De Nederlandse vaarwegen beter benut
De tussenresultaten van het programma
Impuls Dynamisch Verkeersmanagement Vaarwegen (IDVV)
Juli 2012

Colofon
Eindredactie
Redactie
Fotografie
Vormgeving
Drukwerk
Oplage

2

Wendy Batist en Goriska van Cooten
Marguerite Ruys
Marco Reeuwijk
KlasseOntwerp
BDU
2.000 exemplaren

Inhoud
Spoor 3 Kennisopbouw
Voorwoord

4

Beter benutten van de vaarwegen

5

Doelstellingen IDVV

8

Spoor 1 De basis op orde

11
12
14
16
20

M1 Verkeersmanagement Ondersteuning voor de Scheepvaart (VOS)
M2 Informatiediensten op Schepen (IDoS)
M3 Verkeersmanagementcentrale van Morgen (VCM)
M4 Single Point of Contact (SPOC NL)

M10 Opstellen van het onderzoeksprogramma
M11 Uitvoeren onderzoeksprogramma inclusief pilots en opstellen
van een implementatiestrategie
M11 Onderzoekscluster 1 Vernieuwing binnenvaartsector
M11 Onderzoekscluster 2 Benutting infrastructuur
M11 Onderzoekscluster 3 Afstemming in de keten
M11 Onderzoekscluster 4 Schone vaartuigen
M11 Onderzoekscluster 5 Innovaties in de binnenvaart
M12 Evaluatie van het programma

Resultatenoverzicht
Spoor 2 Optimaliseren van informatie-uitwisseling
M5 Binnenvaart Single Window (BSW)
M5 Maritiem Single Window (MSW)
M6 Samenwerkingsverband
M7 Neutraal Logistiek Informatieplatform (NLIP)
M8 Impuls verkeers- en transportmanagement
M9 Meer vervoer via de binnenvaart

3

23
26
28
30
32
34
38

45
46
48
50
52
54
56
58
60

62

Voorwoord
We leven in een druk land, met ingewikkelde stromen van goederenvervoer
over weg, spoor en water. Dat vervoer blijft groeien, zeker nu door de aanleg
van de tweede Maasvlakte het containervervoer fors toeneemt.

n

4

Melanie Schultz van Haegen,
minister van Infrastructuur en Milieu

Haege

Om de potentie van onze vaarwegen te vergroten,
moeten we ze optimaal benutten. Doorstroming
is, ook op het water, cruciaal. Dus moeten we
zorgen voor optimale informatievoorziening op
en langs de vaarwegen.

Met een vlotte en veilige doorstroming van het
scheepvaartverkeer kan Nederland haar positie
als internationaal logistiek knooppunt behouden.
Dat is mijn inzet als minister en daar ondersteun
ik het bedrijfsleven graag bij. Ik hoop dat deze
brochure inspireert om het onderste uit de kan te
blijven halen, zodat onze vaarwegen veranderen
in een ‘blauwe golf’.

an
hultz v

Nederland telt 6.000 kilometer vaarweg. Daarvan
is 4.400 kilometer geschikt voor goederenvervoer.
Er is nog veel capaciteit onbenut: de vaarweg
is dus een prima alternatief voor weg en spoor.
Daarom ben ik blij dat het Havenbedrijf Rotterdam met containerterminals afspraken heeft
gemaakt om op de tweede Maasvlakte 45%
van de containers via de binnenvaart van en
naar het achterland te vervoeren.

Het programma Impuls Dynamisch Verkeersmanagement Vaarwegen helpt om op de vaarweg het onderste uit de kan te halen. Niet door
overheidshandelen alleen, maar in nauwe
samenwerking met vaarwegbeheerders,
ondernemers, verladers en goederenterminals.
Deze brochure toont de tussenresultaten van
de 12 maatregelen waaraan overheid en markt
gezamenlijk werken. Van betere informatievoorziening voor schippers tot diepgaand
onderzoek naar nieuwe innovaties.

Sc
Melanie

Die groei moeten we opvangen door het onderste
uit de kan te halen in het hele vervoersnetwerk.
Nederland is hét Europese knooppunt van transport over water; onze vaarwegen behoren tot
de drukste ter wereld. Het is belangrijk om deze
krachtige positie vast te houden en verder te
ontwikkelen. Want de potentie van onze vaarwegen is enorm.

Beter benutten van de vaarwegen
Voor u ligt het tussenresultatenboek van het programma Impuls Dynamisch
Verkeersmanagement Vaarwegen (IDVV). In dit project werken overheid,
bedrijfsleven, kennisinstituten en marktpartijen samen aan het beter
benutten van de vaarwegen in Nederland.

5

Het IDVV heeft vier doelstellingen (zie afbeelding
op pagina 9) waaraan we vanuit drie sporen
werken. Spoor 1 is gericht op verbetering van
de rol van Rijkswaterstaat als vaarwegbeheerder.
Spoor 2 is gericht op betere informatie-uitwisseling tussen overheid en markt. Spoor 3 gaat over
kennisontwikkeling gericht op het vervoeren van
de groeiende hoeveelheid goederen in de
toekomst. De sporen zijn opgesplitst in twaalf
maatregelen, die in deze brochure nader zijn
beschreven en toegelicht.

oten

Het ministerie van Infrastructuur en Milieu
heeft in nauwe samenwerking met partners
in de logistieke keten een maatregelenpakket
opgesteld om de verwachte forse groei van de
binnenvaart aan te kunnen. De Ministerraad van
4 juni 2010 heeft met het maatregelenpakket
Impuls Dynamisch Verkeersmanagement
Vaarwegen (IDVV) ingestemd. Het programma
IDVV is opgenomen in het Meerjarenprogramma
Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT).

Impuls

o
van C

Initiatiefnemer

Rijkswaterstaat zoekt als initiatiefnemer van
dit programma de samenwerking om met
andere vaarwegbeheerders, vervoerders,
verladers, havens en terminals de ‘rivier van
informatie’ te optimaliseren. Het doel is dat
de binnenvaart een duurzaam en aantrekkelijk
alternatief vormt voor het goederenvervoer
over de weg.

a
Gorisk
ke n en
n Ginne
Pieter va

Nederland is hét Europese knooppunt van
transport over water. De Nederlandse vaarwegen
behoren tot de drukste ter wereld. Nederland als
'Gateway to Europe' is cruciaal voor de groei van
de economie. Het is belangrijk om deze krachtige
positie te behouden en verder te ontwikkelen.
In een deltaland als het onze bieden vaarwegen
daarbij de meeste ruimte. Met de aanleg van
de tweede Maasvlakte ontstaat nog een grotere
uitdaging om alle netwerken (weg, water en
spoor) beter te benutten.

Rivier van informatie
Het ministerie van Infrastructuur en Milieu investeert in
de waterwegen zelf, en met IDVV ook in de onzichtbare
en tegelijk cruciale ‘rivier van informatie’, die schippers,
verladers, vervoerders en alle andere betrokken
partijen gebruiken om de enorme goederenstromen
te beheersen en te besturen. Het gaat hierbij om
informatie op het gebied van verkeersmanagement,
administratie en fiscus en informatie in geval van een
crisis of ongeval. Het delen van informatie voegt
economische waarde toe aan het goederenvervoer over
water en zorgt voor een effectiever gebruik en betere
benutting van de vaarweg.

Nieuwe samenwerkingsvormen,
nieuwe afspraken
De vertaling van beleidswensen naar concrete
resultaten en verbetering van de concurrentiepositie
van het bedrijfsleven is complex. Het betekent ook

6

een unieke en inspirerende samenwerking tussen
bedrijven en de overheid. Binnen het programma IDVV
werken we aan nieuwe vormen van samenwerken en
nieuwe afspraken tussen marktpartijen, tussen
overheidspartijen en met elkaar ondersteund door
nieuwe IT-systemen. Het programma IDVV is een
vooruitstrevende investering en samenwerking in de
informatie-economie.

De tussenstand
Het programma IDVV is nu halverwege haar termijn.
De twaalf maatregelen zijn uitgewerkt en projecten zijn
in de markt gezet en verder vormgegeven. In deze resultatenbrochure staan al deze maatregelen en projecten
beschreven waaraan we gezamenlijk werken om het
gewenste toekomstbeeld te realiseren. Bijvoorbeeld
ketenoptimalisatie met Havenbedrijf Rotterdam, Lean
& Green Barge, papierloos varen in de binnenvaart en
het Neutraal Logistiek Informatieplatform (NLIP) van

het Topteam Logistiek. Het bedrijfsleven is uitgedaagd
om met concrete voorstellen te komen voor synchromodaaltransport en daadwerkelijk binnen een jaar
een substantiële lading goederen over te zetten
naar vervoer over water. Het moderniseren van die
informatie-infrastructuur is een onderdeel daarvan.
Het programma ligt op koers. Samen met u werken we
graag verder aan het verbeteren van de ‘rivier van
informatie’ in Nederland én over de grens.
Goriska van Cooten
Pieter van Ginneken
Programmamanagers IDVV

7

Doelstellingen IDVV
Voorspelbare reistijden
(spoor 1)

Verbetering informatief proces
(sporen 1 en 2)

Een deel van het programma besteden we aan het
optimaliseren van de uitvoering van de taken van
Rijkswaterstaat. In haar rol van vaarwegbeheerder
werkt Rijkswaterstaat aan het verbeteren van de
informatie over de actuele situatie bij sluizen en
bruggen, zodat vaarweggebruikers hun vaarplan in
de toekomst nog beter kunnen managen.

Een verlader kan op basis van goede informatie een
juiste keuze maken tussen vervoer over de weg, het
spoor of de binnenvaart. Goede informatie bevordert
een optimale afwikkeling van de goederenstromen.
Met de maatregelen binnen spoor 2 van het programma faciliteren we de verwachte toename van de
goederenstromen via de binnenvaart. We brengen de
informatie-uitwisseling tussen de verschillende partijen
(terminals, overheid, havenbedrijven, etc.) op orde.
Als gevolg hiervan zullen informatiediensten worden
ontwikkeld die het logistieke proces ondersteunen.

Om de rol van vaarwegbeheerder ook in de toekomst
zorgvuldig en efficiënt uit te voeren, werkt Rijkswaterstaat aan de Verkeersmanagementcentrale van Morgen.
Deze centrale draagt bij aan een optimale, veilige en
efficiënte dienstverlening op corridorniveau. Het doel is
dat vaarweggebruikers op hun hele route beter worden
begeleid en bediend. We brengen met spoor 1 van het
IDVV dus ook ons eigen huis op orde.

8

Aantrekkelijke binnenvaartpropositie
(sporen 2 en 3)
Er is kennis nodig om de binnenvaart verder te
ontwikkelen zodat zij ook in de toekomst met haar

dienstverlening de markt een aantrekkelijk aanbod
biedt. In het onderzoeksprogramma van spoor 3
bekijken we wat in de toekomst nodig is om de groei
van het vervoer van goederen over water mogelijk en
aantrekkelijker te maken.

Nieuwe logistieke concepten
(spoor 3)
Het vervoer per binnenvaart biedt mogelijkheden om
de groei in mobiliteit van goederen en verschuiving
van de modal split op te vangen. Tegelijkertijd biedt
de binnenvaart kansen voor een duurzamere logistiek.
Voor het realiseren van groei en een sterkere rol van
de binnenvaart zijn diverse maatregelen nodig. Steeds
meer dringt het besef door dat fysieke maatregelen
alleen niet meer toereikend zijn om de internationale
concurrentiepositie en de bereikbaarheid blijvend te
verbeteren.

9

10

als vaarwegbeheerder centraal staat. We brengen ‘de basis op orde’. De nautische medewerkers van
Rijkswaterstaat, zowel die op de wal als op patrouillevaartuigen, worden van meer informatie voorzien.
Met actuelere informatie over positie, lading en geplande route van schepen kunnen zij hun werk beter
uitvoeren. En zij kunnen de vaarweggebruiker informeren over de actuele situatie bij sluizen en bruggen,
zodat zij hun vaarplan beter kunnen managen.

