Monitor Wind op Land 2019
Zevende editie
Door RVO in opdracht van het Kernteam Wind op Land
Duurzaam, Agrarisch, Innovatief
en Internationaal ondernemen

Versie: Definitief
Datum: 07/05/2020
Deze 7e editie van de Monitor Wind op Land biedt de meest actuele inzichten
op peildatum 31/12/2019 en vervangt daarmee alle voorgaande edities.

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Inhoud

Inleiding

3

Conclusie en samenvatting RVO

5

Stand van zaken in Nederland eind 2019

7

Stand van zaken in de provincies eind 2019
Flevoland

17

Groningen

20

Zuid-Holland

23

Noord-Holland

29

Zeeland

34

Fryslân/Friesland

37

Noord-Brabant

40

Drenthe

44

Gelderland

49

Limburg

53

Overijssel

58

Utrecht

61

Verantwoording

64

Bijlagen
Bijlage: Feiten en cijfers

69

Bijlage: Trends en ontwikkelingen

70

Bijlage: Knelpunten en beperkingen

74

Bijlage: Procesfasen

78

Bijlage: Het Spoorboekje Rijk-IPO/provincies

79

Bijlage: Toelichting bij het Afwegingskader

80

Colofon

83

| Definitief |

van

2 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Inleiding

De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert in opdracht van het Kernteam Wind op Land
(kernteam) jaarlijks de Monitor Wind op Land uit. In dit kernteam is een brede groep markt- en
overheidspartijen1 vertegenwoordigd die zich gezamenlijk inzetten voor de doelstelling uit het
Energieakkoord om in 2020 minimaal 6.000 MW opgesteld vermogen aan windenergie op land
operationeel te hebben. Eenmaal per jaar rapporteert RVO aan het kernteam over de voortgang en
knelpunten in de planning voor de realisatie van deze doelstelling voor wind op land. De opzet en
werkwijze van deze monitor zijn vooraf afgestemd met het kernteam. Met betrekking tot deze
doelstelling zijn begin 2013 afspraken gemaakt tussen Rijk en IPO/provincies2, die bestuurlijk zijn
uitgewerkt in de volgende drie prestatieafspraken:
Prestatieafspraak 1
Iedere provincie heeft uiterlijk 30 juni 2014, voor haar deel van de 6.000 MW (provinciale
taakstelling), de ruimte planologisch vastgelegd in provinciale structuurvisies.
Prestatieafspraak 2
De provincies en het Rijk spannen zich actief in om de initiatieven voor windenergie die bijdragen aan
hun provinciale taakstelling, te ontwikkelen door op tijd te starten met de benodigde MER-procedures,
vergunningprocedures, bestemmingsplanprocedures/ inpassingsplan procedures en coördinatieregelingen. Dit met het doel uiterlijk op 1 januari 2018 te starten met de bouw van de grootschalige
windturbineparken.
Prestatieafspraak 3
Rijk en de provincies regelen de voorwaarden die noodzakelijk zijn voor de ontwikkeling van
windparken in de door de provincies aangewezen gebieden. Hiertoe is een kernteam geformeerd van
Rijk, provincies en brancheorganisatie dat zich richt op de voortgang van de prestatieafspraken en het
oplossen van knelpunten. Onderwerpen die hieronder vallen zijn onder andere een wijziging in de
SDE+ om voor windprojecten meer maatwerk te bieden en samen te werken aan draagvlak.
Doel van de monitor
Doel van de monitor is om een zo compleet, nauwkeurig en objectief mogelijk inzicht te geven in de
voortgang van de afspraken tussen IPO en Rijk om in 2020 6.000 MW opgesteld vermogen aan
windenergie gerealiseerd te hebben.
De monitor laat zien in hoeverre elke provincie ruimte voor ontwikkeling van windenergie planologisch
heeft vastgelegd en geeft inzicht in actuele ontwikkelingen rond de toepassing van het ruimtelijke
beleid. Daarnaast geeft het een beeld van de voortgang van projecten, de mogelijke knelpunten die
optreden, de consequenties en benodigde c.q. getroffen maatregelen.
Het kernteam heeft RVO ook verzocht een audit te doen op de (tijdige) haalbaarheid van de
provinciale doelstellingen. Op basis van deze inzichten kan het kernteam acties benoemen en in gang
zetten om zo mogelijk tot oplossing van (eventuele) grote knelpunten te komen.
Deze rapportage geeft inzicht in de feitelijke stand van zaken op peildatum 31 december 2019 en is ook
gericht op het informeren op hoofdlijnen van de leden van de Tweede Kamer over de voortgang van de
energiedoelstellingen voor Windenergie op Land.

1

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat/RWS, Ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties, IPO/provincies, de Nederlandse Windenergie associatie NWEA, De Vereniging van Nederlandse Gemeenten VNG, Netbeheer
Nederland, de verenigde Natuur- en Milieuorganisaties (Stichting Natuur & Milieu en provinciale natuur- en milieufederaties), Unie van
Waterschappen, Nationaal Programma Regionale Energie Strategie (NP RES) en RVO.
2

Zie de Kamerbrief “Afspraken over wind op land met IPO “(nummer 33400-XII-54, d.d.31 januari 2013).

| Definitief |

van

3 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Aanvullende afspraken voor de periode 2021 – 2023 en 2030
In bestuurlijk overleg tussen Rijk en IPO in mei 2018 is afgesproken dat het deel van de 6.000 MW opgave
dat niet in 2020 is gerealiseerd, uiterlijk in 2023 ingehaald zal worden met wind op land en
techniekneutraal verdubbeld zal worden, met uitsluiting van doorberekening van RCR-projecten die ten
opzichte van de monitor wind op land 2017 verder zijn vertraagd. De verdubbeling boven de 6.000 MW
kan bestaan uit wind op land, maar mag ook deels met andere vormen van hernieuwbare energie
gerealiseerd worden, mits deze additioneel zijn aan het beeld van de Nationale Energieverkenning 2017
(NEV 2017).
De minister van Economische Zaken en Klimaat heeft deze uitgangspunten als volgt bevestigd in de
aanbiedingsbrief van de Monitor Wind op Land 2017 aan de Tweede Kamer (10 juli 2018): “Met de
provincies heb ik afgesproken dat, in zoverre de 6.000 MW doelstelling niet tijdig gerealiseerd wordt, het
restant van de opgave verdubbeld zal worden. Deze verdubbeling zal dan gerealiseerd worden in de
periode 2021–2023. De verdubbeling boven de 6.000 MW kan bestaan uit wind op land, maar mag ook
deels met andere vormen van hernieuwbare energie gerealiseerd worden, mits deze additioneel zijn aan
het beeld van de Nationale Energieverkenning (NEV). Denk hierbij aan zon-PV en geothermie. Mocht dit
aan de orde zijn dan zal het percentage hernieuwbare energie in 2023 verder toenemen dan de volgens de
NEV 2017 verwachte 17,3%.”
In de Kamerbrief van 28 juni 2019: “Over het versnellingspakket heb ik afgesproken met het IPO dat dit
onderdeel zal gaan uitmaken van de RES-en. Bij deze afspraak zal rekening gehouden worden met
eventuele vertraging bij RCR-projecten, de beschikbare netcapaciteit alsmede het benodigde SDE-budget.
In afstemming met de monitoring van de ontwikkeling van de duurzame energieopwekking op land door
PBL, zal bezien worden op welke manier dit het beste gemonitord kan worden. Begin 2021 zal de exacte
omvang van het versnellingspakket door mij – na overleg met het IPO – worden vastgesteld.”
De provincies hebben geen directe invloed op de planning en aansturing van de RCR-projecten. Het
vermogen van RCR-projecten dat ten opzichte van de Monitor Wind op Land 2017 eventueel vertraagd is,
valt buiten de reikwijdte van de provincies en maakt geen onderdeel uit van het (provinciale)
versnellingspakket.
Gelet op bovenstaande biedt deze monitor op verzoek van het Kernteam tevens een doorkijk naar
haalbaarheid van projecten in 2023. De bij (de uitvoering van) deze afspraak betrokken partijen, EZK,
IPO/ Provincies, PBL en RVO, treffen voorbereidingen om de gevraagde monitoring daartoe over de periode
2021 -2023 feitelijk te kunnen uitvoeren.
Het deel boven de 6.000 MW zal zoals afgesproken tussen Rijk en provincies meegenomen worden in de
opgave van de Regionale Energie-strategieën, waarmee het onderdeel is van de nieuwe doelstelling van
het Klimaatakkoord van 35 TWh duurzaam geproduceerde energie op land in 2030.

| Definitief |

van

4 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Conclusie en samenvatting RVO

Samenvatting:
Rijk en IPO/provincies zijn, als onderdeel van het Energieakkoord, een nationale doelstelling overeengekomen van 6.000 MW operationeel vermogen wind op land in 2020, met een aanvullende afspraak voor
de periode tot 2023. In het Energieakkoord is in dit verband verder afgesproken om 14% hernieuwbare
energie in 2020 te realiseren en 16% in 2023.
Realisatie van deze doelstelling wordt nagestreefd binnen de context van een dichtbevolkte en complexe
ruimtelijke omgeving, waarbinnen tal van (maatschappelijke) functies en (zakelijke) belangen dienen te
worden gecombineerd. Om deze doelstelling te halen is het belangrijk te streven naar meervoudig
ruimtegebruik en functiecombinatie. Evenals een integrale aanpak over de beleidsdomeinen en een goede
samenwerking tussen (semi-)overheidspartijen (provincies, gemeenten, het rijk en waterschappen),
maatschappelijke organisaties en de sector.
Eind 2019 stond er in Nederland 3.534 MW operationeel vermogen; dat is goed voor 59% van de landelijke
doelstelling. Ten opzichte van 2018 is het operationeel vermogen wind op land met 152 MW (netto)
toegenomen.
Er resteert een nationale opgave van 2.466 MW (netto) voor de doelstelling 2020. Voor alle hiertoe
benodigde projecten is de SDE+ subsidie aangevraagd of beschikt. Voor 2.190 MW in de fase ‘Bouw in
voorbereiding’ is de vergunning inmiddels onherroepelijk en van een aanzienlijk deel is de bouw reeds
gestart. Op provinciaal niveau kan dit beeld uiteraard anders liggen.
Ten opzichte van de monitor over 2018 is de totale projectcapaciteit met 201 MW toegenomen tot
7.389 MW. Eind 2019 is in Nederland daardoor 1.389 MW méér projectcapaciteit opgegeven dan strikt
benodigd voor de doelstelling in 2020. Op basis van de eerdere ervaring is het overigens niet de
verwachting dat al deze projecten ook daadwerkelijk worden gerealiseerd. Naast een aantal nieuwe
projecten in de monitor wordt de stijging ook bepaald door de plaatsing van turbines met een iets groter
vermogen dan eerder aangehouden.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 4.509 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is (audit projectstatus donkergrijs). Dit is goed voor 75% van de nationale doelstelling. De
verwachte realisatie voor eind 2020 is gedaald ten opzichte van de vorige monitor(s).
Naast knelpunten die lokaal veroorzaakt (en opgelost kunnen) worden, speelt bij de ontwikkeling van
windprojecten op land een aantal weerbarstige, generieke knelpunten, zoals hoogtebeperking rondom
luchthavens, natuur/ecologie, obstakelverlichting, radarverstoring, netcapaciteit, doorlooptijden in de
rechtelijke procedures en (bestuurlijk) draagvlak/ acceptatie. Het afgelopen jaar is daar de oplopende
levertijd windturbinefabrikanten bijgekomen. Dit zijn belemmeringen die in meerdere provincies spelen
maar waar provincies zelf vaak geen directe invloed op hebben om deze te kunnen opheffen of beperken.
Het kernteam stuurt op versnelling van processen om deze knelpunten in een gezamenlijke aanpak tussen
rijk, decentrale overheden en sector op te lossen. In de bijlagen staat een meer uitgebreide beschrijving
van de knelpunten.
Doordat de ontwikkeling van sommige projecten te laat op tempo is gekomen en de projecten op een
kritisch tijdpad voor realisatie liggen, kunnen dergelijke (onvoorziene) vertragingen niet meer worden
opgevangen om tijdig tot realisatie te komen voor de doelstelling 2020.
Voor zo’n 220 MW (projectstatus grijs) is het onzeker of deze tijdig operationeel zullen zijn (mogelijk/deels
haalbaar). Voor deze projecten is weliswaar eerder al SDE+ toegekend maar in de planning die
initiatiefnemers bij RVO hebben afgegeven valt realisatie rond 31 december 2020 en zal uiteindelijk
bepalend zijn of er tijdig een CertiQ-verklaring wordt verkregen.
Op basis van de beperkte voortgang over 2019 in een aantal projecten heeft RVO ten opzichte van de
vorige editie van de monitor (2018) ruim 500 MW afgewaardeerd naar de laagste categorie van
haalbaarheid (audit projectstatus lichtgrijs). Voor deze resterende 1.271 MW, die minimaal benodigd is
voor het halen van de doelstelling, is het volgens RVO hoogst onwaarschijnlijk dat deze projecten eind
2020 operationeel zijn.

| Definitief |

van

5 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Voor de lopende wind op land projecten zijn de effecten van de uitspraak van de Raad van State inzake de
Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) en de vereiste aanvraag van een transportindicatie bij
netbeheerders -benodigd voor een subsidieaanvraag- zeer beperkt gebleven, zoals blijkt uit informatie
over de najaarsronde SDE+ 2019. Dit komt doordat de meeste windprojecten al eerder afspraken met de
netbeheerder hebben gemaakt over hun aansluiting. Met de ingevoerde extra ronde SDE+ in het voorjaar
2020 is de minister met name voor zon-pv deels tegemoetgekomen aan de nadelige effecten.
Overigens, de windprojecten die hier wel mee te maken hebben, betreffen overwegend projecten die nog
niet zo ver gevorderd zijn en waarvan het op voorhand onwaarschijnlijk is dat deze nog bijdragen aan de
doelstelling in 2020.
Conclusie:
Ten opzichte van de monitor van 2018 is, op basis van de uitgevoerde audit door RVO, in deze monitor de
haalbaarheid van de doelstelling 2020 afgenomen (-). Gegeven de stand van zaken per 31/12/2019 is het
vermogen in projecten dat (vrijwel) zeker tijdig gerealiseerd kan worden, met 217 MW afgenomen tot
4.509 MW. De hoofdoorzaak hiervoor ligt in (verdere) vertraging van projecten in het bouwproces. De
categorie die mogelijk/deels nog tijdig kan worden gerealiseerd, is eind 2019 afgenomen tot 220 MW
(projectstatus grijs).
Het is volgens RVO daarmee onwaarschijnlijk dat de volledige nationale doelstelling 6.000 MW wind op
land eind 2020 operationeel is.
De prognose voor eind 2020, op basis van de input en feedback van stakeholders uit de sector, komt er op
neer dat er in het jaar 2020 nog bijna 1.000 MW (netto) windvermogen operationeel moet worden, wat
een veelvoud is van wat er over de afgelopen periode jaarlijks is toegevoegd.
Doorkijk naar 2023:
Het Kernteam heeft, met betrekking tot de gemaakte versnellingsafspraak Rijk-IPO, RVO verzocht om ook
een audit te doen in hoeverre projecten die waarschijnlijk niet tijdig bijdragen aan de doelstelling voor
2020, wel vóór eind 2023 kunnen worden gerealiseerd. Op basis van de status van het actuele
projectenoverzicht en het gehanteerde Afwegingskader voor de audit concludeert RVO dat in Nederland tot
eind 2023 nog 2.287 MW (netto) windvermogen kan worden gerealiseerd (projectstatus donkergrijs),
additioneel op de hierboven voor 2020 geprognotiseerde 4.509 MW. Daarmee zou het totale operationele
windvermogen eind 2023 op (maximaal) 6.796 MW uitkomen3. Dit is een toename van 250 MW ten
opzichte van de verwachting in de vorige monitor.
Nota bene: In de audit op haalbaarheid van projectvermogen in 2023 kijkt RVO primair of de projecten nog
op de normplanning van het spoorboekje Rijk-IPO liggen. Op basis daarvan stelt RVO een (maximum)
vermogen dat in 2023 haalbaar is, met de expliciete aanname dat deze projecten onverwijld worden
doorontwikkeld, dat tijdig subsidie SDE+ wordt verkregen, dat alle benodigde vergunningen tijdig
onherroepelijk worden en dat alle overige knelpunten tijdig kunnen worden opgelost. Ook onvoorziene
sanering, zoals verwijdering van turbines die aan het eind van de (technische of economische) levensduur
zijn, zonder dat hiervoor al vervanging is voorzien, is in de beoordeling van RVO niet meegenomen.
Om dit vermogen te kunnen realiseren is het daarmee van groot belang dat alle betrokken partijen zich
blijven inspannen om knelpunten rond de projecten op te lossen en/of waar mogelijk de benodigde
(ruimtelijke) procedures zo snel mogelijk te doorlopen.

3

Het vermogen dat (peildatum 31/12/2023) boven de overeengekomen 6.000 MW wordt gerealiseerd, zal zo nodig kunnen meetellen binnen het

kader van de versnellingsafspraak, specifiek de deelafspraak over techniekneutrale verdubbeling

| Definitief |

van

6 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Stand van zaken in Nederland eind 2019

Context
Nederland is dichtbevolkt en kent zowel bovengronds als in de ondergrond een ruimtelijk-planologische
hoge dichtheid van functies en (bestuurlijke en zakelijke) belangen.
Voor nieuwe projecten met een ruimtelijke impact moet worden overlegd met partijen die staande waarden
en belangen in het gebied vertegenwoordigen dan wel dat moet worden afgestemd met concurrerende
ruimteclaims. In zo’n complexe omgeving kunnen projecten niet worden afgedwongen door eenzijdig te
willen maximaliseren op het eigen belang. Juist door open dialoog en optimaliseren tussen verschillende
waarden en belangen kan binnen dezelfde omgeving vaak wel nieuwe ontwikkelruimte worden gecreëerd.
De uitvoering van het Klimaatakkoord zal door de verschuiving naar decentrale energieopwekking een
ingrijpende ruimtelijke transitie inhouden. Dit vraagt om meer integrale afwegingen te maken en het
schakelen en verbinden tussen ruimtelijke schaalniveaus (lokaal, regionaal en centraal). Verbinding,
participatie en co-creatie vergt een intensieve en vaak wat langere aanlooptijd om uiteindelijk tot een meer
integraal resultaat te kunnen komen.
Voortgang in procesfasen
Het realiseren van een windproject doorloopt diverse planfasen en procedures, van eerste idee, ROprocedures tot en met gegarandeerde levering van hernieuwbare energie aan het elektriciteitsnet (de zgn.
CertiQ-verklaring). Bij elkaar kan dit ontwikkelproces vele jaren duren.
Naast het geïnstalleerde windvermogen zijn er in de verschillende provincies nog tal van projecten in
ontwikkeling die moeten gaan voorzien in de resterende doelstelling (6.000 MW in 2020) voor Nederland.
De projecten bevinden zich in verschillende planfasen. De procesfase waarin een project zich bevindt, geeft
een indruk van de voortgang op weg naar realisatie van het project.
Het Rijk en IPO c.q. de provincies hebben een Spoorboekje ontwikkeld (zie bijlage) dat een normplanning
geeft van de doorlooptijd in het voortraject tot en met realisatie (project operationeel). Ook de
doorlooptijden van mogelijke bestuurlijke coördinatieregelingen zijn hierin opgenomen. RVO hanteert dit
spoorboekje als basis voor de audit op de haalbaarheid ‘operationeel 2020’. Dit neemt niet weg dat de
doorlooptijd van individuele projecten hier incidenteel van af kan wijken (langzamere of juist snellere
doorlooptijd/realisatie).
Geïnstalleerd vermogen eind 2019
De nationale opgave is 6.000 MW windvermogen op land operationeel in 2020. Eind 2019 stond in
Nederland 3.534 MW aan operationeel windvermogen opgesteld. Dit is goed voor 59% van de
nationale doelstelling. Ten opzichte van de voorgaande editie van de monitor (2018: 3.382 MW) is het
netto operationeel vermogen in 2019 met 152 MW (netto) toegenomen (+4,5%).
Resterende opgave
Eind 2019 resteert voor Nederland een opgave van 2.466 MW (netto; 41%) tot aan de nationale
doelstelling van 6.000 MW wind op land in 2020.
Figuur 1 hieronder laat zien dat naast het geïnstalleerde vermogen in 2019 ook het aantal megawatt
in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend) is toegenomen tot 3.092 MW; een stijging van
440 MW ten opzichte van 2018 (+17%). Mede als gevolg hiervan is het projectvermogen in (de
ruimtelijke en vergunningen-) procedure afgenomen van 614 MW naar 179 MW en het vermogen in
het voortraject is toegenomen van 541 MW in 2018 naar 584 MW eind 2019.

| Definitief |

van

7 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Figuur 1: Opgesteld en gepland vermogen in Nederland per procesfase (RVO 31/12/2019)

Bouw (in voorbereiding)
Door alle aanvragen/beschikkingen SDE+ in 2019, is het projectvermogen in deze fase verder toegenomen
tot 3.092 MW netto. Daarmee zijn alle benodigde resterende MW’s (2.466 MW) die tenminste nodig zijn
voor het realiseren van de nationale doelstelling in de fase ‘Bouw in voorbereiding’. Binnen het kader van
de monitoringsystematiek betekent dit dat al deze projecten minimaal een (herroepelijke) vergunning
hebben verkregen op basis waarvan een SDE+ is toegekend/aangevraagd. Ook in deze laatste procesfase
kan nog vertraging optreden. Daar tegenover staat dat deze projecten vrijwel zeker gerealiseerd zullen
gaan worden, wanneer er een onherroepelijke vergunning wordt verkregen.
Conform de normplanning van het spoorboekje Rijk-IPO zouden eind 2019 alle (voorbereidende)
bouwactiviteiten voor de oprichting van de windturbines in gang moeten zijn c.q. (gedeeltelijk) afgerond,
zoals het leggen van funderingen, bekabeling en netaansluiting en het oprichten van de windturbines. In
het spoorboekje staat aansluitend 1 jaar gereserveerd om een project op te leveren tot aan netlevering.
De laatste bouwfase omvat nog het doorlopen van de testprocedures en het formaliseren van de levering
van energie via CertiQ.
De in dit stuk gemonitorde doelstelling 2020 betreft de afspraak tussen Rijk en IPO/provincies.
Initiatiefnemers hebben zich niet direct gecommitteerd aan deze doelstelling 2020 maar hebben wel een
direct belang om zo snel en zorgvuldig mogelijk een herroepelijke vergunning te verkrijgen voor de
aanvraag van SDE+. De SDE+ kent een dalende trend in vergoedingen en vanaf najaar 2020 ook meer
categorieën, waardoor de marktwerking en concurrentie tussen technieken sterker wordt.
Na verkrijging van SDE+ voelen initiatiefnemers voornamelijk nog de financiële prikkel om het project in
ieder geval te realiseren binnen 4 jaar na afgifte van de SDE+ beschikking. Immers, als het project op dat
moment nog niet operationeel is gaat dat ten koste van de looptijd van de SDE-subsidie en heeft dit een
negatief effect op de businesscase. Vanuit dat perspectief zouden projecten die eind 2019 een positieve
SDE-beschikking hebben ontvangen uiterlijk eind 2023 operationeel moeten zijn.
Dit betekent dus niet dat alle projecten in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ per definitie op schema liggen
voor realisatie in 2020.
Van de 3.092 MW in de fase ‘Bouw in voorbereiding’, ligt grofweg éénderde (975 MW) op schema voor
realisatie in 2020 (donkergrijs). Voor 2.190 MW in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ is de vergunning
inmiddels onherroepelijk.
In procedure
Het projectvermogen dat nog in procedure is (ruimtelijke- en vergunningenprocedure samen) is in 2019
gedaald van 614 MW tot 179 MW in deze monitor (vooral doordat projecten zijn doorgeschoven naar de
volgende fase). Projecten die eind 2019 nog in procedure zijn, liggen op basis van de normplanning van
het Spoorboekje Rijk-IPO qua planning, niet op schema voor de doelstelling 2020; mogelijk/deels nog wel
voor 2023, afhankelijk van het feit of het gecoördineerde projecten betreft en de geboekte voortgang in de
ruimtelijke dan wel vergunningenprocedure. Zie het Afwegingskader Monitor Wind op Land
2019 – 2023 in de bijlagen voor gedetailleerde informatie hierover.

| Definitief |

van

8 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Voortraject
Eind 2019 omvat het projectvermogen in het voortraject 584 MW; een stijging van 43 MW ten opzichte van
de vorige monitor. Na herijking van het spoorboekje Rijk-IPO 2019 - 2023 is het volgens RVO, gezien de
benodigde doorlooptijd in de procedures, niet waarschijnlijk dat deze projecten kunnen meetellen voor de
versnellingsafspraak 2023.
Extra projectcapaciteit in ontwikkeling
Het nu al geïnstalleerde vermogen, samen met alle geplande windparken telt op tot 7.389 MW. Daarmee is
de extra projectcapaciteit ten opzichte van de vorige monitor met 201 MW toegenomen tot 1.389 MW in
totaal. Dit is 23% méér dan de doelstelling van 6.000 MW. Er zijn in de monitor enkele nieuwe projecten
bijgekomen verder kan de toename worden verklaard door toename van het (gemiddeld) vermogen per
turbine. De standaard-turbine in de aanvragen voor SDE+ loopt de afgelopen jaren gestaag op van 3-3,5
MW naar 4-5 MW gemiddeld per turbine. Dit is uiteraard per project afhankelijk van wat er in de verkregen
vergunning wordt toelaten.
Samen werken aan knelpunten en beperkingen (Zie ook de Bijlage op pag. 74)
De benodigde doorlooptijd om knelpunten op te lossen is veelal niet ingecalculeerd in de projectplanning
en leidt daarmee tot vertraging bij het realiseren van de doelstelling voor windenergie op land. Sommige
issues hebben een lokaal karakter; andere knelpunten worden Rijksbreed gevoeld, waarbij vaak meerdere
rijkspartijen nodig zijn om de belemmeringen weg te nemen. Het is ook denkbaar dat knelpunten
gewoonweg níet kunnen worden opgelost met als risico dat de projectontwikkeling geen perspectief meer
heeft. Provincies (en initiatiefnemers) hebben vaak geen directe invloed op het proces om deze complexe
issues bij de kop te kunnen pakken. Nadrukkelijke regie en sturing door alle betrokken (Rijks)partijen is
van groot belang voor de realiseerbaarheid van windparken voor de doelstelling 2020 en de
versnellingsafspraak voor 2023.
Het aanvragen van SDE+ door initiatiefnemers mag op basis van een vergunning die nog openstaat voor
bezwaar en beroep (en sinds najaar 2019 met een positieve transportindicatie van de netbeheerder).
Eventuele geschillen gaan veelal over (on)rechtmatigheid van afgegeven vergunningen in het R.O-traject
en/of daarbij gehanteerde uitgangspunten en normen rondom milieu en ecologie, maar ook het gebrek aan
draagvlak. De appellanten lopen uiteen van omwonenden en ondernemingen, tot buurgemeenten, natuuren milieuorganisaties of aanpalende overheidsinstanties. Soms maken ook de initiatiefnemers zélf bezwaar,
bijvoorbeeld tegen de inhoudelijke bepalingen van een afgegeven ontheffing binnen het kader van de Flora
en faunawet/ Wet natuurbescherming.
De praktijk leert dat bezwaar en beroepszaken rond windprojecten veelal worden doorgezet tot aan de
Raad van State. De onzekerheid over doorlooptijden en uitkomst van procedures in de bezwaar en
beroepsprocedures, maakt dat initiatiefnemers (moeten) wachten met feitelijke contractering/ bestelling
van turbines totdat een vergunning onherroepelijk is. Het merendeel van de banken/financiers stelt naar
verluidt een onherroepelijke vergunning ook als voorwaarde om te kunnen komen tot een financial close
voor het project4. Hoewel via de Crisis en Herstelwet is bepaald dat er sterk verkorte beroepstermijnen en
-procedures gelden voor bestuurlijk gecoördineerde projecten, blijkt dat deze ambitie in de praktijk lang
niet altijd wordt gehaald door de (bestuurlijke) rechtsorganen. Soms zijn initiatiefnemers, door de keuzes
die zij maken in de procesvoering rond de rechtsgang, daar mede debet aan ), doordat hangende de
rechtelijke procedures wijzigingen in het project worden doorgevoerd. Conform de procedurele
voorschriften bij de Raad van State kan dat tot gevolg hebben dat (delen van) procedures opnieuw moeten
worden doorlopen.
Tegelijkertijd kan er worden geconstateerd dat er in 2019 de nodigde voor de initiatiefnemers positieve
uitspraken zijn gedaan door de Raad van State, waardoor men verder kan met de realisatie van het
windpark.
Ook knelpunten rond planning van netaansluiting/-inpassing (TenneT/Regionale netbeheerders), het
voldoen aan gestelde voorwaarden met betrekking tot verkrijging van een Verklaring van Geen Bezwaar
(VvGB) in geval van radarverstoring (door ministerie van Defensie) of vliegveiligheid (door ILT),

4 In uitzonderlijke gevallen, bij voldoende garanties en zekerstellingen is een enkele bank bereid om op basis van een

nog niet onherroepelijke vergunning financieel commitment te geven of kan een voorwaardelijke clausule worden
opgenomen.

