Stand van de uitvoering sociale zekerheid

datum

28-11-2022 [CONCEPT]

Pagina 1 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Inhoud

1

Actualiteiten in de Sociale Zekerheid ..................................................... 6

1.1

Aanpak geldzorgen, armoede en schulden ................................................. 7

1.2

Gevolgen situatie Oekraïne voor UWV en de SVB ....................................... 8

1.3

Update uitvoering en afronding coronaregelingen door UWV en de SVB ........ 9

2

Continuïteit van de organisaties .......................................................... 11

2.1

Herijking KPI’s en publieke waarden ........................................................ 12

2.2

Gevolgen krappe arbeidsmarkt voor de capaciteit van UWV en de SVB ........ 12

2.3

Onderzoek naar de governance van het IB en BKWI .................................. 13

2.4

ICT-ontwikkelingen ............................................................................... 14

2.5

Risicomanagement ................................................................................ 16

3

Dienstverlening ................................................................................... 18

3.1

Stand van zaken programma Werk aan Uitvoering en Maatwerk ................. 19

3.2

Inzet begrijpelijke brieven bij UWV en de SVB .......................................... 19

3.3

Ontwikkelingen dienstverlening van UWV ................................................. 20

3.4

Ontwikkelingen dienstverlening van de SVB ............................................. 24

3.6

Ontwikkelingen STAP-budget .................................................................. 28

4

Handhaving ......................................................................................... 30

4.1

Handhaving UWV .................................................................................. 31

4.2

Handhaving SVB ................................................................................... 32

4.3

Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI) .......................................... 33

4.4

Fraude Signalering Voorziening ............................................................... 33

5

Kansen en risico’s gegevensuitwisseling ............................................. 35

5.1

Ontwikkelingen samenloop detentie en uitkeringen ................................... 36

5.2

Datalekken UWV en SVB ........................................................................ 36

Pagina 2 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

5.3

Informatiebeveiliging en privacy ............................................................. 37

5.4

Voortgang elektronische gegevensuitwisseling Europa (EESSI) ................... 37

5.5

Voortgang maatregelen loonaangifteketen ............................................... 38

5.6

Verbeteren uitwisselingen matchingsgegevens (VUM) ................................ 38

5.7

Data-initiatief SVB en AOW-herstelactie ................................................... 39

5.8

Totaalrapportage beveiliging gezamenlijke elektronische voorzieningen Suwi 39

5.9

Overige ontwikkelingen gegevensuitwisseling ........................................... 40

6

Voortgang knelpuntenbrieven ............................................................. 42

Pagina 3 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Inleiding

De uitvoering is dé plek waar de burger de overheid ontmoet. Met de Stand van de
uitvoering sociale zekerheid informeren wij uw Kamer halfjaarlijks over de
ontwikkelingen in de uitvoering van de sociale zekerheid. We rapporteren over de
belangrijke thema’s en de dilemma’s en risico’s waar de uitvoering voor staat. SZW
werkt hierbij nauw samen met UWV en de SVB. We maken ons er hard voor om
beleid en uitvoering vanuit het perspectief van de burger verder te verbeteren,
zodat die niet tot ongewenste situaties of onbedoelde effecten hoeven te leiden. We
werken aan een stelsel dat uitgaat van vertrouwen en aansluit bij de behoefte van
de burger en niet andersom.
In de praktijk hebben burgers vaak te maken met verschillende onderdelen van de
overheid. Het is daarom belangrijk dat we als overheid samenwerken aan domein
overstijgende trajecten, zoals bij de brede schuldenaanpak. Samen kunnen we
integraal verbeteringen doorvoeren om zo een herkenbare en betrouwbare overheid
te zijn voor de burger. Daarnaast helpen ingewikkelde wetten en regels de burger
en ons niet. Daarom werken we ook verder aan vereenvoudiging en verbetering van
onze wet- en regelgeving. Daarmee kan de uitvoering zich richten op het
ondersteunen en helpen van burgers. Bij het voorkomen van complexiteit in wet- en
regelgeving zien we ook een rol voor uw Kamer.
Nederland heeft te maken met verschillende crises en transities. Op het terrein van
werk en inkomen zorgen stijgende (energie)prijzen, dalende koopkracht en inflatie
ervoor dat burgers steeds moeilijker rondkomen. Daarnaast hebben we te maken
met een krappe arbeidsmarkt en uitdagingen op het gebied van klimaat, migratie en
vergrijzing. Tegelijkertijd zet het kabinet in op verschillende maatregelen en
transities, om deze problemen aan te gaan vanuit ambitie voor onze samenleving.
Deze ontwikkelingen betekenen veel voor mensen en vanuit SZW zetten wij ons met
UWV en de SVB in, om mensen steeds zoveel mogelijk recht te doen. Dit vraagt ook
veel van onze uitvoeringsorganisaties.
In de sociale zekerheid hebben de gemeenten een groot aandeel in de uitvoering.
De VNG heeft een Stand van de uitvoering uitgebracht waarin de uitvoering van
taken die aan gemeenten zijn toebedeeld, wordt belicht1. In onze Stand van de
uitvoering ligt de focus op de uitvoeringsorganisaties van SZW, namelijk UWV en de
SVB. We gaan in op de dienstverlening van UWV en de SVB, de continuïteit van de
organisaties en de gevolgen van actualiteiten en crises daarop. Ook rapporteren we
de voortgang in de aanpak van de knelpunten, die UWV en SVB ervaren in de weten regelgeving. Daarnaast informeren wij uw Kamer over de ontwikkelingen op het
gebied van handhaving en de kansen bij en risico’s van gegevensuitwisseling bij het
verbeteren van de dienstverlening.
Met deze Stand van de uitvoering bouwen wij voort op voorgaande brieven en
informeren wij uw Kamer over de voortgang van moties en toezeggingen. Daarbij
bieden wij uw Kamer ter informatie de jaarplannen 2023 van UWV en de SVB, het
Meerjarenplan Handhaving van beide organisaties en het UWV-informatieplan 20232027 aan. Daarnaast ontvangt uw Kamer het Onderzoeksrapport Informatieverzoek
aan UWV, de SVB en de NLA door de Belastingdienst. Verder sturen we het
onderzoek naar governance van IB en BKWI, het onderzoek misbruikrisico’s
1

Stand van de uitvoering, VNG, juni 2022
Pagina 4 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Toeslagenwet en de totaalrapportage over de informatiebeveiliging van Suwinet
over 2021 mee.

Pagina 5 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

1

Actualiteiten in de Sociale Zekerheid

Hoofdstuk 1 Actualiteiten in de sociale zekerheid

Pagina 6 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

De daling van de koopkracht heeft groot effect op de financiële situatie van mensen.
Zij kunnen hierdoor in problemen komen. De uitvoeringsinstanties hebben een rol
om mensen hier waar mogelijk in te ondersteunen. De uitvoering van de sociale
zekerheid heeft het afgelopen half jaar nog steeds te maken met de gevolgen van
de oorlog in Oekraïne en de coronaregelingen. In dit hoofdstuk lichten we de huidige
stand van zaken naar aanleiding van de situatie in Oekraïne en de uitvoering van de
coronaregelingen toe. Verder gaan we in op wat UWV en de SVB doen in de aanpak
van schulden.
1.1

Aanpak geldzorgen, armoede en schulden
Veel mensen kampen op dit moment met geldzorgen of hebben ernstige financiële
problemen. De impact van deze problemen is groot zowel voor mensen als voor de
samenleving als geheel. Het oplossen van deze problematiek vraagt ook inzet van
partijen als het UWV en de SVB. Niet voor niets is de Aanpak geldzorgen, armoede
en schulden, die op 12 juli 20222 is gepresenteerd, samen met inbreng van
o.a. gemeenten, uitvoeringsorganisaties, maatschappelijke partijen,
ervaringsdeskundigen en vrijwilligers ontwikkeld.
Een belangrijk uitgangspunt en onderdeel van het plan is dat de overheid
terugvorderingen en betalingsachterstanden zal incasseren met oog voor de
menselijke maat. Gemeenten, gerechtsdeurwaarders en uitvoeringsorganisaties
(Belastingdienst, Belastingdienst/Toeslagen, UWV, SVB, CJIB) werken samen bij de
borging van het bestaansminimum via de beslagvrije voet. Op dit moment speelt
een actueel thema. De indexering en beleidsmatige verhoging van het wettelijk
minimumloon (WML) en daaraan gekoppeld de uitkeringen per 1 januari 2023 (met
10%) komt, in het geval van beslag op het inkomen dat doorloopt over de
jaargrens, niet altijd direct bij de debiteur terecht. In veel gevallen gebeurt dit pas
later in het jaar wanneer 12 maanden na vaststelling de herberekening van de
beslagvrije voet volgens artikel 475d van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering moet worden uitgevoerd. Het kabinet wil zorgdragen dat de
beoogde inflatiecompensatie tijdig bij de mensen terecht komt waarbij een lopend
beslag de jaargrens overschrijdt. Dit vanwege de maatschappelijke en politieke
wens om de inflatiecompensatie ten goede te laten komen aan kwetsbare burgers
die met stijgende kosten te maken hebben.
Samen met de partners in de keten voor derdenbeslag (UWV, SVB, Belastingdienst,
CJIB, LBIO, VNG, KBvG, SNG, BKWI, IB) en de stakeholders zoals
schuldhulpverleners, beschermbewindvoerders, sociaal raadslieden en rechtercommissarissen wordt op dit moment gewerkt aan een verklaring, waarin
gezamenlijke afspraken worden opgenomen om deze burgers zoveel mogelijk te
stimuleren en te helpen bij het doen van een aanvraag voor een versnelde
herberekening van de beslagvrije voet indien dat gunstig uitpakt. Tevens is hierbij
aandacht voor de uitvoerbaarheid van deze afspraken binnen het gegeven juridische
kader. In januari 2023 worden de details van deze afspraken tussen de betrokken
partijen bekrachtigd. Via een aparte brief wordt u hier nader over geïnformeerd.
Te allen tijde blijft het mogelijk voor mensen om zelf een verzoek te doen om de
beslagvrije voet te herberekenen in geval van een structurele wijziging van
omstandigheden die van belang is voor het vaststellen van de beslagvrije voet.

2

Kamerstukken II 2021/2022, 24 515, nr. 643

Hoofdstuk 1 Actualiteiten in de sociale zekerheid

Pagina 7 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

De SVB heeft verder aandacht gevraagd voor knelpunten in de AOW en de OBR die
gerelateerd zijn aan de beslagvrije voet. Na de vereenvoudiging hiervan sinds
januari 2021 valt deze voor mensen vanaf de AOW-leeftijd lager uit. Dit is
onwenselijk. De eerste stappen om wetgeving voor te bereiden om voor
schuldenaren vanaf de AOW-gerechtigde leeftijd uit te gaan van een hogere
beslagvrije voet zijn gezet. SZW is met J&V in gesprek over de uitwerking.
Een andere belangrijke maatregel is het doorontwikkelen van de Clustering
Rijksincasso. Het CJIB voert namens CAK, UWV, DUO en RVO gebundelde
dwangincassomaatregelen uit, zodat mensen die meerdere schulden hebben bij
deze organisaties met één gerechtsdeurwaarder te maken hebben. De
doorontwikkeling van de Clustering Rijksincasso beoogt al in de inningfase (vóór
dwangincasso) de werkwijzen en dienstverlening van de deelnemende organisaties
op elkaar af te stemmen. Dat kan bijvoorbeeld door mensen die meerdere schulden
hebben een gezamenlijke betalingsregeling en één vorderingenoverzicht aan te
bieden en door de aflossing van betalingsachterstanden tijdelijk te pauzeren. Op die
manier hebben mensen zoveel mogelijk één loket om aan te kloppen voor inning en
incasso. SVB en Belastingdienst zijn met het CJIB in gesprek over de mogelijkheden
tot samenwerking.
Tenslotte wordt in de Aanpak geldzorgen, armoede en schulden specifiek prioriteit
gegeven aan het terugdringen van het niet-gebruik van regelingen om de
bestaanszekerheid van mensen te versterken. Ook daarbij spelen UWV en SVB een
belangrijke rol. Op dit moment loopt bij de SVB in samenwerking met UWV de pilot
gerichte bevordering gebruik AIO. De pilot wordt in paragraaf 3.4.1 nader
toegelicht.
1.2

Gevolgen situatie Oekraïne voor UWV en de SVB
Uitkeringsgerechtigden die onderdak bieden aan Oekraïners
Uitkeringsgerechtigden die tijdelijk opvang bieden aan Oekraïners ondervinden geen
nadelige gevolgen voor hun uitkering. In de vorige Stand van de uitvoering is
gemeld dat deze uitzondering geldt voor een tijdelijk verblijf van minder dan 6
maanden. Deze termijn is verlengd naar 12 maanden.
Toegang Oekraïners tot de arbeidsmarkt
Sinds 1 april 2022 is de toegang tot de arbeidsmarkt voor vluchtelingen uit Oekraïne
tijdelijk verruimd, met behulp van een vrijstelling van de Tewerkstellingsvergunning
(TWV)-plicht. Een werkgever hoeft geen TWV aan te vragen bij UWV als de
werkgever een vluchteling uit Oekraïne een arbeidscontract wil geven. Om zicht op
deze groep te houden, geldt voor de werkgever wel een meldplicht bij UWV. UWV
registreert deze gegevens voor de Nederlandse Arbeidsinspectie, die toezicht houdt
op de naleving van de Arbeidswetten door werkgevers. Deze wijziging heeft
gevolgen voor de uitvoeringspraktijk van UWV.
UWV heeft nog steeds te maken met een grote stroom aan meldingen en vragen
over bijvoorbeeld de meldingsregeling. Vanaf september 2022 laten de
meldingscijfers een gestage daling zien. Dit betekent niet dat er minder
vluchtelingen uit Oekraïne aan het werk zijn. Voor veel vluchtelingen zijn namelijk in
de voorgaande maanden al meldingen gedaan. Het totaal aantal ontvangen
meldingen op 18 november 2022 bedraagt 50.397. UWV heeft gelet op de grote
stroom aan meldingen extra capaciteit vrijgemaakt bij andere organisatieonderdelen
om de meldingen te kunnen verwerken. Het aantal gerealiseerde registraties is
hierdoor gestegen.