11

SPOOR 1 DE BASIS OP ORDE

SPOOR 1

Binnen spoor 1 van het programma IDVV voeren we projecten uit waarin de rol van Rijkswaterstaat

M1 Verkeersmanagement Ondersteuning
voor de Scheepvaart (VOS)
IDVV-ambassadeur Hans van der Togt,
directeur Rijkswaterstaat
Met VOS kunnen we de scheepvaart efficiënter bedienen.

Contactgegevens
karin.de.jong@rws.nl
erik.ferkranus@rws.nl

Betrokken partijen
Rijkswaterstaat
Externe partij zomer 2012 bekend

12

voor de vaarwegen. In VOS worden reis- en ladinggegevens met actuele positiegegevens van schepen
afkomstig van AIS gecombineerd. Dit verbetert de kwaliteit van de gegevens. VOS maakt nieuwe
ontwikkelingen zoals corridormanagement en trajectplanning mogelijk waardoor we de vaarweggebruikers
in de toekomst nog beter van dienst kunnen zijn. VOS vervangt het technisch verouderde IVS90.
Minstens zo belangrijk is dat VOS een robuuste basis is voor verkeersmanagement in de toekomst.

In mei 2012 hebben we de opdracht voor Traject I
van de bouw van VOS in de markt gezet. Dit traject is
gericht op een stabiel, toekomstvast basissysteem,
waarin de functionaliteit van IVS90 (het Informatieen Volgsysteem voor de Scheepvaart) is verankerd.
In Traject I wordt ook een koppeling met AIS gemaakt.
Zo kan IVS90 worden vervangen en verbetert VOS de
kwaliteit van de informatie. Bovendien vormt het de
basis voor de projecten Informatiediensten op Schepen
(IDoS) en de Verkeersmanagementcentrale van Morgen
(VCM). Uiteraard realiseren we VOS in nauw overleg
met de operationele medewerkers van Rijkswaterstaat
die er in de toekomst mee gaan werken.

13

Traject I testen we eind 2013 op enkele locaties. Op
dit moment onderzoeken we waar dit het beste kan
plaatsvinden. In ieder geval op locaties waar voldoende ruimte is om tijdelijk andere apparatuur te plaatsen.
Ook moeten die locaties een goede afspiegeling zijn
voor locaties waar VOS komt te draaien.
Als het systeem voldoet en is geaccepteerd, wordt
het in 2014 ingevoerd op alle circa 120 objecten
waar nu IVS90 draait. Rijkswaterstaat stelt het
systeem ook beschikbaar aan andere (huidige) IVS90gebruikers, zoals provincies, waterschappen en havenbedrijven. Zodra de operationele organisatie VOS
heeft geaccepteerd, gaat het oude IVS90 uit de lucht.
We verwachten dat dit eind 2014 gebeurt.

Toevoeging nieuwe functionaliteiten
in Traject II
Parallel aan Traject I werken we in Traject II de nieuwe
functionaliteiten uit. Bijvoorbeeld geautomatiseerde
brug- en sluisplanning, geactualiseerde verkeersbeelden
of betere gebruikersschermen. Wanneer de uitwerking
van deze nieuwe functionaliteiten klaar is en het
bestuur van Rijkswaterstaat ze heeft goedgekeurd,
kunnen we starten met de bouw. De nieuwe functies
worden dan stapsgewijs aan VOS toegevoegd.
Zodoende is VOS Traject II eind 2015 klaar. Het is
dan een basis voor toekomstige ontwikkelingen op
het gebied van corridormanagement.

VERKEERSMANAGEMENT ONDERSTEUNING VOOR DE SCHEEPVA ART

M1

Verkeersmanagement Ondersteuning voor de Scheepvaart (VOS) is het nieuwe informatie- en volgsysteem

M2 Informatiediensten op Schepen (IDoS)
Patrick Loggen | Kores Wouters
Met IDoS maken we het werk van de nautische medewerkers
van Rijkswaterstaat eenvoudiger.
ogg
Patrick L
outers
ores W
en en K

14

Contactgegevens

Betrokken partijen

patrick.loggen@rws.nl
kores.wouters@rws.nl

Rijkswaterstaat
Technolution
Sogeti
KPN

verkeersmanagement op de binnenwateren en in het kustgebied uitvoeren. Zij moeten daarvoor
beschikken over actuele verkeers- en vervoersinformatie. Met het project Informatiediensten op Schepen
(IDoS) brengen we deze informatie aan boord. Daarnaast maakt IDoS de registratie van relevante
gegevens aan boord vollediger, minder foutgevoelig en minder arbeidsintensief.

Voor hun informatievoorziening zijn de schepen sterk
afhankelijk van mobiele netwerken. Met IDoS bouwen
we een informatiesysteem dat slim gebruik maakt van
deze netwerken. Zo krijgen schepen alleen de gegevens
over hun ‘interessegebied’ van de wal aangeleverd. Dit
voorkomt dat de verbinding dichtslibt met informatie
die niet echt nodig is. Deze gegevens worden daarna
up-to-date gehouden met de wal door middel van
synchronisatie.

De gebruiker aan boord kan de informatie vervolgens
eenvoudig met zijn eigen waarnemingen en activiteiten
aanvullen, en met een eenvoudige (muis)handeling
in zijn Digitaal Journaal registreren. Het aantal noodzakelijke handelingen en de kans op fouten neemt
daardoor af. Hiervoor passen we de huidige Digitaal
Journaalapplicatie zo aan dat deze lokaal aan boord
draait en door middel van synchronisatie met de
centrale database aan wal in lijn wordt gehouden.

Aan boord wordt de informatie getoond in een
Geografisch Informatie Systeem. De gegevens uit de
boordsensoren worden hieraan toegevoegd. IDoS
maakt daarbij onderscheid tussen de verschillende
verkeersmanagementtaken: handhaving, verkeersordening, verkeersbegeleiding en incidentmanagement.
Zo presenteert IDoS alleen de gegevens die voor de
betreffende taak toegestaan en nodig zijn.

Hoewel IDoS zo onafhankelijk mogelijk wordt van
de mobiele netwerken, vernieuwen we de communicatiehardware zodat de maximaal haalbare bandbreedte
aan boord beschikbaar komt. We plaatsen sensoren
als zij nog niet aan boord beschikbaar zijn. Zo optimaliseren we de werking van het informatiesysteem onder
alle omstandigheden. Tegelijk bouwen we de eerste
versie van de benodigde software voor de boord- en

15

INFORMATIEDIENSTEN OP SCHEPEN

walsystemen. Aan boord zal deze software draaien
op de reeds beschikbare scheepskantooromgeving.
En aan de wal komt deze software in de eigen, streng
beveiligde rekencentra.
In 2013 wordt de tweede versie van de software
gerealiseerd. Deze bouwt voort op de eerste versie
en ontsluit nieuwere en meer gedetailleerde informatie.
Dan kunnen de gebruikers via IDoS ook beschikken
over gegevens uit het Verkeersmanagementondersteuning voor de Scheepvaart (VOS) en nieuwe
gegevensbestanden, zoals AIS/Walinfrastructuur en
InspectieView Binnenvaart (IVB). Tot die tijd komen
de gegevens uit bestaande databases.

M2

Het zijn onder meer de mobiele verkeersleiders op de patrouillevaartuigen van Rijkswaterstaat, die

M3 Verkeersmanagementcentrale van Morgen
(VCM)
Christiaan van der Maarel | Cas Willems

n
Christiaa

We schetsen hoe de verkeersmanagementcentrale van morgen er uit kan
gaan zien en wat we nodig hebben voor een optimale, veilige en efficiënte
dienstverlening.

l en
Maare
van de r
il
Cas W

lems

16

Contactgegevens

Betrokken partijen

cas.willems@rws.nl
christiaan.vander.maarel@rws.nl

Rijkswaterstaat
Arcadis
VHP Ergonomie
PA Consulting
Europese Commissie

verkeersmanagement van morgen eruit kan gaan zien. Eén ontwikkeling is wel heel duidelijk: we gaan
anders tegen onze dienstverlening aankijken. Van voornamelijk lokaal gerichte dienstverlening, bestaande
uit het lokaal bedienen van sluizen en bruggen en het lokaal begeleiden van het scheepvaartverkeer,
gaan we naar een geïntegreerde en gecentraliseerde aanpak op corridorniveau.

We richten de dienstverlening hierbij op optimale
benutting van het totale vaarwegennetwerk, waarbij
we schippers ondersteunen in het veilig en vlot
afleggen van hun gehele traject. De betrouwbaarheid
van reistijden neemt daarbij toe.

orde. Daarbij is ons uitgangspunt de procesverbetering
die in het kader van het Ondernemingsplan 2015 van
Rijkswaterstaat - onder het motto één Rijkswaterstaat,
elke dag beter, samen met anderen - is ingezet. Wat
zijn de gevolgen voor kwaliteit en aantal van ons
personeel? Hoe gaan we deze verandering samen
vormgeven? Hoe kunnen we de collega’s betrekken
bij deze ontwikkeling? En hoe zorgen we dat we
gezamenlijk onderbouwde voorstellen doen die passen
binnen de kaders die het bestuur ons stelt? Deze
vragen beantwoorden we binnen dit project.

Een belangrijk ingrediënt voor deze verbeterde dienstverlening is het genereren en gebruiken van goede
informatie over de huidige en verwachte situatie op
de vaarweg. Deze informatie willen we ook delen met
schippers, zodat zij zelf beter in staat zijn om hun eigen
vaarreis te plannen. We ondersteunen zodoende
zelfsturing.

Referentieontwerp en pilotcentrale

Onze opdracht is om te bepalen hoe deze vernieuwde
dienstverlening zo veilig, efficiënt en effectief mogelijk
kan worden uitgevoerd. Ook de vragen wat deze
vernieuwing kost en wat zij oplevert komen aan de

In samenwerking met een aantal experts maakt
het projectteam eerst een geïntegreerd ontwerp voor
de nieuwe verkeersmanagementcentrales. Dit geïntegreerde referentieontwerp bevat een uitwerking van
de uniforme dienstverlening en de hierop afgestemde

17

VERKEERSMANAGEMENTCENTR ALE VAN MORGEN

taken, uniforme werkplekken en systemen. Het ontwerp
bestaat uit richtlijnen, uitgangspunten en specificaties,
waaraan de toekomstige verkeersmanagementcentrales
moeten voldoen.

M3

Binnen de Verkeersmanagementcentrale van Morgen (VCM) onderzoekt Rijkswaterstaat hoe het

Om er zeker van te zijn dat het referentieontwerp ook
echt gaat functioneren, gaan we het concept beproeven
met behulp van een tijdelijke verkeersmanagementcentrale in de verkeerspost van Dordrecht. Deze pilotcentrale krijgt voorzieningen voor het uitvoeren van
diverse praktijkproeven.

Europese subsidie

Het project eindigt met een concept referentieontwerp en een onderbouwd transitieplan. Als het
bestuur van Rijkswaterstaat daartoe besluit dan zijn
we klaar voor de daadwerkelijke voorbereiding en
uitrol van verkeersmanagementcentrales in Nederland
in de periode 2014 - 2025. Dit transitieplan biedt
inzicht in de manier waarop het nieuwe ontwerp het
best kan worden toegepast en wat daarvan de kosten
en baten zijn. Ook geven we inzicht in de stappen die
nodig zijn om het transitieplan daadwerkelijk uit te
voeren en daarmee de nieuwe generatie verkeersmanagementcentrales in werking zijn.

