Een vernieuwd Weeralarm.
Aanpassing weeralarmcriteria en -systematiek per 1 februari 2010

21 december 2009

Inhoudsopgave

Inleiding 3
Huidige weeralarmsystematiek 4
Consultatie experts en stakeholders 5
De wijzigingen 5
Communicatie 7
Het aangepaste proces ziet er schematisch als volgt uit 7
Toekomstige ontwikkelingen 8
De weeralarm criteria 9

2 | Naar een vernieuwd Weeralarm

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

1. Inleiding
Sinds 1999 heeft het KNMI 47 weeralarmen uitgegeven. Door de jaren heen heeft dit product de nodige aanpassingen ondergaan.
Deze zijn het gevolg geweest van de permanente evaluaties die worden uitgevoerd na ieder weeralarm. De evaluaties bevatten
analyses van het proces dat heeft geleid tot het uitgeven van het alarm, het functioneren van de technische infrastructuur en het
functioneren van de communicatie rond het weeralarm. Daarnaast vormt een meteorologisch-inhoudelijk onderzoek en een
inventarisatie van de mening van professionele afnemers onderdeel van het evaluatieproces.
Vanuit het algemeen publiek, maatschappelijke organisaties maar ook vanuit de politiek bestaat in toenemende mate belangstelling voor het weeralarm. Daarnaast hebben verschillende (overheids) instanties het weeralarm in hun calamiteitenregelingen
verwerkt. Daarmee is het fenomeen “weeralarm” stevig in de Nederlandse samenleving verankerd.
Maar er is ook kritiek op het weeralarm. In de kern komt die er op neer dat het geschetste weerbeeld en de daarbij verwachte
mate van ontwrichting niet overeenkomt met de beleving. Daarmee ontstaat soms een beeld dat weeralarmen ten onrechte
worden uitgegeven.
Om het weeralarm beter te laten aansluiten op de beleving van de gebruikers van het product en te zorgen voor vermindering van
het aantal “false alarms” wordt in deze nota een aanpassing voorgesteld van de criteria en de systematiek die leiden tot het
uitgeven van een weeralarm. Deze nota is tot stand gekomen in overleg met een brede groep inhoudelijke experts en professionele partners. De nota is ook voorgelegd aan stakeholders: partijen die te maken krijgen met de impact van het weeralarm. Deze
input is zoveel mogelijk in dit voorstel verwerkt.
Naast wijziging in de criteria en systematiek voor de uitgifte van weeralarmen, zijn er ook aanpassingen gedaan aan de criteria en
systematiek voor de uitgifte van waarschuwingen. Aangezien dit document de uitgifte van weeralarmen behandelt, wordt verder
niet op de wijzigingen voor de overige waarschuwingen ingegaan.

Terecht afgegeven
maar telaat
7; 15%
Onterecht
afgegeven
10; 21%

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Terecht
afgegeven
30; 64%

Naar een vernieuwd Weeralarm | 3

Huidige weeralarmsystematiek
In het verleden was alleen de meteoroloog verantwoordelijk
voor het uitgeven van het alarm. Hierbij werd er geen afstemming gezocht met professionele gebruikers, coördinatiecentra of
collega-weerdiensten. Met het toenemende belang van het
product nam ook de wens toe om de uitgifte van het weeralarm
af te stemmen met afnemers van het product en met commerciële weerbureaus. Dit heeft na 2003 vorm gekregen. Daarnaast
is er een scheiding aangebracht tussen de meteorologische
overwegingen, die door de meteoroloog worden gedaan, en de
inschatting van de impact van het weer op de samenleving,
gedaan door een expertteam dat in contact staat met professionele afnemers zoals ANWB, VCNL en KLPD, het Departementaal
Coördinatiecentrum Crisisbeheersing van VenW (DCC) en het
Nationaal Crisis Centrum (NCC).
Wanneer een weeralarmwaardig fenomeen zich naar verwach-

4 | Naar een vernieuwd Weeralarm

ting binnen 0 tot 12 uur voordoet, en op grond van de impactanalyse er sprake is van maatschappelijke ontwrichting dan is
het uitgeven van het weeralarm gerechtvaardigd. Vóór het
daadwerkelijk bekendmaken van het weeralarm wordt een
consultatieronde gemaakt langs commerciële weerbureaus
(zoals WeerOnline, WNI, MeteoConsult). Tevens vindt er
afstemming plaats met de meteorologische dienst van de
Luchtmacht en met nationale weerinstituten van buurlanden.
Het uitgegeven weeralarm bevat een koptekst met daarin het
verwachte weerfenomeen, eventueel aangevuld met een
inschatting van de verwachte schade. Binnen de huidige
systematiek is het niet mogelijk om in de koptekst regionalisatie
aan te brengen. In de aanvullende tekst wordt een indicatie
gegeven van de intensiteit en de locatie waar het weer zich zal
voordoen.

