16
Wijziging Tabaks- en rookwarenwet
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet ter regeling van de elektronische sigaret zonder
nicotine en nadere regeling van voor roken bestemde
kruidenproducten ( 34470 ).
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de eerste spreker, de heer Van Gerven
namens de SP. Hij heeft een spreektijd van twintig minuten
en ik wil hem erop wijzen dat hij niet verplicht is om die vol
te maken.

zijn voor de heer Van Gerven om te zeggen: dit is misschien
een heel goed systeem om er juist voor te zorgen dat
mensen van het roken afkomen?
De heer Van Gerven (SP):
Dan moet Philip Morris of een andere producent die een esigaret op de markt brengt gewoon aantonen dat het een
effectief medicijn of geneesmiddel is om te stoppen met
roken. Ik zou vooral die fabrikanten willen uitnodigen om
te proberen om hun producten als medicijn geregistreerd
te krijgen. Dat kan dan ingezet worden om mensen van het
roken af te helpen. De praktijk is nu dat het gebruik van de
e-sigaret heel sterk toeneemt, maar dat het roken van
gewone sigaretten niet in gelijke mate afneemt. Er is zelfs
sprake van een zekere stabilisatie. Het lijkt er dus op dat
het niet effectief is en dat de suggestie die de heer Ziengs
doet niet de werkelijkheid is.

De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Tot op de dag van vandaag rookt nog 25% van
alle mensen in Nederland. De Wereldgezondheidsorganisatie berichtte begin januari dat het aantal doden in de wereld
door roken in 2030 toegenomen zal zijn van 6 miljoen naar
8 miljoen per jaar en dat de kosten wereldwijd oplopen tot
1.000 miljard euro per jaar. Dat roken nog steeds een groot
maatschappelijk probleem is, zal dan ook niemand ontkennen. Een van de laatste ontwikkelingen in de maatschappelijke strijd tegen het roken is een aangifte tegen vier
tabaksfabrikanten, waarbij ook artsen zich bereid hebben
getoond om mee te betalen aan de proceskosten; een
nieuwe stap in de strijd tegen het tabak roken.
Parallel aan deze maatschappelijke strijd heeft sigarettenproducent Philip Morris het lef om de staatssecretaris te
vragen om de regels te versoepelen om reclame te mogen
maken voor een nieuwe e-sigaret, de heatstick, die minder
schadelijk zou zijn dan de reguliere sigaret. Een sigarettenfabrikant die op basis van eigen onderzoek pretendeert een
uitkomst te bieden voor die grote groep die nu eenmaal
niet kan stoppen met roken en wel via een zelfgeproduceerde e-sigaret met nicotine: mijn nekharen gaan daar
toch wel van overeind staan. Wat vindt de staatssecretaris
van deze schaamteloze advertentie om de heatstick te
gebruiken? Het voelt aan alsof we in het tijdperk leven van
net na de oorlog.
Ik heb die advertentie van Philip Morris uit het Haarlems
Nieuwsblad hier voor me. Daarin staat: "Goede Voornemens? Stop met Roken en ga toch dampen!!! Het Nieuwe
Roken van Marlboro." Ik vraag de staatssecretaris om hierop
te reageren. Het kan toch niet de bedoeling zijn dat we
tolereren dat dit gebeurt? Ik weet niet of het een provocatie
van de fabrikant is en of dit bedoeld is om bewust weer een
hoop tumult te ontlokken. Ik wil via de voorzitter een aantal
exemplaren van deze advertentie overhandigen zodat alle
aanwezigen bij dit debat daarvan kennis kunnen nemen.

De heer Ziengs (VVD):
Maar als uit extern wetenschap blijkt dat het wel het geval
is, kijkt de heer Van Gerven er dan anders tegen aan?
De heer Van Gerven (SP):
Dan ben ik er een voorstander van. Als het echt helpt om
te stoppen met roken, als het een vergelijkbaar effect zou
hebben als bijvoorbeeld de nicotinepleister, laat die fabrikant het dan registeren als medicijn. Laat die dat vooral
doen.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw betoog.
De heer Van Gerven (SP):
Ik zou graag zien dat deze advertenties de laatste stuiptrekkingen zijn van de tabaksindustrie en dat die het einde
markeren van wat die industrie doet, maar de praktijk is
helaas weerbarstiger. Die nieuwe e-sigaret van Philip Morris
blijft een nicotinehoudend product en is dus hartstikke giftig.
Wederom is schade aan de longen gegarandeerd. Is de
staatssecretaris het met mij eens dat we hier veel harder
tegen moeten optreden? Is de staatssecretaris het met de
SP eens dat het nodig is om een goedkeuringsprocedure
voor nieuwe tabaksproducten in werking te stellen? Is de
staatssecretaris bereid om daar onderzoek naar te doen?
Erkent de staatssecretaris dat Europese Tabaksproductenrichtlijn ruimte laat voor de invoering van een goedkeuringsprocedure voor nieuwe tabaksproducten? Is er niet alle
reden voor om de heatstick alleen maar toe te laten als
geregistreerd geneesmiddel in Nederland, gezien de
potentiële gezondheidsrisico's?

