Advies aan
staatssecretaris Dijksma
over

Referentieniveaus
taal en rekenen

Utrecht, december 2008

Advies Staatssecretaris Dijksma referentieniveaus taal en rekenen
Geachte mevrouw Dijksma,
In uw brief van 16 juni 2008 heeft u de PO-Raad gevraagd een veldraadpleging te
houden over de herkenbaarheid en haalbaarheid van de referentieniveaus die de
‘Expertgroep Doorlopende Leerlijnen’ heeft geformuleerd. In deze brief brengen wij u op
de hoogte van de resultaten van de veldraadpleging en geven wij adviezen voor het
vervolgbeleid rondom de referentieniveaus. We beginnen met een samenvatting.
Vervolgens gaan we de hoofdpunten van het advies nader toelichten. Het uitgebreide
verslag van de veldraadpleging, opgesteld door Andersson, Elffers en Felix, is als bijlage
bij dit advies gevoegd.
Samenvatting
De afgelopen maanden heeft de PO-Raad intensief overleg gevoerd met besturen,
schoolleiders, leerkrachten en andere relevante partijen over de voorgestelde
referentieniveaus taal en rekenen.
Uit deze raadpleging komt naar voren dat het onderwijsveld positief staat ten opzichte
van de invoering van referentieniveaus voor de basisvaardigheden rekenen en taal.
Wanneer referentieniveaus met een goede verantwoordelijkheidsverdeling worden
gebruikt, geven zij leerkrachten, schoolleiders en bestuurders houvast en focus voor het
bewaken en versterken van de kwaliteit van hun onderwijs. Ook geeft het veld aan dat zij
vertrouwen heeft in de wijze waarop de ‘Expertgroep Doorlopende Leerlijnen’ zijn werk
heeft gedaan. De inhoud van de niveaus staat volgens de deelnemers niet ter discussie.
Van groot belang is dat de referentieniveaus worden ingebed in een lerende en
opbrengstgerichte cultuur. Binnen de scholen dienen de referentieniveaus een basis te
vormen voor een dialoog over de kwaliteitsverbetering van het onderwijs in de
basisvaardigheden. Dit betekent dat het veld eigen keuzes moet kunnen blijven maken
bij de inrichting van het onderwijsleerproces. Daarbij wordt aangegeven dat
verantwoording afleggen over de kwaliteit van het onderwijs en de opbrengsten en
rendementen geen punt van discussie is.
Nader onderzoek is noodzakelijk op het gebied van ‘zorgleerlingen’ en de
referentieniveaus. Zijn de huidige twee niveaus uitdagend voor leerlingen die onder het
gemiddelde presteren of werken speciale niveaus voor deze groep leerlingen beter. Het is
in ieder geval belangrijk om de groep ‘zorgleerlingen’ zorgvuldig te definiëren, zodat
wildgroei zoveel mogelijk voorkomen kan worden.
Enkele condities om de gewenste opbrengstgerichte en lerende cultuur te realiseren, zijn
een blijvende focus op taal, lezen en rekenen, een verhoogde aandacht voor
professionalisering van bestuurders, schoolleiders en leraren, investeren in
opbrengstgericht werken, aanpassing van leermiddelen en toetsinstrumentarium, een
goede balans met andere vak- en vormingsgebieden en een goede aansluiting met de
VVE en het voortgezet onderwijs. Uiteraard heeft het veld ook een extra financiële impuls
nodig zodat er voldoende tijd en middelen zijn om een snelle en succesvolle invoering te
kunnen bewerkstelligen.
Om optimaal gebruik te maken van hogere opbrengsten en doorlopende leerlijnen naar
het voortgezet onderwijs zou onderzocht moeten worden of een verschuiving van de
eindtoets in het primair onderwijs van februari naar mei of juni bijdraagt aan een betere
aansluiting tussen het eindniveau van het primair onderwijs en het beginniveau van het
1

