Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 931

EU-voorstel: Herziening van de richtlijn over
regels voor bedrijfspensioenfondsen (IORP) COM
(2014) 167

Nr. 12

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 april 2016
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 2 februari 2016 over
de triloogfase herziening van de IORP-richtlijn (Kamerstuk 33 931, nr. 11).
De vragen en opmerkingen zijn op 14 maart 2016 aan de Staatssecretaris
voorgelegd. Bij brief van 22 april 2016 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van der Burg
De adjunct-griffier van de commissie,
Van der Linden

kst-33931-12
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Stand van zaken herziening IORP-richtlijn
De leden van de VVD-fractie constateren dat de Staatssecretaris in haar
brief aangeeft: «Wel zet het Europees Parlement meer dan de Europese
Commissie en de Raad in op het verminderen van obstakels voor
grensoverschrijdende activiteiten voor pensioenfondsen en ziet het
daarbij tevens een rol voor European Insurance and Occupational
Pensions Authority (EIOPA)». Deze leden vragen wat dit concreet betekent.
Kan de Staatssecretaris daar op ingaan? Daarnaast geeft de Staatssecretaris in haar brief aan: Ook geeft het Europees Parlement extra aandacht
aan risico’s rond sociale en intergenerationele aspecten en klimaatverandering in het risicomanagement van pensioenfondsen». Ook hier vragen
de leden van de VVD-fractie wat dit concreet betekent.
«Nederland zal zich in die rol in de Raad per definitie neutraal en
onpartijdig opstellen en optreden als bemiddelaar», zo lezen de leden van
de VVD-fractie. Betekent dit dat er geen oog is voor het Nederlandse
standpunt?
Uitkomsten Europese stresstest pensioenen
Het tweede deel van de brief gaat over de EU stresstest voor pensioenfondsen. Hieruit blijkt dat het Nederlandse pensioenstelsel kwetsbaar is
voor nieuwe financiële schokken. De tweede alinea vinden de leden van
de VVD-fractie onduidelijk. De dekkingsgraad is gedaald door de financieel
economische crisis waardoor fondsen niet of nauwelijks meer over
buffers beschikken. In de volgende zin: «Ook hebben we ten opzichte van
andere Europese landen veel opgebouwd pensioenvermogen waarbij
fondsen risico’s in het beleggingsbeleid nemen met als doel dat dit
opgebouwde vermogen rendement en dus een beter pensioen oplevert».
De leden van de VVD-fractie vragen wat de Staatssecretaris hier bedoelt te
zeggen. Dat het beleggingsbeleid van de fondsen kwetsbaar is? Hoe
moeten deze leden het begrip kwetsbaar definiëren als er geen andere
stappen worden voorgesteld? Wat gaat de Staatssecretaris zelf doen met
deze informatie? Laat ze dit alleen bij De Nederlandsche Bank (DNB) of
kijkt ze ook zelf verder hoe het stelsel aangepast kan worden om het
minder kwetsbaar te maken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
regering over de voortgang van de herziening van de IORP-richtlijn. Naar
aanleiding van deze brief hebben deze leden nog enkele vragen.
Stand van zaken herziening IORP-richtlijn
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de Staatssecretaris stelt dat
de general approach van de Raad reeds in grote mate tegemoetkomt aan
de Nederlandse bezwaren bij het Commissievoorstel. Kan de Staatssecretaris nader toelichten op welke onderdelen de general approach niet
tegemoetkomt aan de Nederlandse bezwaren? Op welke manier is de
Staatssecretaris van plan om deze onderdelen uit te onderhandelen met
de Raad, de Commissie en het Europees Parlement in de triloogfase?
De leden van de PvdA-fractie constateren voorts dat het Europees
Parlement meer dan de Europese Commissie en de Raad inzet op het
verminderen van obstakels voor grensoverschrijdende activiteiten voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

