Hirsch Ballin
beantwoording van de vragen en ik heet de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap welkom.
Vragen van het lid Van der Ham aan de minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over problemen met
private fondsen voor kunst.
©
De heer Van der Ham (D66): Voorzitter. Een paar weken
geleden debatteerde de Tweede Kamer over de
cultuurbegroting. Daarbij werd door vrijwel de gehele
Kamer geconstateerd dat de kunst- en cultuurfondsen het
lastig hebben onder het huidige klimaat op de aandelenmarkten. De beurs heeft direct effect op de bühne. De
Kamer en ook de minister constateerden dat bijvoorbeeld
het VSBfonds behoorlijk was gekrompen, maar ook het
Prins Bernhard Cultuurfonds, het Oranje Fonds en het
SNS REAAL Fonds kunnen op middellange termijn
problemen krijgen.
Kunstinstellingen stellen dat sponsors weglopen en
dat er vrijwel geen nieuwe bijkomen. Dat is een
probleem, want de minister wil dat kunstinstellingen
meer geld uit de markt halen, bijvoorbeeld bij private
fondsen. De minister wil dat zelfs belonen met matchinggelden. In normale taal: voor elke euro die een kunstinstelling uit de markt haalt, legt de minister er een euro
bij. D66 is het daar op zichzelf mee eens. Dat is heel
mooi. Het is echter wel erg voorbarig om nu te bezuinigen op deze instellingen vooruitlopend op dat mogelijke
succes, zeker nu de financiële problemen in de markt zo
groot zijn.
De minister zei twee weken geleden dat het wel los
zou lopen en dat het VSBfonds zich waarschijnlijk wel
aan de geplande uitkeringen zou houden. Dat bleek
gisteren anders te zijn. Het VSBfonds heeft volgend jaar
nog maar 30 mln. beschikbaar voor donaties, vergeleken
met 62 mln. in 2008. Dat levert een onmiddellijk en groot
probleem op. Daarom heb ik de volgende vragen aan de
minister.
Heeft de minister al zicht op de omvang van de
tekorten bij de instellingen? Is hij nog steeds van plan
om op de geplande wijze vooruitlopend op de inkomsten
uit private bronnen producerende instellingen te korten
op budgetten? Hoe zal de minister omgaan met
dreigende tekorten voor onze culturele infrastructuur
wanneer het VSBfonds of andere fondsen minder
middelen zullen toekennen? Tijdens de behandeling van
de cultuurbegroting heeft een deel van de Kamer – de
fracties van de SP en GroenLinks onder aanvoering van
de D66-fractie – ervoor gepleit om in ieder geval de
korting van 5 mln. voor volgend jaar nog even uit te
stellen. De minister vond onze wijzigingsvoorstellen
voorbarig, maar wil hij daarop terugkomen? Wil hij
misschien een deel van die bezuiniging teniet doen?
De minister zei bij de begrotingsbehandeling dat hij
mogelijk, als er een probleem zou ontstaan met het
wegvallen van fondsen, de instellingen die eronder
zouden lijden coulant zou benaderen. Ik wil graag weten
hoe de minister dit wil doen. Is hij al verder met zijn
gedachten daarover? Kan hij een en ander volgend jaar
afgerond hebben?