voortgezet onderwijs. De scholen in het primair onderwijs krijgen hiermee meer tijd om
het gewenste niveau te bereiken. Daarnaast loopt de doorlopende leerlijn naar het
voortgezet onderwijs beter en duidelijker.
De PO-Raad wil in dit alles een stimulerende rol spelen, om het eigenaarschap in de
sector te maximaliseren.
Advies referentieniveaus taal en rekenen
De PO-Raad wil graag zijn advies over de referentieniveaus taal en rekenen nader
toelichten. Hiertoe willen we eerst het proces toelichten. Vervolgens gaan we in op de
inhoud van de referentieniveaus. Daarbij besteden we speciaal aandacht aan de
zorgleerlingen en de excellente leerlingen. Vervolgens kijken we naar de condities
waaronder de niveaus kunnen worden ingevoerd. Daarna zeggen we iets over de
afsluiting van het primair onderwijs en de aansluiting van het primair onderwijs op het
voortgezet onderwijs. Tot slot geven wij u concrete aanbevelingen voor de verdere
invoering van de referentieniveaus.
Proces veldraadpleging
De veldraadpleging heeft in slechts enkele maanden zijn beslag gekregen. De zomer van
2008 is gebruikt om op basis van input uit een expertbijeenkomst materiaal te
ontwikkelen, waarin een beperkt aantal domeinen van de referentieniveaus concreet zijn
uitgewerkt in voorbeelden van leerstof en toetsen.
De daadwerkelijke veldraadpleging is gestart met een carrouselconferentie op 23
september jongstleden. Voor deze bijeenkomst zijn bestuurders, schoolleiders,
leerkrachten en vertegenwoordigers van landelijke onderwijsorganisaties en
ondersteunende organisaties uitgenodigd. Tijdens de conferentie zijn de centrale vragen
van de veldraadpleging verkend. In vijf Ronde Tafelbijeenkomsten in de maand oktober,
waar bestuurders, schoolleiders en leerkrachten aanwezig waren, zijn deze vragen verder
uitgediept. Naast het organiseren van deze bijeenkomsten zijn er enkele schoolbezoeken
afgelegd. Ook heeft de PO-Raad afzonderlijk gesproken met een aantal besturen, dat
verantwoordelijkheid draagt voor zowel scholen voor Primair Onderwijs als voor scholen
voor Voortgezet Onderwijs. Tijdens deze gesprekken stond ‘de doorlopende leerlijn’
centraal. Tevens is separaat overleg geweest met de VO Raad en de WEC Raad over de
relatie en aansluiting met het Voortgezet en Speciaal Onderwijs. Daarnaast heeft het
veld, gedurende het gehele traject, via de website van de PO-Raad suggesties en andere
opmerkingen kunnen doorgeven aan de PO-Raad. Tot slot heeft op 6 november de PORaad tijdens een conferentie, georganiseerd door de SLO, een vijftiental stellingen
voorgelegd aan meer dan 300 reken- en taaldocenten. De opbrengsten van de gehele
veldraadpleging zijn vastgelegd in een rapport met de titel ‘Verslag veldraadpleging
referentieniveaus Primair Onderwijs’.
Tijdens de veldraadpleging bleek dat het lastig is betrokkenheid te organiseren op dit
specifieke onderwerp. Het lijkt er op dat voor veel mensen op de werkvloer een thema
als referentieniveaus te abstract en afstandelijk is. Maar wat wel duidelijk naar voren
kwam, was dat het verbeteren van de kwaliteit van de basisvaardigheden in het primair
onderwijs sterk leeft. Besturen, schoolleiders en leerkrachten zetten zich daar volop voor
in en zijn betrokken bij of bekend met onderdelen van uw Kwaliteitsagenda. De
referentieniveaus taal en rekenen staan echter niet prominent op de agenda. De PO-Raad
is van mening dat door het organiseren van de veldraadpleging een bijdrage is geleverd
aan bekendheid met de referentieniveaus binnen het veld.

2

Inhoud van de referentieniveaus
In de veldraadpleging is aandacht besteed aan de inhoud van de referentieniveaus.
Hierbij stonden de volgende vragen uit uw brief van 16 juni centraal:
•
•
•

Zijn de inhoudelijke domeinen herkenbaar, wenselijk en haalbaar?
Zijn de niveaus (streefniveau en fundamenteel niveau) herkenbaar, wenselijk en
haalbaar?
Hoe moet er omgegaan worden met zorgleerlingen en hoogbegaafde leerlingen?

