Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 401

Wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (tijdig
realiseren doelstellingen Energieakkoord)

Nr. 6

VERSLAG
Vastgesteld 15 februari 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag uit
te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen en de
gemaakte opmerkingen tijdig en genoegzaam zal hebben geantwoord,
acht de commissie de openbare beraadslaging over dit wetsvoorstel
voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave
I
1.
2.
3.

4.

5.
6.
II

kst-34401-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

blz.

Algemeen
Inleiding
Doel en aanleiding
Proces
3.1
Totstandkoming wetsvoorstel en relatie met
wetsvoorstel Elektriciteits- en gaswet
3.2
Uitvoeren planningsafspraken in het Energieakkoord
Windenergie op zee en land
4.1
Algemeen
4.2
Planning en sturing
4.3
Risico’s en aansprakelijkheid
4.4
Tariefregulering van het net op zee
Financiering van de kosten van de netbeheertaken voor het
net op zee
Uitvoerings- en handhavingstoets ACM

2
2
3
3

Artikelsgewijs
Artikel 1
Onderdeel A
Onderdeel C
Onderdeel D
Onderdeel H
Onderdeel J
Onderdeel R
Artikel VI

10
10
10
10
10
11
12
12
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

3
5
5
5
6
6
7
8
9

1

I Algemeen
1. Inleiding
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Deze leden betreuren dat de wet STROOM (TK
34 199) op 22 december 2015 in de Eerste Kamer is verworpen, waardoor
de plannen voor Wind op Zee en de doelen van het Energieakkoord
mogelijk vertraging zouden kunnen oplopen. Deze leden verwelkomen
daarom de snelle indiening van dit wetsvoorstel en hopen op een
spoedige behandeling in beide Kamers der Staten-Generaal. Zij kunnen
zich voorstellen dat deze wet volgende week als hamerstuk wordt
behandeld in de Tweede Kamer.
De leden van de SP-fractie spreken hun verbazing uit over voorliggend
voorstel. De leden betreuren ten zeerste dat de Minister van Economische
Zaken en de leden van de Eerste Kamer niet tot een vergelijk hebben
kunnen komen bij de behandeling van de Elektriciteits- en gaswet (TK
34 199) in december 2015. Wanneer er de bereidheid was om de motie
Meijer/ Flierman1 (EK 34 199, nr. H) uit te voeren, was er naar mening van
deze leden sprake geweest van een win-win situatie. De democratie was
gediend en de toekomstbestendige elektriciteit- en gaswet was met een
aantal kleine opmerkingen aangenomen geweest. De zogenaamde
«splitsingswet» was dan voor netwerkbedrijven in stand gebleven en was
voor de regionale netbeheerders pas dan ingegaan wanneer de Europese
Unie daartoe de verplichting had gesteld. Naar mening van deze leden
hebben de keuzes die nu gemaakt moeten worden ook «last» van de het
«onafhankelijk netbeheer». Hierdoor zijn de verschillende onderdelen van
energieleveranciers losgezongen, waardoor investeringen niet gedaan
worden omdat men niet zeker is van de aanleg van benodigde infrastructuur. Zij komen daar later in de inbreng uitgebreider op terug. Het
bevreemd de leden van de SP-fractie daarnaast dat de door de regering
gekozen oplossing van het optuigen van de «oude elektriciteitswet 1998»
met een beperkt aantal onderdelen inde etalage wordt gezet als de wijze
om te komen «tot het tijdig realiseren van de doelstellingen van het
Energieakkoord». Het energieakkoord is meer dan het najagen van te
halen doelstellingen bij Wind op Land en Wind op Zee. In voorliggend
voorstel wordt voorbij gegaan aan de andere pijlers van het energieakkoord, is geen experimenteerruimte voor alternatieven als zon,
aardwarmte en geothermie opgenomen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de wijziging van
de elektriciteitswet 1998 (tijdig realiseren doelstellingen Energieakkoord).
Over deze wetswijziging hebben deze leden nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben met ongenoegen kennisgenomen van
voorliggend wetsvoorstel en willen de regering nog enkele vragen
voorleggen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de Wijziging van
de Elektriciteitswet 1998 (tijdig realiseren doelstellingen Energieakkoord)
en hebben daarover nog enkele vragen.

1

In deze motie wordt de regering verzocht ermee in te stemmen dat – gelet op het gestelde in
artikel 12.36 – artikel 4.6, zesde lid, niet in werking treedt dan nadat de verplichting van artikel 9
van richtlijn 2009/72 en artikel 9 van richtlijn 2009/73 wordt uitgebreid naar distributiesysteembeheerders, of op grond van bepalingen uit andere bindende EU-rechtshandelingen een
soortgelijke verplichting voor distributiesysteembeheerders tot stand komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