Tweede Kamer

Vragenuur

©
Minister Plasterk: Voorzitter. Ik stel voorop dat de
conclusie die ik gisteren ook in de krant las, namelijk dat
de donaties voor kunst uit het VSBfonds zullen halveren,
voorbarig is. Het VSBfonds heeft aangegeven, de totale
uitgaven te zullen halveren. Ik heb vanmorgen de heer
Van Lanschot, de directeur van het VSBfonds, gebeld. Hij
heeft mij verteld dat de verdeling van de uitgaven over
de verschillende posten bij het VSBfonds – sport, mens
en maatschappij, wetenschap, natuur en milieu en overig
– nog niet vaststaat. Ik wil daar zeker niet op vooruitlopen en ik wil niet op voorhand aannemen dat ook het
deel voor kunst zal halveren. Dat hangt nog af van de
besluitvorming binnen het fonds.
Niettemin ligt het in de rede om aan te nemen dat een
deel van de donaties uit dat fonds en wellicht ook uit
andere fondsen zal afnemen als gevolg van de kredietcrisis. Dat betreuren wij natuurlijk allemaal, ook ik.
Terwijl ik probeer, de consequenties daarvan te
overzien, zal ik enkele punten langslopen. Laten wij
vooropstellen dat de kunstensector met de voorstellen
die in principe zijn vastgesteld, op voorwaarde van de
uiteindelijke besluitvorming door de Kamer in december
aanstaande, voor vier jaar subsidie heeft. Dat ligt voor
vier jaar vast. Niet elke sector kan dit zeggen. Bovendien
heb ik berekend dat dit voor de cultuurproducerende
instellingen betekent dat zij er voor het overgrote deel,
met alle plussen en minnen op een rij, de komende vier
jaar op vooruitgaan. Driekwart van de producerende
instellingen gaat er volgend jaar op vooruit. Daarin zijn
alle kortingen en extra’s meegenomen.
De heer Van der Ham heeft specifiek gevraagd hoe wij
in het licht van het wegvallen of gedeeltelijk wegvallen
van de donaties van het VSBfonds zullen omgaan met
het programma voor het Cultuurprofijt. Allereerst bestaat
het programma Cultuurprofijt uit het wegnemen van 10
mln. en het toevoegen van 15 mln. Netto is het dus een
investeringsprogramma, met een wortel en een stok,
waarbij de wortel groter is dan de stok. Het saldo is dus
plus 5 mln. Het is ook goed om te benadrukken dat het
gaat om een verdelingsproblematiek. Met dit budget
kunnen wij hooguit de een meer en de ander minder
geven, maar het totaal kunnen wij niet beïnvloeden. Dat
wordt ook niet betwist door de heer Van der Ham.
Stel nu dat er minder geld is te halen bij sponsors. Is
dat dan een reden om een programma, gericht op het
genereren van meer eigen inkomsten, niet uit te voeren
of uit te stellen? Ik ben van mening dat dit juist de reden
is om dit programma op een verantwoorde manier door
te zetten. Als de fondsensubsidies wegvallen, wordt het
des te belangrijker voor instellingen om eigen inkomsten
te genereren. Voor de overheid wordt het belangrijker
om de prikkels zo in te zetten dat zij hen daarbij
ondersteunt. In het debat dat wij eerder hebben gevoerd,
heb ik aangegeven dat ik wel van plan ben om ongewenste effecten van het wegvallen van die subsidie in
ogenschouw te nemen. Stelt u zich een cultuurproducerende instelling voor die succesvol is en om die
reden vorig jaar van het VSBfonds een behoorlijke
donatie heeft ontvangen. Iedereen krijgt een generieke
korting van 3,5%, waartegenover een matchingsregeling
staat. Als men meer eigen inkomsten ontvangt, worden
die verdubbeld.
Stel nu dat die VSB-donatie wegvalt. Dan zouden juist
de instellingen die goed waren en deze donatie hadden

