Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 037

Mestbeleid

Nr. 67

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 juni 2013
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben enkele
fracties de behoefte om enige vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de staatssecretaris van Economische Zaken over de brief van 8 mei 2013
inzake de Nederlandse inzet voor het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn (Kamerstuk 33 037, nr. 36).
De staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van 24 juni
2013.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Hamer
De adjunct-griffier van de commissie,
Peen

kst-33037-67
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

1

Inhoudsopgave

blz.

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen van de leden van de CDA-fractie
Vragen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vragen van de leden van de SGP
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie

2
2
4
5
6
8
9

II

Antwoord/Reactie van de staatssecretaris

12

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Nederlandse mestbeleid door
de jaren heen heeft geleid tot een forse verbetering van de grond- en
oppervlaktewaterkwaliteit. De landbouwsector mag daar trots op zijn. De
leden zijn blij met de erkenning dat de landbouw op de goede weg is met
de verlaging van uitspoeling van stikstof en fosfaat. Om de doelen van de
Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water te halen, en in aanmerking te
blijven komen voor een derogatie onder beide richtlijnen, moet het
mestbeleid voortgezet en versterkt worden. Kan de staatssecretaris
toelichten wat deze doelen zijn (met name voor de Kaderrichtlijn Water)?
Gelden deze doelen niet vooral lokaal en regionaal? Betreffen deze doelen
niet primair de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater? Zijn dus
«normen voor stikstof en fosfaat in oppervlaktewater» niet slechts
ondersteunend? Kan de staatssecretaris de wetenschappelijke onderbouwing van de bovengenoemde oppervlaktewaternormen overleggen?
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de Nitraatrichtlijn nog wel
het geëigende instrument is om waterkwaliteitsdoelen te halen en of de
Grondwaterrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water geen passende instrumenten zijn? Kan de staatssecretaris aangeven hoe deze drie richtlijnen
zich tot elkaar verhouden?
De leden van de VVD-fractie constateren dat er een duidelijke koppeling
gemaakt wordt met het nieuwe mestbeleid waar mestverwerking een
cruciaal onderdeel van is. In dat verband missen de leden meer ruimte
voor het gebruik van mestverwerking als kunstmestvervangers. Kan de
staatssecretaris aangeven wanneer hier duidelijkheid over komt van de
Europese Commissie? De leden van de VVD-fractie merken op dat het
traject om het gebruik van kunstmestvervangers mogelijk te maken wel
erg lang duurt aangezien er in 2008 een amendement in het Europees
Parlement is aangenomen en voormalig minister Verburg ook al met deze
boodschap op pad is gestuurd. Welke middelen heeft de staatssecretaris
nog tot haar beschikking om de druk op te voeren in Brussel? De leden
van de VVD-fractie lezen dat het van groot belang is dat de sector aan de
slag gaat met het realiseren van mestverwerkingscapaciteit, zodat er
daadwerkelijk druk van de mestmarkt wordt gehaald. De leden vinden dat
er niet alleen naar de sector gekeken kan worden maar dat ook de
overheid een verantwoordelijkheid in dezen heeft, met name op het
gebied van de vergunningverlening. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe het staat met de gesprekken met de provinciale- en lokale overheden
inzake de vergunningverlening voor mestverwerkingsinstallaties? De
leden van de VVD-fractie lezen verder dat indien de mestverwerkingscapaciteit onvoldoende van de grond komt of wanneer relevante milieudoelen
niet worden gehaald dierrechten voor varkens en pluimvee in stand
worden gehouden en voor rundvee worden ingevoerd. De leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

2

VVD-fractie willen de staatssecretaris meegeven dat instandhouding of
invoering van dierrechten onbespreekbaar is. De veehouderijsectoren
anticiperen al jaren op de afschaffing van dierrechten en/of melkquota. Zij
hebben reeds hiervoor investeringen gedaan in bijvoorbeeld het
vergroten van hun stallen. Instandhouding of introductie van dierrechten
zou een stap terug betekenen in de tijd, aldus deze leden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de staatssecretaris met het vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn in de eerste plaats zich wil richten op het
bereiken van een betere kwaliteit van grond- en oppervlaktewater in de
gebieden waar deze nog tekort schieten, door de belasting met stikstof en
fosfaat verder terug te dringen. De leden van de VVD-fractie vragen hoe
en op welke wijze de staatssecretaris de negatieve effecten van natuurgebieden op het oppervlaktewater gaat aanpakken.
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat de staatssecretaris wil
komen tot een nieuwe derogatie van de Nitraatrichtlijn. Deze leden
merken wel op dat er nu wordt gesproken van 170 kilogram stikstof per ha
maar in de vorige derogatie was dit voor graasdierenmest nog 250
kilogram stikstof per ha. Dit lijkt op een achteruitgang van de gebruiksruimte. Vindt de staatssecretaris dat 170 kilogram stikstof per ha
toelaatbaar is terwijl in het verleden 250 kilogram stikstof per ha als
ondergrens werd gekozen? Er wordt nu geen onderscheid meer gemaakt
tussen hokdieren en graasdieren. Kan de staatssecretaris aangeven of het
voordeel daarvan nu ook wegvalt? De leden van de VVD-fractie vragen
voorts of de staatssecretaris, in deze fase van de onderhandelingen, al
enig zicht kan geven op inzet of uitkomst van nieuwe derogatie? In
hoeverre is het mogelijk dat naast de huidige derogatie ook ruimte zou
komen voor zogenaamde «gewaspakketten» en «be- en verwerkte
mestpakketten»? De leden van de VVD-fractie constateren dat in de brief
wordt gesproken over «maatwerk» en «specifieke bedrijfssituaties» bij
ondernemers. Kan de staatssecretaris het beleid wat hieruit is afgeleid
nader duiden?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de gemiddelde nitraatconcentratie
in het ondiepe grondwater van het zandgebied weliswaar is gedaald van
140 mg/l in het begin van de jaren »90 tot 60 mg/l in recente jaren, maar
dat daarmee de concentratie nog ruim boven de Europese streefwaarde
van 50 mg/l ligt. Kan de staatssecretaris aangeven waar het vaststellen
van de 50 mg (als indicator om «kwetsbare gebieden» aan te wijzen) op is
gebaseerd? Is deze 50 mg een milieukundige norm of een gezondheidskundige norm en welke wetenschappelijke benadering ligt hierachter? De
staatssecretaris wil ter verbetering van de grondwaterkwaliteit in het
zuidelijk zand- en lossgebied een maatregelenpakket samenstellen dat
zich specifiek richt op deze gebieden en dat mineralenefficiëntie
bevordert. De leden van de VVD-fractie merken op dat door deze
aankondiging grote onrust in het gebied is ontstaan. De agrarische
ondernemers in deze gebieden hebben het gevoel dat zij bijna geen
ruimte meer krijgen om te ondernemen omdat ze aan steeds strengere
milieueisen moeten voldoen terwijl ze afgelopen jaren al vele acties
hebben ondernomen om de grondwaterkwaliteit te verbeteren. De eerder
gepresenteerde cijfers over de daling tonen aan dat zij hierin grotendeels
zijn geslaagd. Deze leden willen van de staatssecretaris weten of de
eerder genoemde streefwaarde van 50 mg/l wel een haalbare norm is en
of deze nog actueel is? De leden van de VVD-fractie vragen of er voor dit
gebied niet gewerkt moet worden met een realistische norm van
bijvoorbeeld 60 mg/l, zodat bedrijvigheid in het gebied mogelijk blijft? Ook
vragen deze leden of de staatssecretaris bij haar besluit rekening heeft
gehouden met de doorwerking van de maatregelen die al zijn genomen
om de grondwaterkwaliteit te verbeteren? De leden van de VVD-fractie zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

3

zich er van bewust dat er altijd een spanningsveld zal blijven bestaan
tussen de vastgestelde normen en de haalbare normen. Deze leden zijn
echter wel van mening dat het geen doel op zich moet zijn om doelen te
halen en dat altijd moet worden afgewogen of vastgestelde doelen en
normen haalbaar en nog actueel zijn. Kan de staatssecretaris aangeven
hoe zij met het geschetste dilemma is omgegaan in deze kwestie?
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie graag een reactie vragen van
de staatssecretaris op de wijze waarop toediening van mest wordt
vormgegeven. De leden van de VVD-fractie hebben foto’s gezien die een
beschadiging van de graszode tonen als gevolg van het injecteren van
mest. Bij het gebruik van een sleepvoet is deze beschadiging afwezig. Het
is onvoldoende duidelijk wat de effecten zijn van verschillende toepassingsmogelijkheden. Is de staatssecretaris bereid om te pleiten voor meer
ruimte in toedieningsmogelijkheden?
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
de Inzet vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn en willen de regering nog
enkele vragen en opmerkingen voorleggen.
In de brief wordt gesteld dat het van groot belang is dat de sector aan de
slag gaat met het realiseren van mestverwerkingscapaciteit zodat er
daadwerkelijk druk van de mestmarkt wordt gehaald. Als die onvoldoende
van de grond komt of wanneer de voor de veehouderij relevante
milieudoelen niet gehaald worden zullen dierrechten in stand gelaten c.q.
ingevoerd worden.
De leden van de PvdA-fractie krijgen signalen dat de veestapel aanzienlijk
zal groeien als de quota verdwijnen. Wanneer valt het besluit om al dan
niet dierrechten te behouden en of uit te breiden?
De kringloopwijzer voor de melkveehouderij wordt opgeschaald. Hoe en
op welke wijze gaat dit gebeuren en is de sector ook hierbij betrokken?
Komen ook naast fosfaat ook de andere onderdelen van de kringloopwijzer tussen 2014–2017 aan implementatie in beleid toe?
Vanuit agrarische ondernemers bereiken deze leden de berichten dat de
bodemvruchtbaarheid aan het afnemen is. De hoogproductieve Nederlandse landbouwgronden verschralen. Volgens de boeren komt dit, kort
gezegd, doordat ze te weinig meststoffen mogen toevoegen, volgens de
milieubeweging komt dit doordat er teveel van het land gevraagd wordt.
Waar staat de staatssecretaris in dit debat?
De inzet is om opnieuw derogatie voor de periode 2014–2017 te krijgen.
Hoe groot wordt de kans ingeschat dat Nederland deze inderdaad zal
krijgen? Welke andere landen hebben ook derogatie aangevraagd of zijn
voornemens dat te doen?
De ambitie richt zich in de eerste plaats op het bereiken van een betere
kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in de gebieden waar deze
nog te kort schieten. Waarom wordt er in de inzet geen aandacht besteed
aan de winningen voor drinkwater?
De ambitie is om te voldoen aan verplichtingen die voortvloeien uit de
Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water. De leden van de PvdA-fractie
zijn voorstander van deze integrale benadering. Graag vernemen deze
leden hoe de betere afstemming tussen de Nitraatrichtlijn en de doelen
van de Kaderrichtlijn Water bereikt zal gaan worden, niet alleen voor het
grond- en oppervlaktewater maar ook voor wat betreft drinkwaterbronnen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

4

De leden van de PvdA-fractie zijn van mening dat het goed is dat de
ambitie uitgesproken wordt om ook aan de doelen van de Kaderrichtlijn
Water te voldoen, maar dat de kans dat deze niet gehaald gaan worden
wel aanwezig is. Er zal veel inzet nodig zijn, ambitie alleen is niet
voldoende. Welke maatregelen worden genomen om de mineralenefficiëntie in de Nederlandse landbouw te verhogen? Is er bijvoorbeeld een
stappenplan voorzien?
Kan de staatssecretaris aangeven waarom de proef in de akkerbouwsector
in het kleigebied alleen in akkerbouw en niet in de bollen- of boomteelt
plaats zal vinden en waarom deze proef beperkt is tot het kleigebied en
niet in andere delen van Nederland, bijvoorbeeld het Noordelijk Zand of
Duinzandgebied? Hoeveel bedrijven zullen met deze proef mee mogen
doen?
De fosfaatverzadigingstoestand van de bodem baart de leden van de
PvdA-fractie grote zorgen. De fosfaatverzadiging van de bodem is nog
lang niet op het punt van evenwichtsbemesting gekomen. In bijna geheel
Nederland is sprake van fosfaatverzadiging. Door uitspoeling naar het
oppervlaktewater zijn er negatieve gevolgen voor de oppervlaktewaterecosystemen. Kan de staatssecretaris aangeven welke maatregelen
genomen worden om te komen tot een vermindering van de fosfaatverzadigingstoestand van de bodem? Wanneer zullen de effecten van deze
maatregelen te merken zijn?
Terecht wordt in de Inzet gesteld dat mestbeleid ook waterbeleid is, de
leden van de PvdA-fractie onderschrijven dit. In bijna alle delen van
Nederland komen lokaal nog overschrijdingen in het grondwater voor.
Deze leden maken zich grote zorgen om de kwetsbare natuur op de
schrale zandgronden en de invloed van de overschrijdingen in dit gebied.
Hoe bent u van plan de normoverschrijdingen in de drinkwaterwinningen
in bijvoorbeeld het oostelijk zandgebied aan te pakken?
Vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie zijn het met de staatssecretaris eens dat zij in
haar brief schrijft dat het Nederlandse mestbeleid door de jaren heeft
geleid tot een forse verbetering van de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit.
Recent heeft de Kamer een gesprek gevoerd met een vertegenwoordiger
van Wageningen UR, «Boerenverstand» en het Louis Bolk Instituut over
het mestbeleid in relatie tot bodemvruchtbaarheid.
Uit dit gesprek hebben de leden van de CDA-fractie begrepen dat vanuit
een integraal perspectief bekeken, het mestdossier de spil kan vormen
van een oplossing die zowel duurzaam als verantwoordelijk mag heten.
Er werd gepleit voor een systeem van «certificaten» waarmee doelen
worden voorgeschreven en waarbij de boer zelf keuzes kan maken in de
middelen. Bijvoorbeeld of ze bovengronds met de «Duo Spray» methode
mest uitrijden of injecteren, als ze maar verbeterde milieuprestaties
kunnen laten zien. Daarbij viel de term «proef(stal)status» om de
eigentijdse en betaalbare manieren van doelstelling, uitvoering, borging
en controle vorm te geven.
Graag ontvangen deze leden de mening van de staatssecretaris op de
gevraagde experimenteerruimte.
Gesteld wordt dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en het
Landbouw Economisch Instituut (LEI) om een ex-ante-evaluatie gevraagd
zal worden. Kan de staatssecretaris aangeven wat het tijdspad daarbij is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