| Definitief |

van

9 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

formalisering van opstalrecht door Rijksvastgoedbedrijf of tenderprocedures bij Rijkswaterstaat kunnen
aanleiding geven tot (onvoorziene) vertraging in de procedures.
Gaandeweg 2019 werd ook duidelijk dat de levertijden van turbines door fabrikanten opliepen, waarbij
(veelal kleinere) initiatiefnemers soms geconfronteerd werden met uitstel van levering ten gunste van
grotere (buitenlandse) projecten. Dit alles kan leiden tot een (aanzienlijke) vertraging in het proces van
realisatie. In de projecten die toch al op een kritisch tijdpad lagen voor de doelstelling 2020, kan een
dergelijke vertraging vaak niet worden opgevangen.
Windprojecten in de vergunningenfase hebben nauwelijks negatieve gevolgen ondervonden door de
uitspraak van de Raad van State over de Programmatische Aanpak Stikstof en/of ondercapaciteit op het
elektriciteitsnet. De afgifte van vergunningen en/of transportindicaties -benodigd bij het indienen van een
subsidieaanvraag- hebben hierdoor geen/nauwelijks (extra) vertraging opgelopen.
Er was bovendien een groot belang in het verkrijgen van een positieve beschikking voor de najaarsronde
SDE+, aangezien de basisbedragen voor 2020 naar beneden zijn bijgesteld. Dit heeft bijgedragen aan een
flinke overtekening van het beschikbare SDE+ budget voor de najaarsronde SDE+ 2019.
Initiatiefnemers vragen SDE+ aan voor een maximaal toegestaan vermogen op de betreffende locatie.
Deze vermogens zijn planologisch dan weliswaar toegestaan maar worden in de praktijk niet altijd
gerealiseerd doordat een turbine met iets minder vermogen in de businesscase van de ontwikkelaar soms
gunstiger uitpakt. De subsidie mag altijd naar beneden worden bijgesteld maar verhoging van het
subsidiebedrag is niet mogelijk. De door RVO gehanteerde vermogens in de projectoverzichten middelen in
voorkomende gevallen de bandbreedte in vermogens uit de SDE-aanvragen.
Na bestelling van de turbines, ontvangt RVO geactualiseerde informatie van de initiatiefnemers, wat kan
leiden tot bijstelling naar boven of naar beneden, van de opgevoerde vermogens in de monitor en/of de
realisatieplanning. Met betrekking tot deze laatste heeft RVO, ten opzichte van 2018, diverse vertraagde
projecten, afgewaardeerd naar een lagere categorie haalbaarheid 2020 (grijs of lichtgrijs).
Het beeld in de provincies per procesfase
Wat betreft de verdeling van de MW’s per procesfase varieert het beeld per provincie. In Flevoland,
Groningen, Noord-Holland, Zeeland, Friesland/Fryslân, Noord-Brabant, Gelderland, Limburg en Overijssel
hebben de projecten die bijdragen aan de provinciale doelstelling de planprocedures doorlopen en is SDE+
beschikt/aangevraagd (figuur 2). Drenthe komt met haar projecten in deze fase bijna tot afgesproken
doelstelling.
Na toekenning van de subsidie kunnen negatieve uitspraken in beroepszaken of logistieke vertraging in het
bouwproces het realiseren van de projecten nog verhinderen of vertragen. Van alle projecten in de fase
Bouw in voorbereiding heeft 2.190 MW een onherroepelijke vergunning. In Utrecht en Zuid-Holland is een
(beperkt) deel van de projecten waar het tijdig realiseren van de provinciale doelstelling van afhangt, nog
in het voortraject. Ondanks de geleverde inspanningen, is het voor de betreffende projecten nog niet
gelukt alle (lokale of Rijksbrede) knelpunten op te lossen en de procedure te versnellen zo dat men binnen
de normplanning van het Spoorboekje Rijk-IPO komt.

| Definitief |

van

10 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Figuur 2: Aantal MW windvermogen in ontwikkeling per provincie in ontwikkeling en naar procesfase (RVO 31/12/2019)

| Definitief |

van

11 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Haalbaarheid van de opgave
Gegeven de stand van zaken in de projecten eind 2019 heeft RVO in deze monitor een nieuwe audit
uitgevoerd op de mate van zekerheid dat de windparken in 2020 kunnen zijn gerealiseerd. Het
afwegingskader is daartoe herijkt op de normplanning in het Spoorboekje Rijk-IPO (zie bijlagen). Bij
de afweging of projecten redelijkerwijs operationeel zijn in 2020 heeft RVO, behalve de procesfase,
ook andere projectkenmerken en (potentiële) knelpunten meegewogen. Voor elk project is in deze
monitor een “projectstatus” aangegeven, waarbij onderscheid gemaakt wordt tussen projecten die
(vrijwel) zeker in 2020 gerealiseerd zijn en projecten waarbij het op dit moment veel minder
aannemelijk is dat deze tijdig gerealiseerd kunnen worden. Dit kan zijn omdat de projecten niet op
schema van het spoorboekje liggen of omdat er sprake is van (generieke) knelpunten die het project
vertragen of blokkeren. De haalbaarheid van de projecten is ingedeeld naar drie categorieën:

:>)

Donkergrijs

:>|

Grijs

:>(

Lichtgrijs

(Vrijwel) zeker: naar verwachting gerealiseerd in 2020
Mogelijk/ deels: kwetsbaar als gevolg van eventuele knelpunten en/of ten aanzien van
benodigde doorlooptijd procedures
(Zeer) onzeker/ onduidelijk: vraagt veel inspanning ten aanzien van doorlooptijd en/of als gevolg
van eventuele knelpunten. Tevens bij gebundelde projecten waar RVO onvoldoende inzicht op
projectniveau kan verkrijgen.

Eind 2019, met nog slechts een jaar om tot realisatie te komen, tekent zich een tamelijk scherp beeld
af welk deel van het voor de doelstelling benodigde vermogen (vrijwel) zeker operationeel kan zijn.
Op basis van de gegevens in deze monitor (Figuur 3), concludeert RVO dat het (vrijwel) zeker is dat
eind 2020 4.509 MW windvermogen operationeel zal zijn in Nederland. Dit is goed voor 75% van de
nationale doelstelling. Voor nog eens 220 MW (bijna 4%) bestaan twijfels, maar is het aannemelijk dat
dit “mogelijk/deels” operationeel is in 2020. Dit deel van de projecten blijft uiterst kwetsbaar voor
vertraging door knelpunten en/of benodigde doorlooptijd tot aan netlevering. Voor de resterende
1.271 MW (21%) geldt dat het van alle betrokken partijen in de projecten nog veel inspanning vraagt
om knelpunten op te lossen en/of versnelling in de benodigde procedures te realiseren. Volgens RVO
is het hoogst onwaarschijnlijk dat hiervan nog projecten gaan bijdragen aan de doelstelling 2020.

Figuur 3: Haalbaarheid realisatie in 2020 van de in ontwikkeling zijnde projecten (RVO 31/12/2019)

Figuur 3 hierboven laat zien dat de categorie projecten waarvan het (vrijwel) zeker is dat deze in 2020
operationeel zijn (donkergrijs), ten opzichte van 2018 is afgenomen tot 4.509 MW (-217 MW). Een
klein deel hiervan is in 2019 afgewaardeerd naar de categorie grijs, projecten waarover twijfel bestaat
of die nog tijdig gerealiseerd kunnen worden in 2020 (mogelijk/ deels). Deze categorie is afgenomen
van 516 MW in 2018 naar 220 MW in 2019. Ten opzichte van de totale doelstelling is het minimaal
benodigde deel van de resterende opgave in 2019 met 513 MW gestegen tot 1.271 MW (21%).
Hiervan wordt de haalbaarheid als meest kritisch beoordeeld (lichtgrijs).
Feitelijk komt het erop neer dat de projecten die eind 2019 nog geen turbines hebben besteld bij de

| Definitief |

van

12 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

fabrikant én bij de voortgangsrapportage SDE+ een realisatieplanning hebben overlegd voor 2020,
zijn afgewaardeerd naar een lagere (grijs)categorie van haalbaarheid5.
Beeld in de provincies, naar haalbaarheid
Ook ten aanzien van tijdige haalbaarheid van de doelstelling in 2020 geldt dat het beeld per provincie
verschilt (Figuur 4). Voor Nederland als geheel geldt dat 75% van de doelstelling (4.509 MW) naar
verwachting (Vrijwel) zeker tijdig kan worden gerealiseerd (donkergrijs).
Eind 2019 is het beeld dat naar verwachting in geen van de provincies de volledige (≥100%)
doelstelling in 2020 zal zijn gerealiseerd. Groningen en Zeeland komen dicht in de buurt van de
doelstelling en ook Noord-Holland, Flevoland en Overijssel realiseren bovengemiddeld ten opzichte van
Nederland als geheel (relatief).

Figuur 4: Prognose realisatie doelstelling 2020; categorie donkergrijs per provincie (RVO 31/12/2019)

5

Projecten waarvoor is voorzien dat een deel van het vermogen eind 2020 wél operationeel zal zijn maar voor een ander deel waarschijnlijk zijn

opgeknipt over twee grijscategorieën.

| Definitief |

van

13 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Haalbaarheid projecten 2023
In bestuurlijk overleg in 2018 is onder meer afgesproken dat het deel van de 6.000 MW opgave dat
niet tijdig is gerealiseerd, uiterlijk in 2023 alsnog met wind op land zal worden gerealiseerd (en zijn
afspraken gemaakt over verdubbeling van het restant; zie ook de inleiding). In 2017 is door het
Kernteam Wind op Land een actieplan opgesteld waarin alle betrokken partijen afspraken hebben
gemaakt om (Rijksbrede) knelpunten die spelen bij de ontwikkeling van windprojecten aan te pakken
en processen te versnellen.
In de brief “Overdracht van Energieakkoord naar Klimaatakkoord” d.d. 28 november 2019 aan het
ministerie van EZK stelt de Commissie Borging Energieakkoord voor Duurzame Groei dat “Het huidige
Kernteam Wind op land dient in de periode 2021 – 2023 te blijven functioneren, om regie te voeren
bij het inventariseren en wegnemen van knelpunten in de realisatie, totdat binnen de governance van
het Klimaatakkoord een ander gremium deze taak effectief heeft overgenomen.”
Voor deze 7e editie van de monitor heeft het Kernteam RVO verzocht om ook weer te auditen in hoeverre
projecten die naar verwachting niet in 2020 worden gerealiseerd, mogelijk wel in 2023 operationeel
kunnen zijn. Hiertoe heeft RVO een separaat afwegingskader gehanteerd (zie Bijlage) dat is afgeleid van
eerdere afwegingskaders van de Monitor Wind op Land.
Op basis van de status van de projecten in het overzicht is de inschatting dat eind 2023 mogelijk nog
2.287 MW (Netto) kan worden gerealiseerd (projectstatus donkergrijs), additioneel op de geprognotiseerde
4.509 MW in 2020. Daarmee zou het totale operationele windvermogen eind 2023 op (maximaal)
6.796 MW uitkomen.
Nota bene: In de audit op haalbaarheid van projectvermogen in 2023 kijkt RVO primair of de projecten
nog op de normplanning van het spoorboekje Rijk-IPO liggen. Op basis daarvan stelt RVO een (maximum)
vermogen dat in 2023 haalbaar is, met de expliciete aanname daarbij dat deze projecten onverwijld
worden doorontwikkeld, dat tijdig subsidie SDE+ wordt verkregen, dat alle benodigde vergunningen tijdig
onherroepelijk worden en dat alle overige knelpunten tijdig kunnen worden opgelost. Ook onvoorziene
sanering, zoals verwijdering van turbines die aan het eind van de (technische of economische) levensduur
zijn, zonder dat hiervoor al vervanging is voorzien, is in de beoordeling van RVO niet meegenomen.
Om dit vermogen te kunnen realiseren is het daarmee van groot belang dat alle betrokken partijen zich
blijven inspannen om knelpunten rond de projecten op te lossen en/of waar mogelijk de benodigde
procedures zo snel mogelijk te doorlopen.

| Definitief |

van

14 van 83

Landelijke doelstelling 2020

975

Subtotaal

3.534

(zeer) onzeker voor 2020
(lichtgrijs)

verwacht gerealiseerd in 2020
(donkergrijs)

Verwacht opgesteld vermogen in 2020 (donkergrijs)
Realisatie in 2020 mogelijk/deels - onzeker (grijs en lichtgrijs)

Gerealiseerd eind 2019

Verwachting haalbaarheid vermogen in 2020 obv monitor 2019
(MW)

Mogelijk gerealiseerd in 2020
(grijs)

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

4.509 6.000
220 2.660 2.880

2.140

Haalbaar in 2023

142

4.509
5 2.287

Subtotaal

In voortraject*

Verwacht opgesteld vermogen in 2020
Audit haalbaarheid in 2023 (donkergrijs)

In procedure*

Verwachting haalbaarheid vermogen in 2023 obv monitor 2019
(MW)

7.389 MW

Bouw in
voorbereiding*

Totale projectcapaciteit

Maximaal haalbaar vermogen in 2023
Audit maximaal haalbaar in 2023
Resterend projectvermogen na 2023**
Totaal projectcapaciteit

6.796 MW

-23

37

6.796
579 593
7.389 MW

* = status eind 2019; ** realisatie deels wel/niet haalbaar na 2023 (alle getallen zijn netto MW's; negatieve getallen tgv saneringen)

Tabel 1: Haalbaarheid realisatie in 2020 en 2023 van de in ontwikkeling zijnde projecten (RVO 31/12/2019)

| Definitief |

van

15 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Stand van zaken in de provincies eind 2019

| Definitief |

van

16 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

FLEVOLAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Flevoland)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
GS
Omgevingsplan Flevoland 2006
Regioplan Windenergie Zuidelijke en
Oostelijk Flevoland

Partiele herziening Omgevingsplan
Flevoland
Hoofdstuk 5 van de verordening
voor de fysieke leefomgeving

15/9/2015

31 december 2019
1.390,5 MW
minimaal 1.390,5 MW
Ja

Toelichting

PS
Toelichting
2/11/2006
13/11/2016 Daaraan voorafgaand is het
Regioplan ook door de
gemeenteraden van Dronten,
Lelystad en Zeewolde
vastgesteld
13/7/2016
13/12/2017 Juridische verankering van het
recente windenergiebeleid

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
Het Regioplan (provinciale én intergemeentelijke structuurvisie) Windenergie Zuidelijk en Oostelijk
Flevoland is in 2016 vastgesteld. In dit Regioplan staan onder andere ruimtelijke kaders, regels voor
participatie en een ontwikkelingsstrategie. De gezamenlijke overheden (provincie en de gemeenten
Zeewolde, Lelystad en Dronten) hebben in dat kader de partijen in de onderscheiden vier projectgebieden
gevraagd tot samenwerking te komen en als één initiatiefnemer met een projectplan te komen dat ziet op
de sanering van de bestaande en de bouw van nieuwe windparken in het betreffende projectgebied,
passend binnen de kaders van het Regioplan. Deze bottom-up benadering, waarbij de overheid kaders stelt
en perspectief biedt, zorgt ervoor dat draagvlak voor en participatie bij de nieuwe windparken
gewaarborgd zijn. In 2019 is de planvorming voor drie van de vier aangewezen projectgebieden ver
gevorderd. Het Rijksinpassingsplan voor Windpark Zeewolde (projectgebied Zuid) en de bijbehorende
omgevingsvergunningen zijn eind december 2018 onherroepelijk geworden door een uitspraak van de
Raad van State. Het Rijksinpassingsplan voor windplan Blauw (projectgebied Noord) is in november 2019
onherroepelijk geworden. Voor windplan Groen (projectgebied Oost) zijn de vergunningen in het najaar
van 2019 verleend zodat een SDE+ subsidie aangevraagd kon worden. In de onderstaande tabel is
aangegeven dat met realisatie van de projecten in de projectgebieden Zuid en Noord ruim aan de
doelstelling wordt voldaan, echter volledige realisatie van deze windparken schiet over 31-12-2020 heen.
Van een autonome krimp van het aantal MW’s door het verwijderen van onrendabele oude windturbines is
in de provincie geen sprake omdat met het regioplanbeleid van opschalen en saneren bestaande
windturbine-eigenaren hun bestaande windturbine juist laten draaien om te zijner tijd te kunnen betrekken
bij het project van opschalen en saneren in het betreffende projectgebied. Het regioplanbeleid is daarmee
een effectief instrument tegen autonome krimp.

| Definitief |

van

17 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Flevoland

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

26,5
76,6

GCR
RCR

(2023)
(2023)

43,0 16,5
258,0 181,4

RCR

(2023)

430,0 117,4 312,6

RCR
Geen

(2023)

269,7
105,0

69,4 200,3
75,0

Verschil t.o.v. doelstelling

78,3

Voortraject

21,7

Ruimtelijke procedure

100,0

Vergunningenprocedure

Gerealiseerd

Doelstelling 2020

Coördinatieregeling

Bouw (in voorbereiding)

Lichtgrijs

RCR

Sanering bestaand
vermogen

Grijs

Zeewolde Windpark Zeewolde, fase 1
(t/m 31-12-2020)°
Almere
Windpark Jaap Rodenburg 2°1
Zeewolde Windpark Zeewolde, fase 2
(na 31-12-2020)°
Dronten Windplan Groen (Uitwerking
Regioplan Deelgebied Oost)
Dronten Windplan Blauw (noord)°
Dronten Windplan West
(Uitwerking Regioplan
Deelgebied West, Bruin)
Totaal:

Bruto projectvermogen

Donkergrijs

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

30,0

1.390,5 1.147,0 1.205,7 481,4 694,3 0,0 0,0

30,0 +480,8

° Vergunningen onherroepelijk
1 Betreft 1-op-1 vervanging

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt
Windplan Blauw
De geplande verplaatsing van de radar uit
(Noord) én
Nieuw Milligen heeft vertraging opgelopen.
Windplan Groen
(Uitwerking Regioplan
Deelgebied Oost)
Windpark Zeewolde
Projectgebied Zeewolde heeft te maken met
een temporisering in de bouw vanwege de
financiële situatie van de turbineleverancier.
Windpark Jaap
Windpark Jaap Rodenburg II heeft te maken
Rodenburg
met een uitgestelde levering van de turbines.

C)

(Potentiële) maatregel
Voor de beoogde verplaatsing is een RCR-procedure
gestart en de planning van de procedure wordt
afgestemd met de windparken.

-

-

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

18 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 1.390,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
1.147,0
Bouw (in voorbereiding)
694,3
Vergunningenprocedure
0,0
Ruimtelijke procedure
0,0
Voortraject
30,0
Totaal
1.871,3

MW
MW
MW
MW
MW
MW

% Doelstelling
% Cumulatief
82,5%
82,5%
49,9%
132,4%
0,0%
132,4%
0,0%
132,4%
2,2%
134,6%
134,6%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 1.390,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
1.225,3
Grijs
26,5
Lichtgrijs
619,5
Totaal
1.871,3

MW
MW
MW
MW

% Doelstelling
% Cumulatief
88,1%
88,1%
1,9%
90,0%
44,6%
134,6%
134,6%

Conclusie:
De provincie Flevoland heeft een doelstelling van 1.390,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Flevoland
1.147,0 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor 82,5% van de provinciale doelstelling 2020. Ten
opzichte van 2018 is het geïnstalleerde vermogen gedaald (-42,5 MW). Dit is een tijdelijk saneringseffect
als gevolg van herstructurering en opschaling.
Er resteert in de provincie Flevoland een opgave van 243,5 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
694,3 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 480,8 MW méér
projectcapaciteit gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 134,6%
komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 1.225,3 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 88,1% van de overeengekomen doelstelling. Voor 26,5 MW zijn er twijfels of
dit op tijd kan worden gerealiseerd (mogelijk/deels). De resterende 138,7 MW, die minimaal nodig is voor
realisatie van de doelstelling, is weliswaar in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend) maar zal
op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn. De oplossing van de knelpunten
in provincie Flevoland vergt inspanningen van alle partijen.
De projectcapaciteit voor geheel Flevoland is licht gestegen ten opzichte van 2018. Ook in 2019 was de
onzekerheid rondom Luchthaven Lelystad c.q. groei van de civiele luchtvaart als mede verplaatsing van de
Defensieradar van Nieuw-Milligen sterk van invloed op de ontwikkeling van windparken in de provincie.
De realisatie van fase 1 van Windpark Zeewolde, dat in vermogen ook naar beneden is bijgesteld, ligt op
een kritisch tijdpad om te kunnen meetellen voor de doelstelling 2020; fase 2 van Windpark Zeewolde is
doorgeschoven naar medio 2021.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de tijdige
haalbaarheid van de opgave in de provincie met 99,3 MW afgenomen (--) tot 1.225,3 MW. Gegeven de
stand van zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO vooralsnog onwaarschijnlijk dat de volledige
doelstelling voor 2020 door de betrokken partijen in de provincie Flevoland tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Flevoland nog 616,0 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

19 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

GRONINGEN

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Groningen)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Omgevingsvisie en verordening
Structuurvisie Eemsmond-Delfzijl
Toepassing PCR: geldt voor windpark
Oostpolder en Dijkenproject in
Eemsmond en Geefsweer in Delfzijl
Beleidskader saneren, opschalen en
participatie, gebiedsfondsen
Uitbreiding concentratiegebieden

31 december 2019
855,5 MW
936,7 MW
Gedeeltelijk

GS
19/4/2016
13/12/2016
26/11/2013

Toelichting
Vastgesteld
Vastgesteld ontwerp
Vastgesteld

PS
1/6/2016
1/6/2016
29/1/2014

Toelichting
Vastgesteld
Vastgesteld
Vastgesteld

26/11/2013

Vastgesteld

29/1/2014

Vastgesteld

26/11/2013

Vastgesteld

29/1/2014

Vastgesteld

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
Op 12 september 2017 heeft de Provincie Groningen de omgevingsvergunningen verleend voor de
windparken Oosterhorn, Geefsweer, Delfzijl Zuid Uitbreiding, Oostpolder en Oostpolderdijk. De
omgevingsvergunningen voor de windparken Oosterhorn, Geefsweer, Oostpolder en Oostpolderdijk zijn
inmiddels onherroepelijk. De vernietiging van het bestemmingsplan Delfzijl Zuid Uitbreiding door de Raad
van State heeft als gevolg gehad dat de door ons verleende omgevingsvergunning ook is vernietigd. In
overleg met de gemeente Delfzijl en de initiatiefnemers zal het windpark eind februari opnieuw in
procedure worden gebracht. In combinatie met de door het Rijk verleende vergunning voor Windpark N33
en de door de gemeente Eemsmond (thans gemeente Het Hogeland) verleende omgevingsvergunning voor
Windpark Zuidoost, is de Provincie Groningen daarmee hard op weg om haar taakstelling van 855,5 MW te
halen.
De ambities van de provincie Groningen reiken echter verder. Vanuit onze eigen ambities delen wij de
doelstelling van het klimaatakkoord, namelijk 49% CO₂-reductie. Tegelijkertijd willen wij als koploper in
Nederland, kijken in hoeverre 55% CO₂-reductie in 2030 haalbaar is. Net als in de rest van Nederland,
werken provincie, gemeenten en waterschappen gezamenlijk aan een Regionale Energie Strategie (RES)
voor de provincie Groningen. Daarbij vinden wij draagvlak en een eerlijke verdeling van de lusten en lasten
essentieel.
Als er vraag voor nieuwe (grootschalige) windprojecten ontstaat, willen wij deze realiseren via de aanpak
'maatschappelijke tender wind'. Met de maatschappelijke tender kiezen wij voor een aanpak van onderop
waarin bewoners en gemeenten ruimtelijke en maatschappelijke randvoorwaarden voor kunnen stellen en
projectideeën kunnen inbrengen. Op deze manier proberen wij te zorgen voor meer betrokkenheid van de
omgeving bij de totstandkoming van windprojecten en een betere verdeling van de lusten en lasten. De
aanpak maatschappelijke tender doen wij niet in één keer voor de gehele provincie, maar vanuit grote
samenhangende deelgebieden. Op dit moment is de gemeente Groningen het enige deelgebied waarin dit
proces nu loopt. Het proces van de gemeente Groningen en de ervaringen die wij daarin opdoen, willen wij
gebruiken bij het verder vormgeven van de aanpak van de maatschappelijke tender.
Het provinciale beleid voor 'saneren en opschalen' is inmiddels geëvalueerd en afgerond. Op basis van de
evaluatie zal er bij nieuwe initiatieven niet meer om saneren en opschalen worden gevraagd.

| Definitief |

van

20 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Groningen

Donkergrijs
Donkergrijs
Donkergrijs
Donkergrijs
Grijs
Grijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Delfzijl
Delfzijl, Geefsweer°
Delfzijl
Delfzijl Midden (Oosterhorn)°
Eemsmond Eemshaven Dijkenproject Zuidoost,
Oostpolderdijk°
Eemsmond Eemshaven Zuidoost°
Eemsmond Eemshaven-WP Oostpolder°
Eemsmond Eemshaven GSP01 en GSP02
(ter vervanging locatie helihaven)°
Veendam Windpark N33°
Eemsmond Wind Power Growind
(opschaling M6, Oostereemsweg)°
Eemsmond Windpark Strekdammen°
Delfzijl
Delfzijl Zuid uitbreiding (DZZU)
Eemsmond Eemshaven, Oostelijk deel van West,
Innogy
Eemsmond Eemshaven, Westelijke deel van
West, Nuon en St. Eemswind
Totaal:

0,0
27,0
0,0

18,0
67,5
9,0

RCR
Geen (2023)

149,0
4,2

0,0 149,0
0,0
4,2

Geen (2023)
GCR (2023)
Geen

11,2
64,0
24,0

0,0
0,0
0,0

Geen

40,0

0,0

855,5 442,9 559,0

Verschil t.o.v. doelstelling

18,0
94,5
9,0

Voortraject

GCR
PCR
Geen

Ruimtelijke procedure

57,2
77,4
7,5

Vergunningenprocedure

3,0
0,0
0,0

Gerealiseerd

60,2
77,4
7,5

Doelstelling 2020

PCR
GCR
PCR

Coördinatieregeling

Bouw (in voorbereiding)

Donkergrijs

Sanering bestaand
vermogen

Donkergrijs

Bruto projectvermogen

Donkergrijs

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

11,2
64,0
24,0
40,0

30,0 465,0 0,0 0,0 64,0 +116,4

° Vergunningen onherroepelijk

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt

(Potentiële) maatregel

Delfzijl Zuid uitbreiding Raad van State heeft aanpassing van het plan en de
vergunning geëist als gevolg van overlast op
woningen.
Windpark N33
Uitspraak Raad van State heeft voor veel vertraging
gezorgd. Hierdoor staat realisatie in 2020 erg onder
druk. Vooralsnog is het wel mogelijk.
Windpark
Lastige bouwlocatie, buitendijks binnen
Strekdammen
strekdammen, wat het vinden van een geschikte
windturbine moeilijk maakt. Het is niet helemaal
zeker dat dit (tijdig) gaat lukken.

C)

In 2020 wordt aangepaste vergunning opnieuw ter
inzage gelegd.
Geen.

