Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 828

Fraudebestrijding in de zorg

Nr. 91

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2015
Tijdens het plenaire debat over zorgfraude van 5 februari jl. (Handelingen II 2014/15, nr. 51, items 4 en 7) hebben de leden Klever en
Gerbrands een motie ingediend om te komen tot een meldcode voor
zorgverleners bij vermoedens van zorgfraude.1 Naar aanleiding van deze
motie heb ik tijdens dit debat toegezegd voor de zomer te verkennen of,
en zo ja, op welke wijze een dergelijke meldcode van meerwaarde zou
kunnen zijn. Met deze brief kom ik tegemoet aan deze toezegging en
informeer ik u over de uitkomst van deze verkenning.
Belang van veilig kunnen melden
Ik vind het van groot belang dat zorgverleners zowel voldoende worden
gestimuleerd als voldoende in staat worden gesteld om op een veilige
wijze stappen te ondernemen wanneer zij in aanraking komen met
vermoedens van onrechtmatigheden. Door in een vroegtijdig stadium
mogelijke misstanden te signaleren, kan er indien noodzakelijk ook tijdig
worden opgetreden. Hierdoor wordt financiële schade, maar ook schade
in beeldvorming voor de organisatie zelf en voor de zorg als geheel,
voorkomen.
Het is in eerste instantie een professionele afweging van de zorgverlener
(of andere medewerker in een zorginstelling) welke stappen in een
specifiek geval passend zijn. Daarbij moet het doen van een externe
melding expliciet tot de mogelijkheden behoren. Dit moet dan vanzelfsprekend wel veilig kunnen, waarbij zorgvuldig met meldingen wordt
omgegaan. Een externe melding kan, maar hoeft niet in alle gevallen het
meest effectief te zijn. Een signaal van mogelijke onrechtmatigheden kan
ook wijzen op onbedoelde fouten. Een gesprek tussen collega’s of het
intern aankaarten is in sommige gevallen meer op zijn plaats en kan
wellicht (sneller) leiden tot het repareren ervan.
1

kst-28828-91
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Kamerstuk 28 828, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 828, nr. 91

1

Om dit te bewerkstelligen is het van belang dat er voldoende mogelijkheden zijn waar vermoedens van onrechtmatigheden veilig kunnen
worden gemeld, zowel binnen als buiten het eigen (organisatorische)
verband. Het gaat dan om goed toegankelijke «loketten» die op een
zorgvuldige wijze met meldingen omgaan. Daarnaast is het van belang
dat de beroepsgroep en/of de eigen organisatie zorgverleners ondersteunt
bij het nemen van de juiste stappen bij signalen van onrechtmatigheden.
De (professionele) norm voor het gedrag dient duidelijk omschreven te
zijn en er dienen handvatten te zijn die helpen bij het maken van een
afweging in een specifieke situatie.
Vanuit deze achtergrond heb ik in het debat van 5 februari jl. (Handelingen
II 2014/15, nr. 51, items 4 en 7) aangegeven dat ik meer waarde zie in het
verkennen van een «meldcode» die uitgaat van de eigen professionaliteit
van zorgverleners dan een «meldplicht» die in generieke zin een handelwijze (dwingend) oplegt. Bestaande meldcodes, zoals de meldcode
kindermishandeling en huiselijk geweld, zijn ook in de geest van deze lijn
opgesteld. Zij omvatten onder andere een algemene norm, informatie die
professionals ondersteunt in het herkennen van het fenomeen en
handvatten voor een passende handelwijze.
De afgelopen periode heb ik, met het bovenstaande in gedachten, mijzelf
een beeld gevormd van bestaande initiatieven en heb ik het onderwerp
besproken met verschillende veldpartijen. Daarbij is mij gebleken dat de
sector op de hierboven beschreven punten zelf reeds belangrijke stappen
zet. Hieronder geef ik een overzicht van deze initiatieven.
Bestaande initiatieven
De medische beroepsgroep heeft reeds enige tijd geleden zelf het initiatief
genomen om de norm voor professioneel financieel (rechtmatig)
handelen en specifiek voor het handelen bij aanwijzingen van onrechtmatigheden door anderen op te nemen in haar gedragscodes. Sinds 2013
heeft de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der
Geneeskunst (KNMG) in de gedragscode voor de medische beroepsgroep
expliciet opgenomen dat artsen zich bij hun beroepsuitoefening onder
andere dienen te laten leiden door doelmatig en rechtmatig gebruik van
voor de zorg bestemde gelden en middelen. Daarbij is ook opgenomen
dat artsen die aanwijzingen hebben dat een collega in strijd hiermee
handelt, de betreffende collega hierop aanspreekt en zo nodig nadere
stappen neemt om dit onrechtmatige handelen te beëindigen. Ook heeft
zij recent verschillende frequently asked questions op haar website
geplaatst die artsen hierbij ondersteunen.
De Federatie Medisch Specialisten heeft sinds 2014 een specifieke
gedragsregel gericht op correct registreren in de medisch-specialistische
zorg. Deze specificeert de professionele norm voor medisch specialisten
gezien hun actieve rol en verantwoordelijkheid in het declaratie- en
registratieproces.
In de Zorgbrede Governancecode die verschillende brancheorganisaties in
de zorg hebben opgesteld en in 2010 hebben geactualiseerd, is een
verplichte klokkenluidersregeling opgenomen voor zorginstellingen. Deze
legt de Raad van Bestuur van zorginstellingen op om ervoor zorg te
dragen dat werknemers zonder gevaar voor hun rechtspositie de
mogelijkheid hebben om intern te rapporteren over vermeende onregelmatigheden binnen de zorgorganisatie. Daarbij gaat het onder andere om
onregelmatigheden van financiële aard. In een modelregeling zijn daarbij
handvatten gegeven ten aanzien van de inrichting van het proces van
melden, de rechtsbescherming die een werknemer geniet en wanneer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 828, nr. 91

