 inburgeringsplichtige asielstatushouders
onder de Wi2021 nog in een azc, waarvan 308 personen een vastgesteld
PIP hadden. Dit laat zien dat de brede intake tot nu toe voor een zeer klein
aandeel van de inburgeringsplichtige asielstatushouders wordt afgerond
terwijl de asielstatushouder in het azc woont.
In totaal waren er op 28 februari 2023 12.691 asielstatushouders met een
inburgeringsplicht op grond van de Wi2021 gehuisvest in een gemeente.
Hiervan hadden er 6.703 een vastgestelde PIP en 5.988 nog niet.(bron:
DUO, peildatum 28 februari 2023). Uit recentere cijfers (bron DUO
peildatum 16 maart 2023) blijkt dat gemeenten in 54% van de gevallen het
PIP vaststellen buiten de daarvoor geldende termijn van 10 weken,
gerekend vanaf huisvesting.
Ik vind het, net als de VVD-fractie, erg belangrijk dat inburgeringsplichtigen snel kunnen starten met hun inburgering. Gemeenten hebben
daarbij een cruciale rol. Zij hebben immers de taak om de brede intake uit
te voeren en het PIP vast te stellen. Samen met COA en gemeenten werk
ik aan manieren om de start van de inburgering al op het azc te bevorderen. Ik voer op korte termijn een bestuurlijk overleg met de VNG hoe dit
proces sneller en beter kan. Ook onderzoek ik samen met gemeenten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

4

welke belemmeringen er zijn om direct na huisvesting het PIP vast stellen
en het inburgeringstraject te starten. Vóór de voorjaarsnota informeer ik
uw Kamer over de bevindingen.
Daarnaast ben ik van plan om in het kader van de monitoring en evaluatie
van de Wi2021 in de tweede helft van 2023 een kwalitatief onderzoek te
laten uitvoeren naar de uitvoering van de eerste fase van de inburgering.
Onderwerpen die daarbij aan bod komen zijn de vroege start in de azc’s,
de voorinburgering, de maatschappelijke begeleiding, de brede intake
inclusief de leerbaarheidstoets, de totstandkoming van het PIP, de
financiële ontzorging en de start van de leerroutes. In dit onderzoek zullen
ook de factoren in de uitvoering die van invloed zijn op de doorlooptijden
onderzocht worden.
Hoe staat het met het uitvoeren van de «warme overdracht» tussen
inburgeraar, gemeente en azc om de doorloop te faciliteren? Deze leden
hebben eerder vernomen dat de warme overdracht niet altijd plaatsvond,
dat de afstand tussen de gemeente en het azc als een knelpunt werd
ervaren en dat destijds een handreiking «warme overdracht» is opgesteld
door het kabinet. Wordt deze handreiking nu ook daadwerkelijk ingezet
om de doorloop en het vaststellen van het PIP te faciliteren? Zo ja, sinds
wanneer en wat zijn de eerste resultaten? Zo nee, waarom niet? Welke
andere mogelijkheden ziet de Minister om de afstand tussen azc’s en
gemeenten te verkleinen?
Ik heb signalen ontvangen dat er op dit moment nog te weinig uitvoering
gegeven wordt aan de warme overdracht. De warme overdracht staat of
valt met een goede samenwerking tussen de uitvoerende organisaties.
Daarom onderstreep ik het belang van een goede samenwerking en
informatieoverdracht tussen gemeenten en het COA om een soepele start
van de inburgering en een doorlopende lijn vanuit de opvang te
waarborgen. De handreiking is bedoeld als hulpmiddel voor gemeenten
en COA. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de scenario’s zoals
beschreven in de handreiking, maar ook combinaties van scenario’s
komen voor,waarbij het bieden van maatwerk heel erg belangrijk is. COA
en Divosa organiseren gezamenlijk snelkookpansessies met klantmanagers van gemeenten en casemanagers van het COA, om de samenwerking en daarmee de warme overdracht tussen het COA en gemeenten
verder te versterken.
Ook lezen de leden van de VVD-fractie dat asielstatushouders veelal
langer dan voorzien in het azc verblijven en daardoor in veel gevallen niet
kunnen starten met de inburgering. De leden van de VVD-fractie zijn van
mening dat het starten van een inburgeringstraject niet afhankelijk zou
moeten zijn van het verkrijgen van een woning en dat ingezet moet
worden op het zo vroeg mogelijk starten van het inburgeringstraject van
statushouders, ook als dat betekent dat de inburgering al start in het azc.
Deze leden zijn dan ook positief dat de Minister op dit moment
gesprekken voert met gemeenten en Centraal Orgaan opvang asielzoekers
(COA) om het aantal inburgeringstrajecten dat al in het azc start, te
verhogen en moedigen de Minister graag aan om samen met het COA en
met gemeenten actief te zoeken naar aanvullende mogelijkheden en
instrumenten om dit te realiseren. Ziet de Minister hier bijvoorbeeld ook
kansen wanneer het aankomt op het vergroten van de rol en de mogelijkheden van meedoenbalies in het azc? Zo ja, welke concrete mogelijkheden
ziet de Minister hier? Zo nee, waarom niet?
Ik deel de mening dat het starten van een inburgeringstraject niet
afhankelijk zou moeten zijn van het verkrijgen van een woning. Naar mijn
mening moet door gemeenten ingezet worden op het zo vroeg mogelijk
starten van het inburgeringstraject van statushouders, ook als dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

5

betekent dat de inburgering al start in het azc. De tijdigheid van het
inburgeringstraject (ook bekend als «vroege start») is een van de
belangrijkste subdoelen van de Wi2021. De Wi2021 biedt de mogelijkheid
aan statushouders om tijdens hun verblijf in het azc te starten met een
voorbereidend inburgeringsprogramma dat wordt georganiseerd door het
COA. Mijn ambitie is stevig om samen met het COA en gemeenten ervoor
te zorgen dat de inburgering al in het azc start. Ik ben met gemeenten en
COA in gesprek over oplossingsrichtingen die mogelijk zijn om de
praktische hobbels die worden ervaren te slechten. Of de Meedoenbalies
hierin een rol zouden kunnen spelen neem ik mee in de uitwerking van de
motie van het lid Podt c.s.2 d.d. 29 november 2022 waarbij de regering
wordt verzocht om de mogelijkheden te verkennen om voor de Meedoenbalies meerjarige financiering te realiseren. Zoals de motie verzoekt kom
ik hierop terug in in Q2.
Voorts willen de leden van de VVD-fractie graag weten of en welke
belemmeringen in gegevensuitwisseling gemeenten ervaren om voor een
inburgeraar daadwerkelijk een goede PIP te kunnen afspreken en te
monitoren. Is het juist dat Vluchtelingenwerk geen gegevens wil delen
over een inburgeraar met de gemeente? Is er een wettelijke basis voor
gemeenten om bij Vluchtelingenwerk gegevens uit te vragen als Vluchtelingenwerk tegelijkertijd door gemeenten wordt gefinancierd om een rol
te spelen in de uitvoering van de inburgeringswet? Zo nee; welke
mogelijkheden ziet het kabinet hiervoor alsnog?
Van VWN heb ik vernomen dat zij geen bezwaar hebben tegen het delen
van gegevens, zolang daar een juridische grondslag voor is. Contractafspraken die gemeenten en hun uitvoerders maken zijn daarvoor de basis.
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het kader van het uitvoeren van
de motie van het lid Becker3 blijkt dat ruim een kwart van de gemeenten
niet weet hoe zij het praktijkgedeelte van de module Arbeidsmarkt en
Participatie (MAP) moet invullen. Juist in het licht van het belang van het
opdoen van werkervaring op de arbeidsmarkt, achten deze leden het van
belang dat gemeenten een duidelijke invulling kunnen geven aan het
praktijkcomponent van de MAP. Ziet de Minister mogelijkheden en ruimte
om samen met deze groep gemeenten om de tafel en aan de slag te gaan
met het verder invullen van de praktijkcomponent van de MAP? Zo ja
welke? Zo nee, waarom niet?
Ik deel met de VVD-fractie dat het van cruciaal belang is dat nieuwkomers
snel aan het werk gaan. De praktijkcomponent levert ook naar mijn
mening een belangrijke bijdrage aan de kennismaking met de Nederlandse arbeidsmarkt. Ook voor gemeenten is het van belang dat nieuwkomers zo snel mogelijk aan het werk geholpen worden. Het streven is
immers dat nieuwkomers in hun inburgeringstraject taalverwerving en
(vrijwilligers)werk combineren.
Het geschetste beeld van de invulling van de praktijkcomponent is deels
gebaseerd op de recent verschenen KIS-monitor. Dit onderzoek is relatief
kort na de invoering van de Wi2021 (in april en mei van 2022) uitgevoerd
waardoor nog onvoldoende gezegd kan worden over de uiteindelijke
invulling van de praktijkcomponent. Op dat moment waren veel
gemeenten nog bezig met het realiseren van het aanbod. Ik heb er
vertrouwen in dat op het volgende meetmoment in het najaar gemeentne
hierin verdere voortgang hebben gemaakt.