Overleg met partijen; ook met RVO over planning
SDE.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

21 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 855,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
442,9 MW
Bouw (in voorbereiding)
465,0 MW
Vergunningenprocedure
0 MW
Ruimtelijke procedure
0 MW
Voortraject
64,0 MW
Totaal
971,9 MW

% Doelstelling
51,8%
54,4%
0,0%
0,0%
7,5%
113,6%

% Cumulatief
51,8%
106,1%
106,1%
106,1%
113,6%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 855,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
828,5 MW
Grijs
15,4 MW
Lichtgrijs
128,0 MW
Totaal
971,9 MW

% Doelstelling
96,8%
1,8%
15,0%
113,6%

% Cumulatief
96,8%
98,6%
113,6%

Conclusie
De provincie Groningen heeft een doelstelling van 855,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in de provincie
442,9 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor 51,8% van de provinciale doelstelling 2020. Ten
opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen nagenoeg gelijk gebleven (-1,8 MW).
Er resteert in de provincie een opgave van 412,6 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van 465,0 MW is
de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 116,4 MW méér projectcapaciteit gepland in
projecten dan strikt benodigd voor de doelstelling, waardoor het totaal op 113,6% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 828,5 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 96,8% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 27,0 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+
toegekend). Voor 15,4 MW (projectstatus grijs) zijn er twijfels of deze tijdig operationeel kunnen zijn
(mogelijk/deels) en 11,6 MW (projectstatus lichtgrijs) zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet
tijdig operationeel zijn. De oplossing van knelpunten in de provincie Groningen vergt inspanning van alle
partijen.
De vergunning voor Windpark N33 is medio 2019 onherroepelijk geworden en de realisatieplanning voor
het project ligt op een kritisch tijdpad maar kan vooralsnog gaan meetellen voor de doelstelling 2020.
Daarmee is ook de haalbaarheid van de opgave in de provincie gestegen van circa 80% eind 2018 tot bijna
97% in deze editie van de monitor.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is naar de inschatting van RVO de tijdige haalbaarheid
van de opgave in de provincie met 148,5 MW flink toegenomen (++) tot 828,5 MW. Gegeven de stand van
zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Groningen tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Groningen nog 79,4 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

22 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

ZUID-HOLLAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Zuid-Holland)

Datum
Afspraak aantal MW in 2020
Capaciteit gereserveerd
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Omgevingsbeleid en
Omgevingsverordening
Vaststelling Partiele
Omgevingsbeleid en
Omgevingsverordening Windenergie

GS

31 december 2019
735,5 MW
787,0 MW
Ja

Toelichting
Taakstelling windenergie voor
Zuid-Holland ruimtelijk
vastgelegd
16 nieuwe locaties windenergie
in regio Rotterdam ruimtelijk
vastgelegd (als onderdeel van
provinciale taakstelling)

PS

Toelichting
9/7/2014

20/12/2017

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De locaties voor windenergie voor de opgave van 735,5 MW is opgenomen in de Omgevingsverordening.
De uitvoeringsstrategie is opgenomen in het Omgevingsbeleid. De provincie streeft naar maximale invulling
van de vastgestelde locaties windenergie. Gelet op de afspraken met het Rijk, ziet de provincie toe op de
voortgang. De provincie heeft de afgelopen jaren convenanten afgesloten voor realisatie van locaties
windenergie op Goeree Overflakkee (225 MW), in de Haven Rotterdam (300 MW) en in de Stadsregio
Rotterdam (150 MW).
Eind 2020 lopen het ‘Convenant Windenergie Haven Rotterdam‘ uit 2009 en het ‘Convenant realisatie
windenergie stadsregio Rotterdam’ uit 2012 af, maar zijn de afgesproken doelstellingen nog niet gehaald
op dat moment. Voor beide convenanten ligt de vraag voor of en zo ja, op welke wijze, de partijen in het
convenant de samenwerking willen voortzetten. De partijen in het stadsregionale convenant hebben
aangegeven te willen inzetten op verlenging van het convenant inclusief een set maatregelen om ‘geen
tempo te verliezen’. Deze maatregelen, waaronder de inhuur van een programmamanager, worden
uitgewerkt door het Ondersteuningsteam waar de provincie trekker van is.
Begin september 2019 is een nieuw college aangetreden. Het coalitieakkoord zet in op realisatie van de
opgave van 735,5 MW in 2023. Zij is terughoudend met nieuwe windlocaties. Energieopwekking uit wind
op land heeft de laatste voorkeur. Dit college wil de plaatsingsvisie voor windmolens actualiseren met de
volgende voorwaarden: er is lokaal draagvlak; windmolens worden opgesteld in lijnopstelling langs
infrastructuur en grote open wateren; geen plaatsing in het Groene Hart, Hoeksche Waard, MiddenDelfland en natuurgebieden en omwonenden moeten kunnen meedelen in de opbrengsten van
windmolens. Daarbij laat de provincie ruimte om te onderzoeken of bestaande locaties – zoals vastgelegd
in het omgevingsbeleid – kunnen worden uitgebreid.
Naast de hiervoor genoemde convenanten heeft de provincie overeenkomsten afgesloten met verschillende
gemeenten die willen meewerken aan de realisatie van de locaties voor windenergie en die zelf de
ruimtelijke inpassing en vergunningverlening van de locaties willen regelen. De provincie maakt in dat
geval geen gebruik van de bevoegdheid tot coördinatie en besluitvorming over de omgevingsvergunning en
eventueel andere benodigde vergunningen waarvoor zij de bevoegdheden heeft op basis van de
Elektriciteitswet. Wel ziet zij toe op de afgesproken planningen en deadlines. Voor bijna alle nieuwe
locaties in de voormalige stadsregio Rotterdam zijn in 2018 en 2019 overeenkomsten gesloten.
Een aantal locaties heeft te maken met belemmeringen door techniek, regelgeving en/of externe
ontwikkelingen met betrekking tot de locatie. Bij de Rotterdamse locatie Beneluxplein bijvoorbeeld
vertraagt de realisatie door gebrek aan capaciteit bij het Rijksvastgoedbedrijf om een tender voor het
grondcontract met andere grondeigenaren voor te bereiden en uit te voeren.
Op diverse locaties in de provincie worden windturbines gesaneerd. In de meeste gevallen is dit voorzien.
Er is dan sprake van opschaling of herstructurering van bestaande opstellingen. Deze krimpsituaties zijn in
beeld en hiermee wordt rekening gehouden bij het behalen van de provinciale doelstelling voor wind op
land.

| Definitief |

van

23 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Zuid-Holland

Lichtgrijs

Goeree-Overflakkee

Lichtgrijs

Goeree-Overflakkee
Goeree-Overflakkee
Rotterdam

Donkergrijs

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Rotterdam
Rotterdam

Lichtgrijs

Rotterdam

Donkergrijs

Hoeksche Waard
Hoeksche Waard
Hoeksche Waard
Gorinchem

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Grijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Katwijk
Teylingen
Westland
Ridderkerk
Ridderkerk
Vlaardingen
Rotterdam
Albrandswaard

2,3

Geen
Geen

6,0
8,5

0,0
0,0

6,0
8,5

Geen
Geen
Geen
Geen

3,0
21,6
10,8
32,0

0,0
0,0 21,6
0,0 10,8
0,0 32,0

3,0

Geen (2023)

76,0

0,0 76,0

Geen (2023)
Geen (2023)
Geen (2023)

10,8
28,0
38,7

0,0 10,8
21,0 7,0
15,0 23,7

Geen (2023)
Geen

8,0
40,0

0,0
0,0

Geen

60,0

0,0

Geen
GCR (2023)
GCR (2023)
Geen (2023)

20,0
20,0
15,0
6,9

0,0 20,0
0,0 20,0
4,8
10,2
0,0 6,9

Geen
Geen
Geen
Geen (2023)
Geen (2023)
Geen (2023)
Geen
Geen

9,0
6,0
6,7
4,0
3,0
8,4
6,4
6,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

Voortraject

0,0

Ruimtelijke procedure

2,3

Verschil t.o.v. doelstelling

Vergunningenprocedure

Bouw (in voorbereiding)

Donkergrijs

Papendrecht
Goeree-Overflakkee
Goeree-Overflakkee
Goeree-Overflakkee

Donkergrijs

Sanering bestaand
vermogen

Lichtgrijs

Bruto projectvermogen

Zwijndrecht
Dordrecht

Lichtgrijs

Geen (2023)

Gerealiseerd

Lichtgrijs

DR Duivelseiland
(windturbine Krabbegors)
DR Groote Lindt
DR Dordtse Kil III, IV
Krabbepolder
DR Oosteinde
GO Haringvliet°
GO Windpark Blaakweg°
GO WP Oost Flakkee / Anna
Wilhelminapolder°
GO Noordrand Kroningswind°
GO Windpark Suyderlandt°
GO Opschaling Piet de Wit
HC Landtong Rozenburg I
(repowering)°
HC Uniper°
HC Maasvlakte II
Harde zeewering
HC Maasvlakte II
Zachte zeewering
HW Westerse polder°
HW WP Oude Maas°
HW WP Mariapolder
OV Bedrijventerrein
Gorinchem Noord (Groote
Haar)°
OV Valkenburgse meer
OV Akzo Nobel
HL A20-locatie
SR Nieuw Reijerwaard 1°
SR Nieuw Reijerwaard 2
SR Oeverbos, fase 1
SR Landtong Rozenburg III
SR Distripark Eemhaven

Doelstelling 2020

Dordrecht

Coördinatieregeling

Gemeente

Lichtgrijs

Project

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

8,0
40,0
60,0

9,0
6,0
6,7
4,0
3,0
8,4
6,4
6,0

DR: Drechtsteden; GO: Goeree-Overflakkee; HC: Havenconvenant; HL: Haaglanden; HW: Hoekse Waard; SR: Convenant Stadsregio R’dam; OV: Overig
° Vergunningen onherroepelijk

Vervolg tabel op volgende pagina

| Definitief |

van

24 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Vervolg tabel op vorige pagina
Projecten: Zuid-Holland

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Barendrecht
Barendrecht
Brielle
Hellevoetsluis
Krimpen a/d IJssel
Lansingerland
Nissewaard
Rotterdam
Rotterdam
Rotterdam
Schiedam
Schiedam
Vlaardingen
Vlaardingen
Vlaardingen
Westvoorne

6,0
12,0
18,0
12,0
3,0
6,4

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

6,0
12,0
18,0
12,0
3,0
6,4

Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen

Voortraject

Geen
Geen
Geen
Geen
Geen
Geen

Ruimtelijke procedure

3,0
6,0
6,0
8,4

Verschil t.o.v. doelstelling

Vergunningenprocedure

Bouw (in voorbereiding)

0,0
0,0
0,0
3,6

Gerealiseerd

3,0
6,0
6,0
12,0

Doelstelling

Geen
Geen
Geen
Geen

Coördinatieregeling

Project
SR Barendrecht Oost
SR Vaanplein
SR N57- Entree Noord
SR Windpark Haringvlietdam
(binnenzijde)
SR Stormpolder
SR Prisma/Bleizo
SR Hartel Oost Plaatweg
SR Beneluxplein
SR Poort van Charlois
SR Verlenging Nieuwe
Waterweg/ Stenaterrein
SR Beneluxtunnel Schiedam
SR Beneluxtunnel Schiedam 2
SR Beneluxtunnel
SR Het Scheur
SR Oeverbos, fase 2
SR Noordzeeboulevard fase 2
Totaal:

Sanering bestaand
vermogen

Lichtgrijs

Bruto projectvermogen

Lichtgrijs

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

3,0 0,0
3,0
3,0 0,0
3,0
3,0 0,0
3,0
9,0 0,0
9,0
9,0 0,0
9,0
9,0 0,0
9,0
735,5 442,9 577,5 44,4 254,5 10,2 6,4 262,0 +240,5

DR: Drechtsteden; GO: Goeree-Overflakkee; HC: Havenconvenant; HL: Haaglanden; HW: Hoekse Waard; SR: Convenant Stadsregio R’dam; OV: Overig
° Vergunningen onherroepelijk

| Definitief |

van

25 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Projectknelpunten:
Projectnaam
DR Dordtse Kil III, IV Krabbepolder
DR Groote Lindt

DR Oosteinde
GO Noordrand -Kroningswind

GO Opschaling Piet de Wit

GO Windpark Suyderlandt

Knelpunt
Beperking in verband met risicozonering
bedrijfsterrein. Geen initiatiefnemer.
Onderzoek naar alternatieve locatie is
gestrand. Gemeenteraad stemt niet in met
locatie Groote Lindt. Geen initiatiefnemer.
Geen initiatiefnemer.
Betreft groot windpark. Uitbreiding
transformatorstation is nodig. Oplevering
staat in de planning voor Q4 2021.
Uitspraak Raad van State begin 2020.
Financial close medio 2020, daarna start
bouw.
Levertijd van de turbines 6-9 maanden.

HC Landtong Rozenburg I
(repowering)

Tendering van twee turbines op Rijksgrond.

HC Maasvlakte II

Vertraging bij aanbesteding.

HL A20-locatie
HW WP Mariapolder

Geen initiatiefnemer op deze locatie.
Gebiedsproces o.a. voor landschappelijke
inpassing heeft tot vertraging geleid. Ter
inzagelegging tot eind november 2019.
Project staat al geruime tijd in de wacht.

OV Akzo Nobel
OV Valkenburgse meer

SR Alle projecten

SR Prisma/Bleizo

SR Landtong Rozenburg III
SR Beneluxtunnel Schiedam

SR Beneluxtunnel Vlaardingen

SR Noordzeeboulevard (fase 2)
SR Verlenging Nieuwe Waterweg/
Stenaterrein
SR Vaanplein
SR Beneluxplein

SR Poort van Charlois

| Definitief |

Ontwikkeling windlocatie is onderdeel van
ontwikkeling woonwijk Valkenburg. Dit
werkt vertragend.
Het ruimtelijk vastleggen van de locaties
heeft lang geduurd, waardoor de realisatie
laat is gestart.
Geen voortgang.
Er komt een gebiedsvisie in verband met
ontwikkeling bedrijfsterrein. Combinatie
met wind wordt lastig.
Vertraging bij tender voor gronduitgifte.
Externe veiligheid/ stabiliteit van nabijgelegen snelwegtunnel. Energiecoöperatie
start onderzoek.
Laat op gang gekomen, maar nu toch
ontwikkelingen.
Verschil in inzicht over uitgifte grond tussen
twee grondeigenaren, RvB en Waterschap.
Betreft Rijksgrond. Vermoedelijk
gronduitgifte via tender.
Windenergie ligt gevoelig.
Drie grondeigenaren. Tender gronduitgifte
loopt traag in verband met capaciteitsprobleem.
Nabijgelegen lintbebouwing en
(toekomstige) woningbouw.

(Potentiele) Maatregel
Gesprek provincie en gemeente in verband
met aanpak risicozonering.
Provincie kan PIP opstellen. Mits er een
initiatiefnemer is.
In gesprek met netbeheerder of werkzaamheden versneld kunnen worden uitgevoerd.
Uitspraak afwachten en procedures
doorlopen. Naar verwachting eind 2021
operationeel.
Geen aanvullende maatregelen. Planning:
medio 2021 operationeel.
Project is gesplitst, de uitbreiding met twee
turbines is losgekoppeld van de repowering.
Naar verwachting in 2021 operationeel.
Aanbesteding z.s.m. in 2020 afronden en
start met vergunningprocedure.
Procedures doorlopen en gesprek met de
omgeving voortzetten.
Provincie neemt contact op met
Initiatiefnemer.
Sturen op spoedige voortzetting van proces.

Versnellen waar mogelijk

Alternatieve locatie in herziening VRM.
Op zoek naar een alternatieve locatie.

Extra capaciteit bij RvB inzetten om gronduitgifte zo snel mogelijk in gang te zetten.
Gesprekken met betrokken partijen RWS,
RVB, gemeente en initiatiefnemer.
Rijksgrond. RvB heeft pachtovereenkomst
met DSDF, gaat vermoedelijk niet tenderen.
Realisatie niet voor 2021.
Gesprek tussen grondeigenaren.
Tender wordt door RWS voorbereid.
Zorgvuldig proces voeren richting omgeving.
Extra capaciteit voor uitgifte Rijksgronden.

Zorgvuldig participatietraject inzetten met
behulp van procesbegeleider.
Vervolg tabel op volgende pagina

van

26 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Vervolg tabel van vorige pagina
SR Distripark Eemhaven
SR Hartel Oost Plaatweg

SR Windpark Haringvlietdam
(binnenzijde)

SR Stormpolder
SR N57- Entree Noord

Dit blijkt een lastige locatie op de grens met
gemeente Rotterdam.
Locatie maakt onderdeel uit van Hoogwaterbeschermingsprogramma. Als je werk met
werk wilt maken, moet het windpark (te)
lang wachten. Nog niet duidelijk wat dit voor
de planning van het windpark betekent.
Draagvlak bij bewoners Geervliet en
Heenvliet is gering in verband met nabijgelegen windpark in Rotterdam.
Bekabeling van Tennet voor aanlanding
windparken op zee, kruist mogelijk de
Haringvlietdam. In dat geval zouden deze op
grote diepte worden geboord en zou dat
volgens TenneT het windpark niet hoeven
blokkeren.
Betreft repowering. Gronduitgifte door RVB.
Procedure start in 2020.
Geen medewerking grondeigenaar.
Project is ook laat gestart maar er zit nu wel
voortgang in.

Er wordt nu gezocht naar alternatieve
locaties.
In samenwerking met Waterschap op zoek
naar een oplossing.

Bewonersplatform onder begeleiding van
NLVOW.
Gesprek tussen gemeente en Tennet en
goede afstemming in de uitvoeringsfase.

Ontwikkelaar is in gesprek met RvB en
gemeente.
Gemeente zoekt een alternatieve locatie.
Proces opstarten, contact tussen gemeente
en initiatiefnemer verder intensiveren.

DR: Drechtsteden; GO: Goeree-Overflakkee; HC: Havenconvenant; HL: Haaglanden; HW: Hoekse Waard; SR: Convenant Stadsregio R’dam; OV: Overig

C)

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

27 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 735,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
442,9 MW
Bouw (in voorbereiding)
254,5 MW
Vergunningenprocedure
10,2 MW
Ruimtelijke procedure
6,4 MW
Voortraject
262,0 MW
Totaal
976,0 MW

% Doelstelling
60,2%
34,6%
1,4%
0,9%
35,6%
132,7%

% Cumulatief
60,2%
94,8%
96,2%
97,1%
132,7%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 735,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
527,3 MW
Grijs
4,0 MW
Lichtgrijs
444,7 MW
Totaal
976,0 MW

% Doelstelling
71,7%
0,5%
60,5%
132,7%

% Cumulatief
71,7%
72,2%
132,7%

Conclusie:
De provincie Zuid-Holland heeft een doelstelling van 735,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in
Zuid-Holland 442,9 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor ruim 60% van de provinciale doelstelling.
Ten opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen gestegen met 64,3 MW.
Er resteert in de provincie Zuid-Holland een opgave van 292,6 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
254,5 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. Verder heeft de provincie 240,5 MW meer
projectcapaciteit gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 132,7%
uit komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 527,3 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dat komt neer op 71,7% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 208,2 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is grotendeels in de fase ‘Bouw in voorbereiding’
(SDE+ toegekend). Voor 4,0 MW zijn twijfels of dit tijdig gerealiseerd kan zijn (mogelijk/deels). En uit de
afgegeven realisatieplanning blijkt dat 204,2 MW niet tijdig operationeel zal zijn. De oplossing van de
knelpunten in provincie Zuid-Holland vergt inspanningen van alle partijen.
De ruimtelijke dichtheid en bestuurlijke complexiteit in de provincie Zuid-Holland maakt dat de doelstelling
moet worden gerealiseerd met veel kleine en middelgrote projecten, die veelal ook worden gekoppeld met
andere ruimtelijke initiatieven. Dat vraagt flexibiliteit en doorzettingsvermogen van alle partijen. Realisatie
van de doelstelling staat onder grote druk, doordat initiatiefnemers voor projecten ontbreken, plannen
worden geblokkeerd, vergunningen niet snel genoeg onherroepelijk worden en/of dat de afgegeven
realisatieplanning na 2020 valt. Afronding van de Rijkstender voor de Maasvlakte II komt in 2020 binnen
handbereik.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met 33,3 MW licht toegenomen (+) tot 527,3 MW. Gezien de stand van zaken
per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Zuid-Holland tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Zuid-Holland nog 186,7 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van
de audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

28 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

NOORD-HOLLAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Noord-Holland)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?

31 december 2019
685,5 MW
685,5 MW
Gedeeltelijk; Windpark Wieringermeer: ja
Herstructurering WoL (HS WoL): deels

Plandocumenten:
Document
GS
Toelichting
Gewijzigde Structuurvisie NH 2040, PRV
2/12/2014
en beleidskader WoL.
en 17/2/2015
Omgevingsvisie NH2050
9/10/2018
Uitvoeringsregeling ‘Verdeelprocedure
8/12/2015
herstructurering WoL’
Beleidsregel ‘Uitwerking ruimtelijke
8/12/2015
uitgangspunten voor windturbines per
herstructureringsgebied’)
Wijziging Provinciale Milieu Verordening
27/10/2015
(PMV)

PS Toelichting
15/12/2014
en 2/3/2015
19/11/2018

14/12/2015 PMV (geamendeerd)
vastgesteld. Integrale beleid
herstructurering WoL per
15/1/2016 in werking.

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De ruimtelijke reservering voor wind op land is vastgelegd in de provinciale ruimtelijke verordening (PRV).
In artikel 32 van de PRV zijn diverse regimes opgenomen: Een overgangsregeling, een regeling voor het
Rijksinpassingsplan Wieringermeer, een vervangingsregeling en een herstructureringsregeling.
Ook in deze collegeperiode (2015-2019) is de provinciale inzet gericht op de realisatie van de provinciale
taakstelling voor wind op land: 685,5 MW aan staand vermogen in 2020.
Van 15 januari 2016 tot en met 15 mei 2016 was de herstructureringsregeling opengesteld om het restant
van de taakstelling in te vullen.
In totaal zijn er 17 aanvragen ingediend. Daarvan heeft de provincie er 11 definitief afgewezen op grond
van de PRV vereisten. De resterende 6 projecten zijn door gegaan in de vergunningverlening. Volgens de
provinciale monitor Wind op land uit 2016 moet met deze zes projecten het restant van de taakstelling
kunnen worden ingevuld. Inmiddels zijn alle projecten definitief vergund en onherroepelijk.
Vanuit het idee ‘meer energie opwekken met minder windmolens’, is de invulling van de restopgave in
Noord-Holland gekoppeld aan een actief herstructurerings- en saneringsbeleid. Door de
saneringsverplichting en de mogelijkheid om te vervangen proberen we het staand vermogen op peil te
houden en te moderniseren. Door ook voor vervanging strenge eisen op te nemen zal vanuit de markt
bepaald worden in hoeverre er nog kleine types beschikbaar zijn. Tot slot heeft Noord-Holland bij de
vaststelling van haar restopgave in de provinciale monitor Wind op land 12,5 MW extra ruimte benoemd.
Hierbij is rekening gehouden met de molens die in 2020 aan het einde zijn van hun technische levensduur.
Dit betreft opgesteld vermogen dat voor 2000 is gebouwd, ofwel molens die ouder zijn dan 20 jaar, die
niet zijn meegenomen in lopende aanvragen voor vervanging of sanering.
Er is gekozen voor deze “technische sanering” omdat dit een stabielere factor is (CE-markering en
daarmee het veiligheidscertificaat komt na 20 jaar te vervallen). De economische levensduur is minder
makkelijk te bepalen omdat deze van meerdere factoren afhankelijk is. Naast de stroomprijs zijn
bijvoorbeeld subsidieregelingen in Nederland maar ook in het buitenland (veel molens worden verkocht
aan buitenlandse partijen) van invloed.

| Definitief |

van

29 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Op naar 2050:
Naast de realisatie van de taakstelling wind op land voor 2020 is Noord-Holland een koers aan het
uitzetten richting energieneutraliteit in 2050. Daar zijn diverse verkenningen voor uitgevoerd. Daarnaast
zijn in de provinciale omgevingsvisie ook de mogelijkheden voor wind op land opgenomen. Daarbij wordt
nog niet voorgesorteerd op één specifieke techniek maar vanuit een gebiedsgerichte aanpak komen tot de
ideale energiemix. In deze mix worden de kansen, beperkingen en bijzonderheden van het betreffende
gebied meegenomen.
Ook de uitkomst van de regionale energiestrategieën zullen richting geven aan de toekomstige duurzame
energieopgave. Voor de komende periode zal wind op land, als bestaande en bewezen techniek, hier ook
onderdeel van uitmaken. Naar verwachting zijn in juni 2020 de concept RES-en gereed en de definitieve in
maart 2021. In Noord-Holland zijn er twee RES-regio’s.
Vooruitlopend op de uitkomst van de RES-en wordt reeds de ruimtelijke verordening of
omgevingsverordening aangepast om ruimte te bieden aan windenergie in de Metropoolregio Amsterdam.
Dit komt voort uit het coalitieakkoord ‘Duurzaam doorpakken’ dat in juni 2019 gepresenteerd is. Verwacht
wordt dat de ontwerp verordening medio februari 2020 ter inzage gaat.
Ten aanzien van de vergunningen zijn er geen knelpunten, alle vergunningen t.b.v. de opgave van 685,5
MW windenergie zijn onherroepelijk. Wel tekenden zich eind 2019 problemen af ten aanzien van de inkoop
van de windturbines door de initiatiefnemers. Daarnaast zal ook de aansluiting op het net een belangrijke
factor zijn. In 2020 zal dus blijken of de planning gehaald wordt.
Onder B, zijn wel enkele project specifieke aandachtspunten benoemd. Bij een verdere ophoging van het
huidige plafond zal radardekking, ook met de twee nieuw geplaatste radars op Schiphol en Den Helder,
problemen kunnen geven. Vanuit het Rijk ontbreekt het nu aan instrumenten om hier al bij het aanwijzen
van zoekgebieden/uitsluitingsgebieden rekening mee te houden. Elke locatie zal apart, op basis van een
concrete uitwerking van het projectplan, doorgerekend moeten worden. Voor het vergunnen van
windturbines op industriegebieden en bedrijventerreinen is een actualisatie van het Handboek
Risicozonering urgent om te komen tot het juiste maatwerk bij het combineren van functies.

| Definitief |

van

30 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Noord-Holland

Donkergrijs
Donkergrijs
Donkergrijs
Grijs
Lichtgrijs

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Donkergrijs
Donkergrijs
Donkergrijs
Grijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Hollands Kroon WP Wieringermeer, deel NUON°
Hollands Kroon WP Wieringermeer, deel 2 ECN°
Hollands Kroon WP Wieringermeer, deel A
NUON Extension (vh. WCW)°
Hollands Kroon WP Wieringermeer, deel B
NUON Extension (vh. WCW) °
Hollands Kroon WP Wieringermeer, sanering
oude turbines WCW na parallel
draaitermijn°*
Hollands Kroon WP Wieringermeer,
Poldermolen
Hollands Kroon WP Wieringermeer, deel NUON
extension 2°
Amsterdam
HS Uitbreiding WtP uitbreiding
Havenwind (Noordzeeweg)°
Hollands Kroon HS WP Groetpolder°
Velsen
HS Tata Steel - WP Ferrum°
Hollands Kroon Terdiek 16, Nieuw Niedorp
Amsterdam
HS Nieuwe Hemweg°
Haarlem
Opschaling Schoteroog
Hollands Kroon HS WP Groetpolder 1-op-1
vervanging°
Velsen
HS WP Spuisluis°
Totaal:

RCR
RCR
RCR

180,0
23,5
54,0

0,0 180,0
5,0 18,5
0,0 54,0

61,2

0,0

RCR

0,0

26,4 -26,4

RCR

3,6

0,0

7,2

1,6

***

8,8

0,0

8,8

***
***

13,2
7,1
0,8
13,2
5,0
6,3

7,2
0,7
0,6
0,0
0,0
4,2

6,0
6,3
0,2
13,2

RCR

RCR

***

***

(2023)

(2023)

(2023)
(2023)
(2023)
(2023)

(2023)
20,7
685,5 339,6 404,6

Verschil t.o.v. doelstelling

Voortraject

Ruimtelijke procedure

Vergunningenprocedure

Bouw (in voorbereiding)

Sanering bestaand
vermogen

Bruto projectvermogen

Gerealiseerd

Doelstelling 2020

Coördinatieregeling*

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen**

61,2

3,6
5,6

5,0
2,1

0,5 20,3
46,2 347,8 5,6 0,0 5,0 +12,4*

° Vergunningen onherroepelijk
* Met Windcollectief Wieringermeer is in het planvormingstraject een afspraak gemaakt die toestaat dat de oude windturbines maximaal 5 jaar
mogen dubbeldraaien. Deze turbines worden naar verwachting niet eerder dan rond 2025 gesaneerd en tellen dus nog mee voor de doelstelling 2020.
** De provincie hanteert zelf bandbreedtes (min./max.) voor het geplande vermogen in de herstructureringsprojecten, waarbij zodanig wordt
gestuurd dat de resterende te vergunnen schaarse ruimte in elk geval niet wordt overschreden. Doordat RVO voor dit overzicht de gehanteerde
bandbreedtes middelt lijkt er een overschot te ontstaan maar dit cijfer kan in de uitvoeringspraktijk zowel positief (hoger) als negatief (lager)
uitvallen.
*** Wat betreft de planprocedure geeft de provincie aan dat er in dit traject, conform het kader van de Elektriciteitswet (artikel 9f, 1e lid), sprake is
van een afwijking van het Bestemmingsplan in combinatie met verlening van een Omgevingsvergunning, wat leidt tot verplichte coördinatie door de
provincie. Dit staat formeel niet gelijk aan een Provinciale Coördinatieregeling (PCR) - er wordt ook geen Provinciaal Inpassingsplan (PIP) gemaakt maar de provincie coördineert wel in die geest. PS van Noord-Holland is bevoegd gezag voor het afgeven van de Verklaring van Geen Bedenkingen
(VvGB) met betrekking tot de afwijking van het Bestemmingsplan.

| Definitief |

van

31 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt

(Potentiële) maatregel

WP Wieringermeer,
deel B NUON Extension
(vh. WCW)

Aan het contract kan de initiatiefnemer weinig
rechten ontlenen. Goede oplossing moet in nauw
overleg met Liander worden bereikt.

WP Wieringermeer,
Poldermolen

WP Wieringermeer,
deel NUON extension 2
HS WP Groetpolder 1op-1 vervanging

C)

Netaansluiting is vertraagd. Betreft Onderstation
maar ook aansluitingen van de turbines. Voor een
deel van het project (6 aansluitingen) wordt het
kritiek of de turbines tijdig kunnen worden
aangesloten.
- Om de bekabeling te kunnen leggen heeft men te
maken met 200 percelen van ca. 80 eigenaren. Een
aantal grondeigenaren is fel tegen het windpark.
- Er is een omgevingsvergunning aangevraagd maar
nog niet verkregen.
De locatiekeuze voor deze “participatiemolen” is
gekoppeld aan de keuze voor toepassing van de
postcoderoosregeling. In het gebied is vooralsnog
onvoldoende interesse voor deelname.
Grondcontracten voor 2 turbines zijn nog niet rond.

Wachten op definitieve vergunning van de
provincie.

- Netbeheerder is een gedoogprocedure gestart
om medewerking van een aantal grondeigenaren
af te dwingen.
- Beter inzicht in de planning van verkrijging en
welke beroepsmogelijkheden open staan.
Er wordt gesproken over mogelijkheden om te
switchen naar financiering met SDE+.

