Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2208

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 oktober 2020
Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse
Zaken van 12 oktober 2020.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-02-2208
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE RAAD BUITENLANDSE
ZAKEN VAN 12 OKTOBER 2020
Introductie
Op maandag 12 oktober zal er een fysieke vergadering van de leden van
de Raad Buitenlandse Zaken plaatsvinden. De Minister van Buitenlandse
Zaken is voornemens deel te nemen aan deze Raad. De Raad zal onder
current affairs de bespreking van de situatie in Wit-Rusland voortzetten en
daarnaast stilstaan bij de ontwikkelingen in Nagorno-Karabakh. Tevens zal
de Hoge Vertegenwoordiger kort de stand van zaken toelichten over het
EU Actieplan Mensenrechten en Democratie. Daarnaast zullen de leden
van de Raad de mensenrechtensituatie in Rusland bespreken, de
betrekkingen met Latijns-Amerika en de Cariben, alsook de PristinaBelgrado dialoog. Ten slotte zal tijdens de werklunch gesproken worden
over de EU-bijdrage aan het multilaterale systeem in een toenemend
gecompliceerde geopolitieke context.
Current Affairs
Wit-Rusland
De Raad zal spreken over de aanhoudende crisis in Wit-Rusland. De
demonstraties duren voort en de autoriteiten blijven deze gewelddadig
neerslaan. Het kabinet is verheugd dat de Europese Raad op 1 oktober
overeenkwam dat de Raad zo snel mogelijk sancties moet instellen tegen
verantwoordelijken voor de verkiezingsfraude en het geweld tegen
demonstranten. De Raad heeft inmiddels het formele besluit genomen
waarmee 40 Wit-Russen, betrokken bij de verkiezingsfraude en geweld
tegen vreedzame demonstranten en journalisten, op de sanctielijst
geplaatst zijn.
Tegelijkertijd blijft het kabinet aandringen op het starten van een dialoog
tussen de oppositie en de Wit-Russische overheid. De Minister van
Buitenlandse zaken heeft in dat kader op 21 en 24 september gesproken
met de Wit-Russische oppositieleider Tichanovskaja. Het kabinet
onderzoekt op welke manieren de Europese en bilaterale samenwerking
met de centrale overheid kan worden afgebouwd ten behoeve van extra,
directe steun aan de bevolking, het maatschappelijke middenveld en de
vrije pers in Wit-Rusland. Daarbij zal het kabinet welwillend kijken naar
eventuele verzoeken uit Wit-Rusland over financiële of andere bijstand
voor het oprichten van een bewijzenbank.
Op 23 september heeft het kabinet kenbaar gemaakt de Wit-Russische
president Loekasjenko niet langer te erkennen. Dit is op 28 september in
persoon aan de Wit-Russische ambassadeur medegedeeld. Tegelijkertijd
blijven communicatielijnen richting de Wit-Russische autoriteiten wel
noodzakelijk om duidelijk te kunnen maken dat het geweld tegen,
intimidatie en arrestatie van, demonstranten – en journalisten in het
bijzonder – moet stoppen. Deze boodschap is ook overgebracht aan de
Wit-Russische Minister van Buitenlandse Zaken Makei.
Het kabinet is van mening dat dialoog tussen de Wit-Russische oppositie
en de zittende macht het beste door de OVSE kan worden gefaciliteerd en
is teleurgesteld dat de Wit-Russische autoriteiten nog niet zijn ingegaan
op voorstellen in deze richting. Het kabinet steunt het activeren van het
OVSE Moskou Mechanisme op voorspraak van Duitsland. Helaas
weigeren de Wit-Russische autoriteiten mee te werken met het mechanisme en een onafhankelijk expert aan te wijzen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