2

pensioenfondsen. Daarbij ziet het een rol voor EIOPA. Ook geeft het
Europees Parlement extra aandacht aan risico’s rond sociale en intergenerationele aspecten en klimaatverandering in het risicomanagement van
pensioenfondsen. Hoe wil het Europees Parlement dit bereiken? En hoe
kijkt de Staatssecretaris naar deze inzet van het Europees Parlement? Wat
is haar standpunt ten opzichte van de inzet van het Europees Parlement?
Kan de Staatssecretaris nader toelichten op welke andere vlakken de
voorstellen van het Europees Parlement, de Raad en de Europese
Commissie verschillen van de Nederlandse inzet? Hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat indien er enige discrepantie is tussen de
Nederlandse inzet en de inzet van het Europees Parlement, de Europese
Commissie en de Raad de Nederlandse belangen uiteindelijk gehoord
zullen worden in het eindresultaat van de onderhandelingen in de
triloogfase? Op welke termijn wordt de Kamer op de hoogte gebracht van
de resultaten in de triloogfase?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met grote zorgen kennis genomen
van de brief van de Staatssecretaris over de IORP-richtlijn. Zij roepen de
Staatssecretaris in herinnering dat deze leden tegen de nieuwe
IORP-richtlijn zijn en waren.
Stand van zaken herziening IORP-richtlijn
De Tweede Kamer had een behandelvoorbehoud gemaakt, maar daar is
de Staatssecretaris nogal makkelijk mee omgegaan, naar het oordeel van
de leden van de CDA-fractie. In antwoorden op schriftelijke vragen van het
lid Omtzigt1 gaf de Staatssecretaris het volgende aan:
«De zorgen van uw Kamer hebben bij ons tijdens de onderhandelingen
continu op het netvlies gestaan. Zo waren er zorgen over de gedetailleerde en uniforme bepalingen over de pensioencommunicatie, de ruime
en gedetailleerde gedelegeerde bevoegdheden voor de Europese
Commissie en de Europese toezichthouder EIOPA, de gedetailleerdheid
van de bepalingen over de governance en de mogelijke gevolgen hiervan
voor pensioenfondsen, werkgevers en deelnemers. Ook heeft uw Kamer
in een motie (Kamerstuk 21 501-20, nr. 876) opgeroepen om zich er voor in
te zetten dat de Europese Commissie de pensioenstelsels van individuele
lidstaten ongemoeid laat en in een motie (Kamerstuk 33 931, nr. 1)
opgeroepen om niet in te stemmen met de gedelegeerde regelgeving in
dit voorstel.»
De leden van de CDA-fractie zien nogal wat van deze toezeggingen op de
tocht staan met dit voorstel door bijvoorbeeld bepaalde posities van het
Europees Parlement. Zij herinneren de Staatssecretaris er ook aan dat zij
een motie2 ontraadden die de regering vroeg de risico’s op de uitgestelde
belastingclaim, die honderden miljarden bedraagt en de risico’s door het
Hogan-arrest in kaart te brengen. Dit risico voor de belastingclaim bestaat
volgens de regering niet, gaf de Staatssecretaris in het plenaire debat op
10 juni 2014 aan. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat al de eerder
genoemde toezeggingen recht overeind staan in de triloogfase met een
resultaatverplichting?

1

Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel van de Handelingen,
nr. 794.
2
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2013–2014, Kamerstuk 33 931, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

3

Bezwaren
De leden van de CDA-fractie hechten eraan hun bezwaren nogmaals
uiteen te zetten. Ze hebben moeite met de eerste doelstelling uit het
voorstel van de Commissie om barrières weg te halen, zodat werkgevers
geen belemmeringen hebben om hun pensioenregeling elders in de Unie
onder te brengen. De Staatssecretaris is bezig met base erosion and profit
shifting van bedrijven. Ofwel: hoe zorgen we ervoor dat een land de winst
die in dat land ontstaat bij bedrijven zelf kan belasten? Bij pensioenfondsen is dat tot nu toe goed geregeld: een land gaat over zijn eigen
stelsel(s) en juridisch bevinden de gelden zich in het land van herkomst.
Van daaruit kunnen fondsen elders investeren en dat is ook voor
risicospreiding belangrijk.
Als dit voorstel gaat werken, gaat er een facilitering optreden naar het
verhuizen naar het land dat het meest aantrekkelijke toezicht regime gaat
optuigen en wellicht een royale btw-vrijstelling op diensten voor
pensioenfondsen.
Als dat proces fors op gang komt, zal er een roep komen om toezicht
arbitrage volledig onmogelijk te maken Dit zal dan als een katalysator
gaan werken om het geharmoniseerde pensioen toezicht door te voeren
om die ongewenste competitie tegen te gaan. EIOPA wordt dan alsnog
een Europese toezichthouder en de door sommigen vurig gewenste
pensioenunie wordt dan vanzelf de nieuwe realiteit. De leden van de
CDA-fractie merken op dat de keuzevrijheid exclusief het domein wordt
van de werkgever en niet van de werknemer.
Net als in de rest van de Unie wordt er wel hard gewerkt aan de vrijheid
van kapitaal (de kapitaalmarktunie) maar ligt vrij reizen, vrij in een ander
land werken voor burgers in de unie onder vuur. Dit is niet direct in het
belang van de burgers van de unie.
De leden van de CDA-fractie maken zich ongerust over de volgende
passage in de brief van de regering: «Nederland zal zich in die rol in de
Raad per definitie neutraal en onpartijdig opstellen en optreden als
bemiddelaar. Dit betekent dat met alle binnen de Raad naar voren
gebrachte standpunten naar behoren rekening wordt gehouden en dat zij
op hun merites worden beoordeeld.». Nederlandse pensioenfondsen en
verzekeraars bezitten in de orde van grootte van 1.400 miljard euro
Nederlands pensioengeld, bijna 80.000 euro per Nederlander. Er zijn
weinig dossiers waar het belang van Nederland zo groot is. Nederland is
geen neutrale speler: de positie van Nederland is uniek en andere landen
zullen echt niet op de positie van Nederland gaan letten. De vraag dringt
zich dan ook op: waarom kiest Nederland er niet voor om dit dossier een
half jaar te laten liggen, dan wel om iemand anders de onderhandelingen
te laten leiden ten einde een eigen positie in te nemen?
De triloog fase
De triloogfase is al begonnen. De leden van de CDA-fractie verzoeken de
Staatssecretaris de Kamer te informeren na elke bijeenkomst in die fase.
Bij hoge uitzondering mag dat volgens deze leden ook vertrouwelijk
geschieden. Is de Staatssecretaris bereid dit toe te zeggen?
Deze leden vragen hoe de twee bijeenkomsten waren voorafgaand aan de
openingsbijeenkomst.
Daarnaast hebben deze leden een paar vragen over punten in de
onderhandelingen:
1. Deelt de Nederlandse regering nog steeds de opvatting dat er
onmogelijk gedelegeerde handelingen in een IORP opgenomen
kunnen worden, als gevolg van de aangenomen motie?
2. Welke landen krijgen uitzonderingsposities voor delen van hun
stelsel? Stemt Nederland daarmee in?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

