Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 508

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 augustus 2017
Bij de introductie van de Wet middelenonderzoek bij geweldplegers
(WMG) is ervoor gekozen de implementatie eerst in enkele startgebieden
te beproeven alvorens over te gaan tot landelijke uitrol. Eventuele
knelpunten kunnen in de proefperiode snel gesignaleerd en verholpen
worden. De ervaringen met de WMG zijn onder auspiciën van het WODC
geëvalueerd door het bureau DSP-groep.
Hierbij bied ik u het rapport Blazen bij geweld aan1, waarin de resultaten
van de evaluatie zijn vervat. Met het onderzoeksrapport wordt tevens een
eerste invulling gegeven aan de motie van Van Oosten en Marcouch,
waarin de regering verzocht wordt de uitvoering van de WMG te
monitoren.
Op 1 januari 2017 is de WMG in werking getreden. Deze wet geeft de
politie de bevoegdheid bij verdachten van geweldsmisdrijven een
middelenonderzoek uit te voeren, indien er aanwijzingen zijn dat het
geweld onder invloed van alcohol of drugs is gepleegd. Als uit het
middelenonderzoek blijkt dat het alcoholpromillage boven de grenswaarde van 0,8 ligt, of dat het gebruik van amfetamine, cocaïne of
methamfetamine meer dan 50 microgram per liter bloed bedraagt, dan
kan de officier van justitie in zijn strafbeschikking of strafeis en de rechter
in zijn vonnis het middelengebruik betrekken bij het bepalen van de aard
en de hoogte van de op te leggen sanctie. In lijn met de motie-Marcouch
kan dit leiden tot een hogere straf van maximaal 75%.2 Maar het middelengebruik kan ook aanleiding geven tot het opleggen van bijzondere
voorwaarden, zoals het alcoholverbod of gedragsinterventies die ingrijpen
op het middelengebruik. Aldus draagt de WMG bij aan het voorkomen
van (recidive van) geweld onder invloed.

1
2

kst-28684-508
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Motie-Marcouch, Kamerstuk 28 684, nr. 300, en de Aanwijzing kader voor strafvordering en
OM-afdoeningen, Stcrt. 2015, nr. 4952, blz. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 508

1

Startgebieden WMG
Tijdens de proefperiode fungeerden drie basisteams als startgebied voor
de WMG. Zij zijn gesitueerd in een kleine, middelgrote en grote gemeente
– respectievelijk Veluwe-West, Alkmaar en Eindhoven-Zuid – zodat ook
uitvoeringsverschillen naar gelang de grootte van de gemeente in kaart
konden worden gebracht. In de drie startgebieden is alleen op alcoholgebruik getest, omdat de speekseltesters voor drugsgebruik nog niet
beschikbaar waren; het aanbestedingstraject voor deze speekseltesters is
naderhand in mei afgerond. De politie heeft de WMG vooral beproefd in
de horecagebieden, omdat hier met vaste teams gewerkt wordt die qua
instructie en uitvoering eenvoudiger aangestuurd kunnen worden.
Bovendien was de verwachting dat als er knelpunten zouden zijn, deze
zich vooral bij het uitgaansgeweld zouden manifesteren vanwege de
piekbelasting in de avonden en de weekenden.
Resultaten van de evaluatie
De evaluatie is gedurende een beperkte periode van drie maanden
uitgevoerd, omdat de resultaten beschikbaar moesten zijn voor de
beoogde landelijke uitrol per 1 juli 2017. Vier vragen stonden tijdens de
onderzochte periode centraal:
1. Hoe is de instructie bij de politie, parketten en reclassering en
voorlichting (intern en extern) verlopen?
2. Is de landelijke procedure voor de toepassing van de WMG en het
daarop gebaseerde Besluit en de ministeriële regeling correct
gevolgd?
3. Welke resultaten zijn in de eerste drie maanden geboekt met de
WMG?
4. Wat zijn de randvoorwaarden voor een succesvolle landelijke uitrol?
Instructie en voorlichting
Ter beantwoording van de eerste onderzoeksvraag kan geconstateerd
worden dat de instructie en voorlichting over het algemeen goed zijn
verlopen. Bij de politie zijn instructies gegeven in de vorm van briefings
en daarnaast is men via het train-de-trainer principe opgeleid. De
betrokken parketten zijn geïnformeerd via de reguliere nieuwsbrief,
intranet en het ZSM-werkoverleg. Bij de reclassering verliep de informatievoorziening via intranet en presentaties in werkoverleggen. Het publiek
is in de startgebieden voorgelicht via de campagne die door mijn
ministerie ontwikkeld is. Ook de politie heeft enkele voorlichtingsactiviteiten ontplooid, zoals op Facebook.
Landelijke procedure
In de toepassing van de WMG – de tweede onderzoeksvraag – deden zich
geen onoverkomelijke knelpunten voor. Daar waar de politie afweek van
de procedure, was dit vooral toe te schrijven aan gebrek aan routine met
de inzet van de WMG. Zo is de WMG niet in alle zaken toegepast waar dit
had gekund. Ook zijn bepaalde voorschriften niet altijd in acht genomen,
zoals het vastleggen van negatieve testresultaten in het proces-verbaal en
het wijzen van de verdachte op zijn recht op tegenonderzoek. In de eerste
maand waren er enkele logistieke knelpunten, zoals het niet beschikken
over voldoende testen, maar deze problemen zijn meteen opgelost.
Bij de reclassering en het OM waren er vanwege de korte doorlooptijd van
de evaluatie nog te weinig zaken om de effecten van de WMG goed te
kunnen beoordelen. Maar naar het zich laat aanzien sluit de aanpak
naadloos aan bij de reeds gangbare werkprocessen. Bij het Nederlands

