Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3525

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 26 oktober 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van
1 juli 2022 over het Fiche: Richtlijn verminderen ongelijke behandeling
vreemd en eigen vermogen en beperking renteaftrek (Kamerstuk 22 112,
nr. 3465).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 september 2022 aan de Staatssecretaris van Financiën voorgelegd. Bij brief van 21 oktober 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De griffier van de commissie,
Schukkink

kst-22112-3525
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het fiche over de
«Richtlijn verminderen ongelijke behandeling vreemd en eigen vermogen
en beperking renteaftrek» en hebben nog enkele vragen en opmerkingen
hierover.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet van mening is dat de
introductie van een vermogensaftrek met de voorgestelde vormgeving tot
een verdere toename van de complexiteit in een reeds zeer complexe Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 zal leiden. Kan de Staatssecretaris
aangeven of het in het licht van deze complexiteit, zowel voor het
bedrijfsleven als voor de Belastingdienst, niet wenselijk is om het
richtlijnvoorstel niet aan te nemen?
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe hij tegen het voorstel van het
Tsjechische voorzitterschap van de Raad aankijkt om op het vlak van
directe belastingen meer middels soft law te harmoniseren, in plaats van
middels richtlijnen?
Indien het kabinet voornemens is wel in te stemmen met het richtlijnvoorstel, kan de Staatssecretaris aangeven hoe de complexiteit van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969 op de korte termijn zal worden
verminderd om de uitvoering voor zowel het bedrijfsleven als de
Belastingdienst minder complex te maken?
De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland de earningsstrippingmaatregel uit Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad strenger heeft
geïmplementeerd dan de uit die richtlijn voortvloeiende minimumstandaard. In artikel 6 van het onderhavige richtlijnvoorstel lezen de leden van
de VVD-fractie echter dat het richtlijnvoorstel verwijst naar Richtlijn (EU)
2016/1164 van de Raad voor een van de twee limieten voor renteaftrek.
Hoe verhoudt deze verwijzing zich tot de strengere, Nederlandse
implementatie?
Verder hebben de leden van de VVD-fractie enkele vragen over een
uitspraak van de Hoge Raad, die raakvlakken heeft met de voorliggende
richtlijn. Heeft de Staatssecretaris kennisgenomen van het arrest van de
Hoge Raad van 2 september jl., waarin de Hoge Raad aan het Hof van
Justitie van de Europese Unie prejudiciële vragen heeft gesteld over de
juridische houdbaarheid van artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 op basis van het Unierecht?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
of hij voornemens is om, indien het Hof van Justitie van de Europese Unie
zou oordelen dat als leningen aangegaan zijn onder marktconforme
voorwaarden, er geen sprake is van een volstrekt kunstmatige constructie,
artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 af te schaffen
ten faveure van meer generieke maatregelen die het fiscale verschil
tussen eigen en vreemd vermogen wegnemen, zoals bijvoorbeeld een
eigenvermogensaftrek. Is de Staatssecretaris het met de leden van de
VVD-fractie eens dat het schrappen van deze wetsbepaling ten faveure
van meer generieke maatregelen zou leiden tot een vermindering in de
complexiteit van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris voornemens is
om, als daarvoor ruimte bestaat op basis van een eventuele uitspraak van
het Hof van Justitie van de Europese Unie, in te grijpen indien het Hof van
Justitie van de Europese Unie zou oordelen dat artikel 10a van de Wet op
de vennootschapsbelasting 1969 in strijd is met het Unierecht en, zo ja,
hoe.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

2

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het fiche over de
«Richtlijn verminderen ongelijke behandeling vreemd en eigen vermogen
en beperking renteaftrek» en hebben hierover nog enkele vragen.
Deze leden vragen of Nederland het enige land is dat niet kan voldoen aan
de implementatiedatum van 1 januari 2024 dat er meerdere lidstaten zijn
die deze datum niet kunnen halen. Zo ja, welke landen zijn dat?
Wordt er een tussentijdse controle uitgevoerd op het gebied van
uitvoerbaarheid door het Ministerie van Financiën op de richtlijnen die
zullen worden vastgesteld door de Europese Commissie, zo vragen de
leden van de D66-fractie.
Het kabinet waarschuwt dat het mkb negatieve gevolgen kan ervaren
vanwege het voorgestelde richtlijnvoorstel. Hoe gaat het kabinet rekening
houden met deze negatieve gevolgen voor het mkb?
In relatie tot de complexiteit van het richtlijnvoorstel: wanneer denkt het
kabinet het richtlijnvoorstel volledig werkbaar te kunnen hebben? Voorts
vragen deze leden hoe de uitvoerbaarheid van het richtlijnvoorstel door
andere lidstaten wordt beoordeeld. Stuiten zij op vergelijkbare
complexiteit, zoals in Nederland?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
met betrekking tot het voorstel voor een eigenvermogenaftrek. Waar dat
deze leden in eerste instantie aanspreekt, omdat zij ook liever willen dat
bedrijven gefinancierd worden met eigen vermogen dan met vreemd
vermogen, hebben zij wel grote zorgen ten aanzien van de complexiteit en
uitvoerbaarheid van dit voorstel.
Ten aanzien van de vermogensaftrek hebben de leden van de CDA-fractie
een dubbel gevoel. Zij vinden het een goed idee om het aanhouden van
vermogen te stimuleren. Dat is ook in de augustusbesluitvorming voor
2021 afgesproken in combinatie met aanscherping van de earningsstrippingmaatregel. In 2021 heeft de voormalig Staatssecretaris dit onderzocht
en kwam tot de conclusie dat dit beter in internationaal verband kon
worden opgepakt. Nu dat voorstel er ligt, maken de leden van de
CDA-fractie zich zorgen over de complexiteit en administratieve belasting
van dit voorstel van bedrijven, met name het mkb. Het tien jaar bijhouden
van de vermogensontwikkeling en navenant verwerken van de aftrek is
niet voor elke ondernemer zomaar te overzien, laat staan de voort te
wentelen aftrek die de 30 procent EBITDA overstijgt en de samenloop met
andere fiscale regelingen. Ieder complex voorstel vraag dan logischerwijs
om bijstand van een account/fiscalist, zeker voor het mkb dat minder vaak
financiële specialisten in huis heeft. Daarbij is ook nog de verwachting dat
de kosten bij accountants gaan stijgen vanwege aangescherpte regelgeving. Is de Staatssecretaris van mening dat de vormgeving aansluit bij
het doenvermogen van het mkb, maar ook van grotere bedrijven? Hoe
kijkt de Staatssecretaris aan tegen de 30 procent EBITDA-bepaling die ook
in dit voorstel is opgenomen? Wordt dat volgens de Staatssecretaris voor
veel ondernemers niet verwarrend en onbegrijpelijk in samenloop met de
20 procent EBITDA-earningsstrippingbepaling?
Voor wat betreft de technische inhoud van het voorstel, zouden de leden
van de CDA-fractie verwachten dat bij de aftrekmogelijkheden de aftrek
gebaseerd is op het fiscale eigen vermogen. Echter, in de tekst van het
fiche wordt verwezen naar een gemeenschappelijke Europese definitie die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

3

is gepresenteerd in een EU-richtlijn die betrekking heeft op onderwerpen
die relevant zijn voor de commerciële jaarrekening (in voetnoot 8 wordt
verwezen naar richtlijn 2013/34/EU). Kan de Staatssecretaris specifieker
aangeven welk eigen vermogen in het fiche wordt bedoeld?
Wat de leden van de CDA-fractie zich verder afvragen is waarom het
voorstel een nieuwe renteaftrekbeperking bevat, die stapelt bovenop de
earningsstrippingmaatregel die we al in veel strengere mate dan veel
andere lidstaten hebben opgenomen. Deze leden zijn niet tegen het
ontmoedigen van het financieren met vreemd vermogen, maar zij vragen
de Staatssecretaris wel toe te lichten of hij voorstander is van het stapelen
van de earningsstrippingmaatregel met een aanvullende aftrekbeperking
die dan weer een andere systematiek kent, namelijk dat 15 procent van de
per saldo verschuldigde rente niet aftrekbaar is. Zou het volgens de
Staatssecretaris dan niet logischer zijn geweest de earningsstrippingmaatregel op Europees niveau nog verder aan te scherpen, zodat bijvoorbeeld
alle lidstaten 20 procent EBITDA aanhouden?
De leden van de CDA-fractie zijn met de Staatssecretaris ook benieuwd
naar de door de Europese Commissie voorgeschreven bepalingen ten
aanzien van het opnemen van flankerende maatregelen. Daarvan zien zij
ook graag een verdere uitwerking.
De leden van de CDA-fractie vinden het verstandig dat de het kabinet
helder aangeeft dat het voorstel leidt tot meer complexiteit in wetgeving
en dat het gevolgen heeft voor de uitvoeringslasten van de Belastingdienst en dat het voorstel dan ook niet per de door de Commissie
gewenste datum uitvoerbaar is. Dat is beter dan het aan te nemen en
vervolgens niet tijdig te kunnen implementeren.
Toch vinden deze leden het jammer dat een zodanig complexe maatregel
ertoe leidt dat die niet op de korte termijn kan worden doorgevoerd. Zij
vragen zich af of de Staatssecretaris een eenvoudigere vorm van
uitwerking van een vermogensaftrek voor zich ziet, die hij als inzet in
Brussel kan meegeven. Kan de Staatssecretaris hierop reflecteren?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het fiche over het
richtlijnvoorstel inzake een gelijkere behandeling tussen vreemd en eigen
vermogen. Zij delen het doel van het voorstel maar zijn het niet eens met
de wijze waarop de Europese Commissie dit doel denkt te bereiken. Ze
stellen daarom de nodige vragen over het voorstel.
Allereerst vragen de leden van de SP-fractie zich af waarom de Commissie
dit voorstel doet. Volgens de leden is de fiscaliteit nog altijd een
onderwerp waarover lidstaten zelf willen bepalen. In bepaalde situaties is
van dit uitgangspunt afgeweken, bijvoorbeeld wanneer het ging over de
grootste multinationale ondernemingen en de bestrijding van belastingontwijking door deze bedrijven. De leden van de SP-fractie hebben het
afwijken van dit uitgangspunt ook gesteund omdat belastingontwijking
door multinationals per definitie een grensoverschrijdend thema is. Deze
leden zien echter niet waarom de Commissie nu een fiscaal voorstel doet
dat in hoge mate betrekking heeft op het mkb, en waarom het kabinet
hiermee akkoord gaat. Zij dachten dat het kabinet zich tot nog toe altijd op
hetzelfde standpunt had gesteld, namelijk dat de fiscaliteit een nationale
aangelegenheid is. Kan de Staatssecretaris uitleggen of hier sprake is van
een trendbreuk? Waarom beoordeelt het kabinet de subsidiariteit van het
voorstel als positief? Doet dit niet af aan het standpunt van het kabinet dat
belastingen aan lidstaten moeten worden overgelaten? Is het al eerder
voorgekomen dat de Commissie fiscale voorstellen deed die voornamelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