2
3

Kamerstuk 36 200 XV, nr. 22
Kamerstuk 35 925 XV, nr. 17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

6

Graag wijs ik op het recent verschenen plan van aanpak «statushouders
en werk4» waarin ik samen met andere relevante partijen inzet op
verbetering van de arbeidsmarktkansen en arbeidsparticipatie van
statushouders. De arbeidsparticipatie van statushouders blijft fors achter
bij andere bevolkingsgroepen. Daarom acht ik het een prioriteit dat
statushouders sneller en duurzamer kunnen meedoen op de arbeidsmarkt. Aan de hand van vier actielijnen heb ik afspraken gemaakt en ben
ik aan de slag met betrokken partijen, waaronder die uit de Taskforce
«Voor een Inclusieve Arbeidsmarkt» (VIA5).
De leden van de VVD-fractie willen voorts nader ingaan op de slagingspercentages van inburgeringsplichtigen van de afgelopen jaren. Deze leden
maken zich met name zorgen over de relatief lage slagingspercentages
(2015–2019) van asielstatushouders ten opzichte van gezins-migranten en
overige migranten. Zo liggen de slagingspercentages onder deze laatste
groep een stuk hoger en het aantal ontheffingen een stuk lager. Hoe
verklaart de Minister de grote verschillen tussen beide groepen? Welke
specifieke factoren bemoeilijken de slagingskans van de asielstatushouders die nog steeds inburgeringsplichtig zijn maar die wel al langer
dan 3 jaar aan het inburgeren zijn? Welke concrete maatregelen is de
Minister voornemens te treffen om deze factoren positief te beïnvloeden
en om uiteindelijk toe te werken naar een hoger slagingspercentage en
een lager aantal ontheffingen?
Het verschil in slagingspercentages tussen asielstatushouders, gezinsmigranten en overige migranten is grotendeels te verklaren door de
verschillen tussen deze groepen. De startpositie van gezinsmigranten en
overige migranten in Nederland is wezenlijk anders dan die van asielstatushouders. Voor zowel gezinsmigranten als voor geestelijk bedienaren
geldt dat zij de weloverwogen keuze hebben gemaakt om naar Nederland
te verhuizen om zich ofwel te vestigen bij hun partner ofwel te komen
werken bij een religieuze of levensbeschouwelijke organisatie. Zij hebben
zich voorbereid op hun komst en verplichtingen in Nederland. Zo hebben
de meesten van hen het examen inburgering in het buitenland afgelegd.
Daardoor hebben zij veelal al enige kennis van de Nederlandse taal (op
niveau A1) als zij starten met hun inburgeringstraject in Nederland.
Daarnaast beschikken ze vaak over meer doenvermogen onder andere
door het beschikbare netwerk en de partner die reeds geworteld is in de
Nederlandse samenleving en die over een (voldoende hoog) inkomen
beschikt of bijvoorbeeld een werkgever die hen in de Nederlandse
samenleving wegwijs kan maken.
Een deel van de verklaring voor het verschil in ontheffingen kan ook
liggen in het gegeven dat onder asielmigranten het percentage analfabeten hoger is dan onder gezinsmigranten6 en dat gezinsmigranten en
overige migranten veelal uit landen komen waar zij in hun jeugd formeel
onderwijs hebben genoten7.
De specifieke factoren die de slagingskans bemoeilijken van de asielstatushouders die nog steeds inburgeringsplichtig zijn maar die wel al langer
dan drie jaar aan het inburgeren zijn kunnen ook te maken hebben met

4

Kamerstuk 32 824, nr. 381.
De Taskforce VIA bestaat uit de volgende partijen SZW, OCW, ABU, AWVN, COA, Divosa, FNV,
G4, G40, MBO Raad, NBBU, Randstad, SAM, SBB, SER, UAF, UWV, VH, VNG, VNO-NCW – MKB
NL en VluchtelingenWerk Nederland. De acties uit de plan van aanpak zijn ook onderdeel
geworden van de Werkagenda VIA (2022–2025) die met de Taskforce VIA overeengekomen is.
6
Uit het onderzoek van Significant naar de AGI ontheffing Wi2013 blijkt dat 23% van de
inburgeraars een ontheffing heeft gekregen: 15% via de leerbaarheidstoets voor analfabeten,
8% via examenpogingen
7
Kamerstuk 35 483, nr. 3, p. 18.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

7

het feit dat asielmigranten vaker uit oorlogsgebieden komen en daardoor
vaker een trauma hebben of PTSS8.
Om de inburgeringstrajecten van deze groep succesvoller te laten
verlopen zijn er bestuurlijke afspraken met gemeenten gemaakt om
asielstatushouders onder de Wi2013 te begeleiden. Hiervoor zijn middelen
beschikbaar gesteld waarmee een impuls gegeven is aan de uitstroom
van inburgeringsplichtigen onder de Wi2013. Een deel van de middelen is
ook ingezet voor de meest kwetsbare groep: de ELIPs (ELIP: Einde Lening
nog Inburgeringsplichtig). Zoals ook aangegeven in de uitvoeringsbrief
Inburgering van december 2022 is vanaf 1 januari 2023 de rol van de
gemeenten bij de ondersteuning en begeleiding van de ELIP-groep in de
regelgeving opgenomen. Hierdoor is directe gegevensverstrekking van
DUO aan gemeenten mogelijk. Dit helpt gemeenten om de doelgroep
goed in beeld te krijgen en biedt de ELIP-aanpak een nieuwe impuls.
Ook willen de leden van de VVD-fractie stil staan bij de aanpak van het
tekort aan Nederlands als tweede taal (NT2-)docenten in het inburgeringsonderwijs. Deze leden willen nogmaals van deze gelegenheid gebruik
maken om te benadrukken dat het goed leren van de Nederlandse taal
voor nieuwkomers een cruciaal onderdeel is in het succesvol integreren in
de Nederlandse samenleving. Wat deze leden betreft, valt of staat de
uitvoering van die opgave met de beschikbaarheid van goed taalonderwijs en derhalve met voldoende gekwalificeerde taaldocenten. Deze
leden zijn dan ook positief dat afgelopen periode is gewerkt aan tijdelijke
maatregelen om de beschikbaarheid van het inburgeringsonderwijs te
versterken zonder daarbij in te boeten op kwaliteit van onderwijs. Wel
vragen deze leden of er niet meer mogelijk is om die kwaliteit te
waarborgen en tegelijkertijd meer lescapaciteit van bevoegde docenten
mogelijk te maken. Het kabinet heeft ervoor gekozen vanwege de eerdere
fraudegevoeligheid online lessen uit de mogelijkheden te schrappen.
Maar is het kabinet bereid te bezien of de fraudegevoeligheid van online
lessen op andere manieren kan worden aangepakt, in plaats van de
mogelijkheid als geheel te schrappen? Is het kabinet het met de leden van
de VVD-fractie eens dat er een meerwaarde kan bestaan van de online les
door een bevoegde docent, ten opzichte van een fysieke les door een
onbevoegde docent? Kan het kabinet dit bovendien overwegen tegen de
achtergrond van de wens om meer maatwerk mogelijk te maken voor
duale trajecten? Als het leren van de taal al vanaf het begin gecombineerd
kan worden met werken, is dat grote winst voor de integratie, maar helaas
vertellen veel inburgeraars dat de verplichte fysieke aanwezigheid vele
ochtenden in de taalles de mogelijkheid voor werk belemmert. Is het
kabinet bereid te onderzoeken hoe online lessen, uiteraard met fraudewaarborgen, hier een oplossing voor zouden kunnen bieden?
Nu het kabinet ervoor heeft gekozen om de regel los te laten dat bij een
taalschool 80% bevoegde taaldocent moet zijn, vragen de VVD-leden
hoeveel gemeenten wel hebben aanbesteed op die 80% regel en wat de
aanpassing hiervan juridisch betekent voor de aanbesteding.
Voor wanneer kunnen de leden van de VVD-fractie de eerste effectmeting
van deze (tijdelijke) maatregelen verwachten? En bestaat er een scenario
waarin deze tijdelijke maatregelen uiteindelijk ook kunnen worden
omgezet in structurele maatregelen? Zo ja, om welk scenario gaat het
dan? Zo nee, waarom niet?

8

Pharos (maart 2021). Hoe help ik een vluchteling (Hoe-help-ik-een-vluchteling-CasusboekPharos.pdf): a. Van de Syrische vluchtelingen heeft ruim 40% last van psychische klachten, die
variëren van licht tot ernstig. Dat is drie keer meer dan gemiddeld in Nederland. 13–25% van de
vluchtelingen ontwikkelt een PTSS en/ of depressie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