Hoofdstuk 1 Actualiteiten in de sociale zekerheid

Pagina 8 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

1.3

Update uitvoering en afronding coronaregelingen door UWV en de SVB
Uitvoering coronaregelingen UWV
De vaststellingsloketten NOW-1 en NOW-2 zijn al geruime tijd gesloten. De
vaststellingsloketten van NOW-3, NOW-4 en NOW-5 sluiten in maart 2023; het
vaststellingsloket NOW-6 is open vanaf oktober 2022 en sluit in juni 2023. UWV is in
2022 en 2023 dan ook nog volop bezig met de afhandeling van
vaststellingsaanvragen. De verwachting is dat eind 2023 nog niet alle vaststellingen
zijn afgehandeld, mede gelet op uitlooptermijnen vanwege uitstel door het
ontbreken van accountantsverklaringen en afronding van bezwaar- en
beroepszaken. Er geldt een ruime en coulante betalingsregeling voor bedrijven met
openstaande NOW-schuld.
UWV krijgt in 2022 (en naar verwachting ook in 2023) te maken met de impact van
faillissementen en beëindigingen op de finale afwikkeling van alle
subsidievaststellingen. Een deel van het uitstaande bedrag aan voorschotten aan
bedrijven zal vanwege deze dynamiek moeten worden afgeboekt. De complexiteit
van de casuïstiek waar UWV en SZW in de uitvoering dagelijks mee te maken heeft,
zal verder toenemen. UWV verwacht daarom een toename van het aantal
bezwaarzaken ten opzichte van het aantal afgegeven vaststellingsbeschikkingen.
Daarnaast verwacht UWV in de tweede helft van 2022 en in 2023 een toename aan
verzoeken tot betalingsregelingen en verzoeken om te komen tot (gedeeltelijke)
kwijtschelding van openstaande NOW-schulden.
Een bedrijf dat te veel NOW-subsidie heeft ontvangen, heeft een NOW-schuld bij
UWV en dit bedrijf is verplicht om dit terug te betalen aan UWV. UWV op zijn beurt
is verplicht om de openstaande NOW-schuld (het vaststellingsbedrag minus het
voorschotbedrag voor elke NOW-regeling) in te vorderen. In z’n algemeenheid geldt
dat UWV geen NOW-schuld mag kwijtschelden.
Er zijn twee mogelijkheden om financiële ruimte te bieden aan bedrijven die de
terugvorderingen niet (volledig) kunnen betalen. Bij de totstandkoming van een
onderhands schuldenakkoord op grond van de Wet Homologatie Onderhands
Akkoord (WHOA) kan UWV zelf besluiten dan wel door de rechter gedwongen
worden om akkoord te gaan met een (gedeeltelijke) kwijtschelding van openstaande
NOW-schuld. Daarnaast biedt de Algemene wet bestuursrecht een mogelijkheid aan
het bedrijf met NOW-schuld om UWV te verzoeken over te gaan tot (gedeeltelijke)
kwijtschelding van NOW-schuld. Bij deze tweede genoemde situatie speelt het kader
van de WHOA geen rol.
Tijdelijke tegemoetkomingsregeling kinderopvangtoeslag zonder
overheidsvergoeding (TTKZO)
De meest recente sluitingsperiode van de buitenschoolse opvang was van 21
december 2021 tot en met 9 januari 2022. Ouders die in deze periode hun facturen
volledig hebben doorbetaald en niet in aanmerking kwamen voor een
tegemoetkoming op grond van de TTKO of op basis van een Sociaal medische
indicatie komen in aanmerking voor een tegemoetkoming op basis van de TTKZO.
De aanvraagperiode bij de SVB liep van 1 oktober tot en met 1 december 2022.
Naast de reguliere communicatieactiviteiten zijn extra acties ondernomen om de
doelgroep zoveel mogelijk te bereiken:

Hoofdstuk 1 Actualiteiten in de sociale zekerheid

Pagina 9 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022






De SVB heeft in september en november 2022 de oude doelgroep van de
eerste twee sluitingsperioden aangeschreven om hen te wijzen op de
mogelijkheid TTKZO over de derde sluitingsperiode aan te vragen.
Alle kinderopvangorganisaties met BSO zijn gewezen op de TTKZO en het
aanvraagloket.
Brancheorganisaties en ouderverenigingen in de kinderopvang
(Brancheorganisatie Kinderopvang, Branchevereniging Maatschappelijke
Kinderopvang, BOink en Voor Werkende Ouders) hebben meermaals
aandacht gevraagd voor de nieuwe tegemoetkoming bij hun achterban.

Er zijn totaal 432 aanvragen TTKZO toegekend. Een beperkt aantal aanvragen is
nog in behandeling.

Hoofdstuk 1 Actualiteiten in de sociale zekerheid

Pagina 10 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

2

Continuïteit van de organisaties

Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 11 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

In dit hoofdstuk gaan we in op aspecten die van invloed zijn op de continuïteit van
de uitvoeringorganisaties. Hierbij komen onder andere de gevolgen van de krapte
op de arbeidsmarkt, ICT-ontwikkelingen en sturingsaspecten aan de orde.
2.1

Herijking KPI’s en publieke waarden
SZW, UWV en SVB maken in hun sturing en verantwoording de publieke waarden
meer expliciet zichtbaar. Dit om als organisaties consequent oog te hebben voor de
context waar de overheid in werkt: het algemeen belang, binnen de democratische
rechtsstaat. Daar horen waarden bij als zorgvuldige omgang met burgers en
participatie3.
In 2021 heeft bij de SVB een eerste herijking van de ‘key performance indicators’
(KPI’s) plaatsgevonden. In 2023 evalueren we samen met de SVB of deze KPI’s
bijdragen aan het leveren van toegevoegde waarden voor de maatschappij, het
signaleren van knelpunten en scherpen we de KPI’s waar nodig verder aan. Dit biedt
ook de kans om de internationale context waarin de SVB opereert en die
bemoeilijkend kan werken, meer tot zijn recht te laten komen in de KPI’s.
Gezamenlijk met UWV hebben we dit jaar de basis gelegd om publieke waarden te
expliciteren in wat UWV doet en hoe UWV hierover verantwoordt in de komende
jaren. Dit heeft geresulteerd in een nieuwe set prestatieafspraken die onderdeel
uitmaakt van het UWV-jaarplan van 2023.
De set KPI’s van beide organisaties zijn beschreven in de jaarplannen, die worden
meegestuurd als bijlage bij deze Stand van de uitvoering. De KPI’s worden verder
ontwikkeld en zijn onderdeel van het gesprek over onze gezamenlijke opdrachten en
hoe we daarop sturen en daarover verantwoorden. Dit om beter inzicht te krijgen
waar we gezamenlijk meerwaarde creëren voor burgers en de maatschappij, waar
er nog knelpunten zijn voor burgers en bedrijven en wat UWV, de SVB en SZW hier
gezamenlijk in te doen hebben. De sturing van publieke organisaties vraagt
doorlopend reflectie, en het proces van de herijking van KPI’s is dan ook een
doorlopend proces.

2.2

Gevolgen krappe arbeidsmarkt voor de capaciteit van UWV en de SVB
UWV
De krappe arbeidsmarkt raakt iedere organisatie. Hierdoor is het lastiger om
uitstroom, onder andere als gevolg van vergrijzing, op te vangen. Daarnaast is het
moeilijk voor UWV om voldoende gekwalificeerd personeel binnen te halen met
specifieke expertises, zoals ICT-experts en verzekeringsartsen. Ten aanzien van de
benodigde beleidsontwikkelingen en ICT-veranderingen leidt dat ertoe dat nog meer
prioritering nodig is. UWV zet zich hard in om die expertise wel binnen te halen,
onder meer via campagnes. In de eerste acht maanden van 2022 heeft dat ertoe
geleid dat het totaal aantal medewerkers (vast en tijdelijk) met 1,8% is
toegenomen. Ook komend jaar wordt verder ingezet op het vergroten van de
aantrekkelijkheid van UWV als werkgever. De krappe arbeidsmarkt levert daarnaast
een risico op voor komend jaar, mocht er door sociaaleconomische omstandigheden
een toename ontstaan in de vraag naar onder meer WW-dienstverlening. Het kan
dan moeilijk blijken om de dienstverlening op peil te houden.
SVB

3

Nederlandse code voor goed openbaar bestuur, Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, 2009
Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 12 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Bij de SVB zien we vergelijkbare problematiek rondom de capaciteit en kwaliteit van
medewerkers als gevolg van uitstroom en extra taken. In de afgelopen periode zijn
veel nieuwe medewerkers aangenomen in het kader van de Operatie Gezonde
Dienstverlening. De effecten van de toegenomen capaciteit zijn nog niet direct
zichtbaar in de tijdigheid van de dienstverlening. Dit komt doordat het tijd kost om
nieuwe medewerkers op te leiden en om oude werkvoorraden weg te werken. Ook
de door- en uitstroom van veel ervaren medewerkers en de beperkingen van de
krappe arbeidsmarkt zijn hier oorzaak van. Daarom blijft het ook in 2023 een
belangrijke opgave voor de SVB om medewerkers te werven en op te leiden. De
SVB ziet dat met name specialistische functies langer openstaan. De SVB zet er
daarom op in om een aantrekkelijke werkgever te zijn, door de ontwikkeling en
vakmanschap van medewerkers centraal te stellen.
2.3

Onderzoek naar de governance van het IB en BKWI
In de vorige Stand van de uitvoering hebben we aangekondigd dat er een onderzoek
is gestart naar de governance van het Inlichtingenbureau (IB) en het BKWI. Diverse
ontwikkelingen hebben aanleiding gegeven voor een herbezinning op de
positionering van het IB en BKWI. Voor BKWI is geconstateerd dat er sprake is van
een complexe en ondoorzichtige governance4. Voor het IB speelt met name de
vraag of er voldoende democratische controle mogelijk is, omdat het IB als stichting
niet onder de verantwoordelijkheid van de minister van SZW valt en niet onder de
toepassing van de Wet open overheid (Woo). Dit blijkt ook uit de motie Van Kent die
in september 2021 is aangenomen.5 Daarnaast speelt mee dat gegevensuitwisseling
steeds belangrijker wordt en ook in steeds meer beleidsdomeinen een beroep op
wordt gedaan. Er is sprake van veel beleidsinitiatieven, waar het lastig is in
samenhang op te sturen. Zo is de SUWI-keten nauw verbonden met andere ketens,
maar worden die ketens op verschillende manier aangestuurd.
Adviesbureau AEF heeft in samenwerking met de Beleidsonderzoekers en
Hooghiemstra & Partners onderzoek gedaan naar de governance van het IB en
BKWI in relatie tot de hierboven beschreven ontwikkelingen rondom
gegevensuitwisseling. Hierbij is een aantal mogelijke varianten voor de toekomstige
governance van het BKWI en het IB beschreven en gewogen aan de hand van een
afwegingskader. Het onderzoeksrapport is als bijlage toegevoegd.
AEF constateert dat de knelpunten in de governance van BKWI en het IB binnen de
huidige governancepositie kunnen worden aangepakt. In het rapport geeft AEF aan
dat aan elk alternatief voor de huidige positionering nieuwe vragen of mogelijke
risico’s kleven. Voor BKWI houdt dit in dat er niet wordt voldaan aan de
noodzakelijke randvoorwaarden voor verzelfstandiging. Voor het IB stelt AEF dat het
IB als aanbieder van informatiediensten aan gemeenten een interbestuurlijke
positionering kent, waarvoor geen voor de hand liggende alternatieve
besturingsvorm is.
Specifiek voor BKWI (UWV) adviseert AEF dat de knelpunten aangepakt kunnen
worden door meer duidelijkheid aan te brengen in de verdeling van de AVGverantwoordelijkheden en verplichtingen in de SUWI-keten en te werken aan een
eenduidig sturingsmodel voor de ketens waarin BKWI een rol speelt. Specifiek voor
het Inlichtingenbureau ziet AEF ruimte om de ervaren knelpunten te verbeteren
Evaluatie van de wet SUWI (2021): Kamerstukken II 2020/2021, 30 982, nr. 63
De motie Van Kent verzoekt de regering om “de Kamer opties voor te leggen om het
Inlichtingenbureau als private stichting om te vormen tot een instantie waar democratische
controle op wordt uitgeoefend en die valt onder de Wob”.
4
5

Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 13 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

door de betrokkenheid van SZW en VNG bij het IB te versterken en het
bestuursmodel van het IB aan te passen naar een directeur-bestuurder en een Raad
van Toezicht. AEF geeft aan dat de door de Kamer geconstateerde gebrek aan
democratische controle op het IB kan worden verbeterd door alle taken die het IB
uitvoert in opdracht van ministeries te voorzien in een wettelijke verankering en het
zicht op het IB te versterken door de jaarplannen en jaarverslagen van het IB aan
de Kamer te sturen.
Over de verdere opvolging van de uitkomsten, aanbevelingen en adviezen van het
rapport zult u in het eerste half jaar van 2023 worden geïnformeerd.
2.4

ICT-ontwikkelingen
UWV
Programma DataFabriek
Met het programma DataFabriek beoogt UWV drie 'legacy' datawarehouses te
vervangen door één nieuwe. Een datawarehouse (DWH) is een ICT-systeem
waarmee data uit diverse systemen wordt verzameld en waarmee vervolgens
rapportages/informatieproducten worden gemaakt. De ratio achter dit programma is
dat de ondersteuning van de systemen door veroudering te duur en complex wordt.
Het gaat dus om het uitfaseren van verouderde oplossingen en het
toekomstbestendig maken van UWV-systemen. Dit is tevens van belang om meer
klantgericht te kunnen werken op basis van datagedreven processen.
Het programma DataFabriek is in 2017 gestart en betreft een grootschalig, complex
en financieel omvangrijk verandertraject. In de vorige Stand van de uitvoering is uw
Kamer geïnformeerd over de uitloop in tijd en toename van kosten ten opzichte van
de initiële schattingen. Daarbij is aangegeven dat UWV diverse aanpassingen in de
aanpak van het programma heeft doorgevoerd. Inmiddels heeft deze aanpak
geresulteerd in de oplevering van de eerste zeven informatieproducten in de nieuwe
omgeving. Per eind 2022 zijn alle bronontsluitingen van DWH3 gerealiseerd en
zullen in totaal 15 van de 28 informatieproducten zijn gemigreerd. Het laatste
informatieproduct wordt naar verwachting uiterlijk juni 2023 gemigreerd. Dit geeft
vertrouwen dat het programma nu de juiste koers volgt.
De substantiële vertraging die het programma heeft opgelopen kan echter niet meer
worden ingelopen. Bij aanvang was de inschatting dat het gehele verandertraject
ongeveer €30,1 miljoen zou kosten en in december 2023 zou worden afgerond. De
inschatting is nu dat het programma tot en met eind 2025 doorloopt. Daarmee zal
er tevens sprake zijn van een aanzienlijke financiële overschrijding. UWV gaat de
komende periode zorgvuldig analyseren wat de kosten van volledige afronding van
het programma zijn. Op basis daarvan wordt bezien of er nog steeds een goede
zakelijke rechtvaardiging bestaat voor vervanging van de andere omgevingen
(DWH1 en DWH2).Dit is in overeenstemming met het advies van het BIT (nu
genaamd AcICT) om dit na de migratie van het eerste datawarehouse te
beoordelen. UWV en SZW hebben afgesproken om deze analyse ook door een
externe partij te laten valideren.
In de Stand van de uitvoering van juni 2023 informeren wij uw Kamer weer over de
voortgang van het programma DataFabriek.
Aanpak technische schuld/legacy
Zoals vrijwel alle grote (uitvoerings)organisaties kent ook UWV legacyproblematiek:
ICT-systemen die gebouwd zijn met een technologie die niet meer courant is
Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 14 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