Het veld is positief over de inhoudelijke domeinen en inhoud van de niveaus. Uit de
gesprekken die wij met het veld hebben gevoerd, blijken de niveaus een goede
beschrijving van het te behalen eindniveau in groep 8. Dit geldt voor zowel het
fundamentele niveau als het streefniveau. Het veld vindt het haalbaar dat vooralsnog
75% van de leerlingen in groep 8 deze niveaus haalt. Op dit punt was sprake van een
grote mate van overeenstemming.
Wel willen we opmerken dat in de veldraadpleging slechts een beperkt aantal domeinen
(één voor rekenen en één voor taal) is uitgewerkt in concrete leerstof en toetsopgaven.
Gezien de korte periode, waarin de veldraadpleging uitgevoerd moest worden, was het
niet mogelijk om met meer domeinen de diepte in te gaan. Uit de gesprekken met
besturen, schoolleiders en leerkrachten blijkt echter dat zij groot vertrouwen hebben in
de wijze waarop de commissie zijn werk heeft gedaan. Het veld is van mening dat het
vaststellen van deze niveaus in goed overleg met het werkveld door experts gedaan moet
worden. Wel is opgemerkt dat, om de ambitie vast te houden, er periodiek herijking van
de niveaus moet plaatsvinden.
Hoogbegaafden
Op uw vraag of het streefniveau voldoende uitdaging biedt voor (hoog)begaafde
leerlingen zijn de opvattingen van de deelnemers aan de veldraadpleging gevarieerd.
Enerzijds wordt gesteld dat een beschrijving voor kinderen die veel meer kunnen niet
nodig is. Het is aan de school om deze leerlingen voldoende uit te dagen en op hun
niveau aan te spreken. Anderzijds wordt opgemerkt dat een zogenoemd ‘expertniveau’
voor de vijf tot tien procent beste kinderen een extra impuls geeft aan scholen om juist
ook te investeren in de bovenkant. Wel moet opgemerkt worden dat indien er echt werk
wordt gemaakt van ‘doorlopende leerlijnen’ kinderen die veel meer aan kunnen de
mogelijkheid biedt tijdens de basisschoolperiode alvast onderdelen van het
referentieniveaus 2S te volgen.
De PO-Raad adviseert dat het niet wenselijk is om een expertniveau in te voeren.
Scholen zijn vrij om voor leerlingen of een deel van de leerlingen hogere niveaus na te
streven, zodat zij zelf een expertniveau op maat kunnen formuleren. Een centraal
bepaald expertniveau kan nooit voldoen voor alle (hoog)begaafde leerlingen.
Zorgleerlingen
Tijdens de veldraadpleging is duidelijk geworden dat er aandacht dient te zijn voor de
groep zorgleerlingen. In het rapport van de expertgroep is het hoofdstuk over
zorgleerlingen slechts op hoofdlijnen uitgewerkt. Opgemerkt wordt dat het behalen van
het niveau voor een deel van de zorgleerlingen met extra inspanningen en faciliteiten
haalbaar is. Dit geldt echter lang niet voor alle zorgleerlingen. Er is een groep
zorgleerlingen die het niveau, volgens de deelnemers aan de veldraadpleging, ook met
extra inzet en faciliteiten, niet zal halen. Hierbij werd opgemerkt dat het dan niet alleen
gaat om een groep kinderen met een cluster 3 indicatie, maar dat ook gedacht moet
3

worden aan bepaalde doelgroepen in andere clusters en aan kinderen op het speciaal
basisonderwijs. De invoering van ‘Passend Onderwijs’ zou er tevens toe kunnen leiden
dat ook in het regulier onderwijs een groep leerlingen de referentieniveaus niet haalt.
Op de vraag of er voor deze groep afzonderlijke referentieniveaus moeten komen, is uit
de veldraadpleging geen eenduidig antwoord gekomen. Ook binnen het speciaal
onderwijs wordt daar verschillend over gedacht. Enerzijds wordt gesteld dat door het
formuleren van een extra referentieniveau de kans groot is dat leraren hun doelen voor
een grote groep leerlingen naar beneden gaan bijstellen. Dit is volgens de
gespreksdeelnemers niet goed, omdat juist het hebben van (hoge) verwachtingen en
stellen van ambitieuze doelen er toe doet. Daar komt bij dat aan de hand van de twee
voorgestelde referentieniveaus kan worden vastgesteld op welke onderdelen leerlingen
achterblijven en waar aanvullende remediërende maatregelen nodig zijn. Anderzijds is in
de veldraadpleging ook door veel deelnemers gewezen op het feit dat doelen die
leerlingen toch niet kunnen halen juist demotiverend werken voor zowel leerling als
leraar.
De PO-Raad adviseert dat het goed is de invoering eerst te richten op de voorgestelde
twee niveaus. Daarnaast is echter wel nader onderzoek gewenst. Wij zijn van mening dat
het inrichten van pilots rond ‘zorgleerlingen’ informatie moet geven over de effectiviteit
van een speciaal niveau voor zorgleerlingen. Hierbij moet duidelijk worden afgesproken
wanneer we spreken van zorgleerlingen om ongewenste wildgroei van deze categorie te
voorkomen.
Condities waaronder de niveaus kunnen worden ingevoerd
In de veldraadpleging heeft de PO-Raad gesproken over condities waaronder de
referentieniveaus ingevoerd kunnen worden. Vragen die hierbij centraal stonden waren:
•
•
•
•