2

De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van de wijziging van de Elektriciteitswet 1998 (tijdig
realiseren doelstellingen Energieakkoord). Zij hechten aan snelle
invoering van de wet om het aandeel schone energie op korte termijn te
vergroten.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel dat windenergie op zee sneller
mogelijk zal maken. Zij onderstrepen het belang van een transitie naar een
duurzame energiehuishouding en de urgentie om de wetswijziging
voortvarend te behandelen. Wel hebben zij nog enkele vragen en
opmerkingen. Met het voorliggende wetsvoorstel wordt het sneller en
makkelijker om windmolenparken op zee te bouwen. De regering vraagt
om een spoedige behandeling, zodat nog dit jaar de eerste tenders voor
windparken op zee afgerond kunnen zijn. Een goede zaak, maar de leden
van de PvdD-fractie hechten wel belang aan een grondige behandeling
van de wetswijziging.
2. Doel en aanleiding
De leden van de PVV-fractie willen de regering er op wijzen dat 2,5 jaar
geleden het Energieakkoord gesloten is en dat een vrijwel unanieme
Kamermeerderheid, behalve de PVV-fractie, zich daaraan gecommitteerd
heeft. Deze leden vinden het dan ook ongepast dat de regering nu zoveel
druk uitoefent op de Kamer om dit wetsvoorstel met spoed te behandelen.
Zij vragen waarom de regering in eerste instantie zo veel tijd heeft
genomen om een wetsvoorstel naar de Kamer te sturen. Wanneer door
het stemgedrag van beide Kamers het energieakkoord vertraging oploopt,
is het dan niet democratisch om deze vertraging gewoon te accepteren?
Verder willen de leden van de PVV-fractie de regering erop wijzen dat vele
partijen al op enigerlei wijze aan het Energieakkoord gemorreld hebben
en dat het dus nogal naïef is om te denken dat dit akkoord na de verkiezingen in tact blijft? Dus waarom spant de regering zich nog zo in om de
tijdige realisatie van windenergie op land en windenergie op zee er door
te drukken? Diep van binnen beseft de regering toch ook wel dat
windenergie nooit een volwaardig alternatief kan worden voor conventionele energie? Waarom wil de regering het dan op zijn geweten hebben
dat grote delen van ons landschap worden vernietigd en vele duizenden
mensen uit hun slaap worden gehouden door het gejank van de
windmolens?
3. Proces
3.1 Totstandkoming wetsvoorstel en relatie met wetsvoorstel Elektriciteitsen gaswet
De leden van de PvdA-fractie verzoeken om kort in een tabel weer te
geven wat de verschillen zijn met de relevante bepalingen in de Wet
STROOM. Hoe wordt de Kamer betrokken in de besluitvorming over het
ontwikkelkader? Hoe gaat de compensatieregeling voor niet tijdig
aansluiten eruit zien? In hoeverre is het risico van hogere biedingen door
inprijzing van het boevengenoemde risico reëel, als zich vele inschrijvers
aandienen voor de tenders? Immers sommige inschrijvers zullen dit risico,
dat zich pas na 2019 zou kunnen materialiseren, als zeer laag inschatten,
en daarmee een grotere kans maken om de tender te winnen? Dan is er
ook geen sprake van extra subsidie Stimulering Duurzame Energieproductie plus (SDE+) als gevolg van het niet aanwezig zijn van een compensatieregeling. Kan de regering hierop ingaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

3

De leden van de SP-fractie willen graag een uitgebreide uitleg over de nu
geschetste haast die nodig lijkt om op de nu voorliggende wijze «Wind op
Zee» te verankeren. De start van de tender Borssele is immers niet
afhankelijk van de wet STROOM. Die tender voor de uitgifte is immers
gebaseerd op de reeds eerder aangenomen Wind op Zee (EK 3085, maart
2015). De wet is van kracht en de tender kan van start. Met het sluiten van
de tender op 31 maart 2016 is voor biedende partijen voldoende om te
weten wie het net op zee aan mag gaan leggen. Het winnende consortium
hoort pas in juni wie er gewonnen heeft en hoeft pas in juli een bankgarantie te stellen. Wat voegen de onderdelen WOZ uit voorliggend voorstel
daar met hun spoed aan toe, vragen de leden zich af? Welke afspraken uit
het Energieakkoord maken dat «ten aanzien van het net op zee inwerkingtreding van onderhavig voorstel op de kortst mogelijke termijn essentieel»? Is het niet zo dat de vergunningen op grond van de Wet
windenergie op zee voor de eerste en tweede tender ook op een later
moment in 2016 verleend kunnen worden? Is het ook niet zo, dat door de
tenders bijvoorbeeld zes maanden later, maar nog steeds in 2016 te
realiseren, de tenders daarmee ook dichter op elkaar gebracht kunnen
worden, waardoor de concurrentie verminderd? Wat zijn ook al weer de
consequenties vanuit Europa, wanneer Nederland niet in 2020, maar
bijvoorbeeld in 2021 voldoet aan de 14% doelstelling? Ook vernemen deze
leden graag op heldere wijze waarin (en welke) de voorstellen in
voorliggend voorstel verschillen dan die in het eerdere wetsvoorstel
Elektriciteit- en gaswet. Waarom zijn er – als de verschillen zo miniem en
«grotendeels gelijk zijn» – een twintigtal pagina’s tekst nodig om het
voorstel te onderbouwen? Waarom vragen is het voorstel – opnieuw –
voorgelegd aan de Raad van State? In het stuk wordt gesteld dat in het
wetsvoorstel de vormgeving en randvoorwaarden inzake het netbeheer
op zee nader worden uitgewerkt, waarbij nadrukkelijk aandacht besteed is
aan her reguleringskader. Waarom is in dit voorstel de gevolgschade of de
wijze waarop gederfde of uitgestelde inkomsten worden gecompenseerd
nog niet geregeld, maar volgt per algemene maatregel van bestuur?
Waarom is nu nog steeds onduidelijk wat de gewenste levensduur van het
net op zee is? Waarom is het gewenste ontwikkelingskader nog niet
duidelijk?.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering om inzichtelijk te maken
welke wijzigingsbepalingen van het wetsvoorstel STROOM (Kamerstuk
34 199) met het voorliggende wetsvoorstel opnieuw worden voorgesteld
en welke nieuw zijn met name ten aanzien van wind op land en toe te
lichten waarom deze nieuwe wijzigingen noodzakelijk zijn en worden
gekoppeld aan het voorliggende voorstel. Zij vragen hoe wordt aangekeken tegen het appel van de provinciale staten van Zeeland om de
kerncentrale Borssele te nationaliseren. Deze leden vragen of dit
voorkomen had kunnen worden indien de uitvoering van het groepsverbod was opgeschort.
De leden van de PVV-fractie vragen welke onderdelen precies cruciaal zijn
voor het tijdig realiseren van de doelstellingen van het Energieakkoord.
Kan de regering een opsomming geven van de betreffende wetsartikelen?
Verder constateren deze leden dat het wetsvoorstel niet letterlijk is
gekopieerd van het wetsvoorstel dat op 22 December door de Eerste
Kamer niet is aangenomen. Kan de regering precies aangeven op welke
punten dit wetsvoorstel is gewijzigd? Kan de regering aangeven welk
nieuw inzicht heeft geleid tot deze wijzigingen? Komen deze wijzigingen
voort uit een onzorgvuldige samenstelling van het vorige wetsvoorstel?
Kan de regering garanderen dat de haastige spoed waarmee dit
wetsvoorstel is opgezet er niet toe leidt dat er binnen een paar jaar weer
een reparatiewet nodig is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

