Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1301
Vragen van de leden Van Nispen en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Minister en de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht dat
bijna alle slachtoffers van het Essex-drama in Nederland zijn geweest
(ingezonden 7 december 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid)
(ontvangen 18 januari 2023). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2022–2023, nr. 1186.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Bijna alle slachtoffers van Essexdrama zijn in Nederland geweest»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is daarop uw reactie?
Antwoord 2
De gebeurtenis in Essex is een uiterst ernstige zaak met een hartverscheurende afloop. De nieuwsberichten zijn ernstig en raken het kabinet opnieuw.
Vraag 3, 4, 5 en 6
Sinds wanneer bent u op de hoogte van het feit dat niet twee, maar 38 van
de 39 slachtoffers op enig moment in Nederland zijn geweest, zoals zou
blijken uit een vergelijking van vingerafdrukken?2
Kunt u aangeven in welk kader de vingerafdrukken van deze 38 Vietnamezen
in Nederland zijn afgenomen die later in Essex dood aan zijn getroffen? In
hoeverre is bekend hoe de 38 Vietnamezen anders dan Hieu en Quyen in de
koeltruck in Essex zijn beland?

1

Argos, 7 december 2022, «Bijna alle slachtoffers van Essex-drama zijn in Nederland geweest»,
https://www.vpro.nl/argos/lees/onderwerpen/artikelen/2022/bijna-alle-slachtoffers-essexdramain-nederland-geweest.html
2
Myria, 7 december 2022, «Deel 1 – Focus: Vietnamese mensensmokkel en -handel naar en in
Europa», pagina 33

ah-tk-20222023-1301
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Waarom is de Kamer niet geïnformeerd over het feit dat niet twee, maar 38
van de slachtoffers op enig moment in Nederland zijn geweest ondanks de
aandacht vanuit de Kamer voor de aanleiding tot het Essex-drama?
Waarom is dit feit niet naar voren gekomen in het onderzoek naar het
Essex-drama dat door het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel is uitgevoerd? Kunt u dit toelichten?
Antwoord 3, 4, 5 en 6
In de oorspronkelijke versie van het betreffende rapport van Myria staat de
volgende passage:
«Uit de vergelijking van de vingerafdrukken bleek dat er achtendertig van de
negenendertig dodelijke slachtoffers eveneens gekend waren in Nederland.»
Deze passage heeft de indruk gewekt dat niet twee, maar 38 van de 39 overleden slachtoffers voorafgaand aan het drama in Nederland zijn geweest. Na
de media-aandacht hiervoor in Nederland, en de mogelijkheid dat deze
passage onjuist geïnterpreteerd zou worden, heeft Myria deze passage
gewijzigd. In de laatste versie van het rapport staat hierover inmiddels het
volgende:
«Uit de vergelijking van de vingerafdrukken bleek dat de vingerafdrukken van
achtendertig van de negenendertig dodelijke slachtoffers in Nederland
geregistreerd werden op basis van Britse informatie. De vergelijking met het
landelijk systeem in Nederland gaf 2 hits.»3
Het klopt dat de vingerafdrukken van de overleden slachtoffers in Nederland
zijn geregistreerd. Deze vingerafdrukken zijn in de Nederlandse systemen
terechtgekomen in het kader van een afspraak die in Europol-verband met het
Verenigd Koninkrijk is gemaakt om de vingerafdrukken van de overleden
personen met de betrokken lidstaten te delen. Dit om vast te stellen of en zo
ja, waar de slachtoffers in Europa hebben verbleven en of mogelijke relaties
zijn te leggen met verdachten van mensensmokkel. Dit is dus gedaan nadat
het drama zich had voltrokken.
Het daaropvolgende vingerafdrukkenonderzoek (dactyloscopisch onderzoek)
in Nederland heeft bestaan uit een vergelijking van de 39 door het Verenigd
Koninkrijk gedeelde vingerafdrukken met de vingerafdrukken die aanwezig
zijn in de Nederlandse databases Havank en de Basisregistratie vreemdelingen (BVV). De database Havank bevat vingerafdrukken van personen met
strafrechtelijke antecedenten. De database BVV bevat vingerafdrukken van
vreemdelingen die zich in Nederland hebben gemeld. Uit dit onderzoek is
gebleken dat twee van de 39 slachtoffers voorafgaand aan het drama in
Nederland zijn geweest, te weten de twee minderjarige jongens die in
Nederland in de beschermde opvang verbleven en die in oktober 2019
hebben verlaten. Uw Kamer is hierover op eerdere momenten geïnformeerd.4
De vergelijking tussen de overige vingerafdrukken en vingerafdrukken
aanwezig in de genoemde databases heeft geen «matches» opgeleverd. Het
Ministerie van Justitie en Veiligheid heeft het Openbaar Ministerie in
Nederland, het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel en het
Federaal Parket in België, dat meerdere strafrechtelijke onderzoeken heeft
uitgevoerd naar aanleiding van deze zaak, opnieuw geraadpleegd. Uit die
raadpleging volgt geen aanvullende informatie
die erop wijst dat andere dan de twee reeds geïdentificeerde personen,
voorafgaand aan het drama in Nederland zijn geweest.
De eerdere passage in het rapport van Myria, betreffende het «gekend» zijn
van de slachtoffers in Nederland is gebaseerd op informatie uit een procesverbaal van de Federale Gerechtelijke Politie in België. Inmiddels is vastgesteld dat het hier gaat om informatie die verwijst naar de vingerafdrukken die
in het kader van de genoemde Europol-afspraak in de Nederlandse systemen
zijn terechtgekomen nadat het drama zich in Essex had voltrokken.