11 november 2008
TK 22

22-1717

Plasterk
gekregen, moeite hebben om zelfs die alweer terug te
verdienen. Om die reden denk ik dat het verstandig is
om bij het meten van de huidige situatie de sponsorbedragen buiten beschouwing te laten. Ik wil nu
doorrekenen wat daarvan de gevolgen zullen zijn. Anders
zou de situatie kunnen ontstaan dat iemand een
sponsorbedrag verdient, waarop de overheid zegt: wat
genereert u weinig eigen inkomsten. Vervolgens wordt
men daarvoor dubbel gepakt. Die exercitie wil ik dus
verrichten.
Ik wil er één ding aan toevoegen. De bedoeling van
die matchingsregeling is om die achteraf uit te voeren.
Dit betekent dat wij over 2009 zullen bekijken hoeveel
eigen inkomsten men heeft gegenereerd. In 2010 zullen
wij terugkijkend bezien hoe wij die gaan matchen. Bij die
exercitie hebben wij dus nog alle tijd. Wij kunnen
volgend jaar bekijken hoe het eventueel wegvallen van
een deel van die donaties uitpakt. Dat kunnen wij
meenemen in de uiteindelijke beoordeling in 2010 hoe
wij terugwerkend in 2009 die matchingsregeling invullen.
Daarbij is de Kamer dan ten volle aanwezig.
De heer Van der Ham (D66): Het is ook een probleem
voor de minister, want die heeft een goede doelstelling,
maar opeens zit de markt niet mee. Ik vraag mij echter af
of dat mogelijk achteraf corrigeren wel voldoende
zekerheid biedt aan die kunstinstellingen. Die moeten
dan maar gaan begroten en hopen dat zij in 2010 alsnog
worden gecompenseerd. Dat geeft heel weinig zekerheid.
Hoe wil de minister die zekerheid geven? Hij heeft in het
notaoverleg over de begroting van de cultuur toegezegd
dat hij die regeling zal bekijken. Kan hij die voor het eind
van het jaar hebben uitgewerkt en klaar hebben liggen?
Kan hij daarbij ook de financiële consequenties aangeven? Het door mij ingediende amendement kan daarbij
misschien dienstig zijn. Ik vind de richting van de
minister op zichzelf goed, maar hij moet wel enige
zekerheid aan de kunstinstellingen geven. Zij moeten
weten waar zij op kunnen rekenen. Kan hij dat toezeggen?
Minister Plasterk: Over zekerheid twee dingen. De
toegezegde VSB-subsidies worden gestand gedaan.
Niemand kan zich rijk rekenen aan een VSB-donatie die
voor de komende jaren nog niet is toegezegd. Daarover
kan ook geen onzekerheid zijn. Dat neemt niet weg dat
men nu het perspectief heeft dat men een VSB-subsidie
die men gehoopt had voor iets te krijgen, niet krijgt. Daar
kunnen wij hier niets aan doen.
De matchingsregeling is wel ons eigen programma.
Wortel en stok: de korting van 10 mln. hebben wij
ingevuld in de begroting. Overigens staat daar mede
dankzij de aangenomen motie-Hamer een intensivering
tegenover waardoor de korting voor de instellingen voor
een groot deel al weer is gecompenseerd. Wij spreken
over de vraag op welke wijze de uitgave van 15 mln.
wordt ingevuld. Ik heb aangegeven dat wij dit in 2010
gaan doen. Wij kunnen altijd nog nagaan of, en zo ja,
hoe zwaar de effecten van die VSB-korting de sector
zullen raken op het moment waarop wij besluiten op
welke wijze wij werkelijk de matchingsproblematiek
invullen. Ik wil met alle plezier een voorstel voorleggen,
maar het lijkt mij niet verstandig om dat nu in een vloek
en een zucht te doen. Het is veel beter om af te wachten
wat er in 2009 gebeurt. Immers, wij nemen toch pas in
2010 een besluit.

Tweede Kamer

Vragenuur

Mevrouw Halsema (GroenLinks): Voorzitter. Het is
elegant dat in de beantwoording van de minister een
korting een programma ter versterking van het cultureel
ondernemerschap wordt genoemd. Maar het blijft een
korting en een bezuiniging. Mag ik vaststellen dat de
minister geen enkele andere toezegging heeft gedaan ter
compensatie van instellingen dan hij al tijdens het
algemeen overleg heeft gedaan? Wat hij nu brengt in
reactie op nieuwe gegevens over de kredietcrisis is exact
hetzelfde als hij al in een recent overleg heeft gezegd.
Laat ik dan maar, concluderend, wel degelijk vragen om
een voorstel. Omdat de regering zich geen rekenschap
geeft van de effecten van de kredietcrisis, kan een
voorstel van de minister in ieder geval de Kamer in de
gelegenheid stellen om wel aanvullende maatregelen te
nemen. Dus wel een voorstel graag.
Minister Plasterk: Voorzitter. De reden dat ik de korting
als een pakket aanduid, is dat het een samenhangend
pakket is van zowel een korting als een uitgave. Ik houd
dat overeind. De instellingen ondergaan een zekere
korting op hun subsidie, waartegenover een pakket staat
dat in totaliteit groter is en dat men door het genereren
van eigen inkomsten kan bemachtigen. Dat is de reden
voor mijn woordkeuze.
Ik heb al aangegeven dat ik denk dat het niet wijs is
om zonder enig zicht te hebben op het effect van de
kredietcrisis op de begroting van volgend jaar, nu een
besluit te nemen of zelfs maar een voorstel te doen, dat
uiteindelijk pas in 2010 genomen hoeft te worden, omdat
wij immers hebben besloten om de matching achteraf
aan te brengen. Ik zie het nut er niet van in. Ik zeg als het
even kan graag dingen toe, maar hier zie ik werkelijk niet
wie ik ermee zou helpen.
De voorzitter: Ik doe een dringend beroep op u om kort
te antwoorden, want er komt nog een vragenronde van
de heer Cramer.
De heer Ten Broeke (VVD): Voorzitter. De VVD is voor
het profijtbeginsel, net zoals de minister, maar tegen die
rare broekzak-vestzakregeling. Het blijkt nu ook wel dat
zij niet goed uitpakt. Ik heb echter een vraag aan de heer
Van der Ham. De afgelopen zeven jaar zijn de overheidssubsidies op cultuur met 50% gestegen. Van de 4,5 mld.
die daar nu in omgaat, komt slechts een vijfde rechtstreeks van de burgers en een vijftigste van fondsen
zoals VSB. Het is aardig om nu alweer te pleiten voor
extra geld, maar mij lijkt dat in voor- en in tegenspoed
zou moeten gelden dat de cultuursector moet leren,
meer de eigen broek en minder de eigen hand op te
houden. Is de heer Van der Ham dat met ons eens?
De voorzitter: Dat lijkt mij een ja/nee-vraag, maar dat is
het vast niet.
De heer Van der Ham (D66): Ik vind het heel belangrijk
dat kunstinstellingen hun eigen geld proberen te
verdienen, meer dan in het verleden. Maar u weet ook
dat investeringen en stabiliteit van groot belang zijn voor
een kunstinstelling. Daarom vraag ik de minister om voor
de kerst met een plan te komen, dan kunnen wij het
daarover hebben.
De voorzitter: Mijnheer Van der Ham, u had uw ronde
al gehad! Dank u wel mijnheer Ten Broeke, dank u wel