4

3.

4.

Als een cross-border IORP niet meer fully funded hoeft te zijn, wie is
dan aansprakelijk voor de tekorten, bijvoorbeeld onder het Hogan
arrest?
Welke gevolgen hebben de voorliggende voostellen op het Uniform
Pensioen Overzicht? Deelt de staatsecretaris de mening dat het
verregaande consequenties kan hebben als de Europese Unie (EU)
daarvoor nu de standaarden gaat opleggen?

Is de Staatssecretaris na het hele proces er nog steeds van overtuigd dat
de IORP-richtlijn een meerwaarde heeft voor Nederland? Zo ja, welke is
dat dan?
En hoe oordeelt de Staatssecretaris over de subsidiariteit van het
voorliggende pakket?
Tot slot, ziet de Staatssecretaris nog mogelijkheden om de richtlijn tegen
te houden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van voorliggend voorstel. Zij waarderen de verstrekte informatie over de
stand van zaken bij de herziening van de IORP-richtlijn en de belangrijkste
resultaten van de EIOPA-stresstest. Zij hebben nog enkele vragen die zij
graag beantwoord zien.
Stand van zaken herziening IORP-richtlijn
De leden van de D66-fractie achten het vergemakkelijken van grensoverschrijdende activiteiten voor pensioenfondsen zeer belangrijk, zolang
daarbij de niet-grensoverschrijdende belangen niet in het geding komen.
Zij lezen dat het Europees Parlement een rol ziet voor EIOPA in het
verminderen van obstakels bij de grensoverschrijdende activiteiten. Welke
rol is dit precies, en met welk doel? Zal deze vermindering van obstakels
een gevolg hebben voor nationaal opererende pensioenfondsen, en zo ja,
welke? Ook zijn er geluiden in de sector dat de extra rol voor EIOPA,
bijvoorbeeld in de Duty of Care, juist grensoverschrijdende activiteiten zal
bemoeilijken. Kan de Staatssecretaris inzicht geven of deze geluiden
kloppen? En indien dit klopt, wat is de opvatting van de Staatssecretaris
hierover?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat binnen de communicatievoorschriften een voorschrift opgenomen wordt over de communicatie
van kosten. Zij constateren dat Nederland de doorsneesystematiek kent,
waarbij vooral voor jongeren kosten en uitkering in disbalans zijn.
Verwacht Staatssecretaris dat dit informatievereiste een algemene is, of
verwacht zij dat er een directe relatie tussen kosten en daarvoor
opgebouwde rechten gecommuniceerd moet worden? Wat zullen de
gevolgen van deze communicatievoorschriften zijn voor de communicatie
om de doorsneesystematiek?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat binnen de communicatievoorschriften is opgenomen dat de deelnemer gelijk na toetreding tot
een fonds geïnformeerd moet worden. Zou hierdoor de huidige Nederlandse termijn van drie maanden verkort moeten worden? Acht de
Staatssecretaris dit administratief haalbaar?
Uitkomsten Europese stresstest pensioenen
De leden van de D66-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
resultaten van de eerste stresstest voor pensioenfondsen. Nederlandse
pensioenfondsen bleken hierin zeer kwetsbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