De Europese Commissie heeft binnen het Europabrede TEN-T*programma VCM aangemerkt als één
van de projecten die binnen het domein van River
Information Services (RIS) in aanmerking komt voor
financiële ondersteuning vanuit Europa. In het kort
heeft het TEN-T gedeelte van VCM tot doel om een
nieuwe generatie van verkeersmanagementcentrales
op Europees niveau te ontwikkelen. Daarnaast wordt
samen met Duitsland gewerkt aan een verdere
harmonisering van RIS-Services op de Rijn.

M3

We toetsen het referentieontwerp op verschillende
niveaus. We kijken naar de effectiviteit, de efficiency
en naar bezettingsvraagstukken. Ook toetsen we de
technische werking van de (bedien- en interface)
systemen. De proef richt zich vooral op (delen van) de
corridor Amsterdam - Rotterdam - Antwerpen en de
corridor Rotterdam - Duitsland.

Transitieplan met kosten-batenanalyse

De kennis en ervaring die binnen het project VCM zijn
opgedaan, worden op Europees niveau gedeeld. VCM
neemt hierbij een prominente rol in als voorbeeld
voor het opzetten en inrichten van (natte) verkeersmanagementcentrales in Europa.

* TEN-T Trans Europese Netwerken voor Transport

18

VERKEERSMANAGEMENTCENTR ALE VAN MORGEN

M3
19

M4 Single Point of Contact (SPOC NL)
Jos van Splunder
Met eenduidige informatie worden havens en zeeën veiliger.

Jos v an

er
Splund

o
as en Jacc
m Korteka
a
r
o
J
,
o
p
m
a
André à C

Contactgegevens
jos.van.splunder@rws.nl

Betrokken partijen
Groningen Seaports
Haven Harlingen
Haven Den Helder

20

de Bruin

Haven Amsterdam
Haven Scheveningen
Havenbedrijf Rotterdam
Zeeland Seaports
Portbase
Inspectie Leefomgeving & Transport
Rijkswaterstaat

deze scheepsmeldingen door naar de European Maritime Safety Agency (EMSA) in Lissabon. Zo voldoet
Nederland aan het derde maritieme veiligheidspakket, dat deze informatie-uitwisseling vereist. Na
het ongeval met de tanker Erika en met de Prestige heeft de Europese Unie verschillende richtlijnen
uitgevaardigd ter voorkoming van ongevallen en vervuiling op zee. Als gevolg van de richtlijnen is er
een centraal Europees systeem gekomen (SafeSeaNet).

In SafeSeaNet zijn gegevens van zeeschepen in de
Europese maritieme wateren vastgelegd en te raadplegen. Ook gegevens van scheepsbezoeken, inclusief
die betreffende gevaarlijke lading, worden in SafeSeaNet vastgelegd. In geval van calamiteiten kunnen
de gegevens direct in SafeSeaNet worden geraadpleegd. Het systeem is van de European Maritime
Safety Agency (EMSA).

Eén Single Point of Contact
De Europese ontwikkelingen op dit gebied hebben
sindsdien niet stilgestaan. In 2009 zijn de Port State
Control richtlijn (2009/16) en richtlijn 2009/17 als
wijziging op de Monitorrichtlijn (2002/59) vastgesteld.
Op grond van deze richtlijnen moet elke lidstaat ervoor
zorgen dat de gegevens door één organisatie en door
één systeem aan SafeSeaNet worden verstrekt. Met
andere woorden, vanuit Europa wordt vereist dat er
per lidstaat één Single Point of Contact is, zowel organisatorisch als systeemtechnisch. In 2009 was dat in

21

Nederland niet het geval. Elke zeehavenautoriteit
leverde rechtstreeks de gegevens aan de EMSA. De
impact van de nieuwe richtlijnen is echter groter. Er
moeten namelijk ook meer gegevens dan voorheen aan
de EMSA worden aangeleverd, volgens een gewijzigde
berichtenstandaard.

Nationaal Bevoegde Autoriteit
Om te voldoen aan de nieuwe Europese wetgeving is
in Nederland de Directeur-Generaal Rijkswaterstaat
aangewezen als Nationaal Bevoegde Autoriteit voor
SafeSeaNet. Wij zijn vervolgens in 2010 begonnen met
de ontwikkeling van het Single Point of Contact. Het
project SPOC NL is begin 2012 afgerond. Resultaat
van het project SPOC NL is dat alle gegevens die voor
zeeschepen moeten worden bijgehouden, in het
systeem SPOC NL worden verzameld en van daaruit
aan SafeSeaNet worden aangeleverd. Alle havensystemen die gegevens van de maritieme sector
ontvangen, zijn nu via Digipoort aan het SPOC NL

SINGLE POINT OF CONTACT

gekoppeld. Dit is in nauwe samenwerking met de
zeven havenautoriteiten tot stand gebracht. In 2011 en
2012 zijn de meeste Nederlandse zeehavens op SPOC
NL aangesloten.

Inspectiegegevens
De realisatie van het project is verder in afstemming
met de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) uitgevoerd. Inspectiegegevens die aan SafeSeaNet worden
verstrekt zijn tevens beschikbaar voor inspectiediensten
van de lidstaten. De ILT gebruikt de meldingen voor de
inspecties in het kader van Port State Control. Groot
pluspunt is dat rederijen, cargadoors en agenten hun
werkwijze ongewijzigd kunnen blijven uitvoeren. Zij blijven melden aan de zeehavens en de zeehavensystemen
zijn gekoppeld aan SPOC NL. In de toekomst wordt het
veiligheidspakket uitgebreid. Naast informatie over
aankomst en vertrek en eventueel gevaarlijke lading
aan boord worden dan ook gegevens over beveiliging
en afvalstoffen uitgewisseld.

M4

SPOC NL verzamelt alle informatie over zeeschepen van en naar de nationale havens. SPOC NL stuurt

M
Wagter,

achteld

Leijnse

n
o Ante
en Nic

SPOOR 2

Herman

22

die transport van vooral containers (laten) verzorgen, zodat vaker wordt gekozen om goederen via de
binnenvaart te vervoeren. Voor een betere informatie-uitwisseling maken de markt en de overheid
(onderling en met elkaar) afspraken hoe de informatie wordt aangeleverd en gedeeld. Het gaat daarbij
ook om een betere aansluiting van de binnenvaart op andere vervoerssystemen (spoor en weg).

Vooral de groei van de containeroverslag als gevolg
van de tweede Maasvlakte en de stagnatie op de weg
zorgen op termijn voor een grote en toenemende vraag
naar vervoer via de binnenvaart. Om die groei goed
op te kunnen vangen is een verbetering van de informatiestructuur nodig: goede en snelle informatie-uitwisseling tussen alle partijen in de keten is een essentiële
voorwaarde voor een internationaal concurrerend
logistiek systeem.

Informatie-uitwisseling

Bij informatie-uitwisseling raken drie verschillende
processen en taken/rollen elkaar:
• De logistiek, die zich richt op het goederenvervoer
over de wereld, met de haven als knooppunt in
het netwerk.
• De rijksoverheid in haar rol als bewaker van
grensoverschrijdend verkeer van goederen en
personen (fiscaal, inspectie en immigratie).
• De vaarwegbeheerders, die zich richten op een
vlotte en veilige reis van binnenvaartschepen
door aaneensluitende gebieden.

Bij het verbeteren van het informatieproces staan twee
onderwerpen centraal. Ten eerste de samenwerking
tussen de markt en de overheid en het uitwisselen van
informatie. En ten tweede de samenwerking tussen de
verschillende overheidsdiensten bij het effectief gebruik
van eenmaal gemelde informatie.

In het schema op pagina 24 zijn de invloedsferen van
de verschillende sporen van het programma IDVV
weergegeven in de diverse domeinen. Een aandachtspunt is om balans aan te brengen in de vraag en het
aanbod van informatie tussen de verschillende partijen.

23

OPTIMALISEREN VAN INFORMATIE-UITWISSELING

Voor verkeersmanagement is het bijvoorbeeld van
groot belang dat gegevens actueel en (bijna) real time
beschikbaar zijn, terwijl voor de Douane de mate van
exactheid prevaleert boven snelheid.

Uitvoering Connekt
Rijkswaterstaat is initiatiefnemer en opdrachtgever
van het programma IDVV. Zij heeft de uitvoering van
spoor 2 aan Connekt uitbesteed. Connekt is een
onafhankelijk netwerk van bedrijven en overheden,
waarin partijen met elkaar samenwerken aan duurzame verbetering van de mobiliteit in Nederland.
Het verbinden van leden en het delen van kennis,
kunde en initiatieven staan hierbij centraal.

SPOOR 2

Spoor 2 van het programma IDVV gaat over het optimaliseren van informatie-uitwisseling tussen partijen

SPOOR 2

VOS
IDoS
SPOC
VCM
NLIP

24

Verkeersmanagement Ondersteuning voor de Scheepvaart
Informatiediensten op Schepen
Single Point of Contact
Verkeersmanagementcentrale van Morgen
Neutraal Logistiek Informatieplatform

25

SPOOR 2

M5 Binnenvaart Single Window (BSW)
Herman Wagter
Met het Binnenvaart Single Window streven we naar steeds meer elektronisch
aanmelden en het slim hergebruiken van de beschikbare informatie zodat die
maar één keer hoeft te worden aangeleverd.
ter
n Wag
Her ma

Contactgegevens
wagter@connekt.nl

Betrokken partijen
Connekt
Rijkswaterstaat
Douane
Brancheverenigingen (Bureau Telematica
Binnenvaart, Schuttevaer, CBRB, etc.)

26

Overheidsbrede automatiseringsdiensten
zoals bijv. Logius
Havenbedrijven
Buitenlandse overheden
ICT bedrijven
Logistieke ketenpartners

gezamenlijke IT-systemen gebruik wordt gemaakt. Om die reden moeten we bij de realisatie van een Binnenvaart Single Window (BSW) rekening houden met de buurlanden. Het Binnenvaart Single Window is gericht
op verkeersmanagement over de vaarwegen, van haven tot en met achterland en buitenland. Vanwege de
wens om naar een Single Window Handel en Transport (SWH&T) toe te groeien is ervoor gekozen om de
eerste stappen in de realisatie van een Maritiem Single Window (MSW) binnen IDVV onder te brengen.

Een reis van een binnenvaartschip gaat gepaard met
heel wat informatie-uitwisseling met overheden, vaak
in meer dan één land. De diverse vaarwegbeheerders
willen bijvoorbeeld de doorstroming bij knelpunten als
sluizen optimaliseren, de douane volgt de goederenstroom bij import en export, inspecties houden toezicht
en voor de veiligheid is het nodig gevaarlijke stoffen te
volgen. Het streven is dat steeds meer van die informatie door de schippers elektronisch uitgewisseld wordt in
plaats van via de marifoon. En dat een groter deel van
de sector dan de containervaart elektronisch gaat
communiceren met de overheden.
Naarmate er meer gegevens elektronisch beschikbaar
komen neemt voor de diverse overheidsdiensten de
wens toe om onderling meer gegevens uit te wisselen
en her te gebruiken. Enerzijds om te voorkomen dat
meerdere keren om dezelfde informatie gevraagd wordt,
anderzijds om doelmatiger te kunnen werken en meer
service te kunnen verlenen. Een belangrijke randvoor-

27

waarde is dat de referentiegegevens (zoals aanduidingen van locaties) die nu door computers in plaats van
mensen geïnterpreteerd moeten worden veel preciezer
worden vastgelegd. De schippers hebben in de loop
der tijd steeds meer software aan boord gekregen, zoals
stuwage-toepassingen en elektronische vaarkaarten.
De wens is er om al die software meer te laten samenwerken zodat het elektronisch communiceren met de
overheid soepeler verloopt.
Het Binnenvaart Single Window gaat uit van wat er al
bestaat voor elektronisch melden voor de containervaart, namelijk een meldapplicatie die bij de schipper
aan boord draait en een berichtendienst ‘aan de wal’
die de berichten ontvangt en verdeelt. Deze basis wordt
zowel technisch als functioneel gemoderniseerd om al
die nieuwe wensen te kunnen ondersteunen. De eerste
stap is de modernisering van de meldapplicatie die aan
boord bij de schipper aanwezig is, het vervolg begint bij
het moderniseren van de berichtendienst.