11 november 2008
TK 22

22-1718

Plasterk
mijnheer Van der Ham. Het woord is aan de heer Van
Leeuwen.
De heer Van Leeuwen (SP): Voorzitter. De SP heeft het
altijd een raar model gevonden om maatschappelijk
draagvlak een op een te vertalen in het rinkelen van de
kassa. Zeker in tijden van economische crisis is dat een
onbegonnen zaak. De minister heeft ontzettend veel
woorden nodig om uit te leggen wat hij precies wil. Het
wordt razend ingewikkeld om dat allemaal te doen. Hij
zegt, geen noodzaak te zien om dit nu te veranderen,
want het speelt pas in 2010. Je zou het ook om kunnen
draaien: nu de korting afschaffen en in 2010 bezien,
afhankelijk van de omstandigheden, of dan überhaupt
aan zo iets onzaligs als een profijtbeginsel moet worden
gedacht. Dat haalt veel kou uit de lucht, werkt veel
enthousiasmerender en je bent de zaken voor als het
echt mis gaat lopen.
Minister Plasterk: Als je, zoals de heer Van Leeuwen,
tegenstander bent van een programma gericht op het
profijtbeginsel, dan kun je dat inderdaad zo stellen. Ik
ben dat niet, daarin verschillen wij van mening. Wij
voeren het beleid op een rustige en verantwoorde
manier uit om iets meer eigen verdienvermogen te
creëren. Tegen een sector waarin sommige instellingen
maar een achtste van de toegangskaartjes door de
bezoeker laten betalen en zeven achtste door de
belastingbetaler vind ik het redelijk om te zeggen: kan
van die een achtste niet een zesde worden gemaakt?
De heer Leerdam (PvdA): Wij steunen het beleid dat de
minister heeft uitgestippeld bij de begrotingsbehandeling
en in zijn brief over het profijtbeginsel. Tegelijkertijd gaat
het niet alleen om de grotere instellingen. Dat heeft de
minister in het debat ook aangegeven. Zoals gisteren in
de kranten stond, gaat het ook om kleinere instellingen
zoals sociaal-maatschappelijke culturele instellingen. Die
instellingen mogen van ons niet door het ijs zakken. Kan
de minister de Raad voor Cultuur of het Fonds Voor
Podiumkunsten vragen om tussentijds te evalueren en
niet pas in 2010, zodat wij kunnen nagaan welke
instellingen gedupeerd worden door de kredietcrisis?
Minister Plasterk: Voor de komende vier jaar is bekend
wat wij zelf hebben beschikt over subsidies voor de grote
en kleine instellingen. De evaluatie moet met name
betrekking hebben op de gevolgen voor de uitkeringen
door de fondsen. Ik zeg met alle plezier toe dat ik in de
loop van het jaar de informatie over de gevolgen van de
kredietcrisis voor de donaties door de fondsen boven
water zal krijgen en die met de Kamer zal delen, zodra
die beschikbaar is.