De heer Ziengs (VVD):
Stel dat extern wetenschappelijk onderzoek zou uitwijzen
dat een dergelijk instrument, een dergelijk product, wel
degelijk zou kunnen leiden tot een afname van het roken
van de traditionele sigaret. Zou dat een overweging kunnen

Mevrouw Volp (PvdA):
Ik zie de reclame ook. Die is slim, want er wordt geen
gezondheidsclaim gedaan. Daarmee wordt het lastig om
het op een andere manier te doen. De heer Van Gerven
noemde dit net het op de markt zetten van nieuwe tabaksproducten. Dat maakt het nu juist ingewikkeld. Bedoelt hij
dan inderdaad ook dat het op de markt zetten van nicotinehoudende e-sigaretproducten aan een speciale procedure
moet worden gekoppeld? Ik vraag dat even ter verduidelij-

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-1

king, want juist op dit dossier is dat een van de problemen.
Ik zal daar zo ook nog vragen over stellen.
De heer Van Gerven (SP):
Dit geldt eigenlijk voor alle rookwaren. Het gaat dan om de
e-sigaret met nicotine en het gaat natuurlijk om nieuwe
tabaksproducten. De heatstick wordt als e-sigaret gepresenteerd, maar is het wel een e-sigaret? Het gaat daarbij niet
om het verbranden, maar om het verhitten van tabakswaren. Er wordt natuurlijk heel goed nagedacht over hoe dat
wordt gepresenteerd. Maar het gaat dus om tabak, de esigaret met nicotine en de e-sigaret zonder nicotine. Met
dit wetsvoorstel proberen we zo veel mogelijk één lijn te
trekken en eenduidigheid te scheppen. Vandaar mijn voorstel en mijn vraag aan de staatssecretaris.
Mevrouw Volp (PvdA):
Dat is een verduidelijking, maar als de heer Van Gerven het
heeft over geneesmiddelen waar nicotine in zit, dan gaat
dat in feite om het afbouwen van een verslaving. Ik wilde
dit even horen ter verduidelijking. Waar we naar streven
en waarin we elkaar kunnen vinden, is dat we voor nieuwe
producten, waarin op welke wijze dan ook nicotine wordt
gebruikt en die op een bepaalde manier tot mensen komen,
strenge procedures voorstaan en we enkel en alleen binnen
de geneesmiddelen mogelijkheden zouden moeten willen.
Is dat wat de heer Van Gerven zegt?
De heer Van Gerven (SP):
Dat geldt zeker voor de e-sigaret met nicotine. Maar je hebt
ook nog de kruidenwaren of sigaretten zonder nicotine
waarover we vandaag praten; die worden natuurlijk niet
als geneesmiddel geregistreerd. Wij zijn er voorstander van
dat daarvoor ook duidelijke maatregelen komen, zoals dat
die niet aan mensen onder de 18 jaar mogen worden verkocht en al dat soort zaken, omdat dit voor de jeugd de stap
op weg naar roken zou kunnen vergemakkelijken. En dat
willen we absoluut niet.
In 2015 verschijnt er een RIVM-rapport waaruit blijkt dat
zowel e-sigaretten met als zonder nicotine schadelijk zijn
voor de gezondheid. Inhalatie kan leiden tot irritatie van en
schade aan de luchtwegen, hartkloppingen en een verhoogde kans op kanker. De Voedsel- en Warenautoriteit
oordeelt aan de hand van het RIVM-onderzoek dat elektronische sigaretten, zowel met als zonder nicotine, zo onveilig
zijn dat consumenten ze niet langdurig en structureel zouden moeten gebruiken. Het RIVM-rapport toont aan dat ook
e-sigaretten zonder nicotine en voor roken bestemde kruidenproducten schadelijk zijn. Tientallen jaren geleden leidde
de grootschalige aanwezigheid van formaldehyde in
spaanplaat in woningen tot grote onrust, toen duidelijk
werd dat dit gevaar opleverde voor de volksgezondheid.
Waarom wordt dan nu niet de noodklok geluid over de esigaretten waarin, zo blijkt uit het RIVM-rapport, onder
andere formaldehyde is aangetroffen?