2

Nagorno-Karabakh
De Raad zal tevens stilstaan bij de meest recente ontwikkelingen rondom
het conflict in Nagorno-Karabakh en zal bespreken wat de EU aanvullend
kan doen om Azerbeidzjan en Armenië zo snel mogelijk tot een staakt-hetvuren te bewegen. Het kabinet gaat hierbij tevens in op het verzoek van
het lid Karabulut tijdens het notaoverleg Ruslandbrief van 28 september jl.
en het aanvullende verzoek van de vaste Kamercommissie Buitenlandse
Zaken op 30 september jl. om de Kamer te informeren over de stand van
zaken ten aanzien van het conflict in Nagorno-Karabakh.
Op 27 september jl. zijn er opnieuw vijandelijkheden uitgebroken in
Nagorno-Karabakh. Dit geweld volgt op maanden van oplopende
spanningen tussen Armenië en Azerbeidzjan, waaronder een eerdere
confrontatie in juli. In de afgelopen dagen zijn aan beide zijden zowel
militaire als burgerslachtoffers gevallen. Hoeveel slachtoffers is nog niet
duidelijk, evenmin wie is begonnen. Beide partijen geven elkaar de
schuld. Er wordt zwaar militair materieel ingezet langs de gehele
contactlijn. Er hebben ook beschietingen plaatsgevonden buiten NagornoKarabakh, in de Vardenis regio in Armenië. Armenië heeft de noodtoestand voor het gehele land afgekondigd, alsmede algehele mobilisatie.
Azerbeidzjan kent ook een noodtoestand en heeft zijn leger gedeeltelijk
gemobiliseerd. Dit betreft het grootste conflict sinds 1993–1994, groter
dan het oplaaien in 2016. Berichtgeving dat Turkije militair betrokken is bij
het conflict door middel van wapenleveranties, het laten overkomen van
strijders of door eigen militaire inzet kan vooralsnog niet worden
bevestigd en wordt ontkend door Turkije en Azerbeidzjan.
Internationaal is er grote aandacht voor de escalatie van geweld. Op
27 september brachten HV Borrell en de OVSE Minsk Groep co-voorzitters
(Frankrijk, Rusland en de VS) verklaringen uit. Op 29 september kwam de
VN Veiligheidsraad bijeen op initiatief van enkele EU lidstaten. De
Veiligheidsraad heeft unaniem de landen opgeroepen het vechten te
stoppen en de dialoog te hervatten. Zowel Bondskanselier Merkel als
President Macron belde met de regeringsleiders van beide landen. Op
30 september heeft het Europees Hof voor de Rechten van de Mens een
voorlopige maatregel opgelegd aan Azerbeidzjan en Armenië en beide
landen opgeroepen zich te onthouden van maatregelen, in het bijzonder
militaire acties, die het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens
(EVRM) kunnen schenden. De Europese Raad riep op 1 oktober jl. op tot
directe stopzetting van de vijandelijkheden en drong bij de partijen aan op
een vreedzame beslechting van het conflict. De Europese Raad sprak
tevens steun uit voor het Minsk proces.
Het kabinet roept alle internationale actoren, dus ook Turkije, op om zich
te onthouden van acties en retoriek die de-escalatie bemoeilijken. Bovenal
roept het kabinet de partijen op om zo snel mogelijk de wapens neer te
leggen en terug te keren naar de onderhandelingstafel. De OVSE Minsk
Groep is hierin leidend. Nederland staat in contact met de co-voorzitters
van de Minsk Groep en beziet hoe Nederland hen kan ondersteunen. Het
kabinet is ervan overtuigd dat dialoog de enige weg is naar een
vreedzame en duurzame oplossing. De Minister van Buitenlandse Zaken
heeft deze boodschappen persoonlijk in een telefoongesprek overgebracht aan zijn Armeense en Azeri ambtsgenoten.
Om de strijdende partijen tot een staakt-het-vuren en een dialoog te
bewegen, acht het kabinet het van belang dat de druk op de landen wordt
opgevoerd. Het kabinet dringt aan op eensgezind EU optreden, zonder de
inzet van enig EU beleidsinstrument op voorhand uit te sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