4

De leden van de D66-fractie vragen de regering om een opsomming te
geven van de verschillen die er zijn tussen de bepalingen van wind op
land en wind op zee in het voorliggende wetsvoorstel en in het oorspronkelijke wetsvoorstel dat in de Eerste Kamer is afgestemd. De leden van de
D66-fractie vragen wanneer het ontwikkelkader klaar zal zijn, of het
ontwikkelkader ook de ruimtelijke ordeningsaspecten zal regelen of
daarop van invloed zal zijn en voor welke windparken het zal gelden. Ook
willen deze leden weten of de provincies en gemeenten een adviesrol
hebben ten aanzien van het ontwikkelkader. Op welke manier zal worden
beoordeeld of de windexploitant zelf (deels) debet heeft aan mogelijke
vertraging, waardoor het windexploitant geen recht zal hebben op
compensatie?
De leden van de PvdD-fractie willen graag weten waarom ervoor is
gekozen om eventuele aanpassingen van het ontwikkelkader alleen in de
ministerraad te bespreken. Zij zouden graag zien dat de Kamer zich uit kan
spreken over de randvoorwaarden voor TenneT en de exploitatie van de
windparken. Wind op Zee gaat namelijk over meer dan alleen energie
opwekken, ook de invloed op de natuur en waterecologie verdient
constante aandacht en monitoring. De leden van de PvdD-fractie achten
het daarom wenselijk dat de Kamer invloed houdt op de wijziging van
ontwikkelkaders. Graag een reactie.
3.2 Uitvoeren planningsafspraken in het Energieakkoord
De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering stelt dat het
dichter op elkaar brengen van de tenders de concurrentie vermindert. Kan
de regering dit onderbouwen? Waarom zouden bepaalde bedrijven wel
een bod uitbrengen indien de tenders verder uit elkaar liggen? Kan de
regering aangeven wat de consequentie is indien de Europese 14%
doelstelling niet wordt gehaald? Kunnen er dan financiële sancties volgen
en zo ja wat is de geschatte omvang hiervan?
4. Windenergie op zee en land
4.1 Algemeen
De leden van de CDA fractie blijven vragen houden over de kostenreductie
die wordt bereikt door de aanwijzing van TenneT als netbeheerder op zee.
Uit de brief van 22 juli 2015 (TK 33 561, nr. 21) komt naar voren dat bij een
gemiddeld park van 15 cent per kWh wordt uitgegaan van kosten voor
aansluiting van 2,5 cent per kWh en een reductie van die kosten naar
1,5 cent per kWh. Deze leden vragen of bij een lagere prijs dan 15 cent per
kWh, waarop de tenders zullen inzetten, uitgegaan zal worden van een
lagere aansluitingskosten dan 2,5 cent per kWh en hoe dan toch de
reductie van 40% op de kosten bereikt kan worden. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe de afschrijvingsperiode voor TenneT van 20 jaar
zich verhoudt met de subsidieperiode van de SDE+ van 15 jaar? Waarom
wordt afgeweken van de subsidieperiode van 15 jaar? Is het zeker dat de
windparken nog functioneel zijn na de subsidieperiode van 15 jaar? Zo
nee, waarom dan nog vijf jaar afschrijven terwijl de parken mogelijk niet
meer functioneren? Wat zouden de aansluitkosten voor windenergie op
zee zouden zijn zonder de beoogde kostenreductie door TenneT? Deze
leden vragen daarnaast hoeveel de beoogde reductie van de aansluitingskosten door TenneT in totaal bedraagt en hoe deze berekening eruit ziet.
Hoe wordt onderscheid gemaakt in de prijsreductie door het aanleggen
van grotere windparken dichter bij de kust en de kostenreducties door
TenneT? Hoeveel bedraagt de kostenreductie door het aanleggen van
grotere parken dichter bij de kust? Is het waar dat de kostenvoordeel door
het aanwijzen van een goedkopere locatie niet toegewezen kan worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