8

Net als de leden van de VVD-fractie zie ik de meerwaarde van online
lessen, zeker wanneer buiten werktijden online lessen worden aangeboden en inburgeraars hun werk met Nederlandse les kunnen combineren. Ik ben daarom bereid te onderzoeken hoe online lessen voorzien
van fraudewaarborgen, een oplossing zouden kunnen bieden. Anders dan
de leden van de VVD-fractie lijken te veronderstellen, staan de huidige
regels -binnen bepaalde grenzen- afstandsonderwijs toe.9 De vraag hoe
online onderwijs uitpakt voor deze doelgroep en of aanpassing van het
beleid op zijn plaats is, loopt mee met de aanpak voor de lange termijn die
ik in de uitvoeringsbrief inburgering van december 2022 heb aangekondigd.
Uitgangspunt van het aanbestedingsrecht is dat een opdracht wordt
gegund aan een inschrijver die de economisch meest voordelige
inschrijving doet, welke veelal wordt vastgesteld op basis van de beste
prijs-kwaliteitsverhouding. Het is mij bekend dat gemeenten bij het
aanbesteden meerdere kwaliteitsaspecten van belang achtten, waaronder
de norm van ten minste 80% bevoegde docenten voor de klas. Hoeveel
gemeenten de 80%-norm al dan niet hebben gevraagd dan wel zouden
hebben losgelaten is niet bekend; daar zijn geen landelijke cijfers over
beschikbaar.
Voor alle duidelijkheid wijs ik erop dat de 80%-norm niet is losgelaten met
de tijdelijke maatregelen en nog steeds van kracht is. Alleen in het geval
dat het streven naar 80 procent gecertificeerde NT2-docenten voor de klas
niet haalbaar blijkt, gelden onder bepaalde voorwaarden tijdelijke
uitzonderingen. Dan kunnen bepaalde groepen niet-gecertificeerde
docenten meetellen voor de 80%-norm en kan de handhaving worden
uitgesteld wanneer de taalschool niet onder de ondergrens van 60% komt
en een gedegen personeelsplan kan overleggen.10 Het is aan de gemeente
in samenspraak met de taalscholen om na te gaan of bestaande
contracten moeten worden aangepast bij het inzetten van een of
meerdere uitzonderingen. Of de inzet van uitzonderingen ook significante,
juridische impact heeft op de gevoerde aanbesteding, kunnen alleen
gemeenten in die specifieke gevallen bepalen.
Een eerste evaluatie naar de effecten van de tijdelijke maatregelen voeren
de betrokken partners dit najaar uit en de eindevaluatie volgt begin 2025.
Blik op Werk gaat het effect van de maatregelen monitoren en in de
komende uitvoeringsbrief inburgering informeer ik uw Kamer over de
eerste beelden.
Zoals aangegeven in de uitvoeringsbrief van december 2022, werk ik
samen met de ketenpartners aan een aanpak voor de lange termijn,
waarin meer structurele maatregelen worden bezien. Daarbij is niet
uitgesloten dat een of meer van de tijdelijke maatregelen structureel
worden, maar dit hangt af van de effecten ervan en van de overige
mogelijkheden die er zijn om op langere termijn het docentekort aan te
pakken.
Is het juist, zo vragen de leden van de VVD-fractie, dat nu het programma
Veranderopgave Inburgering (VOI) gestopt is, ook de gegevensuitwisseling is gestopt die plaatsvond tussen Divosa, VNG en het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) met gemeenten om van
elkaar te leren in een aanpak van de uitvoering. Bijvoorbeeld over het
creëren van duale trajecten en het maken van regionale afspraken over
werkervaringsplekken? Is dat niet een gemiste kans omdat het er juist NU
op aankomt dat alle partijen in de uitvoering van elkaar blijven leren en
hoe kan het kabinet dit alsnog waarborgen en/of aanjagen?

9
10

Blik op Werk, Handleiding inburgeren 2023, p. 25
Blik op Werk, Addendum bij Handleiding inburgeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

9

De samenwerking en uitwisseling van ervaringen tussen het Ministerie
van SZW, de VNG, Divosa, gemeenten en andere ketenpartners is sinds de
inwerkingtreding van de Wi2021 niet gestopt, maar geïntensiveerd. De
ketenpartners hebben samen een landelijk ketenplan opgesteld waarin is
uitgewerkt hoe er wordt samengewerkt en hoe de betrokken partijen
omgaan met signalen.
De Wi2021 is neergezet als lerend, adaptief stelsel, waarin ruimte is om te
leren van de uitvoering. Ik heb uw Kamer in de Verzamelbrief Inburgering
van 29 september 202211 geïnformeerd hoe ik samen met de ketenpartners dit lerende stelsel vormgeef. Om gemeenten en hun lokale
uitvoeringspartners bij hun leerproces te ondersteunen, faciliteert Divosa
voor 2022 en 2023 het leren in de uitvoering. Vanaf de zomer van 2022 zijn
Communities of Practice (CoP’s) opgericht in verschillende regio’s in het
land. Binnen een CoP leren uitvoerende partners met en van elkaar van de
ervaringen in de praktijk. Daarnaast wordt een landelijk coördinatiepunt
CoP’s ingericht, waaraan vertegenwoordigers van alle CoP’s, Divosa en
het Ministerie van SZW deelnemen. Via dit landelijk coördinatiepunt
worden de signalen en ervaringen die binnen de CoP’s aan de orde komen
landelijk gedeeld, zowel met andere gemeenten als met alle ketenpartners.
Medio maart 2023 hebben alle twaalf CoP’s een start gemaakt. Deze CoP’s
kennen een regionale spreiding over het land en richten zich op verschillende onderwerpen. Er zijn vier CoP’s die zich expliciet richten op duale
trajecten en/of (arbeids-)participatie binnen de leerroutes. Lessen uit deze
CoP’s worden breder gedeeld.
Daarnaast is medio februari 2023 een snelkookpansessie georganiseerd
met klantmanagers van gemeenten en casemanagers van COA over de
samenwerking tussen gemeenten en COA. Eind maart heeft een tweede
snelkookpansessie plaatsgevonden.
Een ander voorbeeld van uitwisseling van ervaringen en leren in de
uitvoering zijn de door DUO georganiseerde inburgeringscafés. In zeven
bijeenkomsten verspreid over het land, in het najaar van 2022, zijn
ervaringen bij gemeenten opgehaald en is informatie gedeeld. Bij de
inburgeringscafés waren naast gemeenten ook vertegenwoordigers uit de
keten betrokken waaronder COA, IND, VNG, Divosa, DUO en het Ministerie van SZW. In maart en april 2023 staan weer zes inburgeringcafés
ingepland.
Tenslotte willen de leden van de VVD-fractie het kabinet verzoeken de
Kamer in deze antwoorden inzicht te geven in de actuele cijfers waarover
Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) beschikt ten aanzien van de uitvoering
van de inburgergingswet 2021. Specifiek willen deze leden een overzicht
ontvangen hoeveel inburgeraars in 2023 zijn ingestroomd in het nieuwe
stelsel en in welke route zij zijn geplaatst. Hoeveel en welk percentage is
per maand in de Zelfredzaamheidsroute (z-route) terechtgekomen, in de
onderwijsroute en in de B1-route? Kan de Minister dat afzetten tegen de
uitkomsten van de leerbaarheidstoets voor deze groep in de eerste
maanden en inzicht geven in het aantal en het percentage inburgeraars
dat in een andere route is terecht gekomen dan de leerbaarheidstoets
aangaf? Kan de Minister daarbij ook inzicht geven in wat de vijf meest
voorkomende landen van herkomst en leeftijdscohorten per leerroute
zijn?
In onderstaande tabel staat de indeling naar leerroutes en is per leerroute
inzichtelijk gemaakt wat de uitslag van de leerbaarheidstoets was van de
inburgeringsplichtigen die deze leerroute zijn ingedeeld (bron DUO;
peildatum 28 februari 2023), Een overzicht dat inzicht geeft in deze cijfers
per maand is niet beschikbaar. Wel is een onderscheid gemaakt tussen de
11

Kamerstuk 32 824, nr. 376.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

10

inburgeringsplichtigen die in 2022 inburgeringsplichtig zijn geworden
(cohort 2022) en de inburgeringsplichtigen die in 2023 inburgeringsplichtig zijn geworden (cohort 2023).
Een uitslag haalbaar geeft aan: de inburgeringsplichtige is in staat om
niveau B1 of A2 te halen binnen de inburgeringstermijn van drie jaar. De
uitslag niet haalbaar geeft aan: de inburgeringsplichtige is niet in staat om
niveau B1 of A2 te halen binnen de inburgeringstermijn van 3 jaar.
COHORT 2022

Leerroute
B1-route

Totaal
Geen uitslag
Haalbaar
Niet haalbaar

7.803
185
5.849
1.769

Onderwijsroute
68,%
2,%
74,%
22,%

1.115
37
871
207

10,%
3,%
77,%
18,%

75,%
0,%
1,%
0,%

Leerroute
Onderwijsroute
15
3
11
1

11,%
0,%
1,%
0,%

COHORT 2023
Totaal
Geen uitslag
Haalbaar
Niet haalbaar

B1-route
101
7
78
16

Zelfredzaamheid-route
2.567
49
65
2.453

Zelfredzaamheid-route
19

19

22,%
2,%
3,%
95,%

14,%
0%
0%
1,%

Het percentage Leerroute wordt berekend over het totaal van de vastgelegde PIPS onderverdeeld naar leerroute en uitkomsten van de leerbaarheidstoets (B1/O/Z).

Van de personen die in 2022 inburgeringsplichtig zijn geworden en in de
B1-route zijn geplaatst had 74% de uitslag haalbaar. Deze personen
zouden op basis van de leerbaarheidstoets het niveau van de Nederlandse
taal dat nodig is voor de B1-route (incl. afschalen naar A2) binnen een
termijn van 3 jaar kunnen halen. 22% van de personen in de B1-route had
de uitslag niet haalbaar. Bij deze personen zou op basis van de uitkomst
van de leerbaarheidstoets de Z-route van toepassing zijn maar is
afgeweken van de toetsuitslag aan de hand van andere factoren in de
brede intake. Van de personen binnen de Onderwijsroute had 77% de
uitslag haalbaar en 18% de uitslag niet haalbaar. Bij de laatste groep is
afgeweken van de toetsuitslag. Voor de Z-route lagen de percentages op
3% haalbaar en 95% niet haalbaar. Bij deze groep is in 3% van de gevallen
afgeweken van de toetsuitslag.
Cijfers over herkomstland en leeftijdscohorten per leerroute zijn op dit
moment nog niet beschikbaar. Wel zal dit onderdeel zijn van het kwantitatieve jaarrapport van het CBS op basis van de Statistiek Wet inburgering
2021. Dit rapport verwacht ik in de zomer. Dat zal gaan over het jaar 2022.
Ook vragen de leden van de VVD-fractie om aan te geven welk bedrag
gemeenten per jaar per inburgeraar van het Rijk ontvangen voor de
verschillende leerroutes en wat tot nu toe de reële kosten zijn. Hoeveel
van de extra vrijgemaakte middelen voor de onderwijsroute voor
gemeenten zijn ook daadwerkelijk uitgegeven? Is het juist dat veel minder
dan verwacht inburgeraars uitstromen naar de onderwijsroute en wat is
daarvan de oorzaak? Wat betekent dit voor de financiën die extra zijn
vrijgemaakt voor dit doel? Is dit een verwachte meevaller op de begroting
van het Ministerie van SZW en zo ja voor welk bedrag?
Gemeenten ontvangen voor de inburgeringsvoorzieningen, waaronder de
bekostiging van leerroutes, een specifieke uitkering (verder: SPUK)
inburgeringsvoorzieningen. Daarnaast ontvangen gemeenten t/m 2025
een tijdelijke aanvullende SPUK onderwijsroute.
Onder kosten voor inburgeringsvoorzieningen vallen in ieder geval de
kosten voor de leerroutes, de module Arbeidsmarkt en Participatie (MAP),
maatschappelijke begeleiding, het participatieverklaringstraject (PVT) en
de inzet van tolken. Gemeenten ontvangen ter bekostiging van alle
inburgeringsvoorzieningen een vast budget waar een P * Q-financiering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

