Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2020

Nr. 136

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 december 2019
Vandaag wordt het nieuwe PISA-rapport gepresenteerd. PISA meet en
vergelijkt de vaardigheden van 15-jarigen in 79 landen. De resultaten
stellen niet gerust. Het gaat niet goed met de leesvaardigheid van
jongeren. Het onderzoek bevestigt een trend die al een aantal jaar te zien
is. Namelijk dat jongeren steeds minder tijd aan lezen besteden en steeds
minder plezier in lezen hebben. Het wordt nu ook zichtbaar dat het
leesniveau van jongeren achteruit gaat. Dat baart zorgen. Want lezen is de
basis van alle vorming, en cruciaal voor de kwaliteit van het onderwijs.
Daarom willen wij in actie komen. Wij starten met een leesoffensief.
Daarin volgen wij het advies van de Onderwijsraad en de Raad voor
Cultuur, dat wij u met deze brief aanbieden. Het leesoffensief bestaat uit
de volgende maatregelen:
1. Een krachtige en samenhangende leesaanpak
2. De belangrijke rol van bibliotheken
3. Een breder en diverser aanbod van jeugdboeken
Naast het leesoffensief kan ook de curriculumverbetering breder een
impuls geven aan het leesonderwijs. U heeft al de voorstellen voor de
bouwstenen van het nieuwe curriculum ontvangen, en zult op korte
termijn ook de kabinetsreactie krijgen. Leesplezier en leesmotivatie
vormen belangrijke onderdelen van het vak Nederland. Wij zien het
voorstel voor het vak Nederlands als een belangrijke stap voorwaarts.
In deze brief reageren wij op het advies van de Onderwijsraad en Raad
voor Cultuur over leesbevordering. Het advies wordt u aangeboden met
deze brief. Dit advies werd op 30 juni 2019 gepubliceerd. Wij danken de
raden voor hun inspanning om een gezamenlijk advies te schrijven,
waarin aanbevelingen staan over hoe cultuur en onderwijs samen kunnen

kst-35300-VIII-136
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

1

zorgen voor meer leesplezier en leesmotivatie. In deze brief gaan wij in op
een aantal openstaande moties en toezeggingen: de motie van het lid
Ellemeet c.s. over een programma voor leesbevordering en de toezegging
aan het lid Bisschop om aandacht te besteden aan het vmbo.1 Daarnaast
is deze brief gerelateerd aan het advies van de Taalraad Begrijpend Lezen.
Wij zullen de aanbevelingen uit dit advies begin 2020 bespreken met onze
Vlaamse collega’s.2
Advies Onderwijsraad en Raad voor Cultuur
Het leesoffensief dat we starten is ingegeven door een urgent advies van
de Onderwijsraad en Raad voor Cultuur over leesmotivatie en leesplezier
onder Nederlandse kinderen en jongeren.
De raden concluderen dat Nederlandse kinderen en jongeren minder vaak
lezen. Als zij lezen doen zij dat met minder plezier. Hoewel jongeren op
het eerste gezicht volop gebruikmaken van tekst (met name op hun
mobiele telefoon), besteden zij minder tijd aan wat de raden «diep lezen»
noemen: het geconcentreerd lezen van langere teksten of boeken. «Diep
lezen» is iets anders dan woorden consumeren. Het gaat om langere
teksten aan één stuk door lezen, waarbij onder andere verbanden worden
gelegd, de tekst wordt ingebeeld en er analyse en kritische beschouwing
plaatsvindt.3
Uit internationaal onderzoek blijkt dat een derde van de jongeren lezen
niet leuk vindt. Slechts een kwart van hen beleeft plezier aan lezen. In het
internationale PIRLS-onderzoek naar leesmotivatie bungelde Nederland
bijna onderaan als het gaat om leesplezier. Dit beeld wordt bevestigd door
Nederlands onderzoek, dat stelt dat maar liefst de helft van de Nederlandse vo-leerlingen lezen (helemaal) niet leuk vindt.4 De raden vrezen dat
dit gevolgen gaat hebben voor de leesvaardigheid van jongeren. Op lange
termijn heeft dit volgens de raden ook impact op hun bredere schoolprestaties en voor het functioneren van de samenleving als geheel.
De raden stellen dat er actie nodig is om jongeren weer gemotiveerd te
maken om (diep) te lezen. De raden pleiten daarom voor «een offensief
om de motivatie van jongeren voor het diep lezen te stimuleren». Zij
wijzen erop dat leesplezier, leesmotivatie en leesvaardigheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Ze werken als een spiraal: motivatie om
te lezen leidt tot meer leestijd, en meer leestijd leidt tot meer leesvaardigheid – wat leidt tot meer plezier in lezen. Andersom kan weinig plezier
in lezen juist leiden tot minder leesmotivatie, leestijd en uiteindelijk
minder leesvaardigheid. Het leesoffensief dat de raden voorstellen zou
een breed offensief moeten zijn. Er zouden niet alleen leraren betrokken
bij moeten zijn, maar ook ouders, pedagogisch medewerkers in de
kinderopvang, schoolmediathecarissen, bibliotheekmedewerkers en
onderwijsassistenten. Bovendien zien de raden een belangrijke rol voor de
rijksoverheid om deze samenwerking mogelijk te maken.