5

aan TenneT, noch aan de eigenaar van een windenergiepark? Zo ja, hoe
wordt ervoor gezorgd dat deze kostenreductie geen onderdeel is van de
kostenreductie van TenneT of eigenaars van een windpark op zee? De
leden van de CDA-fractie vragen om inzichtelijk te maken hoe de
kostenreductie van 0,425 cent per kWh per jaar voor windparkeigenaren
leidt tot € 4 miljard lagere subsidiekosten. Wordt er in de huidige plannen
voor windparken op zee rekening gehouden wordt met het gebruik van
windmolens van 8 MW? Zo ja, welk kosten reducerend effect heeft dit en
welk effect zou dit hebben voor kustgemeenten indien deze windmolens
binnen de 12 mijlszone komen te staan?
De leden van de PVV-fractie vinden het merkwaardig dat een goede
beschikbaarheid van de infrastructuur als argument wordt aangedragen
om TenneT aan te wijzen als beheerder van het net op zee. Is dit geen
diskwalificatie van de overige netbeheerders? Kan de regering aantonen
dat TenneT hoger scoort qua beschikbaarheid van het netwerk dan
bijvoorbeeld regionale netbeheerders? En hoe verhoudt de beschikbaarheid die TenneT biedt zich tot de reeds bestaande verbindingen naar
de windparken op zee?
4.2 Planning en sturing
De leden van de SP-fractie vragen het volgende: in welk (wets)artikel van
de elektriciteitswet 1998 dan wel in de elekriticiteits- en gaswet (wet
«stroom» TK 34 199) stond dat «investeringen die netbeheerders doen
voor de ontsluiting van windparken op land in de tarieven verrekend
kunnen worden»? Stond al in de eerdere elektriciteits- en gaswet (34 199)
dat de kosten van investeringen die de netbeheerder van het net op zee
doet ter uitvoering van het ontwikkelkader wordt opgenomen in de
toegestane inkomsten? Zo ja, in welk artikel? Waarom wordt hier voor
gekozen? Waarom wordt de discussie onmogelijk gemaakt om vooraf te
bepalen of en in hoeverre gedane investeringen nuttig en noodzakelijk
waren?
De leden van de PVV-fractie zijn benieuwd in hoeverre de overheid kan
sturen in de levensduur van windparken? Het lijkt deze leden voor de
hand liggen dat er altijd wordt gekozen voor een maximale levensduur of
kan de regering redenen aangeven om hiervan af te wijken? Begrijpen zij
het verder goed dat het louter een boekhoudkundige functie heeft om de
verwachte levensduur van het net op zee te koppelen aan de verwachte
levensduur van het windmolenpark? Immers, het windmolenpark op zee
dient toch ontsloten te worden, ongeacht de levensduur, d.m.v. het net op
zee, dat een vaste levensduur kent. Of zijn er mogelijkheden om de
levensduur van het net op zee te verlengen dan wel te verkorten, zo ja
welke? Verder zijn de leden benieuwd in hoeverre de levensduur afhangt
van de termijn waarover men subsidie ontvangt? Wat gebeurt er met de
windmolens wiens levensduur verlopen is? Wordt in het ontwikkelkader
ook aangegeven op welke wijze verlopen windmolens verwijderd dienen
te worden en wie daar de kosten voor draagt? En hoe zit dat met het net
op zee? Verder gaan de leden er vanuit dat indien zich wijzigingen
voordoen in het ontwikkelkader dit te allen tijde wordt besproken met de
Kamer, kan de regering dat bevestigen?
4.3 Risico’s en aansprakelijkheid
De leden van de SP-fractie slaan aan op de zin «het is immers maatschappelijk inefficiënt als een windpark gereed is zonder dat de elektriciteit
getransporteerd kan worden of vice versa». Is dit nu niet dé reden om af
te zien van een splitstingswet? Want door de keuze van splitsen moet
worden opgenomen dat «zij een inspanningsverplichting hebben om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