5

Met de Europese Commissie wordt overlegd over het actieprogramma. De
leden van de CDA-fractie hebben daar een aantal vragen bij. Wat is de rol
van de Tweede Kamer in het onderhandelingsproces met de Europese
Unie? Hoe wordt de Kamer daarbij betrokken?
Kunt u de processtappen (en tijdspad) in de onderhandelingen en de rol
van de Europese Commissie en het Nitraatcomité aangeven?
Welke acties onderneemt de staatssecretaris om de definities voor
dierlijke mest en kunstmest uit de Nitraatrichtlijn aan te passen? In deze
tijd van grondstoffenschaarste en resource efficiency past het immers niet
meer om het gebruik van een natuurlijke grondstof (mest en producten
hieruit) te beperken en het gebruik van kunstmest te bevorderen.
Verder wordt gesproken over de aanpak, zoals het Deltaplan Agrarisch
Waterbeheer te ondersteunen en het kunnen faciliteren in het kader van
het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Kan de staatssecretaris
deze opmerking uitwerken en voorzien van financiële en inhoudelijke
kaders?
Onder het kopje balans tussen milieu en bedrijfsvoering geeft de
staatssecretaris aan dat voor enkele gewassen de stikstofgebruiksnorm
wordt opgetrokken. De leden van de CDA-fractie vragen daarbij welke
gewassen (behalve gras op klei) dat zijn? Of dat ook gras op andere
grondsoorten is? Of het ook plantaardige teelten betreft? En tot welke
niveaus de normen omhoog kunnen?
Afsluitend de vraag hoe in het grote geheel de wat kleinere maar niet
minder onbelangrijke onderwerpen een plek krijgen bij de inzet voor het
vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Het betreft dan onder andere vanggewassen na mais in combinatie met
bepaalde volgteelten, scheuren van grasland in het najaar in verband met
volgteelten en/of graslandvernieuwing.
Vragen van de leden van de ChristenUnie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
Nederlandse inzet voor het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Deze
leden hebben hierbij een aantal vragen.
Algemeen/inleiding
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er nog veel
onduidelijkheid en onzekerheid is of de aanpassing van het mestbeleid in
combinatie met de gebruiksnormen in de praktijk voldoende oplevert om
te kunnen voldoen aan de verplichtingen van de Nitraatrichtlijn. Zij lezen
dat op korte termijn duidelijk moet zijn welke mestverwerkingscapaciteit
gerealiseerd kan worden. Kan de staatssecretaris deze termijn specificeren
en een update van de stand van zaken geven? Ligt de sector volgens de
staatssecretaris op schema met het realiseren van de mestverwerkingscapaciteit?
Momenteel wordt door PBL en LEI onderzocht wat de consequenties van
het nieuwe stelsel zijn voor de realisatie van de milieudoelen. Wanneer is
deze evaluatie gereed? In hoeverre zijn de uitkomsten van dit onderzoek
bepalend in de onderhandelingen met de Europese Commissie over het
actieprogramma?
De leden van de ChristenUnie-fractie willen graag weten hoe de planning
van de onderhandelingen over het actieprogramma eruit ziet. Kan de
staatssecretaris aangeven wanneer het definitieve actieprogramma voor
de periode 2014–2017 moet worden ingediend? En hoe lang heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

6

Nederland vervolgens de tijd om voorstellen in te dienen voor een nieuwe
derogatie?
Ambitie
De leden van de ChristenUnie-fractie ondersteunen de staatssecretaris in
haar inzet om opnieuw een derogatie te verkrijgen van de gebruiksnormen. Zij vragen of de staatssecretaris verwacht dat de Commissie de
gebruiksnorm van 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare per
jaar in stand zal houden of zal aanscherpen. Hoe realistisch acht zij een
derogatie van 80 kilogram stikstof voor de komende periode, zo vragen
deze leden.
Tijdens het algemeen overleg Mestwetgeving van 6 maart jl. is toegezegd
dat Nederland ook een derogatie zal aanvragen voor het gebruik van
mineralenconcentraten uit dierlijke mest als kunstmestvervanger. Mogen
de leden van de ChristenUnie-fractie aannemen dat dit nog steeds de
intentie van de staatssecretaris is?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de gevolgen zullen zijn
voor het mestbeleid en de maatregelen die Nederland moet nemen in het
kader van het actieprogramma, in het geval Nederland geen derogaties
verkrijgt.
Maatregelen ten behoeve van grond- en oppervlaktewaterkwaliteit
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er nog een forse
opgave ligt om de waterkwaliteit te verbeteren, met name de grondwaterkwaliteit in het zuidelijk zand- en lössgebied. Zij missen hier een concrete
ambitie en vragen de staatssecretaris om duidelijk aan te geven op welke
termijn zij de gemiddelde nitraatconcentratie naar 50 mg/l wil terugbrengen.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat de maatregelen
om de nitraatconcentratie in het grondwaterkwaliteit in het zuidelijk zanden lössgebied te verlagen, te weinig concreet zijn. Zij vragen de staatssecretaris om met een helder maatregelenpakket te komen, te meer daar zij
reeds over twee jaar (in 2015) het effect van dit spoor wil evalueren,
terwijl de criteria voor deze evaluatie nog niet bekend zijn. Deze leden
juichen in ieder geval toe dat de Unie van Waterschappen maatregelen in
het kader van het GLB wil cofinancieren.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben sterke twijfels bij een
evaluatie na slechts één jaar, aangezien het verbeteren van de waterkwaliteit voor een groot deel met maatregelen uit de tweede pijler van het
GLB moet gebeuren. De ervaring leert dat de uitvoering van het plattelandsontwikkelingsprogramma in het eerste jaar (in dit geval 2014) pas
laat op stoom komt. Is het kabinet bereid om de evaluatie een jaar later uit
te voeren?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of bij het nemen van
maatregelen voor verbetering van de waterkwaliteit ook rekening
gehouden wordt met de normen uit de Drinkwaterwet. Worden in dit
verband ook specifieke maatregelen genomen, zo vragen deze leden.
De leden van ChristenUnie-fractie vragen de staatssecretaris meer
informatie te geven over de twee praktijkproeven die de sector gaat
uitvoeren. In welke periode worden deze proeven uitgevoerd, hoeveel
boeren zullen aan deze proeven meedoen en wanneer worden de proeven
geëvalueerd, zo vragen deze leden?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke maatregelen de
staatssecretaris nog meer wil nemen, naast de proef met de Kringloopwijzer, om kringloopbemesting mogelijk te maken. Gaat zij zich ook
inzetten om regelgeving die kringloopbemesting belemmert, weg te
nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

7

Balans tussen milieu en bedrijfsvoering
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de resultaten van het
lopende onderzoek (review) naar de ammoniakemissiefactoren betrokken
zullen worden bij de inzet van Nederland voor het vijfde actieprogramma
Nitraatrichtlijn.
Proces
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat agrariërs zo snel
mogelijk duidelijkheid moeten krijgen over de maatregelen die zij moeten
nemen in het kader van het actieprogramma en over het al dan niet
verkrijgen van de derogatie. Zij maken zich in dit verband zorgen over de
vertraging die is opgelopen bij het vaststellen van het actieprogramma en
hopen dat de staatssecretaris spoedig tot een onderhandelingsakkoord
kan komen met de Commissie.
Vragen van de leden van de SGP
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de inzet van de staatssecretaris met betrekking tot het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Zij hebben wel enkele aandachtspunten.
Het mestbeleid is naast de Nitraatrichtlijn ook gekoppeld aan de Kaderrichtlijn Water. De leden van de SGP-fractie hebben begrepen dat
Nederland zichzelf ambitieuzere doelen heeft opgelegd dan volgens de
Kaderrichtlijn minimaal nodig zou zijn. Zij hebben begrepen dat Brussel
onderscheid maakt tussen natuurlijke, sterk veranderde en kunstmatige
wateren, dat voor de natuurlijke wateren de strengste normen gelden en
dat voor sterk veranderde en kunstmatige wateren lichtere normen
gehanteerd mogen worden. In Nederland vallen de meeste wateren in de
categorieën «sterk veranderd» en «kunstmatig». De leden hebben
begrepen dat Nederland desondanks wel voor al haar wateren uitgaat van
de strengste norm oftewel dat zij streefwaarden hanteert die gericht zijn
op de ongerepte situatie. Zijn deze veronderstellingen juist? In hoeverre
biedt dit ruimte om, indien nodig en gewenst gelet op haalbaarheid en
betaalbaarheid van maatregelen, het mestbeleid te versoepelen? Is de
staatssecretaris bereid richting de Europese Commissie deze ruimte te
claimen?
De leden van de SGP-fractie willen erop wijzen dat aanscherping van de
gebruiksnormen met enige vertraging effect zal hebben op het nitraat- en
fosfaatgehalte van grond- en oppervlaktewater. Het is de vraag in
hoeverre het effect van de aanscherping van de gebruiksnormen in de
afgelopen jaren al volledig doorgewerkt is in de nitraat- en fosfaatconcentraties van grond- en oppervlakte water. Kan de staatssecretaris hierop
ingaan, ook in het milieueffectrapport? Is zij bereid richting de Europese
Commissie aan te geven dat de aanscherping van de gebruiksnormen in
de afgelopen jaren ook de komende jaren nog effect zal hebben?
De staatssecretaris geeft aan dat als het realiseren van mestverwerkingscapaciteit onvoldoende van de grond komt, of wanneer de voor de
veehouderij relevante milieudoelen niet gehaald worden, alsnog de
dierrechten voor varkens en kippen in stand gehouden zullen worden en
voor rundvee ingevoerd zullen worden. De leden van de SGP-fractie horen
graag welke milieudoelen de staatssecretaris hierbij concreet voor ogen
heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

8

Het CBS heeft recent aangegeven dat de Nederlandse veestapel vorig jaar
165 miljoen kilo fosfaat heeft geproduceerd. Dat ligt ruimschoots onder
het door Brussel opgelegde productieplafond van 173 miljoen kilo. De
leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre deze cijfers het binnenhalen
van de derogatie bevorderen en ze ruimte bieden om op andere punten
meer flexibiliteit in het mestbeleid te krijgen.
De leden van de SGP-fractie pleiten ervoor om agrarische ondernemers
die hoge gewasopbrengsten realiseren meer ruimte te bieden voor de
aanvoer van (dierlijke) mest (lokale evenwichtsbemesting). Dit kan door
de gebruiksnormen meer te differentiëren naar gewasopbrengst of door
repartiebemesting na het realiseren van een hoge gewasopbrengst toe te
staan. Is de staatssecretaris bereid dit mee te nemen in het vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn?
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag naar aanleiding van de
vierjaarlijkse Nitraatrichtlijnrapportage «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in Nederland» die in de Kamerbrief genoemd wordt. In verschillende
gebieden in Nederland wordt voldaan aan de streefwaarden voor de
kwaliteit van grond- en oppervlaktewater. Biedt dat, inhoudelijk, ruimte
om voor die gebieden de gebruiksnormen te verhogen? Zo ja, is de
staatssecretaris bereid deze ruimte te benutten?
De leden van de SGP-fractie vinden het positief dat de staatssecretaris
ruimte wil bieden voor een proef met de zogenaamde Kringloopwijzer in
de melkveehouderij. Zij pleiten ervoor om deze proef snel en breed op te
pakken.
De leden van de SGP-fractie willen het belang van bodemvruchtbaarheid
en organische stof en de zorgen die hieromtrent leven, onderstrepen. De
leden vragen de staatssecretaris richting de Europese Commissie niet
alleen aan te geven dat bodemvruchtbaarheid van belang is voor de
voedselproductie, maar ook om de uitspoeling van mineralen te beperken.
Op zandgronden kan het organische stof mineralen binden. Ook heeft
bijvoorbeeld meerjarig onderzoek door Praktijkonderzoek Plant en
Omgeving (PPO) recent uitgewezen dat het aanwenden van dierlijke mest
op korte termijn leidt tot meer uitspoeling, maar op langere termijn juist
niet, omdat de aanvoer van organische stof zorgt voor hogere
opbrengsten en daarmee voor een hogere opname van bijvoorbeeld
stikstof. Is de staatssecretaris bereid deze aspecten ook onder de aandacht
van de Europese Commissie te brengen?
De leden van de SGP-fractie horen graag wat op dit moment de stand van
zaken is rond het erkend krijgen van mineralenconcentraten als kunstmestvervanger.
De leden van de SGP-fractie horen graag wat op dit moment de stand van
zaken is van het onderhandelingsproces rond het vijfde Actieprogramma
Nitraatrichtlijn.
Vragen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met grote
teleurstelling kennis genomen van de inzet van de staatssecretaris voor
het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Zij willen graag enkele vragen
stellen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen erop dat de Eurocommissaris van Milieu Nederland er al eerder op heeft gewezen dat het
nemen van end-of-pipe maatregelen niet meer zal worden geaccepteerd.
Nederland zal het probleem dat het mestoverschot veroorzaakt aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

9

bron moeten aanpakken. Het verbaast de leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren dan ook zeer dat de staatssecretaris een actieprogramma
naar Brussel stuurt waarin geen enkele aanvullende bronmaatregel wordt
genoemd, maar enkel wordt voortgegaan met de end-of-pipe maatregelen
die door het vorige kabinet zijn ingezet. Een krimp van de veestapel is de
enige maatregel die daadwerkelijk snel en effectief het probleem bij de
bron aanpakt. In plaats van deze maatregelen aan te kondigen, zet de
staatssecretaris met het ingezette beleid en het voorliggende actieprogramma juist de deur open naar een nog verdere groei van de veestapel.
Is dat inderdaad wat de staatssecretaris beoogt? Zo nee, waarom neemt
zij dan geen maatregelen die het probleem bij de bron aanpakken?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen er tevens op dat de
grote druk op de mestmarkt het grootschalig overtreden van de
mestregels in de hand heeft gewerkt. Kan de staatssecretaris bevestigen
dat er ernstig veel overtredingen worden geconstateerd, en dat deze
overtredingen grote maatschappelijke kosten met zich meebrengen door
de vervuiling van bodem en grond- en oppervlaktewater dat door deze
overtredingen wordt veroorzaakt? Kan de staatssecretaris de hoogte van
deze kosten aangeven, en kan zij bovendien aangeven welke som geld er
in Nederland elk jaar weer moet worden uitgegeven aan de handhaving
van de mestregels? Kan zij bevestigen dat deze kosten veel minder
zouden worden wanneer een krimp van de veestapel heeft geleid tot een
evenwichtige mestmarkt?
Toch blijft het kabinet volhouden dat de sector die deze problemen
veroorzaakt, deze ook zelf zal oplossen. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren constateren dat deze aanpak al decennia heeft
gefaald. Al deze tijd heeft het enorme Nederlandse mestoverschot een
grote weerslag gehad op de biodiversiteit en op de kwaliteit van het
grond- en oppervlaktewater. De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren vinden het een blamage voor Nederland dat er een derogatie moet
worden aangevraagd voor de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water
(KRW). In de door de staatssecretaris geformuleerde inzet voor het vijfde
actieprogramma wordt gesteld dat de landbouwsector trots mag zijn op
de verbetering van de grond- en oppervlaktewaterkwaliteit. De leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren constateren echter dat zelfs de
ZLTO toegeeft dat structureel overbemesting heeft geleid tot een slechte
waterkwaliteit in Oost-Brabant en Noord- en Midden-Limburg. De grote
concentratie van veebedrijven en het illegaal dumpen van mest zijn
hiervan de oorzaak, kan de staatssecretaris dat bevestigen? Welke
consequenties verbindt de staatssecretaris daar aan? Wanneer komt de
staatssecretaris met de aangekondigde extra maatregelen om de
waterkwaliteit in het zuiden van Nederland te verbeteren? Is zij bereid om
met deze extra regels een krimp van de veestapel daar te realiseren,
aangezien juist de grote concentratie van veehouderijen in dit deel van het
land de aanwijsbare oorzaak zijn van de geconstateerde problemen? Zo
nee, waarom niet?
In het vijfde actieprogramma worden de privaat-publieke projecten die
bijdragen aan een betere waterkwaliteit genoemd, en spreekt de staatssecretaris het voornemen uit om deze projecten te ondersteunen, onder
andere via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren willen graag weten wat deze maatregelen aan publieke gelden zullen kosten, en ontvangen hiervan graag een
overzicht, uitgesplitst in de bijdragen van de Europese Unie, de Waterschappen en een eventuele bijdrage van het Rijk. En kan de staatssecretaris toelichten hoe groot het beslag is dat het mestdossier legt op de
capaciteit (beschikbare menskracht) op haar ministerie? De leden van de
Partij voor de Dieren-fractie wijzen erop dat de bijdrage uit publieke
middelen weer een subsidiëring van de (intensieve) veehouderij zal zijn,
waardoor de maatschappelijke kosten van onze grote veestapel opnieuw
bij de belastingbetaler terecht komen. Zij willen graag weten hoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