waardoor het gebruik, onderhoud, modernisering en wijzigen moeilijker of
kostbaarder is dan bij courante technologie. Binnen de organisatie is dan ook
permanent aandacht voor de vernieuwing van het systeemlandschap. Op basis van
regulier onderhoud en een aantal grote meerjarige projecten worden verouderde
ICT-systemen aangepast aan de huidige eisen en mogelijkheden, of vervangen.
Met die permanente vernieuwing van het ICT-landschap boekt UWV strategische
winst. Elke vernieuwingsslag vergroot de mogelijkheden voor betere dienstverlening
en zorgt ervoor dat een volgende vernieuwingsslag gemakkelijker verloopt.
Tegelijkertijd vraagt de permanente modernisering van het ICT-landschap veel
capaciteit. Het UWV Informatieplan (UIP) 2023-2027 laat de spanning zien tussen
enerzijds het beslag dat nieuwe wet- en regelgeving legt op de verandercapaciteit
van UWV, en anderzijds de gewenste vernieuwing en vereenvoudiging van het IVlandschap en de ambitie om (digitale) dienstverlening aan burgers en digitale
ondersteuning aan medewerkers te verbeteren. Voor voorgenomen wet- en
regelgeving is nu nog voldoende capaciteit, maar daarnaast is er slechts beperkt
ruimte voor aanvullende ICT-projecten. De juiste prioriteitstelling is belangrijk, ook
bij het vinden van de juiste balans tussen het op orde houden en tijdig vernieuwen
van het ICT-landschap.
Op dat vlak heeft het UWV de afgelopen jaren al veel bereikt. De basis van het ICTlandschap is op orde gebracht, ketenmonitoring is ingericht en belangrijke systemen
zijn meer robuust gemaakt. Het datacenter is opnieuw aanbesteed waarbij tevens
een moderniseringsslag is gemaakt. Daarbij wordt de inzet van cloudcomputing
steeds meer de standaard voor nieuwe systemen. De organisatie heeft nu één
uitkeringssysteem per wet en één betaalsysteem. Het aantal systemen is daarmee
teruggebracht en de vernieuwing loopt, maar de volledige vervanging zal nog vele
jaren vergen. Veel van deze systemen zijn gebouwd op basis van maatwerk. Voor
het vervangen van deze systemen zijn geen kant-en-klare producten beschikbaar.
Bovendien zijn deze systemen erg complex geworden na vaak vele wijzigingen in
wet- en regelgeving. Waar mogelijk kijkt UWV ook naar standaardoplossingen, zoals
voor klantcontacten en koppelen van vraag en aanbod op de arbeidsmarkt. Veel
secundaire processen worden daarmee ondersteund.
SVB
De dienstverlening van de SVB is sterk informatie- en IT gedreven. De SVB werkt
daarom continu aan het verbeteren van de informatievoorziening. Hiervoor is de IVstrategie 2021-2025 opgesteld, die op dit moment wordt geactualiseerd. Doel
daarvan is het vergroten van de wendbaarheid, continuïteit en beheersbaarheid van
de huidige informatievoorziening. Op die wijze ontstaat er ruimte voor vernieuwing.
De uitvoering van het programma “IT op Koers” en het programma “Modernisering
AA” zijn daarvoor bepalend.
IT op Koers
Met de uitvoering van het programma ‘IT op Koers’ werkt de SVB aan de
toekomstbestendigheid en professionaliteit van haar IT-dienstverlening. Hoewel de
SVB hierin stappen zet, blijkt dit meer tijd en capaciteit van de organisatie te vragen
dan voorzien. Door de huidige krappe arbeidsmarkt blijven met name specialistische
functies langer onvervuld. Op dit moment wordt de planning van de realisatie van
de ambities uit “IT op Koers” geactualiseerd. Verwacht wordt dat de ambitie om
voor de vernieuwde outsourcing die in 2024 gepland staat, de beoogde basis
versterkt te hebben, nog haalbaar is. In de volgende Stand van de uitvoering zal uw
Kamer daarover worden geïnformeerd.

Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 15 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Modernisering AA
Het AA-systeem is de basisadministratie van de SVB. Dit stabiele, maar verouderde
systeem heeft een forse moderniseringsslag nodig om de betrouwbaarheid op lange
termijn te garanderen en de wendbaarheid voor nieuwe vraagstukken te kunnen
leveren. Hiervoor is het programma ‘Modernisering AA’ opgestart. Evenals ‘IT op
Koers’ vraagt dit veel van de organisatie, waardoor de voortgang minder snel gaat
dan gepland. Binnen dit programma zijn inmiddels diverse
haalbaarheidsonderzoeken uitgevoerd. De resultaten van deze onderzoeken hebben
ertoe geleid dat in het tweede tertaal een pilot is gestart, gericht op het herinrichten
van het AA-systeem. De continuïteit van IT-dienstverlening wordt geborgd en
verhoogd door in 2023 de technische schuld verder te verlagen waarna er ruimte
komt voor grotere IT-ontwikkelingen, die voortkomen uit mogelijke wetswijzigingen
van onder meer de AOW, AKW en ANW.
Momenteel werkt de SVB aan een actualisatie van de IV-strategie. Hierin wordt
bekeken of de stappen die de SVB nu zet voldoende zijn zodat IT vanaf 2024 geen
belemmering is voor wijzigingen in beleid.
2.5

Risicomanagement
UWV
UWV is in 2019 gestart met de versterking van risicomanagement.
Risicomanagement helpt UWV om knelpunten te voorkomen door risico’s tijdig te
identificeren en aan te pakken. Het bevordert de kwaliteit van de dienstverlening en
daarmee het vertrouwen in UWV.
In 2022 lag de nadruk op het versterken van risicoleiderschap binnen UWV. Dit met
als doel dat risico’s tijdig worden onderkend en op de juiste niveaus van acties
(beheersmaatregelen) worden voorzien. Ongeveer 900 leidinggevenden, controllers
en kwaliteitsadviseurs van UWV hebben de opleiding risicoleiderschap inmiddels
doorlopen. Binnen een aantal grote divisies is gestart met het inrichten van
risicomeldpunten, waar managers en medewerkers risico’s, issues en zorgpunten
kunnen melden. In 2023 werkt UWV verder aan de ontwikkeling en toepassing van
risicomanagement binnen geheel UWV.
Risicomanagement geeft tevens richting aan het gesprek tussen UWV en SZW over
beleid en uitvoering. UWV benoemt in het jaarplan voor 2023 een aantal
bestuurlijke risico’s voor de continuïteit (en kwaliteit) van dienstverlening en de
voortvarendheid van belangrijke verbetertrajecten. Deze toprisico’s en gerelateerde
dilemma’s worden regelmatig besproken in de overleggen tussen UWV en SZW.
SVB
De SVB zet al een aantal jaar in op het versterken van het risicomanagement. Dit
draagt bij aan het inzichtelijk maken van de complexiteit van opgaves en het
behalen van de ambities van de SVB. Het afgelopen jaar zijn er verdere
verbeteringen doorgevoerd. Zo heeft de SVB een opleiding over risicoleiderschap
ontwikkeld waaraan alle managementteams van de SVB gaan deelnemen. Ook is er
beleid opgesteld om het risicomanagement bij projecten te versterken, waarbij
projecten met een hoger risicoprofiel intensiever gemonitord worden.
Om te bepalen welke risico's de grootste bedreiging vormen voor het behalen van
de doelstellingen van de SVB, worden er op verschillende niveaus van de organisatie
risicodialogen gevoerd. Hieruit volgt de lijst met toprisico’s voor 2023, met daarbij
maatregelen om de kans op het risico of de impact van het risico te verkleinen.

Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 16 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Deze toprisico’s worden actief besproken en gevolgd in de overleggen tussen SZW
en de SVB.

Hoofdstuk 2 Continuïteit van de organisaties

Pagina 17 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

3

Dienstverlening

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 18 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Het directe contact tussen overheid en burgers vindt plaats via de dienstverlening
van onze uitvoeringsorganisaties. De dienstverlening is daarmee bepalend voor de
manier waarop burgers het contact met de overheid ervaren. Onlangs hebben we
uw Kamer geïnformeerd over de resultaten van het onderzoek naar hardvochtige
effecten van (de uitvoering van) de Participatiewet, de werknemers-regelingen en
de uitbetaling van het persoonsgebonden budget en wat we doen om te voorkomen
dat het beleid, wet- en regelgeving onnodig hard uitpakken.6 In dit hoofdstuk van
de Stand van de uitvoering gaan we in op de ontwikkelingen rond dienstverlening.
Hierbij komen zowel overkoepelende onderwerpen zoals het programma Werk aan
Uitvoering aan de orde, als de dienstverlening aan specifieke doelgroepen, zoals
WIA-gerechtigden en AIO-gerechtigden.
3.1

Stand van zaken programma Werk aan Uitvoering en Maatwerk
In de brief van 4 juli 20227 heeft de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen toegelicht hoe we om willen gaan met de menselijke maat in
dienstverlening. In deze brief is ook ingegaan op de stand van zaken van het
programma Werk aan Uitvoering en de prioriteiten binnen dit programma.
De menselijke maat is één van de uitgangspunten voor zowel het beleid, wetgeving
als de dienstverlening door de overheid. Samen met het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is het programma aan de slag om via
praktijkinitiatieven onderzoek te doen naar de beste vormen van een loketfunctie,
waar burgers die behoefte hebben aan een persoonlijke benadering goed worden
gehoord en de dienstverlening krijgen die zij nodig hebben. De loketfunctie kan een
fysieke balie zijn, maar ook een telefonische of digitale ingang zijn. UWV en de SVB
participeren in deze aanpak. UWV en de SVB hebben de ambities rond de
loketfunctie opgenomen in het jaarplan. UWV gaat in 2023 in meerdere regio’s aan
de slag met de loketfunctie (in de vorm van Regionale Werkcentra), waar
gemeenten en UWV ontschotte dienstverlening aanbieden in samenwerking met
sociale en private partners en onderwijs. In samenwerking met DUO biedt de SVB
sinds een aantal jaar gezamenlijke dienstverlening op locatie (GDL) in de vorm van
een fysiek loket bij gemeenten. De ervaringen die met deze pilots worden
opgedaan, worden meegenomen bij de invulling van een overheidsloket vanaf 2023.
Uw Kamer zal hier via de voortgangsrapportages van het programma nader over
worden geïnformeerd.
Het afgelopen jaar is de SVB binnen de Werkplaats Maatwerk in Dienstverlening
verdergegaan met het proactief contact opnemen met burgers. In dit kader zijn
diverse pilots uitgevoerd. De maatwerkplaats van UWV is inmiddels in alle 11
districten actief en is recent geëvalueerd. Via de kabinetsreactie op het rapport over
hardvochtige effecten in de sociale zekerheid is uw Kamer geïnformeerd over deze
evaluatie8. Vanuit de maatwerkplaatsen van UWV en de SVB is er een link naar de
overheidsbrede maatwerkplaats; een netwerk van professionals dat het leren en
ontwikkelen van maatwerk vanuit de praktijk organiseert.

3.2

Inzet begrijpelijke brieven bij UWV en de SVB
In de Stand van de uitvoering van juni 2022 hebben wij u uitgebreid geïnformeerd
over de inzet van de SVB en UWV voor persoonlijke, begrijpelijke en laagdrempelige
communicatie richting burgers. Beide organisaties hebben deze inzet onverminderd
6

Kamerstukken II 2022/2023, 26 448, nr. 313
Kamerstukken II 2020/2021, 29 362, nr. 308
8
Kamerstukken II 2022/2023, 29 362, nr. 313
7

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 19 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

voortgezet. Zo heeft UWV meer dan 400 brieven beter leesbaar en meer
cliëntgericht gemaakt. Deze aanpassingen hebben impact op gemiddeld 1,2 miljoen
contactmomenten per jaar. De SVB werkt samen met communities om brieven te
toetsen op begrijpelijkheid. In de tweede helft van 2022 heeft de SVB verder
gewerkt aan project ‘KoLiBrie’, ofwel ‘Korte en Lichte Brieven’. Ook in dit project
worden brieven beter leesbaar gemaakt, door bijvoorbeeld duidelijke en
overzichtelijke pictogrammen te gebruiken. De SVB toetst daarnaast informatie op
de website blijvend aan B1-leesniveau.
3.3

Ontwikkelingen dienstverlening van UWV
Bruto terugbetalen vorderingen
Met de motie van het lid van Kent (SP)9 is het kabinet verzocht met een voorstel te
komen om uitkeringsgerechtigden in alle gevallen alleen de netto-uitkering terug te
laten betalen. Dit is een complex vraagstuk dat raakt aan de kern van de
loonheffingssystematiek en de inkomstenbelasting. Alle consequenties worden goed
in beeld gebracht en er dient een zorgvuldige afweging gemaakt te worden tussen
het voordeel van netto terugbetalen en de impact op andere processen,
uitvoerbaarheid en doenvermogen van de burger.
De mogelijke oplossingsrichtingen zijn inmiddels in beeld gebracht. Ook is er een
rondetafelgesprek georganiseerd met externe experts vanuit het fiscale,
uitvoerings- en burgerperspectief. Enkele oplossingsrichtingen worden nader
uitgewerkt om het uiteindelijke effect voor de burger inzichtelijk te maken. Hierdoor
wordt ook duidelijk welke systemen en processen aangepast moeten worden en in
hoeverre nadelige effecten gemitigeerd kunnen worden.
Naast het onderzoek naar een structurele oplossing voor bruto terugbetalen, wordt
ook ingezet op het verbeteren van de dienstverlening. Tijdens het inventariseren
van oplossingsrichtingen is duidelijk geworden dat met een persoonlijke benadering
de knelpunten rondom bruto terugbetalen kunnen worden verkleind en soms zelfs
weggenomen. Zodoende wordt ook uitgewerkt op welke wijze de dienstverlening
verbeterd kan worden. Deze aanpassingen zullen we bezien in samenhang met
andere initiatieven op het gebied van persoonlijke benadering in de dienstverlening.
Niet bruteren in het kader van de hersteloperatie KOT
Op 27 december 2021 heeft de toenmalige Staatssecretaris van SZW uw Kamer
geïnformeerd over de terugvordering van publieke schulden die in 2021 bij mogelijk
gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslag affaire zijn ontstaan10. In het kader
van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire heeft de Staatssecretaris toen
toestemming aan UWV en de SVB gegeven om voor deze specifieke categorie
terugvorderingen, toe te staan dat de ouders niet worden geconfronteerd met een
hogere terugbetaling dan wanneer zij in 2021 hadden kunnen terugbetalen.
Ouders kunnen zich nog tot en met 31 december 2023 melden bij de
Uitvoeringsorganisatie Herstel Toeslagen van het ministerie van Financiën, als zij in
de problemen zijn gekomen naar aanleiding van de kinderopvangtoeslagaffaire. De
komende jaren zullen UWV en de SVB dan ook te maken krijgen met potentieel
gedupeerde ouders waarvan de publieke schulden gepauzeerd worden. Ook in 2022
en de komende jaren zullen er ouders zijn die als gevolg van deze pauzering worden
geconfronteerd met een hogere terugbetaling dan wanneer zij deze eerder hadden
kunnen terugbetalen. Dit vinden wij ongewenst, omdat de hogere terugbetaling het
directe gevolg is van het pauzeren van de terugbetaling. We hebben daarom UWV
9

Kamerstukken II 2021/2022, 35 925 XV, nr. 91
Kamerstukken II 2021/2022, 31 066, nr. 952