Eigenaren zijn geen voorstander van het
windproject. Mogelijkheden voor overleg
verkennen.
Onder de aandacht houden.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

32 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 685,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
339,6 MW
Bouw (in voorbereiding)
347,8 MW
Vergunningenprocedure
5,6 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
5,0 MW
Totaal
698,0 MW

% Doelstelling
49,5%
50,7%
0,8%
0,0%
0,7%
101,8%

% Cumulatief
49,5%
100,3%
101,1%
101,1%
101,8%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 685,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
613,2 MW
Grijs
61,4 MW
Lichtgrijs
23,4 MW
Totaal
698,0 MW

% Doelstelling
89,5%
9,0%
3,4%
101,8%

% Cumulatief
89,5%
98,4%
101,8%

Conclusie:
De provincie Noord-Holland heeft een doelstelling van 685,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in
Noord-Holland 339,6 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor 49,5% van de provinciale doelstelling.
Ten opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen met 72,1 MW toegenomen.
Er resteert in de provincie Noord-Holland een opgave van 346,0 MW (Netto) voor de doelstelling 2020.
Van 347,8 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 12,5 MW meer projectcapaciteit gepland dan benodigd voor de doelstelling 2020, waardoor het totaal op 101,8% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 613,2 MW in 2020 haalbaar is. Dat komt neer op
89,5% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 72,3 MW die minimaal nodig is voor realisatie
van de doelstelling is in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend). Voor 61,4 MW (projectstatus
grijs) zijn er twijfels of dit tijdig gerealiseerd kan zijn (mogelijk/deels) en 10,9 MW (projectstatus lichtgrijs)
zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn. De oplossing van de
knelpunten in provincie Noord-Holland vergt inspanningen van alle partijen.
Eind 2019 zijn alle voor de opgave benodigde projecten in Noord-Holland in de fase ‘Bouw in voorbereiding’
(SDE+ toegekend). Ook zijn alle projecten inmiddels onherroepelijk.
De netaansluiting voor een deel van RCR Windpark Wieringermeer ligt op een kritisch pad voor tijdige
realisatie. De regionale netbeheerder en initiatiefnemer werken gezamenlijk aan het oplossen van
knelpunten en het minimaliseren van risico’s voor tracébepaling, bekabeling en netaansluiting van de
resterende deel turbines dat is overgenomen van Windcollectief Wieringermeer.
De projecten Windpark Nieuwe Hemweg en Windpark Spuisluis werden afgelopen jaar geconfronteerd met
logistieke vertraging in de levering van de turbines, waardoor deze parken niet meer voor eind van dit jaar
gerealiseerd kunnen worden.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met 108,7 MW flink afgenomen (--) tot 613,2 MW. Gegeven de stand van zaken
per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Noord-Holland tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Noord-Holland nog 107,6 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte
van de audit op 31/12/2019.
Dit nog exclusief de (voorziene) sanering (uiterlijk 2025, na een periode van parallel draaien) conform de
projectafspraken in de provincie Noord-Holland van 26,4 MW aan windturbines van NUON (voormalige deel
WCW).

| Definitief |

van

33 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

ZEELAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Zeeland)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Omgevingsplan Zeeland 2018

GS

31 december 2019
570,5 MW
570,5 MW
Ja

Toelichting

PS
Toelichting
21/9/2018

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De provincie wil de turbines plaatsen op de in het Omgevingsplan aangewezen locaties. Onderkend is dat
er meer mogelijkheden zijn zonder de concentratiegedachte geweld aan te doen. Daarom wordt extra
ruimte geboden voor projecten langs grootschalige infrastructuurlijnen of op bedrijventerreinen. Het moet
dan wel om minimaal 3 turbines gaan. De doelstelling voor 2030 is om binnen het beleid zoals dat in het
Omgevingsplan is vastgelegd minimaal 700 MW opgesteld vermogen te realiseren.

| Definitief |

van

34 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Zeeland

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Noord-Beveland
SchouwenDuiveland
Veere
Veere

Lichtgrijs

Veere
Vlissingen
Vlissingen

Lichtgrijs

Tholen

Lichtgrijs

Kapelle

Lichtgrijs

Geen
Geen

(2023)
(2023)

8,4
14,7

5,5
12,5

2,9
2,2

Geen
Geen

(2023)
(2023)

12,0
8,4

9,0
0,0

3,0
8,4

Geen
Geen

(2023)
(2023)

18,0
22,5

0,0
15,0

18,0
7,5

Geen
Geen
Geen

(2023)
(2023)
(2023)

8,0
8,4
21,0

0,0
0,0
0,0

8,0
8,4
21,0

Geen

(2023)

15,0

0,0

15,0

Geen

(2023)

30,0

9,5

20,5

570,5 515,5

174,8

51,5

87,8

0,0

35,5

Verschil t.o.v. doelstelling

8,4

Voortraject

0,0

Ruimtelijke procedure

Bouw (in voorbereiding)

8,4

Vergunningenprocedure

Sanering bestaand
vermogen

Binnenhaven
Neeltje Jans Buitenhaven
(incl. Vluchthaven)
Poolvoet
Damen Shipyards
Windpark CRO Vlissingen
-Oost
Uitbreiding Windpark
St. Maartensdijk
Opschaling Willem
Annepolder/ WP Schore
Totaal:

Bruto projectvermogen

Borsele
Noord-Beveland

Lichtgrijs

Geen

Gerealiseerd

Lichtgrijs

Neeltje Jans
Bouwdokken, fase 2°
EPZ
WP Noord-Beveland
(Jacoba Rippolder)°
Windpark Jacobahaven
Roggeplaat West

Doelstelling 2020

Veere

Coördinatieregeling

Gemeente

Donkergrijs

Project

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

0,0 +68,3

° Vergunningen onherroepelijk

Projectknelpunten:
Projectnaam
1) Windpark Noord-Beveland
(Jacoba Rippolder),
2) Neeltje Jans Buitenhaven (incl.
Vluchthaven),
3) Binnenhaven en
4) Poolvoet
5) Windpark Jacobahaven

C)

Knelpunt
Nog geen Verklaring van geen Bezwaar
ontvangen in verband met onduidelijkheid
over verplaatsing radarstation naar
Herwijnen.
Uitgifte van Rijksgronden verloopt via een
tenderprocedure. Dit heeft voor al deze
projecten tot een zodanige vertraging
geleid dat realisatie eind 2020 niet mogelijk
is. Voor Windpark Jacobahaven is geen
capaciteit beschikbaar om de tenderprocedure te starten.

(Potentiële) maatregel
In gesprek met Defensie.

Overleg met RVB om naar een versnelling te
zoeken.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

35 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 570,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
515,5 MW
Bouw (in voorbereiding)
87,8 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
35,5 MW
Voortraject
0,0 MW
Totaal
638,8 MW

% Doelstelling
90,4%
15,4%
0,0%
6,2%
0,0%
112,0%

% Cumulatief
90,4%
105,8%
105,8%
112,0%
112,0%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 570,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
523,9 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
114,9 MW
Totaal
638,8 MW

% Doelstelling
91,8%
0,0%
20,1%
112,0%

% Cumulatief
91,8%
91,8%
112,0%

Conclusie:
De provincie Zeeland heeft een doelstelling van 570,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Zeeland
515,5 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor ruim 90% van de provinciale doelstelling. Ten opzichte
van 2018 is het geïnstalleerd vermogen met 13,8 MW gestegen.
Er resteert in de provincie Zeeland een opgave van 55,0 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
87,8 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 68,3 MW meer projectcapaciteit
gepland dan benodigd voor de doelstelling 2020, waardoor het totaal op 112,0% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 523,9 MW in 2020 haalbaar is. Dit komt neer op
91,8% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 46,6 MW die minimaal nodig is voor realisatie
van de doelstelling is al in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend) maar zal op basis van de
afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn (projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de
knelpunten in provincie Zeeland vergt inspanningen van alle partijen.
Onzekerheid over het al dan niet verplaatsen van Defensie radarpost Nieuw-Milligen naar Herwijnen en het
daar aan gekoppelde uitblijven van de Verklaringen van Geen Bezwaar heeft de doorontwikkeling van
windprojecten in Zeeland sterk beïnvloed. Desondanks blijft de projectenpijplijn in Zeeland stromen. De
projecten uit de vergunningenfase zijn in 2019 allemaal naar de fase ‘Bouw in voorbereiding’
doorgeschoven (SDE+ aangevraagd/toegekend) en er zijn ook 2 nieuwe projecten (35,5 MW) in de fase
Ruimtelijke procedure bijgekomen.
De in-fill verkeersleidingsradar Wemeldinge, die radarverstoring door de nieuwe windparken in Zeeland
moet voorkomen, is volgens planning tijdig operationeel.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met 8,4 MW licht toegenomen (+) tot 523,9 MW. Gegeven de stand van zaken
per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Zeeland tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Zeeland nog 114,9 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

36 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

FRYSLÂN/FRIESLAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Fryslân)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:

31 december 2019
530,5 MW
530,5 MW

Gedeelde visie provincie en gemeenten?

Gedeeltelijk

Plandocumenten:
Document
Besluit PS over omvang windenergie op land
Structuurvisie Fryslân Windstreek 2014, IJsselmeer
Coalitieakkoord 15 mei 2015
PS startnotitie Kop afsluitdijk vastgesteld

GS
Toelichting
17/12/2014
28/10/2014
15/5/2015
26/10/2016

PS
Toelichting
17/12/2014
28/10/2014
15/5/2015
26/10/2016

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De taakstelling voor de provincie Fryslân/Friesland is 530,5 MW opgesteld vermogen in 2020. De huidige
coalitie heeft deze taakstelling aanvaard maar daarbij aangegeven dat er vervolgens geen nieuwe
windmolens bij mogen komen. Bestaande molens mogen worden vervangen door molens van dezelfde
omvang.
In de beleidsbrief Duurzame Energie die in oktober 2016 door PS is vastgesteld wordt ervan uitgegaan dat
er in 2025 25% van de energie duurzaam wordt opgewekt. Daarbij wordt verondersteld dat er dan 530,5
MW opgesteld vermogen aan windmolens staat en dat deze molens in totaal jaarlijks 4,2 PJ duurzame
energie leveren.
Uitgangspunt voor de verdeling van de taakstelling is het PS besluit van 17 december 2014. Daarin werd
aangegeven dat de taakstelling als volgt zou moeten worden gehaald:
316 MW te ontwikkelen windpark in IJsselmeer (Windpark Fryslân)
18 MW in ontwikkeling windpark in IJsselmeer (Westermeerwind, 18 MW op Fries grondgebied)
36 MW te ontwikkelen windpark Kop Afsluitdijk
160 MW bestaande molens (bron: Monitor WOL 2014)
530 MW totaal
Stand van zaken ultimo 2019 Windpark Fryslân (WPF).
Het Rijks Inpassingsplan en de bijbehorende vergunningen zijn inmiddels allen onherroepelijk geworden.
In de Monitor WOL werd steeds uitgegaan van een veronderstelde omvang van 316 MW. Hoewel de
verwachting was dat pas bij Financial Close in 2019 de daadwerkelijke omvang van het park bekend zou
worden, heeft WPF in augustus 2018 bekend gemaakt welke aannemerscombinatie het park zal gaan
bouwen. Daarbij maakte WPF ook bekend dat de omvang van het park 382,7 MW zal worden.
De Financial Close voor het park heeft op 1 oktober 2019 plaatsgevonden, waarmee de financiering voor
het park en daarmee de bouw van het park is zeker gesteld. Daarbij is het nog steeds de planning dat de
First Power medio 2021 wordt gehaald. Het gehele park zal operationeel zijn voor het eind van 2021
Windpark Kop Afsluitdijk (Nij Hiddum-Houw).
PS hebben op 18 juli 2018 het inpassingsplan Nij Hiddum-Houw vastgesteld. Tegelijkertijd heeft de
gemeente Súdwest Fryslân de bijbehorende omgevingsvergunningen afgegeven. Het inpassingsplan gaat
uit van 9 molens van maximaal 188 m. In de planregels is opgenomen dat het opgestelde vermogen moet
liggen tussen de 37 MW en 45 MW. Na sanering van in totaal 16 oudere molens resteert dan een netto
opgesteld vermogen van tussen de 30 en 38 MW. De benodigde SDE+ subsidie is in het voorjaar van 2019
toegekend. Tegen het inpassingsplan zijn een tweetal beroepen bij de Raad van State ingediend. De zitting
heeft op 2 september 2019 plaatsgevonden, de uitspraak wordt in 2020 verwacht. Omdat deze uitspraak
later komt dan verwacht, is het inmiddels twijfelachtig of het gehele park nog voor eind 2020 operationeel
zal kunnen zijn.

| Definitief |

van

37 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Fryslân/Friesland

Donkergrijs
Donkergrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Harlingen
Heerenveen
Súdwest-Fryslân
Súdwest-Fryslân
Harlingen
Leeuwarden

Marconistraat 11 Harlingen°*
it Dok, Heerenveen°*
Windpark Fryslân°
Windpark Nij Hiddum-Houw
ESK Harlingen°*
Dorpsmolen Reduzum
Totaal:

Geen
Geen
RCR
PCR
Geen
Geen

(2023)
(2023)
(2023)
(2023)
530,5

3,0
2,1
382,7
42,0
3,0
0,9
197,7 433,7

Verschil t.o.v. doelstelling

Voortraject

Ruimtelijke procedure

Vergunningenprocedure

Bouw (in voorbereiding)

Sanering bestaand
vermogen

Bruto projectvermogen

Gerealiseerd

Doelstelling 2020

Coördinatieregeling

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

2,0
1,0
0,8
1,3
0,0 382,7
6,0 36,0
2,0
1,0
0,2
0,7
11,0 422,6 0,0 0,0 0,0 +89,8

° Vergunningen onherroepelijk
* Betreft 1-op-1 vervanging/opschaling

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt
Windpark Nij Hiddum-Houw Vergunning nog niet onherroepelijk.

C)

(Potentiële) maatregel
Uitspraak Raad van State afwachten.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

38 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 530,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
197,7 MW
Bouw (in voorbereiding)
422,6 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
0,0 MW
Totaal
620,3 MW

% Doelstelling
37,3%
79,7%
0,0%
0,0%
0,0%
116,9%

% Cumulatief
37,3%
116,9%
116,9%
116,9%
116,9%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 530,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
199,9 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
420,4 MW
Totaal
620,3 MW

% Doelstelling
37,7%
0,0%
79,2%
116,9%

% Cumulatief
37,7%
37,7%
116,9%

Conclusie:
De provincie Fryslân/Friesland heeft een doelstelling van 530,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in
Fryslân/Friesland 197,7 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor ruim 37% van de provinciale
doelstelling. Ten opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen nagenoeg gelijk gebleven (+0,8 MW).
Er resteert in de provincie Fryslân een opgave van 332,8 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
422,6 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 89,8 MW meer projectcapaciteit
gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal uitkomt op 116,9%.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 199,9 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 37,7% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 330,6 MW is al in
de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend) maar zal op basis van de afgegeven realisatieplanning
niet tijdig operationeel zijn (projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de knelpunten in provincie
Fryslân/Friesland vergt inspanningen van alle partijen.
De geactualiseerde realisatieplanning voor WP Fryslân laat zien dat de doelstelling in Friesland/Fryslân niet
in 2020 maar grotendeels wel eind 2021 kan worden gerealiseerd en/of mogelijk deels kort daarop. Veel
hangt af van de voortgang van Windpark Fryslân. Het project Nij Hiddum-Houw is eind 2019 nog niet
onherroepelijk maar een uitspraak van de Raad van State wordt verwacht in het eerste kwartaal van 2020.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie Fryslân met 21,6 MW licht afgenomen (-) tot 199,9 MW. Gegeven de stand van
zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Fryslân/Friesland tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Fryslân/Friesland nog 420,4 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte
van de audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

39 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

NOORD-BRABANT

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Noord-Brabant)

Datum:
Afspraakaantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
GS
Structuurvisie RO 2014
Provinciale Verordening Ruimte (PVR)
Interim omgevingsverordening
Energieagenda 2019-2030
Omgevingsvisie

31 december 2019
470,5 MW
> 500 MW
Gedeeltelijk

Toelichting

PS
Toelichting
19/3/2014
15/7/2017
25/10/2019

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De prestatieafspraken Wind op land 2020 betekenen voor Noord-Brabant een opgave van 470,5 MW aan
opgesteld vermogen in 2020. Dit vermogen is gebaseerd op, ten tijde van het maken van de afspraken,
bestaande projecten en initiatieven waar betreffende gemeentebesturen achter stonden. Inmiddels zijn,
door o.m. ruimtelijke, technische en politieke discussies en knelpunten, diverse projecten vertraagd of
vervallen. Daarnaast zijn er op andere locaties nieuwe initiatieven ontstaan.
In december 2018 heeft PS van Noord-Brabant de Omgevingsvisie en de Energieagenda 2019-2030
vastgesteld. Hierin zijn bestaande principes en doelstellingen bestendigd. Provincie Noord-Brabant heeft
een duurzaamheidsdoelstelling van 50% duurzame energie voor 2030. Voor die periode zet de provincie in
op het mogelijk maken van zoveel mogelijk breed gedragen zon- en windprojecten binnen de spelregels
die het provinciale beleidskader stelt. Maatschappelijk draagvlak en sociale randvoorwaarden zijn daarbij
belangrijke aspecten. De uitgangspunten en (ruimtelijke) beleidskaders en voorwaarden zijn opgenomen in
de Structuurvisie RO en de Interim omgevingsverordening (november 2019).
Er wordt in de provincie Noord-Brabant hard gewerkt aan de opgave Wind op land 2020 en aan de, in het
provinciale beleid opgenomen, duurzaamheidsdoelstellingen. Een voorbeeld hiervan is het Provinciaal
inpassingsplan Windenergie A16, waarvan het plan en de vergunningen voor ruim 100 MW aan
windenergie door Provinciale Staten in 2018 zijn vastgesteld. Echter, er spelen knelpunten die leiden of
hebben geleid tot vertraging of het wegvallen van projecten en locaties. Door de provincie wordt stevig
ingezet op ondersteuning bij specifieke knelpunten. Omdat de meeste knelpunten en onduidelijkheden
spelen op rijksniveau -met name defensieradarproblematiek en hoogtebeperking vanuit bestaande
(militaire) vliegvelden spelen hier een rol maar ook de doorlooptijd bij de Raad van State- is de
probleemoplossende rol van de provincie hierin beperkt. In de nabije toekomst, bij de
versnellingsafspraken en bij de uitrol van de Regionale Energiestrategieën, zal ook de beperking van het
elektriciteitsnetwerk een rol gaan spelen.
Binnen de provincie zijn, in samenwerking met betreffende gemeenten, verschillende integrale
gebiedsverkenningen gestart naar mogelijkheden voor de realisatie van wind en zon, gekoppeld aan
andere gebiedsopgaven en in dialoog met de omgeving. Hierbij zijn lokale participatie en maatschappelijke
meerwaarde belangrijke voorwaarden. Dit zijn zorgvuldige en langdurige processen die zullen moeten gaan
bijdragen aan het behalen van de duurzaamheidsdoelstelling van de provincie op de langere termijn. Deze
verkenningen zullen betrokken worden bij de Regionale Energiestrategieën en zullen waarschijnlijk geen
bijdrage leveren aan de prestatie- en versnellingsafspraken voor 2023. Voor de realisatie van deze
projecten in de toekomst worden, naast maatschappelijk draagvlak, ook de beperkingen vanuit Defensie
en de beschikbare capaciteit op het netwerk gezien als grootste uitdaging.

| Definitief |

van

40 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)

Projecten: Noord-Brabant

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

0,0
0,0
0,0

22,0
16,8
14,4

PCR
GCR
GCR

(2023)
(2023)
(2023)

16,8
16,0
36,0

2,4
0,0
0,0

14,4
16,0

Verschil t.o.v. doelstelling

22,0
16,8
14,4

Voortraject

(2023)
(2023)
(2023)

Ruimtelijke procedure

Geen
GCR
GCR

Vergunningenprocedure

14,4
15,0
27,3

Gerealiseerd

0,0
0,0
0,0

GCR
GCR
GCR

Doelstelling 2020
(2023)

14,4
15,0
27,3

Coördinatieregeling

Project

De Spinder°
WP Kabeljauwbeek°
Industrieterrein
Moerdijk°
Bladel
Windpark De Pals
Oss
WP Elzenburg/ De Geer
’s-Hertogenbosch Rietvelden/ Treurenburg
uitbreiding°
Steenbergen
Windpark Karolinapolder
Veghel
Bedrijventerrein A50
Reusel-De
Windpark Agrowind
Mierden
’s-Hertogenbosch De Brand
Bergen op Zoom Windpark Halsteren
Dongen
De Wildert
Geertruidenberg Windpark Amer
Moerdijk
West-Vervanging
Volkeraksluizen/
Sabinadijk
Oosterhout
Oranjepolder
Someren
Zummere Power
Waalwijk
Uitbreiding en
vervanging Ecopark
Breda
A16-De Roover E1
Breda
A16-Galder D1 t/m D3
Breda
A16-Hazeldonk-Oost E2
Breda
A16-Nieuwveer B7/B8
Drimmelen
A16-Lage Zwaluwe
A4 t/m A9
Drimmelen
A16-Zonzeel B4 t/m B6
Moerdijk
A16-Zonzeel B1 t/m B3
Moerdijk
A16-Streepland
A1 t/m A3
Zundert
A16-Donkse Wind E3
Zundert
A16-E7
Zundert
A16-Waaijenberg E8
Zundert
A16-Windpark E456 E4 t/m E6
Totaal:

Bouw (in voorbereiding)

Grijs

Tilburg
Woensdrecht
Moerdijk

Sanering bestaand
vermogen

Donkergrijs

Bruto projectvermogen

Donkergrijs

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

36,0

Geen
Geen
Geen
Geen
Geen

7,5 0,0
14,8 6,8
12,0 0,0
15,0 0,0
33,8 13,8

7,5
8,0
12,0
15,0
20,0

Geen
Geen
Geen

18,0
24,0
31,5

0,0
0,0
4,5

18,0
24,0
27,0

PCR
PCR
PCR
PCR
PCR

(2023)
(2023)
(2023)
(2023)
(2023)

3,2
12,0
2,5
8,0
24,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

3,2
12,0
2,5
8,0
24,0

PCR
PCR
PCR

(2023)
(2023)
(2023)

12,0
12,0
12,0

0,0
0,0
0,0

12,0
12,0
12,0

PCR
PCR
PCR
PCR

(2023)
(2023)
(2023)
(2023)

4,0
4,0
4,0
12,0

0,0
0,0
0,0
0,0

4,0
4,0
4,0
12,0

470,5

236,9 445,0 27,5

250,0 36,0 0,0 131,5 +183,9

° Vergunningen onherroepelijk

| Definitief |

van

41 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Projectknelpunten:
Projectnaam
Windpark Elzenburg/ De Geer
Windpark Karolinapolder

Bedrijventerrein A50
Windpark Halsteren

De Wildert

West – Vervanging
Volkeraksluizen/ Sabinadijk
Industrieterrein Moerdijk
De Brand
Windpark Amer

Zummere Power
Oranjepolder

Uitbreiding en vervanging Ecopark
A16 – Zonzeel B4 t/m B6,
A16 – Galder D1 t/m D3,
A16 – Nieuwveer B7 en B8,
A16 – Lage Zwaluwe A4 t/m A9,
A16 – Zonzeel B1 t/m B3
A16 – De Roover E1,
A16 – Hazeldonk-Oost E2,
A16 – Streepland A1 t/m A3,
A16 – Donkse Wind E3,
A16 – Waaijenberg E8 en
A16 – Windpark E456 -E4 t/m E6

C)

Knelpunt
Vergunning nog niet onherroepelijk.
Er is vertraging opgelopen door het
ontbreken van bestuurlijk draagvlak van
de gemeente Steenbergen.
Vertraging opgelopen door
ontoelaatbare verstoring Defensieradar.
Vanwege problemen met defensieradar
gezocht naar mastposities in combinatie
met aanvaardbare turbinehoogte. Dit
heeft nog niet geleid tot een oplossing.
Probleem hier vormt defensieradar, ligt
op grens 300 en 500 ft-zone rondom
Gilze-Rijen.
Volkerak: RWS neemt pas in 2020 een
beslissing over vervanging sluizen, tot
die tijd geen besluit over windenergie.
Vertraging door leveringstijden
materiaal
Project komt niet op gang.

(Potentiële) maatregel
Wachten op zittingsdatum en uitspraak Raad van
State.
De provincie heeft de bevoegdheid overgenomen.

Er is nu een opstelling gevonden die de radartoets
doorstaat. Procedure wordt opgestart.
In overleg treden met Defensie naar
mogelijkheden; in gebied blijven zoeken naar
geschikte mastposities.
Geen.

Besluit RWS in 2020 afwachten.

Afwachten.

Gemeente richt zich op grootschalig wind elders
in gemeente.
Vertraging door integraal verkennen van Integrale gebiedsverkenning Amerterrein
gebied o.b.v. door rijk en gemeente
afwachten.
gewenste ontwikkelingen ter plaatse.
Gemeente verkent andere locaties in de RES afwachten
gemeente t.b.v. RES (doelstelling 2030)
Het voorkeurstracé voor Zuidwest
Als ZW 380kV op enig moment een vertragende
380kV Rilland-Tilburg is bekend sinds
werking heeft gehad, dan zou dat in ieder geval
medio 2017. In 10/2019 is een
nu niet meer belemmerend moeten werken.
voorbereidingsbesluit van kracht
Procedure wordt opgestart.
geworden. Hierdoor is vertraging
opgelopen voor het windpark. Er is nu
een onderzoek gestart op een locatie,
die op ruime afstand ligt van de strook
waarop het voorbereidingsbesluit
betrekking heeft.
De gemeenteraad heeft de lopende
Er wordt eerst beleid ontwikkeld voor
procedure windenergie stopgezet.
grootschalige zonne- en windenergie.
- Vergunning is nog niet onherroepelijk
- Zitting Raad van State gepland in februari 2020.
Uitspraak afwachten.
- Verklaring van Geen Bezwaar door
Defensie kan niet worden verleend als
gevolg van moratorium voor radarpost
Herwijnen.

- Besluitvorming over RCR radarpost Herwijnen
loopt.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

42 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 470,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
236,9 MW
Bouw (in voorbereiding)
250,0 MW
Vergunningenprocedure
36,0 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
131,5 MW
Totaal
654,4 MW

% Doelstelling % Cumulatief
50,3%
50,3%
53,1%
103,4%
7,7%
111,2%
0,0%
111,2%
27,9%
139,1%
139,1%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 470,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
266,3 MW
Grijs
27,3 MW
Lichtgrijs
360,8 MW
Totaal
654,4 MW

% Doelstelling % Cumulatief
56,6%
56,6%
5,8%
62,4%
76,7%
139,1%
139,1%

Conclusie:
De provincie Noord-Brabant heeft een doelstelling van 470,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in NoordBrabant 236,9 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor 50,3% van de provinciale doelstelling 2020.
Ten opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen licht toegenomen (+20,5 MW).
Er resteert in de provincie Noord-Brabant een opgave van 233,6 MW (Netto) voor de doelstelling 2020.
Van 250 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 183,9 MW meer
projectcapaciteit gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 139,1%
komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 266,3 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 56,6% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 204,2 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+
toegekend). Voor 27,3 MW (projectstatus grijs) zijn er twijfels of dit tijdig gerealiseerd kan zijn
(mogelijk/deels) en 176,9 MW (projectstatus lichtgrijs) zal op basis van de afgegeven realisatieplanning
niet tijdig operationeel zijn. De oplossing van de knelpunten in provincie Noord-Brabant vergt inspanningen
van alle partijen.
De ontwikkeling van windprojecten in de provincie is ook nog in 2019 sterk beïnvloed door (ontoelaatbare)
verstoring van defensieradar en de onzekerheid rond het al dan niet verplaatsen van de Defensie radarpost
Nieuw Milligen naar Herwijnen. Ook de procedures bij de Raad van State duren langer dan verwacht. De
geactualiseerde realisatieplanningen laten zien dat de doelstelling in de provincie niet in 2020 maar
grotendeels wel in 2021 kan worden gerealiseerd en/of mogelijk deels kort daarop.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie nagenoeg met een toename van 1,2 MW gelijk gebleven (=) op 266,3 MW.
Gegeven de stand van zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige
doelstelling voor 2020 door de betrokken partijen in de provincie Noord-Brabant tijdig zal worden
gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Noord-Brabant nog 256,6 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte
van de audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

43 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

DRENTHE

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Drenthe)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Gebiedsvisie
Regieplan
Revisie Omgevingsvisie