11

aan ten grondslag ligt. De prijs die gemeenten per inburgeringsplichtige
ontvangen is vastgelegd in de Regeling inburgering 2021 en wordt
jaarlijks geïndexeerd. Vanuit het Rijk is er geen sprake van kostenallocatie
en zijn gemeenten derhalve vrij om zelf te bepalen hoeveel geld er aan elk
onderdeel wordt uitgegeven. Het totaalbedrag aan uitkering per asielstatushouder bedraagt € 13.681 en wordt gespreid uitgekeerd over drie
jaren.
Het klopt dat het aantal instromers in 2022 in de onderwijsroute achterblijft op de prognoses. Dit heeft meerdere verklaarbare redenen. Vanwege
de complicatie in het overgangsrecht die is ontstaan na invoering van de
nieuwe wet, kwam de instroom in de verschillende routes minder snel op
gang. Daarnaast bleek de schaalgrootte aanvankelijk te klein en het
budget voor gemeenten onvoldoende om de onderwijsroute aan te
besteden. Veel gemeenten zijn daarom pas begonnen met aanbesteden
na toekenning van de extra middelen. Hierdoor hadden veel gemeenten in
de loop van vorig jaar nog geen onderwijsroute beschikbaar. Als gevolg
van de extra toegekende middelen hebben mij signalen bereikt dat het
aanbod is toegenomen en daarmee de instroom in de onderwijsroute
naar verwachting ook zal toenemen.
Gelet op eerdergenoemde knelpunten is in de specifieke uitkering (SPUK)
rekening gehouden met de omstandigheid dat de middelen in 2022 niet
volledig benut zullen worden. Aangezien het totaal aantal inburgeraars in
2023 aanzienlijk zal toenemen en er een toename van het aanbod in lijn
der verwachting ligt, is ook een toename van het aantal afgenomen
onderwijsroutes te verwachten. Om die reden is er een reserveringsregeling in de SPUK opgenomen. Middelen die niet zijn besteed mogen
door gemeenten meegenomen worden naar 2023. Indien deze in 2023 niet
worden uitgegeven, dan worden deze middelen teruggevorderd. De
verantwoordingsinformatie over 2022 volgt in de loop van dit jaar. Er is
nog geen totaalbeeld van de bestedingen met uw Kamer te delen. Wel kan
ik u mededelen dat eventueel niet uitgeputte middelen terug zullen
vloeien naar de SZW begroting.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie en
reactie van de bewindspersoon
De leden van de D66-fractie danken de Minister voor het delen van de
stand van zaken middels de uitvoeringsbrief inburgering. Deze leden
hechten veel waarde aan goede implementatie van de wet waarin kan
worden voortgebouwd op ervaringen van uitvoeringsorganisaties,
gemeenten, inburgeraars en inburgeringsplichtigen. Voorts hebben deze
leden enkele vragen.
De leden van de D66-fractie constateren dat een belangrijk doel van de
nieuwe Wi2021 is om maatwerk te kunnen leveren en zo een inburgeringsroute te kunnen vinden die zo goed mogelijk aansluit bij de vaardigheden en ambities van de inburgeraar. Kan de Minister reflecteren op dit
doel wanneer ruim 30% van de inburgeringsplichtigen wordt ingedeeld in
de z-route? Deze leden zien dat er kans is dat indelen op de z-route de
voorkeur heeft voor gemeenten omdat er dan meer zekerheid is dat de
inburgeringsplichtige het traject voltooid in vergelijking tot indelen in de
B1 (en eventueel afschalen naar B2) route. Hoe ziet de Minister dit en kan
de Minister aangeven welke prikkels gemeenten hebben om inburgeringsplichtigen naar potentieel in te delen?
Met de Wi2021 wordt beoogd dat inburgeringsplichtigen het voor hen
hoogst haalbare taalniveau bereiken (liefst niveau B1), kennis opdoen van
de Nederlandse maatschappij en vanaf de start van het inburgeringstraject participeren naar vermogen, zodat zij uiteindelijk volwaardig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

12

kunnen meedoen in de samenleving (het liefst via betaald werk). Het
leveren van maatwerk is daarbij van groot belang.
Door inburgeraars op het voor hen hoogst haalbare niveau te laten
inburgeren, verbeteren hun perspectieven op de arbeidsmarkt aanzienlijk.
Daar komt nog bij dat de Z-route een relatief hoge urennorm kent: om te
kunnen voldoen aan de Z-route moet een inburgeraar tenminste 800 uur
taalles en KNM hebben gevolgd. Specifiek voor asielstatushouders komt
daar nog tenminste 800 uur participatie bij. Het is dan ook niet in het
belang van inburgeraars die de potentie hebben om, mogelijk met minder
lesuren, tenminste A2-niveau te behalen de Z-route te volgen. Verder is
het ook niet automatisch zo dat de Z-route meer zekerheid geeft op
voltooiing van het traject dan de B1-route. Als gedurende het inburgeringstraject blijkt dat een inburgeraar die in de B1-route is geplaatst, toch
niet in staat blijkt om B1-niveau te behalen is er immers de mogelijkheid
binnen de B1-route af te schalen naar A2 of betrokkene in de Z-route te
plaatsen. Overigens geldt dat omgekeerd ook: als een inburgeraar die
initieel in de Z-route is geplaatst gedurende het traject meer potentie blijkt
te hebben dan vooraf op basis van de brede intake inclusief de leerbaarheidstoets is ingeschat, dan kan betrokkene alsnog in de B1-route worden
geplaatst (al dan niet met afschalen naar niveau A2).
De reden waarom taalniveau B1 in de Wi2021 als uitgangspunt is
genomen, is omdat dit het niveau is waarmee personen goed in staat zijn
om zichzelf zelfstandig in Nederland te kunnen redden en goed mee te
kunnen doen op de arbeidsmarkt. Daarin is ook gelijk de prikkel voor
gemeenten gelegen om inburgeraars niet onder hun niveau te laten
inburgeren: het is immers ook in het belang van gemeenten dat inburgeraars zo snel mogelijk duurzaam uitstromen richting de arbeidsmarkt op
een voor hen passend niveau.
Gelet hierop ga ik er van uit dat gemeenten zorgvuldig omgaan met het
vaststellen van de leerroute en het belang en potentieel van de inburgeringsplichtige daarin leidend laten zijn.
De leden van de D66-fractie lezen dat er een beperkte doorstroom is vanaf
het opleggen van de inburgeringsplicht tot aan het volgen van lessen.
Deze leden krijgen signalen dat met name het vaststellen van het
persoonlijk PIP een uitdaging vormt. Kan de Minister aangeven of en in
welke mate het veelvoud aan verschillende zaken die inburgeraars in de
eerste weken moeten regelen impact heeft op een kwalitatief goede PIP?
En kan de Minister deze factor in uitvoering door gemeenten meewegen
in de analyse van de doorlooptijden van de werkprocessen in de
inburgerings- en asielketen?
Zoals ik heb aangegeven in een eerder antwoord aan de leden van de
VVD-fractie ben ik van plan om in het kader van de monitoring en
evaluatie van de Wi2021 in de tweede helft van 2023 een kwalitatief
onderzoek te laten uitvoeren naar de uitvoering van de eerste fase van de
inburgering. Onderwerpen die daarbij aan bod komen zijn de vroege start
in de azc’s, de voorinburgering, de maatschappelijke begeleiding, de
brede intake inclusief de leerbaarheidstoets, de totstandkoming van het
PIP, de financiële ontzorging en de start van de leerroutes. In dit onderzoek
zullen ook de factoren in de uitvoering die van invloed zijn op de
doorlooptijden onderzocht worden.
De leden van de D66-fractie erkennen het belang van financieel ontzorgen.
Tegelijkertijd ontvangen deze leden signalen over knelpunten in het
ontzorgen. Kan de Minister op de volgende zaken reflecteren: gemeenten
hebben moeite met het tijdig verzamelen en/of ontvangen van benodigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