Wat zijn de condities waaronder de referentieniveaus zouden kunnen worden
ingevoerd?
Welke ondersteuning heeft u daarbij nodig (middelen, begeleiding, tijdpad)?
Welke fasering moet gevolgd worden bij de invoering?
Wordt door deze referentieniveaus voor taal/lezen en rekenen minder tijd besteed
aan andere vakgebieden?

Focus op rekenen en taal
Een randvoorwaarde om de invoering van de referentieniveaus tot een succes te maken,
is dat de focus op rekenen en taal blijft liggen. Dit geldt zowel voor het beleid van de
overheid als voor het beleid binnen de onderwijsorganisatie. Van de overheid wordt
verwacht dat zij zich beperkt in het uitstrooien van nieuwe maatregelen over het veld en
meer samenhang aanbrengt in het bestaande beleid. Leerkrachten geven ook aan dat zij
van hun schoolleiders en bestuurders verwachten dat zij tijd en ‘rust’ krijgen om
duurzaam aan de verbetering van de kwaliteit van basisvaardigheden te werken. Hierin
zal de sector primair onderwijs dus ook zelf zijn verantwoordelijkheid moeten nemen.
Investeren in leraren
Tijdens de gesprekken werd onderstreept dat de leraar een cruciale rol heeft. De leraar
maakt de kwaliteit van het primaire proces. Referentieniveaus kunnen leraren daarbij
ondersteunen, omdat ze richting geven aan de doelen en opbrengsten die bereikt moeten
worden. Maar leraren kunnen dit niet vanzelf en niet alleen. Onderwijskundig leiderschap
is een belangrijke voorwaarde en ook besturen zullen vanuit hun verantwoordelijkheid
moeten investeren in de kwaliteit van hun leraren. De gespreksdeelnemers geven aan
4