1

Motie van het lid Ellemeet c.s., de vraag aan de Minister om de sector de opdracht te geven te
komen tot een gezamenlijk programma voor leesbevordering. Kamerstuk 32 820, nr. 310.
Toezegging lid Bisschop: aandacht besteden aan het vmbo in de beleidsreactie op het advies
over leesbevordering. Gedaan tijdens het WGO Cultuur op 18-11-2019.
2
De TaalUnie, Effectief onderwijs in begrijpend lezen. Acties voor beter leesbegrip en meer
leesmotivatie. TaalUnie (Den Haag): 2019.
3
Onderwijsraad en Raad voor Cultuur (2019), LEES! Een oproep tot een leesoffensief, p. 19.
4
Onderwijsraad en Raad voor Cultuur (2019), LEES! Een oproep tot een leesoffensief, p. 11.
Geciteerde bron: Gubbels, J., Netten, A., Verhoeven, L. (2017). Vijftien jaar leesprestaties in
Nederland: PIRLS-2016. Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

2

De raden roepen daarom de rijksoverheid op om een krachtig en
samenhangend leesbeleid te voeren. Daarbij hebben zij drie concrete
aanbevelingen. Ten eerste: maak leesmotivatie een vast onderdeel van het
curriculum. Leesmotivatie en leesplezier zouden een nadrukkelijke plaats
moeten krijgen in het schoolbrede curriculum, zowel in het primair en
voortgezet onderwijs als het middelbare beroepsonderwijs. Op dit
moment zijn leesmotivatie en leesplezier namelijk geen onderdeel van het
curriculum. Ten tweede: spreek bibliotheken aan op hun leesbevorderende taak. Bibliotheken zouden moeten worden gewezen op hun
verantwoordelijkheid, en verplicht gesteld moeten worden om scholen in
hun regio beter te bedienen met leesbevorderingsprogramma’s. Ten
derde: investeer meer en structureler in leesbevordering. De rijksoverheid
zou structureler moeten investeren in een hecht bibliotheeknetwerk, het
mogelijk maken van kwalitatief hoogwaardige bibliotheken en het
volwaardig laten draaien van programma’s als Kunst van Lezen.
Daarnaast zou de overheid een coördinerende rol moeten spelen in het
beter afstemmen van initiatieven die het lezen bevorderen, en zich
moeten inspannen om organisatorische scheidslijnen tussen onderwijs en
cultuur op te heffen. Tot slot roepen de raden op om speciale aandacht te
besteden aan jongeren die in een omgeving zitten waar niet automatisch
een leescultuur is, of die vanwege hun persoonlijke omstandigheden wat
extra motivatie kunnen gebruiken. De raden noemen daarbij specifiek:
jongeren op het vmbo en mbo, jongeren met dyslexie of een andere
beperking, zwakke lezers, leerlingen die meertalig zijn en jongens. Er moet
bovendien gezorgd worden voor een boekenaanbod dat hen aanspreekt.
Noodzaak van een leesoffensief
Het advies van de Onderwijsraad en de Raad voor Cultuur sluit aan bij de
zorgen die wij al langer hebben over de ontwikkelingen met betrekking tot
het leesgedrag van Nederlandse kinderen en jongeren. Wij zijn de raden
daarom erkentelijk voor hun advies.
Ook wij constateren dat kinderen en jongeren in Nederland weinig plezier
in lezen lijken te hebben. Dat wordt vandaag nadrukkelijk bevestigd door
het PISA-onderzoek. Het PISA-onderzoek gaat over 15-jarigen. Cijfers uit
de jaarlijkse eindtoets in het po laten zien dat kinderen op de basisschool
nog steeds wel met voldoende taalvaardigheid van school komen.
Niettemin baart het PISA-onderzoek zorgen. Een goede leesvaardigheid is
noodzakelijk om zelfstandig mee te kunnen doen in de samenleving. Lage
leesvaardigheid op jonge leeftijd leidt snel tot laaggeletterdheid op latere
leeftijd. Daarom is lezen belangrijk. Maar lezen is vooral óók waardevol
omdat het plezier geeft, en bijdraagt aan het welzijn van kinderen en
jongeren.
Wij gunnen zoveel mogelijk kinderen en jongeren in Nederland het plezier
van het lezen van een goed verhaal. Dat kan niet beter geïllustreerd