6

planningen zo veel mogelijk af te stemmen met de betbeheerder van het
net op zee en voor de netbeheerder volgt dit uit zijn algemene taak om
zijn net op een goed wijze te beheren en redelijke en transparant te
opereren jegens afnemers».
De leden van de PVV-fractie hebben hun bedenkingen bij het voornemen
van de regering om de risico’s eenzijdig bij TenneT neer te leggen. De
regering redeneert dat anders de windparkexploitant dit risico incalculeert
in zijn bieding voor de tender voor de SDE+ subsidie. Echter, er ligt een
keiharde eis tot 40% kostenreductie voor wind op zee. Dat vormt dus een
belemmering voor de windparkexploitant om meer subsidie te vragen.
Bovendien zijn er, als het goed is, meerdere bieders voor een tender,
hetgeen de mogelijkheid om de risico’s door te berekenen in de bieding
beperkt. Kan de regering deze argumenten weerleggen? Kan de regering
een inschatting geven van de meerkosten indien het kostenveroorzakersprincipe wordt toegepast in plaats van deze eenzijdige risicoverdeling?
Verder stelt de regering dat er geen sprake zal zijn van misgelopen
subsidie door verstoringen, omdat in andere jaren de gesubsidieerde
productie alsnog gerealiseerd kan worden. Kan de regering uitleggen wat
hiermee bedoeld wordt? Immers het is toch zo dat de subsidie over
15 jaar verstrekt wordt, waarbij de windparkexploitant altijd subsidie
ontvangt op de momenten dat zijn molens draaien. Indien zijn molens dus
vaker stilstaan door storingen, ontvangt hij toch per definitie minder
subsidie dan wanneer er geen storingen zijn?
4.4 Tariefregulering van het net op zee
De leden van de SP-fractie zien graag verduidelijkt wat bedoelt wordt met
het effect dat fors zou zijn voor gebruikers aangesloten op extrahoogspanning (220 en 380kV) en hoogspanning (110 en 150kV). Waarom volgt
dit uit de verhouding tussen de huidige totale kosten van die netten en
wat er bij zou komen ten gevolge van investeringen in het net op zee en
de bestaande tariefsystematiek? Waaruit bestaat de huidige verdeelsleutel
voor reeds bestaande netten zonder een aansluiting van het net wind op
zee? Waarom zou de kostenbasis van het net op zee op, grond van zijn
spanningsniveau volledig worden toegerekend aan het hoogspanningsnet? Kan uitgelegd worden waarom de energie-intensieve industrie
stevig geraak zou worden, met de kostenverschuiving van de opslag
duurzame energie naar de transporttarieven? Hoe is de verdeelsleutel
verdeeld over alle aangesloten (nu en straks), zoals kleinverbruikers, het
midden-en kleinbedrijf, de industrie en de energie intensieve industrie?
In het wetsvoorstel wordt bepaald dat voor bepaalde investeringen
vermogenskosten op het onderhanden kapitaal al tijdens de aanleg
terugverdiend mogen worden. De leden van de SP-fractie willen graag
weten welke zaken dit betreft. Voor de netbeheerder van het landelijke
hoogspanningsnet worden deze kosten in de tarieven verwerkt. Wat
moeten de leden zich voortellen bij het terugverdienen van «kosten
gerelateerd aan het landelijk hoogspanningsnet in hetzelfde jaar waarin
zijn gemaakt?» Waarom word hiervoor de periode van een jaar genomen
en niet gelijk aan een totale afschrijvingstermijn? Hoe lang zijn trouwens
de afschrijvingstermijnen van de diverse onderdelen van het net? Is het
niet vreemd dat de ACM de hoogte van alle betreffende kosten in moet
schatten en naderhand moet controleren en na calculeren? Wat zijn de
voor- en nadelen van een andere wijze van handelen?
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre kosten van het net op zee
gemaakt door TenneT, ook extra kosten ten aanzien van het landelijk
hoogspanningsnet, apart worden bijgehouden door TenneT. In hoeverre
kan de ACM er toezicht op houden dat extra kosten voor het landelijk
hoogspanningsnet noodzakelijk zijn voor het net op zee?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

7

De leden van de PVV-fractie hebben nog altijd hun bedenkingen bij het
kostenvoordeel van 3 miljard euro dat er zou zijn door TenneT het net op
zee aan te laten leggen. Uiteraard snappen de leden ook wel dat het
voordeliger is om niet voor ieder windpark afzonderlijk een kabel naar de
kust te trekken. Daarentegen worden er wel extra (diepzee) verbindingen
tussen de windparken onderling aangelegd bij een netwerk op zee. Is het
waar dat dit een beperking vormt voor het kostenvoordeel van een
netwerk op zee ten opzichte van losse verbindingen? Verder vragen de
leden of de som van 3 miljard wel gebaseerd is op een eerlijke vergelijking, waarbij gerekend is met hetzelfde materiaal, levensduur, afschrijvingstermijn, etc.? Daarnaast zijn deze leden of het kostenvoordeel nog
groter zou kunnen uitvallen indien het netwerk op zee zou worden
aanbesteed. Nu het immers toch vanuit de subsidie bekostigd wordt en
niet langer vanuit de transportkosten vormt de financiering niet langer
een beletsel om het netwerk op zee aan te besteden. Immers voor
windparken op zee beredeneert de regering dat dit het voordeligst is via
tenders, waarom zou dit niet opgaan voor het netwerk op zee? Heeft de
regering de optie om het netwerk op zee aan te besteden onderzocht en
zo niet, waarom niet? Zo ja, kan de regering aangeven wat daaruit naar
voren kwam en of dit financieel voordeliger was? Verder vragen de leden
waarom het terugverdienen van de investeringen tijdens de aanleg niet
toegepast wordt voor de infrastructuur van TenneT op land? Uit de
opsomming die de regering geeft blijken namelijk louter voordelen.
Waarom wordt dit dan toch niet toegepast of waarom werd dit dan tot op
heden niet voor het netwerk op land toegepast? Welke nadelen kleven
eraan deze wijze van het terugverdienen van investeringen tijdens de
aanleg?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen toelichting op de opmerking
in de memorie van toelichting dat toepassing van de bestaande tariefsystematiek ertoe zou leiden dat «aangeslotenen op het extrahoogspanningsnet en het hoogspanningsnet in onredelijke mate zouden bijdragen
aan de ontwikkeling van het net op zee». Wat verstaat de regering onder
«onredelijke mate»? Waarom is bij de tariefsystematiek op land geen
sprake van een bijdrage in «onredelijke mate» van deze aangeslotenen?
Waarom dragen de andere aangeslotenen, zoals kleinverbruikers en
MKB-ondernemers op deze manier wel in redelijke mate bij, aangezien zij
een groter aandeel van de kosten zullen moeten dragen? Waarom wordt
fossiele energie wel via de nettarieven bekostigd, waarbij bovendien een
aansluitplicht geldt voor de netbeheerder en de kosten ook hoog zijn?
5. Financiering van de kosten van de netbeheertaken voor het net
op zee
De leden van de SP-fractie begrijpen dat de ACM – vanwege de gekozen
systematiek- de inkomsten van de netbeheerder van het net op zee
reguleert via de jaarlijks vast te stellen efficiënte kosten. Waarna de
jaarlijkse subsidie hierop wordt afgestemd. De leden horen graag hoeveel
jaar de subsidies zullen plaatsvinden. Het document geeft hier geen enkel
inzicht in.
Ook vragen zij waarom nog moet worden bezien in hoeverre de financiële
compensatie, die TenneT van overheidswege zal ontvangen, moet worden
aangemerkt als staatsteun. Ook vernemen de leden graag de beantwoording van de vragen hierover als gesteld door Raad van State. Wat
voor andere voordelen – lagere rentelasten – zijn er voor TenneT bij
voorfinanciering? Leidt de voorgestelde inkomstenregulering (waarbij
wordt gesubsidieerd) voor selectieve voordelen voor afnemers, zoals
grootverbruikers van het hoogspanningsnet en windexploitanten? En zo
ja, welke? Waarom wordt er haast gemaakt met voorliggend voorstel,
terwijl de gesprekken over staatsteun ja dan nee, nog met de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

