Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2493
Vragen van het lid Siderius (SP) aan de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het voortbestaan van het speciaal basisonderwijs
(ingezonden 7 mei 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 8 juni 2015)
Vraag 1
Acht u het wenselijk dat door de invoering van het passend onderwijs het
speciaal basisonderwijs onder grote druk is komen te staan en er door het
personeel wordt gevreesd voor het voortbestaan van dit type onderwijs?1 2
Antwoord 1
Passend onderwijs heeft tot doel om elke leerling een passende plek in het
onderwijs te bieden. Dit kan op het reguliere basisonderwijs of het speciaal
(basis)onderwijs zijn. Samenwerkingsverbanden van scholen zijn gezamenlijk
verantwoordelijk voor een dekkend aanbod, zodat elke leerling de ondersteuning kan ontvangen die nodig is. Hoe deze wordt geboden en op welke
scholen is aan de regio’s zelf. Binnen de samenwerkingsverbanden wordt
hierover het gesprek gevoerd.
Met de wetgeving passend onderwijs is de systematiek voor lichte ondersteuning, waaronder het sbo, niet gewijzigd. Al vele jaren is er sprake van een
daling van de leerlingenaantallen in het speciaal basisonderwijs (sbo). Zo
zaten er in 1998 53.604 leerlingen op het sbo en in 2013 nog 38.135. Deze
daling kan dus niet aan passend onderwijs worden toegeschreven. Sinds de
invoering van Weer Samen Naar School (WSNS) in 1998 wordt sterker
gekeken of het sbo wel echt de beste plek is voor de leerling of dat deze ook
op een reguliere basisschool terecht kan.
Vraag 2
Kunt u de meerwaarde van het speciaal basisonderwijs – als belangrijke
tussenoplossing voor leerlingen die niet meekunnen met het reguliere
onderwijs en voor wie het speciaal onderwijs een stap te ver is – toelichten?

1

http://www.nationaleonderwijsgids.nl/speciaal-onderwijs/nieuws/27503-voortbestaan-speciaalbasisonderwijs-op-de-tocht-door-passend-onderwijs.html#.VUIQYD__02g.twitter
2
Aob – Onderwijsblad7

ah-tk-20142015-2493
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Acht u het wenselijk dat dit specifieke onderwijstype door de invoering van
het passend onderwijs ten onder dreigt te gaan?
Antwoord 2
Het speciaal basisonderwijs biedt in principe onderwijs aan leerlingen die een
lichte vorm van extra ondersteuning nodig hebben. In de praktijk blijkt dat het
sbo op verschillende manieren wordt ingezet. In sommige regio’s gaan
relatief veel kinderen naar het sbo en minder kinderen naar het speciaal
onderwijs (so). In andere regio’s gaat een klein aantal leerlingen naar het sbo
en relatief veel leerlingen naar het so. Ook zetten sommige regio’s de
expertise van het sbo in op de reguliere basisschool, om leerlingen daar de
benodigde extra ondersteuning te bieden.
Ik vind het goed dat scholen in de regio samen kunnen beoordelen wat er
voor leerlingen nodig en wenselijk is. Of dit nu op het regulier, speciaal basisof speciaal onderwijs is. Voorwaarde is wel dat er voor ieder kind een
passend aanbod kan worden gedaan.
Vraag 3
Kunt u de Kamer informeren over het aantal scholen voor speciaal basisonderwijs in Nederland in de jaren 2010 t/m 2015? Hoeveel scholen voor
speciaal basisonderwijs zijn sinds de invoering van passend onderwijs
gesloten of gaan op korte termijn sluiten?
Antwoord 3
Aantallen sbo-scholen en nevenvestigingen
Datum

Aantal
scholen

Aantal
nevenvestigingen

1-8-2010
1-8-2011
1-8-2012
1-8-2013
1-8-2014

309
305
297
293
290

24
21
17
16
15

Aantal
opgeheven

Aantal
nevenvestiging
geworden

Aantal
opgeheven
nevenvestigingen

4
8
3
3

0
0
1
0

3
4
2
1

Uit bovenstaande kan worden opgemaakt dat er sprake is van een dalende
trend. Dit geldt overigens voor alle basisscholen. Tegelijkertijd kan worden
geconstateerd dat er nog steeds behoefte is aan de expertise van het sbo.
Sinds de invoering van passend onderwijs op 1 augustus 2014 zijn er
overigens nog geen sbo-scholen gesloten. Het is mij niet bekend dat er
sbo-scholen op korte termijn gaan sluiten.
Vraag 4
Bent u het eens met de kritiek op het passend onderwijs dat er nog onvoldoende voorwaarden geschapen zijn om de huidige leerlingen op het
speciaal basisonderwijs de juiste ondersteuning te bieden op het reguliere
basisonderwijs? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Ik ben het niet eens met deze kritiek. Het doel van passend onderwijs is niet
om alle leerlingen van het sbo naar het reguliere basisonderwijs te laten
gaan. Inzet is om alle leerlingen de best passende plek te bieden: als het kan
op het regulier basisonderwijs, maar als het nodig is op het speciaal
(basis)onderwijs. Zoals gezegd wordt in samenwerkingsverbanden van
scholen bepaald wat voor de individuele leerling de beste plek is. Zij
ontvangen ook middelen voor de extra ondersteuning van leerlingen. Om
voor alle leerlingen tot een dekkend aanbod te komen is de expertise van het
sbo en het so van belang, evenals goede samenwerking in de regio.
Als de scholen gezamenlijk besluiten om meer leerlingen op reguliere
basisscholen op te vangen, moet daar voldoende expertise aanwezig zijn.
Daarbij kan gebruik worden gemaakt van de expertise van het sbo of van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