dat dit tijd, geld en capaciteit vraagt. Door alle niveaus in de onderwijsorganisatie werd
het belang van ‘meer handen in de klas’ onderstreept.
Voorbeelden van thema’s waarop volgens hen kwalitatief geïnvesteerd moet worden zijn:
1. gedegen scholing op het gebied van opbrengstgericht werken,
2. denken en werken in tussendoelen en leerlijnen zowel binnen de groep als door de
hele school,
3. instructiekwaliteit en
4. klassenmanagement.
De PO-Raad adviseert een structurele investering in de kwaliteit van leraren. Een eerste
lijn die opgepakt kan worden, betreft de lerarenopleiding basisonderwijs. Uit de
veldraadpleging kwam naar voren dat het veld zorgen heeft over de kennis en
vaardigheden van instromend personeel op het gebied van doorlopende leerlijnen,
tussendoelen, opbrengstgericht werken, instructiekwaliteit en klassenmanagement. Om
de invoering van referentieniveaus een evidente en succesvolle bijdrage te laten leveren
aan kwaliteitsverbetering van het taal- en rekenonderwijs is het van belang dat startende
leraren, in de opleiding goed voorbereid worden op het werken met referentieniveaus. Dit
geldt eveneens voor de lerarenopleidingen voortgezet onderwijs.
Een tweede lijn die uitgewerkt kan worden, is de scholing van zittend personeel. Ook
zittend personeel zal op onderdelen geschoold moeten worden. Uit de veldraadpleging
kwam naar voren dat bestuurders deze rol zelf willen oppakken. Zij zien het als hun
verantwoordelijkheid om deze impuls te geven en willen graag doorpraten met de
staatssecretaris over de kaders waarbinnen één en ander gestalte kan krijgen.
Investeren in schoolleiders
Tijdens de veldraadpleging is veelvuldig gewezen op de rol van de schoolleider en het
belang van onderwijskundig leiderschap. Kwaliteitsverbetering gaat niet vanzelf. De
schoolleider heeft daarin een belangrijke rol. Zo vraagt opbrengstgericht werken meer
richting, vragen de ondersteuning van het team en individuele leraren aandacht en is de
inzet van middelen van belang. Schoolleiders geven in de gesprekken aan dat zij
behoefte hebben meer te investeren in hun onderwijskundig leiderschap, maar dat zij
dan wel moeten worden vrijgesteld van andere taken. Hiermee bedoelen zij dat extra
formatie voor staf- en ondersteunende taken nodig is.
De PO-Raad adviseert om zowel aan de wens van het veld ‘extra handen in de klas’
tegemoet te komen door daarop te investeren als ook een investering van de overheid
voor extra formatie voor staf- en ondersteunende taken.
Leermiddelen
Tijdens de veldraadpleging is veelvuldig gesproken over de onderwijsleermethode en het
gebruik daarvan. Enerzijds werd opgemerkt dat methodes nu nog voor te veel leraren
een keurslijf zijn. De uitdrukking ‘slaaf van de methode’ is in dat kader meerdere malen
gebruikt. Anderzijds werd opgemerkt dat methodes juist richting geven aan het handelen
en daarom belangrijk zijn voor de dagelijkse gang van zaken. Aangegeven is dat
referentieniveaus leraren meer dan nu kunnen sterken boven de methode te gaan staan.
De leraar krijgt meer inzicht in zowel de grote lijnen als ook de doelen en stappen die
iedere dag gezet moeten worden. De wijze waarop de referentieniveaus een plek moeten
krijgen in de methodes is eveneens onderwerp van gesprek geweest. In het algemeen
geven de gesprekspartners aan dat de methodes aangepast moeten worden op grond
van de referentieniveaus en dat scholen eenmalig middelen moeten krijgen om versneld
die nieuwe methodes aan te schaffen.
Naast de methodes is ook gesproken over leerlingvolgsystemen. De deelnemers geven
aan dat het voor de hand ligt dat de huidige toetsen worden aangepast op grond van de
referentieniveaus. De indruk dat de huidige toetsen en leerlingvolgsystemen al aan de
eisen van de referentieniveaus voldoen wordt door het veld niet gedeeld.
5