4

betrekking hebben op mkb-ondernemingen? De leden ontvangen graag
een gemotiveerde reactie van de Staatssecretaris.
De leden van de SP-fractie hebben vragen over de wijze waarop de EC
haar doel wil bereiken. Zij hebben vaker aangegeven dat, om tot een meer
gelijke behandeling van eigen en vreemd vermogen te komen, het
logischer lijkt om simpelweg de renteaftrek verder te beperken en
uiteindelijk mogelijk af te schaffen. Waarom kiest de EC hier niet voor? In
het impact assessment staat dat optie 4, welke de aftrek van vreemd
vermogen afschaft, slecht is voor de werkgelegenheid en economische
groei. De leden willen graag weten hoeveel slechter deze optie scoort ten
opzichte van de andere opties. Kan de Staatssecretaris die cijfers
verstrekken? Wordt hier niet onnodig angst gecreëerd voor een optie die
verreweg het beste uitvoerbaar is, niet leidt tot een verslechtering van de
financiële situatie van de lidstaten en het belastingstelsel veel minder
complex maakt? Is er in het impact assessment ook rekening gehouden
met een scenario waarin deze optie stapsgewijs wordt ingevoerd? En is
uitgezocht hoe lang de veronderstelde negatieve effecten op werkgelegenheid en groei zich zullen voordoen? De leden vragen de Staatssecretaris zich hard te maken voor een grondig onderzoek naar alle opties.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris waar het voorstel,
wanneer dit wordt aangenomen, toe leidt. Hoeveel capaciteit van de
Belastingdienst is er voor nodig? Hoeveel extra kosten gaan hiermee
gepaard? Hoeveel administratieve en financiële rompslomp levert het op
voor het bedrijfsleven?
Volgens het BNC-fiche leidt het Commissievoorstel tot de nodige
ontwijkings- en planningsmogelijkheden, zoals het kunstmatig naar
Nederland halen van eigen vermogen. Welke andere ongewenste
constructies ziet de Staatssecretaris zich voordoen en in hoeverre kunnen
deze volgens de Staatssecretaris adequaat worden bestreden? Kan
worden gesteld dat het huidige voorstel vrijwel zeker tot nieuwe tax
planning zal leiden die mogelijk niet goed kan worden tegengegaan? Is
uitgesloten dat het voorstel leidt tot een flinke budgettaire derving voor
Nederland?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de effecten voor het mkb zijn, zowel
als het gaat om de administratieve lasten als de financiële gevolgen, zo
vragen de leden van de SP-fractie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van het fiche om de
ongelijke behandeling van vreemd en eigen vermogen te verminderen en
renteaftrek te beperken. In algemene zin zijn deze leden voorstander van
het evenwichtiger maken van de behandeling van vreemd en eigen
vermogen. Ook zijn zij uitgesproken voorstander van de earningsstrippingmaatregel en de verdere beperking van de renteaftrek. Wel hebben
zijn zorgen over het voorstel vanuit de Commissie.
De leden van de PvdA-fractie kunnen zich in de uitgangspunten van het
voorstel vinden. Het in balans brengen van de behandeling van vreemd
en eigen vermogen kent volgens deze leden voordelen. Een gezamenlijke
aanpak op Europees niveau geniet dan ook de voorkeur om ontwijking en
tax planning tegen te gaan. Deze leden vragen het kabinet of de introductie van de aftrek op eigen vermogen nodig is om de behandeling van
vreemd en eigen vermogen meer in evenwicht te brengen. Zou een
verdere aanscherping van de behandeling van vreemd vermogen ook niet
al het gewenste effect bereiken zonder het introduceren van een nieuw
instrument?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

5

De Europese Commissie heeft meerdere opties overwogen. Is de
Staatssecretaris van mening dat met de huidige keuze een goede balans is
gevonden tussen het bereiken van het doel en de last in de uitvoering?
Kan hij ook aangeven of een van de genoemde opties de voorkeur geniet
boven de gekozen opties door de Commissie?
De leden van de PvdA-fractie zouden willen wijzen op onbedoelde
effecten van wetgeving zoals eerder is geconstateerd bij de antibelastingontwijkingsrichtlijn ATAD1. Bedoeld om belastingontwijking tegen te gaan
zorgt deze ook voor de beperking van de financiële armslag van instellingen zoals woningcorporaties. Heeft de Staatssecretaris scherp wat het
voorliggende voorstel betekent voor partijen met een maatschappelijk
karakter zoals woningcorporaties? Aangezien deze regeling betrekking
heeft op een aftrekmogelijkheid voor kosten over het eigen vermogen, kan
logischerwijs verwacht worden dat een aftrek wordt gebaseerd op het
fiscale eigen vermogen. Echter, in de tekst van het fiche wordt verwezen
naar een gemeenschappelijke Europese definitie die is gepresenteerd in
een EU-richtlijn die juist betrekking heeft op onderwerpen die relevant zijn
voor de commerciële jaarrekening (in voetnoot 8 wordt verwezen naar
richtlijn 2013/34/EU). Kan de Staatssecretaris specifieker aangeven welk
eigen vermogen in het fiche wordt bedoeld?
Deze leden maken zich zorgen over de uitvoerbaarheid van het voorliggende voorstel. De Belastingdienst acht invoering per 1 januari 2024 niet
mogelijk. Is aan te geven wanneer dit wel mogelijk zou zijn? Ook zijn deze
leden benieuwd naar het beslag dat dit legt op de Belastingdienst. Er
staan komende jaren grote ingrepen op de planning die de aan het woord
zijnde leden zeer belangrijk vinden. Zij zouden uitstel daarvan niet
acceptabel achten omdat tijd en menskracht moet worden ingezet bij de
realisatie van dit voorstel. Welke aanpassingen kunnen er gedaan worden
zodat de uitvoerbaarheid van het voorstel wordt vergroot?
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het voorstel grote
budgettaire consequenties met zich mee brengt. Kan de Staatssecretaris
expliciet de weging maken tussen de voordelen van het voorliggende
voorstel, de budgettaire derving die daarmee gepaard gaat, de uitdagingen in de uitvoering en eventuele alternatieven? Ook zouden deze
leden graag horen hoe de derving gedekt zal worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GL
De leden van de GroenLinks-fractie bedanken het kabinet voor het fiche.
Zij hebben er met interesse kennis van genomen. Deze leden hebben
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet toe te lichten wat
zijn visie is op financiering in de Nederlandse economie. Wat is de visie
van het kabinet op de verhouding tussen marktfinanciering en bankfinanciering? Is het wat het kabinet betreft wenselijk dat marktfinanciering een
grotere rol gaat spelen in Nederland? En ziet hij ook risico’s die daaraan
verbonden zijn, zoals een grotere rol voor aandeelhoudersbelangen ten
opzichte van andere belangen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet daarnaast te
reflecteren op de steeds verdere financialisering van de Nederlandse
economie en het wetenschappelijke debat dat daarover gevoerd wordt. In
hoeverre vindt het kabinet deze ontwikkeling onwenselijk? En hoe kijkt het
kabinet aan tegen de verhouding tussen marktfinanciering en bankfinanciering in het licht van deze discussie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

