Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 553

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 maart 2019
Afgelopen vrijdag werd Nieuw-Zeeland opgeschrikt door de aanslagen op
twee moskeeën in Christchurch. Door de aanslag van afgelopen maandag
in Utrecht bleek het geweld nog dichterbij dan we dachten. De verbinding
tussen Utrecht en Christchurch, Nederland en Nieuw-Zeeland, is er één
van verdriet door zinloos geweld. Maar ook één van vertrouwen in een
veerkrachtige samenleving en de overtuiging dat we niet zullen zwichten
voor haat en geweld.
Ik begrijp dat aanslagen, met welk motief dan ook gepleegd, niet alleen
breed in de samenleving, maar ook specifiek bij religieuze instellingen,
zoals synagogen, moskeeën en kerken, gevoelens van onveiligheid en
onrust met zich meebrengen. Zij hebben immers ook in Nederland
regelmatig te maken met incidenten in de vorm van intimidatie,
bedreiging, bezettingen, vernielingen en/of vandalisme. Wanneer dit
gebeurt is dat natuurlijk onacceptabel en kan dit een grote impact hebben
op het gevoel van (on)veiligheid. Vanuit de autoriteiten wordt de dreiging
– en de mogelijke escalatie daarvan – scherp in de gaten gehouden. De
vrijheid van religie is een groot goed in ons land, dat niet door extremisten of terroristen mag worden aangetast.
Uw Kamer heeft op 19 maart 2019 verzocht om een brief over de
veiligheid van moskeeën naar aanleiding van het bericht «49 doden bij
terreuraanslag op twee moskeeën Nieuw-Zeeland» (Handelingen II
2018/19, nr. 64, Regeling van Werkzaamheden). Hierbij voldoe ik aan dat
verzoek.
Veiligheidspartners monitoren de dreiging richting islamitische instellingen nauwlettend. Er zijn op dit moment geen concrete aanwijzingen dat
de dreiging naar aanleiding van de aanslagen in Nieuw-Zeeland richting
islamitische instellingen is verhoogd. Na de gebeurtenissen in NieuwZeeland is vanuit de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en
Veiligheid (NCTV) direct contact opgenomen met lokale autoriteiten,
onder wier verantwoordelijkheid de veiligheid van moskeeën valt. Lokale

kst-28684-553
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 684, nr. 553

1

gezagen staan in contact met moskeeën in hun verzorgingsgebied. Er zijn
lokaal beveiligingsmaatregelen getroffen en door een aantal burgemeesters is een bezoek gebracht aan de moskeeën in hun gemeente. Ook
heeft de NCTV contact gehad met de islamitische koepels waar regelmatig
mee wordt overlegd. Op korte termijn zal er, samen met het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), ook over de impact van deze
aanslag gesproken worden met deze organisaties.
Er is al langere tijd aandacht voor de veiligheidssituatie van islamitische
instellingen, zowel op lokaal als op rijksniveau. In het Dreigingsbeeld
Terrorisme Nederland (DTN) 491 wordt naast de jihadistische dreiging ook
die van rechts-extremisme benoemd en ingeschat. Daarin wordt geconstateerd dat de opleving van rechts-extremisme in Nederland zich vooral
online uit in agressiever taalgebruik. De geweldsbereidheid bij de gekende
groepen is echter laag. Er bestaat wel een voorstelbaar geweldsrisico dat
uitgaat van de «lone actor». Door het gepolariseerde maatschappelijke
debat kunnen deze «lone actors» sneller overgaan tot (gewelddadige)
acties. Vanzelfsprekend worden recente gebeurtenissen, zoals die van
afgelopen maandag in Utrecht, meegenomen in de monitoring van de
dreiging.
Door religieuze instellingen wordt zelf actie ondernomen als dat nodig
blijkt te zijn. Meerdere gemeenten zijn samen met de instellingen actief
om de veiligheid en weerbaarheid van gebedshuizen en andere religieuze
instellingen en hun bezoekers te vergroten. Het Rijk ondersteunt deze
lokale aanpak waar nodig. Op landelijk niveau worden kennisproducten
ontwikkeld om religieuze instellingen, waaronder islamitische instellingen,
en lokale overheden te ondersteunen. Een voorbeeld daarvan is de
handreiking «Veilige Moskee». Deze handreiking is tot stand gekomen in
overleg met vertegenwoordiging vanuit de moslimgemeenschap, SZW,
NCTV, enkele gemeenten en de politie. De handreiking bevat kennis,
aanbevelingen en goede voorbeelden voor moskeeën, gemeenten en
politie hoe gezamenlijk om te gaan met concrete spanningen en
incidenten rondom moskeeën. Recent is in aanvulling hierop het
handboek «Veiligheid Religieuze Instellingen» ontwikkeld. In dit handboek
staan concrete aanbevelingen die religieuze instellingen zelf kunnen
doorvoeren en draagt bij aan het verhogen van de weerbaarheid van de
instelling. Ook staan de NCTV, SZW en politie in nauw contact met
vertegenwoordigers van de religieuze gemeenschappen, waaronder
moskeebestuurders, Joodse organisaties en kerkgenootschappen, om de
veiligheidssituatie te bespreken en ervaringen te delen. Als sluitstuk
kunnen er onder de verantwoordelijkheid van het lokaal bevoegd gezag
aanvullende beveiligingsmaatregelen genomen worden, als dreiging en
risico daartoe aanleiding geven.
Het kabinet is er alles aan gelegen dat alle vormen van gewelddadig
extremisme worden aangepakt. Op 6 november 2018 heb ik uw Kamer per
brief geïnformeerd over de beleidsinzet op de aanpak van rechtsextremisme2. Samen met de religieuze gemeenschappen werken we aan
een samenleving waar ieder zijn godsdienst in vrijheid en veiligheid kan
uitoefenen. We hebben in Nederland een samenleving waarin we
verdraagzaam zijn en waarin we met elkaar optrekken. Dat moeten we ook
blijven doen, juist in tijden van verdriet.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

1
2

Kamerstuk 29 754, nr. 491.
Kamerstuk 29 754, nr. 472.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 684, nr. 553

2