Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

126
Vragen van de leden Mei Li Vos en Recourt (beiden PvdA) aan de Minister
van Veiligheid en Justitie over het ondermijnen van
bestuurdersaansprakelijkheid (ingezonden 3 september 2015)
Antwoord van Minister Van der Steur (Veiligheid en Justitie) (ontvangen
28 september 2015)
Vraag 1
Kent u het artikel «De vaste vertegenwoordiger van een rechtspersoon» en
herinnert u zich de eerdere vragen over het ondermijnen van bestuurdersaansprakelijkheid door middel van een buitenlandse rechtspersoon?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wordt de aansprakelijkheid van de bestuurder van een buitenlandse
rechtspersoon-bestuurder van een Nederlandse rechtspersoon in beginsel
nog steeds beheerst door het toepasselijke buitenlandse recht en wordt het
Nederlandse bestuurdersaansprakelijkheidsrecht door dat toepasselijke recht
nog steeds begrenst? Zo nee, waarom niet? Wat is er dan in wetgeving of
jurisprudentie veranderd sedert 2013?
Antwoord 2
Het Nederlandse recht beheerst de bestuurdersaansprakelijkheid van een
bestuurder van een Nederlandse rechtspersoon, ook als deze bestuurder een
rechtspersoon is naar buitenlands recht. De aansprakelijkheid van een
bestuurder van zo’n buitenlandse rechtspersoon-bestuurder wordt in beginsel
beheerst en begrensd door het buitenlandse recht dat op die rechtspersoon
van toepassing is. Zie hierover ook mijn antwoord op de hiervoor genoemde
Kamervragen (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nrs. 245 en 722). De
wetgeving en jurisprudentie zijn op dit punt sinds 2013 niet gewijzigd.

1

A.G, Wennekes en J.A. Troost, «De vaste vertegenwoordiger van een rechtspersoon», in:
Tijdschrift voor vennootschapsrecht, rechtspersonenrecht en ondernemingsbestuur, 2015-4.
2
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 245
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2013–2014, nr. 722