worden dan aan de hand van een citaat uit een boek waar generaties
kinderen mee zijn opgegroeid: Matilda van Roald Dahl. Het verhaal van
een jong, slim en eenzaam meisje dat opgroeit in een omgeving zonder
veel liefde of verbeelding. In de lokale bibliotheek ontdekt zij het lezen:
«De boeken voerden haar mee naar nieuwe werelden en lieten haar
kennis maken met wonderlijke mensen die opwindende levens leidden. Ze
voer mee op oude zeilschepen met Joseph Conrad. Ze ging naar Afrika
met Ernest Hemingway en naar India met Rudyard Kipling. Ze reisde de
hele wereld rond in haar kleine kamertje in een Engels dorp.»5

5

Roald Dahl, Matilda (1988, 53ste druk, vertaald door Huberte Vriesendorp, pagina 18).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

3

Dat is wat lezen kan doen. Nieuwe werelden ontdekken, avonturen
beleven die je in het echt nooit zou meemaken en een kijkje geven in de
gedachten van mensen die heel anders zijn dan jij. Lezen verruimt ons
denken, leert ons om anderen beter te begrijpen, en vergroot ons welzijn.6
Lezen kan ook helpen om onze identiteit te vormen en om herkenning te
vinden. Wij vinden daarom dat elk kind toegang moet hebben tot boeken.
En hulp moet krijgen met het zoeken van een boek dat bij hem of haar
past.
Uit het advies van de raden blijkt dat er niet één simpele oorzaak is van
het lage leesplezier, en dus ook niet één simpel antwoord. Het lijkt erop
dat veel kinderen het plezier in boeken lezen verliezen door negatieve
leeservaringen. Bijvoorbeeld omdat ze verplicht boeken moesten lezen die
ze niet leuk vonden of die te moeilijk waren. Of omdat ze simpelweg nooit
de gewoonte hebben opgebouwd om te lezen. Leesplezier begint al vanaf
de tweede helft van de basisschool af te nemen. Vanaf het moment dat
kinderen naar de middelbare school gaan loopt het nog verder terug.7
Natuurlijk speelt ook mee dat er in de vrije tijd veel concurrentie is van
andere hobby’s en tijdsbestedingen. Dat is een trend die niet uitsluitend
voor kinderen geldt. Onder alle leeftijdsgroepen daalt het aantal lezers.8
Het huidige leesbeleid: wat gebeurt er al?
Als gezegd maken we ons al langer zorgen over de negatieve leesspiraal.
Daarom heeft het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap al
geruime tijd een leesbevorderingsbeleid, volgens de filosofie «een leven
lang lezen». De nieuwste PISA-cijfers en het advies van de raden maken
duidelijk dat er méér actie nodig is. In de volgende paragraaf kondigen wij
daarom vervolgstappen aan. Het huidige beleid legt een solide basis voor
het nadere leesoffensief. De volgende doelen staan daarbij centraal:
1. In het funderend onderwijs (primair en voortgezet onderwijs) leren
kinderen en jongeren goed technisch en begrijpend lezen.
2. Via de bibliotheek hebben zoveel mogelijk kinderen toegang tot
boeken.
3. Met programma’s en activiteiten op school en in de bibliotheek
worden kinderen aangemoedigd om te lezen en om zelf aan de slag
te gaan met taal.
1. Goed leren lezen in het funderend onderwijs
Om plezier te hebben in lezen, is een goede technische leesvaardigheid
vereist. Een goede leesvaardigheid is bovendien essentieel om mee te
kunnen doen in onze complexe informatiesamenleving. Het streven is dat
elk kind in Nederland de basisschool verlaat met taalniveau 1F, en de
middelbare school verlaat met minimaal taalniveau 2F. Van leerlingen die
vanuit het primair onderwijs uitstromen naar vmbo-t, havo of vwo mogen
we verwachten dat ze aan het einde van de basisschool niveau 2F al
hebben behaald. Deze referentieniveaus worden gelukkig door het
overgrote deel van de kinderen behaald.9 Maar de PISA-resultaten laten
ook zien dat extra aandacht nodig is.