10

staatssecretaris deze uitgaven kan rechtvaardigen, en pleiten er voor om
in plaats van het geven van subsidie voor onbemeste bufferstroken,
gewoon wettelijk te regelen dat er op deze buffers langs de sloten geen
mest mag worden uitgereden. Deze leden ontvangen graag een reactie
van de staatssecretaris. In het actieprogramma wordt aangegeven dat het
rendement van het spoor van de publiek-private initiatieven in 2015, op
basis van nog nader te bepalen criteria, wordt geëvalueerd. Het
bevreemdt de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dat de
criteria waarop het ingezette beleid wordt geëvalueerd, nog niet bepaald
zijn. Kan de staatssecretaris dit toelichten, en kan zij aangeven welk effect
zij beoogt met dit beleid? Zo nee, hoe kan zij het dan rechtvaardigen dat er
publiek geld wordt ingezet voor dit beleid? Volgens de normen van goed
bestuur moet het uitgeven van belastinggeld toch concrete en afrekenbare
doelen hebben? Waarom wil de staatssecretaris daarvan afwijken als het
gaat om de ondersteuning van de veehouderij?
De staatssecretaris spreekt in het actieprogramma de ambitie uit om de
genoemde praktijkproeven bij een positieve evaluatie breder in te voeren,
en deze privaat te laten handhaven. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren wijzen er nogmaals op dat de mestregels nu al op grote
schaal worden overtreden, en wijzen ook op de conclusies van de
Algemene Rekenkamer over de grote naleeftekorten van de milieu en
dierenwelzijnsregels in de intensieve veehouderij. Deelt de staatssecretaris dan niet de mening van de leden van de Partij voor de Dieren dat
deze sector al decennialang heeft laten zien niet in staat te zijn tot een
private handhaving, en dat alleen strikte overheidscontroles en hoge
boetes zullen zorgen voor een hoger naleefniveau van de wettelijke regels
in deze sector? Zo nee, waarom niet en waar is dit vertrouwen van de
staatssecretaris dan op gestoeld?
Het loslaten van de dierrechten en het vervallen van de melkquota zal
leiden tot een verdere groei van de veestapel, en daarmee van het
Nederlandse mestoverschot. De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren zijn blij dat de staatssecretaris ondertussen wel een wetsvoorstel
voorbereidt om de dierrechten te behouden en deze uit te breiden naar de
melkveesector, en willen graag weten wanneer dit wetsvoorstel gereed zal
zijn. Het kabinet heeft aangegeven dat dit wetsvoorstel pas zal worden
ingediend wanneer blijkt dat de sector er niet in slaagt om voldoende
mestverwerkingscapaciteit te realiseren. De leden van de fractie van de
Partij voor de Dieren wijzen er op dat dit beleid vooral de veehouders die
grote stallen hebben en veel dieren houden bevoordeelt, ten koste van de
kleine gezinsbedrijven. In de melkveesector leidt dit beleid ook tot een
versnelling in de schaalvergroting die al in gang is gezet, en zal het ertoe
leiden dat steeds meer koeien jaarrond op stal gehouden worden, zodat
de mest die zij produceren eenvoudig kan worden opgevangen en be- of
verwerkt kan worden. Kan de staatssecretaris dit bevestigen? Zo nee, op
grond van welke gegevens concludeert zij het tegendeel? Zo ja, is dit de
ontwikkeling van de veehouderij die de staatssecretaris voor ogen heeft?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren betreuren het zeer dat
het ingezette mestbeleid van dit kabinet wederom ten koste zal gaan van
het dierenwelzijn, en vragen de staatssecretaris om het mestbeleid zo in te
richten, dat de prikkel om dieren jaarrond binnen te houden in potdichte
stallen zal worden omgekeerd naar een beleid dat juist de veehouders die
hun dieren natuurlijk gedrag en buitenloop gunnen zal bevoordelen. Deze
leden ontvangen graag een reactie van de staatssecretaris.
Het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn loopt tot 2017. Graag horen de
leden van de fractie van de Partij voor de Dieren welke doelen met
betrekking tot de grond- en oppervlaktekwaliteit de staatssecretaris in
2017 bereikt wil hebben met haar inzet voor dit actieprogramma, en hoe
deze geëvalueerd zullen worden. De Europese streefwaarden van een
maximale nitraatconcentratie van 50 mg/l wordt in Nederland ver
overschreden. De lokale kwaliteitsnormen worden in de helft van ons land

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

11

overschreden. Is het formele doel van dit actieprogramma om deze grote
geconstateerde problemen op te lossen in 2017? Zo ja, is de staatssecretaris bereid toe te geven dat het voorliggende actieprogramma gewoon
tekort schiet, en dat deze ambitie niet haalbaar zal zijn? Zo nee, wanneer
moeten deze problemen volgens de staatssecretaris dan wel opgelost zijn,
op welke manier wil zij dat gaan doen, en hoelang denkt zij dat de
Europese Commissie het laten voortbestaan van deze overschrijdingen
van de kwaliteitsnormen nog zal accepteren? In hoeverre zullen de doelen
van de KRW in 2017 behaald zijn door dit actieprogramma? Welke
consequenties zal het hebben wanneer deze doelen niet gehaald worden,
ook in termen van duidelijkheid richting de sector?
De staatssecretaris constateert zelf al zeer terecht dat de mogelijkheden
voor de Rijksoverheid om met generiek beleid de regionale doelen voor
de oppervlaktekwaliteit te realiseren, uitgeput raken. De leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren kunnen nu al voorspellen dat het
voorliggende actieprogramma onvoldoende resultaten zal sorteren, en dat
er in 2017 weer aanvullende maatregelen genomen zullen moeten
worden, maar dat deze eigenlijk niet meer mogelijk zijn. Het zal
simpelweg niet mogelijk zijn om met de huidige omvang van de
veestapel, het grote mestoverschot in Nederland dat deze veestapel
creëert en de overtredingen van de mestregels die dit in de hand werkt, de
gestelde doelen te halen. Zij roepen daarom de staatssecretaris op om nu
vast duidelijkheid te creëren voor deze sector, en het wetsvoorstel waarin
de dierrechten worden gehandhaafd en uitgebreid, zo snel mogelijk naar
de Kamer te zenden. Is de staatssecretaris hiertoe bereid? Zo nee, waarom
niet?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren ook dat
de slechte kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater in Nederland nu al
rechtvaardigt dat de gebruiksnormen worden verlaagd. Zij vragen de
staatssecretaris om dit nu al te doen, zodat de kwaliteit van het oppervlaktewater zal verbeteren. Deze leden ontvangen graag een reactie van de
staatssecretaris. Is zij hiertoe bereid? Zo nee, waarom niet?
II Antwoord/Reactie van de staatssecretaris
Vragen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie constateren dat het mestbeleid
voortgezet en versterkt moet worden om de doelen van de
Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water te halen, en in
aanmerking te blijven komen voor een derogatie onder beide
richtlijnen. De leden vragen om een toelichting op deze doelen,
met name voor de Kaderrichtlijn Water.
Het doel van de Nitraatrichtlijn is om de waterverontreiniging die wordt
veroorzaakt of teweeggebracht door nitraten uit agrarische bronnen te
verminderen, en verdere verontreiniging van dien aard te voorkomen. Het
doel van de Kaderrichtlijn Water is het bieden van een kader voor de
bescherming van watersystemen in brede zin, waaronder het realiseren
van chemisch schoon grond- en oppervlaktewateren en ecologisch
gezond oppervlaktewater om duurzaam gebruik te bevorderen. De
maatregelen die worden genomen op grond van de Nitraatrichtlijn
moeten in belangrijke mate bijdragen aan het realiseren van de doelen
van de Kaderrichtlijn Water.
De leden van de VVD-fractie vragen of deze doelen niet vooral
lokaal en regionaal gelden.
De norm van 50 mg nitraat per liter uit de Nitraatrichtlijn geldt voor zowel
grondwater als rijks- en regionale oppervlaktewateren. De ecologische
Kaderrichtlijn Water-doelen (waaronder stikstof, fosfor en biologische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

12

parameters) gelden voor zowel rijks- als regionale oppervlaktewateren en
zijn gebiedsspecifiek vastgesteld.
De leden van de VVD-fractie vragen of deze doelen niet primair
de ecologische kwaliteit van het oppervlaktewater betreffen.
De Kaderrichtlijn Water kent zowel chemische als ecologische doelen. De
doelen voor het grondwater hebben te maken met chemische kwaliteit en
de doelen voor het oppervlaktewater met zowel chemische als ecologische kwaliteit. De ecologische doelen in oppervlaktewater voor stikstof
en fosfor en voor biologische parameters als chlorofyl en waterplanten
betreffen de ecologische kwaliteit van oppervlaktewater.
De leden van de VVD-fractie vragen of normen voor stikstof en
fosfaat in oppervlaktewater niet slechts ondersteunend zijn.
De normen voor stikstof en fosfor in oppervlaktewater zijn afgeleid van de
biologische parameters. Echter, indien de biologische parameters voldoen
maar de doelen voor nutriënten niet, dan is het totale oordeel nog niet
goed. Hiermee wordt voorkomen dat de biologische toestand op termijn
zou kunnen verslechteren tengevolge van te hoge nutriëntenniveaus.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de wetenschappelijke
onderbouwing van deze normen.
Deze normen zijn vastgelegd in het Beheer- en Ontwikkelplan voor de
Rijkswateren en voor regionale waterlichamen in de provinciale plannen.
Het huidige Beheer- en Ontwikkelplan voor de Rijkswateren is in 2009 aan
uw Kamer aangeboden1. De onderbouwing van de normen is opgenomen
in achtergrondrapporten bij dit plan, onder andere in het rapport
«Referenties en maatlatten voor natuurlijke watertypen voor de Kaderrichtlijn Water» en bijbehorende achtergrondrapporten.
Voor kunstmatige en sterk veranderde oppervlaktewaterlichamen hebben
waterbeheerders deze normen als vertrekpunt genomen en waar nodig
vertaald naar gebiedspecifieke omstandigheden. Dit geldt voor het
overgrote deel van de oppervlaktewaterlichamen in Nederland. De
wetenschappelijke onderbouwing is opgenomen in regionale plannen van
waterbeheerders of bijbehorende achtergronddocumenten. Bij de
kunstmatige wateren is veelvuldig gebruik gemaakt van de informatie uit
het rapport «Omschrijving MEP en maatlatten voor sloten en kanalen voor
de Kaderrichtlijn Water».
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de Nitraatrichtlijn
nog wel het geëigende instrument is om waterkwaliteitsdoelen te
halen en of de Grondwaterrichtlijn en de Kaderrichtlijn Water
geen passende instrumenten zijn. De leden vragen of de staatssecretaris kan aangeven hoe deze drie richtlijnen zich tot elkaar
verhouden.
De Nitraatrichtlijn heeft, zoals aangegeven, tot doel het grond- en
oppervlaktewater te beschermen tegen overmatige nutriëntenbelasting
vanuit de landbouw. Nutriënten zijn een belangrijke bedreiging voor de
waterkwaliteit en landbouw is, met de succesvolle implementatie van de
richtlijn stedelijk afvalwater, binnen Nederland de belangrijkste bron
geworden. De Nitraatrichtlijn bevat, anders dan de Kaderrichtlijn Water en
de Grondwaterrichtlijn, middelvoorschriften en stuurt op toepassing van
goede landbouwpraktijk. De maatregelen die getroffen worden in het
kader van de Nitraatrichtlijn dragen daarmee bij aan het realiseren van de
doelen van deze richtlijnen.
Goede landbouwpraktijk gaat uit van een efficiënt gebruik van nutriënten.
Dit is niet alleen vanuit het oogpunt van milieubelasting belangrijk, maar
ook vanuit het oogpunt van duurzaam gebruik van natuurlijke
1

