Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 645

Kernenergie

Nr. 33

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2012
Een excellente en solide nucleaire kennisinfrastructuur in Nederland is
van groot belang voor de nucleaire gezondheidszorg, een verantwoorde
toepassing van kernenergie en voor de ontwikkeling van hernieuwbare
energie.1
Met de Hoge Flux Reactor in Petten en de Hoger Onderwijs Reactor van de
TU Delft heeft Nederland wereldwijd een vooraanstaande positie op het
gebied van nucleair onderzoek en de productie van medische radioisotopen. De Hoge Flux Reactor voldoet aan de hoogste veiligheidsnormen, maar nadert wel het einde van haar technische en economische
levensduur. In de Hoger Onderwijs Reactor zijn investeringen nodig om
mee te kunnen blijven doen met de internationale wetenschappelijke top.
Wil Nederland haar nucleaire kennisinfrastructuur in stand houden en
verder uitbreiden, dan zijn investeringen noodzakelijk.
Met deze brief informeren wij u over de vervanging van de Hoge Flux
Reactor in Petten en het principebesluit dat het kabinet daarover vandaag
genomen heeft. Daarmee wordt voldaan aan de toezegging van de
minister van EL&I in het Wetgevingsoverleg over energie op 5 december
2011, evenals aan de toezegging bij de beantwoording van Kamervragen
van het lid Van der Werf.2 Tevens informeren wij u over de investering in
de Hoger Onderwijs Reactor van de TU Delft.
Maatschappelijk belang van de Hoge Flux Reactor

1

Nucleaire technologie wordt gebruikt voor
de ontwikkeling van hernieuwbare energietechnologieën. Zo wordt in de reactor van de
TU Delft onderzoek gedaan naar betere
zonnecellen.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
Aanhangsel van de Handelingen, Handelingennummer 862.

De Hoge Flux Reactor (HFR) in Petten produceert medische radioisotopen. Deze medische radio-isotopen worden gebruikt voor de
diagnose en behandeling van ernstige ziektes, zoals kanker. De HFR
voorziet 60% van de Europese markt en 30% van de wereldmarkt.
Daarmee speelt de HFR – en Nederland – wereldwijd een belangrijke rol in
de nucleaire gezondheidszorg.

kst-32645-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 645, nr. 33

1

Naast de productie van medische radio-isotopen wordt in de HFR
toegepast nucleair onderzoek verricht. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om
onderzoek naar reactorveiligheid en (eind)berging van nucleair afval, en
om onderzoek met behulp van nucleaire technologie, zoals materiaalonderzoek voor energieopslag.
De HFR is 50 jaar oud. De reactor is veilig, maar naarmate de HFR ouder
wordt, is meer onderhoud noodzakelijk. Dat leidt tot afnemende (en soms
onverwacht wegvallende) productie van medische radio-isotopen en
steeds hogere kosten om de reactor in bedrijf te houden. Bijzondere
aandacht vraagt de voorzieningszekerheid van medische radio-isotopen.
De HFR is in de periode 2008–2010 twee perioden van zeven maanden
buiten gebruik geweest vanwege een storing, wat heeft geleid tot ernstige
tekorten aan medische radio-isotopen. Dit had uitstel van diagnoses en
behandeling van patiënten in de hele wereld tot gevolg.
Vervanging van de Hoge Flux Reactor
Vervanging van de HFR door een nieuwe reactor is dan ook noodzakelijk.
Uitgangspunt van het kabinetsbeleid is dat dit een zaak van de markt is.
Private partijen moeten zorgen voor een gezonde business case waarin zij
de kosten van de reactor terugverdienen met de inkomsten uit medische
radio-isotopen en nucleair onderzoek. De markt voor medische radioisotopen werkt echter niet optimaal. Medische radio-isotopen waren
oorspronkelijk een bijproduct van de onderzoeksreactoren en kregen
daardoor een lage prijs. Daarnaast hebben de isotopen een aantal
kenmerkende eigenschappen, zoals een snel verval van de radioactieve
straling waardoor de isotopen zeer kort na productie moeten worden
bewerkt tot producten die in ziekenhuizen kunnen worden gebruikt. Dit
heeft ertoe geleid dat de prijs van medische radio-isotopen te laag is om
een nieuwe reactor op gezonde bedrijfseconomische grondslag terug te
kunnen verdienen. Diverse prijsverhogingen in de afgelopen jaren hebben
hier verbetering in gebracht. Verdere prijsverhogingen lijken echter
noodzakelijk. De Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling heeft uitgebreid onderzoek verricht naar de markt voor
medische radio-isotopen en voorstellen gedaan voor verbetering
daarvan.1 Het belang daarvan wordt breed gedragen, door overheden,
producenten én afnemers van medische radio-isotopen. Het kabinet blijft
zich internationaal inzetten voor een betere werking van de markt voor
medische radio-isotopen.
Op de korte termijn zijn de risico’s voor marktpartijen om te investeren in
een nieuwe reactor aanzienlijk. Dat heeft niet alleen te maken met de
isotopenprijs, maar ook met de omvang van de investering en
onzekerheid over de veiligheidseisen. Verder uitstel van de procedures om
te komen tot een nieuwe reactor brengt het risico met zich mee dat de
HFR moet sluiten voordat een nieuwe reactor operationeel is. Dat zou een
mondiaal probleem in de voorziening van medische radio-isotopen en een
gat in de nucleaire kennisinfrastructuur in Nederland betekenen.
Principebesluit van het kabinet inzake een nieuwe reactor in
Petten
Het kabinet en de provincie Noord-Holland zijn daarom bereid om elk 40
miljoen euro vrij te maken om de eerste stappen te zetten voor realisatie
van een nieuwe onderzoeksreactor. Het College van Gedeputeerde Staten
doet hiertoe op korte termijn een voorstel aan Provinciale Staten. De
beoogde vestigingslocatie van de nieuwe reactor is Petten.
1