13

gegevens van alle betrokken partijen zoals COA, woningbouwcorporaties,
nutsbedrijven en zorgverzekeraars. De kwaliteit van de te ontvangen
informatie verschilt wezenlijk mede of mogelijk doordat een deel van de
informatie wordt aangeleverd door vrijwilligers. Verder gaan inburgeringsplichtigen ook financiële verplichtingen aan die al door de gemeente
zijn georganiseerd. Herkent de Minister deze knelpunten? Welke plannen
heeft de Minister om gemeenten verder handvatten te bieden om het doel
financieel ontzorgen te laten werken?
Op basis van eerdere signalen is reeds met gemeenten en COA gesproken
om het proces van het aanvragen van toeslagen zo soepel mogelijk te
laten verlopen. Ook is bekend dat de uitvoering van het financieel
ontzorgen door het grote aantal betrokken partijen en de hoeveelheid
mutaties in te betalen bedragen kunnen leiden tot stress in plaats van
meer financiële zekerheid.
Met gemeenten zal op basis van de ervaren knelpunten gesproken
worden over een wetswijziging. Vooruitlopend op deze wetswijziging
krijgen gemeenten meer ruimte om in te spelen op de individuele
behoefte van de statushouder bij het financieel ontzorgen. Het doel van
financieel ontzorgen wordt daarbij niet losgelaten. De gemeente blijft
verplicht om asielstatushouders met een bijstandsuitkering te ondersteunen met als doel om financiële problemen te voorkomen, maar kan
afwijken van de vorm zoals die nu is vastgelegd in het wetsartikel over
ontzorgen (het betalen van de vaste lasten uit de bijstand).
De leden van de D66-fractie lezen dat naar aanleiding van een eerdere
toezegging aan het lid Belhaj de eerste ervaringen van gemeenten met de
invoering van de Wi2021 zijn opgehaald. Is de Minister voornemens – en
zo ja op welke wijze – om ook dit jaar ervaringen bij gemeenten op te
halen? Op welke wijze worden ook de ervaringen van inburgeraars zelf
meegenomen?
In maart en april van 2023 worden wederom ervaringen van gemeenten
opgehaald en gedeeld tijdens zes inburgeringcafés verspreid over het
land, die DUO organiseert in samenwerking met de ketenpartners Divosa,
VNG, COA, IND en het Ministerie van SZW.
Daarnaast is in het kader van de monitoring en evaluatie van de Wi2021 in
de tweede helft van 2023 een kwalitatief onderzoek gepland waarin eerste
ervaringen van gemeenten met de uitvoering in beeld worden gebracht.
Ook zal het Kennisplatform Inclusief Samenleven (KIS) in het kader van
hun jaarlijkse monitor van gemeentelijk beleid, arbeidstoeleiding en
inburgering statushouders, in april weer een enquête uitzetten onder
gemeenten naar de ervaringen van gemeenten met de uitvoering van de
Wi2021; hierover wordt in het najaar gepubliceerd.
De twaalf Community’s of Practice (CoP’s) hebben, ieder op hun eigen
manier, aandacht voor het perspectief van de inburgeraar. In verschillende
CoP’s doen ervaringsdeskundige klantmanagers of sleutelfiguren mee.
Ook zie ik dat CoP’s (oud-)inburgeraars betrekken in het programma om te
toetsen of de uitvoeringspraktijk en verbeteracties aansluiten bij de
behoeften van de doelgroep.
Op landelijk niveau is SZW bezig om een «platform perspectief inburgeraars» in te richten. Het doel van dit platform is om een plek te creëren
waar vertegenwoordigers van inburgeraars structureel feedback kunnen
geven op het landelijk inburgeringsbeleid en ervaringen uit de praktijk
kunnen delen met beleidsmakers. Uitgangspunt is dat via het platform
input van inburgeraars wordt opgehaald over de werking van het stelsel
en mogelijkheden voor verbetering van beleid en uitvoering. In het
platform komen leden van maatschappelijke (zelf)organisaties samen.
Deze stichtingen of netwerken zijn veelal opgezet voor en door
(ex-)inburgeraars. De eerste bijeenkomst zal in maart plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

14

Tot slot wordt er als onderdeel van het Monitoring en Evaluatieplan vanaf
het voorjaar van 2023 t/m 2027 een deelonderzoek uitgevoerd naar het
perspectief van inburgeraars op het stelsel. Het doel van dit onderzoek is
het volgen van de ervaringen van inburgeraars met de Wi2021 en Wi2013
zodat potentiële verbeteringen in de wet- en regelgeving en de uitvoering
van de wetten snel in beeld komen. In dit meerjarige onderzoek wordt er
een expertpanel van inburgeraars ingesteld, als extra waarborg om het
perspectief van inburgeraars in het onderzoek goed mee te nemen. Het
expertpanel adviseert over het onderzoekinstrumentarium, de aanpak van
het kwalitatief onderzoek en denkt mee over de duiding van de uitkomsten
van de enquêtes.
Tot slot hebben de leden van de D66-fractie een aantal aanvullende zaken.
De leden van de D66-fractie lezen in de inleiding de complexe tijd die de
Minister terecht omschrijft en daarbij onder andere de opvang van
Oekraïense ontheemden als complicerende factor noemt. Naar mate de
oorlog voortduurt is het te verwachten dat steeds meer Oekraïense
ontheemden van plan zijn langer in Nederland te verblijven. Daarom
vragen deze leden wat de stand van zaken is ten aanzien van inburgeringsactiviteiten voor Oekraïense ontheemden. Kan de Minister aangeven
hoe gemeenten worden ondersteund in een mogelijke hoge toename aan
inburgeringsactiviteiten van Oekraïense ontheemden en derdelanders?
Oekraïens ontheemden vallen onder de Richtlijn tijdelijke bescherming en
zijn daardoor niet inburgeringsplichtig. Wel wordt er vanuit het kabinet
ingezet op participatie in de Nederlandse samenleving. Onderdeel hiervan
zijn zowel maatschappelijke oriëntatie als taalaanbod.
Voor maatschappelijke oriëntatie kunnen Oekraïens ontheemden terecht
op de website van Refugeehelp (www.refugeehelp.nl), die in het
Oekraïens vertaald is. De website heeft als doel het online startpunt te zijn
voor Oekraïense vluchtelingen in Nederland en iedereen die zich voor hen
in wil zetten. Hier is informatie te vinden over verschillende onderwerpen
(zoals gezondheidszorg, onderwijs, werk & inkomen, financiën, reizen,
activiteiten-buddy’s, etc).
Daarnaast werkt het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
momenteel aan de precieze uitwerking van taalaanbod voor volwassen
Oekraïense ontheemden. Hiervoor zal 15 miljoen euro beschikbaar
worden gesteld. U wordt hier in een later stadium over geïnformeerd.
Voor meer informatie over de stand van zaken van Oekraïens ontheemden
verwijs ik u naar de verzamelbrief Oekraïne van 17 februari 2023
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister een stand van zaken kan
geven met betrekking tot het monitoren van kwetsbare gezinsmigranten
die worstelen met het inburgeringstraject? De Minister heeft in het
wetgevingsoverleg toegezegd hierover in gesprek te gaan met de VNG,
kan de Minister aangeven wat het resultaat van dit gesprek is en welke
vervolgstappen nodig zijn?12
Rond de zomer zullen verschillende onderzoeken worden gestart in het
kader van de monitoring en evaluatie van de Wi2021. Hierin zal de
inburgering van gezinsmigranten worden meegenomen.
Uit de cijfers die al bekend zijn maak ik wel op dat het vaststellen van een
PIP bij gezinsmigranten in sommige gevallen op zich laat wachten. Met de
ketenpartners, waaronder de VNG, is gesproken over mogelijke oorzaken
maar deze zijn niet eenduidig. Wel zijn er signalen bekend dat gezinsmigranten soms moeilijk te bereiken zijn en dat het bieden van maatwerk
voor deze groep soms lastig kan zijn omdat nog niet helder is waar deze

12

Kamerstuk 36 200 XV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

15

groep precies baat bij heeft. Daarnaast wil ik op korte termijn een
bestuurlijk overleg met de VNG om dit proces verder te versnellen.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoe
gemeenten begeleiding richting de arbeidsmarkt vormgeven voor
(vrouwelijke) gezinsherenigers. Doordat de partner vaak werk heeft
gevonden als de (veelal vrouwelijke) gezinsherenigers naar Nederland
komen is deze groep gezinsherenigers niet uitkeringsgerechtigd. Daarmee
krijgt deze groep vaak geen begeleiding richting de arbeidsmarkt terwijl zij
enerzijds een enorm arbeidspotentieel hebben en anderzijds kwetsbaar
zijn als zij niet in beeld zijn bij de gemeente. Kan de Minister aangeven of
er zicht is op hoeveel gemeenten wel investeren in deze groep? Voorts
vragen deze leden welke mogelijkheden er zijn om gemeenten te
stimuleren (individuele) begeleiding richting de arbeidsmarkt te geven
aan gezinsherenigers.
In principe zijn gezinsherenigers (zowel na-reizigers als gezinsmigranten)
die van buiten de EU komen inburgeringsplichtig. Deze plicht staat los van
een uitkering. Dat betekent dat deze personen onder de Wi2021 begeleid
worden door de gemeente, onder andere ter voorbereiding op de
arbeidsmarkt. Zo volgen alle inburgeringsplichtigen de module Arbeidsmarkt en Participatie, wat als doel heeft om hen kennis te laten maken en
voor te bereiden op deelname aan de Nederlandse arbeidsmarkt.
Daarnaast worden gemeenten gestimuleerd om duale trajecten in te
zetten, waarmee taal en participatie gecombineerd worden in een vroeg
stadium.
Als het gaat om vrouwelijke nieuwkomers wordt, naar aanleiding van de
motie van lid Aartsen13 d.d. 29 september 2022, onderzocht hoe werk
gerelateerde aspecten van het inburgeringstraject meer gericht kunnen
worden op deze doelgroep (zie ook de Kamerbrief14 d.d. 4 november
«Meerjarenplan Zelfbeschikking 2022–2025). Over de uitkomsten van deze
analyse wordt u in de zomer nog nader geïnformeerd.
Tenslotte, vragen deze leden de Minister naar de stand van zaken ten
aanzien van vrijwillig inburgeren van statushouders boven de 67.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik u naar de verzamelbrief die
recentelijk naar de Kamer is verzonden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie en
reactie van de bewindspersoon
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de uitvoeringsbrief over de eerste signalen en ervaringen met het functioneren van de
nieuwe inburgeringswet en bredere ontwikkelingen in de uitvoering van
de inburgering.
Deze leden realiseren zich dat de wet nog maar recent is ingevoerd en er
in de praktijk nog niet veel ervaring mee is opgedaan. Maar er leven bij
hen wel enkele zorgen naar aanleiding van de eerste ervaringen en
signalen. Zij maken daarom graag gebruik van de mogelijkheid om enkele
vragen te stellen.
Zo hebben de leden van de CDA-fractie vragen over de verbeteracties die
in gang zijn gezet naar aanleiding van de afwijkende resultaten van de
leerbaarheidstoets. Het onderzoek om uit te sluiten dat de leerbaarheidstoets digitale vaardigheden toetst in plaats van de leerbaarheid loopt op
dit moment; wanneer kunnen we hier de uitkomsten van zien? Was dit
13
14