Kamerstuk 31 710, nr. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

13

hulpbronnen. De invulling van «goede landbouwpraktijk» is een voortschrijdend proces, onder meer door het beschikbaar komen van nieuwe
technieken, ontwikkeling van efficiëntere maatregelen en nieuwe
inzichten. Tenslotte ontstaat door de Nitraatrichtlijn een gelijk speelveld
binnen de EU. De Kaderrichtlijn Water richt zich ook op andere actoren en
bronnen van verontreiniging die de waterkwaliteit negatief beïnvloeden
en op maatregelen in het watersysteem (inrichting en beheer).
In verband met de koppeling die gemaakt wordt met het beleid
met betrekking tot mestverwerking, missen de leden van de
VVD-fractie meer ruimte voor het gebruik van verwerkte
producten als kunstmestvervangers. Zij vragen of de staatssecretaris kan aangeven wanneer hier duidelijkheid over komt van de
Europese Commissie.
In de Memorie van Toelichting en de Nota naar aanleiding van het Verslag
Wijziging van de Meststoffenwet (invoering stelsel verantwoorde
mestafzet)2 is aangegeven dat Nederland zich langs twee sporen inzet
voor het verkrijgen van een zodanige status voor stikstofkalimineralenconcentraten dat deze in het kader van de Nitraatrichtlijn niet
langer als dierlijke mest worden gezien. Het ene spoor is een inzet op
gewijzigde toepassing van de definitie van dierlijke mest in de Nitraatrichtlijn, het andere spoor is een inzet op erkenning van de mineralenconcentraten als kunstmeststof onder de Meststoffenverordening.
Cruciaal voor het realiseren van deze doelen is dat onomstotelijk uit de
pilots mineralenconcentraat blijkt dat deze mineralenconcentraten bij
toepassing ook daadwerkelijk een andere werking hebben dan dierlijke
mest. Dat wil zeggen dat ze minder emissies naar het milieu veroorzaken
dan dierlijke mest en een werkingscoëfficiënt hebben die vergelijkbaar is
met kunstmest. Uitgangspunt zal het onderzoek zijn dat in het kader van
de pilots mineralenconcentraat wordt gedaan. De looptijd van de pilots is
verlengd tot 2014, het aantal deelnemers is uitgebreid van acht naar tien.
De eindrapportage over de pilots is in de eerste helft van 2014 te
verwachten.
Aanpassing van de EU-Meststoffenverordening (het tweede spoor uit de
Memorie van Toelichting) is een proces dat al snel een tot twee jaar in
beslag neemt, nadat de Europese Commissie een formeel voorstel voor
een herziene verordening heeft gedaan. Er is nog geen formeel voorstel
voor een herziene verordening door de Europese Commissie ingediend.
Dit wordt verwacht aan het einde van 2013.
Conclusie is dat er per 1 januari 2014 nog geen sprake kan zijn van een
kunstmeststatus voor de mineralenconcentraten; dat zal meer tijd vergen.
Als tussenoplossing zet ik in op een derogatie voor mineralenconcentraten als onderdeel van de onderhandelingen met de Europese
Commissie over een derogatie van de Nitraatrichtlijn voor de periode
2014–2017.
De leden van de VVD-fractie merken op dat het traject om het
gebruik van kunstmestvervangers mogelijk te maken wel erg lang
duurt aangezien er in 2008 een amendement in het Europees
Parlement is aangenomen en voormalig minister Verburg ook al
met deze boodschap op pad is gestuurd. Zij vragen welke
middelen de staatssecretaris nog tot haar beschikking heeft om
de druk op te voeren in Brussel.
Zoals wij in ons antwoord op de vorige vraag hebben aangegeven, is
Nederland nu in de eerste plaats aan zet om door onderzoek een
onderbouwing te geven voor de erkenning van mineralenconcentraten als
kunstmestvervangers.

2

Kamerstuk 33 322, nr. 3 en 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

14

De leden van de VVD-fractie vragen of de staatssecretaris kan
aangeven hoe het staat met de gesprekken met de provinciale- en
lokale overheden inzake de vergunningverlening voor mestverwerkingsinstallaties.
De Staatsssecretaris van I&M is in overleg met vertegenwoordigers van
provincies en gemeenten. Binnenkort wordt dit onderwerp op bestuurlijk
niveau met IPO en VNG besproken.
In het algemeen overleg over mestwetgeving op 6 maart 2013 heeft de
Staatssecretaris van I&M in dit verband gezegd te bekijken of er middels
een convenant versnelling te realiseren zou zijn. Uw Kamer zal per brief
geïnformeerd worden over de uitkomsten van dit traject.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe en op welke wijze de
staatssecretaris de negatieve effecten van natuurgebieden op het
oppervlaktewater gaat aanpakken.
Natuurgebieden hebben in het algemeen geen negatieve effecten op het
oppervlaktewater. Uit het rapport «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in
Nederland, periode 1992–2010» dat vorig jaar aan uw Kamer is aangeboden3, blijkt dat de oppervlaktewaterkwaliteit in natuurgebieden
gemiddeld juist beter is dan daarbuiten.
De leden van de VVD-fractie vragen of de staatssecretaris vindt
dat 170 kilogram stikstof per ha toelaatbaar is terwijl in het
verleden 250 kilogram stikstof per ha als ondergrens werd
gekozen.
De norm uit de Nitraatrichtlijn waarvan wij derogatie willen, is de in
bijlage III van de Nitraatrichtlijn vastgelegde (maximale) gebruiksnorm
van 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar. Wij zetten
ons in voor een derogatie van deze in bijlage III genoemde gebruiksnorm
en dus voor een hogere gebruiksnorm dan 170 kg stikstof uit dierlijke
mest. Daarbij streven wij naar voortzetting van de huidige derogatie van
250 kg stikstof uit dierlijke mest voor graasdiermest op bedrijven met
minstens 70% grasland.
De leden van de VVD-fractie geven aan dat er nu geen onderscheid meer wordt gemaakt tussen hokdieren en graasdieren. Zij
vragen of de staatssecretaris kan aangeven of het voordeel
daarvan nu ook wegvalt. De leden van de VVD-fractie vragen
voorts of de staatssecretaris, in deze fase van de onderhandelingen, al enig zicht kan geven op inzet of uitkomst van nieuwe
derogatie. De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre het
mogelijk is dat naast de huidige derogatie ook ruimte zou komen
voor zogenaamde «gewaspakketten» en «be- en verwerkte
mestpakketten».
De huidige derogatie loopt tot einde van dit jaar en is alleen van
toepassing op graasdiermest. Zoals hiervoor aangegeven streven wij
ernaar om die derogatie voor graasdiermest ook na 2013 voort te zetten.
Zoals wij gemeld hebben in onze brief van 8 mei jongstleden4, zullen wij u
later berichten over de voortgang van het onderhandelingsproces over
het vijfde actieprogramma.
De leden van de VVD-fractie constateren dat in de brief wordt
gesproken over «maatwerk» en «specifieke bedrijfssituaties» bij
ondernemers. Zij vragen of de staatssecretaris het beleid dat
hieruit is afgeleid nader kan duiden.
Met «maatwerk» doelen wij op het aanpakken van emissies van nutriënten specifiek daar waar nodig: in die gebieden en sectoren waar
3
4

Kamerstuk 33 037, nr. 31.
Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

15

milieukwaliteitsdoelen nog niet gehaald worden, én op een wijze die recht
doet aan de productiewijze van die sectoren.
Wij geven in onze inzet voor het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn op
verschillende manieren vorm aan maatwerk: bijvoorbeeld door maatregelen die zich specifiek richten op het zuidelijke zand- en lössgebied, maar
ook door een pilotproef met de Kringloopwijzer, die voorziet in fosfaatnormen die afgestemd zijn op de specifieke bedrijfssituaties van de
deelnemende melkveehouders.
De leden van de VVD-fractie vragen of de staatssecretaris kan
aangeven waar het vaststellen van de 50 mg (als indicator om
«kwetsbare gebieden» aan te wijzen) op is gebaseerd.
De waarde van 50 mg nitraat per liter is één van de indicatoren voor het
aanwijzen van kwetsbare gebieden en is vastgelegd in de Nitraatrichtlijn
(artikel 3 en bijlage 1) en is gebaseerd op de drinkwaterrichtlijnen van de
World Health Organization (WHO). Ook de eutrofiëring van oppervlaktewater is voor die aanwijzing een criterium. Voor nadere details verwijzen
wij u naar bijlage I van de Nitraatrichtlijn.
De leden van de VVD-fractie vragen of deze 50 mg een milieukundige norm of een gezondheidskundige norm is, en welke
wetenschappelijke benadering hierachter ligt.
Dit is zowel een milieu als een gezondheidskundige norm. Een overmaat
aan nutriënten in oppervlaktewater kan ecosystemen schaden. De WHO
baseert de (gezondheidkundige) norm in de drinkwaterrichtlijnen op het
voorkomen van zuurstoftekorten bij babies die flesvoeding krijgen.
De leden van de VVD-fractie willen van de staatssecretaris weten
of de eerder genoemde streefwaarde van 50 mg/l wel een
haalbare norm is en of deze nog actueel is.
Deze waarde is actueel, zoals blijkt uit het feit dat genoemde WHO-richtlijn
in 2010 nog gereviseerd en herbevestigd is. De norm is ook haalbaar,
gezien het feit dat deze in het grootste deel van Nederland gehaald wordt.
De leden van de VVD-fractie vragen of er voor dit gebied niet
gewerkt moet worden met een realistische norm van bijvoorbeeld
60 mg/l, zodat bedrijvigheid in het gebied mogelijk blijft.
Gezien de negatieve gevolgen voor de kwaliteit van het grond- en
oppervlaktewater en het belang voor de drinkwaterwinning, zijn wij daar
geen voorstander van. De norm van 50 mg nitraat per liter is verankerd in
diverse Europese richtlijnen.
Ook vragen deze leden van de VVD-fractie of de staatssecretaris
bij haar besluit rekening heeft gehouden met de doorwerking van
de maatregelen die al zijn genomen om de grondwaterkwaliteit te
verbeteren.
Ja. Modelberekeningen laten echter zien dat het huidige beleid weliswaar
nog enige verbetering van grondwaterkwaliteit op zal leveren, maar niet
zodanig dat ook in het zuidelijke zand- en lössgebied de waarde van 50
mg/l gehaald zal worden. Het maatregelenpakket dat wij in onze inzet
gepresenteerd heb, zal er wel toe moeten leiden dat die streefwaarde op
termijn ook daar gehaald wordt.
De leden van de VVD-fractie zijn zich er van bewust dat er altijd
een spanningsveld zal blijven bestaan tussen de vastgestelde
normen en de haalbare normen. Deze leden zijn echter wel van
mening dat het geen doel op zich moet zijn om doelen te halen en
dat altijd moet worden afgewogen of vastgestelde doelen en
normen haalbaar en nog actueel zijn. Zij vragen of de staatssecre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

16

taris kan aangeven hoe zij met het geschetste dilemma is
omgegaan in deze kwestie.
Dit dilemma doet zich in deze kwestie niet voor, omdat de norm in kwestie
actueel en haalbaar is.
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie graag een reactie
vragen van de staatssecretaris op de wijze waarop toediening van
mest wordt vormgegeven.
Aan de voorschriften voor het aanwenden van mest ligt de noodzaak ten
grondslag de emissie van ammoniak uit dierlijke mest te beperken ten
gunste van het behoud en de ontwikkeling van natuurwaarden.
Toepassing van emissiearme methoden bij de aanwending van mest
draagt daar substantieel aan bij. Dat was de conclusie van een evaluatie
die in 2009 is uitgevoerd door het Planbureau voor de Leefomgeving
(rapport Emissiearm bemesten geëvalueerd) en recent herbevestigd in
een internationale review die ik heb laten uitvoeren op de wetenschappelijke onderbouwing van de voorschriften voor aanwending, nadat
discussie was ontstaan over de effectiviteit daarvan. Over de resultaten
van die review is uw Kamer inmiddels geïnformeerd met mijn brief van
31 mei jongstleden5. Overigens is emmissiearme aanwending ook van
belang voor de realisatie van het ammoniakplafond in de NEC-richtlijn.
Om tot voldoende ontwikkelingsruimte te komen in de PAS is met de
landbouwsector een daling van 10 kton ammoniakemissie in 2030
afgesproken. Zoals op 16 april 20136 aan u gemeld is, heeft LTO laten
weten deze inspanning tijdig te realiseren met voer- en managementmaatregelen, stalmaatregelen en met aanscherping van aanwendingsvoorschriften. Dit pakket van generieke maatregelen wordt momenteel verder
geconcretiseerd. Om het draagvlak voor de uitvoering van de maatregelen
te vergroten, is hierbij de inzet dat een groter deel van de daling wordt
gerealiseerd met behulp van voer- en managementmaatregelen in de
melkveehouderij en een kleiner deel vanuit mestaanwending. Uw Kamer
wordt na de zomer geïnformeerd over de aanwendvoorschriften in 2014.
De leden van de VVD-fractie hebben foto’s gezien die een
beschadiging van de graszode tonen als gevolg van het injecteren
van mest. Bij het gebruik van een sleepvoet is deze beschadiging
afwezig. Het is onvoldoende duidelijk wat de effecten zijn van
verschillende toepassingsmogelijkheden. De leden vragen of de
staatssecretaris bereid is om te pleiten voor meer ruimte in
toedieningsmogelijkheden.
Zoals aangegeven is in de brief van 11 oktober 20127 zijn methoden
bekend waarmee de emissie van ammoniak ook bij bovengrondse
aanwending van drijfmest belangrijk kan worden beperkt. Genoemd zijn
de methoden waarbij een waterspray wordt toegepast en die waarbij de
mest vóór aanwending wordt aangezuurd.
In de brief8 van 31 mei jongstleden heb ik aangegeven proeven van het
bedrijfsleven te zullen ondersteunen die tot doel hebben die methoden
mede met het oog op de handhaafbaarheid verder te ontwikkelen.
Vragen van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie krijgen signalen dat de veestapel
aanzienlijk zal groeien als de quota verdwijnen. Wanneer valt het

5

Kamerstuk 33 037, nr. 65, DGA-AK/13091696.
Kamerstuk 32 670, nr. 70.
7
Kamerstuk 33 037, nr. 32.
8
Kamerstuk 33 037, nr. 65.
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

17

besluit om al dan niet dierrechten te behouden en of uit te
breiden?
Tijdens het algemeen overleg met de Vaste Commissie voor Economische
Zaken op 6 maart van dit jaar hebben wij uw Kamer toegezegd hierover
uiterlijk 1 januari 2014 te besluiten9.
De kringloopwijzer voor de melkveehouderij wordt opgeschaald.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe en op welke
wijze dit gaat gebeuren en of de sector ook hierbij betrokken is.
Het gaat hier om een pilot met bedrijfsspecifieke fosfaatnormen op basis
van een van de kentallen uit de Kringloopwijzer. Er worden in samenspraak met Wageningen Universiteit en Researchcentrum (als ontwikkelaar van de Kringloopwijzer) en de sector criteria uitgewerkt voor
deelname aan de pilot en voor evaluatie achteraf.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af of naast fosfaat ook
de andere onderdelen van de kringloopwijzer tussen 2014–2017
aan implementatie in beleid toekomen.
Wij zijn voornemens om op kleine schaal te experimenteren met
stikstofevenwichtsbemesting op basis van de Kringloopwijzer om te
bekijken wat er op langere termijn mogelijk is. Bovendien wordt
momenteel onderzocht hoe de uitstoot van ammoniak verminderd kan
worden met behulp van de Kringloopwijzer. Deze experimenten zijn ook
nodig om de betrouwbaarheid en controleerbaarheid van de Kringloopwijzer op deze punten te verbeteren.
De sector is zelf daarnaast bezig met vermindering van uitstoot van
broeikasgassen op basis van de Kringloopwijzer. De Kringloopwijzer is bij
uitstek een instrument waarmee de sector ook zelf aan de slag kan om
zowel bedrijfsrendement als milieuprestaties mee te verbeteren. Daar is
niet altijd beleid voor nodig.
Vanuit agrarische ondernemers bereiken deze leden de berichten
dat de bodemvruchtbaarheid aan het afnemen is. De hoogproductieve Nederlandse landbouwgronden verschralen. Volgens de
boeren komt dit, kort gezegd, doordat ze te weinig meststoffen
mogen toevoegen, volgens de milieubeweging komt dit doordat
er teveel van het land gevraagd wordt. De leden van de
PvdA-fractie vragen waar de staatssecretaris staat in dit debat.
De Nederlandse landbouw is in de afgelopen decennia in staat gebleken
een hoge productiviteit te koppelen aan alsmaar betere milieuprestaties.
Dat is een grote verdienste. Het behouden of zelfs vergroten van de
productiviteit bij gelijkblijvende of zelfs dalende input vraagt ondermeer
om innovaties op het gebied van teelttechnieken, bemesting, gewasbeschermingsmiddelen en veredeling van gewassen. Het vraagt, naast
gebruikmaking van technische mogelijkheden, ook adequaat management
van de ondernemer. Een management dat niet uitsluitend gericht is op
winstoptimalisatie op de korte termijn, maar ook op het in stand houden
van de productiviteit en gezondheid van misschien wel het belangrijkste
productiemiddel: de bodem. Een beperkt bouwplan, weinig tot geen
dierlijke mest, compost of andere organische meststoffen en geen of
beperkt gebruik van vanggewassen is wellicht op de korte termijn een
economisch optimale strategie, maar kan voor de toekomst problemen
opleveren met de bodemvruchtbaarheid. Informatie over factoren die de
bodemvruchtbaarheid beïnvloeden is uw Kamer eind 2012 toegezonden10.