Zie onder andere OECD/NEA, The Supply of
Medical Radioisotopes; The Path to Reliability,
NEA No. 6985, 2011.

De 80 miljoen euro van de Rijksoverheid en de provincie Noord-Holland is
bedoeld voor het ontwerp, de aanbesteding en de vergunningprocedure

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 645, nr. 33

2

van de reactor. Voor de realisatie van de onderzoeksreactor wordt een
nieuwe, onafhankelijke organisatie opgericht. Deze krijgt de opdracht om
te zorgen voor een gezonde business case. De bouw en exploitatie van de
reactor moet volledig privaat met risicodragend kapitaal worden
gefinancierd. Daarbij geldt dat de gemaakte kosten voor ontwerp,
aanbesteding en vergunningprocedure door de private investeerders
moeten worden terugbetaald. De bijdrage van het Rijk en de provincie
dient dan ook gezien te worden als een investering die op termijn wordt
terugverdiend.
Het besluit van het kabinet en het College van Gedeputeerde Staten van
Noord-Holland is een principebesluit. Met dit besluit zetten we een eerste,
belangrijke stap richting de realisatie van een nieuwe onderzoeksreactor
in Petten. De komende periode zullen wij gezamenlijk onderzoeken op
welke manier de organisatie en de te doorlopen stappen zullen worden
vormgegeven, binnen het kader van Europese en nationale wet- en
regelgeving. Pas daarna kan sprake zijn van het toezeggen en uitbetalen
van middelen aan de organisatie die de reactor uiteindelijk moet
realiseren. De minister van EL&I zal uw Kamer daar op korte termijn nader
over informeren.
Investering in de Hoger Onderwijs Reactor van de TU Delft
De Hoger Onderwijs Reactor in Delft vormt de belangrijkste faciliteit van
de Nederlandse wetenschappelijke, nucleaire kennisbasis. Veel ontwikkelingen en innovaties vinden hier hun oorsprong. De TU Delft heeft het
investeringsprogramma OYSTER ontwikkeld om deze reactor naar de
laatste stand van wetenschap in te richten en in te zetten voor onderzoek,
onderwijs en innovatie. Daarmee verzekert Nederland zich ook van een
internationale rol van betekenis op het terrein van nucleaire kennis en
expertise en van continuering van zijn vooraanstaande plaats in de
mondiale nucleaire gemeenschap
Het investeringsprogramma omvat een periode van 10 jaar en bedraagt in
totaal ca. 117 miljoen euro. TU Delft neemt hiervan het merendeel voor
haar rekening, ca. 74 miljoen euro, en staat daarnaast garant voor een
bijdrage vanuit het bedrijfsleven van 5 miljoen euro. Het kabinet heeft
besloten de resterende 38 miljoen euro ter beschikking te stellen.
In de komende periode zullen in overleg met de TU Delft de voorwaarden
worden uitgewerkt, waaronder de overheidsmiddelen beschikbaar
worden gesteld.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 645, nr. 33

3