Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

30 991

Beleidsdoorlichting Economische Zaken

Nr. 9

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 juli 2010
Hierbij bied ik u aan de Beleidsdoorlichting Internationaal Ondernemen –
Terugkijken met een Blik Vooruit (december 2009) en de visie van de
externe begeleidingscommissie erop (december 2009).1 De doorlichting is
in opdracht van het ministerie van Economische Zaken (EZ) door
onderzoeksbureau EIM uitgevoerd en door een externe commissie onder
voorzitterschap van de heer H. Zwarts begeleid.
Aanleiding voor de doorlichting is geweest een begrotingsverplichting
evenals de actuele politieke context met sterk toegenomen aandacht voor
globalisering en daarmee voor internationale handel en investeringen.
De doorlichting verschaft inzicht in de legitimiteit, effectiviteit, doelmatigheid en samenhang van het beleid voor internationaal ondernemen van
EZ over de periode 2004–2008. Daarnaast biedt de doorlichting inzicht in
nieuwe onderzoeksinzichten op het gebied van internationaal ondernemen en nieuwe trends in de internationale economie op de middellange termijn (2015).
De beleidsdoorlichting bevestigt dat open markten bijdragen aan een
welvarend, duurzaam en ondernemend Nederland. Open markten
verbeteren namelijk de allocatie van productiemiddelen. Internationaal
ondernemen draagt dus bij aan de productiviteit, innovatie en dynamiek
in de Nederlandse economie en leidt daarmee tot een groter verdienvermogen van ons land.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-30991-9
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Ondernemen – ook internationaal – is in principe een private activiteit.
De taak van de overheid is daarbij in de eerste plaats de juiste randvoorwaarden voor het bedrijfsleven te creëren zodat ondernemingen kunnen
floreren. Deze randvoorwaarden hebben het karakter van een (semi-)
publiek goed en zouden in een vrije markt niet tot stand komen. De
overheid kan zorgen voor een goed ondernemingsklimaat door bijvoorbeeld goed onderwijs aan te bieden en voor goede infrastructuur te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 991, nr. 9

1

zorgen. Een stabiel financieel klimaat is ook een goed voorbeeld, zoals de
crisis nog maar eens heeft aangetoond.
In aanvulling op het randvoorwaarden scheppende beleid voor een goed
ondernemingsklimaat heeft het bedrijfsleven bij zijn internationale
activiteiten belang bij een (pro-)actieve ondersteuning van de overheid
om knelpunten weg te nemen die het zelf niet kan overwinnen, zoals:
– onvolledige en asymmetrische informatie: bedrijven hebben geen
volledige informatie over buitenlandse markten of de kosten om deze
te verkrijgen zijn te hoog;
– externe effecten: partijen in de omgeving van het bedrijf dat internationaal onderneemt, profiteren hiervan mee (spillovers); het betreffende
bedrijf neemt dit echter niet mee in zijn besluitvorming; hierdoor zou
vanuit maatschappelijk oogpunt minder internationaal worden
ondernomen dan gewenst;
– een ongelijk speelveld;
– een wezenlijk andere verhouding tussen de private en de publieke
sector, intransparante wet- en regelgeving en de noodzaak van
aansluiting op bestaande overheidsnetwerken in veel opkomende
markten;
– moeilijke verzekerbaarheid van internationaal kapitaal;
– publieke goederen en diensten: die zouden in een vrije markt niet of
moeilijk totstandkomen.
Het algemene beeld dat in de doorlichting wordt geschetst, is dat de
overheid een legitieme rol op het terrein van internationaal ondernemen
heeft en dat het gevoerde beleid en de gehanteerde instrumenten in
menig opzicht adequaat zijn geweest, op zich voordoende trends hebben
ingespeeld en in een behoefte van bedrijven hebben voorzien.
De overheid zet zich mede via de inzet van een gericht financieel en
niet-financieel instrumentarium (pro-)actief in om deze knelpunten te
ondervangen en ondernemers bij het verzilveren van kansen te ondersteunen. Het instrumentarium vertoont een sterke samenhang en is zeer
flexibel. Het prioritaire landenbeleid zorgt door focus voor meer effectiviteit ervan. De financiële regelingen zijn gestroomlijnd en efficiënter
gemaakt en meer maatwerk kan worden geleverd. In het bijzonder
economische diplomatie levert duidelijke positieve maatschappelijke
baten op.
Van de 13 geselecteerde beleidsinstrumenten zijn voor 4 instrumenten
externe evaluaties beschikbaar:
i)
klanttevredenheidsonderzoeken over informatievoorziening en
voorlichting door de EVD;
ii)
maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) en ex post
evaluaties van het financiële instrumentarium;
iii)
jaarrapportages van Individuele Marktbewerking
iv)
evaluaties van het postennet.
Het grootste deel van het budget beschikbaar voor de 13 geselecteerde
beleidsinstrumenten is aan deze 4 instrumenten gekoppeld.
De doorlichting biedt ook aanknopingspunten voor verbetering van het
beleid, zoals:
– verdere stimulering en ondersteuning van de activiteiten van het
Nederlandse bedrijfsleven op de belangrijkste opkomende markten
zoals Brazilië, China en India;
– versterking van de inzet van economische diplomatie om (met name
opkomende) markten voor het bedrijfsleven toegankelijk te maken die
anders gesloten blijven;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 991, nr. 9