9
10

Kamerstuk 33 322, nr. 11, p. 17.
Kamerstuk 33 037, nr. 34.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

18

De inzet is om opnieuw derogatie voor de periode 2014–2017 te
krijgen. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af hoe groot de
kans wordt ingeschat dat Nederland deze inderdaad zal krijgen.
Wij willen daar nu niet op vooruitlopen. Wel is het zo dat juist bedrijven
die gebruik maken van de derogatie het in termen van (grond)waterkwaliteit goed doen, zoals blijkt uit monitoringsgegevens die zijn
beschreven in het reeds eerder genoemde rapport «Landbouwpraktijk en
waterkwaliteit in Nederland, periode 1992–2010» en de derogatierapportages, zoals deze jaarlijks aan uw Kamer worden toegezonden.
De leden van de PvdA-fractie vragen ook welke andere landen
ook derogatie hebben aangevraagd of voornemens zijn dat te
doen.
Uit informatie van de Europese Commissie blijkt dat er eind 2012
derogaties in het kader van de Nitraatrichtlijn van kracht waren voor
Denemarken, Nederland, Duitsland, Verenigd Koninkrijk, Ierland, België
voor de regio Vlaanderen, en Italië voor de regio’s Lombardije, Piemonte,
Veneto en Emilia-Romagna. Ierland heeft evenals Nederland in het
Nitraatcomité aangegeven een nieuwe derogatie te willen vragen vanaf
het moment dat de huidige derogatie van dat land afloopt (eind 2013).
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af waarom er in de
inzet geen aandacht besteed wordt aan de winningen voor
drinkwater.
Drinkwater wordt uit zowel oppervlakte- als grondwater gewonnen. Het
beschermen van de kwaliteit van drinkwaterbronnen valt daardoor
goeddeels samen met, of is een afgeleide van, de doelen in de Nitraatrichtlijn. In beide gevallen gaat het om het voorkomen en tegengaan van
hoge nitraatconcentraties in het grondwater, waarbij 50 mg/l de streefwaarde is, en de bovengrens voor drinkwaterkwaliteit. De maatregelen
van het mestbeleid zijn gericht op het overal in Nederland realiseren van
grondwaterconcentraties die onder die streefwaarde liggen en dienen
daarmee ook de bescherming van drinkwaterwinningen.
Overigens voert het RIVM op dit moment onderzoek uit naar de oorzaken
van tekortschietende waterkwaliteit in enkele tientallen waterputten in het
zandgebied. Mochten deze mestgerelateerd blijken te zijn, dan zullen wij
ons beraden op aanvullende maatregelen ter bescherming van de
betreffende winningen.
Graag vernemen de leden van de PvdA-fractie hoe de betere
afstemming tussen de Nitraatrichtlijn en de doelen van de
Kaderrichtlijn Water bereikt zal gaan worden, niet alleen voor het
grond- en oppervlaktewater maar ook voor wat betreft drinkwaterbronnen.
De maatregelen van het mestbeleid dienen zowel de grond- als de
oppervlaktewaterkwaliteit en daarmee ook de bescherming van drinkwaterbronnen. Dat neemt niet weg dat lokale normen en lokale problematiek
aanvullende maatregelen kunnen vergen. Voor de verbetering van de
oppervlaktewaterkwaliteit is het mestbeleid zoals neergelegd in het
actieprogramma Nitraatrichtlijn van belang en zijn daarnaast de waterbeheerders aan zet. Het mestbeleid voorziet in generieke maatregelen; de
waterbeheerders zorgen voor lokaal maatwerk.
De leden van de PvdA-fractie vragen zich af welke maatregelen
worden genomen om de mineralenefficiëntie in de Nederlandse
landbouw te verhogen. Is er bijvoorbeeld een stappenplan
voorzien?
Het stelsel van gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften heeft tot doel de
mineralen-efficiency in de landbouw op een positieve manier te stimu-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

19

leren door te sturen op bemesting naar de behoefte van het specifieke
gewas. Wij willen deze efficiëntie verder stimuleren door onder meer de
wettelijke werkingscoëfficiënt voor varkensdrijfmest te verhogen voor het
zuidelijke zand- en lössgebied. Hiermee stimuleren wij het gebruik van
producten met een daadwerkelijk hogere werking en bemesting op die
momenten dat de gewasopname optimaal is. Ook zal het wetsvoorstel
invoering verplichte mestverwerking naar verwachting leiden tot meer
producten op maat en daarmee tot een hogere mineralenefficiëntie.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de staatssecretaris kan
aangeven waarom de proef in de akkerbouwsector in het
kleigebied alleen in akkerbouw en niet in de bollen- of boomteelt
plaats zal vinden en waarom deze proef beperkt is tot het
kleigebied en niet in andere delen van Nederland, bijvoorbeeld
het Noordelijk Zand of Duinzandgebied. Hoeveel bedrijven zullen
met deze proef mee mogen doen?
De proef in de akkerbouw is bedoeld om te kijken of deze nieuwe
systematiek akkerbouwers aanspreekt en tegelijkertijd milieuresultaten
kan boeken. Bij een dergelijke proef past een beperkte opzet, omdat er
wordt afgeweken van de gebruikelijke systematiek van stikstofgebruiksnormen. Wat betreft grondsoort lijkt klei geschikt, aangezien het uitspoelingsrisico op deze grondsoort beperkt is. Bij bewezen succes kan
opschaling van de proef bij de vormgeving van het volgende actieprogramma worden betrokken.
Wat aantal deelnemers betreft kan gedacht worden aan enkele tientallen,
zodat de monitoring van de milieuprestatie en onderbouwing van de
uitkomsten wetenschappelijk verantwoord kan plaatsvinden.
De leden van de PvdA-fractie vragen of de staatssecretaris kan
aangeven welke maatregelen genomen worden om te komen tot
een vermindering van de fosfaatverzadigingstoestand van de
bodem.
Met de start van het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn in 2010 zijn de
fosfaatgebruiksnormen gedifferentieerd naar bodemgebruik (bouwland,
grasland) en fosfaattoestand van de bodem. De fosfaatgebruiksnormen
zijn in de loop van het vierde actieprogramma stapsgewijs aangescherpt,
met name voor landbouwgronden met een hoge fosfaattoestand.
Fosfaatverzadigde gronden hebben over het algemeen een hoge
fosfaattoestand en vormen daarmee een verhoogd risico op uitspoeling
van fosfaat naar het oppervlaktewater. De normen voor landbouwgronden
met een hoge fosfaattoestand liggen in 2013 op een niveau waarmee op
termijn een daling in de fosfaattoestand wordt gerealiseerd. Doel is deze
gronden terug te brengen naar een neutrale fosfaattoestand waarmee de
fosfaatvoorziening voor het gewas is gewaarborgd en onnodige belasting
van het oppervlaktewater wordt vermeden.
In eerder genoemde brief over het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn
hebben wij aangegeven dat onze inzet blijvend is gericht op het verder
verminderen van de belasting van het oppervlaktewater. Gezien het
regionale karakter van zowel de problematiek van fosfaatverzadigde
gronden als van de te hoge gehalten nutriënten in het oppervlaktewater
past, in aanvulling op het generieke mestbeleid, een regionale aanpak het
best om resultaten te boeken. Met het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
beogen LTO-Nederland en de Unie van Waterschappen met regionale
maatregelen de belasting van het oppervlaktewater terug te dringen en
negatieve effecten van een teveel aan fosfaat in het oppervlaktewater
tegen te gaan. In onze brief11 over het vijfde actieprogramma hebben wij
aangegeven dat onze inzet is dat, mocht in de loop van 2015 blijken dat
11

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

20

deze aanpak onvoldoende effect sorteert, de fosfaatgebruiksnormen
alsnog generiek verlaagd zullen worden tot het niveau zoals indicatief in
het vierde actieprogramma is opgenomen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wanneer de effecten van
deze maatregelen te merken zijn.
De in het verleden opgebouwde fosfaatvoorraad zal de komende jaren
nog doorwerken in de waterkwaliteit.
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen om de
kwetsbare natuur op de schrale zandgronden en de invloed van
de overschrijdingen in dit gebied. Zij vragen hoe de staatssecretaris van plan is de normoverschrijdingen in de drinkwaterwinningen in bijvoorbeeld het oostelijk zandgebied aan te pakken.
De grondwaterkwaliteit in Nederland is, mede als gevolg van het
gevoerde mestbeleid, in de afgelopen decennia sterk verbeterd. De
gemiddelde nitraatconcentraties in het ondiepe grondwater in het klei- en
veengebied liggen al jaren ruim onder de 50 mg/l. De gemiddelde
nitraatconcentraties in het noordelijke en centrale zandgebied liggen rond
de 50 mg/l, terwijl de gemiddelde concentraties in het zuidelijk zand- en
lössgebied daar nog boven liggen. Grondwater ten behoeve van
drinkwater wordt in deze gebieden waar mogelijk gewonnen op een
diepte van meer dan 30 meter. Op die diepte is het beeld anders: juist in
het centrale zandgebied worden de hoogste nitraatconcentraties
aangetroffen. Of de hoge nitraatconcentraties in drinkwaterintrekgebieden
het gevolg zijn van huidige bemesting of van oude voorraden in de
bodem, wordt onderzocht door het RIVM.
Vragen van de CDA-fractie
Recent heeft de Kamer een gesprek gevoerd met een vertegenwoordiger van Wageningen UR, «Boerenverstand» en het Louis
Bolk Instituut over het mestbeleid in relatie tot bodemvruchtbaarheid. Uit dit gesprek hebben de leden van de CDA-fractie
begrepen dat vanuit een integraal perspectief bekeken, het
mestdossier de spil kan vormen van een oplossing die zowel
duurzaam als verantwoordelijk mag heten. Er werd gepleit voor
een systeem van «certificaten» waarmee doelen worden voorgeschreven en waarbij de boer zelf keuzes kan maken in de
middelen. Bijvoorbeeld of ze bovengronds met de «Duo Spray»
methode mest uitrijden of injecteren, als ze maar verbeterde
milieuprestaties kunnen laten zien. Daarbij viel de term «proef(stal)status» om de eigentijdse en betaalbare manieren van
doelstelling, uitvoering, borging en controle vorm te geven.
Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie de mening van de
staatssecretaris op de gevraagde experimenteerruimte.
De Nitraatrichtlijn gaat uit van middelvoorschriften en daarom is dat ook
de manier waarop het Nederlandse mestbeleid is vormgegeven. Experimenten met doelvoorschriften zijn mogelijk, onder de voorwaarde dat het
betreffende milieudoel goed gemonitord wordt en de methode onderbouwd en geborgd is. Het is aan initiatiefnemers om die monitoring,
onderbouwing en borging adequaat vorm te geven. In dit verband wijzen
wij op ons voornemen om een praktijkproef uit te voeren met bedrijfsspecifieke evenwichtsbemesting op basis van de zogenaamde Kringloopwijzer.
Gesteld wordt dat het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en
het Landbouw Economisch Instituut (LEI) om een ex-anteevaluatie gevraagd zal worden. De leden van de CDA-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

21

vragen de staatssecretaris om aan te geven wat het tijdspad
daarbij is.
Zoals wij uw Kamer in onze brief van 18 januari12 hebben gemeld, hebben
wij het bedrijfsleven uitgenodigd om binnen enkele maanden te komen
met concrete plannen voor de realisatie van voldoende mestverwerkingscapaciteit en aanvullende maatregelen, gericht op de realisatie van de
doelen van het mestbeleid en alle overige aan de veehouderij gerelateerde milieudoelen.
Het bedrijfsleven werkt gezamenlijk aan een plan. De sector heeft
toegezegd dat het plan uiterlijk op 1 juli 2013 wordt opgeleverd. De
onderzoekers van PBL en WUR zullen vervolgens dit plan bezien en
onderzoeken op de drie oplossingsrichtingen die in de brief van 18 januari
jongstleden benoemd zijn.
Met PBL is afgesproken om de ex-antebeleidsevaluatie in beginsel eind
oktober gereed te hebben.
Met de Europese Commissie wordt overlegd over het actieprogramma. De leden van de CDA-fractie vragen wat de rol van de
Tweede Kamer is in het onderhandelingsproces met de Europese
Unie. Hoe wordt de Kamer daarbij betrokken?
Wij hebben uw Kamer bericht over onze inzet in het onderhandelingsproces13; wij zijn voornemens uw Kamer verder te informeren over het
verloop en de uitkomst daarvan vóór het actieprogramma definitief
vastgesteld wordt.
De leden van de CDA-fractie vragen de staatssecretaris om de
processtappen (en tijdspad) in de onderhandelingen en de rol van
de Europese Commissie en het Nitraatcomité aan te geven.
De inzet zoals wij die geformuleerd hebben in onze brief van 8 mei
jongstleden is inmiddels gepresenteerd aan de Europese Commissie en
de lidstaten. De lidstaten hebben de gelegenheid hier schriftelijke vragen
over te stellen. In september volgt, bij overeenstemming met de Europese
Commissie, de Nederlandse presentatie van het definitieve actieprogramma en het derogatieverzoek. Op basis daarvan kan de Europese
Commissie het derogatieverzoek agenderen voor een stemming daarover
in december dit jaar.
De leden van de CDA-fractie vragen welke acties de staatssecretaris onderneemt om de definities voor dierlijke mest en
kunstmest uit de Nitraatrichtlijn aan te passen.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de VVD-fractie.
Verder wordt gesproken over de aanpak, zoals het Deltaplan
Agrarisch Waterbeheer te ondersteunen en het kunnen faciliteren
in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB).
Kan de staatssecretaris deze opmerking uitwerken en voorzien
van financiële en inhoudelijke kaders?
Wij zien het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer als een instrument om tot
verbetering van oppervlaktewaterkwaliteit te komen. Zoals wij uw Kamer
reeds hebben gemeld14, zullen wij het rendement van dit spoor in 2015 op
basis van nog nader te bepalen criteria evalueren. Mocht blijken dat dit
dan onvoldoende perspectief biedt op het daadwerkelijk verbeteren van
de oppervlaktewaterkwaliteit voor wat betreft fosfaat, dan zullen wij de
gebruiksnormen voor fosfaat per 2016 verlagen conform de indicatieve
normen uit het vierde actieprogrammma.
12