6

De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de noodzaak voor
maatregelen op dit gebied slechts beperkt onderbouwd is. Zij vragen het
kabinet daarom uitgebreider in te gaan op deze noodzaak en toe te lichten
welke concrete problemen er op dit moment zijn, die ingrijpen noodzakelijk maken.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet positief
tegenover het richtlijnvoorstel staat, maar erkent dat het voorstel tot extra
complexiteit zal leiden. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten hoe
deze twee uitspraken zich tot elkaar verhouden. Wegen de voordelen van
de beoogde maatregelen op tegen de extra complexiteit die ermee
gepaard gaat?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de
ChristenUnie
De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het fiche dat als doel heeft de debt bias in de
vennootschapsbelasting te verminderen. Deze leden onderkennen dat de
huidige disbalans tussen het aanhouden van vreemd en eigen vermogen
gepaard gaat met macroprudentiële risico’s en dat het tegengaan van
excessieve schuldfinanciering om die reden wenselijk is. Tevens onderkennen deze leden dat deze problematiek een op EU-niveau gecoördineerd beleid vereist, om fiscale planning op dit gebied tegen te gaan.
Deze leden hebben wel een aantal vragen over de inhoud van het
BNC-fiche. Deze leden lezen enerzijds dat het voorstel naar verwachting
zal leiden tot een budgettaire derving van ongeveer drie miljard euro,
abstraherend van gedragseffecten een uitgaande van een risicovrije rente
van 1,5 procent. Tevens lezen deze leden dat de Europese Commissie vijf
scenario’s heeft opgesteld. Gaat de genoemde budgettaire derving uit van
het voorkeursscenario (scenario vijf) van de Europese Commissie? Met
welke budgettaire dervingen of opbrengsten gaan de andere scenario’s
gepaard? Verder vragen deze leden of scenario twee en vijf, waarbij wordt
uitgegaan van een vermogensaftrek enkel voor nieuw eigen vermogen, of
dit geen prikkel oplevert voor bedrijven om bestaand eigen vermogen te
vervangen voor nieuwe eigen vermogen, en of dit ongewenste effecten
(budgettair of anderszins) met zich mee brengt. Verder maken deze leden
zich zorgen over mogelijke internationale fiscale planning, waarbij
bedrijven vermogenselementen overbrengen naar EU-lidstaten. Deze
leden lezen dat dergelijke effecten en de daarbij horende derving nog
gekwantificeerd dient te worden. Op welke termijn wordt deze uitwerking
verwacht, en wordt dit ook met de Kamer gedeeld? Ook vragen deze leden
zich af welke definitie van het eigen vermogen van toepassing is bij deze
regeling. Kan het kabinet preciseren welk eigen vermogen in het fiche
wordt bedoeld, en in hoeverre dit afwijkt van het fiscale ondernemingsvermogen zoals we die kennen in Nederland?
II Reactie van de Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet van mening is dat de
introductie van een vermogensaftrek met de voorgestelde vormgeving tot
een verdere toename van de complexiteit in een reeds zeer complexe Wet
op de vennootschapsbelasting 1969 zal leiden. Kan de Staatssecretaris
aangeven of het in het licht van deze complexiteit, zowel voor het
bedrijfsleven als voor de Belastingdienst, niet wenselijk is om het
richtlijnvoorstel niet aan te nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

7

Indien het kabinet voornemens is wel in te stemmen met het richtlijnvoorstel, kan de Staatssecretaris aangeven hoe de complexiteit van de
Wet op de vennootschapsbelasting 1969 op de korte termijn zal worden
verminderd om de uitvoering voor zowel het bedrijfsleven als de
Belastingdienst minder complex te maken?
Het kabinet is positief over het doel van het richtlijnvoorstel om een meer
gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen te
bewerkstelligen. Het voorstel leidt tot een beperking van de zogenoemde
debt bias en een versterking van de financiële weerbaarheid van het
Nederlandse bedrijfsleven en de kapitaalmarktunie. Uit een recent
onderzoek1 van het kabinet is gebleken dat het de voorkeur verdient om
een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen in internationaal of Europees verband te bewerkstelligen. Een
dergelijke multilaterale aanpak draagt bij aan effectieve aanpak van
ongewenste fiscale planningsmogelijkheden. Tegelijkertijd verwacht het
kabinet dat de introductie van een vermogensaftrek met de door de
Commissie voorgestelde vormgeving tot een verdere toename van de
complexiteit in een reeds zeer complexe Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) zal leiden. Als gevolg hiervan acht het kabinet
een invoeringsdatum van 1 januari 2024 van het huidige voorstel niet
uitvoerbaar. Het kabinet heeft conform het BNC-fiche tijdens de onderhandelingen in de Raad aandacht gevraagd voor de complexiteit van het
voorstel en zal dit gedurende de onderhandelingen in de Raad blijven
doen. Zo wordt bijvoorbeeld aandacht gevraagd voor diverse voortwentelingsmechanismen en de samenloop met de bestaande renteaftrekbeperkingen en de fiscale eenheid, alsmede de afwijkende berekening voor
kleine en middelgrote ondernemingen. Deze complexiteit heeft gevolgen
voor de uitvoeringslasten van de Belastingdienst en het bedrijfsleven.
Kan de Staatssecretaris aangeven hoe hij tegen het voorstel van het
Tsjechische voorzitterschap van de Raad aankijkt om op het vlak van
directe belastingen meer middels soft law te harmoniseren, in plaats van
middels richtlijnen?
Tijdens de informele Ecofinraad van 9 september jl. (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 1888) hebben de ministers van gedachten gewisseld over de ontwikkelingen op het gebied van directe belastingen. Het Tsjechische voorzitterschap van de Raad vroeg aan de lidstaten of soft law, zoals door middel
van niet juridisch bindende aanbevelingen of gedragsregels, een
instrument kan zijn om de besluitvorming over fiscale onderwerpen te
versnellen. Tijdens deze sessie waren lidstaten het erover eens dat voor
eventuele harmonisatie op het gebied van directe belastingen in de
meeste gevallen hard law (zoals richtlijnen en verordeningen) nodig is.
Nederland heeft aangegeven dat wetgeving de beste manier is om indien
gewenst een gezamenlijke EU-aanpak te verwezenlijken. Soft law kan dit
aanvullen maar niet vervangen. Een belangrijke reden hiervoor is dat hard
law op het gebied van een gelijk speelveld, wat juist een belangrijk
criterium is voor een goede werking van de interne markt,2 te verkiezen is
boven soft law.
De leden van de VVD-fractie constateren dat Nederland de earningsstrippingmaatregel uit Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad strenger heeft
geïmplementeerd dan de uit die richtlijn voortvloeiende minimumstandaard. In artikel 6 van het onderhavige richtlijnvoorstel lezen de leden van
de VVD-fractie echter dat het richtlijnvoorstel verwijst naar Richtlijn (EU)
2016/1164 van de Raad voor een van de twee limieten voor renteaftrek.
Hoe verhoudt deze verwijzing zich tot de strengere, Nederlandse
implementatie?
1
2

Kamerstuk 35 572, nr. 100.
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1888.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

8

De belastingplichtige dient de generieke renteaftrekbeperking uit het
richtlijnvoorstel eerst toe te passen alvorens de (generieke) renteaftrekbeperking (earningsstrippingmaatregel) die volgt uit de eerste EU-richtlijn
antibelastingontwijking (ATAD1)3 toe te passen. Als de toepassing van de
earningsstrippingmaatregel tot een lager aftrekbaar bedrag leidt, zal de
belastingplichtige het verschil voor- of achterwaarts kunnen verrekenen
overeenkomstig artikel 4 ATAD1. De Commissie heeft tijdens de onderhandelingen in de Raad aangegeven dat bij de verwijzing naar ATAD1 wordt
verwezen naar de nationale implementatie van de lidstaten. Het kabinet
zet er op in om dit te verduidelijken in het richtlijnvoorstel. In voorkomende gevallen kan het zijn dat bedrijven op basis van de samenloop
tussen de renteaftrekbeperking uit ATAD1 en de renteaftrekbeperking uit
de voorgestelde richtlijn minder rente in aftrek kunnen brengen dan
wanneer zij enkel de op dit moment geldende (nationale) renteaftrekbeperkingen zouden moeten toepassen.
Verder hebben de leden van de VVD-fractie enkele vragen over een
uitspraak van de Hoge Raad, die raakvlakken heeft met de voorliggende
richtlijn. Heeft de Staatssecretaris kennisgenomen van het arrest van de
Hoge Raad van 2 september jl., waarin de Hoge Raad aan het Hof van
Justitie van de Europese Unie prejudiciële vragen heeft gesteld over de
juridische houdbaarheid van artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 op basis van het Unierecht?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris kan aangeven
of hij voornemens is om, indien het Hof van Justitie van de Europese Unie
zou oordelen dat als leningen aangegaan zijn onder marktconforme
voorwaarden, er geen sprake is van een volstrekt kunstmatige constructie,
artikel 10a van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 af te schaffen
ten faveure van meer generieke maatregelen die het fiscale verschil
tussen eigen en vreemd vermogen wegnemen, zoals bijvoorbeeld een
eigenvermogensaftrek. Is de Staatssecretaris het met de leden van de
VVD-fractie eens dat het schrappen van deze wetsbepaling ten faveure
van meer generieke maatregelen zou leiden tot een vermindering in de
complexiteit van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969?
De leden van de VVD-fractie vragen of de Staatssecretaris voornemens is
om, als daarvoor ruimte bestaat op basis van een eventuele uitspraak van
het Hof van Justitie van de Europese Unie, in te grijpen indien het Hof van
Justitie van de Europese Unie zou oordelen dat artikel 10a van de Wet op
de vennootschapsbelasting 1969 in strijd is met het Unierecht en, zo ja,
hoe.
Het kabinet is op de hoogte van het arrest van de Hoge Raad van
2 september jl. In dat arrest heeft de Hoge Raad prejudiciële vragen
gesteld aan het Hof van Justitie EU over de verenigbaarheid van de
renteaftrekbeperking van artikel 10a Wet Vpb 1969 met het Verdrag
betreffende de Werking van de Europese Unie in het licht van het
Lexel-arrest.4
Het is nu aan het Hof van Justitie EU om de prejudiciële vragen te
beantwoorden. Daarna zal de Hoge Raad uitspraak doen met inachtneming van de door het Hof van Justitie EU gegeven uitleg van het
gemeenschapsrecht. Op dit moment is evenwel niet duidelijk of, en zo ja
hoe precies, artikel 10a Wet Vpb 1969 in strijd is met het EU-recht. Om die
reden acht het kabinet het op dit moment niet opportuun om vooruit te
lopen op de mogelijke uitkomsten van deze procedure.