5

Aangezien er grote verschillen zijn tussen de pensioenstelsels in Europa,
acht EIOPA dat ingrijpen een nationale aangelegenheid is van de nationale
toezichthouder. DNB heeft in reactie op de resultaten van de stresstest
gewezen op het voornemen in het pensioentoezicht nadrukkelijk te kijken
naar de financiële opzet van pensioenfondsen en de manier waarop deze
hun deelnemers informeren over hun financiële positie. Acht de Staatssecretaris dit een voldoende reactie op de resultaten van de stresstest? Is de
Staatssecretaris nog van plan andere gevolgen aan deze stresstest te
verbinden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de fractie van GroenLinks hebben kennis genomen van de
brief van de Staatssecretaris. Deze leden hebben richting de triloogfase
enkele vragen.
Stand van zaken herziening IORP-richtlijn
Het valt de leden van de GroenLinks-fractie op dat de Staatssecretaris een
tegenstelling tussen de Raad en de Commissie enerzijds en het Europees
Parlement (EP) anderzijds beschrijft met betrekking tot de rol van EIOPA,
en de aandacht die het EP geeft aan sociale en milieuaspecten. De leden
zijn benieuwd of ook de Nederlandse inzet deze tegenstelling onderschrijft. Zo heeft het EP een aantal verplichtingen voorgesteld over het
rapporteren over en integreren van klimaatrisico’s bij de risico-analyses.
De leden van GroenLinks zijn erg benieuwd hoe de Staatssecretaris deze
voorstellen apprecieert, mede in overweging nemende het onlangs
verschenen DNB-rapport «Tijd voor Transitie», waardoor duidelijk wordt
dat Nederlandse fondsen aanzienlijke financiële risico’s lopen via hun
fossiele portefeuille. Ook heeft het EP voorstellen gedaan om pensioenfondsen te laten rapporteren over sociale en governance factoren, en deze
verplicht mee te laten wegen in hun beleggingsbeleid. Hoe apprecieert de
Staatssecretaris deze zeer belangrijke factoren? Ziet zij ruimte om op dit
punt het Europees Parlement tegemoet te komen in de onderhandelingen? Deelt de Staatssecretaris het standpunt van het Europees
Parlement dat prudent person pensioenfondsen niet van mag
weerhouden om rekening te houden met het mogelijke langetermijneffect
van beleggingsbeslissingen op ecologische, sociale, bestuurlijke of
ethische factoren?
Uitkomsten Europese stresstest pensioenen
Verder zien de leden van de GroenLinks-fratcie dat de Nederlandse
pensioenfondsen niet erg goed uit de stresstesten van EIOPA kwamen. De
brief van de Staatssecretaris bevestigt ook dat ons pensioenstelsel
kwetsbaar is voor financiële schokken. In het kader van transparantie,
deelt de Staatssecretaris het standpunt van het Europees Parlement dat
het Pension Benefit Statement niet alleen de meest waarschijnlijke
scenario’s voor rendementen moet weergeven, maar ook slecht-weer
scenario’s moet bevatten zodat deelnemers beter bewust worden van de
risico’s?
Alhoewel ook de leden van de GroenLinks-fractie zien dat het Nederlandse
stelsel kenmerken heeft die anders zijn dan van andere lidstaten, vinden
deze leden de bevindingen van EIOPA alarmerend. De leden van de
GroenLinks-fractie zien hierin vooral dat onze pensioenfondsen wellicht
minder bestand zijn tegen bijzonder negatieve scenario’s. Vanwege dit
risico zien zij juist een toegevoegde waarde in een actieve toezichthoudersrol voor EIOPA, en zijn zij benieuwd of de Staatssecretaris bereid is
om strengere kwantitatieve solvabiliteitseisen te heroverwegen om deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

6

risico’s te beperken. Ook zijn deze leden benieuwd naar de appreciatie van
de oproep door EIOPA aan de nationale toezichthouders.
II Antwoord/Reactie van de Staatssecretaris
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de aanvullende vragen van
een aantal fracties van uw Kamer over de brief van 2 februari 2016 inzake
de triloogfase herziening van de IORP-richtlijn (Kamerstuk 33 931, nr. 11).
Bij de beantwoording zal ik allereerst ingaan de vragen over de positie
van de Raad en de rol van Nederland als voorzitter van de Raad, daarna
op de vragen over verschillende inhoudelijke elementen van de richtlijn
en de Europese stresstest. Tot slot zal ik de vragen over de betrokkenheid
van de Tweede Kamer in de triloogfase beantwoorden
Positie van de Raad
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de general approach
zoals bereikt in de Raad niet tegemoet komt aan de Nederlandse
bezwaren en in hoeverre dit uit te onderhandelen is in de triloogfase.
Zoals beschreven in de Kamerbrief van 4 december 2014 (Kamerstukken II, 2014/15, 33 932, nr. 8). komt de general approach op vrijwel alle
punten tegemoet aan de initiële bezwaren van Nederland ten aanzien het
Commissievoorstel en sluit dit akkoord in grote mate aan bij het Nederlandse stelsel. Het voorstel bevat vooral algemene regels waarbij het aan
de lidstaten zelf is om daar nadere invulling aan te geven. Zo bevat het
voorstel nadere regels ten aanzien van de governance-bepalingen en
informatievereisten richting deelnemers en begunstigden die aansluiten
bij de huidige Nederlandse praktijk. Het kabinet heeft daarom in kunnen
stemmen met de general approach als onderhandelingsmandaat voor de
triloogfase. Met dit mandaat onderhandelt Nederland als voorzitter van de
Raad in de triloogfase met het Europees Parlement en de Europese
Commissie.
Rol van Nederland als voorzitter
De leden van de fracties van de VVD, de PvdA en het CDA vragen naar de
rol van Nederland als onafhankelijk voorzitter. Kan Nederland zich wel
neutraal opstellen, komen daarbij de Nederlandse belangen niet in gevaar,
kan nog steeds aan de toezeggingen richting Kamer ten aanzien van het
voorstel worden voldaan en was het niet beter geweest de onderhandelingen aan de volgende Voorzitterschappen over te laten, zo wensen deze
leden te vernemen.
Om een aantal redenen acht het kabinet het juist een gunstige omstandigheid dat het de voorzittersrol op zich kon nemen ten aanzien van de
herziening van de IORP-richtlijn. Immers, de general approach die tussen
de lidstaten in de Raad over dit voorstel is overeengekomen, sluit
inhoudelijk in zeer grote mate aan bij de uitgangspunten en inrichting van
het Nederlandse pensioenstelsel. Dat komt omdat ook de andere lidstaten
met goed ontwikkelde pensioenstelsels belangen hebben die grotendeels
parallel lopen met die van Nederland. Ook deze lidstaten hebben er alle
belang bij dat een uiteindelijk compromis zodanig vorm krijgt dat de
inrichting van de nationale stelsels, en de beleidsruimte daarbij, niet op
ongerechtvaardigde wijze wordt ingeperkt. Zo wordt bijvoorbeeld de
afwijzing van gedelegeerde handelingen in de richtlijn – voor Nederland
een cruciaal punt – door al deze lidstaten gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