GS

31 december 2019
285,5 MW
285,5 MW
Ja

Toelichting

PS
Toelichting
23/6/2013
24/9/2014
3/10/2018

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
Op 3 oktober 2018 hebben Provinciale Staten besloten tot vaststelling van de gereviseerde provinciale
Omgevingsvisie. Daarin is bestendigd dat de provincie zich houdt aan de afspraak om in 2020 285,5 MW
aan windenergie in het aangewezen zoekgebied te realiseren. In de Omgevingsvisie is daarover het
volgende aangegeven: Het Ministerie van EZK heeft een Rijksinpassingsplan vastgesteld waarmee, in het
Veenkoloniaal gebied van de gemeenten Aa en Hunze en Borger-Odoorn, circa 150 MW aan windenergie
ruimtelijk mogelijk gemaakt wordt. De gemeente Emmen heeft een Structuurvisie wind vastgesteld voor
de realisatie van 95,5 MW aan turbines. De gemeente Coevorden heeft 21 MW aan windvermogen
gerealiseerd en 19 MW vastgelegd in bestemmingsplannen.
De provincie monitort de voortgang van de windopgave en rapporteert hierover aan de Kernteam Wind op
Land. De stand van zaken van de realisatie van de windopgave is hieronder weergegeven.
Algemeen
In Noord-Nederland is er sprake van capaciteitsproblemen in het elektriciteitsnetwerk. Het huidige netwerk
biedt onvoldoende capaciteit om alle initiatieven voor hernieuwbare energie te kunnen faciliteren. Het
netwerkprobleem leidt in grote delen van Drenthe tot ernstige vertraging van de realisatie van
hernieuwbare energie. Voor windenergie speelt dit specifiek bij de drie geplande windparken in de
gemeente Emmen. De netbeheerders geven aan hier op korte termijn geen structurele oplossing voor te
kunnen bieden en dat de realisatie van infrastructuur meer dan 5 jaar kan duren (nodig voor procedures
en bouw). De provincie heeft dit probleem eerder gesignaleerd en kenbaar gemaakt aan gemeenten en
Rijk (o.a. brief aan de Minister van EZK 29 jan 2019). Op nationaal en regionaal niveau zal hiervoor een
oplossing geboden moeten worden. Hierover is in het afgelopen jaar veel overleg geweest met de
netwerkbedrijven en in Noord-Nederland is een systeem studie uitgevoerd. De minister van EZK heeft in de
kamerbrief van 28 juni 2019 een oplossingsrichting aangegeven en onder meer mogelijkheden geboden
voor experimenten. Het is nu belangrijk dat met gebruikmaking van de ruimte die de minister biedt het
netwerkprobleem voor de korte en middellange termijn in het gebied wordt opgelost. Daarvoor is concrete
samenwerking van alle betrokken partijen noodzakelijk.
De kostprijs van windturbines blijft dalen. Dit heeft een positief effect op de haalbaarheid van
windprojecten. Tegelijk dalen ook de tarieven van de subsidie “Stimulering Duurzame Energieproductie”
(SDE). De lagere turbines (tot bijvoorbeeld een maximale tiphoogte van 149 m) komen er in de SDErekensystematiek relatief ongunstig uit, aangezien de SDE+ aanstuurt op de meest efficiënte manier van
opwekking. In de praktijk betekent dit grotere turbines met meer vermogen. Vanuit het perspectief van
innovatie en energietransitie is dat positief, aangezien zodoende meer vermogen per hectare kan worden
geplaatst. Vanuit het perspectief van maatschappelijk draagvlak/acceptatie en locaties waar sprake is van
restrictief windbeleid, zoals hoogtebeperkingen, kan dit beperkend werken. De lagere turbines worden
moeilijker realiseerbaar. Daarvoor hebben wij bij het Rijk aandacht gevraagd. Op 10 juli 2019 heeft de
minister van EZK de Tweede Kamer geïnformeerd over de openstelling van de SDE+ en de najaarsronde
2019. In de brief geeft de minister aan dat hij slechts aanleiding ziet om voor turbines met een
hoogtebeperking van 150 m tiphoogte vanaf de openstelling in 2020 een aparte categorie in de SDE++
open te stellen als nationale aspecten een rol spelen (bijvoorbeeld hoogtebeperking i.v.m. burger- en
militaire luchtvaart).
De provincie heeft in haar begroting middelen gereserveerd voor de in te richten gebiedsfondsen
windenergie. De initiatiefnemers van de windparken maken conform de landelijke afspraken middelen vrij

| Definitief |

van

44 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

voor de gebiedsfondsen. De betrokken gemeenten geven aan eveneens middelen voor de gebiedsfondsen
vrij te willen maken.
Windparken Emmen
De gemeente Emmen heeft (in 2014 na vaststelling van het provinciaal regieplan windenergie Drenthe)
aan de provincie het verzoek gedaan om zelf de procesregie te mogen voeren voor de realisatie van 95,5
MW op haar grondgebied en hiervoor de planning te hanteren uit het Regieplan Windenergie Drenthe.
Vervolgens heeft de gemeente een intensief participatietraject met de bewoners doorlopen. Bewoners
hebben daarbij ruimte gekregen om aan te geven onder welke voorwaarden de windparken in Emmen
kunnen worden ontwikkeld. Daarbij is door omwonenden aangegeven dat zij het zoveel mogelijk
voorkomen van hinder van groot belang vinden. Onder andere een maximale tiphoogte van minder dan
150 meter vinden bewoners belangrijk. Op 28 juni 2016 heeft de Raad van Emmen haar Structuurvisie
Windenergie Emmen vastgesteld. Deze voorziet in de ontwikkeling van 95,5 MW windenergie op de
volgende drie locaties: N34, Pottendijk en Zwartenbergerweg. Begin 2017 zijn door Emmen 3
gebiedsplatforms ingesteld, waarbinnen overleg plaatsvindt tussen initiatiefnemers en een
vertegenwoordiging van omwonenden. Dit proces wordt begeleid door een onafhankelijk voorzitter in
opdracht van gemeente Emmen.
In Emmen is de haalbaarheid van windturbines binnen de randvoorwaarden van de structuurvisie, o.a. een
maximale tiphoogte van 149 meter onderzocht. Voor locatie Pottendijk is inmiddels op basis van die
tiphoogte 50,4 MW aan windenergie vergund. Voor de locaties N34 en Zwartenbergerweg heeft de
initiatiefnemer, die de grondposities bezit, tot dusver geen gebruik gemaakt van de geboden mogelijkheid.
De voortgang van de projecten wordt besproken in een regulier bestuurlijk overleg windenergie van
gemeente en provincie. De provincie zet zich in om mogelijke belemmeringen in overleg met de gemeente
weg te nemen. Voor de geplande windparken in de gemeente Emmen zal de doelstelling voor 2020 niet
gerealiseerd worden. Het Energiepark Pottendijk (50,4 MW) is ver in voorbereiding, de SDE-subsidie is
verworven en de vergunningen zijn onherroepelijk. De gebiedsprocessen voor de windparken N34 en
Zwartenbergerweg zijn nog niet afgerond. Bij die parken speelt ook het hierboven genoemde punt over de
hoogte van de windturbines.
Energiepark Pottendijk
De initiatiefnemer realiseert het windpark binnen de voorwaarden van de structuurvisie en op basis van
SDE 2018. Het betreft een windpark (50,4 MW) in combinatie met zonnepark (ca. 40 MW). Het zonnepark
is additioneel aan de windopgave. De omgevingsvergunning voor het energiepark is afgegeven op 28
september 2018 en de rechtbank heeft de drie beroepen ongegrond verklaard, hoger beroep is nog
mogelijk. De SDE+ is beschikt. Planning is om met de bouw te starten in 2020, maar die is onder druk
komen te staan in verband met de beschikbare transportcapaciteit.
Windpark Zwartenbergerweg: Initiatiefnemer is met direct omwonenden in gesprek over de ontwikkeling
van een windpark (24 MW) dat op een aantal punten afwijkt van de structuurvisie. In het gebiedsplatform
zullen nog afspraken over inpassing van het windpark, compensatie etc. moeten worden gemaakt. De
gemeente zal bij een vergunningaanvraag het standpunt van de omwonenden betrekken.
De initiatiefnemer verwacht in 2020 een vergunningaanvraag in te kunnen dienen. De ontwikkeling van dit
windpark is een samenwerking met Duitsland. Doel is om fysiek een landsgrensoverschrijdend windpark te
ontwikkelen. Haalbaarheid op het gebied van economie, techniek en regelgeving wordt binnen een Interreg
project “SEREH” onderzocht. De samenwerking met Duitsland biedt o.a. mogelijkheden voor de
uitwisseling van waterstofgas dat met windenergie wordt geproduceerd.
Windpark N34: Voor dit windpark (21 MW) is de maximale hoogte van de windturbines van 149
(vastgelegd in de structuurvisie van Emmen) van belang. Initiatiefnemers hebben nog geen concrete
onderzoeken gestart en of voorstellen gedaan voor de locatie N34. Het project loopt vertraging op.
Windparken Coevorden
In Coevorden zijn in de structuurvisie twee gebieden aangewezen, die overeenkomen met de Gebiedsvisie
van de provincie. Inmiddels zijn er in Coevorden 8 turbines gerealiseerd. Het opgesteld vermogen in
Coevorden is daarmee per december 2019 op 20,3 MW uitgekomen. De resterende 20 MW wordt
gerealiseerd op het Industrieterrein Europark (3 turbines) en in het gebied Weijerswold (4 turbines).
Daarvoor zijn inmiddels de vergunningen verleend die, met de uitspraak van de Raad van State,
onherroepelijk zijn. Realisatie van deze turbines is gepland voor 2020 (3 turbines EuroparkenWeijerswold).
De doelstelling van 40 MW in de gemeente Coevorden wordt daarmee behaald.

| Definitief |

van

45 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Windpark De Drentse Monden en Oostermoer (RCR)
Het windpark De Drentse Monden en Oostermoer is een initiatief van meerdere initiatiefnemers in het
Veenkoloniale gedeelte in de gemeenten Borger-Odoorn en Aa en Hunze. De minister van Economische
Zaken en Klimaat is als projectminister, samen met de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijkrelaties, verantwoordelijk voor de ruimtelijke inpassing (inpassingsplan) en de coördinatie van de
vergunningverlening. Op 21 feb 2018 zijn bij uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State het Rijksinpassingsplan en bijbehorende (omgevings)vergunningen onherroepelijk.
In de door het Rijk verleende Omgevingsvergunningen is een bandbreedte voor het opgesteld vermogen
voorgeschreven per windturbine. Deze bandbreedte is vastgesteld tussen de 2,3 MW en 4,2 MW. De
initiatiefnemers hebben gekozen voor een windturbine met een vermogen van 3,9 MW. Het opgestelde
vermogen komt daarmee op 175,5 MW. De bouw van de testturbines heeft in de eerste helft van 2019
plaats gevonden en realisatie van het gehele windpark is gepland voor 2021.
De initiatiefnemers van het windpark en Astron Lofar hebben een convenant gesloten waarin afspraken zijn
vastgelegd met betrekking tot de reductie van elektromagnetische straling van de windturbines. In 2019 is
de eerste turbine gebouwd om te kunnen testen of aan de afspraken uit het convenant kan worden
voldaan.
De provincie heeft de regie bij de inrichting van het gebiedsfonds voor het windpark. In 2019 is in het
windgebied van de gemeente Aa en Hunze een omgevingsadviesraad ingericht. In de gemeente BorgerOdoorn is in 2019 gestart met de organisatie en inrichting van een omgevingsadviesraad.

| Definitief |

van

46 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Drenthe

Grijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Weijerswold°
Europark Belweg°
Europark Hulteweg°
Drentse Monden Oostermoer,
fase 1°*
Drentse Monden Oostermoer,
fase 2°
Energiepark Pottendijk
N34
Zwartenbergerweg
Totaal:

0,0

85,8

Geen
Geen
Geen

(2023)

50,4
21,0
24,0
25,1 291,4

285,5

0,0 50,4
0,0
0,0
0,0 246,4

0,0 0,0

Verschil t.o.v. doelstelling

85,8

Voortraject

(2023)

Ruimtelijke procedure

RCR

Vergunningenprocedure

14,4
6,4
3,6
85,8

Gerealiseerd

0,0
0,0
0,0
0,0

GCR
GCR
GCR
RCR

Doelstelling 2020
(2023)

14,4
6,4
3,6
85,8

Coördinatieregeling

Bouw (in voorbereiding)

Donkergrijs

Coevorden
Coevorden
Coevorden
Borger-Odoorn
Aa en Hunze
Borger-Odoorn
Aa en Hunze
Emmen
Emmen
Emmen

Sanering bestaand
vermogen

Donkergrijs

Bruto projectvermogen

Donkergrijs

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

21,0
24,0
45,0 +31,0

° Vergunningen onherroepelijk
* De testturbine (3,9 MW) van Drentse Monden Oostermoer is medio 2019 operationeel geworden; de overige 44 windturbines volgen later

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt
Drentse Monden
Agentschap Telecom heeft vooraf vastgesteld dat
Oostermoer
storing op de LOFAR-telescoop kan worden
veroorzaakt door elektromagnetische stoorstraling
van de windturbines en reflecties van straling via de
windturbines. De initiatiefnemers van het windpark
en ASTRON hebben afspraken gemaakt over de
reductie van elektromagnetische straling.
Energiepark
Er loopt een bezwaarprocedure door Enexis over al
Pottendijk
dan niet aansluitverplichting.
N34
Onderhandelingen tussen bewonersplatforms en
initiatiefnemers verlopen nog steeds moeizaam.
Initiatiefnemers willen turbines hoger dan 149 m.,
bewoners willen dit niet. Provincie en gemeente
houden vast aan 149 m. in Structuurvisie (mits
overeenstemming met bewoners)
Zwartenbergerweg Dit project moet rekening houden met Verdrag van
Meppen en een windproject aan Duitse zijde.
(Internationale) Procedures leveren vertraging op.

C)

(Potentiële) maatregel
Een turbine die zo min mogelijk elektromagnetische
straling veroorzaakt is speciaal ontwikkeld om aan de
afspraken te voldoen. Begin 2020 zal blijken of deze
type turbine voldoet.

Zittingsdatum en uitspraak door Raad van State
moeten nog plaatsvinden.
Gemeente is nog steeds in overleg met
initiatiefnemer om impasse te doorbreken.

Mogelijk alternatief plan aan Nederlandse zijde
ontwikkelen.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

47 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 285,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
25,1 MW
Bouw (in voorbereiding)
246,4 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
45,0 MW
Totaal
316,5 MW

% Doelstelling
8,8%
87,7%
0,0%
0,0%
15,8%
112,2%

% Cumulatief
8,8%
96,5%
96,5%
96,5%
112,2%

% Doelstelling
17,3%
31,4%
63,5%
112,2%

% Cumulatief
17,3%
48,8%
112,2%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 285,5 MW
Donkergrijs
Grijs
Lichtgrijs
Totaal

Projectvermogen in MW
49,5 MW
85,8 MW
181,2 MW
316,5 MW

Conclusie:
De provincie Drenthe heeft een doelstelling van 285,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Drenthe
25,1 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor bijna 9% van de provinciale doelstelling. Ten opzichte
van 2018 is het geïnstalleerd vermogen met 3,9 MW toegenomen.
Er resteert in de provincie Drenthe een opgave van 260,4 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
246,4 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. In de provincie is 31,0 MW meer projectcapaciteit
gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 112,2% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 49,5 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 17,3% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 236,0 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is voor het grootste deel in de fase ‘Bouw in
voorbereiding’ (SDE+ toegekend). Voor 85,8 MW (projectstatus grijs) zijn er twijfels of dit tijdig
gerealiseerd kan zijn (mogelijk/deels) en 150,2 MW (projectstatus lichtgrijs) zal op basis van de afgegeven
realisatieplanning deel niet tijdig operationeel zijn. De oplossing van de knelpunten in provincie Drenthe
vergt inspanningen van alle partijen.
Het RCR-project Drentse Monden Oostermoer is vertraagd onder meer door metingen, ontwerp en het
lopende testtraject met een maatwerkturbine om het effect van de elektromagnetische stoorstraling en
reflecties van straling via de windturbines op radiotelescoop Lofar (Astron), die een belangrijke
internationale functie heeft, te minimaliseren. De testturbine die met het oog hierop werd ontwikkeld is
medio 2019 operationeel geworden.
De vergunning voor Energiepark Pottendijk is nog niet onherroepelijk.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met 171,6 MW fors afgenomen (--) tot 49,5 MW. Gegeven de stand van zaken
per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de
betrokken partijen in de provincie Drenthe tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Drenthe nog 222,0 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

48 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

GELDERLAND

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Gelderland)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Omgevingsverordening

GS

Omgevingsvisie

Windvisie

2/9/2014

Toelichting

31 december 2019
230,5 MW
minimaal 230,5
Gedeeltelijk

PS
Toelichting
19/12/2018 Omgevingsverordening 24/9/2014, meest
actuele versie heeft een actualisatieplan
vastgesteld door PS op 19 december 2018.
19/12/2018 Omgevingsvisie 9/7/2014, meest actuele
versie heeft een actualisatieplan
vastgesteld door PS op 19 december 2018.
12/11/2014 Amendement ingetrokken op 25 feb. 2015.
Het windbeleid is vanaf 19 december 2018
opgenomen als aparte beleidslijn, zie
https://www.gelderland.nl/omgevingsvisieactueel

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De provincie faciliteert een zoekproces voor gemeenten/regio's om tot goede locaties te komen.
Traject Omgevingsvisie/-verordening: PS hebben de Omgevingsvisie (hoofdlijnen) op 9 juli 2014
vastgesteld. De Omgevingsverordening (regels) is op 24 september 2014 vastgesteld. De omgevingsvisie
en –verordening zijn geactualiseerd vastgesteld door PS op 19 december 2018.
Windvisie/Beleidslijn Windenergie: de provincie Gelderland heeft gezocht naar locaties voor windenergie
met draagvlak bij gemeenten. Deze zijn vastgelegd in de “Windvisie provincie Gelderland”, een eerste
uitwerking van de Omgevingsvisie. In 2018 is de Windvisie omgezet naar een aparte beleidslijn, Beleidslijn
Windenergie. Voor deze windvisie is ook een MER gemaakt, waarin de locaties op milieuaspecten zijn
beoordeeld. De windvisie/beleidslijn omvat 22 locaties (voorkeurs-alternatief), met een totaal vermogen,
geactualiseerd voor 2019, van 276,45 MW.
De provincie ondersteunt gemeenten, initiatiefnemers maar vooral burgerinitiatieven actief in de verdere
ontwikkeling van windparken o.a. door procesondersteuning, inzet 3D visualisatie, voorfinanciering van
onderzoeken e.d.
Om realisatie van gemeentelijke/regionale doelstellingen en overig gedragen (burger)-initiatieven buiten
de vastgestelde locaties (en uitsluitingsgebieden) te faciliteren, is door de provincie aanvullend beleid
geformuleerd dat realisatie van windturbines (waaronder ook solitaire turbines) mogelijk maakt. De
beoordeling of solitaire windturbines passend zijn laat de provincie aan de betreffende gemeente.
De provincie heeft tot en met 2020 nog niet te maken met vervanging of sanering van windturbines. De
operationele levensduur van windturbines is vaak minimaal 20 jaar. Gelet op het bouwjaar van de eerste
windturbines die bijdragen aan de gemaakte afspraak in Gelderland (2005) en het jaar waarin de
doelstelling bereikt moet worden (2020) speelt krimp hiervoor geen rol. De provincie heeft tevens geen
geluid gehoord dat bestaande windturbines aan het eind van de subsidieperiode vervangen worden.

| Definitief |

van

49 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Gelderland

Oldebroek

Lichtgrijs

Oude
IJsselstreek
Zaltbommel

Lichtgrijs

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Zutphen
Duiven
Harderwijk
Nijmegen
Overbetuwe
Beuningen
Culemborg
Lingewaard
Maasdriel
Nijmegen
Nijmegen

14,4

0,0

14,4

Geen

(2023)

33,0

0,0

33,0

PCR

(2023)

11,0

0,0

11,0

GCR
GCR

(2023)
(2023)

10,8
8,0

0,0
0,0

10,8
8,0

GCR
Geen

(2023)

7,2
2,5

0,0
0,0

7,2
2,5

0,0
0,0
0,0

4,8

(2023)

4,8
16,0
24,0

Windpark Bommelerwaard-A2
(vh. Spoor A2)°
Windpark IJsselwind
Rioolwaterzuiveringsinstallatie
Duiven
Uitbreiding Lorentz
De Grift Oosterhout - 5e
turbine°
Park 15 - Rietgraaf/Oosterhout
WP Beuningen
Windwinning CulemborgPavijen
Caprice
WP A2 - Lage Rooijen
Langs A73
TPN-West
Totaal:

GCR
GCR
GCR
GCR
GCR
Geen
Geen

(2023)
(2023)

10,0
12,0
9,6
2,4
230,5 82,4 257,4

Verschil t.o.v. doelstelling

(2023)

Voortraject

GCR

Ruimtelijke procedure

Vergunningenprocedure

10,8
46,2
13,2
14,4
7,0

GCR
GCR
PCR
GCR
PCR

Gerealiseerd

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0

Windpark AVRI°
Windpark Deil°
Bijvanck°
Kleefsewaard-Koningspleij
De Groene Delta (ENGIEterrein)
WP Hattemerbroek/
Oldebroek°
Den Tol

Doelstelling
(2023)
(2023)

10,8
46,2
13,2
14,4
7,0

Coördinatieregeling

Project

Bouw (in voorbereiding)

Lichtgrijs

Donkergrijs

Sanering bestaand
vermogen

Lichtgrijs

Geldermalsen
Geldermalsen
Zevenaar
Arnhem
Nijmegen

Donkergrijs

Bruto projectvermogen

Donkergrijs

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

16,0
24,0

0,0
10,0
0,0
12,0
0,0
9,6
0,0
2,4
0,0 168,9 14,5 62,0 12,0 +109,3

° Vergunningen onherroepelijk

| Definitief |

van

50 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt
KleefsewaardKoningspleij

Den Tol

(Potentiële) maatregel

Lopende beroepszaak bij Raad van State over het
aanmerken van 2 bedrijfswoningen in het
bestemmingsplan. Dit is naar mening van de Raad
van State onvoldoende aangetoond. Bestuurlijke lus
is toegepast. Zitting was op 3/12/2019. Ook het
beroep met betrekking tot de Waterwet is daar
behandeld.
Netaansluiting door Liander ligt op een kritisch pad
(Q3/2020), naar verluidt door benodigde
investeringen in het onderstation Ulft. TenneT geeft
echter aan daartoe geen aanvraag van Liander te
hebben ontvangen.
De ontheffing voor de Flora- en faunawet is nog niet
definitief. Zaak loopt bij de Raad van State.

Uitbreiding Lorentz

Draagvlak Vogelbescherming en Natuurvereniging
(ecologie) en bij tweetal recreatieondernemingen.
ILT kan geen Verklaring van Geen Bezwaar afgeven in
verband met vliegveiligheid rond Luchthaven
Lelystad. Eén kleinere windturbine had wellicht nog
gekund maar 3 hogere (voorzien tip 200 m. en rotor
150 m.) kan vooralsnog niet. Ogenschijnlijk was de
gemeente niet op de hoogte dat het luchtruim boven
Harderwijk fungeert als 'wachtruimte' voor
vliegtuigen.
De Grift Oosterhout - De geplande 5e turbine is vertraagd. De grond5e turbine
eigenaar werkt niet mee. Twee zaken moeten nog
geregeld worden 1) wiekoverslag 4e turbine en 2)
grondovereenkomst voor 5e turbine.
Park 15 Er zijn 2 turbineposities, waaronder die waar een
Rietgraaf/Oosterhout verhoogde fundering was voorzien, afgevallen. Het
project maakt een doorstart met de 2 turbines
(Lidl en K3) die ruimtelijk aansluiten op Windpark
Nijmegen. Inmiddels is er een verschil van inzicht

Langs A73
TPN-West

C)

over de grondposities tussen de initiatiefnemers/
stakeholders.
Project komt niet van de grond. Er is geen
initiatiefnemer die het wil/kan oppakken.
Project komt niet van de grond. Er is geen
initiatiefnemer die het wil/kan oppakken.

Uitspraak Raad van State afwachten.

Afstemming over mogelijkheden, rollen en
verantwoordelijkheden om afspraken en tijdige
realisatie te borgen.

Overleg met RVO en provincie over mogelijkheden
voor versnelling heeft geleid tot het inzetten van de
landsadvocaat namens Rijk en Provincie
(aangemerkt als belanghebbende vanwege
handhavende rol).
Inzetten op optimaal omgevingsmanagement.
Overleg tussen stakeholders.

Er zijn diverse aanbiedingen gedaan. Als het laatste
voorstel niet wordt geaccepteerd kan de gedoogprocedure worden ingezet.
Het is een juridisch complexe situatie die in goed
overleg moet worden opgelost. Een oplossing wordt
niet op korte termijn voorzien.

Alternatieve of reservelocatie ontwikkelen.
Alternatieve of reservelocatie ontwikkelen.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteam

| Definitief |

Reactie
Geen

van

51 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 230,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
82,4 MW
Bouw (in voorbereiding)
168,9 MW
Vergunningenprocedure
14,5 MW
Ruimtelijke procedure
62,0 MW
Voortraject
12,0 MW
Totaal
339,8 MW

% Doelstelling % Cumulatief
35,7%
35,7%
73,3%
109,0%
6,3%
115,3%
26,9%
142,2%
5,2%
147,4%
147,4%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 230,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
152,6 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
187,2 MW
Totaal
339,8 MW

% Doelstelling
66,2%
0,0%
81,2%
147,4%

% Cumulatief
66,2%
66,2%
147,4%

Conclusie:
De provincie Gelderland heeft een doelstelling van 230,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Gelderland
82,4 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor bijna 36% van de provinciale doelstelling. Ten opzichte
van 2018 is het geïnstalleerd vermogen gelijk gebleven.
Er resteert in de provincie Gelderland een opgave van 148,1 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
168,9 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 109,3 MW meer projectcapaciteit gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 147,4% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 152,6 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 66,2% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 77,9 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is weliswaar in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+
toegekend/aangevraagd) maar zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn
(projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de knelpunten in provincie Gelderland vergt inspanningen van
alle partijen.
Het beeld over het afgelopen jaar in de provincie Gelderland laat weinig (grote) verschuivingen zien met
het oog op de doelstelling 2020. Maar de projectenpijplijn in de provincie Gelderland stroomt wel degelijk
door. Voor de Windpark De Groene Delta (Engie), Windpark IJsselwind en het nieuwe windproject op de
Rioolwaterzuiveringsinstallatie Duiven is in 2019 SDE+ verworven/ aangevraagd. Een aantal projecten is
nog in afwachting van uitspraken van de Raad van State. De projecten in het voortraject stagneren in de
ontwikkeling en raken ook uit zicht van realisatie in 2023. Maar anticiperende daarop zijn er ook een 5-tal
nieuwe en voortvarende projecten aan deze editie van de monitor toegevoegd (70 MW netto), waarmee
het deel projectcapaciteit boven de doelstelling is gestegen tot 109,3 MW.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met een marginale toename van 0,5 MW nagenoeg gelijk gebleven (=) op
152,6 MW. Gegeven de stand van zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de
volledige doelstelling voor 2020 door de betrokken partijen in de provincie Gelderland tijdig zal worden
gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Gelderland nog 147,2 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van
de audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

52 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

LIMBURG

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Limburg)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) § 5.5.5

31 december 2019
95,5 MW
95,5 MW
Gedeeltelijk

GS
Toelichting
6/5/2014

PS
12/12/2014

Toelichting

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
Er zijn 19 gemeenten in Limburg waar windturbines conform het “Provinciaal Omgevingsplan Limburg
2014” (POL2014) zouden kunnen worden geplaatst, deze liggen buiten de uitsluitingsgebieden. In het
POL2014 is er door PS van Limburg voor gekozen het voortouw van de planvorming van windturbines te
leggen bij de gemeenten. De Provincie ondersteunt gemeenten actief hierbij. Dit gebeurt door de inzet van
het Versnellingsteam Energie, waarmee expertise en dus ook capaciteit wordt geleverd. Tevens
ondersteunt de Provincie bij generiek onderzoek en het organiseren van kennisdagen. De aanpak kent de
volgende stappen, die geheel of gedeeltelijk met gemeenten zijn doorlopen:
1. Uitnodigen van gemeenten;
2. Uitgangspunten (waar en hoe) vaststellen voor gemeentelijke medewerking;
3. Werkafspraken vastleggen in een bestuursovereenkomst;
4. Projectinitiatie;
5. Planuitwerking en -procedures;
6. SDE+, beroep en bouwvoorbereiding;
Projecten Midden-Limburg
In de gemeenten Peel en Maas, Leudal, Nederweert en Weert zijn al de bovenstaande stappen doorlopen
resp. in uitvoering. Tussen deze gemeenten bestaat een intergemeentelijke samenwerking voor
windenergie, hetgeen betekent dat de aanpak veel overeenkomsten heeft en dat ook de besluitvorming
met elkaar in de pas loopt. In 2018 hebben alle gemeenten de omgevingsvergunning afgegeven. Voor alle
projecten is in 2018 SDE+ aangevraagd. Alle projecten hebben een positieve toekenning gekregen.
Het project Heibloem is gestart met de infrastructurele werken ter voorbereiding voor de bouw. Verwacht
wordt dat turbines rond de zomer 2020 operationeel zijn.
Behoudens het project Heibloem is bij alle projecten beroep en/of hoger beroep ingesteld. De Raad van
State heeft zich in 2019 positief uitgesproken over de projecten Ospeldijk in Nederweert (27-2-2019) en
Windpark Weert te Weert (2-10-2019). Ospeldijk en Weert zijn gestart met de verdere bouwvoorbereiding.
Beide projecten verwachten in de eerste helft van 2021 operationeel te zijn.
Windproject Greenport Venlo
Voor de realisatie van de windopgave is windpark Greenport Venlo van belang. Daarom heeft de Provincie
Limburg in 2018 een PIP opgesteld en een omgevingsvergunning afgegeven. Dit besluit is eveneens
aangevochten, de Raad van State heeft op 18-12-2019 positief geoordeeld over de besluitvorming en de
vergunning en het PIP zijn daarmee onherroepelijk. Gelet op de lange rechtelijke procedure is door
initiatiefnemer uitgesproken dat realisatie in 2020 niet langer mogelijk is.
Overige projecten
Het project Holtum-Noord te Sittard-Geleen is nog in de fase van planvorming en is een project dat niet
beoogt bij te dragen aan de opgave in 2020. Er is in 2019 veel geïnvesteerd in het contact met wijk- en
dorpsraden en met de burgers in de omgeving. Er is in 2019 een actiegroep opgericht (BLOW-HN) dat dit
project wil voorkomen. De start van de vergunningsprocedure wordt verwacht in 2020.

| Definitief |

van

53 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

In Landgraaf is het project Abdisschenbosch in verkenningsfase. Er is overleg gestart met de omgeving. Er
dient nog onderzoek te worden uitgevoerd naar de haalbaarheid van dit project. Het betreft onderzoek
naar de effecten op radar en vliegverkeer van de nabijgelegen vliegbasis Geilenkirchen. Inmiddels is
bekend geworden dat het Rijk voornemens is belemmeringen gebieden te gaan opnemen in het Rarro
(mogelijk in maart 2020), waarin een wettelijke toets door het ministerie van Defensie in het vooruitzicht
is gesteld. Onduidelijk is of hiermee meer duidelijk komt over de (on)mogelijkheden voor dit project op het
gebied van luchtvaartbelemmeringen inzake buitenlandse vliegvelden.
In Wellsmeer wordt gewerkt aan de planvoorbereiding van een energielandschap waar grootschalig met
zon-pv en windturbines hernieuwbare energie opgewekt zal worden. Er is voorzien in de plaatsing van
thans 4 windturbines. Besluitvorming over de hoofdlijnen van dit plan heeft in 2019 plaatsgevonden. De
keuzevrijheid uit types windturbines wordt beperkt door de radar van Volkel, zie verderop.
Knelpunten
(zie onderdeel Projectknelpunten; Onderdeel B)
Windopgave
De lange rechtsprocedure in combinatie met de huidige besteltijden betekenen dat de kans op volledige
realisatie van de windopgave in Limburg in 2020 in tegenstelling tot de conclusie in de monitor van 2018
onwaarschijnlijk is. Heibloem met 9 MW komt na verwachting wel tijdig in productie. Dat telt met de
bestaande windturbines op tot 21,5 MW. Dat is een tekort van 74 MW. In 2021 zal bij positieve besluiten
door de rechter nog 91 MW in productie komen.