3

Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2017, L 234/26).
4
HvJ EU 20 januari 2021, ECLI:EU:C:2021:34 (Lexel AB).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

9

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
Deze leden vragen of Nederland het enige land is dat niet kan voldoen aan
de implementatiedatum van 1 januari 2024 dat er meerdere lidstaten zijn
die deze datum niet kunnen halen. Zo ja, welke landen zijn dat?
Voorts vragen deze leden hoe de uitvoerbaarheid van het richtlijnvoorstel
door andere lidstaten wordt beoordeeld. Stuiten zij op vergelijkbare
complexiteit, zoals in Nederland?
Uit de eerste ontvangen signalen blijkt dat lidstaten de zorgen van
Nederland delen over elementen van het richtlijnvoorstel, zoals de
uitvoerbaarheid en de invoeringsdatum van 1 januari 2024.
Wordt er een tussentijdse controle uitgevoerd op het gebied van
uitvoerbaarheid door het Ministerie van Financiën op de richtlijnen die
zullen worden vastgesteld door de Europese Commissie, zo vragen de
leden van de D66-fractie.
Wanneer de Europese Commissie een fiscaal richtlijnvoorstel publiceert,
wordt bij de beoordeling van het richtlijnvoorstel door het kabinet scherp
gekeken naar de uitvoerbaarheid; in dit geval is daarom de Belastingdienst nauw betrokken. Ook gedurende het onderhandelingsproces,
bijvoorbeeld als er een gewijzigd tekstvoorstel door het voorzitterschap
wordt verspreid, wordt de uitvoerbaarheid bezien en is daarbij de
Belastingdienst nauw betrokken. Als een richtlijnvoorstel is aangenomen,
zal het kabinet op basis van de definitieve richtlijn implementatiewetgeving opstellen. Deze wetgeving wordt getoetst door middel van een
uitvoeringstoets die definitief inzicht geeft in alle uitvoeringsconsequenties.
Het kabinet waarschuwt dat het mkb negatieve gevolgen kan ervaren
vanwege het voorgestelde richtlijnvoorstel. Hoe gaat het kabinet rekening
houden met deze negatieve gevolgen voor het mkb?
In de generieke renteaftrekbeperking zoals opgenomen in het voorstel is –
in tegensteling tot de renteaftrekbeperking die voortvloeit uit ATAD1 –
geen drempel opgenomen. Het voorstel behelst echter ook een lastenverlichting in de vorm van een vermogensaftrek. Van deze lastenverlichting
komt naar schatting ruim de helft bij het mkb terecht. Deze inschattingen
zijn met grote onzekerheden omgeven, omdat er nog diverse vraagpunten
aanwezig zijn bij het voorstel en er mogelijk gedragseffecten zijn die op dit
moment niet zijn in te schatten. Het kabinet zal bij de onderhandelingen in
de Raad aandacht (blijven) vragen voor de complexiteit van het voorstel
en de gevolgen van huidige vormgeving van de renteaftrekbeperking voor
het bedrijfsleven – met name voor het mkb.
In relatie tot de complexiteit van het richtlijnvoorstel: wanneer denkt het
kabinet het richtlijnvoorstel volledig werkbaar te kunnen hebben?
De Europese Commissie stelt als implementatiedatum 31 december 2023
voor, waarbij het richtlijnvoorstel 1 januari 2024 in werking treedt. Zoals in
het BNC-fiche aangegeven kan naar huidige verwachting de gewenste
inwerkingtredingsdatum niet gehaald worden vanwege onder andere het
grote beroep op de uitvoering en de complexiteit van de wetgeving. Het
kabinet vraagt hier tijdens de onderhandelingen in de Raad aandacht
voor.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Is de Staatssecretaris van mening dat de vormgeving aansluit bij het
doenvermogen van het mkb, maar ook van grotere bedrijven?
Bepaalde onderdelen van het richtlijnvoorstel maken het voorstel zeer
complex. Deze complexiteit uit zich onder andere in diverse voortwentelingsmechanismen en de samenloop met de bestaande renteaftrekbeperkingen en de fiscale eenheid, alsmede de uitzonderingen voor de
financiële sector en de afwijkende berekening voor kleine en middelgrote
ondernemingen. De additionele generieke renteaftrekbeperking – zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

10

opgenomen in het richtlijnvoorstel – raakt alle belastingplichtigen in de
Wet Vpb 1969 met een saldo aan verschuldigde rente. Ook moet een
genoten vermogensaftrek onder omstandigheden weer worden teruggenomen door middel van een bijtelling. Dat leidt jaarlijks tot extra
administratieve lasten voor bedrijven, mede vanwege de mogelijke
discussie tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst over de
omvang van de vermogensaftrek. Naar verwachting zal – als gevolg van
implementatie van de voorgestelde richtlijn – sprake zijn van een toename
van de regeldruk voor bedrijfsleven. Deze complexiteit doet een beroep
op het doenvermogen van het mkb en van grotere bedrijven. Het kabinet
heeft hier oog voor en zal daarom bij de onderhandelingen in de Raad
aandacht (blijven) vragen voor de onderdelen die het voorstel complex
maken en zorgen voor een toename van regeldruk voor het bedrijfsleven.
Hoe kijkt de Staatssecretaris aan tegen de 30 procent EBITDA-bepaling die
ook in dit voorstel is opgenomen? Wordt dat volgens de Staatssecretaris
voor veel ondernemers niet verwarrend en onbegrijpelijk in samenloop
met de 20 procent EBITDA-earningsstrippingbepaling?
Het kabinet voorziet een toename van complexiteit door een cumulatie
van specifieke en generieke (rente)aftrekbeperkingen in de Wet Vpb 1969.
In het richtlijnvoorstel bevat de vermogensaftrek voortwentelingsmechanismen voor onbenutte aftrekcapaciteit. Bij het voortwentelen van
onbenutte vermogensaftrekcapaciteit zouden belastingplichtigen elk jaar
een belang krijgen bij de hoogte van de onbenutte vermogensaftrekcapaciteit voor het geval dat een belastingplichtige in een toekomstig jaar de
vermogensaftrek wenst te verzilveren. Ook moet een genoten vermogensaftrek onder omstandigheden weer worden teruggenomen door middel
van een bijtelling. Dat leidt jaarlijks tot extra administratieve lasten voor
bedrijven, mede vanwege de mogelijke discussie tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst over de omvang van de vermogensaftrek.
Voor wat betreft de technische inhoud van het voorstel, zouden de leden
van de CDA-fractie verwachten dat bij de aftrekmogelijkheden de aftrek
gebaseerd is op het fiscale eigen vermogen. Echter, in de tekst van het
fiche wordt verwezen naar een gemeenschappelijke Europese definitie die
is gepresenteerd in een EU-richtlijn die betrekking heeft op onderwerpen
die relevant zijn voor de commerciële jaarrekening (in voetnoot 8 wordt
verwezen naar richtlijn 2013/34/EU). Kan de Staatssecretaris specifieker
aangeven welk eigen vermogen in het fiche wordt bedoeld?
De Europese Commissie geeft in het richtlijnvoorstel aan dat onder eigen
vermogen zoals gedefinieerd in de voorgestelde richtlijn wordt verstaan
het totaal van gestorte kapitaal, agiorekeningen, herwaarderingsreserve,
overige reserves en openstaande winsten of verliezen. Hierbij heeft de
Europese Commissie aangesloten bij de definitie zoals gehanteerd in
richtlijn 2013/34/EU en jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde
financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen. Dit is een onderdeel uit het richtlijnvoorstel dat op
verscheidene manieren geïnterpreteerd kan worden. Het kabinet zet er bij
de onderhandelingen in de Raad op in om aan te sluiten bij (fiscale)
gegevens die beschikbaar zijn voor de Belastingdienst.
Wat de leden van de CDA-fractie zich verder afvragen is waarom het
voorstel een nieuwe renteaftrekbeperking bevat, die stapelt bovenop de
earningsstrippingmaatregel die we al in veel strengere mate dan veel
andere lidstaten hebben opgenomen. Deze leden zijn niet tegen het
ontmoedigen van het financieren met vreemd vermogen, maar zij vragen
de Staatssecretaris wel toe te lichten of hij voorstander is van het stapelen
van de earningsstrippingmaatregel met een aanvullende aftrekbeperking
die dan weer een andere systematiek kent, namelijk dat 15 procent van de
per saldo verschuldigde rente niet aftrekbaar is. Zou het volgens de
Staatssecretaris dan niet logischer zijn geweest de earningsstrippingmaat-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