Kamerstuk 32 824, nr. 372
Kamerstuk 35 341, nr. 17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

16

niet vooraf bij invoering ten aanzien van uitvoeringstoetsen in beeld te
brengen geweest?
De analyse van de uitslagen van de digitale pre-test is recent afgerond, zie
hiervoor ook de laatste verzamelbrief. Hieruit is gebleken dat digitale
vaardigheden een rol spelen bij het vaststellen van de leerbaarheid. Om
hiervoor te corrigeren wordt de cesuur (de minimale score voor
«haalbaar») met drie punten verlaagd, van 31 van de 40 vragen goed, naar
28 van de 40 vragen goed. Dit wordt zo snel mogelijk aangepast in de
systemen.
Samen met de VNG en DUO voer ik een analyse uit om de eventuele
(negatieve) consequenties in kaart te brengen van het aanpassen van de
uitslagen voor inburgeringsplichtigen die sinds de inwerkingtreding van
het huidige inburgeringsstelsel een leerbaarheidstoets hebben afgelegd
en ten onrechte de uitslag «niet haalbaar» hebben gekregen.
Voorafgaand aan de inwerkingtreding van het huidige inburgeringsstelsel
zijn er ook pre-tests gedaan, maar de toets was toen nog niet digitaal
beschikbaar. Dit is de reden dat eerdere pre-tests op papier zijn
afgenomen en de invloed van digitale vaardigheden niet meegenomen
kon worden in de uitvoeringstoets.
Voorts hebben de leden van de CDA-fractie een vraag over de begeleiding
van gezinsmigranten onder de nieuwe wet. Met de VNG en gemeenten
zijn gesprekken gevoerd over het voorstel om behalve aan asielmigranten
onder Wi2013 ook aan gezinsmigranten die nog onder de oude wet vallen
begeleiding vanuit gemeenten te bieden. Gemeenten zijn welwillend,
maar hebben twijfels over de haalbaarheid en uitvoerbaarheid. In de brief
wordt aangegeven dat de Minister begin 2023 met de VNG in gesprek
gaat over de vraag in hoeverre een nieuwe taak in de vorm van
begeleiding van gezinsmigranten onder de Wi2013 op korte termijn
uitvoerbaar is. Is dit gesprek inmiddels geweest en wat zijn de uitkomsten
hiervan?
Zowel de leden van de CDA-fractie als de leden van de GroenLinksfractie
hebben vragen gesteld over de begeleiding van gezinsmigranten onder de
oude wet. In de uitvoeringsbrief van december jl. is aangegeven dat
gemeenten welwillend zijn over de begeleiding van gezinsmigranten
onder de Wi2013 maar twijfels hebben over de haalbaarheid en uitvoerbaarheid. De twijfels van de VNG zitten op twee punten. Enerzijds zijn er
twijfels of de werkzaamheden die voor gemeenten voortvloeien uit het
begeleiden van deze extra groep zijn te combineren met de werkzaamheden voor inburgeringsplichtigen onder de nieuwe wet en begeleiding
die gemeenten geven aan asielstatushouders onder de oude wet.
Daarnaast hebben gemeenten nog weinig beeld bij de aard van de
begeleiding waar gezinsmigranten behoefte aan hebben. Daarvoor wil de
VNG de eerste ervaringen met gezinsmigranten onder de nieuwe wet
afwachten. Ook het onderzoek naar de eerste cohorten van de Wi2013 kan
meer inzicht bieden in de knelpunten waar gezinsmigranten tegenaan
lopen. Een eerste vervolggesprek met de VNG heeft plaatsgevonden,
waarbij is afgesproken om rond de zomer, na afronding van het
genoemde onderzoek, te bepalen of gemeenten een rol kunnen spelen in
de begeleiding van gezinsmigranten onder de Wi2013. Met betrekking tot
het eerste knelpunt realiseer ik me ook dat de druk op gemeenten vanuit
de migratie- en inburgeringsketen sinds vorig jaar verder is toegenomen.
Ik heb begrip voor de aarzelingen van gemeenten bij het maken van
afspraken over nieuwe activiteiten, want ik vind het belangrijk dat
gemeenten voldoende capaciteit kunnen inzetten om voor de inburgeraars in het nieuwe stelsel, naast de andere uitvoeringstaken, ook een
snelle start te kunnen realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

17

In de brief wordt aangegeven dat er knelpunten worden geconstateerd
waar het gaat om ontzorgen en het ontbreken van de mogelijkheid om
maatwerk toe te passen. Kan worden toegelicht aan welk maatwerk
precies wordt gedacht en op welke manier dit wordt aangepast?
Welke kansen ziet de Minister om de geconstateerde knelpunten en
complexiteit alsnog te verminderen voor inburgeraars in het huidige
systeem?
Zoals ik ook heb geantwoord aan de leden van de VVD-fractie met een
vergelijkbare vraag, kwam uit het eindrapport van de pilots over financieel
ontzorgen (getiteld «Hoe te zorgen voor «echt ontzorgen»») naar voren
dat er sprake is van grote diversiteit binnen de groep asielstatushouders.
Voor een deel van hen heeft financieel ontzorgen zoals het nu verplicht is,
meerwaarde. Een deel is meer gebaat bij andere vormen van begeleiding
en voor een deel kan financieel ontzorgen juist averechts werken omdat zij
al financieel vaardig zijn en meer onrust ervaren als gemeenten hun vaste
lasten betalen vanuit de bijstand.
De gesprekken die ik met gemeenten heb gevoerd bevestigen dit beeld.
De huidige kaders voor financieel ontzorgen bieden, zo lijkt, te weinig
ruimte aan gemeenten om in te spelen op de individuele situatie van de
statushouder. Dit wordt ook benoemd door de Nationale ombudsman in
het rapport «Een status met weinig armslag». Daarmee schiet het zijn doel
voorbij.
Zoals benoemd in de verzamelbrief die ik aan uw Kamer heb verzonden,
heb ik, samen met de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen besloten om het wetsartikel van financieel ontzorgen te
herzien en vooruitlopend daarop tijdelijk een ruimere uitleg te geven aan
financieel ontzorgen. Het doel van financieel ontzorgen blijft in stand. De
gemeente blijft verplicht om asielstatushouders met een bijstandsuitkering te ondersteunen om financiële problemen te voorkomen, maar kan
afwijken van de vorm zoals die nu is vastgelegd in het wetsartikel over
ontzorgen (het betalen van de vaste lasten uit de bijstand).
Tenslotte vragen de leden van de CDA-fractie naar de eerste ervaringen
die er zijn met de hogere taaleis. Voorkomen moet worden dat een hoger
taalniveau een extra financiële druk legt op inburgeraars. Hoe zijn de
ervaringen hiermee tot nu toe? Klopt het dat er onder de nieuwe wet meer
geleend wordt en dat er vaker boetes gegeven worden of worden
verwacht, een en ander als gevolg van hogere taaleis?
Er kunnen nog geen conclusies aan de eerste ervaringsgegevens over
leningen in de Wi2021 worden verbonden. Pas na geruime tijd, na in ieder
geval meer dan een anderhalf jaar, kan er een eerste duiding worden
gegeven aan de data over de benutting van de leningen door gezinsmigranten (asielstatushouders lenen onder de Wi2021 niet, de gemeente
neemt de kosten voor haar rekening). Ook wat betreft boetes is de Wi2021
nog niet lang genoeg van kracht om hierover uitspraken te kunnen doen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
en reactie van de bewindspersoon
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met veel belangstelling
kennisgenomen van de uitvoeringsbief inburgering. Deze leden hebben
enkele vragen over de brief.
Eerste ervaringen met de Wi2021
De leden van de GroenLinks-fractie lezen onder meer dat door inburgeringscafés de eerste ervaringen van gemeenten met de uitvoering van de
Wi2021 zijn opgehaald. Heeft de Minister de eerste ervaringen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