BINNENVA ART SINGLE WINDOW

Vrijwillig elektronisch melden voor de
tankvaart
De tankvaartvloot in de binnenscheepvaart is aanzienlijk groter in aantallen (ca. 1.000 schepen) dan de
containervaartvloot (ca. 500 schepen). Rotterdam kent
een grote chemie/olie sector, waarvoor de tankvaart
vloeibare goederen vervoert. De tankvaart is onderhevig aan veel voorschriften op het gebied van kwaliteit en veiligheid. Er is echter (nog) geen verplichting
om elektronisch te melden: de praktijk is dat schippers
zich per marifoon melden.
Samen met het Havenbedrijf van Rotterdam, voorlopers
in de tankvaart (schippers), en de grote chemie/oliebedrijven gaan we uitzoeken hoe we de belemmeringen
kunnen weghalen. Dat zit hem vooral in nieuwe interfaces ontwerpen tussen bestaande digitale systemen,
en nieuwe afspraken ontwikkelen.

M5

Het bijzondere van het bestaande verkeersmanagement van vaarwegen is dat internationaal al van

M5 Maritiem Single Window (MSW)
Jacco de Bruin
Op naar een vereenvoudigde en maximaal gedigitaliseerde maritieme
informatie-uitwisseling binnen en buiten Nederland.

Contactgegevens
jacco.de.bruin@rws.nl

Betrokken partijen
Rijkswaterstaat
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Ministerie van Justitie

28

Douane
Koninklijke Schuttevaer
CBRB
BTB
Logius
Havenbedrijven en
-autoriteiten
Zeehavens

Koninklijke Marechaussee
GGD
Productschap van Vis
Kustwacht
Inspectie Leefomgeving
& Transport
EMSA

laatste decennia volop in beweging. Recente ontwikkelingen op het gebied van Port State Control,
invoering van monitoringsystemen voor zeevaart, e-customs, grensmanagement, havenbeveiliging,
havenontvangstvoorzieningen en verspreidingsgevaar van infectieziektes hebben tot een veelheid aan
gegevensuitwisseling tussen bedrijfsleven en overheid geleid. De nieuwe EU-Richtlijn 2010/65 betekent
een actuele, volgende stap in deze ontwikkeling.

In EU-richtlijn 2010/65 is bepaald dat iedere EUlidstaat uiterlijk 1 juni 2015 moet beschikken over een
elektronisch platform, zodat zeeschepen die zeehavens
binnenkomen en uitgaan zich via één elektronische
weg kunnen melden. Het ministerie van Infrastructuur
en Milieu heeft Rijkswaterstaat de opdracht gegeven
om het platform Maritiem Single Window in te richten
volgens deze nieuwe richtlijn.

Eén keer gegevens vragen
Als uitgangspunt geldt dat de Nederlandse overheid
niet onnodig meerdere keren van het bedrijfsleven
dezelfde gegevens vraagt. Doel van het Maritieme
Single Window is dat de door de maritieme sector
verstrekte gegevens worden gedeeld met overheidsorganisaties die deze wettelijk mogen en moeten
ontvangen. Onderdeel van de EU-Richtlijn is tevens
een uitbreiding van de informatie die lidstaten aan

29

het Europese systeem SafeSeaNet van de European
Maritime Safety Agency (EMSA) moeten verstrekken
met gegevens over afvalstoffen en veiligheidsinlichtingen.
De komende tijd onderzoeken we hoe we het Maritiem
Single Window kunnen implementeren en werken we
specificaties uit. Bij de uitvoering van de opdracht
betrekken we de havenautoriteiten, Douane, Koninklijke
Marechaussee, Zeehavenpolitie en het ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het is de bedoeling
zo veel mogelijk gebruik te maken van bestaande
systemen en standaarden.

Europese samenwerking
Nederland trekt en coördineert een consortium van
EU-landen, dat een voorstel voor een uniforme
afgestemde invulling van het Maritiem Single Window

MARITIEM SINGLE WINDOW

wil uitbrengen. Als het voorstel wordt gehonoreerd,
wordt een masterplan opgesteld om consensus tussen
de lidstaten te verkrijgen over de interpretatie van de
richtlijn en over een gezamenlijke aanpak. Voor de
financiering van die implementatie wordt getracht
om Europese cofinanciering te verkrijgen.

M5

Europese ontwikkelingen op het gebied van gegevensverstrekking betreffende zeescheepvaart zijn de

M6 Samenwerkingsverband

Ranko Visser
Het faciliteren van informatie-uitwisseling tussen publieke en private
partijen in de logistieke keten vraagt een solide draagvlak en zorgvuldige
besluitvorming.
V
Ra nko
isser

Contactgegevens
ranko.visser@rws.nl

Betrokken partijen
Ministerie van Financiën
Inspectie Leefomgeving
& Transport
Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit
VNO-NCW
30

Hapag-Lloyd
Schiphol
KLM Cargo
Rijkswaterstaat
Fenex
EVO
Ministerie van Economische
Zaken, Landbouw & Innovatie
TLN
Strategisch Platform Logistiek

Oxalis
Havenbedrijf Rotterdam
ECT
Belastingdienst
DHL

keten te verbeteren. Bij de overheid, haven en het bedrijfsleven zijn er op dit moment diverse initiatieven
die elkaar kunnen versterken als deze gezamenlijk worden benaderd. We zien dat partijen sterker dan
voorheen inzetten op samenwerking. Dit kan leiden tot gezamenlijke, aanvullende investeringen. De eerste
stap is het definiëren van een gezamenlijke doelstelling.

De Directeur-Generaal Rijkswaterstaat participeert in
de Regiegroep Nationaal Single Window Handel &
Transport en de stuurgroep van het Neutraal Logistiek
Informatieplatform (NLIP). Daarnaast is de directeur
Maritiem van het ministerie van Infrastructuur en
Milieu lid van de Stuurgroep Ketenoptimalisatie een
project dat het Havenbedrijf Rotterdam uitvoert
(zie M8). Deelname aan genoemde drie gremia is de
invulling van de geformuleerde doelstelling voor het
inrichten van een Strategisch Samenwerkingsberaad.
De Regiegroep Nationaal Single Window Handel &
Transport richt zich op het ontstaan van een Nationaal
Single Window dat breder is dan het Binnenvaart
Single Window en Maritiem Single Window. De regiegroep heeft als doel de interdepartementale besluitvorming voor te bereiden.

31

SAMENWERKINGSVERBAND

Het NLIP omvat zowel het Single Window Handel &
Transport (publiek domein) als het complementaire
marktplatform (privaat domein) en de communicatie
daartussen en naar buiten. De stuurgroep is vanuit het
Topteam Logistiek opgericht. Het NLIP behoort tot één
van de doelstellingen van het Topteam Logistiek.

M6

Een goede communicatie tussen alle overheidspartijen en marktpartijen is nodig om de gehele logistieke

M7 Neutraal Logistiek Informatieplatform
(NLIP)
Ranko Visser | Machteld Leijnse

isser
Ranko V

Er is heel veel informatie beschikbaar; de uitdaging is om daar meer uit te
halen als BV Nederland. Dat vraagt vooral om nieuwe afspraken en nieuwe
samenwerkingsvormen tussen uiteenlopende partijen.

c
en Ma

e
hteld L

ijnse

Contactgegevens
leijnse@connekt.nl
ranko.visser@rws.nl

Betrokken partijen
Ministerie van Infrastructuur
en Milieu
Ministerie van Economische
Zaken, Landbouw & Innovatie
Ministerie van Financiën
32

Bureau Telematica Binnenvaart
ACN
APM terminals
Belastingdienst
Cargonaut
EVO
Fenex
Havenbedrijf Amsterdam
Havenbedrijf Rotterdam
LINC

Logius
Maersk
NCTV
Oxalis
Portbase
TLN
TNO
Tripleplus
TU Delft

Platform Logistiek (SPL) een uitwisselingsplatform van gegevens op te zetten voor de logistiek:
een Neutraal Logistiek Informatieplatform (NLIP). Het betreft een open ICT-platform voor gebruik door
zowel de private als de publieke sector. In lijn met de uitkomsten van de regiegroep Single Window Handel
& Transport kan de daadwerkelijke invulling van het informatieplatform ter hand worden genomen.

We ontwikkelen met de betrokken ministeries
(Infrastructuur en Milieu, Economische Zaken, Landbouw & Innovatie en Financiën), de haven en het
bedrijfsleven de kaders en het stappenplan voor een
Neutraal Logistiek Informatieplatform (NLIP).
Dit advies gaat in op een effectieve nationale logistieke
informatiehuishouding, uitgaand van de doelstellingen
van markt en overheid en rekening houdend met
belangrijke randvoorwaarden van betrokken partijen.
Op dit moment worden de doelen, de uitgangspunten,
de scope, de aansturing, de toepassingen en de
informatiebehoeften op hoofdlijnen uitgewerkt.
Een stuurgroep, klankbordgroep en een kerngroep
stellen een plan van aanpak op voor de realisatie en
de financiering.

33

Proef papierarm varen
De binnenvaartsector heeft eerder aangegeven dat
de laadlijst, die een schipper moet kunnen overleggen,
direct uit bestaande gegevens kan worden afgeleid. Dat
zijn voor importcontainers gegevens die de Douane al
heeft, plus de laadopdrachten die een terminal uitvoert.
Daarmee kan een elektronische laadlijst worden
gegenereerd die ook zonder bezoek van inspecteurs
aan het schip kan worden geraadpleegd. Een dergelijke
werkwijze is doelmatig en efficiënt voor de schipper en
inspectiediensten: het scheelt zowel de schippers als de
inspecteurs veel tijd en zoekwerk.
Om de haalbaarheid van het werken met een elektronische in plaats van papieren laadlijst te toetsen zijn
we met een pilot gestart met Douane, Rijkswaterstaat,
Portbase, Bureau Telematica Binnenvaart en
marktpartijen.

NEUTR A AL LOGISTIEK INFORMATIEPL ATFORM

Dit is een klein praktijk voorbeeld van wat het
Strategisch Platform Logistiek beoogt. Naast de
potentiële operationele voordelen maakt deze pilot
concreet welke juridische en organisatorische onderwerpen spelen bij het hergebruiken en combineren
van gegevens uit verschillende (publieke en private)
bronnen.
Als de pilot succesvol verloopt (wat wij verwachten)
zal ‘papierarm varen’ in een grootschalige praktijkproef
verder worden ontwikkeld.

M7

Het topsectoren beleid van het kabinet heeft geleid tot de wens om onder leiding van het Strategisch

M8 Impuls verkeers- en transportmanagement
Herman Wagter
We ondersteunen de beste ideeën uit het bedrijfsleven om real time
verkeersinformatie en logistieke gegevens te combineren tot waardevolle
nieuwe diensten.
ter
n Wag
Her ma

Contactgegevens
wagter@connekt.nl

Betrokken partijen
Havenbedrijf Rotterdam
Connekt
Universiteit Twente
Portbase

34

Combi Terminal Twente
CAPE Groep
Miscobiva
Nautische Dienstverlening 't Y B.V.
Rapp Trans NL
Periskal
Adapticon

de binnenvaart. Dit wordt gestimuleerd door diensten die real time verkeersinformatie in de logistieke
planning integreren. We interpreteren het begrip verkeersinformatie ruim: behalve congestie-informatie
valt bijvoorbeeld ook informatie over drukte aan de kades en bij ligplaatsen daaronder.