11

regel op Europees niveau nog verder aan te scherpen, zodat bijvoorbeeld
alle lidstaten 20 procent EBITDA aanhouden?
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen kan – naast de introductie van een vermogensaftrek – ook
worden bewerkstelligd door de aftrekbaarheid van rente verder te
beperken. De Europese Commissie heeft tijdens de onderhandelingen in
de Raad aangegeven dat zij hebben overwogen om de earningsstrippingsmaatregel uit ATAD1 verder aan te scherpen. Deze optie is echter geen
onderdeel geweest van het effectbeoordelingsverslag5 omdat de
Europese Commissie van mening was dat dit geen goede optie was
aangezien de earningsstrippingsmaatregel in bijna alle lidstaten anders is
geïmplementeerd. Het kabinet had het van toegevoegde waarde
gevonden als deze optie wel onderdeel zou zijn geweest van het effectbeoordelingsverslag.
Het kabinet is van mening dat de introductie van de in het voorstel
opgenomen renteaftrekbeperkingen naast de huidige specifieke renteaftrekbeperkingen en reeds bestaande generieke renteaftrekbeperking (de
earningsstrippingmaatregel) resulteert in samenloop van regelgeving.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze een vermogensaftrek
in een eenvoudigere vorm kan worden uitgewerkt. Verder vragen de leden
van de CDA-fractie in hoeverre ongewenste constructies effectief
bestreden kunnen worden.
Om een vermogensaftrek in een eenvoudigere vorm uit te werken, is het
van belang om aandacht te besteden aan een aantal complexe elementen
uit het richtlijnvoorstel. Deze elementen zullen hieronder verder worden
toegelicht.
De complexiteit wordt vergroot doordat het richtlijnvoorstel twee soorten
onbenutte vermogensaftrekken kent De vermogensaftrek is beperkt tot
30% van de EBITDA. Wanneer de aftrek meer bedraagt dan 30% van de
EBITDA, kan het onbenutte deel van de aftrek tot 5 jaren voortgewenteld
worden. Indien de aftrek leidt tot een verliessituatie kan de aftrek die
hierdoor niet benut kan worden, onbeperkt in de tijd worden voortgewenteld. Ook moet een genoten vermogensaftrek onder omstandigheden
weer worden teruggenomen door middel van een bijtelling. Dat leidt
jaarlijks tot extra administratieve lasten voor bedrijven, mede vanwege de
mogelijke discussie tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst over
de omvang van de vermogensaftrek. Een vereenvoudiging kan worden
bewerkstelligd door de vermogensaftrek op jaarbasis vast te stellen.
De complexiteit neemt ook toe als gevolg van de introductie van een
nieuwe renteaftrekbeperking, die is gekoppeld aan de earningsstrippingmaatregel. Dit leidt tot een complexe samenloop veroorzaakt door een
cumulatie van specifieke en generieke (rente)aftrekbeperkingen in de Wet
Vpb 1969. De verwachting is dat de regeldruk voor het bedrijfsleven en de
Belastingdienst zal toenemen. Vanwege het naar verwachting grote aantal
belastingplichtigen dat binnen het toepassingsbereik zou vallen van de
voorgestelde maatregelen, is de inschatting dat de berekening van de
nieuwe renteaftrekbeperking en de analyse van de jaarlijkse staffels, in
samenhang met de earningsstrippingmaatregel en de andere reeds
bestaande nationale renteaftrekbeperking, zwaar zal drukken op de
uitvoering en tijdige informatie-uitwisseling bemoeilijkt.
Wanneer de earningsstrippingmaatregel op Europees niveau verder wordt
aangescherpt ten opzichte van de minimumnorm uit eerste EU-richtlijn

5

SWD(2022) 145. Dit effectbeoordelingsverslag is, net als het richtlijnvoorstel, op 11 mei 2022 is
gepubliceerd. In dit verslag zijn naast het basisscenario (geen actie ondernemen) nog vijf
beleidsopties onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

12

antibelastingontwijking (ATAD1)6 door het aftrekpercentage te verlagen
van 30% naar 20% van de fiscale EBITDA7 – zoals door de leden van de
fractie van het CDA hiervoor is gesuggereerd – wordt de regeling
eenvoudiger ten opzichte huidige voorstel om een additionele generieke
renteaftrekbeperking te introduceren. In Nederland geldt met ingang van
1 januari 2022 reeds een aftrekpercentage van 20% van de fiscale EBITDA.
Het kabinet acht het van groot belang dat ongewenste planningsmogelijkheden ten aanzien van de vermogensaftrek effectief en volledig kunnen
worden tegengegaan. Het invoeren van een vermogensaftrek zonder
heldere en afdoende flankerende maatregelen om ongewenste fiscale
planning tegen te gaan staat op gespannen voet met de maatregelen die
Nederland tegen belastingontwijking heeft genomen en het feit dat
Nederland juist de proactieve aanpak van internationale belastingontwijking wil voortzetten. In dat kader zijn de door de Europese Commissie
voorgeschreven bepalingen ten aanzien van het opnemen van flankerende maatregelen nu nog onvoldoende concreet. Zo wordt wel duidelijk
gemaakt dat toepassing van de vermogensaftrek in bepaalde omstandigheden dient te worden voorkomen, maar wordt niet duidelijk gemaakt op
welke wijze dat dient te gebeuren. Het kabinet zal dan ook tijdens de
onderhandelingen in de Raad vragen om deze regels te verduidelijken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
Allereerst vragen de leden van de SP-fractie zich af waarom de Commissie
dit voorstel doet. Volgens de leden is de fiscaliteit nog altijd een
onderwerp waarover lidstaten zelf willen bepalen. In bepaalde situaties is
van dit uitgangspunt afgeweken, bijvoorbeeld wanneer het ging over de
grootste multinationale ondernemingen en de bestrijding van belastingontwijking door deze bedrijven. De leden van de SP-fractie hebben het
afwijken van dit uitgangspunt ook gesteund omdat belastingontwijking
door multinationals per definitie een grensoverschrijdend thema is. Deze
leden zien echter niet waarom de Commissie nu een fiscaal voorstel doet
dat in hoge mate betrekking heeft op het mkb, en waarom het kabinet
hiermee akkoord gaat. Zij dachten dat het kabinet zich tot nog toe altijd op
hetzelfde standpunt had gesteld, namelijk dat de fiscaliteit een nationale
aangelegenheid is. Kan de Staatssecretaris uitleggen of hier sprake is van
een trendbreuk? Waarom beoordeelt het kabinet de subsidiariteit van het
voorstel als positief? Doet dit niet af aan het standpunt van het kabinet dat
belastingen aan lidstaten moeten worden overgelaten? Is het al eerder
voorgekomen dat de Commissie fiscale voorstellen deed die voornamelijk
betrekking hebben op mkb-ondernemingen? De leden ontvangen graag
een gemotiveerde reactie van de Staatssecretaris.
Het kabinet staat positief tegenover het doel van het richtlijnvoorstel
omdat het een structurele oplossing is voor een meer gelijke fiscale
behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen en het zorgt voor
een versterking van de Europese kapitaalmarkten (kapitaalmarktunie),
hetgeen bijdraagt aan economische groei, de financiering van de
klimaattransitie en financiële stabiliteit via meer grensoverschrijdend
kapitaalbezit. Uit onderzoek van het kabinet blijkt dat het de voorkeur
verdient om een meer gelijke fiscale behandeling van eigenen vreemd
vermogen in internationaal of Europees verband te bewerkstelligen. Een
dergelijke aanpak draagt bestrijdt effectiever ongewenste fiscale
planningsmogelijkheden. Een unilaterale invoering van een vermogens6

Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2016, L 234/26).
7
Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation and Amortization, (grof gezegd: het bruto
bedrijfsresultaat)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

13

aftrek leidt tot nieuwe ongewenste fiscale planningsmogelijkheden,
waardoor de doelstelling van het optreden niet door de lidstaten
afzonderlijk kan worden verwezenlijkt. Ook leidt het voorstel tot minder
excessieve schuldfinanciering op EU-niveau wat de schokbestendigheid
van de EU vergroot. Op deze manier wordt er eveneens een gelijk
speelveld gecreëerd binnen de EU ten aanzien van de vermogensaftrek.
Het kabinet is van mening dat dit optreden op EU-niveau rechtvaardigt.
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel daarom ook
positief. Ook in het verleden is op eenzelfde wijze beoordeeld op welk
niveau fiscale regelgeving het beste kan worden vormgegeven: Europees,
nationaal of lokaal. Bij elk richtlijnvoorstel wordt afgewogen of optreden
op EU-niveau gerechtvaardigd is.
Wat de reikwijdte betreft is het richtlijnvoorstel van toepassing op alle
belastingplichtigen voor de vennootschapsbelasting in één of meerdere
lidstaten. Hierdoor valt het mkb – net als het grootbedrijf – inderdaad
onder de reikwijdte van het richtlijnvoorstel. Dit richtlijnvoorstel ziet
echter niet voornamelijk op het mkb. Ook eerdere fiscale richtlijnvoorstellen zagen niet voornamelijk op het mkb. Kleine- en middelgrote
ondernemingen hebben volgens de Europese Commissie meer moeite
om kapitaal aan te trekken dan grotere bedrijven. Om deze reden stelt de
Europese Commissie een hoger percentage voor als onderdeel van de
notionele rente voor nieuw eigen vermogen specifiek voor deze groep
ondernemingen.
De leden van de SP-fractie hebben vragen over de wijze waarop de EC
haar doel wil bereiken. Zij hebben vaker aangegeven dat, om tot een meer
gelijke behandeling van eigen en vreemd vermogen te komen, het
logischer lijkt om simpelweg de renteaftrek verder te beperken en
uiteindelijk mogelijk af te schaffen. Waarom kiest de EC hier niet voor? In
het impact assessment staat dat optie 4, welke de aftrek van vreemd
vermogen afschaft, slecht is voor de werkgelegenheid en economische
groei. De leden willen graag weten hoeveel slechter deze optie scoort ten
opzichte van de andere opties. Kan de Staatssecretaris die cijfers
verstrekken? Wordt hier niet onnodig angst gecreëerd voor een optie die
verreweg het beste uitvoerbaar is, niet leidt tot een verslechtering van de
financiële situatie van de lidstaten en het belastingstelsel veel minder
complex maakt? Is er in het impact assessment ook rekening gehouden
met een scenario waarin deze optie stapsgewijs wordt ingevoerd? En is
uitgezocht hoe lang de veronderstelde negatieve effecten op werkgelegenheid en groei zich zullen voordoen? De leden vragen de Staatssecretaris zich hard te maken voor een grondig onderzoek naar alle opties.
De Europese Commissie heeft een effectbeoordelingsverslag opgesteld
dat, net als het richtlijnvoorstel, op 11 mei 2022 is gepubliceerd, waarin
naast het basisscenario (geen actie ondernemen) nog vijf beleidsopties
zijn onderzocht.8
Met betrekking tot optie 4 was uit het publieke consultatieproces van de
Commissie – waarbij 67 reacties zijn ontvangen – gebleken dat een
meerderheid van de respondenten uiterst negatief ten opzichte van de
volledige schrapping van de renteaftrekbaarheid stond: 75% van de
bedrijven, 72% van de brancheverenigingen, 71% van de burgers en 66%
van de academici meende dat dit de minst geschikte optie is.9 Een
belangrijk nadeel van een volledige renteaftrekbeperking is dat dit een
negatief effect op de investeringen heeft, omdat de kosten van investeringen niet aftrekbaar zijn, terwijl de latere opbrengst van de investering
wel belast wordt. Daarbij leidt het afschaffen van de aftrekbaarheid van
rente tot omvangrijke economisch dubbele heffing in zowel binnenlandse
als internationale situaties. Als de rentebaten niet langer gesaldeerd
kunnen worden met rentelasten zullen belastingplichtigen met een
8
9