De PO-Raad adviseert om scholen, wanneer de methodes zijn aangepast, eenmalig een
extra impuls te geven voor versnelde aanschaf van deze leermiddelen. Hierbij moet extra
aandacht besteed worden aan methodes voor het speciaal onderwijs. Omdat dit vaak een
kleine doelgroep betreft is het voor marktpartijen vaak minder interessant om methodes
voor deze specifieke doelgroepen te ontwikkelen.
Analoog aan de methodes moeten scholen eenmalig extra middelen krijgen om de
aangepaste toetsen aan te kunnen schaffen. Hierbij moet opnieuw rekening worden
gehouden met de bijzondere positie van bepaalde doelgroepen in het speciaal onderwijs.
Verantwoording
In de veldraadpleging is stil gestaan bij de vraag naar verantwoorden en afrekenen. De
deelnemers geven aan dat het voor zich spreekt dat gevolgd moet worden of leerlingen
de referentieniveaus ook gaan halen, zodat tijdige bijstelling van het
onderwijsprogramma mogelijk is. Dit proces wordt gezien als de verantwoordelijkheid
van bestuur en school. Op alle niveaus in de organisatie moet het gebruik van toetsen
een hulpmiddel zijn voor het gesprek over de kwaliteit van het onderwijs. Op geen enkel
niveau mag het gebruik van toetsen leiden tot een afrekencultuur.
De PO-Raad adviseert de komende periode aanpakken te ontwikkelen om zorgvuldig te
kunnen toetsen en verantwoorden. Daarbij zal de dunne lijn tussen een
opbrengstgerichte cultuur en een afrekencultuur steeds scherp in de gaten gehouden
worden.
Beschikbare onderwijstijd
Wanneer in het onderwijsprogramma meer aandacht besteed moet worden aan de
basisvaardigheden heeft dit gevolgen voor de tijd die beschikbaar is voor andere vakken.
Leerkrachten geven aan dat het weliswaar mogelijk is binnen andere vakken aandacht te
besteden aan rekenen en taal, maar dat dit niet de hele ‘verschuiving’ dekt. Hun
inschatting is dat uitbreiding van de onderwijstijd voor taal en rekenen ten koste kan
gaan van de beschikbare tijd voor andere vak- en vormingsgebieden.
De PO-Raad adviseert scholen en professionals te ondersteunen bij het verbinden van de
basisvaardigheden met andere vak- en vormingsgebieden door – onder meer – het
verspreiden van veelbelovende ontwikkelingen op dit gebied en het overdragen van min
of meer bewezen aanpakken als het gaat om deze verbinding. Daarnaast zal het veld van
de overheid meer ruimte moeten krijgen eigen keuzes te maken, passend bij de leerlingpopulatie, in het aanbieden van andere leerstof dan voor de basisvaardigheden.
Afsluiting primair onderwijs
De PO-Raad constateert dat de afsluiting van het primair onderwijs niet optimaal is voor
een doorgaande leerlijn naar het voortgezet onderwijs. De meeste scholen nemen in
februari een eindtoets af. Daarna besteden veel scholen aandacht aan andere
vaardigheden. Onderzoek toont aan dat veel leerlingen hierdoor al voor de
zomervakantie een achteruitgang vertonen in hun basisvaardigheden. Dat betekent dat
de leerlingen met een te groot verlies van kennis beginnen aan het voortgezet onderwijs.
De eindtoets is in de wet alleen bedoeld als tweede gegeven naast het advies van de
basisschool. In de praktijk blijkt dat meestal de uitslag van de eindtoets overeenkomt
met het advies van de basisschool. Leerlingen kunnen zich dus op basis van het advies al
inschrijven op een school voor voortgezet onderwijs. De eindtoets kan zijn officiële plek
als tweede gegeven daarmee gewoon behouden. Vertegenwoordigers van het voortgezet
onderwijs hebben ook aangegeven deze voordelen bij doorlopende leerlijnen aan te
moedigen.
6

De PO-Raad adviseert u een onderzoek uit te laten voeren naar het moment van de
eindtoets in het primair onderwijs. Is het mogelijk om het primair onderwijs beter
gebruik te laten maken van de beschikbare onderwijstijd door een mogelijke eindtoets te
verplaatsen van februari naar mei of juni.
Aansluiting VVE - primair onderwijs - voortgezet onderwijs
Naast het verbeteren van de kwaliteit van het taal- en rekenonderwijs in het primair
onderwijs dient de invoering van referentieniveaus ook te leiden tot het verbeteren van
de doorlopende leerlijn tussen de verschillende sectoren. Wanneer de sectoren bij de
invoering en handhaving een verschillend tijdpad volgen zal de doelstelling - het
verbeteren van de doorlopende leerlijn - niet snel gehaald worden. Voor de PO-Raad is
het essentieel dat de invoering en eventuele handhaving van referentieniveaus in de
verschillende sectoren gelijktijdig gebeurt. Dat wil zeggen dat invoering en handhaving
van referentieniveaus in het po gelijk op moet gaan met invoering en handhaving in het
vo. Ook binnen de lerarenopleidingen zal gelijktijdig in dit proces aandacht moeten zijn
voor deze doorlopende leerlijn.
In het licht van de doorlopende leerlijn zal er daarnaast een betere aansluiting moeten
komen tussen methodes en toetsen in het primair en voortgezet onderwijs. Bij de
aanpassing van methodes en toetsen aan de referentieniveaus zullen de methode en
toetsmakers dus ook voor een betere aansluiting moeten zorgen tussen de methodes en
toetsen in po en vo.
Bijzondere aandacht vragen wij voor de methoden en toetsen die bij de vroeg- en
voorschoolse educatie worden gebruikt. Deze zullen moeten aansluiten bij de methoden
en toetsen in het primair onderwijs.
Hoe verder
De PO-Raad is van mening dat de invoering van referentieniveaus positief kan bijdragen
aan de verbetering van de kwaliteit van het taal- en rekenonderwijs. Uit de
veldraadpleging blijkt dat leerkrachten, schoolleiders en bestuurders behoefte hebben
aan houvast voor het inrichten van hun leerlijnen. Wel is aan de invoering van deze
niveaus een aantal condities verbonden die hierboven zijn geschetst. Voor de PO-Raad is
het zeer belangrijk dat de invoering van referentieniveaus een bijdrage levert aan een
opbrengstgerichte cultuur. Daarom adviseren wij u dat de overheid zich beperkt tot het
vaststellen van de eindniveaus in groep 8 (fundamenteel niveau en streefniveau) en dat
de Inspectie deze eindniveaus betrekt bij haar toezicht op de kwaliteit van het onderwijs
op de scholen.
Het is belangrijk dat de scholen vanaf groep 1 bewust toewerken naar het
referentieniveau in groep 8. Leraren en schoolleiders kunnen daarom houvast hebben
aan een model van doorlopende leerlijnen gedurende het basisonderwijs. De PO-Raad
adviseert u om als support voor de scholen in goed overleg met het veld ijkpunten op de
leerlijnen te laten ontwikkelen. Deze ijkpunten zijn geen norm, maar wel ondersteunend
voor de leerkrachten in de lagere groepen in het basisonderwijs. Op basis van deze
ijkpunten kunt u toetsinstrumenten laten ontwikkelen.
Omdat uit de gesprekken met het veld is gebleken dat de sector graag verantwoording
wil afleggen over de bereikte resultaten stelt de PO-Raad voor dat scholen zichzelf ertoe
verplichten jaarlijks de resultaten die de kinderen hebben bereikt systematisch terug te
koppelen aan de ouders. Een aandachtspunt is hierbij of alle ouders altijd in staat zijn dit
op waarde te schatten en of zij voldoende toegerust om hun kinderen op de juiste wijze
te ondersteunen (jeugdbeleid).