Nieuwe diensten kunnen bijvoorbeeld betrekking
hebben op de integratie van planningen tussen
partijen of op reisinformatie voor het logistieke proces.
Om de innovatiekracht uit de sector te benutten,
stimuleren we de meest kansrijke bedrijfsinitiatieven.
Vanuit het programma IDVV hebben we actief
bedrijven gevraagd hun initiatieven in te dienen.
Een onafhankelijke, deskundige jury heeft in het najaar
van 2011 uit zesentwintig voorstellen er zeven gekozen
die budget vanuit het programma hebben ontvangen
om hun project daadwerkelijk te realiseren. De zeven
projecten vallen in twee onderdelen binnen M8 en
M9 uiteen.

Bedrijfsinitiatieven ‘Verkeers- en transportmanagement containerbinnenvaart’
In dit onderdeel gaat het om de bedrijfsinitiatieven
voor het beter en aantrekkelijk maken van het vervoer
van containers via de binnenvaart waarin onder meer
real time verkeersinformatie of logistieke vervoersinformatie aan bod komt.
Hiervoor zijn de volgende initiatieven geselecteerd:
• De BATMAN - BArge Terminal Multi-Agent Network.
• De Digitale Online Tachograaf.
• De Dynamische Verkeersinformatiedienst
containervervoer.
Barge Terminal Multi Agent network (BATMAN)
Meerdere containerbinnenvaartschepen bezoeken in
de haven meerdere terminals om containers te laden
en te lossen. Voor het laden en lossen van een schip
maken terminal en barge operators afspraken.

35

IMPULS VERKEERS- EN TRANSPORTMANAGEMENT

Deze afspraken blijken vaak onbetrouwbaar te zijn,
om diverse redenen. Door een centrale coördinatie van
alle activiteiten kunnen de afspraken betrouwbaarder
worden. BATMAN (het voorgestelde systeem) maakt
gebruik van Multi-Agent technologie. Deze technologie
maakt een betere afstemming tussen de onafhankelijke
terminal operators en barge operators mogelijk. Daarnaast helpt Multi-Agent technologie elke partij met
het optimaliseren van zijn eigen beslissingen.
Digitale Online Tachograaf
De vaartijden worden nog altijd door middel van pen
en papier ingevuld in het vaartijdenboek. Een digitale
online tachograaf als toepassing voor een iPad maakt
automatisering van veel gegevens mogelijk. Digitalisering is mogelijk van gegevens zoals: de positie bij
vertrek, de positie bij overname van de wacht, de
positie bij het afmeren, het tijdstip bij al deze handelingen en de rusttijden van de bemanningsleden.

M8

Eén van de doelen van IDVV is het beter en aantrekkelijker maken van het vervoer van containers via

Als onderdeel van het project heeft de projectgroep
een succesvolle pilot met tien schepen uitgevoerd.
De software wordt nu doorontwikkeld. De applicatie
moet alle functies gaan overnemen van het vaartijdenboek, inclusief het registreren van het aanmelden van
andere bemanningsleden dan de schipper.

M8

Dynamische Verkeersinformatiedienst
Containervervoer (DVC)
Bij verladers, terminal operators en schippers is de
vraag naar actuele verkeersinformatie groot. Met het
project Dynamische Verkeersinformatiedienst Containervervoer spelen we in op deze vraag. DVC levert
actuele informatie over de situatie op de vaarwegen,
bij objecten en bij ligplaatsen.

De verkeersinformatie is gebaseerd op historische
en actuele AIS-data van ruim 3.500 schepen.
Prognoses op basis van actuele en historische
AIS-data verrijken de verkeersinformatie.
Het is de bedoeling dat we met twintig schepen
en drie terminals de Dynamische Verkeersinformatiedienst gaan testen. De verwachting is dat we medio
2013 de eerste versie van de software klaar hebben.

36

IMPULS VERKEERS- EN TRANSPORTMANAGEMENT

Dynamisch Verkeersbeeld Data Intermodaal
We verrichten ook een studie naar de (commerciële)
waarde voor de beslissers in de logistieke keten (de
zogeheten modaliteitsbepalers) van een IT-platform,
dat een real time verkeersbeeld levert over alle
vervoersmodaliteiten heen.
De verwachting is dat de markt met die data verschillende diensten kan ontwikkelen voor een betere
planning en sturing in logistieke ketens. Het doel is
dat bedrijven op basis van deze informatie meer voor
vervoer over het water zullen kiezen. Op basis van het
vooronderzoek, dat april 2012 is gestart, stellen we
een plan op om het IT-platform in 2013 in de praktijk
te testen.

Het Havenbedrijf van Rotterdam heeft in 2011 het
initiatief genomen om met de relevante marktpartijen
drie ketenoptimalisatieprojecten voor de binnenvaart
in de praktijk toe te passen:
• Toewijzen van terminal slots aan binnenvaartschepen, om wachttijden te verkorten en de
benutting van binnenvaartschepen, kranen en
kades te verbeteren.
• Bundelen van stromen in de haven en vanaf het
achterland, zodat met meer volume minder terminals
worden aangedaan en het aantal bewegingen
vermindert.
• Meten en informatie-uitwisseling, voorwaarde voor
operationele efficiencyverbeteringen en geeft
sturing aan de samenwerking.

37

Dit vereist dat concurrerende partijen met elkaar
samenwerken om een beter resultaat te halen.
Eind 2012 beslissen de deelnemers aan de lopende
onderzoeken en proeven of de (papieren) pilots
worden opgeschaald naar een grootschalige
praktijkproef in 2013. Het vervolg daarop zouden
volledig operationele samenwerkingsverbanden
zijn, die door de markt worden gefinancierd.

Contactgegevens
EHAM.Naaijkens@portofrotterdam.nl
teunis.steenbeek@oxalis-co.com

IMPULS VERKEERS- EN TRANSPORTMANAGEMENT

M8

Teunis Steenbeek en Ellen Naaykens

Ketenoptimalisatie Havenbedrijf
Rotterdam

M9 Meer vervoer via de binnenvaart
Herman Wagter | Ranko Visser | Machteld Leijnse
Met al die informatie daadwerkelijk meer via de binnenvaart gaan vervoeren.
Herman

V
Ran ko
Wagter,
isser en

ijnse
eld Le
Macht

Contactgegevens
wagter@connekt.nl
ranko.visser@rws.nl
leijnse@connekt.nl

Betrokken partijen
Connekt
Regionaal Overslag Centrum
Waalwijk B.V.

38

Barge Terminal Tilburg B.V.
Oosterhout Container
Terminal B.V.
Freightlive B.V.
Bureau Telematica
Binnenvaart
Nefkens Advies
Autena Marine
Van Uden Container Barging

Hesse-Noord Natie
DP World Germersheim
Arcadis
Vh. Frugi Venta
TU Eindhoven
Mars Nederland
CBRB

Het verwijderen van knelpunten bij de aansluiting van de binnenvaart op andere vervoersmodaliteiten is
daarbij een voorwaarde. Het eerste doel is om de weginfrastructuur (vooral de A15) te ontlasten.
Dit kan door verladers en vervoerders te stimuleren meer via de binnenvaart te vervoeren, in verschillende
logistieke vormen.

Bedrijfsinitiatieven ‘Ketenoptimalisatie
containerbinnenvaart’
Zoals we in het vorige hoofdstuk al beschreven, hebben
we bedrijven actief gevraagd naar kansrijke initiatieven.
In het vorige hoofdstuk beschreven we de initiatieven
voor het beter en aantrekkelijk maken van het vervoer
van containers via de binnenvaart. De jury heeft ook
vier initiatieven geselecteerd voor het verbeteren van
operationele processen van de binnenvaart, zoals
efficiëntere doorlooptijden op een terminal of doelmatiger samenwerking tussen ketenpartijen:
• De Extended Network Midden-Brabant: ‘BargeCloud’.
• Samenwerking in Drieluik Brabant.
• IFTMINBICS.
• BAPLIE en MOVINS in containerbinnenvaart.

39

Extended Network Midden-Brabant: ‘BargeCloud’
In het verleden hebben verschillende partijen uit de
regio Midden-Brabant de mogelijkheden onderzocht
om in een netwerk van samenwerkende partijen te
fungeren als extensie van de Rotterdamse haven.
Dit heet een Extended Network. In verschillende
initiatieven blijkt het IT-systeem het knelpunt te zijn
om de samenwerking naar een hoger niveau te tillen
en daadwerkelijk als Extended Network te kunnen
opereren.
BargeCloud is een concept voor een IT-systeem, dat
op basis van Intelligent Agents (IA) technologieën
combinatiemogelijkheden maakt tussen drie binnenlandse terminals. Deze terminals liggen in het achterland op een straal van 15-20 km van elkaar af. Deze
digitale ‘marktplaats’ brengt op basis van de Intelligent
Agents technologie vraag en aanbod van containers

MEER VERVOER VIA DE BINNENVA ART

en bargetruck capaciteit bij elkaar. Het resultaat van
deze afstemming tussen vraag en aanbod is naar
verwachting een toename van het vervoer van
containers via de binnenvaart.
Daarnaast verwachten we zowel volle als vele lege
kilometers over de weg te kunnen besparen.
Samenwerking in Drieluik Brabant
Twee inland operators in Noord-Brabant gaan samen
met een derde, externe inland terminal lading bundelen
op een dagelijkse shuttle vanaf de Maasvlakte. Deze
shuttle heeft iedere dag een call op de Delta terminal
en op de Euromax terminal. Omdat de externe partij
een Extended Gate is van een deep sea terminal, kent
deze shuttle een erg betrouwbare afhandeling. Deze
betrouwbare afhandeling maakt het mogelijk kritisch
te plannen. Daarnaast is de doorlooptijd van de shuttle
dusdanig beperkt, dat het mogelijk is een modal shift

M9

Meer professionaliteit van de binnenvaart in de keten leidt tot een aantrekkelijker binnenvaartpropositie.

te maken van wegtransport naar de binnenvaart. Door
hoge betrouwbaarheid en scherpe tarieven zal het
binnenvaarttransport kunnen concurreren met het
wegtransport.

M9

Er zijn twee projectlijnen. Een Shuttle service Rotterdam-achterland is gestart. Door bundeling worden
op Moerdijk 2.091 containers over water in plaats van
over de weg vervoerd. Het volume is nu 400 containers
per maand. Bij de tweede projectlijn kijken we naar
herpositionering (inzet) van lege containers.
Toepassen IFTMINBICS-bericht
Het IFTMINBICS-bericht is de communicatie tussen
barge operator en schip en bevat de voorlopige
laadopdracht naar het schip. De schipper kan met
deze laadopdracht een voorlopige stabiliteitsberekening maken op basis van de aangeleverde contai-

40

nergegevens. De barge operator verstuurt momenteel het IFTMINBICS-bericht zo laat mogelijk naar
het schip, zodat er zo min mogelijk informatie
handmatig (per e-mail) naar het schip moet
worden verstuurd. De voornaamste reden hiervoor
is dat er op dit moment geen technische mogelijkheid is om een reeds gestuurde voorlopige
laadopdracht te verbeteren. Dit geldt zowel voor
de software bij barge operators als bij de stuwage
programmatuur.
Dit project omvat een pilot waarin een update
mechanisme van IFTMINBICS wordt onderzocht en
waarin diverse systemen en werkwijzen onder de
loep worden genomen. Medio 2012 is dit onderzoek
afgerond. Daarna gaan we het breed toepassen van
dit bericht onder barge operators en schippers
stimuleren.

MEER VERVOER VIA DE BINNENVA ART

BAPLIE en MOVINS in containerbinnenvaart
In de maritieme wereld wordt intensief gebruik
gemaakt van twee berichten die te maken hebben
met de planning van wat er precies bij het laden van
een schip moet gebeuren. Het gaat om BAPLIE (een
bay plan van een schip) en MOVINS (de stuwinstructie
voor belading van containers).
Dit project omschrijft een methode om met een pilot
aan te tonen dat BAPLIE en MOVINS kunnen worden
toegepast in de binnenvaart. Het doel is dat deze
toepassing zorgt voor een verbetering in het planningsproces op de terminal, en dus voor een efficiëntere
behandeling van binnenvaartschepen.