6

Stichting Lezen (2017), Wat doet het boek? Een onderzoek naar de opbrengsten van lezen.
Amsterdam: Stichting Lezen
7
Leesmonitor (2019). Welke kinderen houden van lezen?. www.leesmonitor.nu/nl/welkekinderen-houden-van-lezen
8
Sociaal Cultureel Planbureau (2018), Lees:Tijd. Lezen in Nederland. Auteurs: Annemarie
Wennekers, Frank Huysmans, Jos de Haan. Den Haag: Sociaal Cultureel Planbureau.
9
https://www.onderwijsincijfers.nl/kengetallen/po/leerlingen-po/prestaties-taal--enrekenvaardigheden of Kamerstuk 31 293, nr. 422 tabel 2 en Kamerstuk 31 293, nr. 434

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

4

2. Toegang tot boeken via de bibliotheek
De openbare bibliotheek is toegankelijk voor alle kinderen en jongeren. In
de Wet Stelsel Openbare Bibliotheekvoorzieningen (hierna: Wsob) is
vastgelegd dat bibliotheken in principe geen contributie of andere
financiële bijdrage vragen voor jongeren tot 18 jaar, tenzij daar op lokaal
niveau andere beslissingen over worden genomen. Daarmee is de
bibliotheek een van de belangrijkste manieren voor kinderen om in
aanraking te komen met boeken. Het is een plek waar ouders hun
kinderen mee naar toe kunnen nemen, en waar kinderen op latere leeftijd
ook zelfstandig naar toe kunnen gaan om te lezen of hulp te krijgen bij het
uitzoeken van een goed boek. Bovendien kun je in de bibliotheek zien wat
er allemaal te verkrijgen is aan verschillende verhalen, ideeën en kennis.
Steeds meer bibliotheken hebben ook speciale boekencollecties voor
kinderen die lezen lastig vinden. Daarnaast zijn er in de bibliotheek ook
luisterboeken, digitale (prenten)boeken en stripboeken en kindertijdschriften.
Via verschillende wegen proberen we kinderen zo jong mogelijk in
aanraking te brengen met de bibliotheek:
a. Het Kunst van Lezen-programma
Het Kunst van Lezen-programma is onderdeel van het landelijke
actieprogramma Tel mee met Taal om laaggeletterdheid tegen te gaan.
Kunst van Lezen wordt uitgevoerd door Stichting Lezen en de
Koninklijke Bibliotheek en bevat twee belangrijke onderdelen:
BoekStart en de Bibliotheek op School.
Het BoekStart-programma zorgt ervoor dat baby’s al in aanraking
komen met lezen en boeken. Dat gebeurt via de ouders zelf (het
BoekStartkoffertje), het consultatiebureau (de BoekStartCoach) en de
kinderopvang (BoekStart in de Kinderopvang). Ouders worden
voorgelicht over het belang van lezen en krijgen een jeugdlidmaatschap voor hun kind.
Het programma de Bibliotheek op School zorgt ervoor dat steeds meer
kinderen op school toegang hebben tot de bibliotheekcollectie. De
Bibliotheek op School bestaat voor het primair onderwijs, vmbo, mbo,
en de pabo.
In maart 2019 heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
u al medegedeeld dat het actieprogramma Tel mee met Taal vanaf
2020 verlengd wordt. Tel mee met Taal is het landelijke programma om
laaggeletterdheid te bestrijden. Binnen het programma is veel
aandacht voor de preventie van laaggeletterdheid. De Koninklijke
Bibliotheek en Stichting Lezen voeren binnen Tel mee met Taal
gezamenlijk het programma Kunst van Lezen uit.10 De komende jaren
zullen deze organisaties zich inspannen om de programma’s De
Bibliotheek op School en BoekStart verder uit te breiden.
Meer scholen in het vmbo en mbo worden gestimuleerd om mee te
doen aan het programma. Het programma Kunst van Lezen streeft
ernaar dat er tussen nu en 2024 125 locaties van de Bibliotheek op
School in het vmbo bij komen. Dat is een groei van 187 naar 312
locaties in totaal. Het is ook de bedoeling om meer pabo’s aan te
sluiten. Zodat ook toekomstige leraren weten hoe ze kinderen kunnen
helpen meer plezier in lezen te krijgen.

