Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 991

Beleidsdoorlichting Economische Zaken

Nr. 5

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 oktober 2008
Hierbij zenden wij u de beleidsdoorlichting ondernemerschapsbeleid,
uitgevoerd door het EIM,1 alsmede de kabinetsreactie daarop. Aanleiding
voor deze doorlichting is de aankondiging daarvan in de EZ-begroting
voor 2008 en de sterk toegenomen politieke en beleidsaandacht voor
ondernemerschap zoals dat zijn weerslag vindt in pijler 2 van het beleidsprogramma. Eerst worden de hoofdconclusies van het EIM gepresenteerd.
Daarna volgt de kabinetsreactie hierop.
1. Hoofdlijnen EIM-rapport

Onderzoeksaanpak/methodiek
De beleidsdoorlichting bevat een evaluatie van het tussen 2003–2007
gevoerde EZ-beleid aangaande operationele doelstelling 2 «Meer en beter
ondernemerschap» van beleidsartikel 3 van de EZ-begroting.2 De beleidsdoorlichting is uitgevoerd door het onderzoeksbureau EIM, overeenkomstig de rijksbrede richtlijnen voor een beleidsdoorlichting.
Het EIM gaat in op de volgende vragen:

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Hierbij moet worden opgemerkt dat het
hierbij niet gaat om een analyse van individuele instrumenten, maar om een
meta-analyse van het totale instrumentarium
voor ondernemerschapsbeleid. De individuele
instrumenten worden in principe iedere vier
jaar geëvalueerd.

KST123269
0809tkkst30991-5
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

1. Waarom is er een rol voor de overheid bij de operationele doelstelling
«Meer en beter ondernemerschap»?
2. Hoe goed sluiten de doelstellingen per actie/regeling/instrument aan
bij de operationele doelstelling «meer en beter ondernemerschap»?
3. Wat wordt bereikt gegeven de doelstellingen per actie/regeling/
instrument, en dragen de regelingen (direct en indirect) bij aan meer
en beter ondernemerschap?
4. Is er interne samenhang tussen de maatregelen per terrein, is er
interne samenhang tussen maatregelen op de diverse terreinen en is
er externe samenhang met maatregelen bij andere departementen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

1

Door het EIM zijn hiertoe alle acties geanalyseerd op het gebied van
starten, groeien en overdragen, zoals opgenomen in de ondernemerschapsbrieven over de periode 2003–2007.1 Daarnaast wordt in de
beleidsdoorlichting een doorkijk gegeven naar de samenhang met beleid
ten aanzien van innovatie en internationaal ondernemen.
De doorlichting is gebaseerd op secundaire analyse van bestaand onderzoek op het gebied van ondernemerschap en bestaande beleidsevaluaties
van individuele beleidsinstrumenten, aangevuld met interviews met stakeholders.

Het ondernemerschapsklimaat in Nederland en de rol van de overheid
Het algemene beeld van EIM is dat het steeds beter gaat met het ondernemerschap in Nederland, maar dat de volledige potentie nog niet wordt
benut. Het EIM ziet onderstaande plussen en minnen in de prestaties van
het huidige ondernemerschapsklimaat in Nederland vergeleken met ons
omringende landen.
+
+
–
–
–

een aanzienlijke stijging van het aantal starters
een stijging van het aantal ZZP-ers
weinig snelle groeiers
weinig aspirant-ondernemers en jonge bedrijven
algehele bedrijvendynamiek is relatief laag

Het EIM ziet een duidelijke rol weggelegd voor de overheid ten aanzien
van het stimuleren van meer en beter ondernemerschap. Deze rol vloeit
voort uit het feit dat ondernemerschap een drijvende kracht is achter een
gezonde economische dynamiek. Ondernemerschap is van groot belang
voor de economische groei in Nederland en zorgt voor werkgelegenheid,
een hogere productiviteit en meer innovatie. Daarnaast identificeert het
EIM maatschappelijke en sociale aspecten: ondernemerschap draagt ook
bij aan het welbevinden van burgers. Het biedt hen vrijheid, zelfstandigheid en de mogelijkheid om zichzelf te ontwikkelen. Voor mensen in een
uitkeringssituatie biedt ondernemerschap bijvoorbeeld een mogelijkheid
om uit hun uitkeringssituatie te komen.