Kamerstuk 33 322, nr. 8.
Kamerstuk 33 037, nr. 63.
14
Kamerstuk 33 037, nr. 63.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

22

Het inhoudelijke kader wordt dus gevormd door de effectiviteit van dit
spoor met het oog op verbetering van de oppervlaktewaterkwaliteit in
termen van nutriëntenconcentraties: daar zullen wij het Deltaplan
Agrarisch Waterplan op beoordelen. De financiële kaders voor ondersteuning van maatregelen ter verbetering van oppervlaktewaterkwaliteit
zullen uitgewerkt worden in het 3<sup>e</sup> Platteland Ontwikkelings
Programma (POP-3).
Onder het kopje balans tussen milieu en bedrijfsvoering geeft de
staatssecretaris aan dat voor enkele gewassen de stikstofgebruiksnorm wordt opgetrokken. De leden van de CDA-fractie
vragen daarbij welke gewassen (behalve gras op klei) dat zijn. Zij
vragen of dat ook gras op andere grondsoorten is, of het ook
plantaardige teelten betreft en tot welke niveaus de normen
omhoog kunnen.
In 2005 is wettelijk vastgesteld hoeveel stikstof bij de teelt van onderscheiden gewassen mag worden gebruikt. De betreffende normen zijn
voor wat betreft teelten op klei en veen in overstemming met de
landbouwkundige bemestingsadviezen die het bedrijfsleven hanteert.
Voor teelten op zand en löss zijn deze onder het niveau van het bemestingsadvies vastgesteld als onderdeel van het geheel aan maatregelen dat
moet zorgdragen voor een betere grondwaterkwaliteit in de betreffende
gebieden. De norm voor de teelt van gras op klei is bij inwerkingtreding
van het gebruiksnormenstelsel eveneens onder het bemestingsadvies
vastgesteld.
Een hogere stikstofgebruiksnorm voor een gewas kan worden overwogen
indien die op basis van veldproeven of expert judgement kan worden
onderbouwd. Voor die onderbouwing is in overleg met het bedrijfsleven
een protocol ontwikkeld.
Afsluitend stellen de leden van de CDA-fractie de vraag hoe in
het grote geheel de wat kleinere maar niet minder onbelangrijke
onderwerpen een plek krijgen bij de inzet voor het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn. Het betreft dan onder andere
vanggewassen na mais in combinatie met bepaalde volgteelten,
scheuren van grasland in het najaar in verband met volgteelten
en/of graslandvernieuwing.
De regels voor meststoffen hebben tot doel ondernemers te bewegen tot
management waarbij toegediende meststoffen optimaal ten gunste
komen van de groei van gewassen. Management dat niet hiermee in
overeenstemming is, leidt tot onnodige verliezen van nutriënten naar het
milieu en gaat ten koste van de kwaliteit die grond- en oppervlaktewater
moet hebben om geschikt te zijn voor de bereiding van drinkwater en de
instandhouding en ontwikkeling van ecosystemen. Het doet bovendien
een onnodig beroep op schaarse grondstoffen.
Vragen van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat op korte termijn
duidelijk moet zijn welke mestverwerkingscapaciteit gerealiseerd
kan worden. Zij vragen of de staatssecretaris deze termijn kan
specificeren en een update van de stand van zaken kan geven.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
Ligt de sector volgens de staatssecretaris op schema met het
realiseren van de mestverwerkingscapaciteit?
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

23

Momenteel wordt door PBL en LEI onderzocht wat de consequenties van het nieuwe stelsel zijn voor de realisatie van de
milieudoelen. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen
wanneer deze evaluatie gereed is.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in hoeverre de
uitkomsten van dit onderzoek bepalend zijn in de onderhandelingen met de Europese Commissie over het actieprogramma.
Het onderzoek is van belang, aangezien de regulering van de Nederlandse
mestmarkt door middel van verplichte mestverwerking een essentieel
onderdeel van het mestbeleid is. De Nitraatrichtlijn vraagt lidstaten
immers om naast de reguliere gebruiksnormen en -voorschriften
aanvullende maatregelen te treffen indien dat nodig is om de doelen te
halen.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen graag weten hoe de
planning van de onderhandelingen over het actieprogramma eruit
ziet. Zij vragen of de staatssecretaris kan aangeven wanneer het
definitieve actieprogramma voor de periode 2014–2017 moet
worden ingediend.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe lang Nederland
vervolgens de tijd heeft om voorstellen in te dienen voor een
nieuwe derogatie.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
De leden van de ChristenUnie-fractie ondersteunen de staatssecretaris in haar inzet om opnieuw een derogatie te verkrijgen van
de gebruiksnormen. Zij vragen of de staatssecretaris verwacht
dat de Commissie de gebruiksnorm van 170 kilogram stikstof uit
dierlijke mest per hectare per jaar in stand zal houden of zal
aanscherpen.
De norm van 170 kilogram stikstof uit dierlijke mest per hectare per jaar is
in de Nitraatrichtlijn vastgelegd. Een aanscherping daarvan door de
Europese Commissie zou een wijziging van de richtlijn vergen. Wij
ontvangen geen signalen, niet vanuit de Europese Commissie en niet
vanuit andere lidstaten, dat er voornemens zijn deze norm ter discussie te
stellen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de staatssecretaris
hoe realistisch zij een derogatie van 80 kilogram stikstof voor de
komende periode acht.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de PvdA-fractie.
Tijdens het algemeen overleg Mestwetgeving van 6 maart
jongsteden is toegezegd dat Nederland ook een derogatie zal
aanvragen voor het gebruik van mineralenconcentraten uit
dierlijke mest als kunstmestvervanger. De leden van de
ChristenUnie-fractie vragen of zij mogen aannemen dat dit nog
steeds de intentie van de staatssecretaris is.
Zoals wij u in onze brief van 8 mei jongstleden15 hebben laten weten,
zullen wij u later berichten over de voortgang van het onderhandelings15

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

24

proces over het vijfde actieprogramma en onze precieze inzet voor een
nieuwe derogatie.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de gevolgen
zullen zijn voor het mestbeleid en de maatregelen die Nederland
moet nemen in het kader van het actieprogramma, in het geval
Nederland geen derogaties verkrijgt.
Daar wil ik niet op vooruit lopen. De derogatie is van groot belang voor de
Nederlandse veehouderij: voor met name de melkveehouderij omdat
hiermee (voor een groot deel) voorkomen wordt dat melkveehouders
onnodig mest moeten afvoeren die ze vervolgens deels moeten
vervangen door aankoop van kunstmest om de gewasopbrengsten op
hun bedrijven op peil te houden; voor de overige veehouderijsectoren
omdat hiermee onnodige druk op de markt voor dierlijke mest, en
daarmee onnodige hoge kosten voor mestafzet, voorkomen wordt. Het
milieu heeft baat bij deze derogatie omdat aanwezige dierlijke mest goed
gebruikt wordt als bron van nutriënten en organische stof, ter bevordering
van de bodemvruchtbaarheid. De inzet van de derogatie heeft geen
nadelige gevolgen voor het milieu en zorgt daarnaast voor een vermindering van de inzet van kunstmest en daarmee een besparing op het
verbruik van schaarse grondstoffen (delfstoffen en energie), nodig voor de
productie daarvan.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er nog een
forse opgave ligt om de waterkwaliteit te verbeteren, met name
de grondwaterkwaliteit in het zuidelijk zand- en lössgebied. Zij
missen hier een concrete ambitie en vragen de staatssecretaris
om duidelijk aan te geven op welke termijn zij de gemiddelde
nitraatconcentratie naar 50 mg/l wil terugbrengen.
Wanneer overal in Nederland een gemiddelde nitraatconcentratie van 50
mg/l gerealiseerd kan worden, hangt, behalve van historische belasting, af
van de lokale geohydrologische omstandigheden en van het weer. In het
vierde actieprogramma is de ambitie uitgesproken om uiterlijk in 2015
beleid geïmplementeerd te hebben dat op termijn overal in Nederland
gemiddeld tot het bereiken van grondwaternitraatconcentraties van 50
mg/l of lager moet leiden. Die ambitie is ook de onze.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn van mening dat de
maatregelen om de nitraatconcentratie in het grondwaterkwaliteit in het zuidelijk zand- en lössgebied te verlagen, te weinig
concreet zijn. Zij vragen de staatssecretaris om met een helder
maatregelenpakket te komen, te meer daar zij reeds over twee
jaar (in 2015) het effect van dit spoor wil evalueren, terwijl de
criteria voor deze evaluatie nog niet bekend zijn.
Voor de verbetering van de grondwaterkwaliteit in het zuidelijke zand- en
lössgebied willen wij een pakket verplichtende maatregelen invoeren, dat
onder meer zou kunnen bestaan uit verhoging van de wettelijke werkingscoëfficiënt voor drijfmest en verplichte gewasrestenafvoer. Hiermee geven
wij invulling aan de Nederlandse ambitie zoals die in het vierde actieprogramma is uitgesproken.
Het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer is gericht op verbetering van de
oppervlaktewaterkwaliteit. Zoals wij hebben aangegeven in onze brief van
8 mei jongstleden16, zullen wij het rendement van dit spoor in 2015
evalueren.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben sterke twijfels bij
een evaluatie na slechts één jaar, aangezien het verbeteren van de
waterkwaliteit voor een groot deel met maatregelen uit de
16

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

25

tweede pijler van het GLB moet gebeuren. De ervaring leert dat
de uitvoering van het plattelandsontwikkelingsprogramma in het
eerste jaar (in dit geval 2014) pas laat op stoom komt. Zij vragen
of het kabinet bereid is om de evaluatie een jaar later uit te
voeren.
Nee. Voor maatregelen in het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer is een
langere implementatietermijn nodig, maar een jaar is voldoende om deze
plannen te ontwikkelen en inzicht te kunnen geven in het resultaat dat
uiteindelijk verwacht mag worden van die plannen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of bij het nemen van
maatregelen voor verbetering van de waterkwaliteit ook rekening
gehouden wordt met de normen uit de Drinkwaterwet. Zij vragen
of in dit verband ook specifieke maatregelen worden genomen.
Maatregelen ter verbetering van grondwaterkwaliteit in het kader van het
mestbeleid komen ook ten goede aan het drinkwaterbeleid. Daarnaast
laten wij onderzoeken of er aanleiding is om specifiek ter bescherming
van drinkwaterbronnen aanvullende maatregelen te treffen. Wij verwijzen
in dit verband ook naar onze beantwoording van een soortgelijke vraag
van de PvdA.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de staatssecretaris
meer informatie te geven over de twee praktijkproeven die de
sector gaat uitvoeren. In welke periode worden deze proeven
uitgevoerd, hoeveel boeren zullen aan deze proeven meedoen en
wanneer worden de proeven geëvalueerd?
Het is de bedoeling de proef in de akkerbouw plaatsvindt gedurende de
gehele looptijd van het vijfde actieprogramma. Een evaluatie in 2016 is
voorzien, zodat de uitkomst kan worden betrokken bij de vormgeving van
het volgende actieprogramma. Voor het aantal deelnemers aan de pilot
akkerbouw verwijzen wij naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag
van de PvdA. Ook voor wat betreft de proef met de Kringloopwijzer
verwijzen wij naar ons antwoord op een soortgelijke vraag van de PvdA.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen welke maatregelen
de staatssecretaris nog meer wil nemen, naast de proef met de
Kringloopwijzer, om kringloopbemesting mogelijk te maken. Gaat
zij zich ook inzetten om regelgeving die kringloopbemesting
belemmert, weg te nemen?
Ons zijn in het kader van de meststoffenwetgeving geen regels bekend die
ondernemers zouden belemmeren kringlopen gesloten te houden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe de resultaten
van het lopende onderzoek (review) naar de ammoniakemissiefactoren betrokken zullen worden bij de inzet van Nederland voor
het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Ik verwijs in dit verband naar mijn recente brief17 over deze review.
Vragen van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie constateren dat het mestbeleid naast
aan de Nitraatrichtlijn ook gekoppeld is aan de Kaderrichtlijn
Water. Zij hebben begrepen dat Nederland zichzelf ambitieuzere
doelen heeft opgelegd dan volgens de Kaderrichtlijn minimaal
nodig zou zijn. Zij hebben begrepen dat Brussel onderscheid
maakt tussen natuurlijke, sterk veranderde en kunstmatige
wateren, dat voor de natuurlijke wateren de strengste normen
gelden en dat voor sterk veranderde en kunstmatige wateren
17