| Definitief |

van

54 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)

Projecten: Limburg

Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs
Lichtgrijs

Geen
PCR
GCR
GCR
Geen
Geen
Geen

(2023)0
(2023)
(2023)0
(2023)
(2023)
0,0
0,0
0,0
95,5

9,0

0,0 11,5
0,0 21,0
0,0 34,0
0,0 16,0
0,0 12,3
0,0
9,0
0,0
9,0
0,0
0,0
12,3 121,8

Verschil t.o.v. doelstelling

Vergunningenprocedure

0,0

9,0

0,0

0,0 11,5
0,0 21,0
0,0 34,0
0,0 16,0
0,0 12,3
0,0
0,0
0,0
0,0 103,8

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
+38,6

Voortraject

Ruimtelijke procedure

Windpark Kookepan
Windpark Egchelseheide
Greenport Venlo°
Windpark Ospeldijk°
Windpark Weert°
Windpark Sittard-Geleen
Windpark Abdissenbosch
Parkstad
Totaal:

0,0

Bouw (in voorbereiding)

Leudal
Peel en Maas
Venlo
Nederweert
Weert
Sittard-Geleen
Landgraaf
Heerlen

Lichtgrijs

0,0

Sanering bestaand
vermogen

Lichtgrijs

Geen
Geen

Bruto projectvermogen

Windpark Heibloem°

Gerealiseerd

Project

Leudal

Doelstelling

Gemeente

Donkergrijs

Coördinatieregeling

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

9,0

0,0

9,0

9,0
0,0
9,0

° Vergunningen onherroepelijk

Projectknelpunten:
Projectnaam
Greenport Venlo
Windpark Abdissenbosch
Greenport Venlo en
Windpark Ospeldijk

Windpark Egchelseheide en
Windpark Kookepan

| Definitief |

Knelpunt
(Potentiële) maatregel
Uitspraak Raad van State kwam pas eind 2019 AWACS basis
Gesprekken tussen Defensie (Navo) en
provincie.
Rechtbank: De gerechtelijke procedures
kennen lange doorlooptijden, ondanks het
feit dat de Crisis en Herstelwet van toepassing
is. Tussen het moment van besluit bevoegd
gezag en de uitspraak van de Raad van State
zit in de projecten een periode van 7
maanden (Ospeldijk) tot meer dan een jaar
(Venlo).
Rechtbank: Voor de projecten Egchelseheide en Kookepan loopt een niet-gecoördineerde
procedure, waardoor er sprake is van een
beroepsprocedure bij de rechtbank en een
hoger beroep bij de Raad van State. Het
besluit van de gemeente Peel en Maas voor
Egchelseheide dateert van 5-3-2018. Op 13-22019 was er een uitspraak door de rechtbank.
Op 4-11-2019 vond de zitting bij de Raad van
State plaats. In totaal al 18 maanden sinds het
genomen besluit. Daar kan nog ca. 3
maanden bij opgeteld worden voor de
uitspraak door de Raad van State. Hetzelfde
lot valt de Kookepan ten deel waar de zitting
bij de Raad van State op 4-1-2020 is. De
doorlooptijden bij de rechtbank betekenen
soms dat de aangevraagde windturbines door
marktontwikkelingen niet meer leverbaar zijn.

van

55 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Windparken in Venray

Algemeen

Algemeen

Algemeen

C)

Ook zijn nieuwe turbinetypen beschikbaar
gekomen die voor ontwikkelaars soms een
aantrekkelijk of noodzakelijk alternatief
vormen. Dit kan betekenen dat de vergunning
moet worden gewijzigd. Dit zijn wijzigingen
van ondergeschikte aard, maar vragen wel
extra tijd voordat tot bestelling kan worden
overgegaan.
Het voorziene medegebruik van de radar van
vliegbasis Kleine Brogel biedt geen oplossing
voor de mogelijkheden van windenergieprojecten in Venray. De ligging van de zo
geheten ‘controlezone’ rond vliegbasis De
Peel vereist een strengere toetsing (500
voet). De inzet van de radar van Kleine Brogel
biedt hiervoor geen afdoende oplossing.
Hiermee is plaatsing van turbines in het
overgrote deel in deze gemeente niet
mogelijk. De plaatsingsmogelijkheden voor
windturbines in Limburg wordt hierdoor
beperkt. Het landschap in Venray leent zich
vanwege de ruime verkaveling in beginsel
voor de plaatsing van turbines
(voorkeursgebied).
Levertijd: Er zijn aanzienlijke levertijden bij de
leveranciers van windturbines van ca. 1 jaar
vanaf het moment van bestellen.
Radar: Projecten in Limburg ondervinden
beperkingen door de enkelvoudige
radardekking van de radar te Volkel.

Veiligheid: De plaatsing van windturbines op
bedrijventerreinen wordt beperkt door de
regelgeving voor veiligheid. De regels
hierover zijn complex en niet altijd eenduidig
te interpreteren. Juist bedrijventerreinen
worden door velen gezien als geschikte
locaties voor windturbines.

-

-

Het door het Rijk in 2017 toegezegde
onderzoek naar oplossingen lijkt voor
Limburg perspectief te bieden. In het
bijzonder het medegebruik van de radar
van de Belgische vliegbasis Kleine Brogel
leidt tot een significante betere radardekking. De verwachting is dat eind 2019
begin 2020 de samenwerking met België en
effectuering van het gebruik tot stand
komt. Als de tijdsplanning wordt gehaald
biedt dit voor de projecten die zich in de
bouw in voorbereiding/aanbesteding
bevinden nog perspectief, omdat hierdoor
de keuzevrijheid bij de aankoop van een
turbinetype toeneemt. Dit biedt een kans
voor projectoptimalisatie. Nieuwe
projecten zullen een grotere
ontwerpvrijheid krijgen.
-

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

56 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 95,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
12,3 MW
Bouw (in voorbereiding)
103,8 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
9,0 MW
Voortraject
9,0 MW
Totaal
134,1 MW

% Doelstelling
12,8%
108,7%
0,0%
9,4%
9,4%
140,4%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 95,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
21,3 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
112,8 MW
Totaal
134,1 MW

% Doelstelling % Cumulatief
22,3%
22,3%
0,0%
22,3%
118,1%
140,4%
140,4%

% Cumulatief
12,8%
121,5%
121,5%
130,9%
140,4%

Conclusie:
De provincie Limburg heeft een doelstelling van 95,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Limburg
12,3 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor bijna 13% van de provinciale doelstelling. Ten opzichte
van 2018 is het geïnstalleerd vermogen gelijk gebleven.
Er resteert in de provincie Limburg een opgave van 83,2 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Eind 2019
is er 103,8 MW in de fase ‘Bouw in voorbereiding’. De provincie heeft 38,6 MW meer projectcapaciteit
gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 140,4% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 21,3 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 22,3 % van de overeengekomen doelstelling. De resterende 74,2 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is weliswaar in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+
toegekend) maar zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn (projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de knelpunten in provincie Limburg vergt inspanningen van alle
partijen.
Het beeld over het afgelopen jaar in de provincie Limburg laat weinig (grote) verschuivingen zien met het
oog op de doelstelling 2020. De in de vorige editie gerapporteerde versnelling in Limburg, is door RVO
gecorrigeerd voor het feit dat een aantal voor de doelstelling belangrijke projecten nog niet onherroepelijk
zijn en daarbij de uitgebreide beroep- en bezwaarprocedures blijken te volgen. De doorlooptijden hiervoor
in het spoorboekje Rijk-IPO zijn langer. Voor een paar projecten speelt de lange doorlooptijd van
gerechtelijke procedure en/of leveringsproblemen van turbines. Hierdoor heeft RVO de projecten
afgewaardeerd naar een lagere categorie van haalbaarheid (lichtgrijs).
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met een marginale toename van 1,0 MW nagenoeg gelijk gebleven (=) op
21,3 MW. Gegeven de stand van zaken per 31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de
volledige doelstelling voor 2020 door de betrokken partijen in de provincie Limburg tijdig kan worden
gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Limburg nog 94,8 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

57 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

OVERIJSSEL

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Overijssel)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
GS
Herziene Omgevingsvisie “Beken kleur” (pag.
130, 131) en –verordening (bijlage 7,8)
Kaart behorend bij actualisatie Omgevingsvisie
en Omgevingsverordening

31 december 2019
85,5 MW
Minimaal 85,5 MW (meer is mogelijk)
Gedeeltelijk

Toelichting

PS
Toelichting
12/4/2017
12/4/2017

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
De Omgevingsvisie Overijssel beschrijft de ruimtelijke kaders voor windenergie en de rol van de provincie.
In Overijssel wordt daartoe onderscheid gemaakt in de volgende gebieden:
Kansrijke zoekgebieden; ten noorden van de Vecht, tussen Staphorst-Zwolle en Hardenberg. In deze
gebieden maakt de provincie prestatieafspraken met gemeenten voor de bovenlokale ontwikkeling van
windenergie.
Uitgesloten gebieden: Natuur Netwerk Nederland (NNN; voorheen EHS), Laagvliegroutes en funnels, de
Nationale Parken en de Nationale Landschappen.
Overige gebieden: In deze gebieden zijn initiatieven voor windenergie mogelijk als er sprake is van een
goede landschappelijke inpassing op basis van de aanwezig gebiedskenmerken.
Voor elke situatie, windmolens in het buitengebied en op bedrijventerreinen, geldt het uitgangspunt van
een goed landschappelijk ontwerp. De Kwaliteitsimpuls Groene Omgeving en de Catalogus
Gebiedskenmerken worden daarbij als uitgangspunt gehanteerd.
Vanuit provinciaal belang wordt invulling gegeven aan het organiseren van draagvlak voor de
energietransitie. Werken aan inzicht in nut en noodzaak van de energietransitie en ruimtelijke effecten
wordt daarbij als eerste stap beschouwd. De gemeente is het bevoegde gezag voor de planologische
afweging op basis van concrete projecten.
De herziening van de Omgevingsvisie Overijssel “Beken Kleur” is op 12 april 2017 door Provinciale Staten
van Overijssel vastgesteld. De belangrijkste wijziging wat betreft windenergie was hierbij het loslaten van
de zogenaamde clustereis van maximaal vier molens in het buitengebied.
In het dit jaar gesloten coalitieakkoord “Samen bouwen aan Overijssel 2019-2023” heeft het College van
Gedeputeerde Staten uitgesproken zich te verbinden aan de landelijke beleidsdoelen op het gebied van
klimaatbeleid en energietransitie.
“Het college bekijkt op welke wijze de provincie met ons ruimtelijk instrumentarium (Omgevingsvisie) bij
kunnen dragen aan het stimuleren van de energietransitie en initiatieven van onderop. Daarbij blijven wij
sturen op de uitgangspunten: ruimtelijke kwaliteit, maatschappelijke betrokkenheid en ecologische
effecten. Het gaat om een goede verdeling tussen de lusten en lasten. Bij maatschappelijke betrokkenheid
denken wij aan: betrokkenheid bij totstandkoming van plannen, mogelijkheid tot participeren (aandelen)
en het terug laten vloeien van investeringen in het gebied. Overijssel blijft de “Tuin van Nederland”. Op
basis van deze uitgangspunten herijken wij de uitsluitingsgebieden voor windenergie”.
NB Vanuit het programma Nieuwe Energie Overijssel wordt ingezet op het bereiken van 20% hernieuwbare
energie in 2023. Het programma wil lokale initiatieven nog sterker steunen.

| Definitief |

van

58 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Overijssel

Lichtgrijs

Ommen
Dalfsen
Staphorst

0,0 9,4
0,0 8,4
0,0 13,5
0,0 31,3

Verschil t.o.v. doelstelling

0,0

0,0
0,0
0,0
0,0 0,0 +3,3

Voortraject

Bouw (in voorbereiding)

Sanering bestaand
vermogen

Bruto projectvermogen

Gerealiseerd

Doelstelling 2020

Coördinatieregeling

De Veenwieken Ommen°
PCR
0,0 0,0 9,4
Nieuwleusen synergie°
GCR (2023) 0,0 8,4
WP Bovenwind (vh. Staphorst WDS)
GCR (2023) 0,0 13,5
Totaal:
85,5 57,5 31,3

Ruimtelijke procedure

Lichtgrijs

Vergunningenprocedure

Donkergrijs

Project

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

° Vergunningen onherroepelijk

Projectknelpunten:
Projectnaam Knelpunt
n.v.t.
n.v.t.

C)

(Potentiële) maatregel
n.v.t.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

59 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 85,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
57,5 MW
Bouw (in voorbereiding)
31,3 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
0,0 MW
Totaal
88,8 MW

% Doelstelling
67,3%
36,6%
0,0%
0,0%
0,0%
103,9%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 85,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
66,9 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
21,9 MW
Totaal
88,8 MW

% Doelstelling % Cumulatief
78,2%
78,2%
0,0%
78,2%
25,6%
103,9%
103,9%

% Cumulatief
67,3%
103,9%
103,9%
103,9%
103,9%

Conclusie:
De provincie Overijssel heeft een doelstelling van 85,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in Overijssel
57,5 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor ruim 67% van de provinciale doelstelling. Ten opzichte
van 2018 is het geïnstalleerd vermogen met 21,0 MW toegenomen.
Er resteert in de Overijssel een opgave van 28,0 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van 31,3 MW is de
bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 3,3 MW meer projectcapaciteit gepland dan
strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 103,9% uit komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 66,9 MW operationeel vermogen haalbaar is. Dit
komt neer op 78,2% van de overeengekomen doelstelling. De resterende 18,6 MW die minimaal nodig is
voor realisatie van de doelstelling is weliswaar in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+ toegekend/
aangevraagd) maar zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn
(projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de knelpunten in provincie Overijssel vergt inspanningen van
alle partijen.
De projectenpijplijn in Overijssel loopt gestaag door. De projecten Spoorwind (Hopieve) en Veenwieken B
in Hardenberg zijn in 2019 operationeel geworden. Voor windpark Bovenwind (Staphorst) is SDE+
verkregen/aangevraagd en is een procedure bij Raad van State gestart. Het lijkt er op dat de coöperatieve
aanpak goed aanslaat in de provincie.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie met 8,4 MW afgenomen (-) tot 66,9 MW. Gegeven de stand van zaken per
31/12/2019 is het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de betrokken
partijen in de provincie Overijssel tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Overijssel nog 21,9 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

60 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

UTRECHT

A)

Onderdeel beleidsinformatie (bron: provincie Utrecht)

Datum:
Afspraak aantal MW in 2020:
Capaciteit gereserveerd:
Gedeelde visie provincie en gemeenten?
Plandocumenten:
Document
Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie
(PRS) 2013-2028
Provinciale Ruimtelijke Verordening
(PRV) 2013
Herijking Structuurvisie

31 december 2019
65,5 MW
65,5 MW
Ja

GS Toelichting

PS Toelichting
4/2/2013 Herziening in jan. 2014; in
november 2014 vastgesteld.
4/2/2013 Herziening in jan. 2014; in
november 2014 vastgesteld.
12/12/2016 Vastgesteld.

Hoe ruimtelijke reservering wordt geoperationaliseerd (bron: provincie):
In april 2020 zal de Provinciale Omgevingsvisie Utrecht ter visie worden gelegd. Deze vervangt de huidige
Provinciale Structuurvisie. Er wordt meer ruimte geboden voor zowel windenergie als zonnevelden. Er
worden, in het concept, aan windenergie geen bovenwettelijke of anderszins extra voorwaarden gesteld.
De wettelijke beperkingen (met name vanuit natuur en milieubepalingen) begrenzen al sterk de
mogelijkheden in de provincie. Er wordt nadrukkelijk aangesloten bij het door de RES in 2020 aan te
leveren bod. De ontwerp-omgevingsvisie biedt ruimte aan de RES te komen tot een bod en biedt
anderzijds de kaders waarbinnen een bod moet plaatsvinden. De kaders worden met name ingegeven door
wettelijke bepalingen vanuit milieu, stiltegebieden en natuurwaarden. Conform het coalitieakkoord geeft de
provincie aan dat daar waar locaties ruimtelijk aanvaardbaar zijn, maar waaraan desondanks geen
medewerking wordt verleend, zij haar ruimtelijk instrumentarium kan inzetten.

| Definitief |

van

61 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

B)

Onderdeel projectinformatie (bron: RVO)
Projecten: Utrecht

0,0 20,0
0,0
0,0
0,0
0,0 20,0

0,0

Verschil t.o.v. doelstelling

20,0
6,0
9,0
10,0
45,0

Voortraject

0,0
0,0
0,0
0,0
34,1

Vergunningenprocedure

Bouw (in voorbereiding)

(2023)
0,0
0,0
0,0
65,5

Ruimtelijke procedure

Totaal:

Sanering bestaand
vermogen

Coördinatieregeling
Geen
Geen
Geen
Geen

Bruto projectvermogen

Lichtgrijs

Windpark Goyerbrug
Isselt
Knooppunt Hoevelaken
Rijnenburg

Gerealiseerd

Lichtgrijs

Houten
Amersfoort
Amersfoort
Utrecht

Doelstelling

Lichtgrijs

Project

Lichtgrijs

Gemeente

Projectstatus door RVO

Netto vermogen

0,0

6,0
9,0
10,0
25,0

0,0
0,0
0,0
0,0
+13,6

Projectknelpunten:
Projectnaam
Knelpunt

(Potentiële) maatregel

Windpark-Goyerbrug

Initiatiefnemer in gesprek met de netbeheerder.

Isselt
Knooppunt
Hoevelaken
Rijnenburg

C)

Netaansluiting: Nog niet duidelijk op welke locatie
het park op het net kan worden aangesloten.
Procedure: Vergunningen zijn nog niet
onherroepelijk, beroep is nog mogelijk bij de
Rechtbank en bij de Raad van State.
Windpark wordt gekoppeld aan andere
ontwikkelingen in de omgeving.
Windpark wordt gekoppeld aan andere
ontwikkelingen in de omgeving.
Inrichtingsplan voor deze twee polders mede
afhankelijk van woningbouwplannen. Veel
weerstand vanuit omliggende kernen/gemeenten.

Geen; procedures moeten doorlopen worden.

Provincie gaat in gesprek met gemeente.
Provincie gaat in gesprek met gemeente.
Integraal gebiedsproces waarbij meerdere opgaves
worden meegenomen en afstemming met
buurgemeenten plaatsvindt.

Reacties Stakeholders (bron: inbreng stakeholders via kernteamleden)

Stakeholder
Overige kernteamleden

| Definitief |

Reactie
Geen

van

62 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

D)

Samenvatting en conclusie RVO 2019

Verdeling naar projectfase ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 65,5 MW
Projectvermogen in MW
Gerealiseerd
34,1 MW
Bouw (in voorbereiding)
20,0 MW
Vergunningenprocedure
0,0 MW
Ruimtelijke procedure
0,0 MW
Voortraject
25,0 MW
Totaal
79,1 MW

% Doelstelling
52,0%
30,5%
0,0%
0,0%
38,2%
120,7%

Verdeling naar projectstatus ten opzichte van doelstelling 2020:
Doelstelling 65,5 MW
Projectvermogen in MW
Donkergrijs
34,1 MW
Grijs
0,0 MW
Lichtgrijs
45,0 MW
Totaal
79,1 MW

% Doelstelling % Cumulatief
52,0%
52,0%
0,0%
52,0%
68,7%
120,7%
120,7%

% Cumulatief
52,0%
82,5%
82,5%
82,5%
120,7%

Conclusie:
De provincie Utrecht heeft een doelstelling van 65,5 MW. Aan het eind van 2019 stond in de provincie
Utrecht 34,1 MW geïnstalleerd vermogen; dat is goed voor 52,0% van de provinciale doelstelling. Ten
opzichte van 2018 is het geïnstalleerd vermogen gelijk gebleven.
Er resteert in de provincie Utrecht een opgave van 31,4 MW (Netto) voor de doelstelling 2020. Van
20,0 MW is de bouw gestart dan wel in voorbereiding. De provincie heeft 13,6 MW meer projectcapaciteit
gepland dan strikt benodigd voor de doelstelling in 2020, waardoor het totaal op 120,7% komt.
Door RVO wordt op basis van deze monitor ingeschat dat 34,1 MW operationeel vermogen in 2020
haalbaar is. Dit komt neer op 52,1% van de overeengekomen doelstelling. Van de resterende 31,4 MW die
minimaal nodig is voor realisatie van de doelstelling is 20 MW in de fase ‘Bouw in voorbereiding’ (SDE+
toegekend/aangevraagd) maar zal op basis van de afgegeven realisatieplanning niet tijdig operationeel zijn
(projectstatus lichtgrijs). De overige 14,1 MW is nog in het voortraject en zal ook niet tijdig operationeel
zijn (projectstatus lichtgrijs). De oplossing van de knelpunten in de provincie Utrecht vergt inspanningen
van alle partijen.
Het beeld over het afgelopen jaar in de provincie Utrecht laat geen verschuivingen zien met het oog op de
doelstelling 2020. Windpark Goyerbrug (20 MW) is weliswaar doorontwikkeld naar de fase ‘Bouw in
voorbereiding’ (SDE+ toegekend/aangevraagd) maar de vergunning is nog niet onherroepelijk. Rondom de
ontwikkeling van Energiepark Rijnenburg loopt een (politieke) discussie waarbij ook concurrerende
ruimtelijke aanspraken worden gemaakt met betrekking tot de woningbouwopgave. Niet alles kan. Met het
verstrijken van de tijd is realisatie van de doelstelling 2020 in de provincie zodanig buiten bereik geraakt
dat ook haalbaarheid van de provinciale doelstelling in 2023 binnen de eigen provincie onder druk staat.
Ten opzichte van de vorige editie van deze monitor is op basis van de audit van RVO de haalbaarheid van
de opgave in de provincie gelijk gebleven (=) op 34,1 MW. Gegeven de stand van zaken per 31/12/2019 is
het volgens RVO onwaarschijnlijk dat de volledige doelstelling voor 2020 door de betrokken partijen in de
provincie Utrecht tijdig zal worden gerealiseerd.
Op basis van de status van het projectenoverzicht (deel B) kan er tot en met 2023 conform de audit van
RVO in de provincie Utrecht nog 20,0 MW (Netto) additioneel worden gerealiseerd, ten opzichte van de
audit op 31/12/2019.

| Definitief |

van

63 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Verantwoording

Herkomst informatie
Als uitgangspunt voor deze Monitor Wind op Land is de voorgaande editie (2018) genomen. De
samenstelling van deze monitor is via onderstaande stappen tot stand gekomen.
Deskresearch geïnstalleerd vermogen
RVO heeft het operationeel vermogen per provincie zo nauwkeurig mogelijk geactualiseerd tot en met
31/12/2019. Voor de bepaling van het operationeel vermogen in deze monitor heeft RVO de eigen
Database WOL, data van Windstats (Bosch en Van Rijn6) en projectdata uit de SDE+ regeling als basis
genomen. Verder zijn de data daar waar mogelijk vergeleken met data van CertiQ (niet openbaar).
Een belangrijk verschil tussen data van Windstats en RVO is dat eerstgenoemde partij een turbine
meetelt wanneer de windturbine fysiek is opgericht terwijl RVO deze niet eerder meetelt als
geïnstalleerd vermogen dan wanneer een windturbine is geïnstalleerd en daadwerkelijk elektriciteit
levert aan het net, bevestigd door een CertiQ-verklaring. Vooral voor nieuwe projecten die rond de
jaargrens worden gebouwd, kan dat leiden tot verschillen tussen Windstats en RVO.
Diepte-interviews (360° feedback)
RVO heeft, conform de aanpak in eerdere edities van deze monitor, gedurende het afgelopen jaar
informatie opgehaald bij relevante stakeholders rondom de verschillende (fases van) wind op land
projecten in Nederland. Veel informatie is opgehaald bij de provinciale windcoördinatoren (BLOW-co’s)
maar ook is gesproken met initiatiefnemers/ projectontwikkelaars (waaronder energiecoöperaties),
gemeenten, (RCR-)projectleiders, Bureau Energie Projecten, adviesbureaus, (provinciale) natuur en
milieuorganisaties, netbeheerders, enz.
Ter voorbereiding en aanvullend op de diepte-interviews scant RVO ontwikkelingen in de projecten via
(thematische) digitale nieuwsbrieven/media.
Vertrouwelijk karakter
Projectinformatie, onder meer verkregen van initiatiefnemers/projectontwikkelaars, is soms zeer
concurrentiegevoelig. In de gesprekken kan ook informatie zijn gewisseld die politiek/bestuurlijk
gevoelig kan liggen. De gesprekken in het kader van deze monitor hebben daarom een vertrouwelijk
karakter meegekregen. Zonder nadrukkelijke toestemming van de betreffende partijen mag RVO deze
informatie niet delen met derden.
Uitgangspunten
Informatie over reserveprojecten en ook projectinitiatieven die buiten de provinciale visies vallen, is
buiten beschouwing van deze monitor gelaten.
In de monitor kijken we vooral naar het netto opgesteld vermogen. Dit netto vermogen is voor de
doelstelling het toegevoegde vermogens in Megawatt (MW), waarin de effecten van toekomstige
sanering, al zijn verwerkt. In de projectenlijst per provincie is zowel brutovermogen (nieuw te
bouwen), saneringsvermogen en netto toe te voegen vermogen aangegeven. In deze monitor worden
ook tijdelijke effecten als gevolg van paralleldraaien doorgerekend voor de doelstelling 2020.
Dataverwerking en analyse
RVO heeft alle verzamelde informatie uit verschillende bronnen in een relationele database bijeengebracht. Daartoe zijn zoveel mogelijk relevante variabelen als projectnaam, projectlocatie
(gemeente), projectvermogen, projectfase, projectknelpunten, et cetera uniform vastgelegd.

6

RVO heeft een gegevens leveringsovereenkomst gesloten met Bosch en van Rijn, met een verplichting tot maximale inspanning om de te leveren
data zo compleet en accuraat mogelijk te laten zijn.

| Definitief |

van

64 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Afwegingskader en indeling van projecten
RVO heeft per opgenomen project beoordeeld of tijdige realisatie (uiterlijk eind 2020 operationeel)
redelijkerwijs haalbaar is. Daartoe is een Afwegingskader ontwikkeld (zie ook nadere toelichting in de
bijlage). Dit kader biedt een (RVO) standaard benadering om haalbaarheid van tijdige realisatie van
projecten te vertalen naar een indeling in 3 categorieën die de projectstatus7 aangeven: donkergrijs,
grijs en lichtgrijs
Definitie grijscodes:
:>)

Donkergrijs

:>|

Grijs

:>(

Lichtgrijs

(Vrijwel) zeker: naar verwachting gerealiseerd in 2020
Mogelijk/ deels: kwetsbaar als gevolg van eventuele knelpunten en/of ten aanzien van
benodigde doorlooptijd procedures
(Zeer) onzeker/ onduidelijk: vraagt veel inspanning ten aanzien van doorlooptijd en/of als gevolg
van eventuele knelpunten. Tevens bij gebundelde projecten waar RVO onvoldoende inzicht op
projectniveau kan verkrijgen.

Uitwerking definities en kalibratie van het kader:
In de grijscodering van projecten is nauwgezet gekeken naar de planning op weg naar realisatie
conform het spoorboekje Rijk-IPO (zie bijlage), en de knelpunten die zich daarbij manifesteren.
De doorlooptijd van een project vanaf de start van de ruimtelijke procedure bedraagt gemiddeld circa
5½ jaar (spoorboekje Rijk-IPO/provincies). Al naar gelang de aard, omvang en impact van een project
kan dat soms iets korter of langer zijn.
Het spreekt voor zich dat de definities van de grijscodering zijn aangescherpt ten opzichte van de
monitor over 2018. Immers naarmate de tijd verstrekt is een project eind 2019 niet langer even
(on)haalbaar als dat in 2016 was.
Voor deze 7e editie van de monitor heeft het Kernteam RVO ook weer verzocht om een audit te doen in
hoeverre projecten die naar verwachting niet in 2020 worden gerealiseerd, mogelijk wel in 2023
operationeel kunnen zijn. Hiertoe heeft RVO een separaat Afwegingskader gehanteerd (zie Bijlage) dat is
afgeleid van afwegingskaders van eerdere Monitors Wind op Land.
Rapportage
Vanuit de database is een rapportage opgesteld. RVO monitort op basis van actuele en
voortschrijdende inzichten. De achtereenvolgende edities van de monitor kunnen niet helemaal
naadloos ‘op elkaar worden gestapeld’. Deze 7e editie van de Monitor Wind op Land biedt de meest
actuele inzichten op peildatum 31/12/2019 en vervangt daarmee alle eerdere edities.
Opbouw van de overzichten per provincie:
De provinciale overzichten in deze monitor hebben een standaard indeling:
Onderdeel beleidsinformatie: Het onderdeel beleidsinformatie (deel A) geeft inzicht in de ruimtelijke
reservering, bijhorende plandocumenten en een beschrijving van hoe het beleid wordt
geoperationaliseerd. De inhoud hiervan is door de provincies zélf aangeleverd. Deze informatie is in
zijn geheel opgenomen in het provinciale overzicht (met vermelding bron: provincie).
Onderdeel projectinformatie: Voor elke provincie is een projectenoverzicht8 (deel B) opgenomen. Dit
overzicht toont de projecten waarmee de provincie verwacht haar doelstelling te halen en die dus in
de provinciale visie passen. Per project zijn ook knelpunten in beeld gebracht en voor zover van
toepassing ook de maatregelen die door de betrokken stakeholders zijn genomen. Aan de hand van
het Afwegingskader Wind op Land heeft RVO de projecten gekwalificeerd naar grijscode die de mate
van waarschijnlijkheid uitdrukt of tijdige realisatie (uiterlijk eind 2020 operationeel) volgens RVO
redelijkerwijs mogelijk is. Een vergelijkbare audit is uitgevoerd voor 2023. De gepresenteerde
projectinformatie valt onder verantwoordelijkheid van RVO (met vermelding bron: RVO).
Voor zover met betrekking tot (de haalbaarheid van) projecten afwijkende beelden leven, biedt de
monitor ruimte voor stakeholders uit het kernteam om een aanvullende reactie in te brengen.