verschillende ondersteuningsactiviteiten om leraren bij te scholen, bijvoorbeeld uit de Lerarenagenda.3
Vraag 5
Bent u het eens met de analyse dat reguliere basisscholen eerst de expertise
moeten opkrikken en met kleinere groepen moeten gaan werken om de
huidige leerlingen op het speciaal basisonderwijs de juiste aandacht en
ondersteuning te geven, maar dat hiervoor de deskundigheid en geld
ontbreekt? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Zoals gezegd beslissen scholen in de regio waar leerlingen de beste plek kan
worden geboden en hoe eventuele extra ondersteuning wordt georganiseerd.
Daarbij zijn er grote verschillen in het land. In de ene regio is sprake van een
hogere basisondersteuning op de scholen, waardoor veel kinderen in het
reguliere onderwijs een passende plek zullen vinden. In andere regio’s kan dit
(nog) niet en is bijscholing nodig. Ook de ideale groepsgrootte kan verschillen en is bij uitstek een aangelegenheid die om maatwerk op het niveau van
de school vraagt. De kwaliteit van onderwijs en ondersteuning is bij dit alles
leidend, niet de wijze waarop dit georganiseerd is. Wanneer scholen en
samenwerkingsverbanden ervoor kiezen om meer leerlingen dan voorheen in
het regulier onderwijs op te vangen en dus minder leerlingen naar speciale
voorzieningen te verwijzen, komt er meer ruimte voor extra ondersteuning in
het regulier onderwijs.
Met ingang van 2015 zijn gefaseerd extra middelen beschikbaar gekomen
voor verbetering van de kwaliteit van het onderwijs (in het kader van de
begrotingsafspraken 2014). Deze kunnen onder meer worden ingezet voor de
begeleiding van startende leraren en professionalisering van alle leerkrachten.
Vraag 6
Acht u het wenselijk dat het werkverband voor het speciaal onderwijs een
toename ziet in schrijnende situatie waarbij kinderen onvoldoende steun
krijgen doordat zij te laat zijn doorverwezen of omdat een basisschool niet de
juiste kennis in huis heeft? Zo nee, welke maatregelen gaat u nemen om deze
kinderen wel voldoende steun en begeleiding te bieden?
Antwoord 6
Uiteraard vind ik het onwenselijk als kinderen niet de ondersteuning
ontvangen die zij nodig hebben. Inzet van passend onderwijs is juist dat elke
leerling tijdig een passende plek wordt geboden. Daarbij is ook meer ruimte
voor maatwerk geboden, bijvoorbeeld voor een kortdurende interventie.
Mochten ouders toch van mening zijn dat hun kind onvoldoende ondersteuning wordt geboden, dan kunnen zij het gesprek aangaan met de school.
Daarbij kunnen de onderwijsconsulenten helpen. Verder houdt de Inspectie
van het Onderwijs toezicht op de samenwerkingsverbanden. Daarbij wordt
onder meer aandacht besteed aan signalen die wijzen op tekortkomingen in
de uitvoering van passend onderwijs in een regio, aan de vraag of er een
dekkend systeem is en aan de deskundigheid van de leraar ten aanzien van
het bieden van extra ondersteuning. Indien een samenwerkingsverband geen
passend aanbod voor zijn leerlingen heeft, kunnen sancties worden ingesteld.
Tegelijkertijd zet ik in op deskundigheidsbevordering van docenten, onder
meer via de reeds genoemde Lerarenagenda en extra middelen.
Vraag 7
Welke maatregelen gaat u nemen om het voortbestaan van het speciaal
basisonderwijs te garanderen, waarbij er voldoende budget is om de extra
ondersteuning zoals logopedie, orthopedagogiek en maatschappelijke werk
ook te organiseren? Kunt u dit toelichten?

3

Zie www.delerarenagenda.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Samenwerkingsverbanden passend onderwijs krijgen middelen voor lichte
ondersteuning. Landelijk is hiervoor in 2015 een bedrag van € 360 miljoen
beschikbaar. Hiermee kunnen de extra ondersteuningskosten van het speciaal
basisonderwijs worden betaald, ook voor bijvoorbeeld onderwijsondersteunend personeel. Voor 2 procent van de leerlingen in een samenwerkingsverband wordt het sbo direct bekostigd. Als er meer leerlingen naar het sbo
worden verwezen, betaalt het samenwerkingsverband dit uit zijn ondersteuningsbekostiging. Zoals in het antwoord op vraag 1 aangegeven, is de
systematiek voor lichte ondersteuning met de invoering van passend
onderwijs niet veranderd; uitsluitend de samenstelling van de samenwerkingsverbanden is aangepast. Uitgangspunt is dat er voor elke leerling een
passend aanbod is; het doel is niet om bepaalde voorzieningen in stand te
houden. In de regio moet worden bezien wat er nodig is om tot een dekkend
aanbod voor alle leerlingen te komen. Ik ga dan ook geen extra maatregelen
nemen ten aanzien van het sbo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4