SWD(2022) 145.
COM(2022) 216.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

14

intermediairfunctie, zoals bijvoorbeeld de bancaire sector, geconfronteerd
worden met substantieel hogere lasten. Om de economisch dubbele
heffing bij het afschaffen van de aftrekbaarheid van rente tegen te gaan,
wordt het defiscaliseren vaak als oplossing aangedragen. Bij het defiscaliseren van de rente zijn zowel de rentelasten niet meer aftrekbaar als de
rentebaten niet meer belast. Net als bij een vermogensaftrek leidt het
unilateraal defiscaliseren van rente echter tot omvangrijke mogelijkheden
om internationaal mismatches te creëren en zo belasting te ontwijken. De
Commissie geeft in het impact assessment aan dat er grote distorsies
ontstaan tussen de EU en de rest van de wereld indien voor optie 4 wordt
gekozen. In het impact assessment is geen rekening gehouden met een
stapsgewijze invoering van optie 4, noch wordt ingegaan op de vraag hoe
lang de veronderstelde negatieve effecten op werkgelegenheid en groei
zich zullen voordoen.
De leden van de SP-fractie vragen de Staatssecretaris waar het voorstel,
wanneer dit wordt aangenomen, toe leidt. Hoeveel capaciteit van de
Belastingdienst is er voor nodig? Hoeveel extra kosten gaan hiermee
gepaard?
Als het richtlijnvoorstel wordt aangenomen, zal het kabinet op basis van
de definitieve richtlijn implementatiewetgeving opstellen. Deze wetgeving
wordt getoetst door middel van een uitvoeringstoets die inzicht geeft in
de uitvoeringsconsequenties van het voorstel. Op dit moment zijn de
uitvoeringskosten nog niet in te schatten.
Hoeveel administratieve en financiële rompslomp levert het op voor het
bedrijfsleven?
Kan de Staatssecretaris aangeven wat de effecten voor het mkb zijn, zowel
als het gaat om de administratieve lasten als de financiële gevolgen, zo
vragen de leden van de SP-fractie.
Het richtlijnvoorstel bevat meerdere onderdelen die de reeds complexe
Wet Vpb 1969 nog complexer maakt en zorgt daarmee naar verwachting
voor een toename van de regeldruk voor bedrijfsleven, waaronder het
mkb. Hierbij valt te denken aan een cumulatie van specifieke en generieke
(rente)aftrekbeperkingen in de Wet Vpb 1969. De additionele generieke
renteaftrekbeperking raakt alle belastingplichtigen in de Wet Vpb 1969 met
een saldo aan verschuldigde rente. Ook moet een genoten vermogensaftrek onder omstandigheden weer worden teruggenomen door middel
van een bijtelling. Dit zal de administratieve lasten voor bedrijven –
waaronder het mkb – vergroten, mede vanwege de mogelijke discussie
tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst over de omvang van de
vermogensaftrek. Het kabinet vraagt aandacht bij de onderhandelingen in
de Raad voor de onderdelen die het voorstel extra complex maakt en de
administratieve lasten voor bedrijven, waaronder het mkb, vergroot.
Per saldo betekent het voorstel een lastenverlichting voor het Nederlandse bedrijfsleven, omdat het richtlijnvoorstel naast een renteaftrekbeperkende maatregel ook een vermogensaftrek bevat. Daarvan komt naar
schatting ruim de helft bij het mkb terecht. Deze inschatting is echter met
onzekerheden omgeven, omdat er nog diverse vraagpunten aanwezig zijn
bij het voorstel en omdat de inschatting van het gedragseffect met veel
onzekerheid omgeven is.
Volgens het BNC-fiche leidt het Commissievoorstel tot de nodige
ontwijkings- en planningsmogelijkheden, zoals het kunstmatig naar
Nederland halen van eigen vermogen. Welke andere ongewenste
constructies ziet de Staatssecretaris zich voordoen en in hoeverre kunnen
deze volgens de Staatssecretaris adequaat worden bestreden? Kan
worden gesteld dat het huidige voorstel vrijwel zeker tot nieuwe tax
planning zal leiden die mogelijk niet goed kan worden tegengegaan?
Het kabinet acht het van groot belang dat ongewenste planningsmogelijkheden ten aanzien van de vermogensaftrek effectief en volledig kunnen
worden tegengegaan. Het invoeren van een vermogensaftrek zonder
heldere en afdoende flankerende maatregelen om ongewenste fiscale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

15

planning tegen te gaan staat op gespannen voet met de maatregelen die
Nederland tegen belastingontwijking heeft genomen en het feit dat
Nederland juist de proactieve aanpak van internationale belastingontwijking wil voortzetten. In dat kader zijn de door de Europese Commissie
voorgeschreven bepalingen ten aanzien van het opnemen van flankerende maatregelen nu nog onvoldoende concreet. Zo wordt wel duidelijk
gemaakt dat toepassing van de vermogensaftrek in bepaalde omstandigheden dient te worden voorkomen, maar wordt niet duidelijk gemaakt op
welke wijze dat dient te gebeuren. Tevens kunnen sommige in het
richtlijnvoorstel opgenomen antimisbruikbepalingen op verschillende
manieren worden geïnterpreteerd. Hierdoor ontstaat ruimte voor fiscale
planning. Het kabinet vindt dit ongewenst en zal dan ook tijdens de
onderhandelingen in de Raad vragen om deze bepalingen te verduidelijken.
Is uitgesloten dat het voorstel leidt tot een flinke budgettaire derving voor
Nederland?
Doordat de kosten van de vermogensaftrek hoger zijn dan de opbrengst
van de renteaftrekbeperking, zal naar verwachting dit voorstel leiden tot
een budgettaire derving van mogelijk 3 miljard euro in het theoretische
geval dat bedrijven geen gedragsverandering laten zien. Indien bedrijven
wel een gedragsverandering laten zien kan dit bedrag hoger uitvallen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
Deze leden vragen het kabinet of de introductie van de aftrek op eigen
vermogen nodig is om de behandeling van vreemd en eigen vermogen
meer in evenwicht te brengen. Zou een verdere aanscherping van de
behandeling van vreemd vermogen ook niet al het gewenste effect
bereiken zonder het introduceren van een nieuw instrument?
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen kan – naast de introductie van een vermogensaftrek – ook
worden bewerkstelligd door de aftrekbaarheid van rente verder te
beperken. De Europese Commissie heeft tijdens de onderhandelingen in
de Raad aangegeven dat zij hebben overwogen om de earningsstrippingsmaatregel uit ATAD1 verder aan te scherpen. Deze optie is echter geen
onderdeel geweest van het effectbeoordelingsverslag10 omdat de
Europese Commissie van mening was dat dit geen goede optie was
aangezien de earningsstrippingsmaatregel in bijna alle lidstaten anders is
geïmplementeerd.
De Europese Commissie heeft meerdere opties overwogen. Is de
Staatssecretaris van mening dat met de huidige keuze een goede balans is
gevonden tussen het bereiken van het doel en de last in de uitvoering?
Kan hij ook aangeven of een van de genoemde opties de voorkeur geniet
boven de gekozen opties door de Commissie?
In het onderzoek dat het kabinet heeft uitgevoerd naar de gelijke fiscale
behandeling van eigen en vreemd vermogen, waaronder de wenselijkheid
en vormgeving van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting, is
geconcludeerd dat in zijn algemeenheid een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen wenselijk is, omdat zo
de debt bias wordt beperkt en de financiële weerbaarheid van het
Nederlandse bedrijfsleven wordt versterkt. Het kabinet is daarom
voorstander van het doel dat het richtlijnvoorstel tracht te bereiken. Het
kabinet heeft evenwel oog voor de uitvoeringslast die het voorstel in zijn
huidige vorm met zich meebrengt. Het kabinet streeft ernaar de regeldruk
10

SWD(2022) 145. Dit effectbeoordelingsverslag is, net als het richtlijnvoorstel, op 11 mei 2022 is
gepubliceerd. In dit verslag zijn naast het basisscenario (geen actie ondernemen) nog vijf
beleidsopties onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