8

Commissie gevoerd worden? Wat als de gekozen financieringswijze door
hen als staatsteun wordt bestempeld? Wat verandert er aan de bepaling
nu de tekst uit het oorspronkelijke wetsvoorstel «rekening houden met
land specifieke kenmerken, waaronder de kwaliteit van het net» is
vervangen door de huidige tekst die stelt dat «buiten beschouwing laten
van land specifieke kenmerken, waaronder de kwaliteit van het net».
Waarom is kwaliteit een «land specifiek» kenmerk? Zijn er landen die niet
gekozen hebben voor een kwaliteitssysteem? Zo ja, waar blijkt dat uit en
over welke landen gaat dit? Laat u aan het ACM om – onafhankelijk – te
bepalen welke kosten kunnen worden aangemerkt als tarieven dan wel
inkomsten? Wat is er gedaan met de opmerkingen van de Raad van State
dat een structuurvisie als ontwikkelingskader te globaal van karakter is
waardoor de exacte locatie en te realiseren uitvoeringswijze van
windparken van zowel op land als op zee nog niet vaststaan, waarmee
een goed inzicht in de kosten van investeringen ontbreken? Ook de
afdeling heeft aandacht gevraagd voor bevoordeling van TenneT en voor
de onzekerheden die met de versnelling gepaard gaan.
De leden van de PVV-fractie vinden het merkwaardig dat de regering met
de Europese Commissie in gesprek is of er al dan niet sprake is van
staatssteun voor wat betreft de voorgenomen subsidie van de netbeheerder op zee. Op welke punten moet de Europese Commissie dan nog
overtuigd worden dat hier geen sprake van is? Waarom gaat de regering
überhaupt het gesprek aan met de Europese Commissie terwijl het stelt
dat het aan alle eisen van het genoemde Altmark arrest voldoet? Dit roept
ook de vraag op hoe landen als Duitsland en Denemarken dan de
financiering van hun aansluitingen van de windmolenparken op zee
geregeld hebben?
De leden van de D66-fractie lezen dat de Raad van State opmerkingen
heeft over de mogelijkheid dat het vergoeden van de kosten van net op
zee aan de netbeheerder via de SDE+ mogelijkerwijs als staatssteun kan
worden gezien. De regering heeft op dit moment hierover gesprekken met
de Europese Commissie. De voorgenoemde leden vragen de regering om
aan te geven wat tot nu toe het resultaat is van die gesprekken en wat zij
zal doen indien de Europese Commissie bezwaar maakt tegen de regeling.
De leden van de PvdD-fractie constateren dat uit het wetsvoorstel blijkt
dat exploitanten gederfde inkomsten als gevolg van het uitlopen van
werkzaamheden vergoed zullen krijgen. Op deze manier moet het minder
risicovol en meer aantrekkelijk, zijn om de windmolenparken te gaan
exploiteren. De leden van de PvdD-fractie willen graag weten hoe dit
financieel gedekt gaat worden. Wordt dit vanuit de SDE+ regeling
gefinancierd? Zal dit geld ten koste gaan van andere investeringen in
duurzame energie? Heeft de regering extra geld opzij gezet om de
gederfde inkomsten te kunnen dekken, dus bovenop het al vrijgemaakte
geld? Graag een reactie. Tenslotte hebben de leden van de PvdD-fractie
nog een vraag over het verschuiven van de kosten tussen de opslag van
duurzame energie en transporttarieven. Worden grootverbruikers vanuit
de SDE+ gefinancierd om elektriciteit van de windmolenparken op zee af
te nemen?
6. Uitvoerings- en handhavingstoets ACM
De leden van de CDA-fractie vragen of er ook handelingen denkbaar zijn
van de netbeheerder op zee die niet zijn te typeren als een grove
nalatigheid maar wel leiden tot een latere totstandkoming van het net op
zee. Zo ja, dient de wet hier geen rekening mee te houden zoals voorgesteld door de ACM?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