7

In dit verband zij er op gewezen dat in de triloogfase Nederland, als de
voorzitter, in nauw overleg met de lidstaten, optreedt als hoeder van de
general approach. Neutraliteit van het voorzitterschap betekent dus niet
dat wij geen opvatting hebben, maar dat wij – rekening houdend met de
belangen van alle lidstaten – uit de onderhandelingen met het Europees
Parlement een optimaal resultaat proberen te behalen. Juist vanwege het
feit dat Nederland een goed ontwikkeld pensioenstelsel heeft, en daarom
ter zake veel expertise kan leveren, behoort Nederland bij uitstek tot die
lidstaten die geschikt zijn om die onderhandelingen voor alle partijen tot
een goed einde te brengen.
In dit kader heeft uw Kamer mij tevens in een motie (Kamerstukken II
2015/2016, 22 112, nr. 2097) opgeroepen om expliciete standpunten in te
nemen op alle onderdelen van de herziening van de IORP-richtlijn. Zoals
hierboven beschreven sluit de general approach van de Raad aan bij het
Nederlandse belang. De general approach zet in op het voorkomen van te
gedetailleerde eisen op het gebied van governance en informatievereisten
richting de deelnemer, het vermijden van gedelegeerde bevoegdheden
voor de Europese Commissie of de Europese toezichthouder EIOPA en op
de juiste waarborgen ter bescherming van de deelnemer bij grensoverschrijdende activiteiten van pensioenfondsen, onder meer via de
betrokkenheid van de toezichthouder van het land waar de regeling
vandaan komt. De Nederlandse standpunten komen daarom overeen met
de general approach.
Grensoverschrijdende activiteiten
De leden van de fracties van de VVD, PvdA en D66 constateren dat het
Europees Parlement meer dan de Europese Commissie en de Raad inzet
op het verminderen van grensoverschrijdende obstakels voor grensoverschrijdende activiteiten voor pensioenfondsen en het daarbij tevens een
rol ziet voor EIOPA. Deze leden vragen wat dit concreet betekent. De leden
van de D66-fractie vragen of deze vermindering van obstakels een gevolg
hebben voor nationaal opererende pensioenfondsen, en zo ja, welke. Ook
vragen deze leden of een extra rol voor EIOPA, bijvoorbeeld in de «duty of
care», niet juist grensoverschrijdende activiteiten zal bemoeilijken.
Een belangrijk verschil tussen het Europees Parlement en de Raad op het
gebied van grensoverschrijdende activiteiten betreft de rol van de
toezichthouders bij grensoverschrijdende waardeoverdrachten. In het
Raadsakkoord is bepaald dat zowel de toezichthouder van het overdragende pensioenfonds als de toezichthouder van het ontvangende
pensioenfonds toestemming moeten geven voor de grensoverschrijdende
waardeoverdracht. Daarbij moeten de toezichthouders de belangen van
de deelnemers expliciet in acht nemen, inclusief de belangen van
deelnemers die achterblijven in het pensioenfonds bij een eventuele
gedeeltelijke grensoverschrijdende waardeoverdracht. Het Europees
Parlement heeft – net als in het voorstel van de Europese Commissie –
alleen voorzien in een rol voor de toezichthouder van het ontvangende
pensioenfonds. De rol van de toezichthouder van het overdragende fonds
wordt in het voorstel van het Europees Parlement met de zogenaamde
«duty of care» beperkt tot de mogelijkheid om een (vrijblijvende)
beoordeling van EIOPA te verzoeken over de systeemrisico’s van de
waardeoverdracht en de eventuele negatieve consequenties voor
deelnemers en begunstigden. Er is voor een grensoverschrijdende
waardeoverdracht dus geen instemming vereist van de toezichthouder
van het overdragende pensioenfonds. Met deze voorstellen meent het
Europees Parlement de obstakels voor grensoverschrijdend verkeer te
verminderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