10

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 20 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

en de SVB toestemming gegeven om gedurende de afhandeling van de
hersteloperatie toe te staan dat deze ouders niet worden geconfronteerd met een
hogere terugbetaling.
Het verlagen van het terugvorderingsbedrag voor deze groep ouders is nadrukkelijk
een eenmalige oplossing. Dit betekent voor deze ouders een verlaagd bruto
terugvorderingsbedrag. Ouders hebben dan nog steeds de mogelijkheid om
voorlopige aangifte bij de belastingdienst te doen.
Ontwikkelingen in dienstverlening WIA
In augustus 2022 is een brief over de aanpak van WIA-hardheden en mismatch
sociaal-medisch beoordelen11 verstuurd. Het aantal verzekeringsartsen blijft de
komende periode in het meest gunstige scenario gelijk, terwijl de vraag naar
(her)beoordelingen verder toeneemt. Hierdoor moeten (ex-)werknemers lang
wachten op hun (her)beoordeling, wat onzekerheid geeft over het recht op (en de
hoogte van) een uitkering. Daarbij levert het ook voor veel werkgevers onzekerheid
op.
In deze brief zijn daarom maatregelen beschreven die nodig zijn om op de korte en
middellange termijn de mismatch te verkleinen en de negatieve impact op (ex)werknemers en werkgevers zoveel mogelijk te beperken. UWV is vanaf 1 oktober
2022 bezig om de kortetermijnmaatregelen te implementeren en uit te voeren. In
het eerste kwartaal van 2023 zal een stand van zaken worden gegeven over de
implementatie van onder andere de kortetermijnmaatregelen. Daarbij zal dan ook
de verkenning van de middellange termijn maatregelen worden meegenomen, die
tevens in de Kamerbrief van 26 augustus 2022 is aangekondigd.
Toerekensystematiek ERD/WGA
Indien een (ex-)werknemer arbeidsongeschikt wordt en een uitkering op grond van
de Werkhervattingsregeling Gedeeltelijke Arbeidsgeschikten (WGA) ontvangt, dan
wordt die uitkering tien jaar lang aan werkgevers toegerekend. In de Stand van de
uitvoering van juni 2022 is aangegeven dat de tien jaar periode een risico vormt,
onder meer doordat er in de periode van tien jaar een substantiële kans is op fusies,
overgangen van ondernemingen of splitsingen van bedrijven. Het toerekenen van
lasten voor de premiedifferentiatie is hierdoor complex. Daarnaast ontstaat er
hierdoor vaak een waaier aan belanghebbende werkgevers aan wie UWV kopieën
van uitkeringsbeschikkingen moet versturen op grond van de Algemene wet
bestuursrecht. Zo krijgen ook werkgevers waar de betrokken uitkeringsgerechtigde
niet werkt, een kopie. Dat levert voor werkgevers onduidelijkheid op.
Deze complexiteit proberen wij te beperken door samen met de Belastingdienst en
UWV mogelijkheden te onderzoeken om de wetgeving te vereenvoudigen. Het
wetsvoorstel beschikking bij overgang van onderneming is een voorbeeld van een
vereenvoudiging. De beoogde inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel is 1
januari 2027. Een andere mogelijke vereenvoudiging, die UWV noemt in zijn
knelpuntenbrief van 17 juni jl., is inkorting van de WGA-risicoperiode van 10 naar 5
jaar. Wij hebben onlangs de onafhankelijke commissie Toekomst
arbeidsongeschiktheidsstelsel ingesteld om te adviseren over een
toekomstbestendig stelsel. Een dergelijke stelselwijziging past binnen de
taakopdracht van de commissie, waarin wij de commissie vragen om aandacht te
hebben voor de uitvoerbaarheid, betaalbaarheid en uitlegbaarheid van het stelsel.12
11

Kamerstukken II 2022/2023, 26 448 nr. 685

12

Kamerstukken II 2022/2023, 26448, nr. 691

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 21 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Doorontwikkeling activerende dienstverlening voor mensen met een
arbeidsbeperking (WGA)
Voor de doorontwikkeling van de WGA-dienstverlening loopt een
onderzoeksprogramma over de periode 2017–2025. Om hier meer zicht op te
krijgen, heeft het onderzoeksbureau De beleidsonderzoekers in een midterm review
de huidige stand van zaken van het onderzoeksprogramma en de WGAdienstverlening in beeld gebracht13.
Wij constateren op basis van deze rapporten dat we op koers liggen om bij
afronding van het onderzoeksprogramma inzicht te kunnen verschaffen in de
doelmatigheid en doeltreffendheid van de WGA-dienstverlening. De midterm review
laat ook zien dat UWV de afgelopen jaren veel heeft geïnvesteerd in het versterken
van de WGA-dienstverlening en dat UWV conform afspraak uitvoering geeft aan de
basale dienstverlening. Dit betekent dat er voor meer burgers reintegratiedienstverlening wordt ingekocht en dat de doelstelling van tenminste één
en gemiddeld twee gesprekken per jaar ruimschoots wordt behaald.
Scholingsexperiment WGA-gerechtigden
Met het experiment voor WGA-gerechtigden willen wij de werkhervattingskans
vergroten van WGA’ers die medisch gezien schoolbaar zijn. Het experiment is op
1 juni 2022 gestart met vier regionale scholingspilots. Voor 2022 en 2023 wordt in
de pilots rekening gehouden met 50 leerwerktrajecten en 100 taaltrainingen per
jaar. Deelnemers doen nieuwe vaardigheden op die afgerond worden met een
praktijkverklaring, mbo-certificaat of zelfs een mbo-diploma.
Tegelijk met de pilots loopt ook vanaf juni 2022 een evaluatiestudie in de vorm van
een lerende evaluatie. De sociale partners zijn betrokken bij de uitvoering van de
pilots via de begeleidingscommissie. Deze lerende evaluatie is nodig om het
scholingsconcept voor de WGA solide neer te zetten en na te gaan of en hoe deze
aanpak werkt. Leeropbrengsten worden direct meegenomen in de pilots. De eerste
tussentijdse resultaten van de pilots zijn rond mei 2023 beschikbaar.
Actualiteit onvoldoende rekening houden met zelfstandig inkomen genoten in de
uitkeringen voor WIA
Inkomsten uit werkzaamheden als zelfstandige dienen te worden verrekend met SVuitkeringen (AW, IOW, ZEZ, ZW en TW; niet WW). Informatie over deze inkomsten
ontvangt UWV van de Belastingdienst. UWV gebruikt voor de uitwisseling van deze
informatie met de Belastingdienst een applicatie genaamd Zelfstandigen Applicatie
UWV (ZAU). Hierdoor hoeven zelfstandigen niet zelf jaarstukken aan UWV te
leveren. Eind 2021 is vastgesteld dat in deze applicatie een fout in de software is
opgetreden, waardoor voor een deel van de betrokkenen onjuiste informatie over
inkomsten als zelfstandige aan UWV is geleverd. Dit had tot gevolg dat UWV voor
deze betrokkenen ten onrechte geen of te lage inkomsten met de uitkering
verrekend heeft waardoor betrokkenen een te hoge uitkering hebben genoten.
De groep op wie deze gegevensuitwisseling met de Belastingdienst van toepassing is
omvat circa 16.000 BSN’s. Echter niet op alle betrokkenen is deze omissie van
toepassing. UWV en SZW hebben in september 2022 afspraken gemaakt over
herstel van deze omissie: UWV zal in de periode tot 1 januari 2023 een steekproef
doen onder 300 betrokken BSN’s om een indicatie te krijgen van de omvang aan
13

Kamerstukken II 2022/2023, 26448, nr. 686

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 22 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

teveel verstrekte uitkeringen. In januari 2023 volgt nader overleg tussen SZW en
UWV over verdere besluitvorming. In de volgende Stand van de uitvoering
informeren wij u hier verder over.
Ontwikkelingen in de WW-dienstverlening
Het aantal WW-uitkeringen heeft in oktober dit jaar het laagste niveau ooit bereikt.
Niet eerder constateerde het CBS dat er slechts 150.000 lopende
werkloosheidsuitkeringen werden toegekend. Hier zijn we uiteraard blij mee. Dit
laagterecord kan voor een deel worden verklaard door wijzigingen van het WWstelsel, zoals bijvoorbeeld de verkorting van de maximale uitkeringsduur. Maar ook
het aantal kortdurende WW-uitkeringen is vooral sinds de eerste maanden van 2021
flink afgenomen.
Dienstverlening op maat
In de vorige Stand van de uitvoering hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de
effectevaluatie WW-dienstverlening. Uit het eindrapport, aangeboden aan uw Kamer
bij brief van 2 september 202214, weten we dat persoonlijke dienstverlening effectief
is. Ook weten we welke instrumenten we daarbij op welk moment het beste voor
specifieke groepen kunnen inzetten. SZW en UWV gaan met elkaar in gesprek over
de bevindingen van het onderzoek en bezien welke lessen hieruit kunnen worden
getrokken ten behoeve van de doorontwikkeling van het structurele beleid.
Tijdelijke overcapaciteit
In de vorige Stand van de uitvoering hebben wij u geïnformeerd dat er bij UWV
sprake was van een tijdelijke overcapaciteit binnen de WW-dienstverlening. Dat was
de afgelopen maanden nog steeds het geval. Reden hiervoor is dat de instroom in
de WW lager bleek te zijn dan verwacht. UWV maakt gebruik van deze
overcapaciteit door de dienstverlening tijdelijk te intensiveren waar dit het meest
wenselijk is en door een deel van de medewerkers WW om te scholen, zodat zij
ingezet kunnen worden voor de AG-dienstverlening. Twee voorbeelden van
intensivering zijn als volgt: UWV spreekt alle cliënten bij de start van de WWdienstverlening. Circa 70% van de WW-gerechtigden die relatief kort in de WWdienstverlening zitten, benadert UWV in 2022 persoonlijk. Voordat er sprake was
van overcapaciteit werden alleen WW-gerechtigden met een lage hervattingskans
snel persoonlijk benaderd voor advies door een UWV-adviseur. Ook worden mensen
die langer dan één jaar in de WW zitten nu intensiever begeleid dan voorheen. De
intensievere begeleiding bestaat bijvoorbeeld uit meer gesprekken met UWVadviseurs en uit coaching. Ook is er meer tijd voor de begeleiding per cliënt
beschikbaar.
Scholingsbudget WW
Het scholingsbudget WW is in 2022 als tijdelijke voorziening verlengd en wordt
vanaf 2023 een structureel instrument voor UWV met een jaarlijks budget van €14
miljoen (inclusief uitvoeringskosten).
Onderzoek vereenvoudigingsaspecten Wajong
Begin 2023 starten we met een kwalitatief onderzoek naar de
vereenvoudigingsaspecten van de Wet vereenvoudiging Wajong en de beleving van
de persoon met een Wajong-uitkering. Samen met een jaarlijkse monitorrapportage
die begin 2023 naar de Eerste en Tweede Kamer zal worden verzonden, vormt dat
input voor de wetsevaluatie in 2025.

14

Kamerstukken II 2021/2022, 26 448, nr.686

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 23 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Informeren over transactiekosten bij buitenlandse rekeningen
UWV heeft signalen ontvangen dat sommige uitkeringsgerechtigden met een Turkse
bankrekening vanaf november 2021 extra kosten in rekening gebracht krijgen. Met
de overgang naar het betalingssysteem Target-2 zijn er Turkse banken die andere
kosten voor de betalingen van het UWV naar Turkije berekenen. De oorzaak ligt in
de bankvoorwaarden en de kosten die zij rekenen voor een buitenlandse
overboeking. De reden voor de overstap naar Target-2 is dat de oude manier van
betalen sterk verouderd was. In de motie Van Baarle15 wordt verzocht om situaties
waarin uitkeringsgerechtigden er financieel op achteruit zijn gegaan, in
internationaal verband en in de richting van betreffende banken, aan te kaarten en
deze uitkeringsgerechtigden te voorzien van voorlichting.
UWV heeft in augustus op drie plekken de communicatie aangepast:
1. in het belscript voor de medewerkers van het Klant Contact Centrum;
2. via een toevoeging in de eerste brief met uitleg over AW-uitkeringen zoals
de WAO;
3. via algemene informatie op de website van UWV.
In de communicatie komt nu de volgende tekst terug: ‘Het kan zijn dat uw bank
kosten in rekening brengt voor het overmaken van uw uitkering. Dit hangt af van
het land waar uw bank is gevestigd’. Daarnaast heeft de G20 het verbeteren van
grensoverschrijdende internationale betalingen tot prioriteit gemaakt en een
routekaart opgesteld met 19 bouwstenen voor het verbeteren van
grensoverschrijdende betalingen. Eén van de doelstellingen is het omlaag brengen
van de kosten van grensoverschrijdende betalingen. De Nederlandsche Bank is
namens Nederland betrokken samen met verschillende private partijen, zoals
banken.
Lager aantal aanvragen Toeslagenwet door een nieuw UWV-systeem
In het achtmaandenverslag heeft UWV gemeld dat het aantal aanvragen voor een
Toeslagenwetuitkering naast een WW-uitkering het afgelopen jaar met 40% is
afgenomen. Deze afname is volgens UWV deels te verklaren uit de afname van het
aantal WW-aanvragen. Daarnaast speelde volgens UWV ook de introductie van de
WW-klantapplicatie in november 2021 een rol. Deze applicatie is door UWV
ontwikkeld als een extra serviceverlening om WW-aanvragers te wijzen op de
mogelijkheid van een aanvullende toeslag. De applicatie heeft tot doel het nietgebruik terug te dringen. Omdat gebleken is dat de boodschap van de applicatie
onvoldoende duidelijk overkwam, is deze eind oktober zodanig aangepast, dat
mensen die een WW-uitkering aanvragen automatisch ook een
Toeslagenwetuitkering aanvragen tenzij ze daar overduidelijk geen recht op hebben.
Het is niet zo dat door de oorspronkelijke opzet van de applicatie aan
uitkeringsgerechtigden het recht op een toeslag op grond van de Toeslagenwet is
ontzegd of onthouden.
3.4

Ontwikkelingen dienstverlening van de SVB
Terugdringen niet-gebruik AIO
De tijdelijke regeling pilot gerichte bevordering gebruik AIO is op 21 september
2022 gepubliceerd. De pilot is direct daarna van start gegaan en loopt tot medio
2023. In de pilot identificeert en benadert de SVB potentiële AIO-gerechtigden met
behulp van inkomensgegevens van UWV. Daarbij onderzoekt de SVB wat de reden is
dat burgers de AIO-uitkering niet hebben aangevraagd als er sprake is van bewust
15

Kamerstukken II 2021/2022, 26 448, nr. 671.

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 24 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

niet-gebruik. Tevens wordt onderzocht of en in hoeverre de SVB in staat is door een
gerichte benadering het niet-gebruik in het vervolg te voorkomen.
In de eerste twee weken van november heeft de SVB aan ongeveer 1.000 potentiële
AIO-gerechtigden een brief gestuurd. Inmiddels hebben de eerste potentiële AIOgerechtigden contact met de SVB opgenomen. Burgers die niet reageren op de brief,
worden gebeld als er een juist telefoonnummer beschikbaar is. Lukt het niet om op
deze manier contact op te nemen, dan stuurt de SVB een handgeschreven kaartje
met het verzoek om telefonisch contact met de SVB op te nemen.
Herstelactie kindgebonden budget
Vanaf medio 2019 vond de herstelactie kindgebonden budget plaats bij Toeslagen.
Dit herstel was nodig als gevolg van een omissie in de uitvoering door Toeslagen,
waardoor een aantal ouders over de periode 2013-2019 onterecht geen
kindgebonden budget ontvingen. Een kleine groep ouders heeft in juni 2022 ten
onrechte een betaling ontvangen van Toeslagen over de herstelperiode. Uw Kamer
is hierover en over de aanpak om deze fout te herstellen bij brief van 13 juli jl.
geïnformeerd16.
Voor de burger (of diens partner) die ook een gezinsbijslag ontvangt uit een ander
land, verzorgt de SVB de betaling van het kindgebonden budget. Deze burgers
worden over de fout door de SVB geïnformeerd. Voor onterechte uitbetalingen
wordt, als dat mogelijk is, een invorderingstraject gestart. Hierbij hanteert de SVB
alle gebruikelijke waarborgen, waaronder de mogelijkheid van een betalingsregeling
op maat.
Telewerken grensarbeiders
Van 20 maart tot 1 juli 2022 heeft de SVB coronabeleid uitgevoerd. Dit beleid hield
in dat thuiswerken in een andere EU-lidstaat geen gevolgen had voor waar iemand
sociaal verzekerd was. Op 1 juli 2022 is dit coronabeleid beëindigd en is er in EU
verband (Administratieve Commissie) afgesproken dat thuiswerken in een andere
lidstaat tijdens de transitieperiode tot 1 januari 2023 geen gevolgen heeft voor waar
iemand sociaal verzekerd is. Deze transitieperiode is op voorstel van Nederland
verlengd tot 1 juli 2023.
De SVB heeft de gevolgen en risico's in kaart gebracht van de transitieperiode.
Daarnaast heeft de SVB in beeld gebracht welke uitvoeringsconsequenties en risico's
zijn verbonden aan mogelijke scenario's na afloop van de transitieperiode.
Gevolgen verlenging transitieperiode
De SVB wijst er in een uitvoeringstoets op dat de transitieperiode geen rechtsgrond
heeft omdat zonder wettelijke bepaling wordt afgeweken van de aanwijsregels uit de
Europese sociale zekerheidsverordening 883/2004. Het gevolg kan zijn dat in
mogelijke toekomstige juridische procedures alsnog de toepasselijke wetgeving op
grond van de aanwijsregels uit Verordening 883/2004 moet worden vastgesteld.
Hierdoor kunnen mensen met terugwerkende kracht in Nederland verzekerd raken.
Als het om tijdvakken uit een verder verleden gaat, heeft betrokkene ook over die
tijdvakken recht op de daarbij behorende sociale zekerheidsvoorzieningen (met
name AOW en kinderbijslag) zonder dat daarover premie is betaald. Dit kan op
lange termijn gevolgen met zich meebrengen voor de uitkeringslasten en
uitvoeringskosten. Tegelijkertijd blijven deze financiële gevolgen volgens de huidige
inschatting beperkt, omdat het om een beperkte periode gaat (maart 2020 tot einde
16