9

De leden van de PVV-fractie vinden het merkwaardig dat de regerin de
aanbeveling van de ACM om de financiële prikkels voor TenneT te
vergroten niet overneemt. Het blijft toch immers vreemd dat de belastingbetaler altijd opdraait voor vertraging in de oplevering van het net op zee,
zelfs als er sprake is van grove nalatigheid. Wat is er op tegen om conform
het voorstel van de ACM een procentueel eigen risico in te stellen dat dus
niet verhaald kan worden op de belastingbetaler?
De leden van de D66-fractie lezen dat in het wetsvoorstel wordt geregeld
dat voorbereidingskosten ook mogen worden verrekend. Deze leden
vragen of het voor de ACM wel mogelijk is om voldoende inschatting te
maken over doelmatigheid en efficiëntie van deze voorbereidingskosten
zodat zij deze correct kan nacalculeren. De leden van de D66-fractie vragen
of de ACM ook de nut, noodzaak en doelmatigheid van (vervangings)
investeringen van het net op zee zal toetsen, en op welke manier dat
geregeld is.
II Artikelsgewijs
Artikel 1
Onderdeel A
De leden van de SP-fractie vragen of artikel 1, onderdeel b, van de
Elektriciteitswet, dat het begrip «aansluiting» definieert, de invulling is van
het amendement Smaling (34 199, nr. 21) dat bij de behandeling van de
elektriciteits- en gaswet is aangenomen?
Onderdeel C
De leden van de SP-fractie vragen of met het artikel 9f, zesde lid, nu echt
duidelijk is dat een provincie af kan zien van de coördinatie en daarmee
ook van het overnemen van de bevoegdheden van gemeenten? Hoe gaat
dit er in de praktijk dan uitzien, onder de Rijskcoördinatieregeling? Waar
beginnen en waar eindigen bevoegdheden en aansprakelijkheden?
Onderdeel D
De leden van de fractie van de SP-fractie vragen of de uitleg die gegeven
wordt aan de uitwerking van «Belemmeringenwet Privaatrecht», die van
toepassing wordt verklaard, wel een juiste is. Hij wordt nu van toepassing
verklaard op de aanleg, wijziging en instandhouding van een windpark.
De tekst in het voorstel stelt dat dit van toepassing wordt bij windparken
van meer dan 100MW (RCR) en windparken van meer dan 5 MW waarvan
de gemeente heeft geweigerd mee te werken aan een ruimtelijke
inpassing. Met andere woorden: de gemeente heeft verregaande
juridische bezwaren tegen de aanleg van een dergelijk windpark. De
indiener stelt dat «niet de procedure maar de aard van het werk bepalend
is voor de vraag of er sprake is van een werk van algemeen nut». De
indiener rekt hier naar mening van deze leden niet alleen de wet op, maar
misbruikt de weg van de «Belemmeringenwet Privaatrecht» (BP). De
belemmeringenwet privaatrecht legt «de plicht op het gedogen van
bepaalde werken in, op of boven hun eigendom. Waarbij verplicht kan
worden tot het gedogen van de aanleg/instandhouding (aanwezigheid) of
verandering van een (bestaand) werk in, op of boven de onroerende zaak
van de belanghebbende. Het feit dat BP geen definitie van het begrip
«openbaar werk» geeft, maar daartoe in ieder geval allerlei kabels en
(transport) leidingen rekent, waaronder onder- en bovengrondse
hoogspanningsleidingen worden gerekend, maakt niet dat de wet naar
mening van de leden misbruikt mag worden om voorwerk of zelfs de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

10

aanleg van een windpark van 5 tot 100 MW af te dwingen waarvan de
juridische weg tot aanleg daarvan nog niet is gelopen. Al wat een
hoogspanningsleiding gemeen heeft met een windpark is het feit dat het
een (deel van) energievoorziening betreft.
De BP biedt een instrument om onderhoud te kunnen plegen aan een al
bestaand werk, gelegen op grondeigendom van een ander. Het feit dat dat
bestaande werk van algemeen nut is, bepaalt dat een beroep gedaan mag
worden op BP. De Rijkscoördinatieregeling en de Crisis- en herstelwet
hebben naar mening voldoende rechtskracht tot aanleg van windparken in
zichzelf. Wanneer een windpark is aangelegd, volgens alle bestaande
juridische spelregels, mag natuurlijk op een later moment voor het
noodzakelijk onderhoud een beroep gedaan worden op BP. Vooruitlopen
op het nieuwe stelsel van gedoogplichten van het Wetsvoorstel
Omgevingswet is onwenselijk en niet gepast. Die wet gaat – met gebruik
van alle democratische rechten – in zijn geheel pas in werking op of na
2018. Het manipuleren van ander wetgeving, zal het draagvlak voor de
aanleg van windparken verder doen afnemen, zo menen de leden van de
SP-fractie.
De leden van de CDA fractie hebben grote vraagtekens bij de voorgestelde
wijziging onder D, artikel 9g. Zij vragen de onderbouwing om alle
windmolenparken aan te merken als openbaar werk van algemeen nut
onder de belemmeringenwet privaatrecht. Waarom zou een windmolenpark tussen de 5 en 100 MW een openbaar werk van algemeen nut zijn
terwijl een dergelijk park een private onderneming is? Waarom zou een
windpark een openbaar werk van algemeen nut zijn, en een zonnepark
van 5MW niet? Waarom worden nu windmolenparken waarvoor de
gemeenten het bevoegd gezag was onder de gedoogplicht onder de
belemmeringenwet privaatrecht? Wat impliceert deze voorgestelde
wijziging voor grondeigenaren? Zou een gedoogplicht betekenen dat een
grondeigenaar nog enkel een schadevergoeding zou krijgen in plaats van
een jaarlijkse vergoeding? Welke verplichting is er voor de initiatiefnemers
van een windenergiepark op land om landeigenaren en, of omwonenden
de keuze te geven om mee te laten participeren (mee-investeren) in een
windpark?
Onderdeel H
De leden van de PVV-fractie vinden dat er nogal kwistig met schadevergoedingen gestrooid wordt2. De leden doelen dan met name op de
mogelijkheid voor een windmolenexploitant om een schadevergoeding te
claimen, indien kan worden aangetoond dat het windpark wel op tijd klaar
was geweest. Betekent dit dat indien TenneT in het begin van het
jarenlange proces om het netwerk op zee aan te leggen al tegen
vertraging oploopt al schadeclaims kan verwachten? Immers hoe wordt
gecontroleerd of de claims van de windmolenexploitant terecht zijn?
Verder zijn de leden benieuwd of omgekeerd dezelfde regels en
voorwaarden gelden? Kan TenneT ook een claim indienen bij de windmolenexploitant als het al met de voorbereidingen van de aansluiting
begonnen is, terwijl de windmolenexploitant tegen vertraging oploopt?
De leden van de PVV-fractie constateren dat er rekening wordt gehouden
met een onderhoudsperiode van vijf dagen waarop TenneT het
onderhoud kan plegen aan het net op zee, zonder dat daarvoor een
schadevergoeding gegeven hoeft te worden. De leden zijn benieuwd in
hoeverre deze termijn gebruikelijk is? Hoeveel dagen wordt er paar jaar
aan onderhoud besteed voor de verbindingen naar de reeds bestaande
windparken op zee? Is het gezien de voorgenomen gigantische omvang
van het netwerk op zee dat deze regering wil aanleggen wel afdoende om
2