8

Een ander belangrijk punt waar het standpunt van het Europees
Parlement afwijkt van het Raadsakkoord (en het Commissievoorstel) is de
verplichting uit de huidige IORP-richtlijn voor pensioenfondsen om bij
grensoverschrijdende activiteiten te allen tijde volledige dekking volgens
nationale prudentiële regels te hebben («fully funded»). Het Europees
Parlement wil deze verplichting schrappen, zodat fondsen ook bij
grensoverschrijdende activiteiten een korte periode in onderdekking
mogen zijn. Het Europees Parlement wil hiermee grensoverschrijdende
activiteiten van pensioenfondsen bevorderen. Ook hier ziet het Europees
Parlement – in tegenstelling tot de Raad – een rol voor EIOPA, namelijk
om te bemiddelen bij eventuele geschillen tussen toezichthouders over de
vraag of deelnemers bij grensoverschrijdende activiteiten voldoende
beschermd zijn.
Omdat bovengenoemde punten nog onderwerp zijn van de onderhandelingen in de triloogfase en het onderhandelingsresultaat nog niet
vaststaat, kan op dit moment niet worden aangegeven wat de exacte
gevolgen zouden zijn van deze voorstellen voor de grensoverschrijdende
activiteiten van (nationale) pensioenfondsen. In het algemeen kan wel
gesteld worden dat goed moet worden gekeken naar de bescherming van
deelnemers en begunstigden. Zo moet bijvoorbeeld gewaarborgd worden
dat de pensioentoezeggingen bij een verhuizing van een pensioenfonds
naar het buitenland niet verslechteren en dat het toepasselijke sociale en
arbeidsrecht juist wordt toegepast bij de grensoverschrijdende uivoering
van een pensioenregeling.
De leden van de CDA-fractie vragen wie aansprakelijk zou zijn voor
tekorten, bijvoorbeeld onder het Hogan arrest, indien een pensioenfonds
bij grensoverschrijdende activiteiten geen volledige dekking meer hoeft te
hebben voor zijn verplichtingen.
Indien het zogenaamde fully funded vereiste zou komen te vervallen, dan
zouden pensioenfondsen op basis van de huidige voorstellen van het
Europees Parlement voor hun grensoverschrijdende activiteiten, net als
voor hun binnenlandse activiteiten, een korte periode in onderdekking
mogen zijn en moet er een herstelplan worden opgesteld. Voor pensioenregelingen uit een andere lidstaat die in Nederland worden uitgevoerd
geldt dus dezelfde aansprakelijkheid als voor Nederlandse regelingen die
onder het Nederlandse prudentiële toezichtkader vallen. Zoals eerder
aangegeven (Kamerstukken II 2014/2015, 33 931, nr. 9) is in het geval dat
een Nederlandse pensioenregeling grensoverschrijdend wordt uitgevoerd, het prudentiële kader van het land waar de regeling wordt
uitgevoerd van toepassing. Aangezien Nederland geen mogelijkheden
heeft om daarop in te grijpen ligt het niet in de rede dat de Nederlandse
Staat aansprakelijk kan worden gesteld in het geval dat de werknemers in
kwestie niet meer dan 49% ontvangen van de waarde van de door hen
opgebouwde rechten op pensioenuitkeringen.
Europese stresstest
De leden van de fracties van de VVD, D66 en GroenLinks stellen vragen
naar aanleiding van de resultaten van de Europese stresstest. De leden
van de VVD-fractie en de D66-fractie vragen naar wat het kabinet verder
met de resultaten van de stresstest gaat doen. De leden van de
VVD-fractie vragen daarbij specifiek naar het kwetsbare beleggingsbeleid.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de toegevoegde waarde
van een actieve toezichthoudersrol voor EIOPA.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