1

Het betreft hier met name de brieven «In
actie voor ondernemers», Tweede Kamer
2003–2004, 29 200 XIII, nr. 36; «Meer actie voor
ondernemers», Tweede Kamer 2003–2004,
29 200 XIII, nr. 51; Actieplan nieuw
ondernemerschap «Kansen Benutten»,
Tweede Kamer 2004–2005, 29 800 XIII, nr. 84
en Voortgangsrapportage «Meer actie voor
ondernemers», Tweede Kamer 20005–2006,
30 300 XIII, nr. 11.

Overheidsingrijpen is volgens het EIM legitiem als er vanwege markt- of
overheidsimperfecties een goede aanleiding is om te verwachten dat er
minder of slechter ondernemerschap is dan (maatschappelijk) gewenst.
Het EIM concretiseert dat als volgt: verschillende factoren perken de
ruimte voor ondernemerschap in. Deze factoren kunnen worden verlicht
of weggenomen om zodoende tot meer en beter ondernemerschap te
komen. Het EIM onderscheidt de volgende factoren die overheidsingrijpen
op het gebied van ondernemerschap wenselijk kunnen maken:
• Onvoldoende cultureel en sociaal bepaalde preferenties voor ondernemen
• Beperkte toegangsmogelijkheden tot kapitaal, arbeid en/of kennis voor
ondernemers
• Ontbreken van een gelijk speelveld voor ondernemers
• Instituties en overheidsfalen (waarbij wetten en regelgeving belemmeringen kunnen opleveren)
• Diverse externaliteiten (waarbij maatschappelijk nut groter is dan
individueel nut, waardoor ondernemers bij individuele beslissingen
minder investeren of weinig groeien).

Oordeel EIM over het gevoerde ondernemerschapsbeleid
Het EIM concludeert dat het gevoerde ondernemerschapsbeleid in algemene zin effectief en legitiem is. De ingezette beleidsinstrumenten zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

2

vaak op hun individuele doelstellingen behoorlijk doelmatig en effectief
en het gebruik van regelingen is vaak gelijk aan of hoger dan de gestelde
doelen. Dit geldt met name voor het actieplan rondom het starten van een
onderneming. Voor de actieplannen rondom groeien en overdragen zijn
de resultaten moeilijker te bepalen, omdat doelstellingen van de hier
ingezette instrumenten niet altijd direct meetbaar zijn opgesteld.
Het EIM maakt overigens de belangrijke kanttekening dat het niet goed
mogelijk is om een eenduidige causale relatie te leggen tussen het
gevoerde ondernemerschapsbeleid en de prestaties met betrekking tot het
ondernemerschapsklimaat. Deze prestaties worden namelijk ook beïnvloed door externe omstandigheden, zoals conjunctuurbewegingen. Een
verband met het gevoerde ondernemerschapsbeleid ligt volgens het EIM
wel voor de hand.
Het EIM concludeert dat de aansluiting van individuele doelstellingen van
maatregelen op de operationele doelstelling «Meer en beter ondernemerschap» niet altijd helder is omschreven. Het pakket aan maatregelen is het
resultaat van een historisch pad en is zo gegroeid, waarbij deze aansluiting vaak niet expliciet is gemaakt. Dit bemoeilijkt in zijn ogen een heldere
communicatie naar (aspirant-)ondernemers over wat zij van de overheid
mogen verwachten. Ook bestaande afbakeningen tussen innovatiebeleid,
internationaliseringsbeleid en ondernemerschapsbeleid bemoeilijken
soms nog de samenhang en de slagkracht.
Verder stelt het EIM dat meer beleidsaandacht voor de groei van ondernemingen op zijn plaats is. Daarbij merkt het EIM wel op dat nog niet duidelijk is welke overheidsmaatregelen effectief kunnen zijn en dat de resultaten van onlangs ingezet beleid voor snelle groeiers nog onbekend zijn.
Al met al stelt het EIM dat de beleidsdoorlichting ondersteuning biedt
voor het op grote lijnen voortzetten van het huidige ondernemerschapsbeleid, maar noemt ook als uitdagingen:
1. Verbeteren van de samenhang tussen beleid en operationele doelstelling
2. Verbeteren van de communicatie over het relevante instrumentarium
richting ondernemers
3. Meer aandacht voor groei van ondernemingen.
2. Reactie op het EIM-rapport

Het ondernemerschapsklimaat in Nederland en de rol van de overheid

1

Bron: Internationale benchmark; benchmark
ondernemerschap, bedrijvendynamiek en
snelle groei, EIM, 2008.
2
Bron: Internationale benchmark; benchmark
ondernemerschap, bedrijvendynamiek en
snelle groei, EIM, 2008; het aantal snelle
groeiers is op basis van omzet (minimaal 60%
groei in 3 jaar). De cijfers hebben betrekking
op het gehele bedrijfsleven exclusief
landbouw en visserij, financiële dienstverlening en overige dienstverlening.