Kamerstukken II 2021/2022, 35 010, nr. 27

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 25 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

transitieperiode, vooralsnog voorzien tot 1 juli 2023). De vraag of dit risico zich gaat
realiseren kan op dit moment niet beantwoord worden. Er wordt aangenomen dat de
meeste mensen juist willen dat (tijdelijk) wordt afgeweken van de regels uit
Verordening 883/2004, omdat zij anders in hun woonland voor een beperkte
periode verzekerd zouden raken in plaats van in de lidstaat van de werkgever.
Uitvoerbaarheid toekomstscenario's
In de huidige tijdsgeest lijkt telewerken voor veel mensen steeds meer een
onderdeel te vormen van de alledaagse werkpraktijk. De SVB begrijpt dat meer
flexibiliteit gewenst is in de verzekeringsvaststelling van personen die over de grens
telewerken. De vraag is hoe het faciliteren van grensoverschrijdend telewerken
bereikt kan worden op een zo goed en eenvoudige mogelijke wijze. De SVB heeft
daarom op eigen initiatief een uitvoeringstoets uitgebracht over de mogelijke
toekomstscenario's na afloop van de transitieperiode. De SVB geeft in deze
uitvoeringstoets inzicht in de randvoorwaarden die voor de SVB belangrijk zijn om
zowel rechtszekerheid vanuit burgerperspectief als ook uitvoerbaarheid te
garanderen. De belangrijkste drie randvoorwaarden voor de SVB zijn:
1) een uniforme toepassing en uitvoering van de aanwijsregels uit Verordening
883/2004;
2) een duidelijke rechtsgrond;
3) een voorbereidingstijd van een jaar in verband met werving en opleiding van
nieuwe medewerkers en het aanpassen van de SVB-systemen. Invoering van
wijzigingen binnen een korter tijdsbestek is onuitvoerbaar.
Voor de structurele en langere termijn is een wijziging van Verordening 883/2004
wenselijk. Voor de kortere termijn heeft de SVB een sterke voorkeur voor een
variant waarin Nederland overeenkomsten sluit met zoveel mogelijk andere lidstaten
waarbij door toepassing van een nieuwe aanwijsregel kan worden afgeweken van de
bestaande aanwijsregels uit Verordening 882/2004 (categorale artikel 16
overeenkomst).
Onze inzet in Europa en vervolg
Voor de korte termijn hebben wij ons in Europa ingezet voor de totstandkoming van
de transitieperiode om te voorkomen dat burgers en uitvoering met een abrupte
verandering in de sociale zekerheid worden geconfronteerd. De verlenging van de
transitieperiode moet lidstaten de tijd geven om een oplossing uit te werken, zonder
dat burgers en uitvoering met tussentijdse wijzigingen worden geconfronteerd.
Tegelijkertijd pleit Nederland in Europa voor codificatie of publicatie van het
Coronabeleid en de transitieperiode. De discussie hierover loopt nog.
Voor een oplossing na afloop van de transitieperiode zetten SZW en de SVB zich in
EU-verband gezamenlijk in voor een verwezenlijking van het voorkeursscenario van
de SVB (een categorale artikel 16 overeenkomst met een nieuwe aanwijsregel). Op
dit moment staan nog niet alle lidstaten dezelfde oplossing voor. We zullen daarom
met een open blik kijken naar alternatieve oplossingsrichtingen waarvoor voldoende
draagvlak onder de lidstaten bestaat.
Tot slot is de kans dat lidstaten een voorbereidingsperiode van een jaar
overeenkomen gering. Over de uitvoeringsrisico's die dit met zich meebrengt en de
voorbereidingen die de SVB ondanks het onzekere toekomstscenario vast kan
treffen zijn wij in gesprek met de SVB.

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 26 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Verlenging overbrugging OBR
In het kader van de problematiek rondom het AOW-hiaat van arbeidsongeschikte
zelfstandigen hebben wij besloten de Tijdelijke Overbruggingsuitkering (OBR) te
verlengen met twee jaar, tot 1 januari 2025. Op 21 oktober jl. hebben we de brief
waarin deze verlenging wordt aangekondigd met de kabinetsreactie17 op de moties
Leijten/Peters18 naar uw Kamer gestuurd. De wijzigingsregeling is op 1 november
2022 gepubliceerd. Met het oog op een tijdige en zorgvuldige implementatie had de
SVB gevraagd de regeling voor 1 oktober 2022 te publiceren in verband met de
voorbereidende werkzaamheden. De verlate publicatie van de OBR zet de
uitvoerbaarheid onder druk. Het informeren van de eerste potentieel OBRgerechtigden in 2023 kan pas in december 2022 plaatsvinden. Het is niet
uitgesloten dat de beoordeling van aanvragen en het toekennen van de OBR pas na
het bereiken van de 65-jarige leeftijd plaatsvindt. De uitkering wordt in dat geval
met terugwerkende kracht uitbetaald.
Toepassing Woonlandbeginsel AKW
Er zijn burgers voor wie recht op AKW ontstaat omdat zij in Nederland werken, maar
van wie het formele woonland niet Nederland is, en van wie de kinderen in
Nederland verblijven. Op hen is het woonlandbeginsel van toepassing, wat tot
gevolg heeft dat de hoogte van de AKW wordt aangepast aan het kostenniveau in
het formele woonland. Dit geldt onder andere voor werkende Oekraïense
ontheemden. De SVB past het woonlandbeginsel in de praktijk niet toe op in
Nederland verblijvende kinderen. De vraag is gerezen of het de bedoeling van de
wet is om het woonlandbeginsel toe te passen op in Nederland verblijvende
kinderen, omdat dit tot een korting op de AKW leidt.
De SVB en SZW zijn het erover eens dat de toepassing van het Woonlandbeginsel
op in Nederland verblijvende kinderen ongewenste effecten heeft. De intentie is een
wijziging door te voeren door middel van opname in Nota van Wijziging bij de
Verzamelwet SZW 2023, zodat het woonlandbeginsel niet langer van toepassing is
op in Nederland verblijvende kinderen. Dit verandert de bestaande
uitvoeringspraktijk niet. Tot het moment van inwerkingtreding van de Verzamelwet
SZW 2023 continueert de SVB de bestaande praktijk waarin het Woonlandbeginsel
niet wordt toegepast.
Regeling Tegemoetkoming Stoffengerelateerde Beroepsziekten
Ieder jaar overlijden in Nederland circa 3.000 mensen als gevolg van blootstelling
aan gevaarlijke stoffen tijdens hun werk. Nog veel meer mensen worden hierdoor
ernstig ziek. Het doen van een schadeclaim hiervoor kan ingewikkeld, langdurig,
kostbaar zijn, met het risico op weinig succes. Hierover heeft de commissie Heerts
in mei 2020 een rapport uitgebracht. De commissie stelde voor een
tegemoetkoming te introduceren voor werkenden die ernstig ziek zijn geworden
door blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
Per 1 januari 2023 treedt de Tegemoetkomingsregeling Stoffengerelateerde
Beroepsziekten (TSB) in werking. De SVB is benoemd als uitvoerder van de
regeling in samenwerking met het Instituut Stoffengerelateerde Beroepsziekten
(ISBG) en het Landelijk expertisecentrum stoffengerelateerde beroepsziekten
(Lexces).
De drie uitvoerende partijen hebben onderling een strakke taakverdeling:
17

Kamerstukken II, 2022/2023, 32 163, nr. 55

18

Kamerstukken II, 2021/2022, 35 666, nr. 4 en 5

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 27 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022





Het ISBG verzorgt alle klantcontacten; zorgt ervoor dat er een volledig
dossier over de aanvraag komt en adviseert SVB over de aanvraag;
Deskundigenpanels die zijn ondergebracht bij Lexces beoordelen of sprake is
van de betreffende beroepsziekte;
SVB beslist op basis van het ontvangen advies over de aanvraag, keert de
tegemoetkoming bij een positief advies uit en handelt in voorkomende
gevallen bezwaar en beroep af.

Naast deze uitvoerders wordt een adviescommissie (bij Lexces) ingesteld, die gaat
adviseren over de uitbreiding van de lijst van beroepsziekten, waarvoor de regeling
geldt. Daarnaast stelt de commissie een bij de regeling horend afwegingskader
causaliteit op, evenals protocollen die per beroepsziekte worden opgesteld.
De interne voorbereidingen bij de SVB en ketenpartners zijn in volle gang. In een
implementatieteam wordt door de drie uitvoeringsorganisaties samengewerkt aan
de voorbereidingen. Rekening wordt gehouden met 2500 aanvragen en 1500
tegemoetkomingen in 2023, maar het is moeilijk in te schatten hoeveel aanvragen
daadwerkelijk zullen worden gedaan. Gezien die onzekerheid en de start van een
nieuwe uitvoeringsketen, bestaat het risico dat in 2023 aanvragen te maken krijgen
met langere doorlooptijden. Als blijkt dat er langere doorlooptijden ontstaan, zal
hier in de communicatie richting de aanvragers aandacht aan worden besteed.
Bestuursrecht op maat
Binnen het traject Bestuursrecht op Maat werkt de SVB aan een herijking van haar
beleidsregels vanuit burgerperspectief. Bestuursrecht op Maat staat voor een
omgang met burgers en regels, waarbij de menselijke maat centraal staat. De SVB
signaleert ook waar burgers in de knel komen door wet- en regelgeving. Hierbij
wordt gekeken naar de uitkomst van een regel voor de individuele burger.
Zo heeft de SVB in 2022 gewerkt aan het meer burgervriendelijk maken van
beleidsregels, bijvoorbeeld door het versoepelen van de regels bij het te laat
aanvragen van AOW- en Anw-uitkeringen. De SVB zette in 2022 verder in op
juridische maatwerkgarages voor intervisie en het bespreken van dilemma’s op
casusniveau. Ook zijn ‘SVB-Talks’ gelanceerd om medewerkers mee te nemen in de
beweging naar nog burgergerichter werken. Daarnaast wordt mediation
(bemiddeling bij conflicten) vaker ingezet waardoor juridische procedures kunnen
worden voorkomen.
3.5

Pilot UWV en juridisch loket
Afgelopen jaar heeft UWV een pilot afgerond met het Juridisch Loket waarbij in een
zo vroeg mogelijk stadium proactief werd samengewerkt om cliënten te informeren
en te ondersteunen bij een afwijzende beslissing of het uitblijven van een besluit.
Na een evaluatie met de deelnemende partijen is geconcludeerd dat de pilot
succesvol was. Over structurele verankering van deze werkwijze volgt binnenkort
formele besluitvorming.

3.6

Ontwikkelingen STAP-budget
Sinds dit jaar is het STAP-budget beschikbaar als leer- en ontwikkelbudget dat
mensen kan motiveren om zich te blijven ontwikkelen en om eigen regie te pakken
op hun loopbaan. Inmiddels zijn er vijf tijdvakken geweest waarin ruim 180 miljoen
euro aan subsidiebudget is aangevraagd door circa 200.000 mensen. Het
subsidiebudget is telkens binnen enkele uren volledig aangevraagd. Dat geeft aan

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 28 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

dat STAP voorziet in een scholingsbehoefte. Uit de gebruikscijfers blijkt dat een
brede groep het STAP-budget weet te vinden en dat de regeling ook mensen bereikt
die weinig gebruik maakten van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven. Zo heeft de
helft van de aanvragers maximaal een mbo-achtergrond.
UWV is de uitvoerder van de afhandeling van deze subsidieaanvragen. UWV heeft
hier veel werkzaamheden aan gehad, wat in goede samenwerking is gegaan met de
ketenpartners DUO, SZW, OCW, erkennende organisaties vanuit
kwaliteitskeurmerken en opleiders. Het STAP-budget is in maart neergezet als
basisvariant, welke verder zou worden ontwikkeld. De afgelopen periode is gewerkt
aan een stabiele uitvoering en uitbreiding van de faciliteiten, zoals een route van
aanvragen via de UWV-kantoren voor minder digivaardige burgers. Verdere
doorontwikkeling staat voor 2023 gepland. Tot slot is er veel aandacht geweest voor
een juiste naleving van de STAP-regeling, met name door opleiders. In de laatste
tijdvakken heeft dit tot veel inspanning geleid en er wordt nu in goed overleg tussen
de ketenpartners gekeken naar aanscherping van de regelgeving (en handhaving).
In een recente Kamerbrief over STAP-budget is hier nader op ingegaan19.

19

Kamerstukken II 2022/2023, 30 012, nr. 148

Hoofdstuk 3 Dienstverlening

Pagina 29 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

4

Handhaving

Hoofdstuk 4 Handhaving

Pagina 30 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Handhaving is in de sociale zekerheid van belang om misbruik te voorkomen en te
bestrijden. Dit is nodig om het draagvlak voor de sociale zekerheid te behouden. In
de brief van 18 juli 202220 over de herijking van het handhavingsinstrumentarium in
de sociale zekerheid is toegelicht hoe er wordt gewerkt aan een handhavingsstelsel
dat werkt vanuit vertrouwen, met alertheid voor daadwerkelijk misbruik. In dit
hoofdstuk wordt nader ingegaan op onder andere het onderzoek naar de signalen
uit de Fraude Signalering Voorziening en aspecten rond de internationale
handhaving bij de SVB.
4.1

Handhaving UWV
Ontwikkelingen en raamwerk risicoscans
Risicoscans zijn een vorm van risicogericht handhaven21 en hebben als doel gericht
te controleren op regelovertreding. Door het gebruik van risicoscans kan UWV zich
richten op de uitkeringsgerechtigden die mogelijk de regels overtreden. Zo hebben
goedwillende burgers minder last van onderzoeken of controles. Risicoscans bepalen
niet of mensen daadwerkelijk een overtreding hebben begaan. Ze geven een
indicatie van een verhoogde kans op regelovertreding en een aanleiding om een
onderzoek te starten. Beslissingen worden nooit automatisch genomen en blijven
altijd mensenwerk. Deze worden altijd, op basis van zorgvuldig dossieronderzoek,
genomen door medewerkers van UWV. Om vooringenomenheid, blinde vlekken en
discriminatie te voorkomen, is het van belang om heel zorgvuldig te werk te gaan.
UWV heeft dan ook een zogenaamd Model Risk Management raamwerk ontwikkeld
zodat de risicoscans voldoen aan de kaders van de huidige wet- en regelgeving
(zoals de AVG-richtlijnen) en richtlijnen met betrekking tot algoritmes en
aanpalende terreinen opereren (zoals het toetsingskader van de Algemene
Rekenkamer).
In de vorige Stand van de uitvoering hebben wij aangegeven dat UWV op ons
verzoek is overgegaan tot structurele implementatie van de risicoscan verwijtbare
werkloosheid, de risicoscan verblijf buiten Nederland en het daaraan ten grondslag
liggende Model Risk Management. Wij voeren structureel overleg met UWV in het
kader van het verdere verloop en de ontwikkelingen van het implementatieproces.
Hieruit is gebleken dat UWV het implementatieproces zal afronden rond het einde
van 2022.
Vervolgonderzoek verwijtbare werkloosheid
UWV is momenteel bezig met de voorbereidingen voor het vervolgonderzoek naar
de intensivering van de controle op verwijtbare werkloosheid. Het vervolgonderzoek
moet aantonen dat deze risicogerichte controle op verwijtbare werkloosheid
daadwerkelijk efficiënter is ten opzichte van andere (in het onderzoek betrokken)
manieren van controleren. In 2023 zal dit onderzoek worden opgeleverd en met uw
Kamer worden gedeeld. Op basis van de uitkomsten van dit onderzoek zullen, in
afstemming met UWV, structurele keuzes worden gemaakt over een doelmatige
controle op verwijtbare werkloosheid.
Sollicitatieactiviteiten
Wij hebben UWV verzocht de risicoscan sollicitaties te implementeren. Ook over het
verdere verloop en de ontwikkelingen van dit implementatieproces voert ons
departement structureel overleg met UWV. De implementatie is dit jaar gestart.