alleen maar te verlagen. Hoe ziet de staatssecretaris dit?
Ziet de staatssecretaris ook dat deze producten niet bijdragen aan het afbreken van het stoere imago van roken bij
jongeren, maar juist een opstapje kunnen vormen om
onschuldig te beginnen, als een giftige variant op de chocoladesigaret? Elektronische sigaretten zonder nicotine en
voor roken bestemde kruidenproducten bevatten vaak
smaaktoevoegingen, zodat ze extra aantrekkelijk zijn voor
jongeren. Ook dat vinden we ongewenst. Ook de e-sigaret
zonder nicotine blijft wat ons betreft een product dat roken
aantrekkelijk maakt. Daarom moet ook het gebruik van esigaretten zonder nicotine zo veel mogelijk worden ontmoedigd en aan banden worden gelegd.
Wat doet de staatssecretaris precies aan ontmoediging? Is
hij bereid om over te gaan tot meer rigoureuze maatregelen? Als het aan de SP ligt, neemt de staatssecretaris een
voorbeeld aan België, waar vanaf 17 januari dit jaar online
geen e-sigaretten met nicotine meer mogen worden verkocht. Als ik het goed begrepen heb, geldt dat ook voor
sigaretten. Ik heb een motie hierover klaarliggen, want ik
denk dat zo'n verbod ons heel goed kan helpen bij een
ontmoedigingsbeleid.
Ik heb nog enkele vragen waarover ik graag duidelijkheid
wil. Kan de staatssecretaris aangeven wie precies de producenten zijn van e-sigaretten zonder nicotine en de verschillende voor roken bestemde kruidenproducten? In welke
mate wordt de productie van dit soort e-sigaretten gerealiseerd door sigarettenfabrikanten? Waar zijn de e-sigaretten
zonder nicotine en voor roken bestemde kruidenproducten
op dit moment te koop? Wat zijn de actuele verkoopcijfers
van e-sigaretten zonder nicotine en voor roken bestemde
kruidenproducten? Welke restricties worden op dit moment
gesteld aan de verkoop? Wat zijn de mogelijkheden voor
accijnzen om het gebruik te ontmoedigen? Kan de staatssecretaris aangegeven wat de mogelijkheden zijn voor een
algeheel verbod?
De staatssecretaris stelt in de memorie van toelichting dat
de regels uit het wetsvoorstel proportioneel zijn omdat er
niet verder wordt gegaan dan de wettelijke grens van
meerderjarigheid. Kan hij aangeven waarop deze proportionaliteit is gebaseerd? Waarom is ervoor gekozen om alleen
minderjarigen te beschermen tegen gezondheidsschade
en niet de gehele bevolking? Is de staatssecretaris het met
mij eens dat in het geval van volksgezondheid een zo breed
mogelijke interpretatie van het begrip "proportionaliteit" is
geboden?

Als e-sigaretten de drempel tot het roken voor jongeren al
verlagen, hoe zit het dan met e-sigaretten die geen nicotine
bevatten? De shishapen was tot voor kort als prijs te winnen
op de kermis. Hier komt gelukkig een einde aan door het
wetsvoorstel dat we vandaag bespreken. De elektronische
sigaret zonder nicotine lijkt de drempel om te gaan roken

De staatssecretaris schept via het gewijzigde voorstel de
grondslag voor het stellen van regels die samenhangen
met de betaling van retributies. De mogelijkheid tot het
heffen van retributies is in de vorige wijziging van de
Tabakswet gefietst. De tabaksindustrie is nu verantwoordelijk voor de kosten die zijn verbonden aan de rapportageverplichtingen. Kan de staatssecretaris aangeven om hoeveel
producenten het gaat? Kan hij daarnaast de Kamer informeren over hoeveel geld het gaat? Het betalen aan de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit leidt immers mogelijk
tot belangenverstrengeling als zij afhankelijk wordt van de
inkomsten uit die retributies. De SP vindt het in zijn algemeenheid niet zo'n goed idee om handhaving en beoordelingsactiviteiten afhankelijk te maken van betalingen van
de industrie. De slager keurt weliswaar niet zijn eigen vlees,
maar kan wel invloed uitoefenen op de keuring door hier

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-2

financieel verantwoordelijk voor te zijn. Hoe voorkomt de
staatssecretaris dat de NVWA afhankelijk wordt van deze
inkomsten? Hoe wordt de onafhankelijkheid van de NVWA
geborgd?
Het volgende punt is het eigen registratiesysteem voor
vermoedelijk schadelijke effecten van de producten. De
staatssecretaris stelt dat er geen zicht is op de kwaliteit en
correctheid van de geregistreerde data in het eigen registratiesysteem van producent en importeur. Ik vind dat nogal
schokkend, moet ik zeggen. Waarom worden er geen eisen
gesteld aan de registratiesystemen van producenten en
importeurs? Aan de hand waarvan controleert de NVWA
dan de kwaliteit en de correctheid van de geregistreerde
data? Ik roep maar even de recente discussie over de sjoemelsigaretten in herinnering. We moeten toch op de data
van de producenten en de importeurs kunnen vertrouwen?
Ook op dit punt heb ik een motie in voorbereiding.
De SP steunt graag initiatieven en maatregelen waarvan
wij denken dat die helpen om mensen van het roken af te
helpen, om te voorkomen dat mensen gaan roken en om
te voorkomen dat mensen worden blootgesteld aan de rook
van anderen. Roken en meeroken zijn slecht voor de
gezondheid en moeten we uitbannen. Daarom steunen we
dat voor de e-sigaret zonder nicotine en allerhande voor
roken bestemde kruidenproducten dezelfde regels gaan
gelden als voor de e-sigaret met nicotine. Eenduidige en
heldere regels juichen we toe omdat mensen dan weten
waar ze aan toe zijn en handhaving makkelijker wordt
gemaakt. Toch doe ik een dringend beroep op de staatssecretaris om het ambitieniveau verder omhoog te krikken.
Het is de plicht van ons, als Kamercommissie voor Volksgezondheid, om vooral te kijken naar de gezondheidseffecten.
Hoewel de schadelijke effecten zijn aangetoond, blijven
deze producten toch in de schappen liggen. Eigenlijk is dat
toch een ongerijmdheid waaraan we iets moeten proberen
te doen. We kunnen de regels wel harmoniseren, maar
alleen met die harmonisering komen we er niet. Daarom
vraag ik de staatssecretaris om nog wat meer durf en creativiteit aan de dag te leggen om die schadelijke producten
te weren.
De bestrijding van rookverslaving en het aanpakken van
die meest dodelijke industrie ter wereld verdienen toch
eigenlijk topprioriteit, als we het hebben over volksgezondheid. Dat moet de topprioriteit zijn van de Kamer en het
kabinet gezamenlijk. Dat zijn we verplicht aan de volwassenen, maar vooral aan onze jeugd, voor wie rookverslaving
een permanente bedreiging vormt.