Consultatie experts en stakeholders
Het KNMI heeft een conceptvoorstel besproken met een groep
experts van binnen en buiten de overheid. In de expertbijeenkomst was er weinig discussie over de meteorologische criteria,
maar ging de discussie met name in op de afgiftesystematiek.
Ook de discussie met stakeholders spitste zich toe op de
afgifte-systematiek en wel op de volgende twee
hoofdonderwerpen:
1. Wat is de rol en samenstelling van het expertteam? 		
Meteorologische bedrijven werden tot op heden geïnformeerd
over het plan van het KNMI om een waarschuwing of alarm af
te geven. Deze bedrijven hebben aangegeven dat zij een
zwaardere rol willen in het besluitvormingsproces. Wij willen
deze bedrijven een consultatie-rol geven op het niveau van het
expertteam. Dit houdt in dat het KNMI hen benadert vóórdat
een weeralarmteam adviseert over de impact en een besluit tot
het uitgeven van het weeralarm, door het KNMI genomen
wordt. In het expertteam wordt het resultaat van de consultatie ingebracht en vastgelegd.
2. Hoe kunnen de gevolgen van gevaarlijk weer voor de samenleving in kaart worden gebracht (impactanalyse)? 		
“Schoenmaker, blijf bij je leest” is het devies dat stakeholders ons hebben meegegeven. Het KNMI is deskundig op

het gebied van meteorologie en moet vooral de meteorologische feiten leveren. Andere overheidspartijen kunnen deze
feiten dan vertalen naar maatschappelijke impact.
Omdat uit de consultatie op dit moment niet een partij naar
voren is gekomen die in staat is de maatschappelijk impact te
bepalen, kiest het KNMI voor de volgende oplossing. Het KNMI
brengt de meteorologische expertise (o.a. op basis van de
consultatie met meteorologische bedrijven) in een weeralarmteam in. In dit door het KNMI voorgezeten weeralarmteam
zitten overheids partijen op het gebied van vervoer, crisisbeheersing en openbare orde en veiligheid. Gezamenlijk
beoordelen zij de maatschappelijke impact van de meteorologische situatie en op grond daarvan wordt een advies tot het
uitgeven van een weeralarm gegeven. Het weeralarmteam kan
daarbij andere maatschappelijke partijen consulteren.
Vervolgens besluit het KNMI tot het al of niet uitgeven van een
weeralarm. Het KNMI wil deze werkwijze voor de komende tijd
hanteren. Tegelijkertijd zal er een onderzoek worden gestart
onder leiding van NCC naar de mogelijkheid de impactanalyse
onder regie van het NCC te laten plaatsvinden. Dit kan op
termijn leiden tot aanpassingen in rol en samenstelling van
het weeralarmteam.

De wijzigingen
De wijzigingen hebben betrekking op proces, inhoud en
impactanalyse.

Proces:
In de afweging om tot een weeralarm te komen krijgt de
inhoudelijke afweging (vaststellen optredingskans van het
fenomeen/fenomenen, met welke intensiteit en op welke plaats)
een meer prominente rol door:
• Het expertteam samen te stellen uit louter inhoudelijke
experts.
• Aan het oordeel van het expertteam wordt aantoonbaar
bijgedragen door een selectie van meteorologische service
bedrijven en de Luchtvaart Meteorologische Groep.

Inhoud:
De wens om te komen tot minder “false alarms” is alleen te
realiseren als we de eis om zo vroeg mogelijk te waarschuwen,
versoepelen. Versoepeling is gerechtvaardigd omdat informatie
steeds sneller kan worden verspreid. Daarom worden de
volgende verbeteringen voorgesteld:
1. Regionalisering
Het KNMI zal in de berichtgeving over gevaarlijk weer (waarschuwingen, weeralarmen) zoveel mogelijk geregionaliseerde
informatie opnemen. Hiervoor kiezen we de provincies als
eenheid. Via de KNMI website zullen voor de provincies die het