20

Kamerstukken II 2021/2022, 17 050, nr. 603

21

Risicogericht handhaven is één van de uitgangspunten, zoals ook uitgewerkt in de
Handhavingskoers 2022-2025 (Kamerstukken II, 17 050, nr. 602).
Hoofdstuk 4 Handhaving

Pagina 31 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

UWV verwacht dat deze risicoscan in het eerste kwartaal van 2023 volledig is
geïmplementeerd.
Uitkomsten doorlichting sociale zekerheid op misbruikrisico’s en afwegingskader
Via een breed extern onderzoek worden de verschillende wetten die UWV uitvoert
successievelijk doorgelicht op misbruikrisico’s. De risico’s worden gewogen en
geprioriteerd via het afwegingskader, dat in opdracht van UWV en SZW is
ontwikkeld. Op basis hiervan stelt UWV indien nodig en waar mogelijk aanvullende
beheersmaatregelen voor, waarover besluitvorming plaatsvindt tussen UWV en
SZW.
Dit proces is voor de WW helemaal doorlopen en afgerond met besluitvorming over
en aanvullende financiering van beheersmaatregelen. Een overzicht van de
beheersmaatregelen op hoofdlijnen is te vinden in het Meerjarenplan Handhaving
2023-2026 van UWV dat als bijlage bij deze Stand van de uitvoering is verzonden.
Bij de beheersmaatregelen WW zijn eventuele aanvullende maatregelen ten aanzien
van risico’s met een landsgrensoverschrijdend karakter niet meegenomen. Gezien
de afwijkende en complexe aard als ook de onderlinge samenhang van deze
internationale risico’s is besloten om besluitvorming hierover afzonderlijk voor alle
wetten te laten plaatsvinden.
Voor de ZW en WIA vindt op dit moment besluitvorming plaats over de
beheersmaatregelen. De uitkomsten hiervan zullen wij met u delen in de
eerstvolgende Stand van de uitvoering. Ook voor de TW wordt op dit moment een
start gemaakt met het in kaart brengen van mogelijke beheersmaatregelen. De TW
is inmiddels doorgelicht op mogelijke misbruikrisico’s, waarvan u in de bijlage het
onderzoek aantreft. De WAO bevindt zich momenteel in de fase waarin de risico’s
worden gewogen en vervolgens worden geprioriteerd. De Wajong en WAZO worden
momenteel doorgelicht op mogelijke misbruikrisico’s.
4.2

Handhaving SVB
De SVB richt zich, ook internationaal, in de eerste plaats op preventie. Zo investeert
de SVB in contact met burgers in het buitenland en het vereenvoudigen van
formulieren. De Bureaus Sociale Zaken dragen hieraan bij door het geven van
voorlichting in het buitenland.
Vermogensonderzoeken
Bij de uitvoering van de Aanvullende Inkomensvoorziening Ouderen (AIO)
controleert de SVB in het buitenland op niet-gemeld vermogen. Tussen de SVB en
SZW zijn afspraken gemaakt over de uitvoering van drie gezamenlijke
projectvoorstellen van UWV en de SVB. Deze projecten hebben als doel
intensivering en verbetering van de aanpak van onderzoeken naar vermogen in het
buitenland. De projecten zijn in 2022 gestart.
Daarnaast is er door de SVB aanvullende financiering verkregen voor intensivering
van onderzoek naar vermogen onder de AIO-gerechtigden. In 2022 heeft dit geleid
tot een project vakantiemeldingen, op basis van meldingen van langdurig verblijf
van AIO-gerechtigden in het buitenland. Hierbij maakt de SVB ook gebruik van de
inzet van de Attachés voor Sociale zaken en het netwerk van vertrouwenspersonen
in overige landen.
Toepasselijke wetgeving (TPW)
Handhaving TPW richt zich op het voorkomen en beëindigen van schijnconstructies
op de arbeidsmarkt. Dit heeft als doel dat in het juiste land socialezekerheidsrechten

Hoofdstuk 4 Handhaving

Pagina 32 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

worden opgebouwd en gebruikt. TPW-onderzoeken zijn ingewikkeld en
arbeidsintensief. Ze worden gedaan in samenwerking met ketenpartners in
Nederland en zusterorganen in het buitenland, bijvoorbeeld met gezamenlijke
inspecties. De SVB heeft het afgelopen jaar geïnvesteerd in opleiding, ontwikkelen
formats/werkwijzen en ketensamenwerking. Hierdoor kan de komende jaren focus
gelegd worden op de onderzoeken en bedrijfsbezoeken. Er zijn ook mogelijkheden
om datagedreven en risicogerichte onderzoeksprojecten uit te voeren zodat niet
alleen reactief maar ook proactief gehandhaafd kan worden. Data zullen daarnaast
gebruikt worden ter versterking van preventie.
4.3

Landelijke Stuurgroep Interventieteams (LSI)
Om handhaving in het sociale zekerheidsdomein meer integraal te benaderen
bestaat sinds 2003 de 'Samenwerkingsovereenkomst voor Interventieteams'. Op
basis van dit convenant wordt in Interventieteams samengewerkt om oneigenlijk
gebruik en misbruik van uitkeringen en toeslagen op het gebied van sociale
zekerheid, en daarmee samenhangende misstanden, te voorkomen en terug te
dringen. De samenwerking in de interventieteams is geregeld in art. 64 van de Wet
SUWI. In het convenant zijn de afspraken over de samenwerking vastgelegd. In
2017 is de samenwerking tussen de partners geactualiseerd en uitgebreid en is het
convenant vernieuwd.
In sommige wijken komen sociale en maatschappelijke problemen samen, waarbij
sprake kan zijn van misbruik van voorzieningen. LSI-partners werken daarom
samen in een wijkgerichte aanpak die is gericht op het tegengaan van fiscale,
sociale en arbeidsmarkt-gerelateerde fraude en daarmee samenhangende
misstanden. Een voorbeeld is de aanpak van uitbuiting van arbeidsmigranten,
waarbij een gemeente informatie uit de BRP inbrengt (veel personen ingeschreven
op hetzelfde adres of juist opvallend weinig) en de Nederlandse Arbeidsinspectie
informatie over oneerlijke beloning door het uitzendbureau. Achterliggend doel is de
verbetering van de leefbaarheid in wijken. Uiteraard geldt daarbij het wettelijk
kader, waaronder de doelbinding van LSI voortvloeiend uit art 64 Wet SUWI. De
gekozen interventies dienen geschikt, noodzakelijk en proportioneel te zijn. Er moet
ook worden voorzien in passende waarborgen voor de betrokkenen.
Op 1 december 2022 is de evaluatie van het LSI-convenant gestart. In deze
evaluatie wordt speciale aandacht besteed aan de gegevensuitwisseling. In het
kader van deze evaluatie zal ook een externe doorlichting van het LSI-proces
plaatsvinden met open blik en met gebruikmaking van externe ogen. Ook zullen een
aantal lopende wijkgerichte projecten doorgelicht worden.

4.4

Fraude Signalering Voorziening
Signalen uit de Fraude Signalering Voorziening (FSV) van de Belastingdienst zijn
verstuurd naar derde partijen, waaronder UWV en de SVB22. Uit intern onderzoek
door UWV en de SVB bleek dat er slechts in één geval een gevolg (waarschuwing) is
geweest naar aanleiding van een FSV-signaal, die door de Belastingdienst is
gedeeld. Uit een nadere analyse door de Belastingdienst bleek een aantal van de
gedeelde signalen toch niet uit de FSV te komen. Dit gold ook voor het signaal op
basis waarvan een waarschuwing is opgelegd. De onderzochte delingen uit FSV
hebben dus geen gevolgen hebben gehad bij UWV en de SVB.

22

Kamerstukken II 2021/2022, 31 066, nr. 957

Hoofdstuk 4 Handhaving

Pagina 33 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Op verzoek van SZW heeft de Auditdienst Rijk gekeken naar de aanpak van deze
interne onderzoeken. Met dit onderzoek werd inzicht gegeven in de getroffen
waarborgen voor een zorgvuldige aanpak van dit onderzoek en een volledige
rapportage. Het rapport van de ADR is meegestuurd als bijlage bij deze Stand van
de uitvoering.
In haar rapport geeft de ADR aan dat de interne onderzoeken zorgvuldig zijn
uitgevoerd. De organisaties hebben zelf een interpretatieslag gemaakt over de
informatiebehoefte van de Belastingdienst en daar hun terugkoppeling op
afgestemd. Het valt de ADR op dat redelijk summier is gerapporteerd over de
uitkomsten van de interne onderzoeken. In gesprek met de uitvoerders werd
duidelijk dat dit voortkwam uit het feit dat de informatie uitvraag van de
Belastingdienst niet eenduidig was, er om privacy redenen geen informatie op
casusniveau gedeeld kon worden en er tijdsdruk op het onderzoek zat. Dit laatste
was het geval doordat burgers over eventuele mogelijke gevolgen van de registratie
snel geïnformeerd zouden moeten worden. Om bij een mogelijk vervolgonderzoek te
borgen dat het proces goed verloopt, zullen we vanuit SZW samen met de
uitvoerders in gesprek gaan met de Belastingdienst over de informatie uitvraag, de
wederzijdse verwachtingen en hoe de verantwoording over het onderzoek wordt
vormgegeven.

Hoofdstuk 4 Handhaving

Pagina 34 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

5

Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 35 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Gegevensuitwisseling wordt steeds belangrijker in de publieke dienstverlening om
burgers en ondernemers beter te helpen en de processen van de
uitvoeringsorganisaties te ondersteunen. In dit hoofdstuk gaan wij in op de
voortgang van een aantal aspecten rond gegevensuitwisseling, zoals de
loonaangifteketen en de uitwisseling van matchingsgegevens.
5.1

Ontwikkelingen samenloop detentie en uitkeringen
Detentie kan gevolgen hebben voor het ontvangen van een uitkering. Hiertoe
wisselen UWV, SVB, IB en DJI gegevens uit. Deze gegevensuitwisseling is nog niet
optimaal. In de vorige Stand van de uitvoering hebben we maatregelen en
verdiepingssessies genoemd om een beeld te geven van nog aanwezige knelpunten
in de gegevensuitwisseling. Uit de gegevensvergelijking bij UWV blijkt dat het
proces nog niet geheel sluitend is. Een belangrijk signaal dat naar voren is gekomen
is dat de einddatum van de detentie ontbreekt. Deze uitkomsten worden
meegenomen tijdens de simulatiesessie met DJI, IB en UWV. Tijdens deze sessie
zullen een tweetal oplossingsrichtingen beproefd worden om de
gegevensuitwisseling te verbeteren.
Extra herstelactie overgang sofinummer naar BSN
In 2019 is uit nader onderzoek naar voren gekomen dat een groep gedetineerden
over de periode 2009 tot 2019, in de overgang van sofinummer naar BSN, ten
onrechte niet is gemeld aan de uitkeringsinstanties. SZW voert al enige tijd het
gesprek met de uitvoeringsinstanties over deze groep. Het gaat hier specifiek om de
mogelijkheden en de wenselijkheid rondom het terugvorderen van de
onverschuldigde uitkeringen aan deze groep. Het gesprek is nog gaande en over de
uitkomsten wordt uw Kamer op de hoogte gehouden.

5.2

Datalekken UWV en SVB
Via de Stand van de uitvoering informeren wij uw Kamer periodiek over datalekken
die zich voordoen bij UWV en de SVB. In de periode 1 januari tot en met 30
augustus 2022 hebben er bij UWV en de SVB respectievelijk 554 en 363 datalekken
plaatsgevonden. Het betrof in vrijwel alle gevallen datalekken waarin het om de
persoonsgegevens van één persoon ging met beperkte impact, bijvoorbeeld een
verkeerd geadresseerde brief. Elk datalek is er echter één te veel vanwege de
schending van de privacy van betrokkenen. Alle datalekken zijn gemeld bij de
Autoriteit Persoonsgegevens (AP). In één geval was er sprake van een groter
datalek met meer impact. Deze lichten wij hieronder toe.
Gefingeerde dienstverbanden in de polisadministratie
In de polisadministratie zijn gefingeerde dienstverbanden aangetroffen. Van 85
mensen zijn de persoonsgegevens misbruikt om niet bestaande
arbeidsverhoudingen op te geven bij de Belastingdienst. Hoewel de fout niet bij
UWV lag, heeft UWV de betrokkenen op de hoogte te gesteld van het misbruik van
hun gegevens. Ook zijn eventuele negatieve gevolgen voor betrokkenen
weggenomen en de niet-bestaande dienstverbanden verwijderd.
Resultaten onderzoek AP bij de SVB
Het AP voert een onderzoek uit naar een datalek waarbij een medewerker van de
SVB informatie aan een onbevoegde heeft verstrekt. Dit rapport is nog niet
uitgebracht. Zodra de resultaten bekend zijn informeren we uw Kamer hierover in
de volgende Stand van de uitvoering.

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 36 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

5.3

Informatiebeveiliging en privacy
Informatieveiligheid en privacybescherming SVB
Het verbeteren van de informatieveiligheid, privacybescherming en digitale
weerbaarheid zijn belangrijke prioriteiten voor de SVB. De SVB heeft een aantal
ambitieuze doelen gesteld voor 2025 als het gaat om informatiebeveiliging en
privacy (IB&P). Deze ambities vragen het nodige van specialistische experts, die in
de huidige arbeidsmarkt lastig te werven zijn. Het vraagt ook een groter IB&Pbewustzijn van alle medewerkers binnen de SVB. Wij blijven daarom goed in
gesprek met de SVB over de voortgang van deze doelen en ambities.
Daarnaast schenkt de SVB ook via een aantal andere projecten aandacht aan IB&P.
Ondanks dat de mogelijkheid van een cyberaanval in de toekomst nooit volledig valt
uit te sluiten, zet de SVB in op de concrete verbetering van de cyberveiligheid. Zo
heeft de SVB de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO), samen met de
Algemene Verordening Persoonsgegevens (AVG), opgenomen in haar Security en
Privacy beleid. De SVB zet zich voorts in op het afgeven van een In Control
Verklaring voor de gehele organisatie, volgens de bedoeling van de BIO en AVG. De
SVB verhoogt in 2023 ook de veiligheid van haar IT-diensten. Dit wordt onder
andere gerealiseerd door het uitvoeren van diverse veiligheid verhogende projecten,
zoals de inrichting van het hybride Security Operations Centre (SOC) in 2023.
Voortgang maatregelen SONAR
In de Stand van de uitvoering van december 2020 hebben wij uw Kamer
geïnformeerd over het pakket aan maatregelen dat UWV neemt om de eerder
geconstateerde tekortkomingen van SONAR op het gebied van IB&P op te lossen.
Inmiddels zijn gegevens waarvan de bewaartermijn is verlopen uit SONAR
verwijderd, is er verbeterde logging en monitoring, worden er sterkere
wachtwoorden afgedwongen en is er een ambassadeursnetwerk opgericht dat UWVmedewerkers wijst op het belang van privacy. Ook is het nu mogelijk om gebruikers
van gemeenten op regionaal niveau te autoriseren. Hierdoor heeft nog slechts een
beperkt aantal gemeentelijke gebruikers toegang tot de gegevens in SONAR. UWV
heeft voor de korte en middellange termijn belangrijke risico’s op het gebied van
IB&P zo goed mogelijk gemitigeerd, maar er blijven zoals eerder benoemd
restrisico’s bestaan die inherent zijn aan het verouderde systeem. Pas bij
vervanging van SONAR (niet eerder dan 2025) zal het mogelijk zijn om ook die
restrisico’s te mitigeren.