M9
41

Bedrijfsinitiatieven ‘Varen in de keten’
Na de eerste ronde hebben we begin 2012 het bedrijfsleven opnieuw gevraagd om initiatieven in te dienen
die resulteren in een daadwerkelijke verschuiving van
goederenstromen van de weg naar water. Dit keer gaat
het om initiatieven op het gebied van modal shift en
synchromodaliteit.

M9

Modal shift
In het onderdeel modal shift vragen we bedrijven die
de vervoerswijze kiezen, zoals verladers en expediteurs,
in uitvoeringsprojecten oplossingen aan te dragen
voor knelpunten die momenteel het gebruik van de
binnenvaart beperken.

42

Synchromodaliteit
Voor het onderdeel synchromodaliteit dagen we
logistieke ketenpartners uit om uitvoeringsprojecten
op te zetten die een bijdrage leveren aan daadwerkelijke afhandeling over de synchromodale
ketens (weg, water, rail en lucht).
Jury
De inschrijving is in mei 2012 gesloten. Een onafhankelijke jury met vertegenwoordigers uit de logistieke
wereld beoordeelt de voorstellen en selecteert de
initiatieven. De bedrijven worden in juni bekend
gemaakt. In de jury zitten vertegenwoordigers van
Vh. Frugi Venta, TU Eindhoven, Mars Nederland en
CBRB onder onafhankelijk voorzitterschap van Aad
Veenman (Strategisch Platform Logistiek).

MEER VERVOER VIA DE BINNENVA ART

Stimuleringsprogramma
Lean and Green Barge
Lean and Green Barge bouwt verder op het succesvolle
Lean and Green programma van Connekt, waarbij
koplopers de grenzen verleggen. Bij de opzet van Lean
and Green Barge - de ontwikkeling van duurzame
supply chains - zijn verladers leidend. Zij willen volume
creëren door regionale samenwerking om zo een
constante inzet van binnenvaart mogelijk te maken.
De regionale groepen zetten zogenoemde ‘performance
partnerships’ op. Dit is een kring van dienstverleners die
nodig is voor de meest optimale supply chain. Het gaat
daarbij niet alleen om economische efficiency, maar
ook om het creëren van het vertrouwen dat nodig is om
langdurige samenwerkingsrelaties aan te gaan.

M9
In de komende anderhalf jaar wil Lean and Green
Barge best practices ontwikkelen van dit soort
duurzame supply chains. Zo worden deze goede voorbeelden toegankelijk voor andere partijen. Beoogd is
in 2012 vijf en in 2013 nog eens tien performance
partnerships op te zetten. Op dit moment zijn de eerste
verladersorganisaties gestart met Lean and Green
Barge (Heinz, Interface, Bavaria, Mars en Baas Plantenservice). De opzet om binnen de context van Lean and
Green de inzet van binnenvaart te optimaliseren slaat
aan om meerdere redenen:
• Aantonen van de business case voor het inzetten
van binnenvaart.
• Benutten van betere technologie.
• Ervaring opdoen met het creëren van het benodigde
vertrouwen om langdurige verschuiving van weg naar
water mogelijk te maken.
• Realiseren van een sprong vooruit in supply chain.

43

MEER VERVOER VIA DE BINNENVA ART

44

SPOOR 3

vervoer van goederen over water. Om in de toekomst de groeiende hoeveelheid goederen betrouwbaar,
vlot en duurzaam te kunnen vervoeren, is het nodig dat de binnenvaart een groter aandeel in het
vervoerssysteem gaat innemen..

Daartoe ontwikkelt Rijkswaterstaat samen met de
markt kennis over hoe de binnenvaart aantrekkelijker
kan worden gemaakt voor de beslissers in de logistieke
keten. De focus ligt op het containervervoer.
Rijkswaterstaat en de markt doen kennis op over:
• De noodzakelijke vernieuwingen in de binnenvaartsector.
• Betere benutting van de infrastructuur.
• Verbeteringen van de afstemming in de logistieke
keten.
• Het sneller schoner worden van de vaartuigen.
• Het verder ontwikkelen van innovaties.
Het eindproduct van het onderzoeksprogramma is een
gedragen plan voor overheid en markt, met de stappen
voor 2014 - 2020 die nodig zijn om de opgedane
kennis in de praktijk te gebruiken.

45

SPOOR 3 KENNISOPBOUW

SPOOR 3

Spoor 3 is het onderzoeksprogramma waarin we werken aan kennisopbouw op het gebied van groeiend

M10 Opstellen van het onderzoeksprogramma
Lotje van Ooststroom
In het onderzoeksprogramma bepalen we welke kennis nog ontbreekt om het
aandeel van de binnenvaart te laten groeien.

Lotje v a
stroom
n Oost

46

Contactgegevens

Betrokken partijen

lotje.van.ooststroom@rws.nl

Verschillende stakeholders van havens,
brancheverenigingen, kennisinstituten en
overheid.

vervoer van goederen over het water’ opgeleverd. Het vervoer per binnenvaart biedt mogelijkheden
om de groei in mobiliteit van goederen en verschuiving van de modal split op te vangen.

Gezien de verdeling van het vervoer over de verschillende vervoerswijzen (weg, spoor, water) van de
afgelopen jaren kan echter worden aangenomen dat
zonder extra inspanning een groter aandeel dan nu
voor de binnenvaart in het totale goederenvervoer
niet zal worden gehaald. Daarvoor is een systeemsprong, een trendbreuk nodig.
In het onderzoeksprogramma is beschreven wat
minimaal gerealiseerd moet worden om de groei van
containers op te kunnen vangen over het water. De
binnenvaart moet een aantrekkelijke vervoerswijze
zijn voor beslissers in de logistieke keten.

47

Om een aantrekkelijk alternatief voor weg- en spoorvervoer te zijn moet de binnenvaart minimaal aan de
volgende voorwaarden voldoen:
• Efficiënt vervoer - grote volumes tegen lage kosten.
• Betrouwbaar vervoer - zekere of in ieder geval
voorspelbare aankomsttijden.
• Schoon vervoer - de schoonste vervoerswijze wat
emissies en CO2-uitstoot betreft.
• Veilig vervoer - in de toekomst minstens zo veilig
als nu.
Met spoor 3 van het programma IDVV ambiëren we
om kennis te leveren over hoe de binnenvaart als
vervoerswijze aantrekkelijker kan worden, zodat de
vraag naar vervoer per binnenschip toeneemt.
De kennisvragen die in het onderzoeksprogramma
worden beschreven, zijn samengevoegd tot vijf
onderzoeksclusters. In de figuur op pagina 49 zijn

OPSTELLEN VAN HET ONDERZOEKSPROGR AMMA

deze onderzoeksclusters weergegeven. De kennis van de
onderzoeksclusters wordt vertaald naar een implementatiestrategie. Daarin is beschreven welke activiteiten
nodig zijn om de verkregen kennis te vertalen naar de
praktijk.

M10

In juli 2011 is het onderzoeksprogramma met de titel ‘kennisopbouw met betrekking tot groeiend

M11 Uitvoeren onderzoeksprogramma
inclusief pilots en opstellen van een
implementatiestrategie
Frans de Mol | Lotje van Ooststroom | Remko Smit
je v
Mol, Lot
Frans de

Kennis als basis van vernieuwing.

en R
tstroom
a n O os

emko
Smit

48

Contactgegevens

Betrokken partijen

frans.de.mol@rws.nl
lotje.van.ooststroom@rws.nl
remko.smit@rws.nl

Bij de totstandkoming van het onderzoeksprogramma zijn verschillende stakeholders
geraadpleegd afkomstig van havens, brancheverenigingen, kennisinstituten en overheid.

we een implementatiestrategie op. De werkzaamheden die zijn beschreven in het document
‘kennisopbouw op het gebied van groeiend vervoer van goederen over water’ zijn verdeeld over vier
consortia. De werkzaamheden zijn 1 december 2011 gestart. Eind 2013 is de implementatiestrategie gereed.

Het kennisspoor van IDVV moet leiden tot een
gedragen implementatiestrategie voor markt en
overheid. Hierbij hebben we veel aandacht voor de
omgeving en kennisverspreiding. De consortia die de
onderzoeken uitvoeren, zijn breed samengesteld uit
partijen afkomstig uit de wetenschap, adviesbureaus,
(branche)organisaties en de markt. Voor de begeleiding
van de onderzoeken zijn begeleidingsgroepen
samengesteld.
Er is een raad van advies, die op strategisch niveau
adviseert over de producten en relevantie van de
resultaten van M11. Waar mogelijk wordt aangesloten
bij bestaande initiatieven. Tijdens het uitvoeren van
het onderzoek zullen we stakeholders betrekken en de
verkregen kennis actief verspreiden. Om resultaten in
de praktijk te toetsen en te demonstreren zullen pilots
worden uitgevoerd.

49

UIT VOEREN ONDERZOEKSPROGRAMMA

M11

In deze maatregel voeren we de vijf onderzoeksclusters van het onderzoeksprogramma uit en stellen

M11 Onderzoekscluster 1
Vernieuwing binnenvaartsector
Harry Geerlings
Met een ideaalbeeld schetsen we een toekomstvisie van hoe de
binnenvaartsector er uit zou moeten zien.

50

Contactgegevens

Betrokken partijen

geerlings@fsw.eur.nl

TNO
Panteia/NEA
Erasmus
TU Delft
EICB
Modality
AbOvo

vervoer in de afgelopen jaren licht is afgenomen. Om dit aandeel te laten groeien bekijken we in dit
cluster hoe de binnenvaartsector zich zou moeten vernieuwen.

Om dit uit te werken doorlopen we vier stappen.
In de eerste stap geven we een schets van de binnenvaartsector, onder meer aan de hand van de organisatie, de culturele kenmerken en de innovatiekracht
van de sector. Op basis van deze analyse maken we
een ‘foto’ van de huidige situatie. We beschrijven de
problemen die zich voordoen en die de groei van de
binnenvaart zouden kunnen belemmeren.
In de tweede stap schetsen we op basis van bestaande
studies de toekomstverwachtingen. Aan de hand hiervan stellen we een toekomstvisie op van hoe de binnenvaartsector de geschetste problemen het hoofd kan
bieden en kan innoveren. Deze toekomstvisie schetst
een ideaalbeeld van hoe de binnenvaartsector er in
de toekomst uit zou moeten zien.

51

In de derde stap bekijken we welke oplossingsrichtingen mogelijk zijn om zich van de huidige situatie naar
de praktijk geschetst in de toekomstvisie te ontwikkelen. In deze stap bepalen we ook hoe effectief en hoe
haalbaar de verschillende oplossingen zijn.
In de vierde, laatste, stap beschrijven we een aanpak
om de binnenvaartsector te bewegen van de huidige
situatie naar het ideaalbeeld van de binnenvaartsector
in 2030.
Het resultaat van dit onderzoekscluster is richtinggevend voor andere clusters.

VERNIEUWING BINNENVA ARTSECTOR

M11

In het onderzoeksprogramma is geconstateerd dat het aandeel van de binnenvaart in het totale

M11 Onderzoekscluster 2
Benutting infrastructuur
Henk Blaauw
Op gebied van het effectiever benutten van de schepen en de infrastructuur
- ook voor het transport van containers - is er nog veel te winnen!

laauw
He nk B

Contactgegevens
H.Blaauw@marin.nl

Betrokken partijen
Marin
Witteveen en Bos
BTB
Deltares
Ecorys

52

Sarnia Maritime
Autena Marine
TU Delft
Carpe Diem
TKVeerhaven

betrouwbaar mogelijk te benutten. Om de beschikbaarheid, vlotte doorstroming, een betere benutting
en de veiligheid van de vaarwegen te waarborgen werken we aan het vergroten van de capaciteit van de
vaarwegen bij tenminste gelijkblijvende veiligheid. Hierbij zijn adequaat incident- en verkeersmanagement
belangrijke randvoorwaarden. In dit cluster stellen we onder meer een visie op voor incident- en
verkeersmanagement.

