Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 337

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (XVII) voor het jaar
2023 (Incidentele suppletoire begroting inzake
steun voor Oekraïne)

36 336

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Buitenlandse Zaken voor het jaar
2023 (Tweede incidentele suppletoire begroting
inzake steun Oekraïne en tweede ophoging
Nederlandse bijdrage Europese Vredesfaciliteit)

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2023
Middels deze brief informeren wij uw Kamer mede namens de Minister
van Financiën en de Minister van Defensie over het eerste BZ- en
BHOS-steunpakket van 2023 aan Oekraïne. Hierbij stuur ik u de tweede
incidentele suppletoire begroting 2023 toe van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (BZ) (Kamerstuk 36 336) en de eerste incidentele
suppletoire begroting 2023 van de Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (BHOS) (Kamerstuk 36 337). In deze
incidentele suppletoire begrotingen 2023 zijn de verplichtingen en
uitgaven verwerkt die voortvloeien uit de overheveling van algemene
middelen van de Aanvullende Post naar de begroting van BZ en BHOS
voor geplande steun aan Oekraïne. De totale omvang van het in deze brief
gepresenteerde pakket is EUR 274 miljoen. Het pakket wordt vanwege de
snelheid en de benodigde flexibiliteit bij het inspelen op de noden die
onder andere gericht zijn op het voorjaar, via een incidentele suppletoire
begroting aan uw Kamer voorgelegd.
Dit pakket volgt op het eerdere pakket met acute winterhulp in 20221 en
wordt bekostigd uit de reservering van EUR 2,5 miljard die het kabinet
heeft getroffen voor steun aan Oekraïne in 2023.2 Deze brief bevat ook een
reactie op het verzoek van het lid van der Lee tijdens de procedurevergadering van de BHOS-commissie om de (huidige) verdeling van dit bedrag
1

Kamerbrief Ophoging financiële middelen voor acute winterhulp Oekraïne, 11 november 2022,
Kamerstuk 36 045, nr. 123.
2
Kamerbrief Steun Oekraïne 2023, 23 december 2022, Kamerstuk 36 045, nr. 134.

kst-36337-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 337, nr. 3

1

en eventuele verschuivingen die raken aan het BHOS-budget in kaart te
brengen3. Daarnaast beantwoordt deze brief de toezegging en de motie
van het lid Klink c.s. over de Speciaal Gezant voor het Nederlands
bedrijfsleven bij de wederopbouw van Oekraïne.4 Ook komt deze brief
tegemoet aan de motie van het lid Jasper van Dijk om te bezien of de hulp
aan Oekraïne moet worden opgehoogd.5 Tot slot geeft deze brief een
reactie op de motie van het lid Ouwehand uit 2019 om de Nederlandse
bewindvoerder bij de EBRD te instrueren om tegen kredietaanvragen van
het Oekraïense bedrijf MPH Group te stemmen.6
Begroting buitenlandse zaken
Met het eerste steunpakket uit de aanvullende post van EUR 2,5 miljard
voor Oekraïne wordt voorzien in urgente noden van de Oekraïense
samenleving en strijdkrachten. Het kabinet helpt Oekraïne hiermee met
onder meer non-letale steun om zich te weren tegen de Russische
agressie, met de strijd tegen straffeloosheid en met behoud van identiteitsbepalende Oekraïense cultuur. Concreet betreft het:
• EUR 75 miljoen voor het Ukraine Comprehensive Assistance Package
(UCAP) van de NAVO. Via dit programma wordt snel en flexibel
non-letale steun geleverd aan de Oekraïense strijdkrachten. Nederland
heeft in 2022 omstreeks EUR 25 miljoen bijgedragen, waarvoor onder
andere generatoren, brandstof en anti-dronesystemen geleverd zijn.
Met deze bijdrage beoogt het kabinet intensievere steun te geven en
het programma uit te breiden naar toekomstgerichte capaciteitsopbouw om de interoperabiliteit met de NAVO te verhogen.
• EUR 14 miljoen voor de strijd tegen straffeloosheid van internationale
misdrijven. Onder meer wordt hierbij in samenwerking met het
Ministerie van Justitie en Veiligheid bijgedragen aan vervolging en
berechting van deze misdrijven en ondersteuning van de Oekraïense
justitiële sector en van het Internationaal Strafhof. Deze bijdrage is
tevens bedoeld voor de oprichting van een oorlogsschaderegister in
Den Haag, het oprichten van een Dialogue Group on Accountability en
de ondersteuning van forensische bewijsvergaring in Oekraïne door
het Internationaal Strafhof.
• EUR 5 miljoen voor behoud identiteitsbepalende cultuur, zoals
voortzetting van noodhulp voor stabilisatie en behoud beschadigd
erfgoed en het tegengaan van illegale handel in ontvreemde cultuurgoederen. Daarnaast kennisopbouw voor samenwerking in programma’s o.a. voor collectiebehoud, herstel van erfgoed en ruimtelijke
architectuur en behoud van talent en professioneel niveau van
(uitvoerende) kunstenaars door voortzetting van training, repetities en
uitvoering.
Op 12 december jl. is in de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) afgesproken
dat de Europese Vredesfaciliteit (EPF) met EUR 2 miljard zou worden
aangevuld, en dat een mogelijke tweede ophoging van het EPF met EUR
3,5 miljard op een later moment aan de orde zou kunnen zijn. Met de
munitievoorstellen die de RBZ van 20 maart jl. heeft aangenomen lijkt dat
moment nu te zijn gekomen. De Europese Dienst voor Extern Optreden
(EDEO) heeft een overzicht gepresenteerd van de verwachtte uitgaven
voor de periode 2024–2027. De geschatte uitgaven voor lopende
EU-missies en -operaties, militaire steun aan Oekraïne, steun aan de
Afrikaanse Unie en andere partners in de wereld bedragen
3

Verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van
10 maart 2023.
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2578 en Kamerstuk 36 045, nr. 129.
5
Kamerstuk 36 200 V, nr. 29.
6
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2013.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 337, nr. 3

2

EUR 3,5 miljard. Nederland zou ophoging met dit bedrag kunnen steunen
wanneer hiertoe een voorstel wordt gedaan in Brussel. Financiële
inpassing wordt meegenomen in voorjaarsbesluitvorming. Hierover zal
uw Kamer separaat geïnformeerd worden wanneer er door de HV een
concreet voorstel aan de Raad wordt voorgelegd.
Begroting buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking
De aanhoudende oorlog eist in toenemende mate zijn tol van de
Oekraïense samenleving en economie. De behoeften blijven groot, onder
meer op het gebied van humanitaire hulp, landbouw en herstel van
infrastructuur. Het huidige pakket voorziet in deze aanvullende en urgente
hulpbehoefte, ook gericht op dit voorjaar, middels de volgende bijdragen:
• EUR 20 miljoen voor humanitaire hulp via VN OCHA
• EUR 10 miljoen voor geestelijke gezondheidszorg en psychosociale
steun (MHPSS) via verschillende partnerorganisaties
• EUR 10 miljoen voor de ontmijning van onder meer landbouwgronden
die moeten worden klaargemaakt7
• EUR 40 miljoen voor voedselzekerheid: handelsfinanciering via de
International Finance Cooperation (IFC) voor o.a. de aankoop van
zaaigoed en materieel door de Oekraïense landbouwsector.
• EUR 100 miljoen voor investeringen in de fondsen die projecten
uitvoeren op het gebied van gezondheidszorg, mobiliteit, energie,
landbouw en onderwijs, waarvan:
o EUR 40 miljoen via de European Bank for Reconstruction and
Development
o EUR 60 miljoen via het Ukraine Relief Trust Fund (URTF) van de
Wereldbank
Op 23 maart jl. verscheen de update van de eerder in september uitgebrachte Wereldbank needs assessment. Eerder werd een bedrag van
USD 349 miljard voorzien voor wederopbouw van Oekraïne op het
langere termijn. Dit bedrag is door de Wereldbank inmiddels bijgesteld
naar USD 411 miljard als gevolg van de voortdurende Russische
aanvallen.
Reservering EUR 2,5 miljard
Door het lid van der Lee is verzocht om een uitsplitsing van de voor 2023
voorziene EUR 2,5 miljard per departement om meer inzicht te krijgen in
de middelen. De verdeling van deze reservering is opgedeeld tussen drie
verschillende departementen, te weten Defensie, Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Zaken. Dit bedrag is een
inschatting van onder andere de militaire steun uit eigen voorraad, via
commerciële aanschaf, samenwerkingsverbanden met internationale
partners en financiële bijdragen aan internationale fondsen, trainingen,
opsporingsonderzoek, accountability, steun voor kritieke herstelnoden en
herstelwerkzaamheden, zoals herstel van (energie-) infrastructuur,
ziekenhuizen, onderdak, landbouw, ontmijning en humanitaire hulp, en
afhankelijk van het verloop van de oorlog ook voor betrokkenheid van het
bedrijfsleven. De precieze besteding van deze steun hangt samen met het
verloop van de oorlog en de daaruit voortvloeiende Oekraïense
behoeften.
Het bedrag van EUR 2,5 miljard blijft op de begroting bij Financiën
gereserveerd staan, waarbij na goedkeuring van het kabinet via de
7

De EUR 10 mln voor humanitaire ontmijning wordt verwerkt op de BZ-begroting, omdat
financiering uit het Stabiliteitsfonds geschiedt. De bijdrage betreft wel ontwikkelingsgeld
(ODA).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 337, nr. 3