5.4

Voortgang elektronische gegevensuitwisseling Europa (EESSI)
In de vorige Standen van de uitvoering hebben wij uw Kamer geïnformeerd over de
voortgang van de implementatie van het Europese systeem EESSI (Electronic
exchange of social security information) bij UWV en de SVB. Dit is voor
gegevensuitwisseling tussen sociale zekerheidsinstanties binnen de Europese Unie.
UWV heeft de aansluiting van de processen aan EESSI bijna helemaal afgerond.
Nederland is hierdoor niet meer in overtreding van het E7 besluit. UWV moet nog
één resterend proces implementeren. Deze staat gepland om in december 2022 live
te gaan.
De SVB had alle processen reeds geïmplementeerd die voor hen relevant zijn. Zij
hebben een eigen applicatie gebouwd om met EESSI te werken. Een deel van de

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 37 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

testfase van deze applicatie is afgerond en stap voor stap gaat de SVB over. De
eerste delen zijn inmiddels in productie genomen.
5.5

Voortgang maatregelen loonaangifteketen
In Stand van de uitvoering van juni 2022 hebben wij u geïnformeerd over mogelijke
maatregelen die door de partners in de loonaangifteketen (LAK) zijn
geïnventariseerd, om misbruikrisico’s te onderkennen en te beperken. Ook
informeerden wij u over de verschillende perspectieven en belangen van UWV en de
Belastingdienst op het gebied van handhaving en de samenwerking binnen de LAK.
Ten aanzien van deze maatregelen onderzoeken de betrokken organisaties samen
met de Staatssecretaris van Financiën in afstemming met SZW welke onderdelen
hiervan kansrijk zijn. Hieronder geven wij hiervan de stand van zaken.
Bestrijding misbruik en oneigenlijk gebruik
Ter bestrijding van misbruik en oneigenlijk gebruik detecteert het Analyseteam
Gegevenskwaliteit Loonaangifteketen misbruikrisico’s die gerelateerd zijn aan de
gegevens in de loonaangifte. Met betrekking tot de inkomstenverhoudingen (IKV)
wordt onderzocht of het ontbreken van de optie om de Polisadministratie
ambtshalve aan te passen in alle gevallen in overeenstemming is met de AVGregelgeving.
Gegevenskwaliteit en misbruikrisico’s
De samenwerkingspartijen van de LAK bezien welke verbeteringen er mogelijk zijn
om fouten in de aanlevering van gegevens te verminderen middels een BSNverificatiepunt. Samen met de Rijksdienst voor Identiteitsgegevens (RvIG) wordt
onderzoek verricht naar een mogelijkheid om inhoudingsplichtigen (met name
werkgevers) aan te sluiten op de beheervoorziening BSN. Hiertoe heeft overleg
tussen de ministeries van BZK en Financiën en het Ketenbureau plaatsgevonden.
Vervolgacties worden door de ketenregisseur van de Belastingdienst opgepakt en
verder uitgewerkt.
Met betrekking tot het versneld digitaal terugkoppelen van fouten in de loonaangifte
meldt de Belastingdienst een technische ontwikkeling die nieuwe mogelijkheden biedt.
Voor de juridische haalbaarheid is een vervolgonderzoek nodig. Daarnaast spelen
capaciteitsvraagstukken een rol. Eind 2022 vindt in gezamenlijk overleg tussen BD en
UWV besluitvorming plaats over deze mogelijkheid om gegevens versneld digitaal
terug te kunnen koppelen.
Bewaartermijnen
In de vorige Stand van de uitvoering hebben wij u gemeld over het onderzoek naar
de bewaartermijnen van de gegevens in de Polisadministratie. Eind 2022 volgt een
projectplan waarover we in de volgende Stand van de uitvoering verder zullen
rapporteren.

5.6

Verbeteren uitwisselingen matchingsgegevens (VUM)
De motie De Kort en Pouw-Verweij23 verzoekt het kabinet om samen met
gemeenten en UWV met hernieuwde urgentie de transparantie van de kaartenbak
van bijstandsgerechtigden te realiseren, zoals eerder toegezegd in de motie-De Kort
c.s.

23

Kamerstukken II 2022/2023, 36 200 XV, nr. 37

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 38 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Wij delen het gevoel van urgentie met de Kamer. Samen met UWV, VNG,
gemeenten en andere partijen geven we uitvoering aan het programma Verbeteren
Uitwisseling Matchingsgegevens (VUM). Dat traject zorgt er juist voor dat de
uitwisseling van gegevens op een goede manier gaat plaatsvinden zodat er meer
zicht komt op profielen van mensen die, zoals de motie het noemt, in de
kaartenbakken zitten van gemeenten en UWV.
Het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT) heeft advies uitgebracht24. We zijn met de Ispecialisten van I-Interim Rijk25 met veel energie aan de slag om opvolging te
geven aan de gegeven adviezen. Dat doen we in de stapsgewijze aanpak met pilots,
die door het AcICT is geadviseerd. Wij zullen in overleg met UWV en gemeenten
bezien hoe invulling gegeven kan worden aan de motie De Kort en Pouw-Verweij.
We werken verder aan de borging van de programmaresultaten in de SUWI keten.
Stichting Inlichtingenbureau en UWV (specifiek BKWI) zijn gevraagd een voorstel uit
te brengen voor het beheer van de VUM-resultaten. Stichting ICTU is gevraagd om
middels een architectuurbenadering ontwikkelingen rondom het programma VUM in
kaart te brengen. Ten aanzien van het wetswijzigingsproces is het voornemen dit
onderdeel te maken van het nieuwe beleid voor een toekomstbestendige
arbeidsmarktdienstverlening. Via de brief Uitgangspunten voor de uitbreiding van de
arbeidsmarktinfrastructuur van 11 oktober 202226 is uw Kamer geïnformeerd. De
ambitie van het kabinet is om een arbeidsmarktinfrastructuur in te richten waarin
iedereen tijdig toegang krijgt tot passende ondersteuning als dat nodig is. In
aanvulling daarop is ons voornemen om de huidige regeling van de Regionale
Mobiliteitsteams (RMT’s) te verlengen tot en met 2024 om te komen tot een
gemeenschappelijke regionale arbeidsmarktinfrastructuur in samenwerking met
UWV, gemeenten, sociale partners en andere betrokken partijen.
5.7

Data-initiatief SVB en AOW-herstelactie
In de vorige Stand van de uitvoering hebben we u gemeld welke uitgangspunten
SZW en de SVB hebben geformuleerd om de onregelmatigheden bij nog lopende
AOW-uitkeringen te herzien. Daarbij is een afweging gemaakt tussen het belang van
de burger en het maatschappelijk belang.
De SVB heeft de (financiële) gevolgen in kaart gebracht en concludeert dat de
implementatie van het data-initiatief uitvoerbaar is. In november is de SVB met het
data-initiatief gestart. Samen met de Belastingdienst zijn er afspraken gemaakt voor
het toepassen van eindheffingsystematiek. Hierdoor worden negatieve gevolgen
voor burgers op de inkomstenbelasting, toeslagen en eigen bijdrage WLZ/WMO
voorkomen, omdat eindheffingsloon niet meetelt als brutoloon. Daarnaast worden
de ervaringen die met implementatie van het data-initiatief worden opgedaan,
gebruikt om het bredere terug- en invorderingsbeleid voor de sociale zekerheid
vorm te geven.

5.8

Totaalrapportage beveiliging gezamenlijke elektronische voorzieningen
Suwi
Voor het uitwisselen van gegevens maken gemeenten gebruik van Suwinet. Verder

24
25
26

Kamerstukken II 2021/2022, 34 352, nr. 251
https://www.ubrijk.nl/service/i-interim-rijk
Kamerstukken II 2022/2023, 33 566, nr. 108

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 39 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

wisselen de SVB, UWV, DUO, CAK, IND en Dienst Justis via Suwinet gegevens uit.
De Totaalrapportage over de informatiebeveiliging van Suwinet over 2021 zenden
wij uw Kamer als bijlage bij deze Stand van de uitvoering mee.
In de rapportage zijn 14 normen opgenomen die gericht zijn op een vertrouwelijke
omgang met de toegankelijke persoonsgegevens. Een voorbeeld hiervan is
medewerkers niet meer toegangsrechten toekennen dan noodzakelijk en de controle
van de log-informatie over het raadplegen van gegevens. 2021 is het tweede jaar
waarin verantwoord wordt op basis van de normen van de Baseline
Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De Totaalrapportage laat zien in welke mate
gemeenten en de 7 overige aangesloten organisaties aan alle 14 normen voldoen:
Jaar
2020

Gemeenten
69,2%

Overige organisaties
33,3%

2021
71,6%
28,6%
Tabel 1: Organisaties die aan alle 14 normen voldoen.

Met het interventieprotocol Suwinet nemen wij actie bij afwijkingen van de aan
Suwinet gestelde beveiligingsnormen.
5.9

Overige ontwikkelingen gegevensuitwisseling
Proactieve dienstverlening
Op dit moment onderzoeken we hoe we een wettelijke basis kunnen creëren voor
meer proactieve dienstverlening. Uiteraard betrekken we hierbij te zijner tijd de
uitkomsten van de pilot terugdringen niet-gebruik AIO (zie paragraaf 3.4.1). We
gaan de komende maanden in gesprek met diverse partijen, waaronder UWV, de
SVB, gemeenten en het Inlichtingenbureau om te kijken of we bij het tegengaan
van niet-gebruik beter gebruik kunnen maken van bestaande gegevens. Dit sluit
aan bij de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer27 om te verkennen hoe nietgebruik kan worden tegen gegaan met de gegevens die het Inlichtingenbureau kan
ontsluiten.
Maatregelen n.a.v. het rapport 'Algoritmes getoetst' van Algemene Rekenkamer
In het rapport ‘Algoritmes getoetst’ onderzocht de Algemene Rekenkamer het
algoritme dat door de SVB wordt gebruikt bij de beoordeling van AOW-aanvragen.
Dit ‘rule based’ algoritme betreft technisch eenvoudige regels en instructies. Het
algoritme stelt de hoogte vast van een AOW-uitkering op basis van het aantal jaar
dat iemand in Nederland heeft gewoond of gewerkt. Door het algoritme toe te
passen besluit de SVB geheel automatisch wanneer de aanvraag aan alle
voorwaarden van de toekenning voldoet. Als dit niet het geval is, dan volgt een
handmatige controle door een ambtenaar.
In het rapport komt de Rekenkamer tot de conclusie dat dit algoritme op enkele
punten niet geheel aan het toetsingskader voldoet. Deze punten zijn gelegen op het
vlak van ‘Sturing en Verantwoording’ en ‘IT-beheer’, zoals Logische
Toegangsbeveiliging en Autorisatie & Identificatie. Vanwege het nieuwe
normenkader van de Algemene Rekenkamer investeert de SVB in het verkleinen van
de geconstateerde risico’s. Voor ‘IT-beheer’ zet de SVB bijvoorbeeld in op de
doorontwikkeling van autorisatie-matrices en Privileged Access Management. Voor
‘Sturing en Verantwoording’ start de SVB in 2023 het traject ‘proces
gegevenseigenaarschap’ waarmee verantwoordelijkheid van processen, gegevens en

27

Kamerstukken II 2021/2022, 36 100, nr. 2

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 40 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

applicaties wordt geborgd. Hiermee wordt het risico op onvoldoende vastleggen van
rollen en verantwoordelijkheden verder afgedekt.

Hoofdstuk 5 Kansen en risico’s gegevensuitwisseling

Pagina 41 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

6

Voortgang knelpuntenbrieven

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 42 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

In juli 2021 en juni 2022 hebben UWV en de SVB knelpuntenbrieven met uw Kamer
gedeeld. In deze brieven gaan zij in op knelpunten die burgers ervaren, waardoor
we het beleid van SZW beter aan kunnen passen op wat burgers en de uitvoering
nodig hebben. Samen met UWV en de SVB blijven we ons inzetten om deze
knelpunten aan te pakken, waar dit kan. Hieronder beschrijven we de voortang.

Knelpunt UWV 2022

Voortgang knelpunt dec 2022

1.

Cliënten moeten te lang wachten
op sociaal-medische
beoordelingen

2.

Bij arbeidsmarktdienstverlening
staat de behoefte van de burger
niet altijd centraal

Op 26 augustus jl. heeft de minister een brief
gestuurd over de aanpak sociaal-medisch
beoordelen en WIA-hardheden28. In die brief
zijn, naast een aantal aanvullende maatregelen
die UWV neemt, een tweetal tijdelijke
kortetermijnmaatregelen aangekondigd:
Vereenvoudigde claimbeoordeling voor
60-plussers
Niet herbeoordelen van mensen met
duurzaam geen arbeidsvermogen die
toch werken
In de brief is aangegeven dat er meer
maatregelen nodig zijn. De verwachting is dat
de achterstand zonder verdere maatregelen
oploopt. De opties die als kansrijk worden
gezien (volgend uit cijfermatige analyse van
Gupta Strategists) worden door SZW en UWV op
dit moment verkend. Het gaat over het
aannemen van duurzame arbeidsongeschiktheid
voor uitkeringsgerechtigden die reeds vijf jaar
volledig arbeidsongeschikt zijn en het schrappen
van de theoretische schatting voor mensen die
werken. Beiden zouden beoordelingscapaciteit
besparen. In het begin van 2023 wordt de
Kamer geïnformeerd over de voortgang van
deze verkenning.
Het signaal van UWV raakt aan de
doorontwikkeling van de regionale
arbeidsmarktinfrastructuur en het gewenste
dienstverleningsmodel. In het coalitieakkoord
spreekt het kabinet over een structurele
uitbreiding van de arbeidsmarktinfrastructuur,
waardoor de ondersteuningsbehoefte van de
cliënt leidend wordt en niet het type uitkering.
Opgedane ervaringen met de regionale
mobiliteitsteams (RMT’s), waaronder de inzet
van ontschotte dienstverlening, worden hierbij
betrokken.
SZW geeft de komende periode samen met
betrokken partijen invulling aan de uitbreiding
en vormgeving van de
arbeidsmarktinfrastructuur en wat dat betekent

28

Kamerstukken II 2022/2023, 26 448 nr. 685

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 43 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

3.

Gegevensuitwisseling tussen
organisaties noodzakelijk voor
een persoonlijke dienstverlening
bij re-integratie,
begeleidingsactiviteiten en
schuldhulpverlening
a.

Overdracht aan gemeenten
van afgewezen
Wajongaanvragers

b.

Complexiteit
gegevensverstrekkingen
socialezekerheidsrechten
gedetineerden

4.

Hardheden WIA

5.