10

Kamerstuk 28 760, nr. 84.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

5

b. Bibliotheken hebben de wettelijke taak om educatieve programma’s te
ontwikkelen en lezen te bevorderen. Daarnaast biedt het overgrote
deel van de openbare bibliotheken een gratis jeugdlidmaatschap
aan.11
c. In oktober 2018 heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap met bibliotheken, uitgevers en auteurs het convenant e-lending
afgesloten. Daarin is vastgelegd dat er in de openbare bibliotheek
meer e-booktitels beschikbaar komen voor de jeugd. Wij verwachten
dat dit een bijdrage zal leveren aan het aantrekkelijker maken van het
boekenaanbod voor kinderen en jongeren.
3. Programma’s en activiteiten voor meer leesplezier
Er zijn veel organisaties die activiteiten ondernemen voor kinderen en
jongeren. Een deel van deze organisaties zit in de culturele basisinfrastructuur (BIS): Stichting Lezen, de Schrijverscentrale en het Literatuurmuseum. Stichting De Schoolschrijver krijgt een projectsubsidie. Via het
Nederlands Letterenfonds ontvangt Passionate Bulkboek een meerjarige
subsidie. Deze organisaties spannen zich in om lezen en (creatief)
schrijven aantrekkelijk te maken. Ze ontwikkelen bijvoorbeeld educatieve
programma’s, schrijversbezoeken, festivals en andere activiteiten voor
kinderen en jongeren. Ze richten zich op zowel het primair onderwijs als
op het voortgezet onderwijs. Zowel leerlingen in het vmbo als leerlingen
op havo en vwo.
Wij vinden het werk van al deze organisaties zeer belangrijk en waardevol.
Daarom heeft de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in de
brief «Cultuur in een open samenleving» al aangekondigd dat zij vanaf
2021 extra ruimte wil maken in de culturele basisinfrastructuur voor een
organisatie die lettereneducatie verzorgt voor kinderen in het primair
onderwijs. Daarnaast heeft zij ook extra middelen gereserveerd voor een
organisatie die schrijvers en publiek met elkaar in contact brengt, om zo
het lezen te bevorderen. Tot slot heeft zij financiële ruimte gemaakt voor
een festival voor de letteren.12
Extra inzet: het leesoffensief
De raden zijn duidelijk. De huidige inspanningen leiden nog niet tot de
gewenste verandering. Er is meer actie nodig. De resultaten van PISA
2018 bevestigen dit. Geholpen door de aanbevelingen van de raden willen
we een leesoffensief starten, waarin we op vier punten extra inspanningen plegen:
1. Leesplezier en leesmotivatie als onderdeel van het curriculum
2. Een actie-agenda voor een krachtiger en meer samenhangende
leesaanpak
3. De belangrijke rol van bibliotheken
4. Een breder en diverser aanbod van jeugdboeken