Deze visie is enerzijds richtinggevend voor het effectief
vergroten van de capaciteit van de vaarwegen, anderzijds is de visie richtinggevend voor het op te stellen
preventieplan van ongevallen. Het preventieplan is
een maatregelenpakket om de nautische veiligheid te
waarborgen en incidenten te voorkomen. Voor het
geval zich toch ongevallen voordoen, ontwikkelen we
maatregelen in de sfeer van incidentmanagement ter
vermindering van de negatieve gevolgen voor de
overige scheepvaart.
Naast de visie op verkeersmanagement en incidentmanagement werken we in dit cluster aan drie
onderwerpen die een relatie hebben met het optimaal
benutten van de vaarweg: optimale aflaaddiepte,
benutten van haarvaten van het netwerk en
manoeuvreersimulaties.

53

Optimale aflaaddiepte
We ontwikkelen een methode, waarmee schepen
optimaal hun aflaaddiepte en route door het netwerk
kunnen plannen. De informatie voor het plannen van
de route betreft de exacte positie en snelheid in het
vaarwegprofiel om zo zuinig mogelijk te varen, en
informatie over verwachte aankomsttijden bij sluizen
en bruggen. Hiermee kan afstemming met verkeersmanagement worden geoptimaliseerd. We gaan deze
methode in de praktijk testen en de toegevoegde
waarde voor de sector aantonen.

maatregelen om de haarvaten daadwerkelijk beter
te benutten.

Manoeuvreersimulaties

Benutten haarvaten

Voor de veiligheid is het belangrijk om goed te
kunnen oordelen over de effecten van het toestaan
van schepen op vaarwegen (toelatingsbeleid) en het
selecteren van geschikte plaatsen voor bijvoorbeeld
het plaatsen van kunstwerken. Hiervoor willen we
weten wat het manoeuvreergedrag is van schepen
in specifieke situaties. In dit cluster ontwikkelen we
daarom een softwareprogramma, dat manoeuvreersimulaties voor binnenvaartschepen kan uitvoeren.

Ook onderzoeken we hoe de haarvaten van het netwerk
optimaal kunnen worden benut. Hiervoor brengen
we in beeld welke toegevoegde waarde de haarvaten
kunnen bieden ten opzichte van andere modaliteiten,
vooral het wegvervoer. We stellen een overzicht op van

Voor de onderwerpen van dit cluster werken we nauw
samen met andere clusters binnen het onderzoeksprogramma en andere initiatieven van IDVV, bijvoorbeeld
M3 De Verkeersmanagementcentrale van Morgen.

BENUTTING INFRASTRUCTUUR

M11

In dit cluster doen we onderzoek naar de mogelijkheden om de waterwegen zo efficiënt, veilig en

M11 Onderzoekscluster 3
Afstemming in de keten
Jaco van Meijeren

n Meij
Jaco va

Inzicht in de impact van maatregelen - zowel qua ketenprestaties als qua
rol van de eigen organisatie en andere ketenpartijen - is een belangrijke
voorwaarde voor partijen om maatregelen daadwerkelijk in te voeren.
Wij bieden marktpartijen en overheden de mogelijkheid via simulaties,
games en pilots dit inzicht op te doen.

eren

54

Contactgegevens

Betrokken partijen

jaco.vanmeijeren@tno.nl

TNO
Panteia/NEA
Erasmus
TU Delft
EICB
Modality
AbOvo

dat de hele logistieke keten, waar de binnenvaart een onderdeel van is, optimaal functioneert.
Belangen van partijen in de logistieke keten komen niet altijd overeen. Daarom is het niet vanzelfsprekend
dat de afstemming tussen de verschillende schakels in de logistieke keten optimaal is.
In cluster 3 onderzoeken we hoe de vereiste afstemming kan worden bereikt. We beschouwen vooral
de containerbinnenvaart, maar waar nodig betrekken we ook de andere binnenvaartsegmenten.

Om kennis op te bouwen over wat nodig is voor
het optimaal functioneren van de binnenvaart als
onderdeel van de logistieke keten, doorlopen we
in dit cluster vijf stappen.
Ten eerste analyseren we welke businessmodellen er
zijn en welke er kunnen komen. We beschouwen in
het bijzonder de verschillende partijen in de keten en
we brengen in beeld hoe deze partijen afstemmingsproblemen kunnen oplossen. We geven expliciet
aandacht aan het concept van synchromodaliteit.
Daarbij bekijken we de hele logistieke keten en alle
modaliteiten: weg, spoor en binnenwateren.
We bouwen kennis op over hoe een optimaal multimodaal containernetwerk kan worden ontwikkeld,
dat voldoet aan de eisen die op basis van toekomstige
ontwikkelingen worden verwacht. We kijken specifiek

55

naar (inpassing van nieuwe) terminals, havens en
hubs/transferia op vaarwegen en corridors. Ook
ontwikkelen we kennis over de haarvaten van het
vervoersnetwerk. Dit stemmen we af met cluster 2
(Benutting infrastructuur).
We combineren de kennis over businessmodellen
met die over optimale multimodale containernetwerken. Vervolgens definiëren we potentiële
maatregelen voor een transitie naar een optimaal
functionerende multimodale logistieke keten, met
de binnenvaart als integraal onderdeel daarvan.
Samen met marktpartijen en de overheid willen we
vervolgens onderzoeken wat de effectiviteit is van de
voorgestelde maatregelen. Door middel van simulatie
en ‘serious gaming’ bekijken we hoe de positie van de
binnenvaart in de logistieke keten kan worden versterkt.

AFSTEMMING IN DE KETEN

Tot slot testen we een aantal operationele maatregelen
in pilots.
Afstemming in de keten en het concept van synchromodaliteit is door veel partijen aangemerkt als
belangrijke onderwerpen, bijvoorbeeld door het
Strategisch Platform Logistiek. Daarom werken we
nauw samen met initiatieven die ook hierop zijn
gericht, bijvoorbeeld het project Ketenoptimalisatie
van het Havenbedrijf Rotterdam.

M11

Om de binnenvaart een aantrekkelijke optie te laten zijn voor de klant (de verlader) is het belangrijk

M11 Onderzoekscluster 4
Schone vaartuigen
Khalid Tachi
De binnenvaart kan haar positie als de schoonste vervoersmodaliteit
behouden en verder uitbreiden. Wel moet de sector in het gewenste tempo
bewezen en gedemonstreerde innovaties toepassen.

Kh alid

Tachi

56

Contactgegevens

Betrokken partijen

k.tachi@eicb.nl

EICB
Ecorys
CEDelft
Ecofys
Marin
TU Delft

wijzen aan het verliezen. De oorzaak is dat de eisen voor de uitstoot van schadelijke stoffen voor
vrachtauto’s voorlopen op de eisen voor de binnenvaart, in combinatie met een lage vernieuwingsgraad van technieken voor schoner varen in de binnenvaartsector. Het doel van cluster 4 is om
kennis op te bouwen over hoe de binnenvaartvloot versneld schoner kan worden. Onder schoner
verstaan we minder emissies van CO2, NOx, SOx en fijnstof, en minder brandstofverbruik.

Er zijn tal van ontwikkelingen die op termijn zullen
bijdragen aan een schonere vloot, maar dit proces kan
en moet worden versneld om de binnenvaart op het
gebied van duurzaamheid blijvend te kunnen laten
concurreren met andere vervoersopties. In dit cluster
zoeken we naar mogelijkheden om de bestaande
binnenvaartvloot versneld aan te passen aan de
milieueisen van deze tijd.

Wij brengen in dit cluster de barrières voor het
moderniseren (vergroenen) van (bestaande) schepen
in kaart. Op basis daarvan definiëren we kansrijke
maatregelen die deze barrières wegnemen of
verkleinen.

We richten ons niet op geheel nieuwe innovaties,
maar op het verder verspreiden van al bestaande en
in de markt bewezen technieken en innovaties. Voor
het uitwerken van innovaties op het gebied van schone
vaartuigen werken we nauw samen met onderzoekscluster 5, dat specifiek over het innoverend vermogen
van de sector gaat.

57

SCHONE VA ARTUIGEN

M11

De binnenvaart is zijn aantrekkelijkheid als schone vervoerswijze ten opzichte van andere vervoers-

M11 Onderzoekscluster 5
Innovaties in de binnenvaart
Peter Colon
Een klein zetje is vaak genoeg om een innoverende ondernemer een stap
verder te brengen in het innovatieproces. Met ons coachteam zijn wij in staat
de benodigde versnelling van innovaties in de binnenvaart te faciliteren.

olon
Pe ter C

Contactgegevens
Peter.Colon@Bciglobal.com

Betrokken partijen
Buck Consultants International
Panteia/NEA
CE Delft
Bureau Voorlichting Binnenvaart

58

Bureau Telematica Binnenvaart
TNO
Technische Universiteit Eindhoven
Marin

garanderen van een gezonde toekomst. In het onderzoeksprogramma is geconstateerd dat het tempo
van innovaties in de binnenvaart laag is en het realiseren en opschalen van kansrijke innovaties vaak
niet lukt. In cluster 5 onderzoeken we wat mogelijk is om het innoverend vermogen van de sector te
verhogen en hoe deze structureel kan worden versterkt.

In een eerste analyse brengen we in beeld waar
specifiek voor de binnenvaart belemmeringen liggen
waardoor innovaties stranden, en wat best practices
zijn voor innovatie in de binnenvaart. Daarnaast
brengen we in beeld welke partijen een belangrijke
rol spelen bij innovaties voor de binnenvaart.
Om de binnenvaarsector te stimuleren het innovatief
vermogen te vergroten, voeren we een aantal activiteiten uit. Naast afstemming met andere clusters
(vooral cluster 2 en 4), om te zien welke innovaties
daar worden gesignaleerd, wordt de markt actief
gestimuleerd om ideeën en innovaties aan te melden.
Met behulp van een vijfstappenplan waarin op gestructureerde manier het hele proces van eerste idee tot
marktlancering van een innovatie wordt doorlopen,

59

zullen we 15 tot 20 innovaties en/of ideeën ondersteunen in het verder ontwikkelen van hun idee.
We willen ook een zogenoemd ‘innovatiedepot’
opzetten. In dit depot kunnen ideeën en innovaties
worden gepresenteerd. Het innovatiedepot biedt ook
een platform voor het vormen van allianties om
innovaties verder te brengen.

Lancering www.planbinnenvaart.nl
In mei 2012 lanceerde het consortium van betrokken
partijen de website PLANBinnenvaart.nl, kortweg PLAN
B. Via deze website worden goede ideeën in de binnenvaart opgespoord. Ook biedt PLANBinnenvaart.nl
ondernemers de kans een idee, plan of innovatie voor
de (container)binnenvaart ten uitvoer te brengen en zo
bij te dragen aan meer transport via de binnenvaart.

INNOVATIES IN DE BINNENVA ART

M11

Zoals voor alle sectoren geldt ook voor de binnenvaart dat innovatie belangrijk is voor het duurzaam

M12 Evaluatie van het programma
Remko Smit
Met de evaluatie leggen we verantwoording af aan de maatschappij over de
inzet van publieke middelen, daarnaast leren we er zelf van hoe we continu
kunnen verbeteren.

Re mko
Smit

Contactgegevens
remko.smit@rws.nl

Betrokken partijen
Logica
Dialogic
Rijkswaterstaat

60

worden gemeten, zodat aan het eind van het programma kan worden bepaald of en in hoeverre IDVV de
gestelde doelen heeft gerealiseerd. De evaluatie gebruiken we om verantwoording af te leggen, om er
van te leren en het programma te verbeteren.