Brutering van vorderingen na
een jaarovergang

29

voor onder andere de dienstverlening (regulier
en aanvullend). Hiervoor worden gesprekken
gevoerd tussen SZW en alle betrokken partijen,
waarin de zienswijze over en ervaring met de
samenwerking en uitbreiding van de
arbeidsmarktinfrastructuur wordt opgehaald.
Met de Verzamelwet SZW 2022 is artikel 73,
elfde lid, van de Wet SUWI ingevoegd. Hiermee
zijn deze knelpunten opgelost. SZW blijft in
gesprek met UWV om te bezien of de oplossing
toereikend is.
SZW deelt de opvatting dat een mogelijk
kwetsbare groep na een afgewezen aanvraag
ondersteund moet worden zodat zij een
passende voorziening krijgt. We zijn met UWV in
overleg om te bezien of en zo ja op welke wijze
UWV binnen het huidige wettelijke kader kan
zorgdragen voor een warme overdracht van
deze groep aan de betreffende gemeenten.
Zie paragaaf 5.1.

Op 26 augustus jl. heeft de minister een brief
gestuurd over de aanpak sociaal-medisch
beoordelen en WIA-hardheden29. Er wordt, ook
in overleg met sociale partners, onderzocht
welke hardheden er binnen het huidige stelsel
op korte termijn aangepakt zouden kunnen
worden.
Voor een aantal van de aangekaarte kwesties,
zoals UWV in de knelpuntenbrief eerder ook
heeft aangegeven, vergt de oplossing een
fundamentele integrale blik op het stelsel voor
ziekte en arbeidsongeschiktheid. Daarom heeft
de Minister van SZW een onafhankelijke
commissie ingesteld om te komen tot een aantal
oplossingsrichtingen voor hervorming van het
stelsel voor ziekte en arbeidsongeschiktheid,
zowel binnen het huidige stelsel als meer
fundamenteel en afwijkend daarvan. Daarbij
dient de commissie in ieder geval oog te houden
voor de uitvoerbaarheid, uitlegbaarheid en
betaalbaarheid van het stelsel.
Zie paragraaf 3.3.1.

Kamerstukken II 2022/2023, 26 448 nr. 685

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 44 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

6.

Wajong-gerechtigden die geen
toegang hebben tot vrijwillige
verzekeringen

UWV en SZW zijn met elkaar in gesprek voor
een nadere analyse van dit knelpunt.

7.

Termijn verhoging beslagvrije
voet in verband met woonlasten

Bij de ophoging van de beslagvrije voet in
verband met de woonlasten kijkt UWV zo veel
mogelijk naar de situatie van de cliënt. Dit in de
context van de krapte in de woningmarktsituatie
waarbij de verwachting is dat deze situatie nog
voor een langere periode aanhoudt. UWV wil
hierbij handelen naar de bedoeling van de wet
over de beslagvrije voet.
In het Wetsvoorstel Verzamelwet SZW 2023 is
de voorgestelde wijziging opgenomen die de
grondslag creëert om de termijn bij ministeriële
regeling vast te stellen. Op deze manier kan de
termijn sneller aangepast worden aan de
ontwikkelingen op de woningmarkt. De huidige
termijn van 6 maanden (met de mogelijkheid
van verlenging van 6 maanden) is in de huidige
woningmarkt niet realistisch en met de
voorgestelde aanpassing in de Verzamelwet
wordt dit knelpunt verholpen.

8.

Samenloop verschillende
werknemersregelingen (WW,
ZW, WIA, etc.)

9.

Complexiteit dwarsverbanden
sociaal zekerheidsrecht en
arbeidsrecht

10. Verlofregelingen bij ouderschap

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Samenloop van uitkeringen raakt aan
complexiteit in het stelsel. Het IBO
vereenvoudiging sociale zekerheid onderzoekt
mogelijke vereenvoudiging van het stelsel. Voor
de zomer van 2023 wordt uw Kamer
geïnformeerd over de uitkomsten van dit IBO.
Over bepaalde dwarsverbanden tussen het
sociale zekerheidsrecht en het arbeidsrecht die
door UWV worden genoemd, is SZW reeds met
UWV in gesprek. Dit doen we bijvoorbeeld in het
kader van de WW, op het gebied van de
opzegtermijn en de ketenbepaling. Hierover is
uw Kamer geïnformeerd in een vorige Stand van
de uitvoering.
Daarnaast wordt door ons ministerie de
mogelijkheid van vereenvoudiging van de WW
onderzocht. De eerste stap in dit
vereenvoudigingstraject betreft een onderzoek
naar de knelpunten die op het gebied van de
WW worden ervaren door zowel werknemers en
werkgevers als door UWV, dat eind juni van
start is gegaan. Samenloopsituaties binnen de
WW met het arbeidsrecht vallen binnen dit
onderzoek en worden daarmee meegenomen in
dit traject.
In het voorjaar van 2022 is een onderzoek
gestart naar de begrijpelijkheid van het
verlofstelsel voor werknemers en kleine
Pagina 45 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Knelpunt UWV 2021
11. Complexiteit Werkloosheidwet
(WW)

12. Complexiteit
arbeidsongeschiktheidswetgeving
(WIA) – duurzaamheidscriteria

13. Dienstverlening UWV aan
volledig en duurzaam
Arbeidsongeschikten (Wajong
DGA en WIA/IVA)

bedrijven. Het onderzoeksrapport is op 6
oktober 2022 aan de Tweede Kamer
aangeboden30. Het is niet gelukt om voldoende
burgers en werkgevers in het onderzoek te
betrekken, waardoor de uitkomsten niet
representatief zijn. Aan de toegankelijkheid zal
opnieuw aandacht worden besteed in komende
onderzoeken naar geboorteverlof (voorjaar
2023: het gebruik door lage inkomensgroepen)
en ouderschapsverlof (najaar 2023:
invoeringstoets).
Voortgang knelpunt dec 2022
Het onderzoek naar de knelpunten die op het
gebied van de WW worden ervaren is
momenteel in volle gang. De definitieve
onderzoeksresultaten verwachten wij in het
eerste kwartaal van 2023 te kunnen delen.
In de brief van 26 augustus over sociaalmedisch beoordelen31 is aangegeven dat
kansrijke opties die de sociaal-medische
beoordelingscapaciteit ten goede zouden komen,
door SZW en UWV nader worden verkend. Het
gaat over het aannemen van duurzame
arbeidsongeschiktheid voor
uitkeringsgerechtigden die reeds vijf jaar
volledig arbeidsongeschikt zijn en het schrappen
van de theoretische schatting voor mensen die
werken. Beiden zouden beoordelingscapaciteit
besparen. In het begin van 2023 wordt de
Kamer geïnformeerd over de voortgang van
deze verkenning.
In de brief van 26 augustus is tevens
aangegeven dat het afschaffen van het
duurzaamheidscriterium ervoor zou zorgen dat
er minder sociaal-medische capaciteit nodig is.
Dat betreft een vergaande wijziging die de
Minister van SZW geschikt acht ter overweging
bij een herbezinning op het stelsel. Dit past dus
onder de scope van de opdracht aan de
onafhankelijke commissie toekomst
arbeidsongeschiktheid.
Wij hebben een algemene maatregel van
bestuur vormgegeven en het ontwerpbesluit in
de zomer van 2022 voor consultatie- en toetsing
verstuurd. Het besluit is waar nodig
verduidelijkt. Op 11 november 2022 hebben wij
uw beide Kamers der Staten-Generaal het
ontwerpbesluit toegestuurd in het kader van de
voorhangprocedure32. Hierna sturen wij het
besluit voor advies toe aan de Raad van State.

Kamerstukken II 2022/2023, 29 362, nr. 313
Kamerstukken II 2022/2023, 26 448 nr. 685
32
Kamerstukken II 2022/2023, 34 352, nr. 259
30
31

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 46 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

Naar verwachting start het experiment en het
bijbehorende onderzoek in april 2023.

14. Sollicitatieverplichting WW bij
volledige werkhervatting maar
tegen lager loon

15. Maatregelenbesluit sociale
zekerheidswetten
16. Debiteurenbeleid
17. Kostendelersnorm in de
Toeslagenwet

18. Dagloonbesluit WIA

Het knelpunt met betrekking tot de inkoop reintegratiedienstverlening voor WW-ers die een
structureel functionele beperking hebben, is
tijdelijk verholpen. Er is nu vanuit de RMT’s
ondersteuning mogelijk bij deze doelgroep.
SZW is gestart met de voorbereidingen voor de
AMvB die voor het eerder aangekondigde
effectiviteitsonderzoek naar de werking van de
sollicitatieverplichting benodigd is. Het
onderzoek start in het eerste kwartaal van 2024.
Deze startdatum heeft enerzijds te maken met
de doorlooptijd van het AMvB-traject en
anderzijds met de tijd die benodigd is om de
UWV-medewerkers ten behoeve van het
onderzoek te trainen en te instrueren.
Over het knelpunt ‘sollicitatieverplichting WW bij
volledige werkhervatting maar tegen een lager
loon’ zijn wij in overleg met UWV over de
aanvullende informatie die noodzakelijk is om
tot een passende oplossing te komen. Uw Kamer
wordt hierover bij de volgende Stand van de
uitvoering verder geïnformeerd.
Uw Kamer is hierover bij brief van 19 juli 2022
geïnformeerd33.
Uw Kamer is hierover bij brief van 19 juli 2022
geïnformeerd34.
We hebben in overleg met UWV enkele opties
beoordeeld op haalbaarheid en uitvoerbaarheid
met betrekking tot het handhavingsrisico. Na de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel dat de
leeftijd van de kostendelersnorm verhoogt naar
27 jaar, wordt in de eerste helft van volgend
jaar bepaald of het handhavingsrisico in
verhouding staat tot de uitvoerbaarheid van de
opties.
Voor aanpassingen in de lagere regelgeving die
enkele verbeteringen in de uitvoering moeten
doorvoeren, moet een aantal besluiten gewijzigd
worden. Dit proces is in gang gezet. Naar
verwachting is dit in het eerste kwartaal van
2023 voltooid.
Een aantal oplossingsrichtingen voor dit
knelpunt is besproken met sociale partners. Een
brief aan de Kamer waarin de
oplossingsrichtingen (inclusief voor- en nadelen)
zijn opgenomen, is op 25 november 2022 aan

33

Kamerstukken II, 2021/2022, 17 050, nr. 603

34

Kamerstukken II, 2021/2022, 17 050, nr. 603

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 47 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

19. Gegevensuitwisseling tussen
instanties bij
schuldenproblematiek – ook in
geval er geen sprake is van
schulden bij UWV
20. Toerekensystematiek ERD/WGA
21. Gegevensuitwisseling tussen
instanties

35

de Kamer verzonden35. Er wordt nog niet
voorgesorteerd op een keuze voor één
specifieke oplossing. Er moet rekening gehouden
worden met het feit dat een oplossing voor de
ene groep, ongewenste effecten kan hebben
voor een andere groep. Ook dient rekening
gehouden te worden met de uitlegbaarheid,
uitvoerbaarheid en de juridische en financiële
gevolgen. In het voorjaar kan hierover een
besluit genomen worden.
Zie knelpunt 3.

Zie paragraaf 3.3.3.
Zie knelpunt 3.

Kamerstukken II, 2022/2023, 32 716, nr. 47

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 48 van 50

Knelpunten SVB 2022

Voortgang knelpunt dec 2022

Stand
de uitvoering sociale zekerheid |Zie
December
2022 3.4.1 over de pilot gerichte bevordering
1. van
Armoedebestrijding:
paragraaf

gebruiken beschikbare
gegevens

gebruik AIO.

Menselijke maat in het
sanctiebeleid

Wij herkennen het knelpunt dat de SVB signaleert. Wij
vinden het ook van groot belang dat het sanctiebeleid zijn
doel niet voorbijschiet en mensen onnodig hard raakt.
Daarom werken wij sinds 2020 aan een herijking van het
sanctiebeleid36.

Knelpunten SVB 2021
3. Leefvormen AOW:
duurzaam gescheiden
leven

Voortgang knelpunt dec 2022
Het stelsel van leefvormen in de AOW is complex. Een
stelselwijziging kan zorgen voor vereenvoudiging voor
burger en uitvoering, maar heeft ook ingrijpende
gevolgen. De varianten uit de verkenning leefvormen in de
AOW37 worden ook in het IBO Vereenvoudiging
meegenomen. Daarnaast onderzoeken we de komende
periode samen met de SVB mogelijkheden om binnen het
huidige stelsel vereenvoudiging te realiseren. Hiermee
proberen we de meest urgente knelpunten te adresseren.
De problematiek rondom onvrijwillig duurzaam gescheiden
leven (DGL) verdient hierbij onze bijzondere aandacht. Op
het moment dat één van de partners wordt opgenomen in
een zorginstelling kunnen zij kiezen om de hogere AOW
voor alleenstaanden te gaan ontvangen. Dat is een lastige
keuze, met soms grote gevolgen, omdat deze doorwerkt in
de belastingen, toeslagen en de eigen bijdrage van de
zorginstelling (Wlz). Het is tot nu toe niet gelukt om tot
een oplossing te komen die zowel binnen de systematiek
van de AOW als de Wlz past. Het is een breed gedeelde
opvatting dat het maken van deze keuze in deze situatie
een zware last is voor de burger. De komende periode
hervatten we de gesprekken met de SVB, het CAK en
VWS.

4.

Leefvormen:
kostendelersnorm in
de AIO en Anw

5.
6.

Niet-gebruik AIO
Kinderbijslag: dubbele
kinderbijslag voor
intensieve zorg

In het coalitieakkoord is opgenomen dat inwonende
jongvolwassenen tot 27 jaar niet langer meetellen als
kostendeler voor de uitkering van huisgenoten. Dit is
onderdeel van het wetsvoorstel Breed Offensief38. Datum
van invoering: 1 januari 2023.
Zie update bij knelpunt 1.
In de vorige Stand van de uitvoering is uw Kamer
geïnformeerd over een wetswijziging die het mogelijk
maakt het om DKIZ ambtshalve toe te kennen aan
ouders/verzorgers van kinderen met een Wlz-indicatie,
omdat deze ouders/verzorgers vrijwel per definitie recht
hebben op DKIZ. Het wetsvoorstel is in voorbereiding en
introduceert ook de mogelijkheid om DKIZ toe te kennen
met terugwerkende kracht.

7.

Kinderbijslag: extra
kinderbijslag (AKW+)

Met reactie in de Stand van de uitvoering van juni 2022
afgerond.

8.

Kinderbijslag keten:
gevolgen scheiding
Kinderbijslag keten:
arbeidsmigranten

Geen relevante ontwikkelingen ten opzichte van de vorige
Stand van de uitvoering.
Met reactie in de Stand van de uitvoering van juni 2022
afgerond.

2.

9.

10. Handhaving
internationaal
Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Zie paragraaf 4.3.1 over de internationale ontwikkelingen
rond handhaving.
Pagina 49 van 50

Stand van de uitvoering sociale zekerheid | December 2022

11. Participatie in de Anw

De pilot waarbij een warme overdracht van Anwgerechtigden naar gemeenten plaatsvindt wanneer bij de
klant de wens bestaat om te re-integreren, wordt landelijk
uitgerold. Gemeenten sluiten zich stapsgewijs aan.
Hiermee beschouwen we dit knelpunt als afgerond.
. Hiermee beschouwen we dit knelpunt als afgerond.

Kamerstukken II, 2021/2022, 17 050, nrs. 596, 601 en 603
Kamerstukken II 2020/2021, 32 043, nr. 558
38
Kamerstukken I, 2022/2023, 35 394
36
37

Hoofdstuk 6 Voortgang knelpuntenbrieven

Pagina 50 van 50