Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 713

Wijziging van de Leerplichtwet 1969, de Wet
educatie en beroepsonderwijs, de Wet op het
onderwijstoezicht en de Wet op het voortgezet
onderwijs in verband met onder meer het
toevoegen van niet-bekostigd onderwijs aan de
systematiek van het persoonsgebonden nummer
en het basisregister onderwijs

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 6 juni 2011
1. Inleiding
Graag dankt de regering de leden van de fracties voor hun belangstelling
voor het voorliggende wetsvoorstel. Zij is verheugd te vernemen dat deze
leden de doelstellingen van het wetsvoorstel onderschrijven. In deze nota
naar aanleiding van het verslag wordt bij de beantwoording van de
vragen de volgorde van het verslag aangehouden. De beantwoording is
mede namens de Minister van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie opgesteld.
2. Bestrijding van verzuim en voortijdig schoolverlaten
De leden van de VVD-fractie vragen of de doelstelling van de regering om
het aantal voortijdig schoolverlaters terug te brengen naar maximaal
25 000 in 2016 na inwerkingtreding van deze wet met 2 500 tot 3 000
leerlingen zal dalen. Ook de leden van de CDA-fractie stellen een
soortgelijke vraag.
Deze doelstelling wordt als gevolg van dit wetsvoorstel niet naar een lager
maximum bijgesteld. In de brief van 17 februari 20111 bent u uitvoerig
geïnformeerd over de aanpak om het aantal voortijdig schoolverlaters
(vsv’ers) terug te brengen naar maximaal 25 000 in 2016. Voor het halen
van deze doelstelling zijn in de eerste plaats nauwkeurige cijfers nodig
over de populatie. De doelstelling van maximaal 25 000 vsv’ers in 2016 is
geformuleerd binnen de randvoorwaarde dat de diverse maatregelen,
waaronder dit wetsvoorstel, om het aantal vsv’ers terug te dringen
succesvol kunnen worden uitgevoerd. Op dit moment wordt 5 tot 10
procent van de geregistreerde vsv’ers ten onrechte aangemerkt als
vsv’ers. Het gaat mogelijk om in totaal zo’n 4000 jongeren. Dit aantal volgt
uit een optelsom van divers onderzoek. Langs verschillende wegen
worden oplossingen gezocht om de meetsystematiek voor de
vsv-registratie aan te scherpen. Eén van deze maatregelen is het voorliggende wetsvoorstel. In de aanpak voor het behalen van de doelstelling
van maximaal 25 000 vsv’ers in 2016 is rekening gehouden met het in
beeld krijgen van de groep jongeren die op het niet uit ‘s Rijks kas

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 356, nr. 20.

kst-32713-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 713, nr. 6

1

bekostigde onderwijs zit. Tot nu toe zijn deze cijfers in het geheel niet
meegenomen bij het in beeld brengen van het aantal vsv’ers. Dat betekent
dat de jongeren die nu uitstromen zonder startkwalificatie uit het
bekostigd onderwijs en doorstromen naar het erkende niet-bekostigde
onderwijs ten onrechte als vsv’er worden geteld. Na inwerkingtreding van
deze wet zal het aantal vsv’ers als gevolg van de aansluiting op (en
implementatie van) het basisregister onderwijs (bron) van de in het
wetsvoorstel genoemde niet-bekostigde onderwijsinstellingen dalen.
Steekproefonderzoek1 uit 2010 duidt op een daling van maximaal tussen
de 2500 en 3000 jongeren die op dit moment ten onrechte als vsv’ers
worden geteld, hoewel zij niet-bekostigd onderwijs volgen. Wat de exacte
daling uiteindelijk is, zal in het voorjaar van 2014 worden vermeld in de
jaarlijkse cijferbrief aan de Tweede Kamer over de resultaten van het
vsv-beleid.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat in de memorie van toelichting
de verplichting staat om relatief verzuim en verwijdering van
niet-leerplichtigen te melden. Zij vragen zich af of hier eigenlijk niet de
leerplichtige leerlingen worden bedoeld.
De leden van de CDA-fractie veronderstellen ten onrechte dat het in dit
wetsvoorstel de leerplichtige leerlingen betreft. Het betreft echter de
groep niet-leerplichtige leerlingen. Met dit wetsvoorstel wordt namelijk de
meldverplichting van het niet-bekostigde onderwijs uitgebreid naar de
gehele vsv-populatie, dus ook de groep niet-leerplichtigen zonder
startkwalificatie. De jongeren onder de 23 jaar die niet in het bezit zijn van
een startkwalificatie en die niet-bekostigd onderwijs volgen, vallen op dit
moment niet onder de RMC-regelgeving. Het wetsvoorstel regelt dat de
RMC-regelgeving van toepassing wordt verklaard op het niet-bekostigde
onderwijs. Hiermee wordt een verplichting geïntroduceerd om de
niet-leerplichtige leerlingen die nog niet in het bezit zijn van een startkwalificatie, te melden bij ongeoorloofd verzuim of verwijdering. Daarbij kan
het niet-bekostigde onderwijs door de aansluiting op het bron ook gebruik
maken van het digitaal verzuimloket.