dag beginnen ongeveer 100 kinderen met roken. Dit kunnen
we niet accepteren. Als we elke keer nieuwe stappen durven
te zetten om het roken te ontmoedigen, kan de volgende
generatie de eerste rookvrije generatie zijn. De ChristenUnie
is daarom ook van harte voorstander van dit wetsvoorstel
om elektronische sigaretten zonder nicotine, patronen
zonder nicotine en navulverpakkingen zonder nicotine alsmede voor roken bestemde kruidenproducten onder de
werking van de Tabaks- en rookwarenwet te brengen. Deze
producten lijken op het eerste gezicht misschien onschuldig
en onschadelijk, maar uit onderzoek blijkt dat er wel degelijk
gezondheidsrisico's zijn. Daarnaast kunnen deze producten
voor jongeren de eerste stap zijn naar de echte tabaksproducten. Deze stap wil de ChristenUnie voor zijn. Daarom is
het goed dat de leeftijdsgrens van 18 jaar ook voor deze
producten gaat gelden, dat de reclame- en sponsorregels
worden aangescherpt en dat er een verplichte bijsluiter
komt.
Ondertussen zit de tabaksindustrie niet stil. We lijken met
deze wet alweer ingehaald te worden door de realiteit. Mijn
collega Van Gerven sprak er al over. Philip Morris heeft de
heatstick ontwikkeld, een product waarvan men hoge verwachtingen heeft. De heatstick moet op den duur zelfs de
traditionele sigaret gaan vervangen. Volgens Philips Morris
komen er bij de heatstick tot 90% minder schadelijke stoffen
vrij, doordat de tabak niet wordt verbrand, maar wordt
verhit. Deze heatstick bevat net zo veel nicotine als gewone
sigaretten en is daardoor net zo verslavend.
De ChristenUnie is absoluut niet gerust op deze heatstick.
Wij vinden het zorgelijk dat er al openlijk reclame voor
wordt gemaakt, terwijl de gezondheidsonderzoeken nog
lopen. Ik dank de heer Van Gerven voor het uitdelen van
die reclame. Ik heb de volgende vragen aan de staatssecretaris. Is hij van mening dat voor de heatstick dezelfde regels
moeten gelden als voor tabak en voor e-sigaretten? Met
andere woorden: geldt de onderliggende wetgeving ook
voor de heatstick? Kan de staatssecretaris reageren op de
claim van Philip Morris dat de heatstick 90% minder schadelijk is? Heeft Philip Morris aan de minister of aan de
NVWA gegevens aangeleverd over de heatstick, zoals wettelijk verplicht is, zes maanden voor de introductie?

Jaarlijks sterven er in Nederland 20.000 mensen aan de
gevolgen van roken. Dat zijn er meer dan 50 per dag. Elke

De ChristenUnie wil het aantal plekken voor verkoop van
tabak flink inperken. Als het aan ons ligt, wordt tabak straks
alleen verkocht in speciaalzaken. Plekken waar veel jongeren
komen, moeten volledig rookvrij worden. Een belangrijke
stap in de goede richting is de display ban, waarover al
enkele jaren wordt gesproken. Omdat de sector niet tot een
convenant heeft kunnen komen, wordt dit nu wettelijk
geregeld. De staatssecretaris heeft eind december aan de
Kamer laten weten dat hij wetgeving zou gaan voorbereiden. Samen met collega Volp van de Partij van de Arbeid
wil ik deze wetsbehandeling aangrijpen om het nu al te
regelen. Daarom hebben wij samen een amendement
ingediend dat regelt dat tabaksproducten en aanverwante
producten die verkocht worden niet zichtbaar mogen zijn
voor het publiek, want uit onderzoek blijkt dat de zichtbaarheid van producten jongeren aanzet tot roken. Er moet nog
nadere invulling aan worden gegeven bij Algemene Maatregel van Bestuur, maar wij vinden het belangrijk om nu al
een duidelijk signaal af te geven dat de overheid haar verantwoordelijkheid wel neemt waar de sector dat heeft laten
liggen. Eerder kregen wij steun van de Kamer voor de
moties die hierover zijn ingediend. Wij hopen dan ook op
de steun van de Kamer voor dit amendement.

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Voorzitter. Een gezonde levensstijl is eerst en vooral een
verantwoordelijkheid van mensen zelf, maar gaat ook de
hele samenleving aan. Door te investeren in preventie en
door een ongezonde levensstijl te ontmoedigen zorgen we
ervoor dat mensen langer gezond blijven. De ChristenUnie
wil dat onze kinderen en onze jongeren gezond en vrij van
verslavingen opgroeien. Daarom vinden wij het een taak
van de overheid om een norm te stellen: roken is niet normaal.