Aanpak
Met de evaluatie richten we ons primair op de resultaten van spoor 1 en spoor 2. De implementatiestrategie van het kennisspoor evalueren we met een
kosten-batenanalyse.
De evaluatie is gestart met een nulmeting in 2011.
Hierin is vastgesteld wat de uitgangssituatie is waar
het IDVV programma is gestart. Aan het eind van de
evaluatie is dit het ijkpunt waarop we de resultaten
van het programma zullen evalueren. Zowel via analyse
van basisdata als middels enquêtes en interviews met
betrokkenen meten we de voortgang en resultaten.
In het najaar van 2012 en in 2013 voeren we tussenmetingen uit. Op die manier houden we tijdens het
uitvoeren van het IDVV programma vinger aan de pols
om te zien of de doelen die IDVV wil realiseren ook
worden behaald. In 2014 is de eindmeting. Omdat
sommige maatregelen uit IDVV pas op langere termijn
echt hun volledige effect zullen sorteren, zal de eindmeting nog niet het totale resultaat van IDVV tonen.

61

Wel brengen we in beeld of IDVV aantoonbaar een
bijdrage heeft geleverd aan de doelen die bij aanvang
voor IDVV zijn geformuleerd.

lange wachttijden. Andere trajecten scoren tot ruim
voldoende. Daarnaast is geconstateerd dat betere
reisinformatie soms leidt tot brandstofbesparing,
maar ook wel eens tot meer brandstofgebruik.

Reacties enquêtes nulmeting
We hebben in 2011 voor de nulmeting een enquête en
interviews gehouden. Ook zijn data onderzocht. De
enquête is gehouden onder schippers, operators en de
mobiele verkeersleiders van Rijkswaterstaat. Via de mail
ontvingen zij een vragenlijst, met onder meer gesloten
vragen en de mogelijkheid om een algemene wens of
andere opmerking aan te geven. Met reacties van 257
schippers, 91 operators en 62 verkeersleiders is een
goede respons gehaald.

Tevredenheid over reis- en aankomsttijden
In de enquête zijn vragen gesteld over de tevredenheid
en voorspelbaarheid van reis- en aankomsttijden. Uit
de uitkomsten is gebleken dat het traject RotterdamAntwerpen een ruime onvoldoende scoort vanwege de

EVALUATIE VAN HET PROGR AMMA

Roep om meer informatie
De geënquêteerde schippers gaven aan dat (meer)
informatie over wachttijden en de beschikbaarheid
van ligplaatsen gewenst is. Er is bij hen enthousiasme
over het gebruik van internet, Twitter en SMS. De
mobiele verkeersleiders vroegen om een snelle, en
een goede, betrouwbare database. Bijna alle operators
willen dat AIS wordt ingevoerd en met IVS90 wordt
gekoppeld. Naarmate we verder komen in het programma en meer resultaten van tussenmetingen verkrijgen
zal de informatie die via de evaluatie beschikbaar
komt steeds rijker worden en zo is de bedoeling, naast
verantwoording achteraf ook een goede basis bieden
om tijdens het proces nog verbeteringen in IDVV door
te voeren.

M12

Bij het uitvoeren van een groot programma zoals IDVV is het van belang dat de resultaten (tussentijds)

M1

M2

M3

M4

VOS

IDoS

VCM

SPOC NL

SPOOR 1

SPOOR 1

SPOOR 1

SPOOR 1

DECEMBER 2014

JANUARI 2014

IVS90 UIT DE LUCHT
TRAJECT I

NA ACCEPTATIE INVOERING
OP OBJECTEN TRAJECT I
NOVEMBER 2013

ALLE SCHEPEN MET
TWEEDE VERSIE IDoS

JUNI 2014

DEFINITIEVE REFERENTIEONTWERP MET KADERS VOOR
VERKEERSMANAGEMENT
2014-2025 EN HET BIJBEHORENDE TRANSITIEPLAN

DECEMBER 2013

VOS OP TWEE LOCATIES
OPERATIONEEL TRAJECT I

MEI 2013

ALLE SCHEPEN MET
EERSTE VERSIE IDoS

DECEMBER 2013

PILOT VERKEERSMANAGEMENTCENTRALE VAN
MORGEN GEREALISEERD

MAART 2013

GOEDKEURING PLAN DOOR
BESTUUR RIJKSWATERSTAAT
EN START AANBESTEDING
TRAJECT II

JANUARI 2013

EERSTE SCHIP MET EERSTE
VERSIE IDoS

MAART 2013

CONCEPT TRANSITIEPLAN
GEREED

DECEMBER 2012

UITWERKEN PLAN
NIEUWE FUNCTIONALITEIT
GEREED TRAJECT II

APRIL 2012

START OPBOUW
APPARATUUR AAN BOORD

AUGUSTUS 2012

GUNNING OPDRACHT
EN START BOUW TRAJECT I

DECEMBER 2011

GUNNING OPDRACHT
EN START BOUW

AANSLUITING GRONINGEN
SEAPORTS EN DEN HELDER

OKTOBER 2012

CONCEPT REFERENTIEONTWERP VOOR
VERKEERSMANAGEMENTCENTRALES 2014-2025 VOOR AFSTEMMING MET INTERNE EN
EXTERNE STAKEHOLDERS

MAART 2012

JANUARI 2012

AANSLUITING HARLINGEN

NOVEMBER 2011

OPDRACHT VOOR
BLAUWDRUKFASE

NOVEMBER 2011

OKTOBER 2010

AANSLUITING ROTTERDAM,
AMSTERDAM EN
SCHEVENINGEN
GUNNING OPDRACHT
EN START

M5

M6

M7

BSW & MSW

SAMENWERKINGSVERBAND

NLIP

SPOOR 2

SPOOR 2

SPOOR 2

JUNI 2015

MAART 2014

IMPULS
VERKEERS- &
TRANSPORTMANAGEMENT
SPOOR 2

MARITIEM SINGLE
WINDOW OPERATIONEEL

BORGING BINNENVAARTEN MARITIEM SINGLE WINDOW IN ORGANISATIES EN
SAMENWERKINGSVERBANDEN

DOORLOPEND

DOORLOPEND OVERLEG VAN
DE REGIEGROEP SINGLE WINDOW HANDEL EN TRANSPORT
EN DE STUURGROEP
NEUTRAAL LOGISTIEK
INFORMATIEPLATFORM

DOORLOPEND

DOORLOPENDE BIJDRAGE
REALISATIE NEUTRAAL
LOGISTIEK INFORMATIEPLATFORM

DECEMBER 2013

BEËINDIGING
PRAKTIJKPROEVEN
KETENOPTIMALISATIE

DECEMBER 2013

AFRONDING PRAKTIJKPROEF
PAPIERARM VAREN

BEGIN 2013

RESULTATEN BEDRIJFSINITIATIEVEN RONDE I

GUNNING MELDAPPLICATIE

OKTOBER 2012

VERVOLG PILOT PAPIERARM
VAREN IN EEN PRAKTIJKPROEF

DECEMBER 2012

PRAKTIJKPROEVEN KETENOPTIMALISATIE GO/NO GO

START PROJECT VRIJWILLIG
MELDEN TANKVAART

AUGUSTUS 2012

RESULTATEN PILOT
PAPIERARM VAREN

MEDIO 2012

RESULTATEN VOORONDERZOEK DYNAMISCH VERKEERSBEELD DATA INTERMODAAL

JULI 2013

OPLEVERING MELDAPPLICATIE
EN BERICHTENSERVER

NOVEMBER 2012

MODERNISERING
BERICHTENSERVER

SEPTEMBER 2012

M8

OKTOBER 2011

START BEDRIJFSINITIATIEVEN
RONDE I

M9

M10

M11

M12

MEER VERVOER
VIA DE
BINNENVAART

OPSTELLEN
VAN HET
ONDERZOEKSPROGRAMMA

UITVOERING
ONDERZOEKSPROGRAMMA

EVALUATIE
VAN HET
PROGRAMMA

SPOOR 2

SPOOR 3

SPOOR 3

SPOOR 3

DECEMBER 2014

EINDMETING GEREED

DECEMBER 2013

TUSSENMETING 2 GEREED

RESULTATEN LEAN & GREEN
BARGE RONDE I
DECEMBER 2013

BEGIN 2013

JUNI 2012

OKTOBER 2011

RESULTATEN BEDRIJFSINITIATIEVEN RONDE II
RESULTATEN BEDRIJFSINITIATIEVEN RONDE I

START BEDRIJFSINITIATIEVEN
RONDE II

START BEDRIJFSINITIATIEVEN
RONDE I

JULI 2011

ONDERZOEKSPROGRAMMA
GEREED EN OPGELEVERD

MEI 2011

OPSTELLEN CONCEPTONDERZOEKSPROGRAMMA
MET STAKEHOLDERS

DECEMBER 2010

START VOORONDERZOEK:
LITERATUURONDERZOEK EN INTERVIEWRONDE

NOVEMBER 2013

IMPLEMENTATIESTRATEGIE
GEREED

AUGUSTUS 2013

ONDERZOEKSCLUSTERS
2-5 GEREED

AUGUSTUS 2012

PILOTS BEKEND

JULI 2012

ONDERZOEKSCLUSTER
1 GEREED

DECEMBER 2012

TUSSENMETING I GEREED

DECEMBER 2011

START ONDERZOEKEN

DECEMBER 2011

NULMETING GEREED

Aan het programma Impuls Dynamisch Verkeersmanagement Vaarwegen
werken mee:
Technolution • Sogeti • KPN • Arcadis • VHP Ergonomie • PA Consulting
• Europese Commissie • Groningen Seaports • Haven Harlingen
• Haven Den Helder • Haven Amsterdam • Haven Scheveningen
• Havenbedrijf Rotterdam • Zeeland Seaports • Portbase • Ministerie
van Infrastructuur en Milieu • Inspectie Leefomgeving & Transport
• Douane • Koninklijke Schuttevaer • Logius • Koninklijke Marechaussee
• GGD • Productschap van Vis • Kustwacht • EMSA • Ministerie van
Financiën • Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit • VNO-NCW
• Hapag-Lloyd • Schiphol • KLM Cargo • EVO • Ministerie
van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie • TLN • Strategisch
Platform Logistiek • ECT • Belastingdienst • DHL • Bureau
Telematica Binnenvaart • ACN • APM terminals • Cargonaut
• Fenex • Havenbedrijf Amsterdam • LINC • Maersk • NCTV
• Oxalis • Tripleplus • Universiteit Twente • Combi Terminal
Twente • CAPE Groep • Miscobiva • Nautische Dienstverlening
't Y B.V. • Rapp Trans NL • Periskal • Adapticon • Regionaal
Overslag Centrum Waalwijk B.V. • Barge Terminal Tilburg B.V.
• Oosterhout Container Terminal B.V. • Freightlive B.V.
• Nefkens Advies • Autena Marine - Van Uden Container
Barging • Hesse-Noord Natie • DP World Germersheim
• Vh. Frugi Venta • TU Eindhoven • Mars Nederland • CBRB
• TNO • Erasmus Universiteit • TU Delft • EICB
• Modality • Witteveen en Bos • Deltares • Ecorys
• Sarnia Maritime • Carpe Diem • TKVeerhaven • AbOvo
• Panteia/NEA • EICB • CEDelft • Marin • Logica
• Dialogic • Buck Consultants International • Ecofys
• Bureau Voorlichting Binnenvaart (BVB) • Ministerie
van Justitie • Rijkswaterstaat • Connekt • Ministerie van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport • En vele anderen.

Dit is een uitgave van Rijkswaterstaat en Connekt
Kijk voor meer informatie op www.rijkswaterstaat.nl/IDVV en www.connekt.nl