7

In de bijlage bij deze monitor is (een toelichting op) het afwegingskader opgenomen.

8

In voorkomende gevallen kan een aantal projecten gebundeld worden weergegeven.

| Definitief |

van

65 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Reacties Stakeholders: Dit onderdeel (deel C) biedt ruimte voor opvattingen van individuele
stakeholders, voor zover dit niet breder wordt gedeeld door overige deelnemers aan de werksessie.
Samenvatting en conclusie RVO 2019: In de samenvatting presenteert RVO de geaggregeerde
projectdata per provincie in MW’s (absoluut en relatief) naar procesfase en naar grijscode. Dit in
eerste instantie voor het totale vermogen dat binnen het kader van de provinciale monitor in
ontwikkeling is, inclusief de extra projectcapaciteit. Op basis van de stand van zaken in de provincie
heeft RVO langs een eenduidige structuur een conclusie geformuleerd, waarbij extra aandacht is
gegeven aan aard en omvang van de restopgave tot aan de overeengekomen doelstelling, waarbij het
niet benodigde deel van de extra capaciteit buiten beschouwing is gelaten. Het spreekt voor zich dat
de conclusies in eerste instantie voor rekening van RVO komen maar na oplevering van de monitor
door het kernteam wind op land zijn overgenomen.
Afstemming
De door RVO gehanteerde werkwijze (planning, werkwijze en afwegingskaders 2020 en 2023) is
afgestemd via het Werkplan Monitor Wind op Land 2019 dat na agendering is besproken in het BLOWoverleg met provinciale windcoördinatoren en eind 2019 is vastgesteld in het Kernteam Wind op Land.
De conceptrapportage is inhoudelijk besproken met betrokken adviseurs uit RVO-team wind op land
en waar van toepassing geharmoniseerd op eenduidige kwalificatie van projecten, onder meer voor
indeling naar procesfase, grijscodering, knelpunten en formulering van conclusies.
Aansluitend is de conceptversie van de monitor verspreid onder leden van het kernteam en de
provinciale windcoördinatoren.
Werksessie kernteam en BLOW/co´s
RVO streeft naar presentatie van een gedragen beeld bij Rijk, provincies en overige stakeholders.
Op 19 maart 2020 stond aanvankelijk een werksessie gepland met de vertegenwoordigers uit het
Kernteam en de provinciale windcoördinatoren (BLOW-co’s) om de provinciale monitors evenals de
conclusies ten aanzien van de nationale doelstelling te bespreken. Als gevolg van de opgelegde
beperkingen ten gevolge van het nieuwe coronavirus SARS-CoV-2, heeft deze werksessie geen
doorgang kunnen vinden en is gekozen voor uitwisseling van reacties via de email.
Waar becommentariëring van de conceptversie aanleiding gaf tot aanpassing van feiten of
herformulering is deze zo goed mogelijk doorgevoerd in het definitief concept van de monitor.
Na afstemming van de laatste punten en accordering van het definitief-concept van de monitor is de
Monitor Wind op Land 2019 vastgesteld in het kernteamoverleg van 21 april 2020 en aansluitend op 8 mei
2020 als versie Definitief opgeleverd aan de opdrachtgever, zijnde het kernteam Wind op Land. Het
kernteam is daarmee verantwoordelijk voor alle (communicatie over de) inhoud van de monitor.
Uitkomsten Monitor Wind op Land in relatie tot de NEV/KEV
De Monitor Wind op Land 2019 die door RVO wordt opgesteld ziet primair op voortgang in het
doelbereik van de in het Energieakkoord tussen Rijk en IPO overeengekomen 6.000 MW in 2020, en
biedt een bescheiden doorkijkje naar 2023. De monitor hanteert als peildatum 31 december en telt
alle projecten die op dát moment operationeel (kunnen) zijn op basis van de doorlooptijden in de
normplanning van het spoorboekje Rijk-IPO en het Afwegingskader per jaar.
De Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2019 geeft een geactualiseerd beeld van de nationale
broeikasgasuitstoot en het energiesysteem tot en met 2030. De KEV verschijnt jaarlijks conform de
Klimaatwet uit 2019. In de KEV 2019 is al het vastgestelde en voorgenomen beleid tot 1 mei
meegenomen9. De KEV biedt een raming van hernieuwbare opwek (en opgesteld vermogen) per jaar
naar rato van maand van realisatie. De modellering van de KEV weegt indicatoren in samenhang
binnen een bredere, meer integrale (internationale, economische en beleids-) context.

9

Omdat het kabinet pas op 28 juni 2019 het Klimaatakkoord presenteerde, en dit bovendien nog niet op alle onderdelen voldoende concreet was,

kon dat pakket niet volledig worden meegenomen in de KEV 2019

| Definitief |

van

66 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Op jaarbasis kunnen hierdoor verschillen ontstaan tussen de Monitor WoL en de KEV.
De KEV 2019 (peildatum 1 mei 2019, mede op basis van data uit de monitor Wind op land 2018) stelt
4.700 MW WoL in 2020. Deze editie van de monitor Wind op Land 2019 met peildatum 31/12/2019
komt uit op 4.509 MW eind 2020.
De verschillen in doorkijk naar 2023 zijn aanzienlijk groter. Dit komt door de onderliggende
‘methodiek’ die wordt gehanteerd.
De KEV 2019 stelt: “In 2023 stijgt het vermogen naar verwachting verder naar 5.600 megawatt om in
2030 op 6.100 megawatt uit te komen”.
De Monitor Wind op Land 2019 (op basis van het herijkte afwegingskader 2020-2023) stelt dat, op
basis van de stand van zaken eind 2019, er eind 2023 (maximaal) 6.796 MW haalbaar zou kunnen
zijn en kijkt niet verder vooruit.
In de modellering van de KEV en in de prognose hernieuwbare energie van RVO10 wordt voor “jaar X”
gerekend met (vermogen_1-1-X + vermogen 31-12-X)/2. Dit is geheel volgens de systematiek uit een
bijlage van de Renewable Energy Directive (RED-I en RED-II). In de overgang van RED naar RED-II,
dus in de statistiek over het jaar 2021, zal er wel iets veranderen. Onder de RED wordt de
normalisatie over 5 jaar (om variatie in het Windex uit te middelen) uitgevoerd over WOL + WOZ
samen. Onder de RED-II moet die normalisatie worden uitgevoerd over WOL en WOZ afzonderlijk. Dat
zal effecten hebben op de ramingen. Immers, dit effect gaat over hoe om te gaan met fluctuaties in
vollasturen en daarmee opgewekte TWh.
RVO kijkt alleen of projecten nog op schema van het spoorboekje Rijk-IPO liggen, met de aanname
daarbij dat deze projecten onverwijld worden doorontwikkeld, dat tijdig subsidie SDE+ wordt
verkregen, dat alle benodigde vergunningen snel onherroepelijk worden en dat alle overige
knelpunten tijdig zullen zijn opgelost. Ook onvoorziene sanering, zoals verwijdering van turbines die
aan het eind van de (technische of economische) levensduur zijn, zonder dat hiervoor al vervanging is
voorzien is in de beoordeling van RVO niet meengenomen.

10

Binnen PBL ook wel korte termijn raming (KTR) genoemd.

| Definitief |

van

67 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGEN

| Definitief |

van

68 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Feiten en cijfers
Opgesteld vermogen
Eind 2019 staan er in Nederland 2.213 windturbines11, bij elkaar goed voor 3.534 MW vermogen.
Projecten per procesfase
De monitor omvat in totaal 165 (deel)projecten die nog in ontwikkeling zijn. Van 105 projecten is de status
Bouw (in voorbereiding); 14 projecten zijn in (de ruimtelijke of vergunningen)procedure en 46 projecten
zijn nog in het voortraject.
Toepassing cöordinatieregelingen
Voor 15 (deel)projecten, met een nieuw te bouwen brutovermogen (dus zonder verrekening van
saneringseffecten) van 2.094 MW, loopt een Rijkscoördinatieregeling (RCR). Van de RCR-projecten is nog
slechts 7 MW in procedure. Voor 22 projecten wordt een provinciale coördinatieregeling (PCR) doorlopen,
met een totaal bruto windvermogen van 405 MW. Voor 33 projecten (633 MW bruto) wordt een
gemeentelijke coördinatieregeling (GCR) gevoerd. Het merendeel, 95 projecten goed voor totaal 1.418 MW
(bruto) wordt zonder coördinatieregeling ontwikkeld.
Aanvragen SDE+ 2019
Het afgelopen jaar is er voor ruim 782 MW windvermogen SDE+ subsidie aangevraagd. In de
voorjaarsronde SDE+ 2019 is 143 MW windenergie beschikt en in de najaarsronde is voor 639 MW
windenergie subsidie aangevraagd (deels ook al beschikt).
Geplande sanering
De netto toename van het geïnstalleerde vermogen in 2019 bedraagt 152 MW.
Er werd 109 MW windvermogen (84 windturbines) gesaneerd in 2019. Het merendeel van de sanering
vond plaats in Flevoland (57 MW), veelal binnen het kader van het beleid voor herstructurering en
opschaling dat in die provincie wordt gehanteerd. In Zuid-Holland werd 26 MW windvermogen gesaneerd
en in Noord-Holland (bijna 16 MW). Het overige deel in Noord-Brabant, Groningen en Friesland. Ook hier
waren de saneringen voorzien.
Gekoppeld aan de nog lopende ontwikkeling van 165 windprojecten, met een totaal brutovermogen van
4.551 MW, is ook de uiteindelijke sanering van 692 MW voorzien. Deze sanering is verwerkt in de netto
toegevoegde vermogens.
In deze monitor kunnen de provincies aangeven hoe zij beleidsmatig om gaan met sanering van
windturbines en mogelijkheden voor herstructurering en opschaling.

11

Dit is inclusief circa 200 kleine EAZ-windturbines in Groningen die bij elkaar circa 2 MW opgesteld vermogen vertegenwoordigen.

| Definitief |

van

69 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Trends en ontwikkelingen
Hieronder staat een overzicht van relevante trends en (beleids-)ontwikkelingen die RVO ziet in de sector.
Dit kunnen trends zijn die op zichzelf staan of ontwikkelingen die op elkaar inwerken.
Europese Green Deal en Klimaatwet
De nieuwe Europese Commissie heeft eind 2019 een Green Deal opgesteld om versnelling in de
klimaatopgave te bereiken. Deze Green Deal omvat onder meer een soort spoorboekje waarin staat welke
maatregelen wanneer worden genomen. In 2030 moet de CO₂-uitstoot minimaal met 50 procent zijn
teruggedrongen en het liefst met 55 procent.
Om dat te bereiken wordt onder andere ingezet op een klimaatwet met dwingende maatregelen voor alle
EU-lidstaten. Verder wil men het principe van de “gekwalificeerde meerderheid” hanteren, waardoor de
klimaatvoorstellen niet door een veto van een lidstaat tegengehouden kunnen worden. Elk jaar zal worden
gemeten of het reductiedoel gehaald kan worden en in de zomer van 2021 worden extra maatregelen
genomen als de CO₂-uitstoot onvoldoende is afgenomen. De plannen moeten nog worden goedgekeurd
door de Europese leiders.
Klimaatakkoord en Regionale Energie Strategie (RES)
Nederland heeft de doelstelling om de CO₂-uitstoot in 2030 (t.o.v. 1990) met ten minste 49% terug te
dringen. In juni 2019 is in dat verband het nationale “Klimaatakkoord” gepubliceerd. Wat windenergie
betreft wordt in het beleid vooral ingezet op ‘wind op zee’. Maar ook hernieuwbare energie op land blijft
hard nodig, om het doel te bereiken. Windenergie op land is op dit moment volgens het PBL ook een van
de goedkoopste en meest efficiënte bronnen van duurzame elektriciteit en daarmee onmisbaar in de
omvorming van het energiesysteem.
Als onderdeel van het Klimaatakkoord zijn afspraken gemaakt over Regionale Energiestrategieën (RES).
“Voorzien wordt een rijk geschakeerd, overwegend decentraal, hernieuwbaar elektriciteitssysteem in 2050
met richting 2030 vooraleerst Wind op Land (WOL) en Zon-PV”. De Regionale Energiestrategieën (RES)
omvatten regionale afspraken over elektriciteit, (groen) gas en warmte. Medio 2020 wordt een zogenaamd
RES-bod gedaan, dat landelijk moet optellen tot minimaal 35 TWh duurzame energieopwekking. Dan zal
ook duidelijk worden hoeveel ruimte er is voor additionele windprojecten op land. De reeds gerealiseerde
wind- en zonneparken tellen mee voor deze nieuwe doelstelling, waardoor de 6.000 MW wind op land dus
onderdeel is geworden van de doelstelling van het Klimaatakkoord voor 2030. Om de nieuwe ambitie te
realiseren is het gezamenlijk doel dat op 1 januari 2025 alle aangevraagde benodigde vergunningen zijn
afgegeven en tenders voor uitgifte van projecten zijn afgerond met oog op de tijdige realisatie van de
opgave. Om de ambitie te realiseren, stelt het Klimaatakkoord verder, is het uitgangspunt dat in 2025 de
projecten die optellen tot minimaal 35 TWh een SDE+-subsidie aangevraagd hebben12.
In 2020 stelt het Rijk, mede op basis van input van partijen aan de tafels en stakeholders, een brede visie
marktordening & energietransitie vast, inclusief beleidsagenda richting 2030.
RVO heeft opdracht om de voortgang rond de afspraken uit het Klimaatakkoord te monitoren. De jaarlijkse
Monitor Wind op Land zal daartoe in elk geval tot 2024 informatie kunnen aanreiken over het doelbereik
voor Wind op Land.
Naar een subsidie SDE++
CO₂-reductie is de centrale pijler in het Nederlands klimaatbeleid. Daartoe is de regeling Stimulering
Duurzame Energieproductie (SDE+) verbreed, waardoor het vanaf het najaar van 2020 mogelijk wordt dat
naast hernieuwbare energieproductie ook CO₂-reducerende technologieën in aanmerking komen voor
subsidie. Daarmee heeft de SDE++-regeling een heldere doelstelling: op kosteneffectieve wijze zoveel
mogelijk emissiereductie bereiken. Op die manier levert de regeling een belangrijke bijdrage aan de
afspraak om in 2030 49% minder CO₂ uit te stoten dan in 1990. De SDE++ is bovendien techniekneutraal
opgezet. Dit betekent dat alle technologieën een eerlijke kans krijgen en direct met elkaar concurreren,
zodat kostenreductie en innovatie worden aangemoedigd. Technieken worden in de SDE++ gerangschikt
op basis van de subsidiebehoefte per vermeden ton CO₂.
Programmatische Aanpak Stikstof (PAS)
Om de doelstellingen van het Europese natuurbeleid te halen, moet de neerslag van stikstof in Natura
2000-gebieden omlaag. In 2019 haalde de Raad van State een streep door de Programmatische Aanpak
Stikstof (PAS) die het Rijk tot dan toe hanteerde. De onzekerheid die ontstond als gevolg van het tijdelijk

12

In principe eindigt de subsidie SDE+ ook in 2025.

| Definitief |

van

70 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

beleidsvacuüm, in afwachting van het rapport van de commissie Remkes, heeft in de vergunningverlening
van windprojecten nauwelijks vertragingen tot gevolg gehad en dientengevolge ook niet in beperkingen tot
de aanvraagprocedure voor de subsidie SDE+.
Met de aankondiging van een extra ronde SDE+ in het voorjaar van 2020, heeft de minister onder meer
een mogelijkheid willen bieden voor hernieuwbare energieprojecten die niet in de najaarsronde van 2019
een subsidieaanvraag konden doen, om alsnog een aanvraag te doen.
Windturbines en woningprijzen
Eind 2019 verscheen het rapport “Windturbines, zonneparken en woningprijzen”: een onderzoek dat is
uitgevoerd door de VU en UvA in opdracht van het ministerie van EZK naar aanleiding van Kamervragen
over woningenwaardedaling en windmolens. Het rapport stelt dat “de woningprijsontwikkeling van
woningen binnen een straal van 2 kilometer vanaf een grote windmolen (≥150m) blijft in de periode na
2011 met gemiddeld 5% achter ten opzichte van woningen waar geen windturbines in de buurt staan. ….
In het algemeen stijgen de woningprijzen binnen een straal van 2 kilometer van windmolens minder hard
dan elders, maar met name hogere windmolens blijken een negatief effect te hebben op huizenprijzen.”
Vergelijkbare effecten werden al met een eerdere studie gezien, maar over de laatste acht jaar is het effect
sterker geworden. Er worden twee mogelijke redenen aangevoerd: de hoogte van de windmolens of
veranderende perceptie van huishoudens. In de perceptie van windmolens zijn niet hele grote
veranderingen waargenomen, in de hoogte van windmolens wel.
De in het onderzoek genoemde percentages zijn landelijke gemiddelden. Voor het berekenen van
eventuele planschade is altijd een locatiespecifiek planschaderapport nodig.
Voor de vaststelling van planschade gelden expliciete peilingsmomenten en rekenregels. Voor alle
ruimtelijke projecten in Nederland geldt, dat planschade moet worden uitgekeerd boven de wettelijke
drempelwaarde. Momenteel is dat 2%, in de nieuwe omgevingswet wordt vooralsnog uitgegaan van 4%. In
beginsel is het bevoegd gezag de aangewezen partij voor het uitkeren van planschade, tenzij anders is
afgesproken, bijvoorbeeld in een anterieure overeenkomst.
Omgevingswet en participatie
Met de Omgevingswet wil de overheid de regels voor ruimtelijke ontwikkeling vereenvoudigen en
samenvoegen. Zodat het straks bijvoorbeeld makkelijker is om bouwprojecten te starten. De Crisis- en
herstelwet (Chw) maakt dit nu al mogelijk, bijvoorbeeld door bestaande regels aan te passen. Naar
verwachting treedt de Omgevingswet in 2021 in werking.
Participatie
Een goed ingericht participatieproces draagt bij aan kwalitatief betere besluitvorming rondom
windprojecten en kan daarmee ook helpen om de acceptatie door de omgeving te vergroten.
Participatieprocessen worden steeds meer geprofessionaliseerd en toegepast bij windprojecten. Het besef
is groeiende dat goede inpassing van windenergieprojecten, maar ook duurzame energieprojecten in het
algemeen een bepalende factor is om de duurzame energiedoelstellingen voortvarend te realiseren.
Daarnaast worden kansen benut door de realisatie van duurzame energieprojecten hand in hand te laten
gaan met het versterken van de omgeving zoals lokale gemeenschappen en natuur door goede
participatieprocessen in te richten. Door de jaren zijn in de sector al diverse mooie voorbeelden
gerealiseerd en de ontwikkeling van nieuwe participatieve projecten zet door.
Om de acceptatie van windenergie te bevorderen, hebben verschillende organisaties gedragscodes. Binnen
de gedragscodes maak je eenduidige afspraken over hoe je de omgeving betrekt bij de ontwikkeling van
nieuwe windparken. Ook participatie van burgers bij windprojecten is belangrijk. Binnen het
Klimaatakkoord is de ambitie geformuleerd dat bij hernieuwbare opwekking, de omgeving en marktpartijen
gelijkwaardig samenwerken in de ontwikkeling, bouw en exploitatie. “Dit vertaalt zich in een evenwichtige
eigendomsverdeling in een gebied waarbij gestreefd wordt naar 50% eigendom van de productie van de
lokale omgeving (burgers en bedrijven). Het streven voor de eigendomsverhouding is een algemeen
streven voor 2030”. In het RES-proces kan op basis van lokale project-gerelateerde motivaties hiervan
worden afgeweken.
Marktontwikkelingen
Mede door de afvlakkende verwachtingen voor wind op land op Europees niveau is de windsector het
afgelopen geherstructureerd, wat ten koste is gegaan van veel banen in de sector. Door deze krimp en het
faillissement van enkele fabrikanten van windturbines is ook de levertijd van windturbines snel opgelopen
en kan dit gevolgen hebben voor de projectkosten, waarbij bijna vanzelfsprekend grote afnemers c.q.
grote projecten meer aanspraak kunnen maken op tijdige levering.

| Definitief |

van

71 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

De kosten voor windstroom zijn de afgelopen decennia elk jaar met vijf procent gedaald. Deze trend zal
naar verwachting doorzetten door met name dat de windturbines in omvang verder zullen toenemen
waardoor de stroomopbrengsten verder stijgen en de kostprijs per kWh verder zal gaan dalen. De
verwachting is dat in het jaar 2025 geen subsidie meer nodig is voor nieuw te realiseren windprojecten.
Stijgend vermogen turbines
Als gevolg van innovaties en sturing op efficiency worden windturbines steeds hoger en krijgen ze een
groter vermogen. De systematiek van de SDE+ speelt hier ook op in en in de SDE+ aanvragen die
windparken doen is dit effect heel duidelijk zichtbaar. In de aanvragen SDE+ 2019 komen voor wind op
land steeds vaker turbines van 4 MW en hoger in beeld. Meer vermogen per turbine heeft een positief
effect op de doelstelling wind op land. Ook de energieproductie (PJ) van windturbines stijgt hierdoor
aanzienlijk. Op de Maasvlakte is in 2019 een prototype van de krachtigste windturbine ter wereld Haliade-X 12 MW- geïnstalleerd.
Mogelijke keerzijde hiervan is dat er boven de 149 meter obstakelverlichting verplicht is, wat op bezwaren
uit de omgeving kan stuiten.
Slimmere turbines
Er wordt gewerkt aan tal van innovaties om de prestatie van windturbines te verbeteren en/of om
negatieve effecten te voorkomen. Denk aan toepassing van Lidar, bat-detectors, vogelradar en nieuwe
technieken voor obstakelverlichting, die zorgen voor oplossingsmogelijkheden ten aanzien van eerder
geconstateerde weerbarstige knelpunten.
Andere, meer experimentele, innovaties helpen juist de rendementen te verbeteren, zoals combinatie van
windparken met lokale opslag van elektriciteit of conversie van elektriciteit naar productie en opslag van
waterstof.
Netinpassing
Er wordt druk geëxperimenteerd op het vlak van netinpassing door onder strikte voorwaarden in gebieden
waar knelpunten binnen het elektriciteitsnetwerk optreden, de back-up netinfrastructuur op voorhand te
benutten voor transport van opgewekte windenergie.
Uitgifte van rijksgronden via tendersystematiek
Sinds 1 januari 2018 is een nieuwe beleidslijn van kracht. Alle Rijksgronden dienen marktconform,
openbaar en transparant te worden uitgegeven. Dit houdt in dat het Rijksvastgoed bedrijf (RVB)
beschikbare (onder meer als de pacht vrijkomt) gronden openbaar gaat aanbieden, dan wel tenderen. In
2019 is een pilot Duurzame Energie op Rijksgronden opgestart om ervaring op te doen. Verkend wordt
onder meer in hoeverre kan worden gegund op de laagste SDE. De minister van EZK heeft aangekondigd
om een programma op te zetten waarbij circa 80 potentiële locaties voor wind- of zonne-energie op
Rijksgrond in beeld worden gebracht en door de vastgoedhoudende diensten worden ingebracht in de RESregio’s. Streven is om tenminste 40 tenderingsprojecten, in samenwerking met de decentrale overheden,
te gaan realiseren in de komende jaren.
Combinatie wind en zon
Dat combinatie van wind- en zonne-energie synergievoordelen (ruimtegebruik, energieprofielen, gedeelde
infrastructuur) geeft is al langer bekend. Initiatiefnemers van windprojecten zoeken ook steeds
nadrukkelijker de combinatie met zonprojecten. De Regionale Energie Strategieën (RES) die nu worden
ontwikkeld en het ontwerp van zogenaamde energielandschappen kunnen deze trend verder versterken en
verbreden naar meerdere energietechnieken. Door de verbinding met ambities in lokaal energie- en
klimaatbeleid van gemeenten ligt de horizon voor plannen doorgaans verder dan 2020 (2030 – 2050). De
koppeling van zonneprojecten met bestaande windparken kan mogelijk sneller.
Gezondheidseffecten van windturbines
Naar aanleiding van een wetenschappelijke publicatie (WHO) in 2018 is er hernieuwde aandacht voor
gezondheidseffecten en hinder van windturbines, bijvoorbeeld door (laagfrequent) geluid. In tegenstelling
tot voorgaande jaren is dit keer ook het geluid van windturbines meegenomen in het onderzoek. Het in
2018 door de WHO uitgebrachte advies heeft als doel om gezondheidseffecten van geluid te verminderen
en te stimuleren dat gezondheid goed wordt meegenomen in geluidbeleid. Het RIVM heeft onderzoek
gedaan naar mogelijkheden om met dit advies het geluidbeleid te versterken naar aanleiding van de motie
Schonis (29-11-2018, Kamerstuk 35 000 A, nr. 60). De resultaten van het RIVM-onderzoek worden in de
eerste helft van 2020 verwacht. Ook de aandacht voor elektromagnetische straling in relatie tot het thema
is gezondheid toegenomen.

| Definitief |

van

72 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Sinds 2017: Opkomst van de mini-windturbines (tot circa 15 meter)
Met name op agrarisch bedrijven in de provincie Groningen is de afgelopen een sterke opkomst van de
kleine windturbine te zien. Deze turbine (ca. 15 meter hoog) levert genoeg energie op voor een agrarisch
bedrijf en heeft weinig impact op het landschap. De provincie Groningen heeft dit planologisch mogelijk
gemaakt. Fabrikanten maken stappen op weg naar een uitrol van deze mini-windturbines over de andere
provincies. Gezien het beperkte vermogen van deze turbines, leveren ze voor de doelstelling wind op land
geen noemenswaardige bijdrage. Enerzijds kan worden gesteld dat dergelijk windturbines een positief
effect hebben op het maatschappelijk draagvlak voor windenergie. Net als zonnepanelen op (agrarische)
bebouwing leveren deze kleine turbines een wezenlijke bijdrage aan de eigen energiebehoefte van
(agrarische) ondernemingen. Anderzijds leiden dergelijke mini-windturbines de aandacht af van
noodzakelijke keuzes binnen het kader van de nog veel grotere opgave van de energietransitie; het moet
niet kleiner maar juist grootschaliger en kostenefficiënt.
Sinds 2017: Businesscase windturbines (tot circa 1 MW)
De kostprijs van windturbines blijft dalen. Dit heeft een positief effect op de haalbaarheid van
windprojecten. Tegelijk met de kostprijs dalen ook de tarieven van de SDE+. Naar verwachting van de
overheid zal op termijn geen subsidie meer nodig zijn voor wind op land in gebieden met de hoogste
windsnelheid. Bij kleinere windturbines (tot circa 1 MW) kan zo een probleem met de businesscase
ontstaan. Deze kleinere turbines komen er in de SDE-rekensystematiek relatief ongunstig uit, aangezien de
SDE+ aanstuurt op de meest efficiënte manier van opwekking. In de praktijk betekent dit grotere turbines
met meer vermogen. Vanuit het perspectief van innovatie en energietransitie is dat positief aangezien
zodoende meer vermogen per hectare kan worden geplaatst. Vanuit het perspectief van maatschappelijk
draagvlak en locaties waar sprake is van restrictief windbeleid, zoals hoogtebeperkingen, kan dit
beperkend werken.