16

voor burgers en bedrijven zo veel mogelijk te beperken. Het kabinet streeft
ernaar dat er een goede balans wordt gevonden tussen het bereiken van
het doel en de last in de uitvoering. Het kabinet blijft daarom tijdens de
onderhandelingen in de Raad aandacht vragen voor de onderdelen die het
voorstel lastig uitvoerbaar maken.
Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen kan worden bereikt op twee manieren, namelijk enerzijds door
een aftrek voor het aanhouden of creëren van eigen vermogen en
anderzijds door het beperken van de aftrekbaarheid van rente. Zoals
eerder aangegeven heeft Nederland er voor gekozen om de earningsstrippingmaatregel verder aan te scherpen om zo de debt bias te verminderen.
De Europese Commissie heeft dit scenario niet opgesteld als een van de
vijf scenario’s – naast het basisscenario, namelijk geen actie ondernemen
– om te bezien welke mate van actie het beste resultaat zal opleveren. De
Commissie heeft deze scenario’s uitgewerkt in een impact assessment
waarbij de voor- en nadelen van de opties zijn onderzocht.11 De
Commissie heeft er voor gekozen om scenario 5 uit te werken in het
huidige richtlijnvoorstel. Het kabinet kan de redenering van de commissie
volgen om voor scenario 5 te kiezen.
De leden van de PvdA-fractie zouden willen wijzen op onbedoelde
effecten van wetgeving zoals eerder is geconstateerd bij de antibelastingontwijkingsrichtlijn ATAD1. Bedoeld om belastingontwijking tegen te gaan
zorgt deze ook voor de beperking van de financiële armslag van instellingen zoals woningcorporaties. Heeft de Staatssecretaris scherp wat het
voorliggende voorstel betekent voor partijen met een maatschappelijk
karakter zoals woningcorporaties?
Het richtlijnvoorstel is – kort gezegd – van toepassing op belastingplichtigen die onderworpen zijn aan de vennootschapsbelasting. Sinds de
invoering van de integrale belastingplicht voor woningcorporaties in 2008
gelden voor woningcorporaties dezelfde regels als voor andere belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting.
Aangezien deze regeling betrekking heeft op een aftrekmogelijkheid voor
kosten over het eigen vermogen, kan logischerwijs verwacht worden dat
een aftrek wordt gebaseerd op het fiscale eigen vermogen. Echter, in de
tekst van het fiche wordt verwezen naar een gemeenschappelijke
Europese definitie die is gepresenteerd in een EU-richtlijn die juist
betrekking heeft op onderwerpen die relevant zijn voor de commerciële
jaarrekening (in voetnoot 8 wordt verwezen naar richtlijn 2013/34/EU). Kan
de Staatssecretaris specifieker aangeven welk eigen vermogen in het fiche
wordt bedoeld?
De Europese Commissie geeft in het richtlijnvoorstel aan dat onder eigen
vermogen zoals gedefinieerd in de voorgestelde richtlijn wordt verstaan
het totaal van gestorte kapitaal, agiorekeningen, herwaarderingsreserve,
overige reserves en openstaande winsten of verliezen. Hierbij heeft de
Europese Commissie aangesloten bij de definitie zoals gehanteerd in
richtlijn 2013/34/EU en jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde
financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen. Dit is tevens een onderdeel uit het richtlijnvoorstel dat op
verscheidene manieren geïnterpreteerd kan worden. Het kabinet zet er bij
de onderhandelingen in de Raad op in om aan te sluiten bij (fiscale)
gegevens die beschikbaar zijn voor de Belastingdienst.
Deze leden maken zich zorgen over de uitvoerbaarheid van het voorliggende voorstel. De Belastingdienst acht invoering per 1 januari 2024 niet
mogelijk. Is aan te geven wanneer dit wel mogelijk zou zijn?
Een implementatiedatum van 31 december 2023 is als gevolg van de zeer
forse uitvoeringslasten en de stapeling van meerdere lopende richtlijnvoorstellen niet haalbaar. Hiervoor vraagt het kabinet aandacht bij de
onderhandelingen in de Raad. De Belastingdienst wordt betrokken bij de
11

SWD(2022) 145.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

17

onderhandelingen in de Raad, alsmede wanneer er een wijziging van het
voorstel plaatsvindt. Als dit voorstel is aangenomen en wordt uitgewerkt
in nationale wetgeving volgt een uitvoeringstoets die inzicht geeft in de
uitvoeringsconsequenties van het voorstel.
Ook zijn deze leden benieuwd naar het beslag dat dit legt op de Belastingdienst. Er staan komende jaren grote ingrepen op de planning die de aan
het woord zijnde leden zeer belangrijk vinden. Zij zouden uitstel daarvan
niet acceptabel achten omdat tijd en menskracht moet worden ingezet bij
de realisatie van dit voorstel. Welke aanpassingen kunnen er gedaan
worden zodat de uitvoerbaarheid van het voorstel wordt vergroot?
Het kabinet beoordeelt, op grond van hetgeen de Belastingdienst heeft
aangegeven, dit richtlijnvoorstel met de huidige technische vormgeving
en een invoeringsdatum per 1 januari 2024 vanwege de complexiteit en
snelle invoeringsdatum als niet uitvoerbaar. Het kabinet heeft tijdens de
onderhandelingen in de Raad aandacht gevraagd voor de complexiteit
van het voorstel en zal dit gedurende de onderhandelingen in de Raad
blijven doen. Het kabinet zet onder andere in op een latere uitvoeringsdatum en een ruimere termijn voor informatie-uitwisseling.
De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het voorstel grote
budgettaire consequenties met zich mee brengt. Kan de Staatssecretaris
expliciet de weging maken tussen de voordelen van het voorliggende
voorstel, de budgettaire derving die daarmee gepaard gaat, de uitdagingen in de uitvoering en eventuele alternatieven?
Ook zouden deze leden graag horen hoe de derving gedekt zal worden.
Het voorstel biedt een oplossing voor een meer gelijke behandeling van
eigen en vreemd vermogen, beperkt daarmee de debt bias en versterkt de
financiële weerbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven. Het voorstel
versterkt de kapitaalmarktunie en draagt daardoor bij een economische
groei, de financiering van de klimaattransitie en financiële stabiliteit via
meer grensoverschrijdend kapitaalbezit. Uit het onderzoek dat het kabinet
heeft gedaan naar een meer gelijke behandeling van eigen en vreemd
vermogen is voorts gebleken dat de debt bias het beste in internationaal
of multilateraal verband kan worden aangepakt.12 Het kabinet is daarom
positief over het doel van het voorstel.
Het kabinet verwacht dat het voorstel een geschatte budgettaire derving
van minimaal 3 miljard euro heeft. De reden hiervan is dat de derving
vanwege de vermogensaftrek aanmerkelijk groter is dan de opbrengst van
de procentuele renteaftrekbeperking. Indien de rente stijgt en/of bedrijven
een gedragsverandering laten zien, kan de budgettaire derving van de
vermogensaftrek nog hoger uitvallen. In dekking van het voorstel is op dit
moment nog niet voorzien, omdat het nog onzeker is of en zo ja in welke
vorm dit richtlijnvoorstel wordt aangenomen, en bovendien het richtlijnvoorstel nog teveel onduidelijkheden bevat.
Tevens is het kabinet van oordeel, op grond van hetgeen de Belastingdienst heeft aangegeven, dat dit richtlijnvoorstel met de huidige
technische vormgeving en een invoeringsdatum per 1 januari 2024 niet
uitvoerbaar is vanwege de complexiteit en snelle invoeringsdatum.
Nederland is niet het enige land dat twijfels heeft over elementen van het
richtlijnvoorstel, zoals de complexiteit. Het kabinet zal hier aandacht voor
(blijven) vragen bij de onderhandelingen in de Raad.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van GL
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet toe te lichten wat
zijn visie is op financiering in de Nederlandse economie. Wat is de visie
van het kabinet op de verhouding tussen marktfinanciering en bankfinanciering? Is het wat het kabinet betreft wenselijk dat marktfinanciering een
grotere rol gaat spelen in Nederland? En ziet hij ook risico’s die daaraan
12

Kamerstuk 35 572, nr. 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

18

verbonden zijn, zoals een grotere rol voor aandeelhoudersbelangen ten
opzichte van andere belangen?
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de noodzaak voor
maatregelen op dit gebied slechts beperkt onderbouwd is. Zij vragen het
kabinet daarom uitgebreider in te gaan op deze noodzaak en toe te lichten
welke concrete problemen er op dit moment zijn, die ingrijpen noodzakelijk maken.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet daarnaast te
reflecteren op de steeds verdere financialisering van de Nederlandse
economie en het wetenschappelijke debat dat daarover gevoerd wordt. In
hoeverre vindt het kabinet deze ontwikkeling onwenselijk? En hoe kijkt het
kabinet aan tegen de verhouding tussen marktfinanciering en bankfinanciering in het licht van deze discussie?
In Europa zijn evenals in Nederland veel bedrijven – met name het mkb –
sterk afhankelijk van bancaire financiering. Voor veel bedrijven vormen
banken nog steeds het voornaamste financieringskanaal, zoals de Minister
van Financiën recent vermeldde in haar brief met haar visie op het
bankenlandschap.13 Bancaire financiering is echter niet altijd passend bij
elk type bedrijfsmodel. Zo hebben start- en scale-ups vaak een grote
externe kapitaalbehoefte om innovatie en groei te financieren, maar een
beperkte track-record. Ook kunnen dergelijke investeringen als risicovol
worden beschouwd door de financier. In die gevallen kan marktfinanciering, zoals bijvoorbeeld durfkapitaal, passender zijn. Bovendien is een
grote afhankelijkheid van bancaire financiering vanuit een stabiliteitsperspectief minder wenselijk. Kapitaalmarkten zijn in Europa sterk gefragmenteerd langs nationale lijnen, daardoor worden economische schokken
grotendeels binnenlands opgevangen, wat versterkend kan werken.
Omdat binnenlandse banken en investeerders verliezen leiden, kan de
financiering van investeringen en de consumptie (verder) afnemen.14 Om
deze redenen werkt de Minister van Financiën in Europees verband aan de
versterking van de kapitaalmarktunie. Doelstellingen hiervan zijn onder
meer het verbeteren van de toegang van bedrijven tot niet-bancaire
financiering en het ontwikkelen en integreren van lokale kapitaalmarkten.
Daarmee worden aan ondernemers meer financieringsopties geboden, in
aanvulling op traditionele financieringskanalen. Ook wordt met de
verdieping van de kapitaalmarktunie aan investeerders – zoals institutionele beleggers waaronder pensioenfondsen en verzekeraars – meer
mogelijkheden geboden om innovaties, verduurzaming en digitalisering
van de economie te financieren. Door het wegnemen van barrières bij
grensoverschrijdende kapitaalstromen binnen de EU, kunnen zij bijdragen
aan een efficiënte allocatie van (privaat) kapitaal. Dit is van groot belang,
in het bijzonder gelet op de uitdagingen ten aanzien van de financiering
van de verduurzaming van onze samenleving en economie.
Het onderzoek dat het kabinet heeft uitgevoerd naar de gelijke fiscale
behandeling van eigen en vreemd vermogen stelt vast dat de debt bias de
keuze van de financieringsbeslissing tussen eigen vermogen en vreemd
vermogen verstoort, waardoor de aandeelhouder of ondernemer een
prikkel heeft om zich relatief meer met schuld te financieren. Deze prikkel
kan op macroniveau leiden tot hogere schulden en economische risico’s.
In het onderzoek is tevens geconcludeerd dat in zijn algemeenheid een
meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vreemd
vermogen wenselijk is, omdat zo de debt bias wordt beperkt en de