3

4

Myria, 7 december 2022. Jaarverslag Mensenhandel en mensensmokkel 2022: Gebonden door
schuld.
Beantwoording Kamervragen Van Ojik en Bouali (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2214), Van Nispen en Van Dijk (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 2213) en Van Nispen (Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr.
1546).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Vraag 7 en 8
Wat is uw reactie op de constatering in het rapport van Myria inzake Hieu en
Quyen dat Nederland het volgende verzoek via Europol bij de Belgische
autoriteiten indiende: «urgentie spoed, betreft een mensensmokkelzaak
waarbij minderjarige Vietnamezen betrokken zijn»?5
Hoe verhoudt dit verzoek zich tot het Nederlandse narratief dat bij het volgen
van Hieu en Quyen het doorlatingsverbod niet van toepassing was omdat er
geen verdenking van mensensmokkel bestond?
Antwoord 7 en 8
In de beantwoording van eerdere Kamervragen over dit onderwerp is reeds
aangegeven dat het bevel voor observatie is gegeven op basis van een
verdenking mensensmokkel. Deze verdenking was echter niet zodanig
concreet dat sprake was van concrete wetenschap van mensensmokkel in de
zin van het doorlaatverbod. Omdat er op dat moment geen concrete
wetenschap van mensensmokkel was, is er volgens het OM geen sprake
geweest van doorlaten op grond van artikel 126ff Wetboek van Strafvordering. Het Myria-rapport heeft niet geleid tot nieuwe informatie en aldus ook
niet tot andere inzichten omtrent de toepassing van het doorlaatverbod.
Vraag 9
Bent u nog altijd van mening dat Vietnamese alleenstaande minderjarige
vreemdelingen Nederland als transitland beschouwen en daardoor kort in
Nederland zijn, waardoor Nederland beperkt is in de mogelijkheden om
mensenhandel en -smokkel van Vietnamezen te bestrijden zoals eerder is
medegedeeld? (Kamerstuk 27 062, nr. 110)
Antwoord 9
Uit het onderzoek waar de door u aangehaalde Kamerbrief over gaat, is
inderdaad gebleken dat veel Vietnamese alleenstaande minderjarige
vreemdelingen Nederland als zogeheten «transitland» beschouwen. In de
Kamerbrief is voorts benoemd dat Nederland dit fenomeen daarom niet
eigenstandig kan tegengaan.
De problematiek van de fenomenen mensensmokkel en mensenhandel is
groter dan alleen Nederland. Vandaar ook dat samenwerking en informatieuitwisseling bij de bestrijding van de mogelijke internationaal opererende
criminele netwerken op Europees niveau plaatsvindt in het kader van
EMPACT, het European Multidisciplinary Platform Against Criminal Threats.
Binnen EMPACT Trafficking in human beings is er ook een nieuw programma
dat zich richt op het onderwerp de mensenhandel van Vietnamese migranten.
Nederland is samen met Duitsland en Spanje projectleider van dit programma. Op operationeel niveau vindt ook samenwerking plaats, indien hier
aanleiding voor is (zoals bijvoorbeeld in de zaak-Essex), vanuit onder andere
de politie en de Koninklijke Marechaussee.
Inmiddels is het echter zo dat de instroom van Vietnamese alleenstaande
minderjarige vreemdelingen aanzienlijk is verminderd. Zo stroomden in heel
2022 minder dan 5 Vietnamese alleenstaande minderjarige vluchtelingen in.
Voorts is geen van deze alleenstaande minderjarige vreemdelingen met
onbekende bestemming vertrokken uit Nederland. Gelet op de afgenomen
instroom lijkt de situatie ten tijde van voornoemde Kamerbrief daarom niet
langer meer van toepassing te zijn. Dit laat onverlet dat alertheid op signalen
van mensensmokkel en mensenhandel van groot belang blijft. Het is om die
reden dat deze groep nog steeds standaard in de beschermde opvang wordt
opgevangen.
Vraag 10
Hoe beschouwt u in het licht van het bovenstaande de conclusie van het
rapport van Myria dat Vietnamezen betrokken zijn bij verschillende vormen
van criminaliteit die aan mensenhandel en -smokkel te relateren zijn?