9

De stresstest van EIOPA laat zien dat pensioenfondsen kwetsbaar zijn voor
nieuwe financiële schokken. De afgelopen jaren zijn door de financieeleconomische crisis de dekkingsgraden van pensioenfondsen sterk
gedaald, waardoor zij niet of nauwelijks meer over buffers beschikken om
nieuwe financiële klappen op te vangen. Ook heeft Nederland ten opzichte
van andere Europese landen relatief veel pensioenvermogen opgebouwd.
Fondsen beleggen dit vermogen deels in zakelijke waarden om een hoger
rendement te realiseren met als keerzijde dat zij beleggingsrisico lopen.
Bovendien is met een belegging in aandelen het risico van een dalende
rente niet afgedekt.
De keuze in het beleggingsbeleid is een verantwoordelijkheid van sociale
partners. Zij dienen een afweging te maken tussen risico en rendement.
Dit zien we terug in de huidige financiële positie van pensioenfondsen
waarbij pensioenfondsen die het renterisico meer hebben afgedekt er op
dit moment beter voorstaan dan pensioenfondsen die meer risico nemen
omdat zij bijvoorbeeld een hogere indexatieambitie hebben. Het kabinet
houdt samen met de toezichthouder de financiële positie van pensioenfondsen nauwgezet in de gaten. Niet voor niets heeft het kabinet
aangekondigd in mei met een rapportage te komen over de financiële
positie van de pensioenfondsen inclusief een kabinetsreactie. Hiervoor
zullen de komende weken gesprekken worden gevoerd met sociale
partners, DNB, CPB en pensioensector.
Het kabinet is geen voorstander van verdere harmonisatie van de
kapitaalsvereisten voor pensioenfondsen en daarmee samenhangend een
grotere rol voor de Europese toezichthouder EIOPA. Nederland heeft zich
sterk ingezet om te voorkomen dat dergelijke plannen deel uitmaken van
de huidige herziening van de IORP-richtlijn. Dit omdat het kabinet het een
nationale verantwoordelijkheid vindt om de financiële stabiliteit van het
stelsel te waarborgen. Zo is de aard van de pensioentoezegging mede
afhankelijk van afspraken die sociale partners onderling maken.
Aandacht voor sociale aspecten, klimaatverandering en intergenerationele risicodeling
De leden van de fracties van de VVD, PvdA en GroenLinks constateren dat
het Europee Parlement aandacht vraagt voor sociale en intergenerationele
aspecten en klimaatverandering in het risicomanagement van pensioenfondsen. De leden van de VVD fractie vragen wat dit precies betekent. De
leden van de GroenLinks-fractie en de fractie van de PvdA vragen het
kabinet om een appreciatie van de door het Europees Parlement geïntroduceerde aspecten en willen weten of het kabinet ruimte ziet om op dit
punt het Europees Parlement tegemoet te komen in de onderhandelingen.
Tot slot willen de leden weten of het standpunt van het Europees
Parlement wordt gedeeld dat «prudent person» pensioenfondsen niet van
mag weerhouden om rekening te houden met het mogelijke langetermijneffect van beleggingsbeslissingen op ecologische, sociale, bestuurlijke of
ethische factoren.
Het Europees Parlement vraagt in haar positie extra aandacht voor de
risico’s voor sociale en intergenerationele aspecten en klimaatverandering
in het risicomanagement van pensioenfondsen. Nederland zal in de
triloogfase, als voorzitter, in de eerste plaats uitgaan van de general
approach waarin deze aspecten niet zijn opgenomen. Dit is het mandaat
waar Nederland indertijd ook mee heeft ingestemd en het startpunt van
de onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

10

Het Europees Parlement wil graag dat pensioenfondsen verplicht worden
om ook sociale en milieurisico’s voor de beleggingsportefeuille mee te
nemen in hun risico-evaluatie. Hoewel onderdelen van het voorstel van
het Europees Parlement, zoals het integreren van milieurisico’s bij de
risico-analyses, aansluiten bij een discussie die breder wordt gevoerd en
waar ook de toezichthouders nauw bij betrokken zijn, vind ik het op dit
moment niet gepast om individuele onderdelen van het EP voorstel van
een Nederlandse appreciatie te voorzien.
De onderhandelingen zijn op deze punten nog gaande en het innemen
van een positie zou de gesprekken hierover met het Europees Parlement
negatief kunnen beïnvloeden. Wel is voor het kabinet helder dat de
voorstellen niet ten koste moeten gaan van het belang van de deelnemer
voor een goed rendement en de mogelijkheid voor collectieve risicodeling. Het zal van de uitkomst van deze onderhandelingen in de
triloogfase afhangen of deze aspecten in de richtlijn worden opgenomen
en wat dit concreet voor pensioenfondsen, deelnemers en toezichthouders betekent.
Pensioencommunicatie
Zowel de leden van de CDA-fractie als de leden van de D66-fractie en de
fractie van GroenLinks vragen naar de gevolgen van de voorliggende
voorstellen op de Nederlandse pensioencommunicatie en specifiek het
Uniform Pensioen Overzicht. Zo vragen de leden van de CDA-fractie naar
eventuele standaarden en de leden van de D66-fractie naar de relatie met
de communicatie over kosten en de doorsneesystematiek. Ook vragen de
leden van de D66-fractie naar het gelijk na toetreding informeren van de
deelnemer en vragen de leden van de GroenLinks-fractie naar het
weergeven van slechtweerscenario’s.
Zowel de Raad als het Europees Parlement stelt voor om de gedelegeerde
bevoegdheid voor EIOPA om technische standaarden voor te stellen voor
de pensioencommunicatie niet op te nemen in de richtlijn. Ook zijn de
Raad en het Europees Parlement beiden van mening dat de minimumvereisten op het gebied van informatievoorziening en daarmee ook voor het
Uniform Pensioen Overzicht richting deelnemers en begunstigden niet te
gedetailleerd mogen zijn om zo voldoende ruimte te bieden aan lidstaten
om zelf op nationaal niveau verdere invulling te geven. De informatiebepalingen hebben op basis van de general approach geen gevolgen voor
Nederland. De inzet van de Raad is hier dus op gericht.
In zowel de voorstellen van het Europees Parlement als de Raad wordt
voorgeschreven dat de deelnemer geïnformeerd wordt over zijn/haar
inleg en het opgebouwde pensioen. In beide gevallen gaat het om een
algemene beschrijving van de kosten. De precieze formulering zal
afhangen van het uiteindelijke onderhandelingsresultaat.
In de general approach van de Raad is opgenomen dat deelnemers die
geen keuze hebben in welk pensioenfonds zij deelnemen (zoals in
Nederland via de verplichtstelling vaak het geval is) «promptly» na
toetreding tot een fonds geïnformeerd moeten worden. De Nederlandse
termijn van maximaal 3 maanden is hiermee in overeenstemming.
In de pensioenprojecties die in Nederland zullen worden weergegeven op
basis van economische scenario’s in het kader van Pensioen 1-2-3 wordt
een bandbreedte weergegeven waarmee ook neerwaartse risico’s
zichtbaar zijn. In de general approach van de Raad is een dergelijke
specificatie echter niet opgenomen en dit vormt dus geen deel van de
onderhandelingsinzet van de Raad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