11

In de WSOB is in art. 13.1 geregeld dat jeugdlidmaatschap tot 18 jaar gratis is, tenzij er op
lokaal niveau andere beslissingen zijn genomen. In 2017 had 98% een gratis jeugdlidmaatschap tot en met in elk geval 16 jaar. 80% van de bibliotheken had een gratis jeugdlidmaatschap tot en met 17 jaar, en 8,7% tot en met 18 jaar. (cijfers: KB 2017). Vaak wordt er gekozen
voor een gereduceerd jeugdtarief vanaf 17 jaar, om zo de overgang naar een betaald
lidmaatschap kleiner te maken.
12
Kamerstuk 32 820, nr. 290. De regeling is inmiddels gepubliceerd. Zie ook: https://
wetten.overheid.nl/jci1.3:c:BWBR0027597&z=2019-11-12&g=2019-11-12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

6

1. Curriculumverbetering: leesplezier en leesmotivatie als onderwijsdoel
Ten eerste: het curriculum. In het advies over het nieuwe curriculum is
voor het vak Nederlands leesmotivatie en leesplezier nadrukkelijk
opgenomen als een van de zeven grote opdrachten van het vakgebied.
Dat zien wij als een belangrijke stap en onderschrijven wij nadrukkelijk,
want op dit moment is leesmotivatie geen onderdeel van het curriculum.
Het kan helpen om in het onderwijs in de toekomst met nog meer nadruk
te werken aan leesplezier en de bevordering van het lezen. Zoals uw
Kamer bekend informeer ik u op korte termijn nader over het curriculum
en het vervolgproces. Scholen hebben nu al de ruimte om in te spelen op
het nieuwe curriculum, en veel scholen zijn hier ook al mee bezig. In de
komende periode is het van belang hieraan een impuls te geven. Ik ga
hierover met de verschillende partijen in gesprek, waarbij een koppeling
zal worden gemaakt met de hierna beschreven actie-agenda. Daarbij zal ik
voorrang geven aan het vmbo. Als voorbeeld hiervan ga ik samen met
SLO bekijken hoe we het gebruik van de site lezeninhetvmbo.nl verder
kunnen stimuleren bij scholen. Ook zullen we, bij de uitwerking van de
bouwstenen in de scholen, speciaal aandacht besteden aan het leesplezier
en de leesbevordering van leerlingen in po en onderbouw vo, zodat snel
duidelijk wordt wat leraren nodig hebben om het lezen te bevorderen. Een
eerste stap is het zorgen voor een handreiking aan alle scholen over wat
werkt, zodat scholen de juiste stappen kunnen zetten om hun leesonderwijs op korte termijn te verbeteren.
2. Een actie-agenda voor een krachtiger en meer samenhangende
leesaanpak
Welke aanpak werkt?
Stichting Lezen doet onderzoek naar leesmotivatie. 3 tips uit de
praktijk:
1. Lees voor vanaf groep 1 tot het eindexamen
2. Rooster elke week minimaal 2 keer een half uurtje vrij lezen in op
school
3. Zorg voor aansprekende Young Adult-literatuur
Bron: Stichting Lezen, De Leesmonitor (december 2018)
Zie ook: www.leesmonitor.nu
Gelet op de conclusies van de raad is winst te behalen in meer
samenhang en samenwerking binnen de leesaanpak.
Daarom willen wij de komende tijd het initiatief nemen om een actieagenda te maken met alle partijen die een rol spelen bij het lezen en de
leescultuur. De leesaanpak moet krachtiger en samenhangender worden.
Cultuur en onderwijs moeten elkaar beter weten te vinden op het terrein
van lezen. Ze moeten elkaar versterken. Leesplezier moet voorop staan, en
partijen moeten de handen ineens slaan om samen het lezen aantrekkelijker te maken voor kinderen en jongeren. Wij gaan daarover met de
onderwijs- en cultuursector in gesprek de komende tijd.13 Zowel in het po
als in het vo. In het vo is het vmbo extra belangrijk, omdat daar de meeste
jongeren zitten die lezen niet leuk vinden. We willen afspraken maken over
13