1
« Jongeren in het niet-bekostigde mbo»,
ResearchNed september 2010 en steekproefonderzoek van DUO.

Verder vragen de leden van de CDA-fractie welke technische problemen er
ten grondslag liggen aan het feit dat de bepaling dat absoluut verzuim
niet gemeld hoeft te worden om technische redenen ook bij het bekostigd
onderwijs nog niet in werking is getreden. Zij willen ook weten in
hoeverre dit een belemmering vormt voor de doelstelling van dit
wetsvoorstel.
Artikel 18, eerste lid, eerste volzin, van de Leerplichtwet 1969 (Lpw),
bepaalt dat scholen binnen 7 dagen de gemeente op de hoogte moeten
stellen van in- en uitschrijvingen van leerplichtige leerlingen. Gemeenten
kunnen aanvullende informatie vragen van scholen, bijvoorbeeld over de
locatie waar de leerling de opleiding volgt. In de zogenoemde Wet
verzuimmelding (Stb. 2009, 334) is geregeld dat eerdergenoemde
verplichting komt te vervallen voor het bekostigd voortgezet- en
middelbaar beroepsonderwijs. Alle bekostigde vo- en mbo-instellingen
zijn verplicht om verzuim te melden via het digitaal verzuimloket van DUO
en om in- en uitschrijvingen van alle leerlingen te laten registreren in het
bron. Door dit laatste is sprake van een (gedeeltelijk) dubbele informatieverplichting voor de scholen en instellingen. Door artikel 18, eerste lid,
eerste volzin, van de Lpw te laten vervallen, wordt een substantiële
verlaging van de administratieve lastendruk gerealiseerd. De beoogde
datum van het vervallen van deze verplichting in de Lpw was 1 januari
2010. In de tweede helft van 2009, na inwerkingtreding van de Wet
verzuimmelding, heeft de gemeente Amsterdam namens de G4 en enkele
grote mbo-instellingen schriftelijk aangegeven dat het vervallen van de
verplichting een belangrijk knelpunt in de uitvoering met zich meebrengt.
Door het vervallen van de verplichting krijgen de gemeenten de infor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 713, nr. 6