3

reguliere of incidentele begrotingsprocessen delen van dit bedrag worden
overgeheveld naar de begrotingen van de respectievelijke departementen.
Op deze manier borgen we een overzichtelijk proces dat ook naar uw
Kamer zo transparant mogelijk is. Op gezette momenten in het jaar zullen
BZ en BHOS geaggregeerde steunpakketten samenstellen en deze richting
uw Kamer communiceren, waarvan dit het eerste moment is in 2023.
In reactie op de vraag van lid Van der Lee kan ik u melden dat deze
reservering van EUR 2,5 miljard voor 2023 afkomstig is uit de algemene
middelen en kan op de verschillende internationale beleidsterreinen
worden aangewend. Zodoende zijn er geen verschuivingen binnen het
BHOS-budget voorzien.
Speciaal Gezant voor Nederlands bedrijfsleven bij wederopbouw
Oekraïne
Mede op verzoek van uw Kamer is besloten tot de aanstelling van een
Speciaal Gezant voor de bevordering van de betrokkenheid van het
Nederlandse bedrijfsleven bij de wederopbouw in Oekraïne.8 De functie
van Speciaal Gezant zal vervuld gaan worden door Ron van Dartel. Hij is
een voormalig Nederlands ambassadeur en beschikt over goede kennis
van en ervaring met de regio. Bij de invulling van de taakopdracht voor de
Gezant wordt rekening gehouden met het verzoek van uw Kamer om deze
Gezant bij zijn/haar werkzaamheden bijzondere aandacht te laten
besteden aan het borgen van de aansluiting van het Nederlandse
bedrijfsleven op de internationale inspanningen gericht op het volgen van
de Oekraïense prioriteiten, waaronder ook voedselzekerheid en cruciale
energie-infrastructuur, zoals vastgelegd in de motie-Klink van
22 december jongstleden. De Speciaal Gezant zal daartoe op 31 maart
reeds deelnemen aan een gezamenlijke bijeenkomst van de publiekprivate kennisplatforms.
Het Kamerlid Amhaouch vroeg tijdens het Commissiedebat van de
informele Raad Buitenlandse Zaken/Ontwikkelingssamenwerking van
7 maart jl. (Kamerstuk 21 501-04, nr. 256) om een brief over inzet van het
bedrijfsleveninstrumentarium in het kader van Oekraïne. Daarbij moet
worden benadrukt dat Oekraïne nog altijd in een hevige oorlog verkeert.
De veiligheidsrisico’s en de daarmee gepaard gaande reisbeperkingen zijn
nog dermate groot dat mogelijkheden voor reizen naar Oekraïne zeer
beperkt zijn. Momenteel werken we aan een steunfaciliteit bij RVO om met
bedrijven en maatschappelijke organisaties en hun partners in Oekraïne
aan wederopbouw te werken in de drie sectoren waar we met hen de
dialoog over voeren (landbouw, water, gezondheid). Daarnaast kijken we
met het Ministerie van Financiën naar mogelijkheden om de risico’s voor
bedrijven af te dekken om te exporteren naar Oekraïne via een garantie of
verzekeringsinstrument. Wij zullen uw Kamer spoedig nader informeren.
Motie lid Ouwehand – EBRD
Op 14 december is de Board van de European Bank for Reconstruction
and Development (EBRD) akkoord gegaan met een doorlopende lening
van maximaal USD 100 miljoen aan een dochteronderneming van MHP
Group – een agrarische corporatie in Oekraïne met een specialisatie in de
productie en export van kippenvlees. Deze lening zal worden gebruikt
voor de aankoop van zonnebloemzaad voor de verdere verwerking tot
zonnebloemolie voor de export uit Oekraïne. De lening helpt MHP de
8

Verslag van een commissiedebat, gehouden op 23 november 2022, over Raad Buitenlandse
Zaken Handel en Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking, 21 december 2022,
Kamerstuk 21 501-02, nr. 2578.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 337, nr. 3

4

zonnebloemolieproductie op peil te houden, hetgeen extra belangrijk is
geworden sinds de start van de Russische oorlog in Oekraïne. De motie
van het lid Esther Ouwehand gaat in op het voorkomen van het financieren van de bioindustrie in Oekraïne met Nederlands belastinggeld en
het voorkomen van onevenredige concurrentie op de Europese markten
van kippenvlees en verzoekt de regering de Nederlandse bewindvoerder
bij de EBRD te instrueren om tegen kredietaanvragen van MPH Group te
stemmen.9 De geopolitieke context in Oekraïne is echter dusdanig
veranderd sinds het aannemen van de motie dat een stem tegen dit
project niet past in de Nederlandse steun voor het land. Daarom heeft het
kabinet de Nederlandse bewindvoerder bij de EBRD geïnstrueerd om toch
in te stemmen met dit project.
Ten slotte
Een volgend financieel steunpakket hopen wij voor het zomerreces met u
te kunnen delen. Hierdoor zal uw Kamer tijdig worden geïnformeerd over
de inzet van het volgende (financiële) steunpakket.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

9

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 337, nr. 3

5