ah-tk-20152016-126
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Vraag 3
Deelt u de mening dat het lastig en soms vrijwel onmogelijk is om bij
buitenlandse rechtspersoon-bestuurders achterliggende bestuurders te
traceren en dat dat een tijdrovende en kostbare zaak is, vooral wanneer er
een web is ontstaan van elkaar besturende rechtspersonen? Zo ja, wat zegt
dat over de mogelijkheid om dergelijke bestuurders aansprakelijk te kunnen
stellen in het geval van bijvoorbeeld financieel-economische criminaliteit of
ernstige nalatigheid? Zo nee, waarom deelt u die mening niet?
Antwoord 3
Het is internationaal gebruikelijk dat bestuurders van rechtspersonen worden
ingeschreven in een soort handelsregister, ook wanneer het bestuurdersrechtspersonen betreft. Om te achterhalen wie de bestuurder is van een
buitenlandse rechtspersoon-bestuurder, kan het nodig zijn om een buitenlands handelsregister te raadplegen. Dit kan de aansprakelijkstelling van een
dergelijke bestuurder bemoeilijken. Dit is een van de redenen waarom op dit
moment in het verband van de Europese Unie gewerkt wordt aan een
interconnectie van handelsregisters. Deze interconnectie moet het onder meer
makkelijker maken om de identiteit van de bestuurder van een buitenlandse
rechtspersoon-bestuurder te achterhalen.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het toekomstige centraal aandeelhoudersregister
minder effectief zal zijn ten aanzien van het voorkomen van financieeleconomische criminaliteit als de achterliggende bestuurder van een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder niet of nauwelijks kan worden achterhaald?
Zo ja, waarom en welke conclusie trekt u daar uit? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het bedoelde centraal aandeelhoudersregister is gericht op het bijhouden van
de aandeelhouders van Nederlandse bv’s en Nederlandse nietbeursgenoteerde nv’s. Bestuurders vallen derhalve buiten dit register.
Voor de besluitvorming ten aanzien van het centraal aandeelhoudersregister
verwijs ik naar mijn brief van 7 juli 2015 (Kamerstukken II 2014/15, 32 608, nr.
7) en mijn antwoord op eerdere Kamervragen over dat onderwerp (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nr. 3007).
Vraag 5
Waarom is in diverse Europese landen bij wet vastgesteld dat er een vaste
vertegenwoordiger aangesteld dient te worden wanneer een rechtspersoon
bestuurder wordt van een andere rechtspersoon? Welk doel dient dat?
Antwoord 5
Een aantal Europese landen, waaronder België, Frankrijk, Luxemburg en
Roemenië, kent een regeling die er – kort gezegd – op neerkomt dat een
rechtspersoon die bestuurder is van een andere rechtspersoon, een vaste
vertegenwoordiger dient aan te wijzen die volledig aansprakelijk is voor de
handelingen van de rechtspersoon-bestuurder (zie de in vraag 1 genoemde
bijdrage «De vaste vertegenwoordiger van een rechtspersoon»). De regeling
kan in die landen de aansprakelijkstelling van een bij de rechtspersoonbestuurder betrokken natuurlijke persoon vergemakkelijken.
Vraag 6
Waarom is in Europese wetgeving i.c. in het geval van een Europees
Economisch Samenwerkingsverband (EESV) vastgelegd dat een vertegenwoordiger dient te worden aangewezen wanneer een rechtspersoon
bestuurder is van een EESV (Uitvoeringswet Verordening EESV)?
Antwoord 6
De EESV-verordening bepaalt samengevat, dat een lidstaat ten aanzien van
een dergelijk samenwerkingsverband kan bepalen dat een rechtspersoon
bestuurder kan zijn, mits deze rechtspersoon een of meer natuurlijke
personen als vertegenwoordigers aanwijst. De vertegenwoordiger dient dan
aansprakelijk te zijn als ware hij zelf bestuurder van het samenwerkingsverband (zie artikel 19 van Verordening 2137/85 van de Raad van 25 juli 1985,
PbEG L 199/1). Met de bedoelde aanstelling van een vertegenwoordiger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