18

uitvoerders van de onderwijsroute, de onderwijsinstellingen ook in kaart
gebracht? Zo nee, waarom niet? Is bekend welke knelpunten, naast de
bekostiging, deze instellingen ervaren? Hoe wordt het delen van
ervaringen met de Wi2021 tussen de onderwijsinstellingen gestimuleerd?
Op het moment dat de inburgeringscafés plaatsvonden, waren er nog
weinig gemeenten gestart met de onderwijsroute. De eerste klassen zijn
eind vorig jaar van start gegaan. Uiteraard is op zeer geregelde basis
overleg met diverse partners, waaronder de koepels van onderwijsinstellingen, zowel over de totstandkoming als de uitvoering van de
onderwijsroute. Hier komen naast knelpunten over bekostiging ook de
eerste bevindingen in de uitvoering van de onderwijsroute naar voren.
Voorbeelden van knelpunten waarover gesproken wordt zijn verscheidenheid aan eindtermen, diploma-erkenning van instellingen en verminderen van administratieve lasten voor onderwijsinstellingen. De onderwijsinstellingen hebben via dit gremium ook contact met elkaar om eerste
ervaringen en kennis met elkaar te delen.
Zoals eerder aangegeven is de onderwijsroute voor de leden van de
GroenLinks-fractie een belangrijke route van de Wi2021. Meermaals
hebben deze leden zorgen geuit over zowel de financiering, als het
ontbreken van een dekkend aanbod. Deze leden vinden het goed dat de
beschikbaarstelling van additionele middelen heeft geleid tot meer
aanbod, maar lezen ook dat het nog niet tot de gewenste landelijke
dekking van de onderwijsroute heeft geleid. Kan de Minister aangeven
waar de knelpunten op dit moment precies zitten? Deze leden zijn
benieuwd naar wat nodig is om het aanbod in het huidige stelsel dekkend
te krijgen.
De door mij beschikbaar gestelde extra middelen voor de onderwijsroute
van gemiddeld € 15 miljoen per jaar tot en met 2025 lijken een positief
effect te hebben op de dekkingsgraad van de onderwijsroute. Voor het
verkrijgen van een volledig beeld heb ik het onderzoeksbureau Significant
de opdracht gegeven het landelijk beeld van het aanbod voor de
onderwijsroute in kaart te brengen. Dit rapport is een belangrijke basis
voor besluitvorming over de toekomst van de onderwijsroute na 2025. Dit
rapport verwacht ik in het tweede kwartaal naar uw Kamer te sturen. Dan
informeer ik u eveneens over de structurele borging van de onderwijsroute.
Op het thema ontzorgen en vroege start is de Minister in gesprek met de
VNG en gemeenten over de knelpunten die zij ondervinden. Deze leden
lezen dat de Minister samen met de Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen beziet of een wetsaanpassing mogelijk is. Deze
leden constateren dat ondanks de wil om de knelpunten op te lossen, de
aanpak vooralsnog blijft steken op onderzoek doen en in gesprek gaan.
Zijn er verbeteringen waarvoor geen wetswijziging nodig zijn en die het
kabinet sneller kan doorvoeren? Deze leden verwijzen hierbij naar het
rapport van de Nationale ombudsman «een status met weinig armslag»15,
waarin gemeenten aangeven dat ze kennis missen over hoe ze op de
beste manier ontzorgen, en meer sturing en kennisdeling vanuit het Rijk
willen. Kan de Minister aangeven of voor deze verbetering ook een
wetswijziging nodig is? Aanvullend constateren deze leden dat de
kabinetsreactie op dit rapport al enkele keren is uitgesteld. Kan de
Minister aangeven welke redenen ten grondslag liggen aan deze
vertraging?

15

Nationale ombudsman: «Een status met weinig armslag»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

19

Zoals benoemd in de verzamelbrief die ik reeds aan uw Kamer heb
verzonden, heb ik vanwege deze signalen, samen met de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen besloten om het wetsartikel
van financieel ontzorgen te herzien en vooruitlopend daarop tijdelijk een
ruimere uitleg te geven aan financieel ontzorgen. Het doel van financieel
ontzorgen blijft in stand. De gemeente blijft verplicht om asielstatushouders met een bijstandsuitkering te ondersteunen om financiële
problemen te voorkomen, maar kan afwijken van de vorm zoals die nu is
vastgelegd in het wetsartikel over ontzorgen (het betalen van de vaste
lasten uit de bijstand).
Ik zal de kabinetsreactie op het rapport van de Nationale ombudsman in
april dit jaar aan uw Kamer doen toekomen. Nu dit rapport onderdeel
uitmaakt van een drieluik van rapporten van de Nationale ombudsman zal
daarbij ook worden ingegaan op het overkoepelende reflectierapport
«sociale minima in de knel». Om die reden is de reactie op dit rapport niet
al in 2022 aangeboden aan uw Kamer.
Beperkte doorstroom
De leden van de GroenLinks-fractie begrijpen uit de brief van de Minister
dat met gemeenten en het COA gesprekken worden gevoerd om te bezien
wat er nodig is om het aantal gemeentelijke inburgeringstrajecten dat al in
het azc start, te verhogen. Kan de Minister aangeven wanneer de
resultaten van deze gesprekken verwacht kunnen worden? Wanneer
kunnen de verbeteringen op z’n vroegst worden ingevoerd? Hoeveel
asielstatushouders zitten op dit moment in een azc? Hoeveel daarvan zijn
nog niet begonnen met het inburgeringstraject? Wat betekent dat in de
praktijk voor deze groep mensen en de invulling van hun dag?
Een forse uitbreiding van bestaande integratie- en participatie-activiteiten
lijkt deze leden zeer voor de hand liggend, met name voor statushouders
die in opvangvoorzieningen wachten op een huis. In het licht van de
aanhoudende huisvestingsproblematiek, is het belangrijk om te investeren in bestaande mogelijkheden, zo stellen deze leden. Kan de Minister
aangeven hoe het staat met de uitvoering van de motie van het lid
Maatoug16, waarbij de regering wordt verzocht om op korte termijn opties
uit te werken voor het voortzetten van de inburgering in de opvang,
waaronder het uitbreiden van het programma Voorbereiding op inburgering, zodat inburgeraars niet de dupe worden van de tekortkomingen
van de overheid in de uitvoering? Wat is de stand van zaken wat betreft de
motie van het lid Podt c.s.17 waarbij de regering wordt verzocht om de
mogelijkheden te verkennen om voor de meedoenbalies meerjarige
financiering te realiseren? Zijn hierover al gesprekken gevoerd?
Ik vind het van belang dat asielzoekers en statushouders zo snel mogelijk
kunnen starten en meedoen in Nederland. Het nieuwe inburgeringsstelsel
komt trager op gang door onder andere de Oekraïnecrisis, het docententekort en de huisvestingsproblematiek. Dit heeft ook impact op de
gewenste vroege start. Samen met ketenpartners (gemeenten (inclusief
de G4), VNG, Divosa en het COA) maak ik een analyse van de knelpunten
rondom de vroege start. Op basis van de analyse wordt een plan van
aanpak vroege start ontwikkeld met daarin korte en lange termijn
oplossingsrichtingen. Hierbij houd ik rekening met de ontwikkelingstrajecten binnen de migratieketen die kunnen zorgen voor nieuwe vormen
van opvang. De uitwerking van de motie van het lid Maatoug18 zal ik in
het tweede kwartaal van 2023 naar uw Kamer sturen.

16

Kamerstuk 36 200 XV, nr. 13.
Kamerstuk 36 200 XV, nr. 22.
18
Kamerstuk 36 200 XV, nr. 13
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

20

Op peildatum 28 februari 2023 verbleven 9.747 inburgeringsplichtige
asielstatushouders in de opvang (bron: DUO). In 308 gevallen was bij
asielstatushouders een PIP vastgesteld en in 9.439 gevallen nog niet.
Er zijn ook statushouders die al wel bezig zijn met voorbereidende
activiteiten voor het inburgeringstraject alleen is dat niet terug te zien in
de cijfers. Om de wachttijd goed te kunnen benutten in het azc kan deze
groep gebruik maken van het Voorinburgeringsprogramma dat door het
COA wordt aangeboden. Ook kunnen de asielstatushouders gebruik
maken van de activiteiten in het kader van het programma Vroege
Integratie en Participatie (VrIP) zoals Meedoenbalies, NT2 taallessen voor
kansrijke asielzoekers, kansrijke koppeling (aan een gemeente gericht op
arbeidsmarktparticipatie) en zinvolle dagbesteding.
Wat de motie van het lid Podt c.s.19 betreft, de verkenning van de
mogelijkheden om de Meedoenbalies meerjarig te financieren is nog in
gang. Zoals de motie verzoekt kom ik hierop terug bij de Voorjaarsnota.
Kan de Minister aangeven in hoeverre de wachtlijsten voor de kinderopvang waar ook inburgeringsplichtige ouders veel hinder van ondervinden zorgen voor vertraging in het inburgeringsproces? Welke acties
worden hiervoor ingezet?
Vanuit meerdere gemeenten heb ik het signaal gekregen dat de wachtlijsten een belemmering vormen. Als er geen kinderopvangplek
beschikbaar is lukt het niet altijd om te starten met de inburgering. Dat
vind ik absoluut niet wenselijk. Zoals geschetst in de Kamerbrief over de
krapte in de kinderopvang20 (d.d. 5 september 2022) lopen er verschillende acties vanuit mijn ministerie en de sector om hier iets in te
veranderen.
Deze zijn gericht op a) het aantrekken van nieuw personeel, b) het
bestaande personeel behouden en c) het stimuleren van een uitbreiding
van de gewerkte uren. Ik benoem in de brief dat de kinderopvang een
essentiële sector is voor ouders om hun werk of inburgeringstraject met
de zorg voor jonge kinderen te combineren. De komende periode zal
daarom nauwe samenwerking plaatsvinden met de sector om dit
probleem het hoofd te bieden.
Wet inburgering 2013
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat een onderzoek wordt gestart
naar de oorzaken waarom deze in totaal 3091 personen uit de cohorten
2013 tot en met 2016 nog niet nog niet aan hun inburgeringsplicht hebben
voldaan. De leden van de GroenLinks-fractie lezen voorts dat onderzocht
wordt welke extra maatregelen mogelijk zijn om deze groep te helpen
en/of te stimuleren met inburgeren. Deze leden vinden het goed dat het
kabinet wil onderzoeken hoe het deze groep met extra maatregelen kan
ondersteunen. Tegelijkertijd wijzen deze leden naar een eerder uitgevoerde verkenning, waarbij knelpunten voor de ondertussengroep in kaart
zijn gebracht, maar niet aan alle knelpunten zijn opgelost. Derhalve
verwachten deze leden dat de eerder gesignaleerde knelpunten uit de
verkenning naar voren zullen komen in het nieuwe onderzoek. Hoe ziet de
Minister dat? In welk opzicht verschilt dit onderzoek van de eerder
uitgevoerde verkenning?
Ik laat op dit moment een onderzoek uitvoeren door een extern onderzoeksbureau waarin de problematiek in kaart wordt gebracht van de groep
19
20