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-3

Ik rond af. Vorig jaar heeft een Kamermeerderheid mijn
amendement gesteund om alle schoolpleinen in 2020 volledig rookvrij te maken. Kan de staatssecretaris aangeven
wat de stand van zaken is?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik heb het amendement gelezen. Begrijp ik het goed dat het
de bedoeling van het amendement is dat er een display
ban komt, maar dat het nadrukkelijk niet de bedoeling is
dat dit tegelijkertijd met de inwerkingtreding van de voorliggende wijziging van de Tabakswet gebeurt?
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
In het amendement is een AMvB opgenomen, waarin wij
willen vaststellen hoe we de display ban gaan regelen. Dat
debat moet eerst gevoerd worden voordat de display ban
wordt uitgevoerd. We willen uitspreken dat we het gaan
invoeren, maar hoe we het gaan doen, moeten we per
AMvB regelen en met elkaar bespreken.
Mevrouw Keijzer (CDA):
De manier waarop we het gaan doen, wordt dus nog
besproken. Maar het moment waarop we het gaan doen,
is afhankelijk van de inwerkingtreding van een nieuw, derde
lid. Zo moet ik dus ook het onderdeel II in het amendement
lezen, waarin staat dat het moment van inwerkingtreding
"voor de verschillende artikelen of onderdelen daarvan
verschillend kan worden vastgesteld". Hiermee doelen de
indieners dus vooral op het voorliggende amendement,
waarmee een derde lid wordt toegevoegd.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Zo lees ik het ook, maar nu mevrouw Keijzer ernaar vraagt,
zal ik er nog een keer expliciet naar kijken met mijn medeindiener. Wellicht dat we daar in tweede termijn op kunnen
terugkomen. Maar zoals mevrouw Keijzer het heeft gelezen,
lees ik het ook.

Mevrouw Volp (PvdA):
Voorzitter. Ik heb voor vijftien minuten ingetekend, maar
volgens mij kunnen we vanavond redelijk kort zijn. De Partij
van de Arbeid is blij met deze kleine stap, want het is weer
een stap in de goede richting. Het wetsvoorstel ziet toe op
strengere regels voor elektronische sigaretten zonder
nicotine en kruidenproducten. Daarbij worden duidelijke,
uniforme regels vastgesteld ten aanzien van rapportageverplichtingen, verpakkingseisen, grensoverschrijdende verkoop, reclame en leeftijd. Wij steunen deze wetswijziging
dus.

op dit moment aanvullende, medische onderzoeken bekend
naar de effecten van propyleenglycol op de gezondheid
van mensen? Er zijn aanwijzingen dat dit propyleenglycol,
dat in de e-sigaret gebruikt wordt, effect heeft op lymfocyten, een bepaalde bloedcel. Ik zou graag van de staatssecretaris weten of daar inmiddels voortschrijdend inzicht in is.
Een belangrijk aspect is ook of er voldoende capaciteit is
bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit om de controles
uit te voeren die nodig zijn ten gevolge van de voorgestelde
wijzigingen. We hebben hier eerder weleens debatten
gevoerd over de "three strikes out"-maatregel, die de VVD
erg belangrijk vond, maar de vraag is hoe vaak we tot die
three strikes komen. Het liefst komen we natuurlijk helemaal
niet tot die three strikes omdat het in de praktijk zo is dat
partijen leren van hun fouten. Kan de staatssecretaris aangeven hoe vaak deze maatregel is toegepast in de laatste
periode? Wat verwacht hij van het voorliggende wetsvoorstel, de wijziging, ten aanzien van deze maatregel? Zal het
er in de praktijk toe leiden dat dit vaker het geval zal zijn?
Dan kom ik op de definities. Die zijn lastig, zoals in de
interruptie op de heer Van Gerven is gebleken. Is de definitie
van het nieuwe begrip "elektronische dampwaar" voldoende
dekkend? Valt bijvoorbeeld een heatstick er ook onder? Zo
ja, waar blijkt dit dan uit? Hoe ziet de staatssecretaris de
definitie in de internationale context? We zien in de Europese regelgeving namelijk dat deze definitie heel nauw
luistert. Wordt deze definitie dus ook in Europees verband
gebruikt?
Ook wij vinden het winst dat de leeftijdsgrens voor zowel
elektronische sigaretten zonder nicotine als de voor roken
bestemde kruidenproducten nu wordt verhoogd om te
voorkomen dat jongeren deze producten gaan gebruiken.
Ik moet eerlijk toegeven dat ik mijn zoon weleens als lokpuber heb gebruikt om te zien of hij op de kermis met het
schieten de e-sigaret als prijs kon winnen en dat was
inderdaad het geval. Ik vind het een goede stap dat hij daar
straks in ieder geval tot zijn 18de niet meer aan kan komen
met prijsschieten en dat het straks überhaupt niet meer kan
met prijsschieten omdat het niet meer mag. Het blijft echter
noodzakelijk om in te zetten op een bewustwordingscampagne voor jongeren en verkopers, want het lijken
onschuldige producten. Ze zien eruit als sigaretten en het
is spannend en misschien ook wel cool. Hoe kijkt de
staatssecretaris hiertegen aan? Hij geeft aan dat de leeftijdsgrens van 18 jaar ook zal bijdragen aan het tegengaan van
het gebruik van shishapennen op basisscholen. De staatssecretaris heeft eerder de vlogger Dylan Haegens vrij
effectief ingezet om roken belachelijk te maken. Mogen we
verwachten dat een soortgelijke actie wordt ingezet tegen
het gebruik van shishapennen of e-sigaretten?