| Definitief |

van

73 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Knelpunten en beperkingen
1) Projectplanning
De realisatietijd van windprojecten in Nederland ligt gemiddeld tussen de 5 en 10 jaar. Vooral uitwerken
van voortraject naar goede participatie van de omgeving en formalisatie in de ruimtelijke procedure kost
veel tijd. In de vergunningenprocedure dicteren de rondes voor aanvraag van de SDE+ de planning,
waarbij de Gemeenteraad c.q. de Provinciale Staten dikwijls op het laatste moment vergunningen moeten
afgeven. Toepassing van een coördinatie-regeling kan een positief effect hebben op de planning van
windprojecten, doordat planvorming en vergunningstraject parallel gaan lopen en er slechts één
rechtsgang is, wat proceduretijd scheelt. Ook na verkrijging van SDE+, in het traject naar realisatie
kunnen diverse factoren voor vertraging zorgen. Eind 2019 zijn er nog 46 (deel)projecten in het
voortraject, goed voor 584 MW netto vermogen.
2) Beperkingen Luchthavens en Luchtvaart (Technische inpasbaarheid)
(Defensie)radar: Windturbines kunnen (ontoelaatbare) verstoring veroorzaken op radarbeelden die
gebruikt worden voor de civiele en militaire luchtvaart en de nationale veiligheid. Hierdoor worden de
plaatsingsmogelijkheden van windturbines beperkt, zijn soms aanpassingen binnen de opstelling en
configuratie nodig en kan in het uiterste geval geen Verklaring van Geen Bezwaar worden ontvangen. Deze
Rijksbelangen worden vertegenwoordigd door de ministeries van Defensie (Radarverstoring), het ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat en de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). De ministeries van BZK
(Ruimtelijke Ordening) en Economische Zaken en Klimaat (Energietransitie) zijn hierbij betrokken. Zonder
finale toestemming (VvGB) van de diverse instanties is de bouw en in bedrijfstelling van een windpark niet
toegestaan. Eind 2019 is de stand van zaken rond radar als volgt:
• In 2019 is een extra Defensie luchtverkeersleidingsradar geplaatst op Maritiem Vliegkamp De Kooy in
Den Helder. Dit moet de grootste knelpunten van windturbineplannen voor primaire verkeersleidingsradars
in Noordwest Nederland oplossen. Ook de luchtverkeersradar Schiphol wordt inmiddels voor militaire
bewaking van het luchtruim ingezet. Dit tezamen zal voor een aantal beoogde en geplande windparken in
noord en west Nederland knelpunten oplossen (incl. windpark Fryslân).
De inzet van de luchtverkeersradar Schiphol is een permanente maatregel. Er wordt ingezet op borging
van de bijdrage van de radardekking op de lange termijn in Barro en Rarro.
• De oplossing voor zuidwest Nederland (Zeeland en westelijk Noord-Brabant) ligt in de uitbreiding met
een In-fill radarpost (Rijkswaterstaat) bij Wemeldinge. Naar verwachting zal deze radar in het 1e kwartaal
van 2021 operationeel zijn.
• Voor zuidoost Nederland (Limburg, oostelijk Noord-Brabant) wordt een oplossing nagestreefd door
externe dekking via Belgische en/of Duitse radarsystemen.
• De verplaatsing van de radar van Nieuw-Milligen naar Herwijnen is vertraagd in de procedure doordat de
Gemeenteraad van Lingewaal de benodigde wijziging van het bestemmingsplan niet heeft goedgekeurd.
Dit raakt vooral grote projecten in Flevoland (die niet meetellen voor de doelstelling 2020, maar wel
belangrijk zijn voor de ontwikkeling daarna). Diverse projecten in Zeeland en Noord-Brabant ontvingen als
gevolg van de ontstane impasse (vooralsnog) geen Verklaring van Geen Bezwaar. De Eerste Kamer heeft
het besluit tot toepassing van de Rijkscoördinatieregeling ten behoeve van het project militair radarstation
Herwijnen op 17 december 2019 na stemming aangenomen. In 2020 informeert Defensie de Tweede
Kamer nog over de uitkomsten van onderzoeken naar mogelijk alternatieve locaties en de eventuele
gezondheidsrisico’s voor omwonenden.
Hoogtebeperking: Wat betreft hoogtebeperking voor windparken hebben vooral de ontwikkelingen rond de
civiele luchthavens Lelystad (en Schiphol) nog steeds een sterke invloed op de vele geplande windparken
in Flevoland en omgeving. De noodzakelijke hoogtebeperking in een aanzienlijke zône rondom deze
luchthaven beperkt de financiële haalbaarheid (business case) van windparken. Immers een grotere en
daarmee doorgaans hogere windturbine is veel productiever en financieel rendabeler dan een lage
windturbine. Ook rond andere luchthavens en vliegvelden kunnen hoogtebeperkingen van invloed zijn op
de ontwikkeling van windturbines. Samen met andere partijen heeft RVO een viewer ontwikkeld die inzicht
geeft in de beperkingen die er zijn rondom het bouwen van hoge bouwwerken, zoals windmolens. Doel is
om in een vroeg stadium van de ontwikkeling van een windenergieproject een eerste indicatie te geven
van de mogelijke beperkingen op een locatie. Ontwikkelaars kunnen zo hier in een vroeg stadium rekening
mee houden en met de betreffende partij in overleg treden. Het delen en actualiseren van de juiste
informatie hierover met de RES-regio’s in het proces om te komen tot geschikte zoekgebieden voor
hernieuwbare opwek en een passend RES-bod in 2020 verdient extra aandacht.

| Definitief |

van

74 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Obstakelverlichting: In een aantal gevallen bepalen gemeenten in de vergunning dat de te plaatsen
turbines maximaal 150 meter hoog mogen zijn, zodat obstakelverlichting niet wettelijk verplicht wordt. De
(knipperende) obstakelverlichting kan door omwonenden als storend worden ervaren. Anderzijds is men
zich vaak onvoldoende bewust van de substantieel lagere energieopbrengst en als gevolg daarvan
financiële consequenties voor de betreffende initiatiefnemers/exploitanten. Om mogelijk tegemoet te
kunnen komen aan de bezwaren zijn onderstaande trajecten in gang gezet:
• In 2018 is een pilot voor (dynamische) obstakelverlichting uitgevoerd rond windpark Krammer, die
positieve resultaten heeft laten zien. IenW en ILT maken aansluitend een voorstel om de beleidslijn aan te
passen zodat naderingsdetectie bij windparken als alternatief kan dienen voor brandende of knipperende
obstakelverlichting. Het proces om te komen tot een wijziging van het informatieblad obstakelverlichting
windturbines om het gebruik van radardetectie voor het in- en uitschakelen van de verlichting te reguleren
en daarmee de ervaren hinder door de omgeving te reduceren loopt momenteel nog. Er is een conceptvoorstel voor de introductie van het gebruik van radardetectie in het informatieblad verlichting van
windturbines aangeboden aan ILT voor een uitvoerings- en handhavings (Huf) toets.
De daadwerkelijke implementatie van deze nieuwe beleidslijn bij ILT wordt begin 2020 verwacht, waardoor
een aantal windparken in onder andere Groningen, Flevoland als Zeeland verdere stappen kunnen zetten in
de gewenste hinderbeperking van obstakelverlichting naar omwonenden.
• TNO heeft gekeken naar gecombineerd gebruik voor naderingsdetectie voor de obstakelverlichting en de
in-fill verkeersleidingsradar van Defensie. Deze in-fill radar wordt naar verwachting begin 2021 in
Wemeldinge operationeel. Als dit gecombineerd kan worden met naderingsdetectie voor de
obstakelverlichting zou een groot deel van de Zeeuwse windparken hier gebruik van kunnen maken.
• In Duitsland wordt sinds enige tijd gewerkt met on-board transponders voor vliegtuigen. Er wordt bezien
wat deze ontwikkeling kan betekenen voor de Nederlandse situatie.
3) Flora en fauna
De doelstelling voor wind op land en natuurdoelen zijn niet altijd makkelijk verenigbaar. Windturbines
kunnen effect hebben op de populaties van vogels en vleermuizen. Wanneer op basis van onderzoek te
verwachten is dat er slachtoffers vallen, is een ontheffing in het kader van de Wet natuurbescherming
(voorheen de Flora- en Faunawet) vereist. Vanaf 1 januari 2017 zijn de provincies bevoegd gezag voor het
verlenen van een ontheffing. In de voorgaande jaren heeft discussie rond het toetsingskader geleid tot
vertraging bij het afgeven van ontheffingen en vergunningen voor projecten. Het is indertijd niet gelukt om
in samenspraak tussen rijk en sector tot een tot een gedragen “Handreiking” te komen. Door de vergaande
juridisering in dit dossier zijn projecten vertraagd en dreigde een impasse.
In 2019 is tussen de windsector, natuur- en milieuorganisaties, provincies en Rijk een traject gestart op
basis van de Mutual Gains Approach. In deze gezamenlijke zoektocht wordt gewerkt aan voor alle partijen
betekenisvolle afspraken met betrekking tot een soortenlijst, populatieversterkende maatregelen,
mitigatie, bestaande parken en hoogspanningslijnen, alsmede monitoring en financiering. Voorzien is in
een borging van afspraken in een convenant en juridische verankering in de loop van 2020.
4) Borgen draagvlak/acceptatie
Windturbines veranderen de omgeving en hebben een visuele impact. Tegenstanders van windparken
beroepen zich naast visuele bezwaren onder andere ook op geluidsoverlast door geplande windparken en
hinder door obstakelverlichting. Veel windlocaties zijn in het verleden via reguliere top down planologische
processen aangewezen, waarbij de directe omgeving veelal te weinig of te laat betrokken is. Gebrek aan
draagvlak/acceptatie voor windprojecten kan spelen bij omwonenden en belangenorganisaties maar ook bij
(lagere) overheden. Door gebrek aan draagvlak kunnen windprojecten vertragen of zelfs helemaal niet
gerealiseerd worden. Het in een vroeg stadium meenemen van de (directe) omgeving bij de ontwikkeling
van windprojecten is daarom zeer belangrijk en vraagt om een zorgvuldig proces dat de nodige tijd kost.
Sommige provincies geven aan dat te hard sturen op realisatie van projecten in 2020 een contraproductief
effect kan hebben op (bestuurlijk) draagvlak voor mogelijk meer windvermogen in de jaren daarna. De
lopende trajecten voor de Regionale Energie Strategieën, waarbij energieprojecten worden ontwikkeld
nadrukkelijk van onderaf en met nadrukkelijke medeneming van de omgeving, moeten uitwijzen of de
doelstelling kan worden gerealiseerd.
In 2019 is de Green Deal “Participatie van de Omgeving bij Duurzame Energieprojecten” gesloten. Binnen
dit kader zijn -ook voor wind op land projecten- diverse relevante producten beschikbaar gekomen zoals
het “Kader voor het Vormgeven van Participatie bij Duurzame Energieprojecten”.
Ook is de “Handreiking Participatie in duurzame energieprojecten” gepubliceerd, waaraan vanuit de Green
Deal is meegewerkt. Vanuit hetzelfde gremium is ook de “Participatiewaaier” aangereikt, die zich richt op

| Definitief |

van

75 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

projectparticipatie bij zon- en windenergie. De Green Deal wordt verlengd naar 2020, zodat alle acties uit
de uitvoeringsagenda uitgevoerd kunnen worden.
5) Netinpassing
Volgens verwachting zal tot en met 2023 alleen al aan windenergieprojecten nog ruim 2.200 MW
operationeel worden en daarmee alle opgewekte elektriciteit merendeels ook moeten kunnen worden
ingevoerd op het net. Mede gegeven de indrukwekkende ontwikkeling van zonne-energie -met een korte
realisatietijd- is de netcapaciteit flink onder druk komen te staan. Het afgelopen jaar is duidelijk geworden
dat voor delen van Nederland verdere uitbreiding op korte termijn (bijna) niet mogelijk is. Dit brengt
nieuwe onzekerheid met zich mee. Initiatiefnemers en netbeheerders vinden het soms lastig om met
elkaar goede afspraken te maken over kosten en planning van een netaansluiting. Ondernemers zullen
tijdig hun aanvraag voor aansluiting kenbaar moeten maken en netbeheerders zullen alles op alles moeten
zetten om de gevraagde capaciteit tijdig en conform afspraken te leveren (zo mogelijk tegen lagere
maatschappelijke kosten). Netbeheerders mogen in principe voor-investeren maar hebben daartoe
voldoende ruimte nodig binnen de hen aangereikte financiële middelen en kaders. Daarbij is vanuit
juridisch perspectief ook een goede onderbouwing van nut en noodzaak belangrijk, toegesneden op de
actuele situatie in het gebied. De gesprekken hierover zijn op gang gekomen. Op 28 juni 2019 heeft de
minister van EZK een brief verstuurd aan de Tweede Kamer, die ingaat op de maatregelen die een bijdrage
kunnen leveren voor het vergroten van transportcapaciteit. De brief gaat in op mogelijkheden en
aandachtspunten voor de kortere en langere termijn, zoals netverzwaring, congestiemanagement,
aanpassing van wet- en regelgeving (meer flexibiliteit voor netbeheerders in de Energiewet, vrijstelling
redundantie voor het landelijk hoogspanningsnet en meer experimenteerruimte), aanpassing van de codes
door netbeheerders en het aanpassen van de SDE+ aan het capaciteitsgebrek. Bij aanvragen voor de
najaarsronde 2019 van de SDE+ is als voorwaarde geïntroduceerd dat initiatiefnemers/ aanvragers een
(positieve) transportverklaring van de betreffende netbeheerder meesturen.
6) Rechtsgang en Raad van State
Wanneer de verschillende belangen gedurende de projectontwikkeling niet goed in balans kunnen worden
gebracht, kan een uitspraak via wettelijke bezwaar- en beroepsprocedures worden gevraagd. Uiteindelijk
tot aan een bindende uitspraak van de Raad van State. Deze trajecten lopen veelal relatief kort voor de
benodigde realisatietermijn van de projecten. En in toenemende mate hanteren financiers de zekerheid
van een onherroepelijke vergunning als bindende voorwaarde om tot een definitieve financial close voor
het project te kunnen komen. Pas daarna kunnen de turbines bij fabrikanten worden besteld. De
doorlooptijden in de gerechtelijke procedures kunnen flink oplopen. Soms ook zijn belanghebbenden zelf
verantwoordelijk voor vertraging (of is dit zelfs een min of meer bewuste keuze), doordat hangende de
rechtelijke procedures wijzigingen in het project worden doorgevoerd, wat conform de procedurele
voorschriften bij de Raad van State tot gevolg kan hebben dat (delen van) procedures opnieuw moeten
worden doorlopen. Betrokkenen onderstrepen het belang van een zorgvuldige en onafhankelijke
rechtsgang. Maar hoewel de Crisis en Herstelwet maximumtermijnen stelt voor gecoördineerde projecten,
worden deze in de praktijk niet altijd gehaald, bijvoorbeeld in geval van grote projecten met navenant
complexe dossiers. In 2019 is afgesproken dat EZK en Raad van State samen de doorloop monitoren,
teneinde zo goed mogelijk te kunnen anticiperen op vertraging in het traject.
7) Subsidiëring van kleine windmolens
Als gevolg van het aflopen van de economische levensduur van windmolens volgen er 1-op-1 vervangingsaanvragen. Dat wil zeggen dat een bestaande molen van bijvoorbeeld 1 MW wordt vervangen door een
nieuwe molen. Om voor subsidie SDE+ in aanmerking te komen moet een turbine bij vervanging minimaal
15 jaar in exploitatie zijn geweest (aanvragen SDE+ mag na 13 jaar) of er moet met minimaal 1 MW per
turbine worden opgeschaald. Opschaling naar hogere turbines met meer vermogen en opbrengst is
wenselijk voor de energiedoelstelling maar op de betreffende locatie niet altijd mogelijk. Aan de andere
kant is 1-op-1 vervanging van oudere, kleine windturbines binnen de huidige economische kaders vaak
niet rendabel.
Als de onrendabele top van een kleinere windmolen via de SDE+ wordt afgedekt kan dat het draagvlak en
de bevordering van participatie in projecten en mogelijk windenergie in het algemeen, bevorderen.
In 2019 is door de Tweede Kamer de gewijzigde motie aangenomen over een aparte categorie voor
windturbines met een tiphoogte van maximaal 150 meter (Kamerstuk 32 813, nr. 304). De minister heeft
toegezegd deze motie voor locaties die te maken hebben met een wettelijke hoogtebelemmering te
betrekken in de vormgeving van SDE++. Dit geldt ook voor een andere (mogelijke) wijziging, zoals het
gebruik van KNMI-data voor het bepalen van de windsnelheidscategorie van een te subsidiëren windturbine

| Definitief |

van

76 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

(zoals weergegeven in Kamerstuk 31 239, nr. 294). De Kamer wordt uiterlijk in het voorjaar van 2020
nader geïnformeerd over de eerste openstellingsronde van de SDE++.
8) Tendering van rijksgronden.
Bij een aantal lopende windprojecten leidt het besluit om te gaan tenderen tot vertraging bij de
gronduitgifte en zorgen bij de initiatiefnemers over continuïteit, overgangsbeleid voor lopende projecten en
investeringen in het voortraject.
Ook zullen nieuwe initiatieven van ontwikkelaars op rijksgronden als gevolg van de nieuwe
tendersystematiek niet makkelijk zelfstandig van de grond komen. In dit verband heeft de minister
aangekondigd om een programma op te zetten waarbij circa 80 potentiële locaties voor wind- of zonneenergie op Rijksgrond in beeld worden gebracht en door de vastgoedhoudende diensten worden ingebracht
in de RES-regio’s. Streven is om tenminste 40 tenderingsprojecten, in samenwerking met de decentrale
overheden, te gaan realiseren in de komende jaren.
9) Circulaire economie, recycling en windturbines
Er is nog altijd geen goede aanpak/methodiek om de grondstoffen van windturbines die aan het einde van
de technische levensduur zijn, te scheiden c.q. te hergebruiken. Met name voor windturbinebladen met
veel carbon erin verwerkt is nog geen goede oplossing voorhanden. Op termijn, naarmate er meer sterk
verouderde turbines worden afgebroken, bestaat het risico dat dit nadrukkelijker de publieke opinie over
windenergie gaat beïnvloeden.

| Definitief |

van

77 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Procesfasen
Bij registratie van projecten op weg naar realisatie, wordt onderscheid gemaakt naar de volgende
procesfasen:
Gerealiseerd:
Afbakening: vanaf het moment dat een turbine door de netbeheerder (en hiermee CertiQ) is geaccepteerd
voor netlevering. Bron: RVO/SDE+, CertiQ en Windstats.
Bouw (in voorbereiding):
Afbakening: vanaf moment dat positieve beschikking SDE+ is afgegeven.
NB Op peildatum 31/12/2019 zijn nog niet alle aanvragen uit de najaarsronde SDE+ beschikt. Daarom zijn
alle aangevraagde projecten/windvermogens binnen deze categorie opgenomen. Bron: RVO
Vergunningenprocedure:
Afbakening: vanaf moment dat bekend is dat het formeel proces voor de vergunningaanvraag loopt.
Bron: Provincie; Gemeente; IenW/EZK/BEP.
NB Coördinatietrajecten worden per project als RCR, PCR of GCR opgenomen. Gecoördineerde projecten
kunnen direct in de fase ‘vergunningprocedure’ worden opgenomen.
Ruimtelijke procedure:
Afbakening: De ‘ruimtelijke procedure’ start zodra er een plandocument publiek ter inzage is gelegd.
Bron: Bron: Provincie; Gemeente; IenW/EZK/BEP.
Voortraject:
‘Afbakening’ is lastig: Er zijn initiatieven maar het draagvlak is nog niet breed/sterk genoeg om deze
publiek te kunnen communiceren. Bron: NWEA; Gemeente en Provincie
Voor de verschillende planfasen wordt gevraagd naar de (verwachte) startdatum, bv indiening aanvraag
vergunningen of SDE-aanvraag, en de einddatum, waarop men de (laatste) benodigde vergunning of
beschikking verwacht te verkrijgen.
In de monitor wordt per project het netto toegevoegde vermogen geregistreerd. In geval van
herstructurering/sanering en opschaling wordt tevens geregistreerd het aantal te verwijderen MW’s en de
eventuele ‘paralleldraai termijn’.
Als er een (negatief) verschil is tussen provinciale opgave en de optelling van projecten in verschillende
planfasen, wordt een het verschil opgenomen als een positief of negatief getal in de kolom ‘Verschil t.o.v.
doelstelling’.

| Definitief |

van

78 van 83

| Definitief |

Ruimtelijk planologisch vastleggen
van gebieden met potentieel MW
taakstelling door Provincies

Onderzoek en voorbereiding

Procedure

2015

Vaststelling

ter inzage
beroep

- aanbesteding adviesbureaus
- Startnotitie
- uitvoeren plan/project-MER
- opstellen vergunningaanvraag
- opstellen ontw erp inpassingsplan (Rijk/Provincie)
- opstellen ontw erp vergunningen (gemeenten)
- participatie/gebiedsontwikkeling/compensatie

- intentieovereenkomst initiatiefnemers-overheden

2017

SDE aanvraag

Vaststelling

beroep

hoger beroep

2019

SDE beschikking

uitspraak Raad van State

uitspraak Raad van State

- procurement & contracting
- netinpassing
- participatieplan initiatiefnemers
- financiering project
- contract energie levering

2018

2020

= schematische w eergave extra doorlooptijd van onderdeel in de planning

= schematische w eergave optioneel onderdeel in de planning

= schematische w eergave doorlooptijd van onderdeel in de planning

Bouw windpark ca. 2 tot 3 jaar

2016

Procedure RCR, PCR, Gemeentelijke coordinatieregeling Wro

Procedure Bestemmingsplan + vergunning

2014

Realisatie 6.000 MW windenergie op land op xx-xx-20xx

6.000 MW windenergie operationeel

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Spoorboekje IPO-Rijk

van

79 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

BIJLAGE: Toelichting bij het Afwegingskader
Het Afwegingskader Wind op Land biedt een RVO standaardbenadering om projecten in te delen naar
projectstatus. Centraal daarbij staat de vraag of het opgenomen aantal MW's redelijkerwijs productief kan
zijn in 2020. Bij de ontwikkeling van het kader is eerder samengewerkt met experts van RVO uit het team
Kwaliteit, Monitoring en Effectmeting.
De door de provincies aangedragen projecten zijn ingedeeld binnen de drie categorieën (donkergrijs, grijs
en lichtgrijs) in het Afwegingskader. Het Afwegingskader wordt elk jaar herijkt op de overeengekomen
doorlooptijden/planning het Spoorboekje Rijk-IPO/Provincies. De focus voor deze editie ligt op projecten
die in de ruimtelijke procedure en vergunningenprocedure verkeren. De beoordeling van projecten in door
RVO heeft het karakter van een ‘expert judgement’ gebaseerd op de 360˚ feedback die door RVO voor
deze monitor is opgehaald.
Deze monitor biedt slechts een momentopname. De ontwikkeling van windprojecten is een proces met een
hoge dynamiek in verschillende betrokken domeinen. Deze zijn: draagvlak/planparticipatie (people);
milieu, natuur en ecologie (planet): economische haalbaarheid (profit/prosperity) en nationale, provinciale
en lokale politiek (politics).
De snelle ontwikkelingen in deze domeinen kunnen elkaar door de tijd al naar gelang versterken of
tegenwerken. Hierdoor verloopt de haalbaarheid van een windproject vaak niet lineair. Nieuwe knelpunten
kunnen het project terugwerpen in haalbaarheid of planning voor realisatie. Daarmee kan ook de indeling
naar projectstatus per editie van de monitor wisselen.
De beoordeling of een project tijdig wordt gerealiseerd kan positiever worden maar ook naar beneden
worden bijgesteld, als bepalende factoren in de omgeving van het project daartoe aanleiding geven. Het
afwegingskader en relaties tussen de gehanteerde categorieën bieden ruimte voor deze dynamiek.
Hantering van het model:
Primair wordt in het afwegingskader gekeken naar de procesfase waarin het project zich bevindt. Er
worden 5 fasen onderscheiden:
- Voortraject
- Ruimtelijke procedure
- Vergunningenprocedure
- Bouw (in voorbereiding)
- Gerealiseerd
Projecten worden ingedeeld naar 3 categorieën:
Belangrijke leidraad bij de indeling is de gemiddelde doorlooptijd in het Spoorboekje dat is overeengekomen in het Bestuurlijk Overleg tussen IPO-Rijk (zie bijlage). Daarnaast weegt RVO de bij diverse
belangenvertegenwoordigers opgehaalde informatie over voortgang in aanpak en mogelijke knelpunten
mee in de uiteindelijke indeling. In het Afwegingskader worden projecten standaard beoordeeld naar een
grijstint; lichtgrijs, grijs of donkergrijs. Soms kan een combinatie van factoren op het project van
toepassing zijn en aanleiding geven om het project op te waarderen of af te waarderen naar de andere
categorie grijstint.
In de samenvatting onderaan de provinciale overzichten zijn de al gerealiseerde MW’s als donkergrijs
meegeteld.

:>)

Donkergrijs

:>|

Grijs

:>(

Lichtgrijs

| Definitief |

(Vrijwel) zeker: naar verwachting gerealiseerd in 2020
Mogelijk/ deels: kwetsbaar als gevolg van eventuele knelpunten en/of ten aanzien van benodigde
doorlooptijd procedures
(Zeer) onzeker/ onduidelijk: vraagt veel inspanning ten aanzien van doorlooptijd en/of als gevolg
van eventuele knelpunten. Tevens bij gebundelde projecten waar RVO onvoldoende inzicht op
projectniveau kan verkrijgen.

van

80 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Afwegingskader Monitor Wind op Land
2019 → 2020
voor indeling naar projectstatus
•
•
•
•

Centrale vraag: kunnen de opgevoerde MW’s redelijkerwijs productief zijn in 2020?
Uitgangspunt: spoorboekje Bestuurlijk overleg IPO-rijk, 27 januari 2014
Focus: Bouw in voorbereiding - Voortraject
Kwalificatie: RVO.nl op basis van 360° graden feedback in 2019
Donkergrijs :>)
standaard:
• alle (coördinatie)projecten in de fase “Bouw (in voorbereiding)” SDE+ is toegekend, met
onherroepelijke vergunningen (Omgevingsvergunning en Ontheffing Ff-wet/Nbw), waarvoor de
opdracht netaansluiting/transportcapaciteit is verstrekt aan netbeheerder en de windturbines
besteld zijn bij de fabrikant.
tenzij:
-

Als de planning bij de aanvraag in de SDE+ bij kennisgeving bestelling turbines (RVO) danwel info
van netbeheerders en/of fabrikanten een of andere relevante knelpunten een (gedeeltelijke)
realisatiedatum na 31/12/2020 tot gevolg heeft.
afwaarderen naar grijs/lichtgrijs ↓↓↓↓

Grijs :>|
standaard:
• alle (coördinatie)projecten in de fase “Bouw (in voorbereiding)” waarvan de SDE+ is toegekend en
met onherroepelijke vergunningen.
tenzij:
-

Als de planning bij de SDE+ (RVO) danwel info van netbeheerders een (gedeeltelijke) of andere
relevante knelpunten een (gedeeltelijke) realisatiedatum na 31/12/2020 tot gevolg heeft.
afwaarderen naar lichtgrijs ↓↓↓↓

Lichtgrijs :>(
standaard:
•

| Definitief |

alle (coördinatie)projecten die eind 2019 nog geen positieve SDE+ beschikking en
onherroepelijke vergunningen hebben.

van

81 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Afwegingskader Monitor Wind op Land
2019 → 2023
voor indeling projectstatus
•
•
•

•

Centrale vraag: kunnen de opgevoerde MW’s redelijkerwijs productief zijn in 2023?
Uitgangspunt: spoorboekje Bestuurlijk overleg IPO-rijk, 27 januari 2014
Focus: Bouw in voorbereiding; Voortraject
Kwalificatie: RVO.nl op basis van 360° graden feedback in 2019

Donkergrijs :>)
standaard:
•
•
•

Alle projecten in de fase “Bouw (in voorbereiding)”, SDE+ is toegekend.
Coördinatieprojecten in de vergunningenprocedure, waarvan terinzagelegging in 2019 is gestart
(evt. voorontwerpfase is al afgerond).
Niet-coördinatieprojecten in de vergunningenprocedure; herroepelijke vergunning afgegeven.
tenzij:

-

Als de planning bij de SDE+ een (gedeeltelijke) realisatiedatum na 31/12/2023 tot gevolg heeft.
een groot knelpunt de voortgang in het project vertraagt of blokkeert, waarvoor nog geen
passende maatregel is getroffen, zoals bv. netinpassing/radarverstoring.
afwaarderen naar grijs/lichtgrijs ↓↓↓↓

Grijs :>|
standaard:
•
•

coördinatieprojecten in de vergunningenprocedure maar waarvoor de eerste terinzagelegging
nog niet gestart is.
Niet-coördinatieprojecten in de vergunningenprocedure; herroepelijke vergunning nog niet
afgegeven, beroepsprocedure kan nog volgen (Bestuursrechter; Raad van State)
tenzij:

-

een groot knelpunt de voortgang in het project vertraagt of blokkeert, waarvoor nog geen
passende maatregel is getroffen, zoals bv. netinpassing/radarverstoring.
afwaarderen naar lichtgrijs ↓↓↓↓

Lichtgrijs :>(
standaard:
•
•

coördinatieprojecten waarvoor ruimtelijke procedure nog niet is gestart.
niet-coördinatieprojecten die nog niet in vergunningenprocedure zijn.

| Definitief |

van

82 van 83

| Monitor Wind op Land over 2019 | mei 2020 |

Colofon

Dit is een publicatie van:
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, mei 2020
Croeselaan 15 | 3521 BJ Utrecht
Postbus 8242 | 3503 RE Utrecht
T +31 (0) 88 042 42 42
E klantcontact@rvo.nl
www.rvo.nl
Deze publicatie is tot stand gekomen in opdracht van het Kernteam Wind op Land, waarin het ministerie
van Economische Zaken en Klimaat, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, IPO/provincies, de Nederlandse Windenergie associatie NWEA,
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), Netbeheer Nederland, de verenigde Natuur- en
Milieuorganisaties (Stichting Natuur&Milieu en provinciale natuur-en milieufederaties), Unie van
Waterschappen, het Nationaal Programma Regionale Energie Strategie en de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO) samenwerken.
Disclaimer: RVO heeft zich ingespannen voor het aanleveren van zo uniform, compleet en objectief
mogelijke informatie voor deze monitor maar is daarbij afhankelijk van kwantitatieve en kwalitatieve input
van derden.
RVO levert met haar werkwijze een uiterste inspanning om de vertrouwelijkheid van gegevens te borgen.
Tegelijkertijd hebben alle leden van het Kernteam en de windcoördinatoren van de provincies nadrukkelijk
een rol in borging van de vertrouwelijkheid.
Deze Monitor Wind op Land biedt de meest actuele inzichten op peildatum 31/12/2019 en vervangt
daarmee alle eerdere edities.
© Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) stimuleert duurzaam, agrarisch, innovatief en
internationaal ondernemen. Met subsidies, het vinden van zakenpartners, kennis en het voldoen aan weten regelgeving. RVO werkt in opdracht van ministeries en de Europese Unie.
RVO is een onderdeel van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat

| Definitief |

van

83 van 83