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 508

2

Forensisch Instituut (NFI) waren nog geen aanvragen voor een bloedonderzoek binnengekomen. Dit was geen verrassing. Immers, bloedonderzoek is vooral aan de orde bij het testen op drugs – hetgeen in de
proefperiode niet van toepassing was – en komt bij het testen op alcohol
slechts sporadisch voor, na een onvoltooide ademanalyse.
Resultaten
In de eerste drie maanden heeft de politie in de startgebieden in 49 zaken
de WMG toegepast. Dit aantal ligt lager dan de circa 194 zaken die
verwacht konden worden als de WMG op alle daarvoor in aanmerking
komende geweldsincidenten was toegepast; het lagere aantal vloeit
vooral voort uit de keuze van de politie om de WMG in de startfase vrijwel
alleen bij uitgaansgeweld toe te passen. De aandacht voor alcoholgebruik
is desondanks in de dossiers toegenomen van 13% naar 19%. Deze
percentages zijn vanwege de kleine aantallen nog niet significant, maar
worden dat wel als de wet nu landelijk wordt ingevoerd. Via het OM is in
de onderzochte periode één WMG-zaak strafrechtelijk afgehandeld. Hierbij
is de straf met 75% verhoogd.
Randvoorwaarden
Voor de beantwoording van de vierde onderzoeksvraag, de randvoorwaarden voor landelijke uitrol, doen de onderzoekers diverse aanbevelingen, zoals het labelen van zaken als WMG, het blijven monitoren van de
uitvoering en het terugkoppelen van het effect van de WMG in het verdere
strafproces naar de politie. Daarnaast bevelen de onderzoekers aan een
implementatie-checklist beschikbaar te stellen naast het implementatieplan waarover de eenheden reeds beschikken.
Beleidsreactie
Hoofddoel van deze evaluatie van de proefperiode was na te gaan of zich
bij de implementatie van de WMG onvoorziene knelpunten voordoen. Uit
het onderzoek blijkt dat dit niet het geval is. Per 1 juli is daarom gestart
met de landelijke uitrol, die in de periode van 19 juni tot 16 september
begeleid wordt door een landelijke campagne van mijn ministerie. Tijdens
de landelijke uitrol wordt in het bijzonder aandacht besteed aan de
instructie van de politie, bestaande uit een e-learning en opleiding van de
Politieacademie die door alle «blauwe» agenten gevolgd zal worden. De
implementatiegroep WMG, bestaande uit politie, OM, verslavingsreclassering, NFI en VenJ, zal de uitvoering blijven monitoren, zodat waar nodig
bijgestuurd kan worden. Zoals aangegeven tijdens de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel zal de WMG bovendien vier jaar na de
inwerkingtreding landelijk geëvalueerd worden.3
Middelengebruik vormt een belangrijke risicofactor voor geweldpleging.
Naar schatting 26% tot 43% van het geweld in Nederland wordt gepleegd
onder invloed van alcohol, 3% onder invloed van drugs en 3% tot 12%
onder invloed van alcohol en drugs.4 Vaak leidt dit geweld tot ernstiger
lichamelijk letsel in vergelijking met geweldpleging waaraan geen
middelengebruik vooraf is gegaan. In het strafrechtelijk traject werd het
middelengebruik bij geweldplegers voorheen niet standaard vastgelegd
door de politie. Met de landelijke introductie van de WMG komt er meer
aandacht voor de relatie tussen middelengebruik en geweld, waardoor er
3
4

Kamerstuk 33 799, nr. 6.
J.G. Ramaekers, R.J. Verkes, J.G.C. van Amsterdam ea. Middelengebruik en geweld. Een
literatuurstudie naar de relatie tussen alcohol, drugs en geweld. Maastricht University,
Radboud UMC, AMC, 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 508

3

meer sancties op maat kunnen worden opgelegd. Op deze manier kunnen
sancties effectiever en meer betekenisvol zijn, waardoor ook de kans op
herhaling van het geweld vermindert.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 28 684, nr. 508

4