2

matie over in- en uitschrijvingen voortaan enkel vanuit het bron. In het
bron is op dit moment geen locatiecode van de mbo-instellingen
opgenomen (bij het voortgezet onderwijs is dit wel het geval). De 71
mbo-instellingen hebben ongeveer 700 onderwijslocaties. Het is voor
gemeenten dus niet eenvoudig te achterhalen op welke locatie een
uitgevallen mbo-leerling zat en met wie contact opgenomen dient te
worden. In voorkomend geval zullen de gemeenten de locatie afzonderlijk
bij de onderwijsinstellingen moeten opvragen ten behoeve van een goede
uitvoering van hun leerplicht- en RMC-taak.
In verband met het voorgaande heeft de regering eind 2009 het besluit
genomen dat de eerdergenoemde verplichting van artikel 18 Lpw pas
komt te vervallen wanneer er uitzicht is op de feitelijke technische
implementatie van een locatiecode, op de juridische verankering van deze
code, en op tijdigheid van de meldingen aan de gemeente. Het
wetsvoorstel om dit te regelen is in voorbereiding. Na inwerkingtreding
van de wetswijzigingen inzake de locatiecode (gestreefd wordt naar
indiening van het wetsvoorstel bij de Tweede Kamer begin 2012), zal het
genoemde artikel 18, eerste lid, eerste volzin, van de Lpw komen te
vervallen. Daarmee vervalt aldus de verplichting om binnen 7 dagen inen uitschrijvingen aan de gemeente te melden. Voor een effectieve aanpak
van schoolverzuim en voortijdig schoolverlaten is het echter essentieel
dat deze meldingen – indien het leerlplichtige leerlingen betreft – binnen 7
dagen worden gedaan. Deze verplichting zal dan ook met dezelfde
wetswijziging in de sectorwetten worden ondergebracht. Dit vormt echter
geen belemmering voor de uitvoering van het onderhavige wetsvoorstel.
Tot slot vragen de leden van de CDA-fractie naar het wetsartikel waarop
de algemene uitspraak van de regering in de memorie van toelichting dat
het recht op kinderbijslag vervalt wanneer een kind onder de 18 jaar te
weinig uren onderwijs volgt, is gestoeld.
Voor het ontvangen van kinderbijslag voor kinderen van 16 en 17 jaar
gelden andere regels dan voor jongere kinderen. Begin 2010 is de
Algemene Kinderbijslagwet (AKW) geharmoniseerd met de Lpw naar
aanleiding van de invoering van de kwalificatieplicht voor 16- en
17-jarigen. Als gevolg van deze wijziging is het recht op kinderbijslag voor
kinderen zonder startkwalificatie afhankelijk van het volgen van een
onderwijsprogramma dat gericht is op het behalen van een startkwalificatie. Voor een kind van 16 of 17 jaar zonder startkwalificatie bestaat
slechts recht op kinderbijslag indien wordt voldaan aan de verplichtingen
in de artikelen 2, eerste lid en 4a, eerste lid van de Lpw, dan wel daarvan
op grond van Lpw is vrijgesteld (artikel 7, tweede lid, onder a). Dit
betekent dat een jongere van 16 of 17 jaar moet zijn ingeschreven als
leerling van een school die volledig dagonderwijs dan wel een bij de wet
geregelde combinatie van leren en werken verzorgt en dat hij deze school
of instelling na inschrijving geregeld bezoekt. In de praktijk betekent dit
dat het voor het behoud van het recht op kinderbijslag noodzakelijk is dat
de leerling volledig dagonderwijs volgt zoals in de Lpw omschreven of
daarvan moet zijn vrijgesteld. Doordat de kwalificatieplicht in de Lpw is
geïntroduceerd, is de de AKW aangepast. Het betekent dat de leerplichtambtenaar stopzetten van de kinderbijslag als instrument om ernstig
verzuimgedrag te corrigeren kan inzetten, naast de andere mogelijkheden
binnen de Lpw. Dit gebeurt door een melding van de leerplichtambtenaar
aan de Sociale Verzekeringsbank (SVB). De leerplichtambtenaar weegt de
inzet van de mogelijke instrumenten af op basis van zijn professionaliteit
en de gemeentelijke ambtsinstructie. Voorafgaand aan deze melding
maakt de leerplichtambtenaar de gevolgen van het verzuim van het kind
bij de ouders kenbaar. Zodra de jongere weer naar school gaat, meldt de
leerplichtambtenaar dit ook bij de SVB en wordt de kinderbijslag weer
uitgekeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 713, nr. 6