De heer Van Gerven refereerde er ook al aan: het RIVMonderzoek laat zien dat er risico's zitten aan het dampen
van een e-sigaret zonder nicotine. Zijn bij de staatssecretaris

De staatssecretaris heeft in november gereageerd op vragen
van collega Van Gerven van de SP over de zogenaamde
sjoemelsigaret. Ik moet eerlijk zeggen dat ik de antwoorden
van de staatssecretaris op deze vragen wat mager vond.
De vragen waren gesteld naar aanleiding van de aangifte
tegen de tabaksindustrie. In zijn antwoord geeft de staatssecretaris aan dat de misleidende informatie over de giftigheid van sigaretten zorgelijk is en dat hij de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit geattendeerd heeft op deze
mogelijke overtreding. Wat gaat de NVWA nu concreet
doen? Acht de staatssecretaris het niet noodzakelijk dat er
verder onderzoek wordt gedaan naar de effecten van de

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wij hebben nog wel enkele vragen aan de staatssecretaris.
Mijn collega van de ChristenUnie, mevrouw Dik-Faber, heeft
al aangegeven dat wij dit moment heel graag willen aangrijpen om middels een amendement een stap te zetten richting
een display ban. Wij hebben in dat kader in de afgelopen
jaren samen bij de staatssecretaris aangedrongen om te
komen tot een convenant.

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-4

door de tabaksindustrie aangebrachte lasergestuurde
gaatjes in filtersigaretten op de meetmethode? Ik verbaas
mij er eerlijk gezegd over dat wij met z'n allen een enorme
discussie voeren over de uitstoot van auto's en door
bepaalde merken gesaboteerde of gemanipuleerde metingen, maar dat hier zo weinig daadkracht van uitgaat. Als
dit inderdaad het geval is, vind ik dat het door het ministerie
van Volksgezondheid serieus moet worden opgepakt. Graag
krijg ik hierop dus een reactie. De staatssecretaris stelt in
de beantwoording ook dat hij het zorgelijk vindt dat consumenten in aanraking zouden kunnen komen met hogere
waarden dan volgens de ISO-methode gemeten. Verder
vindt hij het zorgelijk dat filtersigaretten gaatjes hebben,
want daardoor meet de rookmachine niet de juiste waarden.
Ik wil hierop graag wat meer actie van de staatssecretaris.
We willen voorkomen dat jongeren starten met roken. Deze
wetgeving is hiervoor een kleine maar belangrijke schakel
in het tabaksbeleid. Elektronische sigaretten kunnen mensen
die een nicotineverslaving hebben afhelpen van de gewone
sigaret, die schadelijker is voor de volksgezondheid, maar
de aantrekkingskracht die elektronische sigaretten, ook
zonder nicotine, en voor roken bestemde kruidenproducten
hebben op jongeren zien wij als een risico en dat maakt dat
wij voor deze wet zullen stemmen. De tabaksindustrie
gebruikt de e-sigaret op die manier ook om zogenaamde
vervangers, de replacementrokers, te verleiden. Dit mag
niet gebeuren. We willen naar een geheel rookvrije generatie en we willen voorkomen dat de nieuwe generatie nog
met roken begint. Daarbij horen deze duidelijke regels.
Preventie stopt niet bij deze wijziging van de Tabaks- en
rookwarenwet. Blootstelling van kinderen aan tabaksproducten is ongewenst. Zij zijn immers zeer gevoelig voor
merkherkenning. De grote gele M langs de snelweg, de
blingblingpakjes, de uitstalling in de supermarkt. Mevrouw
Dik-Faber zei al dat wij in het verleden in meerdere moties
hebben aangegeven dat deze pakjes, wat ons betreft, in
een supermarkt uit het zicht moeten worden geplaatst. Die
moeten niet uitgestald worden als een aantrekkelijk product
voor kinderen. De staatssecretaris heeft geprobeerd om
met de sector tot een convenant te komen. Dat is niet gelukt.
Wij willen met dit amendement het traject versnellen om
zodoende op de kortst mogelijk termijn te komen tot een
display ban in de supermarkt. Ik ben benieuwd naar de
reactie van de staatssecretaris en ik verwacht een positief
oordeel.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik hoor mevrouw Volp zeer terechte woorden spreken over
het ontmoedigen van het gebruik van nicotine. Ze geeft aan
hoe slecht nicotine is voor de gezondheid. Ik ben dan altijd
verbaasd als ik zo'n zelfde partij vervolgens hoor pleiten
voor het legaliseren van wiet. Hoe combineer je dat met
elkaar? Volgens mij gaat de meeste wiet naar binnen met
nicotine.