betreft, per provincie gedetailleerde gegevens worden gepresenteerd over het fenomeen, zwaarte e.d. In de landelijke berichtgeving zal eveneens de nadruk worden gelegd op regionalisatie van
de informatie. Naast het gebruik van provinciegrenzen zullen
indien mogelijk eveneens landstreken of lijnen (“west van de lijn
Zwolle-Nijmegen”) gebruikt worden.
2. Moment van uitgifte
Pas wanneer met tenminste 90% zekerheid kan worden gezegd
waar en wanneer het fenomeen zich voordoet wordt het
weeralarm uitgegeven. Er moet dus zeer grote zekerheid zijn over
intensiteit, locatie en moment van optreden.
Dit zal er op neerkomen dat het tijdstip waarop het weeralarm
uitgegeven wordt soms kort voor het daadwerkelijk optreden van
het extreme weer zal liggen. Kort samengevat komt dit neer op
“lang vooruit als het kan, kort als het moet”. In combinatie met het
eerste punt wordt daardoor het aantal “false alarms” teruggedrongen. Deze aanpassingen leiden er tevens toe dat er situaties
zullen voorkomen waarbij voor sommige regio’s van Nederland
wèl een weeralarm zal worden uitgegeven terwijl voor andere
regio’s géén of pas later een alarm zal worden uitgegeven.
3. Impact:
Wanneer de kans op extreem weer groter of gelijk is aan 90%,
roept het KNMI het weeralarmteam bijeen. Het weeralarmteam
bestaat uit overheidsorganisaties die uit hoofde van hun taak
Naar een vernieuwd Weeralarm | 5

geacht worden een inschatting te kunnen maken van de mate
van ontwrichting (impact) als gevolg van het verwachte weer. Het
weeralarmteam wordt voorgezeten door het KNMI en adviseert
over het omzetten van een waarschuwing voor extreem weer in
een weeralarm, waartoe het KNMI vervolgens een besluit kan
nemen.
Voorafgaande aan de uitgifte van het weeralarm zal het KNMI
een “waarschuwing voor extreem weer” uitgeven in de periode
vanaf 48 uur voor het optreden van het extreme weer. Vanaf dit
moment tot aan het moment dat een advies aan het weeralarmteam wordt geformuleerd, zijn meteorologische bedrijven
betrokken bij de kansinschatting van het overschrijden van de
meteorologische criteria voor het uitgeven van een weeralarm.
De waarschuwing voor extreem weer zal worden uitgegeven

6 | Naar een vernieuwd Weeralarm

wanneer met een zekerheid van 60% of meer kan worden gezegd
dat het weer daadwerkelijk zal gaan optreden. De waarschuwing
zal, net als het weeralarm, worden ingetrokken wanneer het
weer-systeem dat verantwoordelijk is voor het gevaarlijke weer
de regio heeft verlaten, of wanneer de kans dat het extreme weer
(binnen de regio) zal optreden structureel tot onder de 60% is
gezakt.
De tekst van de waarschuwing voor extreem weer bevat een
uitspraak over de kans op het optreden van het extreme weer:
men wordt geadviseerd de weerberichten te volgen en risicovolle
activiteiten te vermijden. Regionalisatie maakt, indien mogelijk,
onderdeel uit van dit bericht.

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Communicatie
Zodra tot een weeralarm is besloten worden door het KNMI de
landelijke media en de weerbedrijven ingelicht. Het ANP, de NOS
en RTL worden kort op de hoogte gebracht van het weeralarm als
(nieuws-)feit. Een weeralarm wordt vervolgens door het ANP met
één headline gepubliceerd op het ANP-nieuwsnet. De NOS
publiceert het bericht op pagina 101 van Teletekst, RTL op haar
RTL Nieuws TT-pagina 101. Afhankelijk van het tijdstip wordt de
melding meegenomen in de eerstvolgende radio- en
televisiebulletins.
Op de eigen website van het KNMI wijzigt de homepage naar de
weeralarm-lay out. Hier verschijnt direct de dan beschikbare
(achtergrond-)informatie bij het weeralarm. Deze berichtgeving
wordt gedurende het weeralarm regelmatig maar ten minste
eens per uur door officiële updates, ververst. Bij elk weeralarm
zal het KNMI voorbeelden geven van mogelijke gevolgen van het

gevaarlijke weer. Bijvoorbeeld in het geval van windstoten: “Zeer
gevaarlijk voor het verkeer, met name voor fietsers, bromfietsers,
vrachtauto’s, auto’s met aanhanger en caravans.
Vervoersmiddelen kunnen van de weg worden geblazen.” 0f
“Mogelijke schade aan gebouwen zoals afgewaaide dakpannen,
afgerukte schoorsteenkappen en gevelplaten.”.
Na afloop van een uitgegeven weeralarm zal het KNMI een
evaluatie uitvoeren. Deze evaluaties maken deel uit van het
geldende ISO kwaliteitsmanagementsysteem van het KNMI en
zijn derhalve regulier onderwerp bij externe audits. Indien
gewenst kan een externe partij worden gevraagd een evaluatie
uit te voeren. De resultaten van deze evaluaties zullen tijdens een
overleg met de overige betrokkenen bij de uitgifte van weeralarmen worden besproken, bijvoorbeeld tijdens het providersoverleg.