bewaken nu een aantal op- en afritten. Dit weekend zijn
vijf zwijnen daadwerkelijk afgeschoten. Hoewel ik het
betreur dat deze zwijnen bij de A28 zijn afgeschoten,
omdat dit voorkomen had kunnen worden met het
plaatsen van wildroosters, ben ik blij dat er op de
snelweg nog geen dodelijke ongelukken zijn gebeurd.
Naar mijn overtuiging is het nu wachten op zo’n ongeluk.
Gemeente en provincie praten intussen al maanden over
het plaatsen van wildroosters. Vorig jaar heb ik hiervoor
ook aandacht gevraagd toen wij hierover spraken. Er lijkt
geen schot in deze zaak te zitten. De ChristenUnie wil dat
er een oplossing komt, daarom stel ik de volgende
vragen aan de minister: Wie is er verantwoordelijk als er
op korte termijn ongelukken gebeuren? Erkent de
minister dat hier ook een verantwoordelijkheid ligt voor
het Rijk en is zij bereid de provincie aan te spreken op
haar verantwoordelijkheden?
Staatsbosbeheer schoot tot nu toe nog niet, maar
heeft aangegeven dat met pijn in het hart wel te moeten
doen vanwege de verkeersveiligheidssituatie. Er wordt al
lange tijd gewerkt aan een zwijnenplan. Dat komt er op
termijn. Goede afrasteringen en roosters moeten hier
deel van uitmaken. Is de minister bereid om dit
onderdeel van het plan naar voren te halen, zodat
onnodig afschot voorkomen wordt?
Er is discussie over de verkeersveiligheid van de
wildroosters. Kan de minister hierover helderheid geven?
Andere provinciale wegen, ook op de Hoge Veluwe,
hebben die roosters wel. Op welke termijn zouden de
roosters geplaatst kunnen worden – ik neem aan dat dit
in overleg met de gemeente moet gebeuren – zodat de
huidige gevaarlijke situatie wordt weggenomen en er
niet meer afgeschoten hoeft te worden?
Rijkswaterstaat zet nu aan de noordkant van de A28
een raster, omdat de zwijnen over de A28 cruisen en de
snelweg oversteken. Vrijdag heeft de gemeente
gevraagd, de aanleg stop te zetten, om te voorkomen dat
de zwijnen opgesloten raken. Klopt het dat de uitvoering
nog steeds doorgaat en is de minister bereid deze
werkzaamheden in overleg met de minister van Verkeer
en Waterstaat op te schorten?
©

De heer Cramer (ChristenUnie): Voorzitter. Door een gat
in de afrastering van de Hoge Veluwe, daar waar de
provinciale wegen kruisen met de A28, zijn in de
afgelopen dagen op de A28 meerdere ongelukken
veroorzaakt door overstekende wilde zwijnen. Jagers

Minister Verburg: Mevrouw de voorzitter. Ik denk met de
heer Cramer dat alles gedaan moet worden om te
voorkomen dat er dodelijke slachtoffers vallen door het
oversteken van wilde zwijnen op zowel provinciale
wegen als rijkswegen.
In dit geval is de provincie Gelderland verantwoordelijk voor het beheer van de provinciale wegen en de A28
is een verantwoordelijkheid van Rijkswaterstaat.
Rijkswaterstaat valt onder de verantwoordelijkheid van
de minister van Verkeer en Waterstaat.
Natuurlijk ben ik bereid de provincie op haar verantwoordelijkheid aan te spreken. Ik heb dat ook gedaan. Ik
heb aan het begin van deze middag gesproken met
gedeputeerde Keereweer van Gelderland. Hij heeft mij
verteld dat hij volop bezig is te kijken of er, en zo ja waar,
roosters in de weg kunnen komen. Het gaat specifiek om
de kruisingen van provinciale wegen met rijkswegen. Hij
doet dit in goed overleg met Rijkswaterstaat, met de
gemeenten en ook, dacht ik, met de Faunabeheereenheid. De vraag is hoe dat op een veilige manier
gedaan kan worden. Op de provinciale wegen zitten
inderdaad roosters in de weg, maar daar geldt een

Tweede Kamer

11 november 2008
TK 22

Vragen van het lid Cramer aan de minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de situatie
rond de wilde zwijnen bij de A28.
©

Vragenuur

22-1719