product. Wij zijn nog steeds van mening dat jongeren onder
de 18 jaar niet moeten gaan gebruiken, maar het zit 'm bij
ons vooral in het ervoor zorgen dat er duidelijkheid bestaat
over waar het vandaan komt, hoe we toezicht houden en
hoe we zicht hebben op het gebruik, met heel duidelijke
waarschuwingen daarbij. Dat is de reden dat wij voor
legalisering zijn. Het CDA neemt daarover een ander
standpunt in.
De voorzitter:
Ik heb een idee dat dit een ander debat is dan het debat dat
vandaag op de agenda staat. Ik wil mevrouw Keijzer echter
toch de mogelijkheid bieden om nog een heel korte nadere
vraag te stellen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
U hebt daar gelijk in. De naïviteit van de argumentatie op
grond waarvan tot legalisering van de wietteelt zou moeten
worden gekomen, is vandaag niet aan de orde. Maar het
blijft bijzonder om partijen constant — terecht — te horen
fulmineren tegen nicotine en ze dan vervolgens op een
ander onderwerp zo te zien opereren. Maar voor dit moment
is het voldoende. Dank u wel.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ik denk dat wij daar zeer binnenkort over komen te spreken.
De voorzitter:
Dan gaan we dat meemaken.
De heer Ziengs (VVD):
Ik heb nog een verduidelijkende vraag over het amendement. De staatssecretaris spreekt in zijn brieven telkens
over een display ban voor de totale branche, dus inclusief
speciaalzaken en tankstations. Ik hoor mevrouw Volp zeggen
en zie in de toelichting op het amendement dat zij in ieder
geval de speciaalzaken wil uitsluiten. Maar hoe zit het bijvoorbeeld met de tankstations? Dat zijn natuurlijk 18-plus
omgevingen. Die worden niet in het amendement genoemd.
Wil mevrouw Volp dat met het amendement uitvoering
wordt gegeven aan de motie die het afgelopen najaar is
ingediend, die echt specifiek toezag op een display ban in
supermarkten? Geeft zij daarbij de ruimte aan de bedrijven
die ik net genoemd heb?

Mevrouw Volp (PvdA):
Ik heb hier met mevrouw Keijzer en ook met haar collega
mevrouw Van Toorenburg meermalen over gesproken.
Voor de PvdA is de voornaamste reden om te komen tot
legalisering dat het nu, in de huidige constructie, onduidelijk
is waar het geproduceerd wordt en welke stoffen — pesticiden — er gebruikt worden om te komen tot een product.
Er is nu geen duidelijkheid over de samenstelling van het

Mevrouw Volp (PvdA):
Ik begrijp de vraag van de heer Ziengs heel goed. Het doel
van onze motie en ook het doel van de opdracht die
mevrouw Dik-Faber en ik de staatssecretaris hebben meegegeven, is juist het voorkomen dat jonge kinderen in
aanraking komen met de pakjes. We weten hoe gevoelig
die kinderen zijn. Dat blijkt uit allerhande onderzoeken. We
hebben ook geconstateerd dat er in de brieven die we
hebben gekregen over de voortgang sprake leek te zijn van
een verbreding van plaatsen waar de display ban op van
toepassing zou moeten zijn. Ik wil er inderdaad via de AMvB
met name voor zorgen dat in supermarkten die niet primair
afhankelijk zijn van de verkoop van tabaksproducten in de
brede zin, die producten uit het zicht worden gehaald, vooral
omdat daar kinderen komen. Ik kan mij voorstellen dat we