wordt het aansprakelijk stellen van een bij de rechtspersoon-bestuurder
betrokken natuurlijk persoon eenvoudiger.
Vraag 7, 8 en 9
Deelt u de mening dat naar het voorbeeld van diverse Europese landen en de
genoemde Europese regelgeving ook in Nederland wettelijk moet worden
vastgelegd dat er een vaste vertegenwoordiger moet worden aangesteld
wanneer een rechtspersoon bestuurder wordt van een andere rechtspersoon
en dat die vertegenwoordiger de hoofdelijke aansprakelijkheid krijgt voor alle
rechtshandelingen van de rechtspersoon-bestuurder? Zo ja, op welke wijze
gaat u dit bewerkstelligen? Zo nee, waarom niet en waarom zou er in
Nederland niet voor een dergelijke regeling worden gekozen waar dat in
andere landen of bij een EESV wel het geval is?
Zou het binnen de kaders van Nederlandse of Europese wet- en regelgeving
toegestaan zijn om enkel voor buitenlandse rechtspersonen die bestuurder
zijn van een Nederlandse rechtspersoon vast te leggen dat in die gevallen
een vaste vertegenwoordiger moet worden aangesteld? Zo nee, waarom niet?
Op welke wijze wordt voorkomen dat via de buitenlandse rechtspersoonbestuurder de door dit kabinet als prioriteit aangemerkte bestrijding van
witwassen en vennootschapsfraude wordt omzeild?
Antwoord 7, 8 en 9
De aansprakelijkheid van de bestuurder van een rechtspersoon-bestuurder is
in Nederland geregeld in onder meer artikel 2:11 BW. Op grond van deze
bepaling rust de aansprakelijkheid van een rechtspersoon-bestuurder tevens
op ieder die ten tijde van het ontstaan van de aansprakelijkheid bestuurder is
van de rechtspersoon-bestuurder. De aansprakelijkheid van de bestuurder van
een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder wordt in beginsel beheerst door
het buitenlandse recht dat op die buitenlandse rechtspersoon van toepassing
is (zie artikelen 10:118 en 10:119 BW; zie ook HR 18 maart 2011,
ECLI:NL:HR:2011:BP1408, bevestigd in HR 21 juni 2013,
ECLI:NL:HR:2013:CA3958). In bepaalde gevallen wordt de aansprakelijkheid
van de bestuurder van een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder echter wel
door het Nederlandse recht beheerst. Het gaat onder meer om aansprakelijkheid in bepaalde faillissementssituaties (zie artikel 10:121 BW) en aansprakelijkheid op grond van een zelfstandige onrechtmatige daad (zie voor een
voorbeeld hiervan Hof Arnhem-Leeuwarden 8 september 2015, ECLI:NL:GHARL:2015:6649). Verder kan degene die in Nederland de dagelijkse leiding
heeft over de activiteiten van een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder,
onder omstandigheden aansprakelijk zijn voor bepaalde nalatigheden van de
rechtspersoon-bestuurder (zie artikel 7 Wet op de formeel buitenlandse
vennootschappen).
Nu de aansprakelijkheid van de bestuurder van een rechtspersoon-bestuurder
in Nederland op deze wijze is vormgegeven, bestaat er onvoldoende reden
om iedere rechtspersoon-bestuurder wettelijk te verplichten om een vaste
vertegenwoordiger aan te stellen die hoofdelijk aansprakelijk is naast de
rechtspersoon-bestuurder. Zo zouden ook bedrijven die gebruikmaken van
een Nederlandse rechtspersoon-bestuurder, extra kosten moeten maken om
aan een dergelijke verplichting te voldoen. Een dergelijke wettelijke verplichting zou onder meer een ongewenste belemmering kunnen vormen voor het
handelsverkeer.
Een regel dat alleen een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder een vaste
vertegenwoordiger moet aanwijzen die hoofdelijk aansprakelijk is voor de
schulden van de rechtspersoon-bestuurder, kan op gespannen voet staan met
onder meer de Europese vrijheid van vestiging en het vrij verkeer van
diensten. In landen zoals België, Frankrijk en Luxemburg geldt de regeling
omtrent de verplichte vaste vertegenwoordiger ook zowel voor
rechtspersoon-bestuurders naar nationaal recht als voor rechtspersoonbestuurders naar buitenlands recht (zie de in vraag 1 genoemde bijdrage «De
vaste vertegenwoordiger van de rechtspersoon»).
In de komende periode zal de introductie van een UBO-register naar
verwachting een verdere bijdrage kunnen leveren aan het bestrijden van
fraude door gebruik van een buitenlandse rechtspersoon-bestuurder. Op
grond van de vierde anti-witwasrichtlijn moeten de lidstaten een UBO-register
instellen. In dat register wordt van onder meer rechtspersonen de «uiteindelijk belanghebbende» (ultimate beneficial owner, UBO) vastgelegd. De vierde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

anti-witwasrichtlijn moet uiterlijk op 26 juni 2017 zijn geïmplementeerd
(Richtlijn 2015/849). Andere maatregelen die kunnen bijdragen aan de
bestrijding van financieel-economische criminaliteit zijn onder meer de
voorgestelde regeling van de Wet civielrechtelijk bestuursverbod en de
voorgenomen maatregelen in het kader van de interconnectie van handelsregisters. Verder wijs ik er op dat de Europese Commissie binnenkort een
rapport zal presenteren over de grensoverschrijdende vraagstukken op het
gebied van aansprakelijkheid en bestuursverboden (zie artikel 90 lid 1 van
Verordening 2015/848 van 20 mei 2015 betreffende insolventieprocedures).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4