13
14

Kamerstuk 32 013, nr. 254.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1825.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

19

financiële weerbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven wordt
versterkt.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het kabinet positief
tegenover het richtlijnvoorstel staat, maar erkent dat het voorstel tot extra
complexiteit zal leiden. Deze leden vragen het kabinet toe te lichten hoe
deze twee uitspraken zich tot elkaar verhouden. Wegen de voordelen van
de beoogde maatregelen op tegen de extra complexiteit die ermee
gepaard gaat?
Er is recent onderzoek gedaan naar de meer gelijke fiscale behandeling
van eigen en vreemd vermogen. Uit dit onderzoek is onder andere
gebleken dat het wenselijk is om de debt bias te beperken in internationaal of multilateraal verband om zo onder andere nieuwe
ongewenste fiscale planningsmogelijkheden zo goed mogelijk te
beperken. Het kabinet is er daarom voorstander van om dit op EU-niveau
aan te pakken.
Het kabinet is echter tevens van mening dat de introductie van een
vermogensaftrek met de voorgestelde vormgeving tot een verdere
toename van de complexiteit in een reeds zeer complexe Wet op de
vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) zal leiden. Als gevolg
hiervan geldt dat een invoeringsdatum van 1 januari 2024 van het huidige
voorstel niet uitvoerbaar is vanwege de complexiteit. Het kabinet heeft
conform het BNC-fiche tijdens de onderhandelingen in de Raad aandacht
gevraagd voor de complexiteit van het voorstel en zal dit gedurende de
onderhandelingen in de Raad blijven doen. Zo wordt bijvoorbeeld
aandacht gevraagd voor diverse voortwentelingsmechanismen en de
samenloop met de bestaande renteaftrekbeperkingen en de fiscale
eenheid, alsmede de uitzonderingen voor de financiële sector en de
afwijkende berekening voor kleine en middelgrote ondernemingen.
Daardoor heeft de complexiteit gevolgen voor de uitvoeringslasten van de
Belastingdienst en het bedrijfsleven.
Deze leden lezen enerzijds dat het voorstel naar verwachting zal leiden tot
een budgettaire derving van ongeveer drie miljard euro, abstraherend van
gedragseffecten een uitgaande van een risicovrije rente van 1,5 procent.
Tevens lezen deze leden dat de Europese Commissie vijf scenario’s heeft
opgesteld. Gaat de genoemde budgettaire derving uit van het voorkeursscenario (scenario vijf) van de Europese Commissie? Met welke budgettaire dervingen of opbrengsten gaan de andere scenario’s gepaard?
De genoemde budgettaire derving gaat inderdaad uit van het voorkeursscenario (scenario vijf) van de Europese Commissie. Deze raming gaat uit
van een rentepercentage van 1,5%.15 Scenario 1 betreft een volledige
vermogensaftrek. In september 2021 heeft het kabinet het onderzoek naar
een meer gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen
aan uw Kamer toegestuurd. In dit onderzoek is aangegeven dat een
volledige vermogensaftrek zou leiden tot een budgettaire derving van
minstens € 8 miljard. Een volledige vermogensaftrek leidt echter tot
potentiële mismatches met grondslaguitholling. In deze schatting zijn
deze te verwachte gedragseffecten niet meegenomen. Scenario 2 betreft
een incrementele vermogensaftrek voor nieuw vreemd vermogen voor
een periode van 10 jaar. In de (theoretische) situatie dat bedrijven geen
gedragsverandering laten zien, zou dit leiden tot een derving van ruim 3
miljard euro, waarbij ook nog geabstraheerd is van gedragseffecten.
Scenario 3 gaat uit van een notionele aftrek voor zowel eigen als vreemd
vermogen. In het richtlijnvoorstel is geen uitwerking gemaakt waardoor er
ook geen inschatting van het budgettaire effect van deze optie mogelijk is.
Scenario 4 gaat uit van een volledige renteaftrekbeperking. Ook deze
15

Dit rentepercentage is recentelijk sterk gestegen (naar boven de 2,5%) waardoor naar
verwachting de raming een onderschatting is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

20

variant is het richtlijnvoorstel niet uitgewerkt, met name hoe omgegaan
moet worden met ontvangen rente. In het onderzoek naar een meer
gelijke behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen is gekeken
naar een zeer forse aanscherping van de earningsstrippingmaatregel door
het percentage naar 0% te brengen en de drempel op € 0 euro te stellen.
Bij de earningsstrippingmaatregel wordt altijd uitgegaan van het saldo
van rente, de betaalde rente gesaldeerd wordt met de ontvangen rente. In
deze variant is de budgettaire opbrengst naar verwachting € 4,5 miljard.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de
ChristenUnie
Verder vragen deze leden of scenario twee en vijf, waarbij wordt
uitgegaan van een vermogensaftrek enkel voor nieuw eigen vermogen, of
dit geen prikkel oplevert voor bedrijven om bestaand eigen vermogen te
vervangen voor nieuwe eigen vermogen, en of dit ongewenste effecten
(budgettair of anderszins) met zich mee brengt.
De grondslag van de tegemoetkoming wordt berekend als het verschil
tussen het netto eigen vermogen aan het einde van het belastingtijdvak
en het netto eigen vermogen aan het einde van het voorgaande belastingtijdvak. De voorgestelde regeling geeft derhalve geen prikkel voor
bedrijven om bestaand eigen vermogen te vervangen voor nieuw eigen
vermogen. Er zijn echter wel mogelijkheden voor misbruik. Misbruik is
ongewenst en kan negatieve budgettaire effecten met zich meebrengen.
De Europese Commissie stelt daarom dat lidstaten flankerende
anti-misbruikmaatregelen moeten introduceren om ongewenste
toepassing van de vermogensaftrek in een aantal situaties te voorkomen.
Hiermee wordt beoogd oneigenlijk gebruik van de vermogensaftrek te
voorkomen. De door de Europese Commissie voorgeschreven bepalingen
ten aanzien van het opnemen van flankerende maatregelen zijn nu nog
onvoldoende concreet. Zo wordt wel duidelijk gemaakt dat toepassing van
de vermogensaftrek in bepaalde omstandigheden dient te worden
voorkomen, maar wordt niet duidelijk gemaakt op welke wijze dat dient te
gebeuren. Het kabinet acht het van groot belang dat ongewenste
planningsmogelijkheden ten aanzien van de vermogensaftrek effectief en
volledig kunnen worden tegengegaan. Het invoeren van een vermogensaftrek zonder heldere en afdoende flankerende maatregelen om
ongewenste fiscale planning tegen te gaan staat op gespannen voet met
de maatregelen die Nederland tegen belastingontwijking heeft genomen
en het feit dat Nederland juist de proactieve aanpak van internationale
belastingontwijking wil voortzetten. Het kabinet zet er tijdens de Raadsonderhandelingen daarom op in om duidelijkere en betere
anti-misbruikmaatregelen in het voorstel op te nemen.
Verder maken deze leden zich zorgen over mogelijke internationale fiscale
planning, waarbij bedrijven vermogenselementen overbrengen naar
EU-lidstaten. Deze leden lezen dat dergelijke effecten en de daarbij
horende derving nog gekwantificeerd dient te worden. Op welke termijn
wordt deze uitwerking verwacht, en wordt dit ook met de Kamer gedeeld?
De kwantificatie van de gedragseffecten hangt sterk af van de
mogelijkheid om effectieve en concrete antimisbruikbepalingen te maken.
In dat kader zijn de door de Europese Commissie voorgeschreven
bepalingen ten aanzien van het opnemen van flankerende maatregelen nu
nog onvoldoende concreet. Wanneer in een nieuwe versie deze
bepalingen voldoende concreet zijn, kan een inschatting van deze effecten
gemaakt worden. Het is niet duidelijk wanneer concrete antimisbruikbepalingen verder worden uitgewerkt door het huidige of eventueel het
volgende voorzitterschap. Uw Kamer wordt via de gebruikelijke kanalen
op de hoogte gehouden van belangrijke ontwikkelingen in dit dossier.
Ook vragen deze leden zich af welke definitie van het eigen vermogen van
toepassing is bij deze regeling. Kan het kabinet preciseren welk eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

21

vermogen in het fiche wordt bedoeld, en in hoeverre dit afwijkt van het
fiscale ondernemingsvermogen zoals we die kennen in Nederland?
De Europese Commissie geeft in het richtlijnvoorstel aan dat onder eigen
vermogen zoals gedefinieerd in de voorgestelde richtlijn wordt verstaan
het totaal van gestorte kapitaal, agiorekeningen, herwaarderingsreserve,
overige reserves en openstaande winsten of verliezen. Hierbij heeft de
Europese Commissie aangesloten bij de definitie zoals gehanteerd in
richtlijn 2013/34/EU en jaarlijkse financiële overzichten, geconsolideerde
financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde ondernemingsvormen. Dit is tevens een onderdeel uit het richtlijnvoorstel dat op
verscheidene manieren geïnterpreteerd kan worden. Het kabinet zet er bij
de onderhandelingen in de Raad op in om aan te sluiten bij (fiscale)
gegevens die beschikbaar zijn voor de Belastingdienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3525

22