Met «cultuursector» bedoelen wij alle partijen die relevant werk doen op het terrein van lezen.
Zoals leesbevorderingsorganisaties, organisaties uit het boekenvak, het Nederlandse
Letterenfonds, de TaalUnie, et cetera. Bij de onderwijssector denken wij aan sectorraden, het
SLO, lerarenopleidingen, schoolleiders en organisaties waarin basisschoolleraren, vakspecialisten etc. vertegenwoordigd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

7

hoe de partijen samen met ons kunnen werken aan een positiever en
krachtiger leesklimaat. Daarin zullen wij nauw optrekken met De Leescoalitie, een bestaand samenwerkingsverband van lees- en boekenorganisaties. Voor het onderwijs moet het aanbod duidelijk zijn en passen bij de
vraag van de sector zelf. En daarmee een bijdrage leveren aan het proces
dat met de curriculumverbetering in gang is gezet.
Medio 2020 willen we de actie-agenda met daarin concrete afspraken over
betere en intensievere samenwerking af hebben. Er moeten ambities en
acties in staan voor de komende jaren. Daarbij willen wij speciale
aandacht hebben voor de groepen die in het advies genoemd worden.
Leerlingen in het vmbo, jongens, zwakke lezers en leerlingen die meertalig
zijn opgevoed. Er moet voor elke doelgroep een passende aanpak komen.
Met deze actie-agenda geven wij ook uitvoering aan de motie-Ellemeet
c.s., die verzoekt om de verschillende betrokken organisaties de opdracht
te geven tot één gezamenlijk programma leesbevordering te komen,
waarin ook aansluiting is met Cultuureducatie met Kwaliteit. Er wordt
gebruik gemaakt van de kennis en ervaring die het programma Cultuureducatie met Kwaliteit heeft opgedaan in het bereiken van scholen en het
maken van een overzichtelijk en herkenbaar programma.
3. De belangrijke rol van bibliotheken
De raden adviseren om bibliotheken en gemeenten te wijzen op hun
verantwoordelijkheid. Op dit moment is de evaluatie van de Wet Stelsel
Openbare Bibliotheekvoorzieningen (Wsob) in de afrondende fase. De
evaluatie kijkt onder andere hoe bibliotheken invulling geven aan hun
leesbevorderende taak. Wij betrekken de aandachtspunten van de raden
bij de evaluatie. De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zal in
de beleidsreactie expliciet terugkomen op het onderwerp leesbevordering.
U kunt de evaluatie en de beleidsreactie daarop begin 2020 verwachten.
4. Het stimuleren van een breder en diverser jeugdboekenaanbod
Tot slot is het Nederlands Letterenfonds gevraagd om in aanloop naar de
nieuwe BIS-periode in 2021 extra aandacht te hebben voor kinderen en
jongeren. Het Fonds zal onderzoeken hoe het kan bijdragen aan meer
diversiteit in het aanbod. Daarmee geven we invulling aan de aanbeveling
van de raden om een diverser jeugdboekenaanbod te bevorderen.
Slot
Wij zijn ervan overtuigd dat we met bovengenoemde extra inspanningen
een bijdrage kunnen leveren aan een vitaal leesklimaat, waarin leesplezier
voorop staat. Dat vraagt meer inzet van zowel het onderwijs als de
cultuursector, en wij verwachten dat dit leesoffensief daar een goede start
voor kan zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

8

Graag vatten wij nog kort samen welke brieven u nog van ons tegoed
heeft. Begin 2020 ontvangt u de evaluatie van de Wsob, voorzien van
beleidsreactie.14 Voor het vervolgproces van de curriculumverbetering
verwijzen wij u naar de brief over dit onderwerp, die op korte termijn naar
u zal worden gestuurd.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

14

Hierin wordt ook de motie van het lid Asscher c.s. over bibliotheektoegang voor iedereen
meegenomen. Kamerstuk 34 775, nr. 27

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 VIII, nr. 136

9