2

sprake is van een vermoeden van een misstand. In onderzoek uitgevoerd
in opdracht van de NZa geeft 73 procent van de ondervraagde
bestuurders van ziekenhuizen aan reeds over een intern meldpunt te
beschikken waar specialisten en medewerkers gevallen van incorrect
declareren kunnen melden. 79 procent van hen geeft aan dat specialisten
zich ook veilig voelen om dit te doen.2
Het bestaande meldpunt bij de NZa kan nu al door zorgverleners en
andere medewerkers in de zorg gebruikt worden om vermoedens van
onrechtmatigheden te melden. Op korte termijn werk ik aan het verbeteren van de toegankelijkheid, vindbaarheid en gebruiksvriendelijkheid
van dit bestaande meldpunt.3 Ik zal dit meldpunt zo inrichten dat het ook
kan dienen als het eerder aangekondigde centraal meldpunt voor
zorgfraude.
Vervolg
Met bovenstaande initiatieven wordt er door het veld hard gewerkt aan
een open meldcultuur bij vermoedens van fraude. Zowel binnen organisaties, binnen beroepsgroepen als in de sector als geheel zijn er reeds
mogelijkheden om vermoedens van onrechtmatigheden, waaronder
vermoedens van fraude, te melden. Daarnaast is er voor artsen een
eenduidige norm opgesteld over professioneel handelen in deze gevallen
en de passende stappen bij vermoedens van onrechtmatigheden. De
komende periode zullen wij een nadere inventarisatie van initiatieven
uitvoeren, ook in andere deelsectoren van de zorg. Daarbij blijf ik in
overleg met de betrokken beroepsgroepen om te bezien of de genoemde
initiatieven daadwerkelijk leiden tot passend gedrag op de werkvloer. In
dat licht zal de meerwaarde worden bezien van het voegen van bestaande
initiatieven tot een sectorbrede meldcode. Dit in lijn met mijn opmerking
tijdens het genoemde debat (Handelingen II 2014/15, nr. 51, items 4 en 7)
over mijn voorkeur voor een meldcode die professionals ondersteunt
boven een meldplicht.
In de volgende voortgangsrapportage aanpak fouten en fraude, die ik dit
najaar aan uw Kamer verwacht te sturen, zal ik zoals ik naar aanleiding
van een vraag van het lid Dik-Faber heb toegezegd ingaan op de bredere
inventarisatie van initiatieven in de sector gericht op het versterken van
het bewustzijn en normbesef («moraliteit») ten aanzien van correct
declareren. Op die plek kom ik eveneens terug op eventuele vervolgstappen die ik op basis van die inventarisatie voornemens ben te nemen.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

2
3

KPMG (2014). Self-assessment Declareren Medisch Specialistische Zorg, p. 13.
Naast het bestaande meldpunt is bij de NZa op dit moment ook het Verzamelpunt Zorgfraude
ondergebracht. Twee maal per jaar rapporteert de NZa over de bij dit verzamelpunt binnengekomen signalen van onder andere zorgverzekeraars, toezichthouders en opsporingsdiensten.
Deze rapportages kunnen op de website van de NZa worden geraadpleegd. De laatste
rapportage is als bijlage bij deze brief gevoegd. Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 828, nr. 91

3