Het aangepaste proces ziet er schematisch als volgt uit:
Kans op extreem weer r 30%
0 - 48 uur?

ja

Expertteam vormt oordeel
over
meteorologische
informatie

≥
Uitgifte
waarschuwing
gevaarlijk weer

nee

Kans op extreem weer r 60%
0 - 24 uur?
ja

nee

Consultatie
meteorologische
partijen

Kans op extreem weer r 90%
0 - 12 uur?

ja

update

Uitgifte waarschuwing
voor extreem weer
0 - 24 uur

Weeralarmteam:
impactanalyse door
verantwoordelijke
overheidspartijen

nee

KNMI:
Besluit uitgifte weeralarm

Consultatie
maatschappelijke
partijen
(b.v. ANWB)

ja

Uitgifte
weeralarm
0 - 12 uur

update

Uitgifte waarschuwing extreem weer en weeralarm

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Naar een vernieuwd Weeralarm | 7

Toekomstige ontwikkelingen
Naast de bovengenoemde verbeteringen die op het moment van
operationalisering van de nieuwe criteria op 1 februari 2010 in
zullen gaan, starten we de volgende activiteiten met het oog op
verdere verbeteringen op de lange termijn:
• Snellere communicatie: verspreiding per sms
Momenteel verspreidt het KNMI het weeralarm niet per sms.
Commerciële weerbureaus informeren hun abonnementhouders wel per sms. Gezien het belang van het bericht en de
noodzaak de samenleving te bereiken ligt het voor de hand te
overwegen of de overheid het bericht niet ook zélf via sms/
cell-broadcast moet verspreiden. Dit kan ook mogelijke 		
nadelige effecten van een laat uitgegeven weeralarm (omdat
het niet eerder kon), ondervangen.
• Betere communicatie
Het KNMI heeft aan de Universiteit Utrecht opdracht gegeven
tot het uitvoeren van een onderzoek op welke manier 		
linguïstiek kan helpen de boodschap van het weeralarm zo

8 | Naar een vernieuwd Weeralarm

goed mogelijk over te brengen. De resultaten van dit
onderzoek verwachten we voorjaar 2010.
• Meteorologisch onderzoek
Om voor weeralarmsituaties meer precieze en meer nauwkeurige informatie te geven, werkt het KNMI samen met 		
nationale en internationale partners aan betere modellen,
methodieken en waarnemingen. Speciale aandacht heeft 		
hierbij het bepalen van kansen op zogenaamde “high-impact
events” die niet direct of minder precies gemodelleerd 		
worden, zoals zware neerslag, windstoten, bliksem, ijzel en
mist.
• Impactanalyse
Teneinde een zo goed mogelijke inschatting te maken van de
maatschappelijke impact van het verwachte weer zullen we
ingrijpende weerscenario’s uit het verleden koppelen aan 		
bestaande databases op het gebied van bijvoorbeeld economische schade, ongevallen, files, wateroverlast, e.d.

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

De weeralarm criteria
De huidige weeralarmcriteria zijn eind jaren ’90 tot stand
gekomen en sindsdien niet meer aangepast. De weersafhankelijkheid van de samenleving is sindsdien echter toegenomen.
Het verkeer is aanzienlijk drukker geworden, het vracht- en
luchtverkeer is in omvang toegenomen, maar ook evenementen
trekken meer deelnemers of krijgen een massaal karakter
(Lowlands, zomerfeesten, 4-daagse). Het KNMI heeft partijen

geconsulteerd om te kunnen komen tot de nieuwe set weeralarmcriteria. Op basis van hun input is de nieuwe set criteria tot
stand gekomen. Verder vormen evaluaties van eerdere weeralarmsituaties en klimatologisch onderzoek naar herhaalfrequenties van extreem weer de basis voor de nieuwe set van
weeralarmcriteria. De huidige set aan weeralarmcriteria en de
nieuwe, set zijn hieronder schematisch weergegeven:

Huidige benaming

Huidig criterium			

Nieuwe benaming

Nieuw criterium

Wind

Gedurende de periode van 1 mei t/m
30 september (het zomerhalfjaar)
windsnelheid ≥ 9 Bft, een uur gemiddelde
windsnelheid van≥ 41 knopen
(≥ 76 km/uur).

