Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

32 793

Preventief gezondheidsbeleid

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

32 011

Tabaksbeleid

Nr. 606

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 mei 2022
Met deze brief bied ik uw Kamer de Monitor Middelengebruik en
Zwangerschap 2021 van het Trimbos-instituut aan1. Tevens bied ik uw
Kamer een infographic2 aan waarin de belangrijkste bevindingen uit de
monitor overzichtelijk in beeld zijn gebracht en bied ik uw Kamer ook een
infographic over derdehands rook van het Trimbos-Instituut aan3. Verder
doe ik met deze brief de motie van het lid Maeijer van 28 juni 2021 af
waarin de regering wordt gevraagd onderzoek te doen naar de effectiviteit
van de overheidsmaatregelen op roken uit het Nationaal Preventieakkoord4. In dit kader bied ik uw Kamer de Notitie Effectiviteit Nederlands
Tabaksontmoedigingsbeleid van het Trimbos-instituut aan5. Tenslotte
ontvangt uw Kamer het onderzoekrapport Gezondheidseffecten van de 23
smaakstoffen in vloeistoffen voor e-sigaretten van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM)6.
Monitor Middelengebruik en Zwangerschap 2021
In de Monitor Middelengebruik en Zwangerschap is het tabak-, alcohol- en
drugsgebruik voor, tijdens en na de zwangerschap in 2021 onderzocht.
Door de gevolgen van de coronapandemie heeft de oorspronkelijke
tweejaarlijkse monitor (2016 en 2018) een jaar vertraging opgelopen. De
monitor laat zien dat in 2021 7,7% van de vrouwen heeft gerookt tijdens
de zwangerschap. In 2018 was dit 7,4% (het verschil is niet significant). De
percentages laten zien dat de doelstelling van het Nationaal Preventieakkoord dat in 2020 minder dan 5% van de vrouwen tijdens de zwangerschap rookt, niet is gehaald. De coronapandemie kan mogelijk een
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
4
Kamerstuk 35 504, nr. 11.
5
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
6
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-32793-606
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 606

1

negatieve invloed hebben gehad op de motivatie en succesvol stoppenmet-roken van een deel van de zwangere vrouwen. Zo weten we uit cijfers
onder de algemene volwassen bevolking dat een deel meer is gaan roken.
Een andere verklaring is dat zorgverleners tijdens COVID-19-maatregelen
minder contactmomenten hebben gehad of minder aandacht voor
stopondersteuning door drukte omtrent de coronapandemie. Uit de
monitor blijkt dat 47% van de vrouwen die tijdens de zwangerschap
rookte een stopadvies heeft ontvangen van een zorgverlener. In het
Nationaal Preventieakkoord is als doelstelling opgenomen dat elke vrouw
die rookt in 2020 een stopadvies van een zorgverlener zou moeten krijgen.
In 2016 is de Taskforce Rookvrije Start opgericht waarin verschillende
zorgverleners met elkaar samenwerken om ervoor te zorgen dat kinderen
een rookvrije start kunnen maken. Ik ga in gesprek met de Taskforce om te
kijken hoe we zorgverleners kunnen stimuleren om vaker en effectiever
een stopadvies te geven aan zwangeren.
Het percentage vrouwen dat vóór en tijdens de zwangerschap alcohol
heeft gedronken is in vergelijking met 2016 en 2018 stabiel gebleven. Het
percentage vrouwen dat heeft gedronken terwijl deze vrouwen wisten dat
ze zwanger waren, is gedaald van 4,7% (2016) naar 2,6% in 2021, maar
deze daling is niet significant. Met het Nationaal Preventieakkoord is de
ambitie dit cijfer terug te dringen tot maximaal 2%. In 2021 gaf daarbij
24% van de ondervraagde vrouwen aan alcohol te hebben gedronken in
de periode dat ze zwanger waren maar dit nog niet wisten en bijna 43%
van de ondervraagden dronk in de vier weken voorafgaand aan de
zwangerschap. Deze cijfers maken duidelijk dat het nog niet vanzelfsprekend is dat je zowel vóór als tijdens een zwangerschap niet drinkt. In
overleg met het Samenwerkingsverband Vroegsignalering Alcoholproblematiek bekijk ik wat er nodig is om hier verandering in te brengen.
In het streven naar een gezonde generatie is het van groot belang dat
zwangere vrouwen niet roken en geen alcohol drinken tijdens de
zwangerschap. Er is immers geen veilige grens voor het roken of het
drinken van alcohol tijdens de zwangerschap gelet op de risico’s voor het
ongeboren kind. Op dit moment ben ik bezig met het uitwerken van de
(aanvullende) maatregelen op het gebied van alcohol- en tabaksontmoediging om de doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord voort te
zetten en de gezonde generatie te bereiken. De uitkomsten van deze
monitor onder zwangeren zal ik hierin meenemen. De monitor laat
immers zien dat er zowel voor, tijdens, als na de zwangerschap nog flinke
stappen moeten worden gezet om ongeboren en jonge kinderen te
beschermen tegen alcohol- en tabaksgebruik.
Infographic Derdehands rook
Bij deze ontvangt uw Kamer een infographic van het Trimbos-Instituut
over derdehands rook. Het roken van een sigaret wordt eerstehands rook
genoemd, en het meeroken van tabaksrook tweedehands rook. Derdehands rook zijn rookdeeltjes die tijdens en na het roken op bijvoorbeeld je
handen, kleren of oppervlaktes terechtkomen en op een later moment
weer opgenomen worden. Derdehands rook krijg je binnen door het in te
ademen, via aanraking of door het in de mond stoppen van spullen
waarop de deeltjes zijn terechtgekomen. Volgens het Trimbos instituut
lopen baby’s en kleine kinderen een groter risico derdehands rook binnen
te krijgen dan volwassenen. Kinderen kruipen namelijk rond, zitten meer
binnen, raken vaker dingen aan en stoppen vaker dingen in hun mond. Zij
krijgen derdehands rook dan onder andere via het huisstof binnen, omdat
derdehands rook zich gemakkelijk hecht aan huisstof. Veel ouders doen
erg hun best door niet in het bijzijn van hun kinderen te roken. Echter, de
informatie over derdehands rook laat zien dat alleen stoppen met roken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 606