7

De PO-Raad en haar leden realiseren zich dat de Sector Primair Onderwijs ook zelf zijn
verantwoordelijkheid moet nemen om de kwaliteit van de basisvaardigheden te
verhogen. Ook zij willen er voor zorgen dat de invoering van referentieniveaus leidt tot
een opbrengstgerichte cultuur tussen bestuurders, schoolleiders en leerkrachten binnen
de onderwijsorganisatie. Door de nieuwe werkwijze van de inspectie staat de inrichting
van het interne toezicht op de kwaliteit van het onderwijs bij veel schoolbesturen op de
agenda. De PO-Raad realiseert zich dat hierin nog een slag te maken is. De PO-Raad wil
zijn leden hierbij ondersteunen en heeft al verschillende activiteiten gepland om dit vorm
te geven.
Voorstellen PO-Raad voor implementatie
1. Er moeten schoolonafhankelijke toetsen en leerlingvolgsystemen worden ontwikkeld.
OCW zal hiervoor opdracht moeten geven aan een aantal partijen. De PO-Raad wil
intensief betrokken worden bij de ontwikkeling (begeleidingscommissie).
2. De expertise en capaciteit in de educatieve infrastructuur moet zich focussen op taal
en rekenen. De PO-Raad wil ook hier intensief betrokken zijn en een regierol
oppakken.
3. De PO-Raad wil een stimulerende rol spelen bij het versterken van een lerende
cultuur in de Sector Primair Onderwijs. Dat wil zeggen dat de PO Raad
a. het veld informeert en optimaal betrekt bij de invoering van de
referentieniveaus.
b. netwerken organiseert om kennis te delen.
c. vragen bundelt op het terrein van leermiddelen, scholing, ondersteuning.
d. samen met de VO Raad pilots inricht om de overgang tussen PO en VO te
verbeteren.
e. afstemming zal zoeken met de vroeg- en voorschoolse educatie en
lerarenopleidingen.
f. met de ouderorganisaties wil nagaan hoe ouders het beste bij de focus op taal
en rekenen betrokken kunnen worden.
De PO-Raad wil graag de komende periode met u van gedachten wisselen over de manier
waarop de sector goed in positie gebracht kan worden om de referentieniveaus in te
voeren en de kwaliteit van de basisvaardigheden te verbeteren. De PO-Raad wil op korte
termijn komen tot een breed gedragen plan waar alle spelers in het veld gelijktijdig
werken aan de versterking van de taal- en rekenprogramma’s in het belang van goed
onderwijs voor alle leerlingen.
Namens het bestuur van de PO-Raad,
Kete Kervezee
Voorzitter

8