Komt te vervallen

In de communicatie worden de termen die
horen bij stormen (storm, zeer zware storm,
orkaan) altijd in verband gebracht met
windstoten. De windstoten vormen de
criteria voor het uitgeven van het weeralarm.

Gedurende de periode oktober t/m april
(het winterhalfjaar) windsnelheid ≥ 10 Bft,
dat betekent een uur gemiddelde
windsnelheid van ≥ 48 knopen
(≥ 89 km/uur).
Locatie: Minstens 2 van de 5 kuststations
(Vlissingen, Hoek van Holland, IJmuiden,
Den Helder, Terschelling) of landinwaarts
over een gebied ten minste ter grootte van
het standaardgebied van 50km x 50km.

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Naar een vernieuwd Weeralarm | 9

Huidige benaming

Huidig criterium			

Nieuwe benaming

Nieuw criterium

Windstoten

Vlagerige wind met uitschieters van
≥ 56 knopen (> 28 m/s, >100 km/uur).
Hier wordt geen onderscheid gemaakt
tussen zomer en winter.

Windstoten

Vlagerige wind met uitschieters van
≥ 56 knopen (> 28 m/s, >100 km/uur). In het
winterhalfjaar geldt in de kuststrook
daarnaast het criterium ≥ 65 knopen
(> 33 m/s, >120 km/uur).

Locatie: Minstens 2 van de 5 kuststations
(Vlissingen, Hoek van Holland, IJmuiden,
Den Helder, Terschelling) of landinwaarts
over een gebied ten minste ter grootte van
het standaardgebied van 50 x 50 km, of
een coherente band met een lengte van
50 km
Zwaar onweer

500 of meer ontladingen per 5 minuten
Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50 km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.

Locatie: onveranderd
Herziening van dit criteria is geschied op basis
van klimatologisch onderzoek en evaluatie
eerdere weeralarmsituaties.

Onweer

500 of meer ontladingen per 5 minuten, al
dan niet met hagel
Locatie: onveranderd
Herziening op basis van evaluatie van
eerdere weeralarmsituaties waarbij intensief
onweer zeer vaak vergezeld wordt door
hagel.

Winterse neerslag

Sneeuwval van tenminste > 3 cm in 1 uur
tijd, of tenminste 10 cm in 6 uur

Gladheid en sneeuwval

Onveranderd

Gladheid en sneeuwval

sneeuwval of driftsneeuw met wind >40 km/
uur

Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50 km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.
Sneeuwjacht: sneeuwval of driftsneeuw
bij windkracht 6 of 7

Locatie: onveranderd

Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.

Sneeuwstorm: sneeuwval of driftsneeuw
bij windkracht 8 of meer

Herziening op basis van het feit dat het
onderscheid tussen sneeuwstorm en
sneeuwjacht qua beleving nagenoeg geen
verschil maakt. De herhalingstijd van deze
fenomenen is lang.
Komt te vervallen

Komt te vervallen

Gladheid en sneeuwval

Onveranderd

Regen

75 mm of meer in 24 uur

Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50 km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.
IJzel of ijsregen

Glad op grote schaal ten gevolge van ijzel
of ijsregen
Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50 km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.

Overvloedige regenval

75 mm of meer in 24 uur of een
geaccumuleerde hoeveelheid van
tenminste 100 mm in 3 dagen(72 uur)
Locatie: Het standaardgebied van
50 x 50 km, of een coherente band met
een lengte van 50 km.

10 | Naar een vernieuwd Weeralarm

Locatie: onveranderd
Herziening op basis van het feit dat de
oorspronkelijke afnemers van het alarm van
100 mm in 3 dagen nu bediend worden op
een alternatieve wijze (gevaarlijk weer voor
waterbeheer).
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Onderliggende documentatie
Windstotenklimatologie Nederland (KNMI-TR-306) Nander Wever
Vernieuwing Waarschuwingssystematiek CWK Bult, Van Dorp, Kroonenberg, Molendijk, Mureau
Rapportage waarschuwingscriteria externe afstemming Wijngaard, Kroonenberg, van Dorp
Impact Weeralarm op de samenleving, Algemeen Publiek; Impact Weeralarm op de samenleving, Professionele gebruikers van het
Weeralarm. GfK Panel Services Benelux

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Naar een vernieuwd Weeralarm | 11

Dit is een uitgave van:
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Postbus 201 | 3730 ae De Bilt
T 030 220 69 11 | www.knmi.nl
© KNMI | december 2009