11

Overige vragen over de inhoud van de richtlijn
De leden van de CDA-fractie vragen naar de opvatting van het kabinet
over het opnemen van gedelegeerde bevoegdheden.
De general approach, die als basis dient voor de onderhandelingen met
het Europees Parlement, bevat geen gedelegeerde handelingen. Ook het
Europees Parlement heeft alle gedelegeerde handelingen uit het
oorspronkelijke Commissievoorstel geschrapt. Dit maakt de kans dat
gedelegeerde handelingen deel uitmaken van een eventueel akkoord in de
triloog uitermate klein.
De leden van de CDA-fractie vragen welke landen uitzonderingsposities
krijgen voor delen van hun stelsel.
De general approach is zodanig vormgegeven dat deze aansluit bij de
praktijk van de bestaande Europese tweede pijler pensioenstelsels. In de
huidige fase van de onderhandelingen is geen sprake van wijziging van de
reikwijdte van het voorstel op dit punt.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de meerwaarde van de
herziening van de IORP-richtlijn voor Nederland.
De meerwaarde voor Nederland van het voorstel is er in gelegen dat het
een kader schept waaraan lidstaten, die tweede pijler pensioenstelsels
willen opbouwen, moeten voldoen. Op deze wijze wordt de bescherming
van de deelnemers Europa breed beter geregeld, langs de lijnen die wij
ook in Nederland gewend zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de beoordeling van het kabinet
op de subsidiariteit van het voorliggende pakket.
Nadat de Europese Commissie met haar voorstel tot aanpassing van de
richtlijn is gekomen heeft het kabinet hierover uitgebreid met uw Kamer
gewisseld. Zoals in het BNC-fiche bij het oorspronkelijke richtlijnvoorstel
al was aangegeven oordeelt Nederland positief over de subsidiariteit van
het voorstel, omdat de voorgestelde regels minimumstandaarden
betreffen en zodanig zijn vormgegeven dat zij de ruimte laten voor
verschillende pensioenmodellen, en daarmee voldoende ruimte laten
voor de lidstaten om al dan niet voor een tweede pijler pensioenstelsel te
kiezen en dat naar eigen inzicht in te richten. Uw Kamer heeft het kabinet
vervolgens met een duidelijke opdracht op pad gestuurd. Zo waren er
zorgen over de gedetailleerde en uniforme bepalingen over de pensioencommunicatie, de ruime en gedetailleerde gedelegeerde bevoegdheden
voor de Europese Commissie en de Europese toezichthouder EIOPA, de
gedetailleerdheid van de bepalingen over de governance en de mogelijke
gevolgen hiervan voor pensioenfondsen, werkgevers en deelnemers.
Zoals aangegeven in de Kamerbrief van 4 december 2014 (Kamerstukken II, 2014/15, 33 932, nr. 8) wordt in de ogen van het kabinet met de
general approach afdoende tegemoet gekomen aan de zorgen van het
kabinet en de Tweede Kamer.
Betrokkenheid Tweede Kamer in de triloogfase
De leden van de fractie van de PvdA vragen wanneer de Tweede Kamer
op de hoogte wordt gebracht van de resultaten van de triloogfase.
Zodra er een onderhandelingsresultaat is van de triloog zal de Kamer
worden geïnformeerd. Dit zal voorafgaand zijn aan het moment waarop
het in de triloog aangepaste voorstel in Coreper of de ECOFIN-raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

12

behandeld gaat worden. Dat is het moment waarop bezien kan worden op
de Nederlandse inzet in de triloog voldoende tot zijn recht is gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 931, nr. 12

13