3

3. Aanpakken van verschil schoolexamen en centraal examen in
voortgezet onderwijs
De leden van de PvdA-fractie vragen welke maatregelen die de minister
kan treffen bij het bekostigd onderwijs, kunnen worden ingezet in het
geval waarin een niet-bekostigde school systematisch slechte resultaten
voor de centrale examens compenseert door al te soepel beoordeelde
toetsen van de schoolexamens. Zijn dit dezelfde maatregelen (met
uitzondering van de bekostigingssanctie uiteraard) als bij het bekostigd
onderwijs?
Voor het niet bekostigd onderwijs kunnen (afgezien van de bekostigingssanctie), na inwerkingtreding van de onderhavige wetswijzigingen, voor
wat betreft de examinering dezelfde maatregelen worden getroffen als bij
het bekostigde onderwijs. Het wetsvoorstel «Wijziging van diverse
onderwijswetten in verband met onder meer afschaffen van de verblijfsduurbeperking in het voortgezet onderwijs, bewaken van de examenkwaliteit in het voortgezet onderwijs en het voortgezet algemeen volwassenenonderwijs, alsmede uitbreiding van staatsexamenmogelijkheden»
(Kamerstukken II 2010/11 32 558, nr. 2) regelt dat indien het verschil tussen
de gemiddelde cijfers van het schoolexamen (se) en het centraal examen
(ce) te groot wordt, een bekostigde of niet-bekostigde school of instelling
voor voortgezet onderwijs in het uiterste geval de zelfstandige examenbevoegheid (tijdelijk) kan verliezen. Indien een school meerdere jaren
achtereen een driejaarsgemiddelde heeft met een grotere afwijking dan
0,5 punt tussen de beide examenonderdelen (se en ce), dan heeft die
school zich te verantwoorden. Dit geldt gelijkelijk voor het regulier
voortgezet onderwijs, het voortgezet algemeen volwassenonderwijs,
agrarische opleidingscentra én niet-bekostigde scholen en instellingen die
de bevoegdheid hebben om zelfstandig examens voortgezet onderwijs af
te nemen. De Inspectie van het onderwijs (Inspectie) ziet hierop toe en
spreekt een school of instelling aan als er naar haar oordeel een groot
(meer dan 0,5 punt) dan wel een zeer groot verschil (1,0 punt of meer)
tussen de gemiddelde se- en ce-cijfers bestaat. Naarmate de verschillen
langer bestaan en toenemen, zal de Inspectie ingrijpen door onder meer
haar toezicht aan te scherpen. Indien blijkt dat na enkele jaren van
verscherpt toezicht een school de verschillen tussen de beide examenonderdelen niet kan beperken tot 0,5 punt of minder, kan de Minister van
OCW een besluit nemen over het tijdelijk ontnemen van de examenbevoegdheid van de school voor een schoolsoort of leerweg voor een
periode van twee jaar en over de inzet van het College voor examens om
gedurende deze periode staatsexamens af te nemen. Wanneer
voornoemd wetsvoorstel wordt aangenomen, zal deze sanctiemogelijkheid van de Minister van OCW wettelijk zijn verankerd.
De leden van de CDA-fractie willen weten of het wetsvoorstel voldoende
zal zijn om de kwaliteit van het niet-bekostigd onderwijs te verbeteren,
zodat de cijfers van het centraal examen binnen de toelaatbare marges
komt te liggen.
Het wetsvoorstel biedt handvatten om de kwaliteit van het niet-bekostigd
onderwijs te verbeteren. Door het niet-bekostigd onderwijs aan te sluiten
op de systematiek van het persoonsgebonden nummer en het basisregister onderwijs beschikt de Inspectie over correcte, uniform aangeleverde, betrouwbare en vergelijkbare gegevens van alle leerlingen. Op
basis hiervan is de Inspectie goed in staat de juiste cijfers en percentages
van verschil tussen de se- en ce-cijfers te berekenen en actie te ondernemen als het verschil hiertussen te groot is. De regering gaat ervanuit
dat hiervan een positieve werking zal uitgaan, omdat met deze maatregel
de mogelijkheden voor toezicht en handhaving sterk verbeterd worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 713, nr. 6

4

4. College bescherming persoonsgegevens
De leden van de VVD-fractie wijzen op het advies van het CBP om in de
memorie van toelichting – ter voorkoming van mogelijke misverstanden
en onrechtmatige verwerking van het persoonsnummer – expliciet te
vermelden dat het wetsvoorstel geen grondslag biedt voor het verwerken
van het persoonsgebonden nummer van personen die ouder zijn dan 23
jaar. Deze leden willen in dit verband graag van de regering weten hoe zij
mogelijke misverstanden en onrechtmatige verwerking van het persoonsnummer zal voorkomen.
Mogelijke misverstanden en onrechtmatige verwerking van het persoonsnummer zijn net zo min aan de orde als voor de groep leerlingen die 23
jaar of jonger zijn. De verwijzing door het CBP naar «mogelijke misverstanden en onrechtmatig gebruik» berustte op de veronderstelling van het
CBP dat er geen noodzaak zou zijn voor het verwerken van gegevens van
de groep ouder dan 23 jaar. Het verwerken van persoonsgegevens
(waaronder het persoonsgebonden nummer) van personen die ouder zijn
dan 23 jaar en op wie de Lpw of de regelgeving over de regionale melden coördinatiefunctie niet langer van toepassing is, is nodig voor het
bereiken van doel 2 (aanpak verschil cijfers schoolexamen en centraal
examen) en doel 3 (bestrijding administratieve lasten). Het doel van de
aansluiting van de artikel 56 WVO-scholen, de artikel 1.4.1a
WEB-opleidingen educatie en de artikel 1.4.1. WEB-beroepsopleidingen op
het bron is het verkrijgen van een volledig overzicht van alle examenresultaten van de artikel 56 WVO-scholen en de 1.4.1a WEB-opleidingen
educatie. Er is geen leeftijdsgrens om aan een van deze instellingen een
examen af te leggen. Deze informatie is nodig om de kwaliteit van het
onderwijs te kunnen waarborgen. Het is niet mogelijk een leeftijdsgrens
op te nemen in verband met de informatieuitwisseling over bijvoorbeeld
de studiefinanciering. De leeftijdsgrens bij studiefinanciering is immers
hoger dan 23 jaar.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 713, nr. 6

5