Het kabinet deelt het beeld dat het EIM schetst. Over het algemeen gaat
het steeds beter met ondernemerschap in Nederland. Het aantal ondernemers als percentage van de beroepsbevolking is gestegen naar ruim
11,5 procent in 2006. Hiermee ligt het aandeel ondernemers in Nederland
vrijwel op het niveau van het EU-gemiddelde.1 Maar het volledige potentieel wordt nog niet benut. Nog te weinig starters groeien door en slechts
een klein deel van de ondernemingen groeit zeer snel. Met een aandeel
van rond de 11 procent2 kent Nederland internationaal bezien relatief
weinig snelle groeiers. Daarnaast is het aantal Nederlanders dat geïnteresseerd is in ondernemerschap nog relatief laag. Wel is het aantal aspirantondernemers en jonge bedrijven de afgelopen vier jaar gestegen. Ook het
aantal innovatieve bedrijven en snelle groeiers is de afgelopen jaren al
enigszins toegenomen.
Wij onderschrijven het belang van ondernemerschap voor de groei en
innovatiekracht van onze economie én de sociale samenhang zoals
beschreven door het EIM en maakt zich dan ook sterk voor meer en beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

3

ondernemerschap. Wij onderkennen onze rol hierin en zetten in op een
goede marktwerking en het scheppen van optimale condities in het
vestigingsklimaat. Hierbij legt de overheid zich primair toe op het
wegnemen van barrières die ondernemers belemmeren, het internationale speelveld en de toegankelijkheid van financiering. Het is uiteindelijk
aan ondernemers zelf om te ondernemen en kansen te pakken. De overheid moet hiervoor de juiste randvoorwaarden scheppen.

Het ondernemerschapsbeleid nu en in de toekomst
Met het Beleidsprogramma 2007–2011 is stevig ingezet op ondernemerschap door het verder terugbrengen van de administratieve lasten en
strijdige regels, het verbeteren van de toegang tot financiering, het verbeteren van de onderwijsmarkt en de arbeidsmarkt en het vergroten van de
fiscale prikkels voor ondernemerschap. Dit heeft geleid tot concrete resultaten. Hieronder wordt aangegeven wat dit kabinet om het ondernemerschap en het ondernemerschapsbeleid verder te verbeteren per
genoemde uitdaging door EIM.

1. Verbeteren van de samenhang tussen beleid en operationale
doelstelling
De samenhang en toegankelijkheid van alle EZ-regelingen (inclusief die op
het terrein van ondernemerschap) wordt verbeterd door de sinds 2005
ingezette stroomlijningsoperatie van het financieel instrumentarium. De
Kamer is hierover reeds uitgebreid geïnformeerd1. Daarnaast zal de
aansluiting en samenhang tussen het ondernemerschapsbeleid en de
operationele doelstelling «Meer en beter ondernemerschap» worden
opgepakt en verbeterd. Het gaat dan juist ook om het expliciteren van de
bijdrage van individuele instrumenten aan deze doelstelling. Ook voor een
goede communicatie van het instrumentarium richting ondernemers is dit
van belang.
2. Verbeteren van de communicatie over het relevante instrumentarium
voor ondernemerschap
Aan bovengenoemde stroomlijning van het financiële EZ-instrumentarium
is een EZ-brede aanpak van de communicatie gekoppeld. Het ondernemerschapsinstrumentarium loopt daarin mee. Zo wordt inmiddels in dit kader
een pilot voor het kapitaalmarktpakket uitgewerkt. Communicatie wordt
ook doelgericht ingezet om specifieke instrumenten gericht op de bevordering van groei van ondernemingen extra onder de aandacht te brengen,
zoals de Groeifaciliteit (zie hieronder).
3. Meer aandacht voor groei van ondernemingen
Om te komen tot meer groeiers zijn de volgende acties in gang gezet:
• Inzet van de Groeiversneller waardoor 80 tot 100 bedrijven vijf jaar
lang zullen worden ondersteund bij het verhogen van hun omzet tot
ten minste € 20 miljoen per jaar. Dit is een gezamenlijk initiatief van
het kabinet en het Innovatieplatform en dient ook als centraal leerinstrument voor overheidsbeleid op het gebied van groei.
• Stimuleren van het gebruik van de Groeifaciliteit door de intensivering
van de communicatie en voorlichting over deze regeling.
• Verlichten van de regeldruk die de doorgroei van ondernemers belemmert, zoals het wegnemen van risico’s ten aanzien van benodigde
werkplekaanpassingen bij het in dienst nemen van jonggehandicapten.
Verder zal bij de totstandkoming van nieuwe wet- en regelgeving
vooraf de effecten voor het MKB zichtbaar worden gemaakt via de
Bedrijfseffectentoets.
1