3

Wanneer meer informatie bekend wordt, o.a. met betrekking tot de
toedracht van deze laatste vijandelijkheden, en over een eventuele rol van
Turkije, dan zal het kabinet uw Kamer daarover informeren.
EU actieplan mensenrechten en democratie
De Hoge Vertegenwoordiger zal naar verwachting een update geven over
het EU-actieplan mensenrechten en democratie 2020–2024. Naar
aanleiding van het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken, informeert het kabinet hierbij over het verloop van de onderhandelingen over het actieplan1 (Kamerstuk 22 112, nr. 2871. De inzet van het
kabinet is met de kamer gedeeld in het «Fiche: Mededeling EU-Actieplan
mensenrechten en democratie 2020–2024» (Kamerstuk 22 112, nr. 2871).
Over het actieplan wordt op dit moment nog onderhandeld in de Raad.
Mede dankzij de Nederlandse inspanningen heeft het thema vrijheid van
religie en levensovertuiging een prominente plaats gekregen in het
Actieplan, zoals deze nu in concept voorligt. Andere prioriteiten, vrijheid
van meningsuiting – met specifieke aandacht voor veiligheid van
journalisten – en de bestrijding van straffeloosheid («accountability»)
komen eveneens goed tot hun recht in de EU-ambities voor de komende
jaren. De voor Nederland belangrijke thema’s gendergelijkheid en
mensenrechtenverdedigers – in samenhang met ruimte voor het
maatschappelijk middenveld zijn eveneens beter ingebed ten opzichte van
het startpunt van de onderhandeling. De inzet van de EU gericht op gelijke
rechten voor LHBTI is gewaarborgd, ondanks pogingen tot afzwakking
vanuit een klein aantal lidstaten.
Tegelijkertijd met het Actieplan publiceerde de Europese Commissie een
voorstel dat erin voorziet dat de Europese Raad het Actieplan, op
aanbeveling van de Raad, aanmerkt als strategische doelstelling van de
EU. Dit zou besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid door de
Raad van Ministers mogelijk maken voor besluiten ter uitvoering van het
Actieplan. Hierover is tot op heden eenmaal, verkennend gesproken. Met
het oog op de effectiviteit van het Gemeenschappelijk Buitenlands en
Veiligheidsbeleid (GBVB) staat het kabinet, zoals eerder met de Kamer
gedeeld, open voor een discussie over invoering van besluitvorming per
gekwalificeerde meerderheid op een aantal deelterreinen van het GBVB,
waaronder op het terrein van mensenrechten. Verwachting is evenwel dat
het voorstel van de Commissie op dit moment niet kan rekenen op de
benodigde instemming van alle lidstaten.
De Hoge Vertegenwoordiger zal toelichten hoe hij de verdere besluitvorming vorm wil geven. Afhankelijk daarvan, en van het verdere verloop
van de nog lopende onderhandelingen, zal het Actieplan mogelijk al
tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van november a.s., maar naar
verwachting in elk geval voor het eind van jaar worden aangenomen.
Belgrado-Pristina dialoog
De Raad zal in bijzijn van EU Speciaal Vertegenwoordiger Lajcak spreken
over de Belgrado-Pristina dialoog. Deze dialoog tussen Servië en Kosovo,
die normalisatie van de relatie tot doel heeft, is deze zomer na een lange
impasse weer opgestart. De dialoog wordt door de EU gefaciliteerd.
Tussen president Vucic en premier Hoti, en nadien op expertniveau, heeft
in Brussel een aantal ontmoetingen plaatsgevonden. Hierbij is onder meer
1

De JOIN(2020) 5 final ANNEX BIJLAGE bij de GEZAMENLIJKE MEDEDELING AAN HET
EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD «EU-actieplan inzake mensenrechten en democratie
2020–2024»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

4

gesproken over wederzijdse financiële claims en eigendomskwesties,
vermiste personen en regelingen voor minderheden. EUSV Lajcak maakte
bekend dat nieuwe ontmoetingen, die in de week van 28 september in
Brussel gepland stonden, zijn uitgesteld vanwege coronamaatregelen.
Het kabinet steunt de hervatting van de dialoog en toenadering tussen
Servië en Kosovo. Normalisatie van de relatie tussen beide landen is goed
voor de inwoners van de beide landen en belangrijk voor de stabiliteit in
de regio. Het kabinet is positief over de rol van de EU als facilitator van de
dialoog, en onderstreept het belang om als internationale gemeenschap
ten aanzien van normalisatie tussen Servië en Kosovo met één stem te
blijven spreken.
Rusland
De Raad zal de relatie tussen de EU en Rusland bespreken. Hierbij zal er
worden gesproken over de ontwikkelingen rondom de vergiftiging van de
heer Navalny met een chemisch wapen op Russisch grondgebied en de
Russische weigering samen te werken met Duitsland en de OPCW in het
onderzoek daarover. Het kabinet meent dat straffeloosheid geen optie is
en steunt Duitsland in eventuele verdere stappen.
De Raad zal verder spreken over de mensenrechtensituatie in Rusland, die
onder meer als gevolg van de coronapandemie verder is verslechterd,
bijvoorbeeld bij de ontwikkelingen rondom de Foreign Agent Law en de
Undesirables Law. Tijdens de recente lokale verkiezingen was er sprake
van fraude en intimidatie. Het kabinet blijft in verschillende fora en met
like-minded landen zijn zorgen uitspreken, zoals recentelijk bij de
veroordeling van de heer Dmitriev.
Daarbij zal de Raad stilstaan bij de vijf guiding principles voor de relatie
met Rusland die de Raad in maart 2016 vaststelde: 1) handhaving
sectorale sancties zolang Rusland niet aan de Minsk-akkoorden heeft
voldaan; 2) aanhalen van de banden met Oost-Europese buurstaten van
Rusland; 3) meer weerbaarheid tegen dreigingen uit Rusland; 4) selective
engagement op onderwerpen van belang voor de EU en 5) bevorderen
van people to people contacten met Rusland.
De principes zelf staan niet ter discussie, maar verschillende lidstaten
hebben aangegeven de uitwerking van de principes te willen inventariseren. Conform de kabinetsreactie op de gewijzigde motie van de leden
Stoffer en Verhoeven (Kamerstuk 33 694, nr. 37), zoals door de Kamer
besproken op 28 september jl., zal het kabinet daarbij het belang
onderstrepen van een goed evenwicht tussen enerzijds druk en anderzijds
dialoog en selectieve samenwerking. Gezien het gebrek aan voortgang in
implementatie van de Minsk akkoorden staat verlenging van de sectorale
sancties niet ter discussie. De recente ontwikkelingen laten tevens het
belang van de banden met het Oostelijk Partnerschap en de weerbaarheid
tegen dreigingen uit Rusland zien. Het kabinet blijft zich inzetten voor
people to people contacten, de dialoog over veiligheidsvraagstukken en
selective engagement op gezamenlijke uitdagingen zoals klimaat en
gezondheid. Het kabinet zal het belang van EU-eenheid hierbij
onderstrepen.
Latijns-Amerika en Cariben
De Raad zal tevens spreken over de relatie van de EU met de landen in
Latijns Amerika en de Cariben (LAC). Dit betreft een follow-up van de
bespreking tijdens de RBZ in juli over de COVID19-impact in de regio. De
LAC-regio wordt door de COVID-19 crisis disproportioneel hard geraakt. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