Kamerstuk 33 037, nr. 65

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

26

lichtere normen gehanteerd mogen worden. In Nederland vallen
de meeste wateren in de categorieën «sterk veranderd» en
«kunstmatig». De leden hebben begrepen dat Nederland desondanks wel voor al haar wateren uitgaat van de strengste norm
oftewel dat zij streefwaarden hanteert die gericht zijn op de
ongerepte situatie. Zijn deze veronderstellingen juist?
Nee. Nederland implementeert de doelen conform de Kaderrichtlijn Water.
De doelen voor nutriënten in Nederlandse oppervlaktewateren liggen
veelal hoger (dus minder streng) dan in ons omringende landen. De
biologische parameters die het meest afhankelijk zijn van nutriënten en
waarvan de ambitie Europees geharmoniseerd is, worden in Nederland in
veel gevallen niet gehaald.
Als onderdeel van de actualisatie van de stroomgebiedbeheerplannen in
2015 evalueren waterbeheerders op dit moment de keuzes die ten
grondslag liggen aan de doelen voor kunstmatige en sterk veranderde
oppervlaktewaterlichamen. Indien er nieuwe inzichten zijn, binnen de
randvoorwaarden van de richtlijn, kunnen en zullen de doelen voor het
oppervlaktewater wellicht worden aangepast. Bijvoorbeeld: indien eerder
onvoldoende rekening is gehouden met nutriënten die via natuurlijke kwel
naar het oppervlaktewater worden aangevoerd, dan kan dat leiden tot
versoepeling van de doelen. Ingeschat wordt dat dit op beperkte schaal
aan de orde is. De Minister van I&M zal uw Kamer daar te zijner tijd nader
over informeren.
Of de doelen in alle situaties haalbaar zijn is nu nog niet te zeggen.
Realisatie van deze doelen vergt de uitvoering van maatregelen waarbij
haalbaarheid en betaalbaarheid een rol spelen. Welke maatregelen nu en
in de toekomst haalbaar en betaalbaar uitgevoerd kunnen worden is
onder meer afhankelijk van het beschikbaar komen van nieuwe kosteneffectieve maatregelen, nieuwe inzichten en de economische ontwikkeling.
Zoals verwoord in het kabinetsstandpunt over de uitvoering van de
Kaderrichtlijn Water is de inzet erop gericht op met opeenvolgende
beheerplannen en daarin opgenomen maatregelenprogramma’s realisatie
van de doelen van de Kaderrichtlijn Water stapsgewijs dichterbij te
brengen. Bij de vaststelling van de laatste stroomgebiedbeheerplannen
voor de periode 2022–2027 zal worden bezien welke maatregelen in de
laatste planperiode uitgevoerd kunnen worden en of de doelen van de
Kaderrichtlijn Water, die uiterlijk in 2027 gerealiseerd moeten worden,
moeten worden bijgesteld op de niveaus die met de dan beschikbare
maatregelen haalbaar blijken te zijn.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af in hoeverre dit ruimte
biedt om, indien nodig en gewenst gelet op haalbaarheid en
betaalbaarheid van maatregelen, het mestbeleid te versoepelen
en of de staatssecretaris bereid is, richting de Europese
Commissie deze ruimte te claimen.
Nederland heeft de ruimte in de Kaderrichtlijn Water maximaal benut door
gebruik te maken van de mogelijkheid om pas in 2027 te voldoen aan de
doelstellingen van de Kaderrichtljin Water. Verder is er geen ruimte voor
versoepeling. De Kaderrichtlijn Water kent namelijk een standstillbeginsel. Dat betekent dat in geen geval geen verslechtering van
waterkwaliteit mag plaatsvinden, los van de waterkwaliteitsdoelen die
gehanteerd worden. Daar komt bij dat die doelen nog niet gehaald
worden. Dat betekent dat er geen ruimte is om het Nederlandse
mestbeleid te versoepelen. Daarnaast geldt dat er bij het formuleren van
maatregelen ter van de achtereenvolgende actieprogramma’s steeds
rekening gehouden is en wordt met haalbaarheid en betaalbaarheid van
deze maatregelen.
De leden van de SGP-fractie willen erop wijzen dat aanscherping
van de gebruiksnormen met enige vertraging effect zal hebben op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

27

het nitraat- en fosfaatgehalte van grond- en oppervlaktewater.
Het is de vraag in hoeverre het effect van de aanscherping van de
gebruiksnormen in de afgelopen jaren al volledig doorgewerkt is
in de nitraat- en fosfaatconcentraties van grond- en oppervlakte
water. Zij vragen of de staatssecretaris hierop in kan gaan, ook in
het milieueffectrapport.
Wij verwijzen in dit verband naar de synthese van de Evaluatie Meststoffenwet, die in 2012 aan uw Kamer is toegestuurd18. Uit modelberekeningen blijkt dat het huidige beleid inderdaad nog enig aanvullend effect
zal hebben, maar niet zodanig dat ook in het zuidelijke zand en
-lössgebied de waarde van 50 mg nitraat per liter gemiddeld gehaald zal
worden.
De leden van de SGP-fractie vragen of de staatssecretaris bereid
is richting de Europese Commissie aan te geven dat de
aanscherping van de gebruiksnormen in de afgelopen jaren ook
de komende jaren nog effect zal hebben.
Ja, daar zijn wij toe bereid.
De staatssecretaris geeft aan dat als het realiseren van mestverwerkingscapaciteit onvoldoende van de grond komt, of wanneer
de voor de veehouderij relevante milieudoelen niet gehaald
worden, alsnog de dierrechten voor varkens en kippen in stand
gehouden zullen worden en voor rundvee ingevoerd zullen
worden. De leden van de SGP-fractie horen graag welke milieudoelen de staatssecretaris hierbij concreet voor ogen heeft.
Met het stelsel van verplichte mestverwerking voor bedrijven met een
mestoverschot wordt beoogd de druk op de nationale mestmarkt te
verlichten. Dit stelsel ondersteunt het stelsel van gebruiksnormen en
gebruiksvoorschriften en de daaraan verbonden milieudoelen. Dit moet
ruimte bieden aan de sector om op verantwoorde groei te realiseren.
Groei kan, mits voor de daarmee gepaard gaande productie van dierlijke
mest voor een deel (het mestverwerkingspercentage) mestverwerking
wordt gerealiseerd. Om te voorkomen dat met deze eventuele extra
productie van dierlijke mest afwenteling op andere milieucompartimenten
ontstaat – in de vorm van methaan, ammoniak of overige broeikasgassen
en fijn stof en geur – is aan de sector gevraagd maatregelen te formuleren
om dit te voorkomen. Het PBL is gevraagd de plannen van de sector en de
ontwikkeling van de sector te beoordelen op de overige voor de veehouderij relevante, hierboven genoemde, milieudoelen. Deze doelen zijn met
de sector gedeeld.
Het CBS heeft recent aangegeven dat de Nederlandse veestapel
vorig jaar 165 miljoen kilo fosfaat heeft geproduceerd. Dat ligt
ruimschoots onder het door Brussel opgelegde productieplafond
van 173 miljoen kilo. De leden van de SGP-fractie vragen in
hoeverre deze cijfers het binnenhalen van de derogatie bevorderen en ze ruimte bieden om op andere punten meer flexibiliteit
in het mestbeleid te krijgen.
De afname van de nationale fosfaatproductie is een positieve ontwikkeling, gerealiseerd door maatregelen die in de keten van voerproducent
tot veehouder worden genomen. De behoefte in de sector voor meer
flexibiliteit in het mestbeleid is echter niet gekoppeld aan de nationale
fosfaatproductie of de voermaatregelen die hier op sturen. Flexibiliteit
wordt als wenselijk ervaren voor een betere aansluiting van beleid op de
specifieke bedrijfssituatie, vooral daar waar met het gewas meer
mineralen worden geoogst dan met de vastgestelde gebruiksnormen
bemest mag worden. Voorbeelden zijn de bestaande gedifferentieerde
18

Kamerstuk 33 037, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

28

stikstofgebruiksnormen voor bieten en fritesaardappelen. Wij willen
tegemoet komen aan de behoefte aan maatwerk en flexibiliteit door in
pilotprojecten te bezien of en hoe meer flexibele alternatieve managementssystemen, zoals de kringloopwijzer in de melkveehouderij, op grote
schaal ingevoerd kunnen worden voor veehouders die daarmee willen
werken.
De leden van de SGP-fractie pleiten ervoor om agrarische
ondernemers die hoge gewasopbrengsten realiseren meer ruimte
te bieden voor de aanvoer van (dierlijke) mest (lokale evenwichtsbemesting). Dit kan door de gebruiksnormen meer te differentiëren naar gewasopbrengst of door repartiebemesting na het
realiseren van een hoge gewasopbrengst toe te staan. Zij vragen
of de staatssecretaris bereid is dit mee te nemen in het vijfde
actieprogramma Nitraatrichtlijn.
In onze brief van 8 mei 201319 hebben wij aangegeven bij het stellen van
regels rekening te willen houden met specifieke bedrijfssituaties van
individuele bedrijven. Opbrengstafhankelijke gebruiksnormen, zoals die
reeds bestaan voor suikerbieten en fritesaardappelen geteeld op klei,
behoren hiertoe. Indien dergelijk maatwerk voldoende kan worden
onderbouwd voor andere gewassen of situaties, en de uitvoering van
dergelijke maatregelen afdoende kan worden geborgd, zijn wij bereid ons
daarvoor in te zetten in de besprekingen over het vijfde actieprogramma.
De norm voor stikstof uit dierlijke mest uit de Nitraatrichtlijn is daarbij wel
uitgangspunt.
De leden van de SGP-fractie hebben een vraag naar aanleiding
van de vierjaarlijkse Nitraatrichtlijnrapportage «Landbouwpraktijk en waterkwaliteit in Nederland» die in de Kamerbrief
genoemd wordt. In verschillende gebieden in Nederland wordt
voldaan aan de streefwaarden voor de kwaliteit van grond- en
oppervlaktewater. Zij vragen of dat, inhoudelijk, ruimte biedt om
voor die gebieden de gebruiksnormen te verhogen, en zo ja, of de
staatssecretaris bereid is deze ruimte te benutten.
Daarvoor ontbreekt ten eerste de landbouwkundige onderbouwing in de
meeste gevallen: de gebruiksnormen liggen gemiddeld genomen op het
niveau van het landbouwkundige bemestingsadvies. Ten tweede dienen
de gebruiksnormen niet alleen ter bescherming van de grondwaterkwaliteit, maar ook van de oppervlaktewaterkwaliteit. Ook en juist in de
gebieden in het westen van Nederland waar de grondwaterkwaliteit
gemiddeld genomen voldoende is, schiet de oppervlaktewaterkwaliteit
nog tekort. Er is dan ook geen aanleiding om gebruiksnormen te
verhogen.
Wel zijn wij, in die gevallen waar er een landbouwkundige onderbouwing
gegeven kan worden voor verhoging van de gebruiksnormen en de
waterkwaliteit daarmee niet in het geding komt, bereid hiervoor te pleiten
bij de Europese Commissie. Zo hebben de Staatssecretaris van I&M en ik
in onze brief20 over de inzet voor het vijfde actieprogramma aangegeven,
dit te willen doen voor grasland op klei.
De leden vragen of de staatssecretaris bereid is richting de
Europese Commissie onder de aandacht te brengen dat bodemvruchtbaarheid niet alleen van belang is voor de voedselproductie, maar ook om de uitspoeling van mineralen te beperken.
Ja. In dat kader hebben wij in onze recente brief21 over onze inzet voor het
vijfde actieprogramma aangegeven, de mogelijkheid van reparatiebe19

Kamerstuk 33 037, nr. 63.
Kamerstuk 33 037, nr. 63.
21
Kamerstuk 33 037, nr. 63.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

29

mesting met dierlijke mest op bouwland voor fosfaatarme en fosfaatfixerende gronden te willen bepleiten bij de Europese Commissie.
De leden van de SGP-fractie horen graag wat op dit moment de
stand van zaken is rond het erkend krijgen van mineralenconcentraten als kunstmestvervanger.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de VVD-fractie.
De leden van de SGP-fractie horen graag wat op dit moment de
stand van zaken is van het onderhandelingsproces rond het vijfde
Actieprogramma Nitraatrichtlijn.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de leden
van de CDA-fractie.
Vragen van de Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie zijn van mening dat
de staatssecretaris met het ingezette beleid en het voorliggende
actieprogramma de deur open zet naar een nog verdere groei van
de veestapel. Zij vragen of dat inderdaad is wat de staatssecretaris beoogt en zo nee, waarom zij dan geen maatregelen neemt
die het probleem bij de bron aanpakken.
Het mestbeleid is gericht op het realiseren van milieudoelen. Om deze
doelen te realiseren zetten wij in op verplichte mestverwerking, het
voerspoor, kunstmestvervangers en het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn; een pakket met brongerichte en effectgerichte maatregelen. Deze
instrumenten bieden de sector de kans om op een verantwoorde en
duurzame wijze te groeien. Het doel is evenwicht op de mestmarkt. De
sector kan groeien als het teveel aan geproduceerde mest niet op de
Nederlandse mestmarkt drukt, bij de afzet van mest voldaan wordt aan
alle relevante regels en de groei plaatsvindt binnen de voor de veehouderij relevante milieudoelen. De omvang van de veestapel in Nederland
wordt bepaald door hetgeen binnen wet- en regelgeving verantwoord en
mogelijk is. Denk aan: milieu, natuur, ruimtelijke ordening, dierenwelzijn
en volkgezondheid.22
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen er tevens op
dat de grote druk op de mestmarkt het grootschalig overtreden
van de mestregels in de hand heeft gewerkt. Zij vragen of de
staatssecretaris kan bevestigen dat er ernstig veel overtredingen
worden geconstateerd, en dat deze overtredingen grote
maatschappelijke kosten met zich meebrengen door de vervuiling
van bodem en grond- en oppervlaktewater dat door deze overtredingen wordt veroorzaakt.
Er is in Nederland meer dierlijke mest dan binnen de gebruiksnormen op
landbouwgrond kan worden gebruikt. Dit heeft tot gevolg dat mestproducenten moeten betalen voor de afzet van hun mest naar derden. Dit kan
leiden tot slechte naleving met milieurisico’s tot gevolg. De inzet van de
NVWA op het mestdossier is risicogebaseerd: de inzet is het hoogste in
gebieden waar het risico op fraude en het risico voor het milieu het
grootst is. Wij willen de beheers- en maatschappelijke kosten die dit met
zich meebrengt zo klein mogelijk houden. Juist daarom streven wij naar
beleid dat toewerkt naar evenwicht op de mestmarkt.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen of de
staatssecretaris de hoogte van deze kosten kan aangeven, en of
zij bovendien kan aangeven welke som geld er in Nederland elk
22