Laatstelijk bij brief d.d. 28 februari 2008;
Tweede Kamer 2007–2008, 31 200 XIII,
nr. 47.

Verdere maatregelen en acties voor ondernemers in 2009
Via het Belastingplan 2009 zijn reeds de volgende maatregelen en acties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

4

voorgesteld om ondernemerschap te stimuleren en het ondernemerschapsklimaat verder te versterken:
• Verhogen van de MKB-winstvrijstelling van 10% naar 10,7% om
succesvolle (incl. groei) ondernemers te belonen.
• Verlagen van het MKB-tarief in 2008 van de vennootschapsbelasting.
• Gerichte vereenvoudigingsmaatregelen, zoals het automatisch
verlenen van VAR-beschikkingen, geen inhouding WW-premie op loon
werknemers en het verhogen van de grens voor de kwartaalaangifte
voor de omzetbelasting.
• Intensivering van de WBSO met € 39 mln in 2009.
• Tot slot wordt deze kabinetsperiode gewerkt aan verdere vereenvoudigingsmaatregelen op fiscaal terrein, zoals het afschaffen van de eerstedagsmelding, stappen in de richting van een loonsomheffing en wordt
nagedacht over het afschaffen van het urencriterium voor de
MKB-winstvrijstelling, waardoor ook deeltijd- en hybride ondernemers
toegang krijgen tot een deel van de ondernemersfaciliteiten.
Daarnaast zijn voor 2009 in de EZ-begroting of via aparte brieven reeds
aangekondigd:
• Sociaal ondernemerschap: De wijkeconomie wordt verder versterkt.
Voor (aspirant) ondernemers die niet in aanmerking komen voor reguliere bancaire financiering komen leningen tot € 35 000 beschikbaar.
Tevens wordt een impuls gegeven aan de coaching van deze ondernemers en aan het bereiken en informeren van deze doelgroep.
• Business Angel investeringen in Nederland: In samenwerking met
private partijen wordt gezorgd dat business angels investeringsrijpe
voorstellen krijgen voorgelegd, relevante netwerken worden versterkt
en het bewustzijn en de bekendheid hierover wordt vergroot.
• Ondernemerschap in het onderwijs zal extra bevorderd worden door
o.a. meer Centres of Entrepreneurship mogelijk te maken, het ontwikkelen van een landelijk erkend ondernemerscertificaat in het mbo en
ho en het organiseren van scholingsaanbod voor enthousiaste
docenten op alle onderwijsniveaus.
Conclusie
De beleidsdoorlichting ondersteunt in grote lijnen het huidige ondernemerschapsbeleid; de beleidsmix ten aanzien van ondernemerschap werkt over
het algemeen goed en kan worden doorgezet. Wel doet het EIM een aantal
aanbevelingen voor verbetering van de aansluiting en samenhang tussen
de operationele doelstelling en het gevoerde ondernemerschapsbeleid en
de communicatie daarover richting ondernemers en vindt het EIM dat er
meer aandacht zou moet komen voor groeiersbeleid.
De reeds ingezette acties, zoals de stroomlijningsoperatie voor het verbeteren van de samenhang en toegankelijkheid van alle EZ-regelingen en de
Groeiversneller, sluiten aan op deze aanbevelingen. Daarnaast worden in
de EZ-begroting en in het Belastingplan verdere maatregelen aangekondigd om ondernemerschap te versterken. Hiermee worden concrete
aandachtspunten uit de doorlichting opgepakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

5

In de komende periode zullen we de samenhang van het ondernemerschapsbeleid verder verbeteren, versterken we de communicatie daarover
richting ondernemers en blijven we erop gericht om onze beleidsmix –
ook met betrekking tot groei – verder te optimaliseren.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven
De staatssecretaris van Economische Zaken,
F. Heemskerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 991, nr. 5

6