Kamerstuk 36 200 XV, nr. 22
Kamerstuk 31 322, nr. 463

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

21

inburgeraars uit de eerste vier jaarcohorten van de Wi2013 die nog niet
aan hun inburgeringplicht hebben voldaan. Het doel is om op basis
daarvan vast te stellen welke maatregelen er mogelijk zijn om deze groep
alsnog en sneller te laten inburgeren. Verschillen met eerdere verkenningen zijn ten eerste dat het onderzoek zich focust op alleen de inburgeraars die in de jaren 2013 t/m 2016 zijn ingestroomd en nog niet zijn
ingeburgerd. Het onderzoek is dus specifiek gericht op inburgeraars die
buitengewoon lang over hun inburgeringstraject doen. Ten tweede dat
inburgeraars en gemeenten bevraagd worden over deze problematiek en
de mogelijke oplossingen. Eerder gesignaleerde knelpunten zullen ook in
dit onderzoek aan bod komen. Het onderzoek wordt eind april afgerond en
ik zal vervolgens uw Kamer informeren over de uitkomsten van het
onderzoek.
Voortgang van de Einde Lening Inburgeringsplichtig (ELIP-)groep
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het risico voor
inburgeringsplichtigen van de Wi2013, ook voor de ELIP-groep, bestaat
dat zij vertraging oplopen, omdat taalaanbieders geen inburgeraars van
de oude wet willen aannemen. Hierover zou de Minister in gesprek treden
met DUO en Blik op Werk.21 Kan de Minister aangeven wat de stand van
zaken is op dit punt? Is reeds in kaart gebracht hoe groot dit probleem is,
maar vooral ook wat de oplossingen zijn? Zo nee, waarom niet?
In de Marktmonitor heeft het grootste deel van de taalaanbieders
aangegeven in ieder geval in 2023 nog een inburgeringsaanbod aan te
zullen bieden aan inburgeraars onder de Wi2013. Wel geeft een groot deel
ook aan zich zorgen te maken over dit inburgeringsaanbod wanneer de
aantallen onder de Wi2013 teruglopen en het aanbod niet meer rendabel
is. Voor wat betreft de uitkomsten van de Marktmonitor verwijs ik uw
Kamer naar de verzamelbrief.
Bij DUO zijn er vooralsnog geen specifieke signalen bekend dat er
inburgeraars in de problemen zijn gekomen met termijnen door
wegvallend aanbod van de Wi2013. Wel zijn er enkele algemene signalen
over langere wachttijden voor de start van een cursus. Mochten er
inburgeraars in de problemen komen, dan kan DUO in individuele
gevallen maatwerk bieden wanneer een inburgeraar als gevolg van
wegvallend aanbod zijn termijn overschrijdt. Ik zal het aanbod voor
inburgeraars onder de Wi2013 samen met DUO en Blik op Werk blijven
monitoren.
Blik op Werk heeft onderzoek gedaan naar de problematiek van het
docententekort en de consequenties voor het aanbod. In dit onderzoek
kwam naar voren dat een groot deel van de taalscholen (83%) moeite
heeft met het aantrekken van gecertificeerde NT2-docenten. Om de
beschikbaarheid van het inburgeringsonderwijs op peil te houden zijn er
tijdelijke maatregelen bij Blik op Werk doorgevoerd in het kader van het
NT2 docententekort. Over de stand van zaken is uw Kamer via de laatste
uitvoeringsbrief Inburgering geïnformeerd. De komende periode wordt
ook met de ketenpartners aan een aanpak voor de lange termijn gewerkt,
waarin meer structurele maatregelen worden bezien.
Stand van zaken verbeterplan Wi2013
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat met de VNG en
gemeenten gesprekken zijn gevoerd over het voorstel om behalve aan
asielmigranten onder Wi2013 ook aan gezinsmigranten die nog onder de
21

Kamerstuk 32 824, nr. 367.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

22

oude wet vallen, begeleiding vanuit gemeenten te bieden. De leden van
de GroenLinks-fractie begrijpen dat gemeenten zeer welwillend tegenover
dit voorstel staan, maar ook twijfels hebben over de haalbaarheid en
uitvoerbaarheid. Kan de Minister een overzicht geven van de knelpunten
en de mogelijke oplossingen voor deze knelpunten, zo vragen deze leden.
Ik verwijs u naar mijn antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
Verlaging van het benodigd aantal examenpogingen per examenonderdeel voor een AGI-ontheffing
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat in lijn met de motie
van het lid Maatoug22 en op basis van een extern onderzoek naar het
vereiste aantal examenpogingen per niet behaald examenonderdeel ten
behoeve van de ontheffing op basis van aantoonbaar geleverde inspanningen (AGI) de Minister heeft besloten het aantal examenpogingen per
niet behaald examenonderdeel te verlagen van vier naar drie. Hoewel
deze leden dit een stap in de goede richten vragen, hebben zij enkele
vragen hierover.
Allereerst willen de leden van de GroenLinks-fractie de Minister verzoeken
om de resultaten van het externe onderzoek te delen met de Kamer.
Voorst begrijpen deze leden niet waarom is gekozen voor drie examenpogingen, omdat, zoals de Minister ook zelf stelt in de brief «de meeste
inburgeraars intrinsiek gemotiveerd zijn om het diploma te behalen en
van een verminderde inspanning als gevolg van een verlaging nagenoeg
geen sprake zal zijn». Volgens de Minister blijkt uit het onderzoek tevens
dat bij meer dan de helft van de personen die uiteindelijk een
AGI-ontheffing krijgen geen vooruitgang is te zien tussen de tweede en de
vierde poging. Kan de Minister nader toelichten waarom niet is gekozen
voor twee examenpogingen per examendonderdeel of voor sommige
onderdelen, gezien deze conclusie? Is de Minister voornemens om de
effecten van deze wijziging te monitoren? Wanneer kan gesteld worden
dan de verlaging van vier naar drie pogingen effectief is geweest voor
deze doelgroep? Wat zijn de indicatoren daarvoor? Wanneer kan gesteld
worden dat de verlaging onvoldoende effectief is geweest en welke
indicatoren zouden kunnen wijzen op een verdere verlaging?
Het rapport is meegezonden met de verzamelbrief die recentelijk aan uw
Kamer is aangeboden.
Ik heb ervoor gekozen het benodigd aantal examenpogingen niet verder
te verlagen omdat een extra examenpoging een stimulans kan zijn voor
de inburgeraar om extra te investeren in de beheersing van de Nederlandse taal, wat belangrijk is voor zowel de inburgeraar als de samenleving als geheel. De verwachting is dat de groep die het examen wel kan
halen, maar die als gevolg van een verlaging gebruik maakt van de
ontheffing, zal toenemen bij een verdere verlaging naar twee examenpogingen per examenonderdeel. Dan komt de drempel voor een ontheffing
te laag te liggen. Daarnaast kan de inburgeraar onder de Wi2013
aanspraak maken op een verlenging van de inburgeringstermijn bij twee
examenpogingen. Het onderscheid tussen de mogelijkheid tot verlenging
en de ontheffing wordt daarmee te klein. Zoals ik in de uitvoeringsbrief
ook al aangaf, vraagt succesvolle participatie om wederkerigheid; van de
inburgeraar mag verwacht worden dat hij of zij zich inspant om een
bijdrage aan de maatschappij te kunnen leveren.

22

Kamerstuk 32 824 nr. 374.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

23

Het doel van de maatregel is tweeledig. Enerzijds wil ik voorkomen dat
inburgeraars onnodige examenpogingen doen als ze het examen niet
kunnen halen. Anderzijds wil ik dat er voor inburgeraars die wel potentie
hebben om het examen te halen, voldoende prikkels blijven bestaan om
zich maximaal in te spannen. Omdat de potentie van de inburgeraar lastig
valt te meten en ook niet wordt geregistreerd, is het niet mogelijk om de
effectiviteit te meten.
Tenslotte hebben deze leden een vraag over de 24-weken- eis. De
mogelijkheid om te werken tijdens de procedure levert een belangrijke
bijdrage voor asielzoekers om te integreren in de Nederlandse samenleving gedurende hun procedure, zo stellen deze leden. Kan de Minister
aangeven wat de stand van zaken is wat betreft het onderzoek naar de
24-weken eis in relatie tot het doeltreffendheidsbeginsel?
Voor asielzoekers is het mogelijk om te werken nadat zij 6 maanden in
procedure zijn. Vanaf dat moment mogen zij 24 weken werken in een
periode van 52 weken. De werkgever moet daarvoor een tewerkstellingsvergunning aanvragen. Om meer inzicht te krijgen in de belemmeringen
die de asielzoekers in procedure ervaren om toe te treden tot de arbeidsmarkt heb ik aan Regioplan opdracht gegeven om hier onderzoek naar te
doen. De inzichten uit dit nog lopende onderzoek kunnen worden gebruikt
bij de vraag of een beleidswijziging aan de orde is. Ik verwacht een
kabinetsreactie te sturen naar uw Kamer in de eerste helft van 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 824, nr. 383

24