2

–
–

–
–

integratie van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) in het
landenbeleid en het financieel instrumentarium;
versterking van het beleid op het snijvlak van productiviteit, innovatie
en internationalisering vanuit het inzicht dat meer productieve en
innovatieve bedrijven eerder en vaker internationaliseren;
aanpassing van het beleid in het licht van de toenemende
schaarste aan grondstoffen, energie, water en natuur;
verdere vergroting van de meetbaarheid van het beleid.

Deze en andere verbeterpunten zijn reeds of worden op korte termijn
geïmplementeerd. Voorbeelden hiervan zijn:
– meer voorlichting, versterkte inzet van instrumenten op knelpunten
voor Nederlandse bedrijven in China en India en intensievere
economische diplomatie op de belangrijkste opkomende markten die
in beginsel eenmaal per jaar op het niveau van de minister of
staatssecretaris van Economische Zaken met een bedrijfslevenmissie
worden bezocht;
– structurele aandacht voor MVO in het landenbeleid (waaronder
economische missies en Holland Branding) en het financieel
instrumentarium;
– groeiende aandacht in het beleid voor internationale kansen op het
gebied van duurzaamheid, bijvoorbeeld in de milieu- en watersector;
kansen om grote buitenlandse aanbestedingen binnen te halen
worden door de overheid ondersteund door het faciliteren van clusters
van bedrijven, zoals in het geval van de opdrachten die naar aanleiding
van de orkaan Katrina in de VS zijn binnen gehaald;
– het basispakket voor ondernemers bevat instrumenten ter bevordering
van innovatie en internationaal ondernemen; tevens is er een link
binnen de programmatische aanpak;
– verbreding naar meer vormen van internationalisering wordt gefaciliteerd door inzet van instrumenten die aansluiten op alle vormen van
internationalisering, zoals prepare2start en 2g@there;
– nagaan van de wenselijkheid om in het beleid voor internationaal
ondernemen aandacht te besteden aan ondernemerstypen en
diversiteit van de ondernemer;
– ontwikkeling van een integrale kabinetsvisie inzake energieschaarste;
met oog daarop zal worden onderzocht welke schaarste er is evenals
welk beleid andere landen voeren en wat we daarvan kunnen leren;
– introductie in 2009 en doorontwikkeling van resultaatsturing op basis
van outputindicatoren.
Het volgende kabinet zal mede op basis van de doorlichting verder
richting geven aan het beleid voor internationaal ondernemen voor de
komende jaren.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 30 991, nr. 9

3