2

ervoor zorgt dat kinderen niet worden blootgesteld aan de schadelijke
stoffen in tabaksrook.
Vandaag start de deelcampagne PUUR rookvrij gericht op rokende ouders
van jonge kinderen. Deze campagne zal tot medio juli te zien zijn op onen offline locaties waar ouders met jonge kinderen veel komen. Zij
worden op een positieve manier aangezet tot het doen van een
stoppoging, want: stoppen met roken kan op ieder moment.
Notitie Effectiviteit Nederlands Tabaksontmoedigingsbeleid
Naar aanleiding van de motie van het lid Maeijer van 28 juni 2021 heb ik
het Trimbos-instituut gevraagd onderzoek te doen naar de effectiviteit van
eerder ingevoerde overheidsmaatregelen die met het Nationaal Preventieakkoord uit 2018 zijn afgesproken en die gericht zijn op het terugdringen
van het aantal jeugdige en volwassen rokers. Het Trimbos-instituut heeft
de effectiviteit van deze maatregelen beschreven in de Notitie Effectiviteit
Nederlands Tabaksontmoedigingsbeleid die u bij deze brief aantreft. Het
Trimbos-instituut concludeert op basis van de onderzochte wetenschappelijke literatuur dat de maatregelen die door de rijksoverheid in het kader
van het Nationaal Preventieakkoord zijn genomen, direct of indirect
bijdragen aan het verlagen van de rookprevalentie onder volwassenen en
jongeren. Dit gebeurt onder andere door het aantal stoppogingen te
verhogen, de stopmotivatie te verhogen, de manier waarop stoppen-metrokenzorg gegeven wordt te versterken, de blootstelling aan tweedehandsrook te verminderen of door het bewustzijn van de schadelijkheid
van roken te vergroten. Helaas is in 2021 de daling onder het aantal rokers
gestagneerd.7 Om de doelstellingen uit het Nationaal Preventieakkoord te
behalen adviseert het Trimbos-instituut nieuwe stappen te zetten en
effectieve huidige maatregelen zoals accijnsverhogingen te continueren of
te intensiveren.
Rapport Gezondheidseffecten van de 23 smaakstoffen in vloeistoffen voor
e-sigaretten
Voor het zomerreces van 2021 heeft uw Kamer de algemene maatregel
van bestuur (AMvB) ter regulering van de smaken van vloeistoffen voor
e-sigaretten ontvangen in het kader van de voorhangprocedure
(Kamerstuk 32 011, nr. 85). Deze procedure is afgerond. Om de regelgeving voor e-sigaret tot stand te brengen zal in een ministeriële regeling
een limitatieve lijst van smaakbepalende additieven worden vastgesteld
die nog toegevoegd mogen worden aan de vloeistoffen voor e-sigaretten.
Het uitgangspunt hierbij is dat alleen nog maar vloeistoffen met een
tabakssmaak op de markt komen. Het RIVM heeft eerder een analyse
uitgevoerd van de smaakstoffen in e-liquids, en daarbij onder andere
gekeken naar het feit of smaakstoffen vaker in tabakssmaken worden
toegevoegd of in zoete smaken. Op basis van deze analyse heeft het RIVM
een lijst van 23 smaakstoffen voorgesteld. Dit voorstel heeft mijn
ambtsvoorganger in november 2021 met uw Kamer gedeeld.8
In het bijgevoegde rapport heeft het RIVM onderzocht of de 23 smaakstoffen uit het bovengenoemde voorstel een risico vormen voor de
gezondheid bij gebruik in e-sigaretten. Van 2 van de 23 stoffen heeft het
RIVM geconcludeerd dat ze kankerverwekkend kunnen zijn. Een andere
stof kan allergie veroorzaken. Van 3 andere stoffen stelt het RIVM dat deze
7

CBS, 11 maart 2022. Overgewicht, roken en alcoholgebruik nauwelijks gedaald sinds 2018
Beschikbaar via: https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/10/overgewicht-roken-en-alcoholgebruiknauwelijks-gedaald-sinds-2018.
8
Kamerstukken 32 011 en 27 565, nr. 91.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 606

3

gezondheidsrisico’s kunnen veroorzaken bij de hoogste concentraties die
in vloeistoffen in e-sigaretten zijn gevonden. Een andere stof is irriterend
en kan daarom schadelijk zijn voor de longen. Voor de overige 16 stoffen
is onvoldoende informatie om risico’s voor de gezondheid via e-sigaretten
te beoordelen. De uitkomsten van dit rapport zullen worden betrokken bij
het opstellen van de ministeriële regeling. Naar verwachting wordt deze
regeling rond de zomer gepubliceerd voor de internetconsultatie.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. van Ooijen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 32 793, nr. 606

4