Zie ook het ontwerpbesluit schadevergoeding net op zee TK 34 401, nr. 5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

11

TenneT vijf dagen voor onderhoud per kabel te geven? Klopt het dat
indien TenneT langer dan vijf dagen over het onderhoud doet het de
windmolenexploitant een schadevergoeding moet betalen, welke TenneT
voor 100% kan doorberekenen in de tarieven? Zo nee, hoe is het dan
geregeld, zo ja welke prikkel heeft TenneT dan nog om het onderhoud
binnen die vijf dagen af te ronden?
De leden van de PVV-fractie vinden de complexe rekenmethodiek voor de
hoogte van de vergoeding overdreven. Waar is het voor nodig om
rekening te houden met discontovoeten, windrichtingen en windsnelheden? Zijn daar juridische redenen voor of is dit gewoon werkverschaffing voor ambtenaren? Hoeveel FTE gaan zich hier mee bezighouden? Wat is er op tegen om gewoon een eenvoudige compensatie te
bieden die alleen is gebaseerd op tijd, zoals dat ook voor consumenten
gebruikelijk is? Waar is het voor nodig om de miljarden verdienende
windmolenexploitanten nog meer te spekken met belastinggeld met op de
komma nauwkeurig berekende schadevergoedingen?
Onderdeel J
De leden van de PVV-fractie vinden dat de regering een loopje neemt met
de democratie door netbeheerders nog voordat een inpassingsplan is
vastgesteld te laten beginnen met het maken van kosten voor de
netaansluiting. Weliswaar zijn de leden van de PVV-fractie niet de enige
die tegen alle windmolens zijn, maar zelfs bij voorstanders van
windmolens is er geregeld discussie over de inpassing. Kijk bijvoorbeeld
maar naar de discussie over de dubbele lijnopstelling in de Drentse
Veenkoloniën. Bovendien kunnen burgers en organisaties ook bezwaar
maken tegen het inpassingsplan waardoor het verworpen kan worden.
Vindt de regering het om andere redenen dan de tijdige realisatie van het
energieakkoord gerechtvaardigd om op deze manier het democratische
proces te doorkruisen, zo ja waarom? In hoeverre kan de inpassing nog
aangepast worden indien de netbeheerder al begonnen is met de
voorbereiding zonder dat dit leidt tot extra kosten? Wat gebeurt er met de
voorbereidingskosten indien op het laatste moment toch wordt afgezien
van realisatie van het windpark? Mogen deze kosten dan doorberekend
worden richting de consument? Wat gebeurt er als de ACM achteraf
oordeelt dat de kosten niet doelmatig waren? Worden deze dan alleen
teruggevorderd of wordt er ook een boete opgelegd?
Onderdeel R
De leden van de SP-fractie willen graag nader uitleg over artikel 42 e,
derde, vierde en vijfde lid die regelen dat voor de netbeheerder op zee
respectievelijk de vaststelling van toegestane inkomsten wanneer deze
geen voorstel voor inkomsten heeft gedaan binnen de gestelde termijn
etc. Waarom moeten deze artikelen worden opgetuigd? Waarom zou een
netbeheerder op zee geen voorstel voor inkomsten op kunnen stellen
binnen een wettelijk gestelde termijn? Ligt een uitzonderingsregel waar in
noodgevallen een beroep op gedaan kan worden niet meer voor de hand?
Artikel VI
De leden van de SP-fractie willen meer gedegen uitgelegd krijgen waarom
de mogelijkheid wordt gecreëerd om af te wijken van de Wet raadgevend
referendum. Het refereren aan spoedregelgeving is voor de leden
onvoldoende onderbouwd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

12

De leden van de PVV-fractie constateren dat de regering de referendumwet niet respecteert door hier van af te wijken. Wat heeft het nog voor
zin om een referendum te houden nadat de wet al in werking is getreden?
Wat gebeurt er indien er alsnog een referendum georganiseerd wordt als
de wet al in werking is getreden? Wordt de wet dan ongeldig verklaard?
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De adjunct-griffier van de commissie,
Thomassen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 401, nr. 6

13