5

Myria, 7 december 2022, «Deel 1 – Focus: Vietnamese mensensmokkel en -handel naar en in
Europa», pagina 41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Antwoord 10
In 2021 heeft het Expertisecentrum Mensenhandel & Mensensmokkel (hierna:
EMM) (vervolg)onderzoek gedaan naar Vietnamezen in Nederland in relatie
tot mensenhandel en mensensmokkel, met het doel om vanuit verschillende
criminaliteitsvormen meer zicht te krijgen op de geregistreerde aard en
omvang van mensenhandel en mensensmokkel. Dit onderzoek – over de
periode januari 2018 tot november 2020 – heeft een aantal hoofdcategorieën
van incidenten in beeld gebracht waar Vietnamezen bij betrokken kunnen zijn
in relatie tot mensenhandel en mensensmokkel. In het EMM-rapport,
gepubliceerd op www.emm-online.nl en als externe bijdrage toegevoegd aan
het jaarverslag van Myria uit 2022, staat onder andere vermeld dat (minderjarige) Vietnamezen die in de beschermde opvang worden ondergebracht
nagenoeg allemaal uit de opvang verdwijnen. Daarbij bestaat in algemene zin
het vermoeden dat mensensmokkelorganisaties hierbij een rol spelen.
Zoals eerder aan u medegedeeld in de beantwoording van voorgaande
Kamervragen zijn medewerkers van de beschermde opvang alert op signalen
die kunnen duiden op het voornemen van een alleenstaande minderjarige
vluchteling om de beschermde opvang te verlaten.6 De beschermde opvang
heeft korte lijnen met de politie en signalen die mogelijk duiden op een
verdwijning worden met de politie gedeeld. Bij brief van 23 maart 2020 bent
u geïnformeerd over de werkafspraken tussen de politie, het Centraal Orgaan
opvang asielzoekers, de Stichting Nidos en de Dienst Terugkeer & Vertrek die
tot doel hebben om vast te leggen, wie, wat, wanneer moet doen als
geconstateerd wordt dat een minderjarige is vertrokken uit de opvang,
waaronder de beschermde opvang.
Vraag 11
Wat zeggen deze nieuwe onthullingen volgens u over de rol van Nederland in
de mensenhandel van Vietnamezen?
Antwoord 11
Zie het antwoord op de vragen 3 tot en met 6. Van nieuwe onthullingen is
geen sprake.
Vraag 12 en 13
Erkent u dat het de mensenhandel en -smokkel in Vietnamezen de afgelopen
jaren ten onrechte te hebben gebagatelliseerd? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Hoe heeft Nederland de aanpak van mensenhandel in Vietnamezen geïntensiveerd sinds 2019?
Antwoord 12 en 13
Naar aanleiding van de Essex-zaak is gereflecteerd op de ketensamenwerking
door alle betrokken ketenpartners. Gesproken is over mogelijkheden om de
communicatie te verbeteren tussen alle betrokken partijen en de mogelijkheden om samenwerking op internationaal gebied te versterken. Daarnaast
heeft naar aanleiding van deze casus de Belgische politie samen met de
Nederlandse politie gereflecteerd op de operationele samenwerking en de
lessen die hieruit getrokken kunnen worden. Tenslotte nemen Nederlandse
ambassade in Hanoi en het consulaat-generaal in Ho Chi Minh Stad
regelmatig deel aan overleggen met zogenaamde like-minded landen en
lokale ngo’s op het gebied van mensenhandel.
Vraag 14
Bent u bereid om in het licht van deze nieuwe feiten een nieuw onderzoek te
laten doen naar de rol van Nederland in de mensenhandel en -smokkel van
Vietnamezen en vormen van criminaliteit die aan mensenhandel en -smokkel
te relateren zijn?

6

Beantwoording Kamervragen Van Ojik en Bouali (Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1546).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 14
Zoals in de beantwoording van bovenstaande vragen benoemd is, is er geen
sprake van nieuwe feiten. Om die reden is er op dit moment geen aanleiding
om nieuw onderzoek te doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5