5

de top tien van meest getroffen landen door COVID-19 staan vijf landen
uit de LAC-regio: Brazilië, Colombia, Peru, Mexico en Argentinië. Brazilië
is het zwaarst getroffen, met inmiddels officieel meer dan 4,7 miljoen
COVID-19 besmettingen en ca. 140.000 doden. In Venezuela betekent
COVID-19 een crisis bovenop een reeds zeer complexe binnenlandspolitieke situatie. En in Suriname is de gezondheidszorg absoluut niet
berekend op de huidige uitbraak. Naar verwachting zal de crisis ook op de
langere termijn bestaande problemen verder verdiepen, zoals toenemende ongelijkheid en armoede, en druk op democratie en mensenrechten.
Middels de «Team Europe» benadering draagt de EU bij aan de COVID-19
respons in de LAC-regio, onder meer door een pakket van 1,7 miljard EUR
dat door herprogrammering beschikbaar is gesteld door de Europese
Commissie en de Europese Investeringsbank.
Het kabinet pleit voor strategische betrokkenheid van de EU bij de regio
waar het Koninkrijk deel van uitmaakt. Een regio die op veel vlakken
gelijkgezind is en waarmee we op basis van gedeelde waarden
gezamenlijk in multilateraal kader op kunnen trekken. De EU moet op een
duurzame en inclusieve manier bijdragen aan Building Back Better na
COVID-19. Het kabinet steunt daarbij de «green recovery» benadering van
de Europese Commissie, inclusief samenwerking op het gebied van
klimaat en milieu, en met aandacht voor de handelsrelaties. Tevens zal het
kabinet benadrukken dat het versterken van mensenrechten en democratische processen in de regio, die door COVID-19 verder onder druk staan,
een belangrijke prioriteit moet blijven.
Multilateralisme
Tijdens de lunch spreken de ministers over het thema multilateralisme.
Nederland en de Europese Unie hebben groot belang bij een goed
functionerend multilateraal stelsel om mondiale uitdagingen gezamenlijk
aan te kunnen gaan. Het op regels gebaseerde multilaterale stelsel blijft
echter onder grote druk staan. Revitalisering en hervorming van dat
multilaterale stelsel was nog nooit zo urgent, zo stelde Commissievoorzitter Von der Leyen op 16 september jl. in haar State of the Union vast.
De EU en haar lidstaten hebben een verantwoordelijkheid om hierin een
leidende rol te spelen, of het nu gaat om hervorming van de Wereldhandelsorganisatie of het «fit for purpose» maken van het VN-systeem. Op
17 juni 2019 nam de Raad conclusies aan over multilateralisme. De
actiepunten uit deze conclusies hebben het afgelopen jaar aan relevantie
gewonnen. Zo acht het kabinet het in het bijzonder van belang dat de
dreigingen en de kwetsbaarheden van het multilaterale systeem goed in
kaart worden gebracht. Het kabinet zal tijdens de Raad opnieuw onderstrepen dat de EU in multilaterale fora snel moet kunnen reageren op
ontwikkelingen, wil de Unie een slagvaardiger rol op het wereldtoneel
spelen.
Indo-Pacific
Het kabinet zal tijdens de Raad samen met Duitsland en Frankrijk pleiten
voor een actievere inzet van de EU om de economische en politieke
belangen in de Indo-Pacific, de regio tussen Pakistan en de eilanden in de
Pacific, met daarin onder meer China, India, de ASEAN landen en
daarmee de belangrijkste groeiregio in de wereld, te blijven behartigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-02, nr. 2208

6