Kamerstuk 33 322, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

30

jaar weer moet worden uitgegeven aan de handhaving van de
mestregels.
Wij verwijzen u naar het antwoord23 dat tijdens de behandeling van de
begroting van het ministerie van Economische Zaken voor het jaar 2013 is
gegeven op een vergelijkbare vraag.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de
staatssecretaris kan bevestigen dat deze kosten veel minder
zouden worden wanneer een krimp van de veestapel heeft geleid
tot een evenwichtige mestmarkt.
Wij achten een krimp van de veestapel niet noodzakelijk voor het bereiken
van evenwicht op de mestmarkt en zetten in dat kader in op verplichte
mestverwerking. Wij verwachten dat dit evenwicht inderdaad zal leiden
tot lagere maatschappelijke kosten.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren
dat zelfs de ZLTO toegeeft dat structureel overbemesting heeft
geleid tot een slechte waterkwaliteit in Oost-Brabant en Noorden Midden-Limburg. Zij vragen of de staatssecretaris kan bevestigen dat de grote concentratie van veebedrijven en het illegaal
dumpen van mest hiervan de oorzaak zijn en welke consequenties de staatssecretaris daar aan verbindt.
In het kader van de hierboven al aangehaalde Evaluatie Meststoffenwet
uit 201224 is onderzoek gedaan naar mogelijke oorzaken van de hoge
nitraatconcentraties in het grondwater van het zuidelijke zand- en
lössgebied. Uit dat onderzoek blijkt dat deze concentraties verklaard
kunnen worden door een complex aan factoren, waaronder natuurlijke
omstandigheden zoals de relatief lage grondwaterstanden, maar ook
overtreding van de regels. Wij vinden dit een ernstige zaak. Daarom zetten
wij zoals gezegd juist in deze gebieden in op handhaving van bestaande
regelgeving en zijn wij voornemens om extra maatregelen te treffen om
de grondwaterkwaliteit in deze gebieden te verbeteren.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen wanneer de
staatssecretaris met de aangekondigde extra maatregelen om de
waterkwaliteit in het zuiden van Nederland te verbeteren komt?
Wij verwijzen naar ons antwoord op een vergelijkbare vraag van de
ChristenUnie.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de
Staatssecretaris bereid is om met deze extra regels een krimp van
de veestapel daar te realiseren, aangezien juist de grote concentratie van veehouderijen in dit deel van het land de aanwijsbare
oorzaak zijn van de geconstateerde problemen, en zo nee,
waarom niet.
Wij verwijzen naar ons antwoord op de eerste vraag van de leden van de
Partij voor de Dieren.
In het vijfde actieprogramma worden de privaat-publieke
projecten die bijdragen aan een betere waterkwaliteit genoemd,
en spreekt de staatssecretaris het voornemen uit om deze
projecten te ondersteunen, onder andere via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid. De leden van de fractie van de Partij voor
de Dieren willen graag weten wat deze maatregelen aan publieke
gelden zullen kosten, en ontvangen hiervan graag een overzicht,
uitgesplitst in de bijdragen van de Europese Unie, de Waterschappen en een eventuele bijdrage van het Rijk.
23
24

Kamerstuk 33 400 XIII, nr 36, antwoord 496.
Kamerstuk, 33 037, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

31

In het kader van het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer is het landbouwbedrijfsleven aan zet om, waar nodig en wenselijk met andere partijen, tot
maatregelen te komen en afspraken te maken over de financiering
daarvan. Onze inzet is er wel op gericht, zoals wij ook in onze brief van
8 mei aan Uw Kamer over de inzet voor het vijfde actieprogramma heb
aangegeven, om financiering van maatregelen in het kader van het
Deltaplan Agrarisch Waterbeheer via het GLB mogelijk te maken.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de
staatssecretaris kan toelichten hoe groot het beslag is dat het
mestdossier legt op de capaciteit (beschikbare menskracht) op
haar ministerie.
Wij verwijzen naar ons antwoord op een eerdere vraag hierover van de
leden van de Partij voor de Dieren.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie pleiten er voor om in
plaats van het geven van subsidie voor onbemeste bufferstroken,
gewoon wettelijk te regelen dat er op deze buffers langs de
sloten geen mest mag worden uitgereden. Deze leden ontvangen
graag een reactie van de staatssecretaris.
Subsidie voor onbemest laten van slootkanten wordt uitsluitend verleend
in het kader van de Subsidiestelsel Natuur en Landschapsbeheer (SNL).
Daarbij is het beheer gericht op de ontwikkeling van botanische waarden.
De verleende subsidie bestaat voor het overgrote deel uit een vergoeding
voor gewasopbrengst die wordt gederfd als gevolg van het achterwege
laten van bemesting.
In het kader van de uitvoering van de Nitraatrichtlijn geldt sedert 2005 een
verbod op aanwenden van mest in een strook van 5 meter langs waterlopen in hoog-Nederland. Met de Europese Commissie is afgelopen jaren
ook gesproken over onbemeste stroken langs watergangen en sloten in
laag-Nederland. Om duidelijkheid te krijgen over nut en noodzaak van
zo’n maatregel voor de verbetering van de kwaliteit van het oppervlaktewater heeft Alterra op verzoek van het ministerie, onderzoek uitgevoerd
naar de (kosten)effectiviteit van bufferstroken in de laag gelegen delen
van Nederland. Dit onderzoek was al in het vierde actieprogramma
aangekondigd. Onlangs zijn de resultaten van dit onderzoek gepubliceerd:
http://content.alterra.wur.nl/Webdocs/PDFFiles/Alterrarapporten/
AlterraRapport2290.pdf. Het onderzoek wijst uit dat zowel voor stikstof als
fosfaat de aanleg van bufferstroken langs sloten in het overgrote deel van
laag-Nederland niet of weinig kosteneffectief is. Gezien de verkaveling van
graslanden in laag-Nederland zouden bemestingsvrije stroken daarnaast
een aanzienlijke oppervlakte landbouwgrond beslaan en zou het
onbemest laten van die stroken een aanzienlijk verlies in gewasopbrengsten betekenen.
In het actieprogramma wordt aangegeven dat het rendement van
het spoor van de publiek-private initiatieven in 2015, op basis van
nog nader te bepalen criteria, wordt geëvalueerd. Het bevreemdt
de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren dat de
criteria waarop het ingezette beleid wordt geëvalueerd, nog niet
bepaald zijn. Zij vragen de staatssecretaris dit toe te lichten, en
kan zij aangeven welk effect zij beoogt met dit beleid?
Het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn is op dit moment nog niet klaar;
in onze brief van 8 mei jongstleden25 hebben wij uw Kamer onze inzet
voor dit actieprogramma in de onderhandelingen met de Europese
Commissie gepresenteerd.
Wij zullen uw Kamer nog nader berichten over de precieze evaluatiecriteria die zullen gelden voor het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer. Met dit
25

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

32

beleid beogen wij waterkwaliteitsdoelen te behalen met maatregelen die
zoveel mogelijk aansluiten bij initiatieven die leven in de sector en
daarmee op draagvlak kunnen rekenen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen hoe de
staatssecretaris het kan rechtvaardigen dat er publiek geld wordt
ingezet voor dit beleid. Volgens de normen van goed bestuur
moet het uitgeven van belastinggeld toch concrete en
afrekenbare doelen hebben? Zij vragen waarom de staatssecretaris daarvan wil afwijken als het gaat om de ondersteuning van
de veehouderij.
Wij verwijzen hier naar ons eerdere antwoord op een vraag van de leden
van de fractie van de Partij voor de Dieren over dit onderwerp.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie vragen of de
staatssecretaris de mening deelt dat deze sector al decennialang
heeft laten zien niet in staat te zijn tot een private handhaving,
en dat alleen strikte overheidscontroles en hoge boetes zullen
zorgen voor een hoger naleefniveau van de wettelijke regels in
deze sector, en zo nee, waarom niet en waar dit vertrouwen van
de staatssecretaris dan op is gestoeld.
Zoals wij hebben aangegeven in onze brief over het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn26, is het onze inzet om de sector de kans te geven
om met het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer invulling te geven aan
verbetering van de waterkwaliteit. Als dit spoor bij evaluatie onvoldoende
rendement blijkt op te leveren, dan zullen wij alsnog overgaan tot het
verlagen van de fosfaatgebruiksnormen conform de indicatieve normen
uit het vierde actieprogramma.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zijn blij dat
de staatssecretaris ondertussen wel een wetsvoorstel voorbereidt
om de dierrechten te behouden en deze uit te breiden naar de
melkveesector, en willen graag weten wanneer dit wetsvoorstel
gereed zal zijn.
Tijdens het algemeen overleg met de Vaste Commissie voor Economische
Zaken op 6 maart van dit jaar hebben wij uw Kamer toegezegd dat eind
2013 het besluit valt over de invulling van het aanvullende mestbeleid
voor de periode vanaf 2015. Ter voorbereiding hierop zijn wij bezig met
het opstellen van een wetsvoorstel waarmee productierechten voor
melkvee per 2015 kunnen worden geïntroduceerd.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen er op
dat dit beleid vooral de veehouders die grote stallen hebben en
veel dieren houden bevoordeelt, ten koste van de kleine gezinsbedrijven. In de melkveesector leidt dit beleid ook tot een
versnelling in de schaalvergroting die al in gang is gezet, en zal
het ertoe leiden dat steeds meer koeien jaarrond op stal
gehouden worden, zodat de mest die zij produceren eenvoudig
kan worden opgevangen en be- of verwerkt kan worden. Zij
vragen of de staatssecretaris dit kan bevestigen. Zo nee, op
grond van welke gegevens concludeert zij het tegendeel? Zo ja, is
dit de ontwikkeling van de veehouderij die de staatssecretaris
voor ogen heeft? De leden van de fractie van de Partij voor de
Dieren betreuren het zeer dat het ingezette mestbeleid van dit
kabinet wederom ten koste zal gaan van het dierenwelzijn, en
vragen de staatssecretaris om het mestbeleid zo in te richten, dat
de prikkel om dieren jaarrond binnen te houden in potdichte
stallen zal worden omgekeerd naar een beleid dat juist de
26

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

33

veehouders die hun dieren natuurlijk gedrag en buitenloop
gunnen zal bevoordelen. De leden van de fractie van de Partij
voor de Dieren ontvangen graag een reactie van de staatssecretaris.
Schaalvergroting van de veehouderij is een autonoom proces. Veelal
kennen investeringen schaalvoordelen en dat geldt ook voor investeringen op het gebied van milieu en mest. Dat is een afweging die
uiteindelijk aan de ondernemer is.
Wel bevorderen wij – zoals u weet – weidegang via het convenant
weidegang en via de stichting weidegang. Daarnaast wordt in het
ammoniakbeleid rekening gehouden met weidegang, omdat weidegang
leidt tot een lagere uitstoot van ammoniak uit de stal dan het jaarrond
opstallen van melkvee.
Het vijfde actieprogramma Nitraatrichtlijn loopt tot 2017. Graag
horen de leden van de fractie van de Partij voor de Dieren welke
doelen met betrekking tot de grond- en oppervlaktekwaliteit de
staatssecretaris in 2017 bereikt wil hebben met haar inzet voor
dit actieprogramma, en hoe deze geëvalueerd zullen worden.
Wij verwijzen naar onze beantwoording van een soortgelijke vraag van de
CU. Verder zal evaluatie van dit actieprogramma plaatsvinden binnen het
kader van de volgende Evaluatie Meststoffenwet in 2017.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie wijzen erop dat de
Europese streefwaarden van een maximale nitraatconcentratie
van 50 mg/l in Nederland ver overschreden wordt. De lokale
kwaliteitsnormen worden in de helft van ons land overschreden.
Zij vragen of het formele doel van dit actieprogramma is om deze
grote geconstateerde problemen op te lossen in 2017. Zo ja, is de
staatssecretaris bereid toe te geven dat het voorliggende
actieprogramma gewoon tekort schiet, en dat deze ambitie niet
haalbaar zal zijn? Zo nee, wanneer moeten deze problemen
volgens de staatssecretaris dan wel opgelost zijn, op welke
manier wil zij dat gaan doen, en hoelang denkt zij dat de
Europese Commissie het laten voortbestaan van deze overschrijdingen van de kwaliteitsnormen nog zal accepteren?
Het doel van het nieuwe actieprogramma is om de waterverontreiniging
door nutriënten uit agrarische bronnen te verminderen en te voorkomen.
Wij zijn van mening dat het nieuwe actieprogramma een belangrijke
bijdrage aan dat doel zal leveren. Wij zijn daarover op dit moment met de
Europese Commissie in gesprek.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen in
hoeverre de doelen van de KRW in 2017 behaald zullen zijn door
dit actieprogramma.
Aan de doelen voor stikstof en fosfor wordt elk in ongeveer de helft van
de oppervlaktewaterlichamen voldaan, zoals onder meer te lezen is uit de
Evaluatie Meststoffenwet 201227. Met de maatregelen in het vijfde
actieprogramma in combinatie met andere Kaderrichtlijn Watermaatregelen moet een volgende stap worden gezet om dit doelbereik te
verhogen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren vragen welke
consequenties het zal hebben wanneer deze doelen niet gehaald
worden, ook in termen van duidelijkheid richting de sector.
Op grond van de Nitraatrichtlijn en de daarin verwoorde uitgangspunten
«toepassing goede landbouwpraktijk» en «bemesten naar de behoefte van
het gewas» moeten met achtereenvolgende actieprogramma’s maatre27

Kamerstuk 33 037, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

34

gelen door agrarische sectoren worden genomen om emissies uit
agrarische bronnen te verminderen en zodoende een bijdrage te leveren
aan het realiseren van de doelen van de Kaderrichtlijn Water. Bij de
vaststelling van maatregelen als invulling van de achtereenvolgende
actieprogramma’s wordt vastgesteld wat voor de betreffende planperiode
onder goede landbouwpraktijk wordt verstaan. Haalbaarheid en betaalbaarheid van maatregelen spelen daarbij een rol. Zolang de doelen van de
Kaderrichtlijn Water nog niet zijn gerealiseerd en emissies uit agrarische
bronnen daarvoor mede verantwoordelijk blijven, zal deze aanpak met
achtereenvolgende nitraatactieprogramma’s moeten worden voortgezet.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren roepen de
staatssecretaris op om nu vast duidelijkheid te creëren voor deze
sector, en het wetsvoorstel waarin de dierrechten worden
gehandhaafd en uitgebreid, zo snel mogelijk naar de Kamer te
zenden. Zij vragen of de staatssecretaris daartoe bereid is en zo
nee, waarom niet.
Wij verwijzen naar ons antwoord op de eerste vraag van de leden van de
fractie van de Partij voor de Dieren.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren constateren
ook dat de slechte kwaliteit van het grond- en oppervlaktewater
in Nederland nu al rechtvaardigt dat de gebruiksnormen worden
verlaagd. Zij vragen de staatssecretaris om dit nu al te doen,
zodat de kwaliteit van het oppervlaktewater zal verbeteren. Zij
vragen of de staatssecretaris daartoe bereid is en zo nee, waarom
niet.
Wij zijn van mening dat de waterkwaliteitsdoelen in Nederland ook op
andere manieren kunnen worden gerealiseerd. Wij verwijzen de leden van
de fractie van de Partij voor de Dieren in dit verband naar de brief28 die wij
uw Kamer hebben gestuurd over onze inzet voor het vijfde actieprogramma.

28

Kamerstuk 33 037, nr. 63.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 037, nr. 67

35