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-5

rekening moeten houden met tankstations en tabaksspeciaalzaken die voor hun totale omzet meer afhankelijk zijn
van de verkoop van dit product. De uitwerking daarvan is
van belang. We hebben ook de gecombineerde zaken. U
en ik komen allebei ook van het station en zien de zaakjes
waar de Donald Duck wordt verkocht, maar waar ook sprake
is van een flinke muur van allerhande tabaksproducten bij
de kassa. Daar komen kinderen. Daar moeten we bij de
definitie van waar de display ban op zou moeten toezien
heel duidelijke afspraken over maken.
De heer Van Gerven (SP):
De SP had in haar betoog aangegeven een voorstander te
zijn van het verbieden van de verkoop van e-sigaretten via
internet. Hoe kijkt de PvdA daar tegen aan?
Mevrouw Volp (PvdA):
Net als bij gewone tabaksproducten en bij alcohol moeten
wij er bij e-sigaretten en verkoop via internet goed voor
waken dat de juiste productinformatie wordt gegeven en
dat niet aan jongeren wordt verkocht. Ik denk dat een
totaalverbod moeilijk te realiseren is, want onder de voorwaarden die wij nu vaststellen, houden we de mogelijkheid
om het product te verkopen. Wellicht kunnen wij de
staatssecretaris vragen zijn inschatting daarvan te geven.
Ik denk echter dat het niet reëel is. Desalniettemin denk ik
dat we bij de verkoop online met name moeten letten op
goede handhaving van de regels bij bijvoorbeeld het verkopen aan minderjarigen.
De heer Van Gerven (SP):
Een van de redenen om voorstander te zijn van een verbod
op verkoop via internet is dat je de leeftijdsgrens beter kunt
handhaven maar ook dat er minder verkooppunten komen.
Hoe meer verkooppunten, hoe groter de kans op meer
omzet en meer gebruik. Ik noemde België, want daar wordt
de verkoop via internet aan banden gelegd. Als duidelijk is
dat dit wettelijk mogelijk is, is de PvdA dan niet van mening
dat we dit moeten uitwerken of ten minste zouden moeten
onderzoeken hoe dat zo goed mogelijk kan worden uitgevoerd om de verkoop via die kanalen zo veel mogelijk te
beperken dan wel helemaal te stoppen?
Mevrouw Volp (PvdA):
Op dat laatste deel kan ik ja zeggen maar voor het eerste
deel, dat wil zeggen nu al een verbod, heb ik iets meer
informatie nodig. Als de heer Van Gerven zegt dat men in
België hiernaar kijkt of dat dit daar al gaande is, moeten wij
die informatie gebruiken. Aan de andere kant is ook verkoop
online een legitieme manier om producten te verkopen,
ook voor andere producten waar regels aan worden gesteld.
Deze regels, zoals wij ze nu bij de wijziging vastleggen,
gelden ook voor de verkoop online. De vraag is of het doel
de middelen dan heiligt. We sluiten het dan helemaal af en
het is de vraag of dat oplevert wat je wilt bereiken. Het is
aan de staatssecretaris, maar een onderzoek daarnaar lijkt
mij zeer verstandig.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Met het wetsvoorstel worden elektronische
sigaretten zonder nicotine en voor roken bestemde kruidenproducten zonder nicotine en tabak onder de werking van
de Tabaks- en rookwarenwet gebracht, net als de elektronische sigaret en de kruidenproducten met nicotine. De reden
hiervoor is dat bij het dampen van elektronische sigaretten
zonder nicotine schadelijke stoffen vrijkomen. Voor kruidenproducten zonder nicotine en tabak geldt dat het product
desondanks wel verbrand wordt en het roken van kruidenproducten daardoor soms zelfs hogere teer- en koolmonoxidegehaltes kent dan reguliere sigaretten. Ook ziet de regering de veelheid aan smaaktoevoegingen aan e-sigaretten
en kruidenproducten als een risico voor jongeren om ermee
te beginnen en vreest zij dat de opstap naar het echte werk
— roken — hierdoor kleiner wordt. De regering stelt de
volgende nadere regels voor: de leeftijdsgrens naar 18 jaar,
aanscherping van de reclame- en sponsorregels, verpakkingseisen, producteisen en rapportageverplichtingen.
Het gaat dus allemaal om de gelijkschakeling van de producten zonder nicotine met de producten met nicotine. Wij
kunnen deze wetswijziging daarom steunen. Op 15 februari
aanstaande is er een algemeen overleg over roken en dan
kunnen we over alle andere standpunten nog nader met
elkaar debatteren.

De heer Ziengs (VVD):
Voorzitter. Vandaag behandelen wij een nieuw hoofdstuk
in de Tabaks- en rookwarenwet: het gelijktrekken van de
eisen rondom de verkoop van elektronische sigaretten
zonder nicotine en voor roken bestemde kruidenproducten
met de geldende eisen voor traditionele tabaks- en rookwaren en elektronische sigaretten met nicotine. Hoewel de
elektronische sigaret een uitkomst kan bieden aan de verstokte roker, blijken er toch gezondheidsrisico's te kleven
aan deze vorm van roken. Dat is een goede reden om de
eisen gelijk te trekken. De leeftijdsgrens van 18 jaar is bij
eerdere debatten door de VVD onderschreven. Roken onder
jongeren moet je zien te voorkomen. Als je volwassen bent,
kies je zelf. Het is verstandiger om ook dan niet te gaan
roken. Maar als volwassene heb je het recht om onverstandige keuzes te maken.
In de discussie rondom het roken wil ik de rol van de
ondernemers belichten. Tabaksspeciaalzaken, tankstations
maar ook supermarkten hebben het afgelopen jaar betere
nalevingscijfers laten zien. Ze nemen hun verantwoordelijkheid en leveren daarmee een belangrijke bijdrage aan het
voorkomen van roken door jongeren. De VVD heeft meerdere keren aandacht gevraagd voor de positie van ondernemers die zich keurig aan de regels houden ten opzichte van
ondernemers die de regels niet al te nauw nemen. Daarom
is op initiatief van de VVD in de wet vastgelegd dat bij herhaaldelijke overtreding een verkoopverbod wordt opgelegd.
Ga je drie keer in de fout, dan is de verkoop van rookwaren
voorbij. Dat is helder. Als het verkoopverbod daadwerkelijk
wordt opgelegd, is het een stevige straf. Hoe vaak is deze
sanctie inmiddels opgelegd? Kan de staatssecretaris aangeven hoe vaak een ondernemer voor de eerste, de tweede
of de derde keer is betrapt op het niet naleven van de
regels? Daar vroeg mevrouw Volp ook al aandacht voor.

19 januari 2017
TK 42

42-16-6

De staatssecretaris heeft ervoor gekozen om geen consultatie te doen omdat hij van mening is dat met een consultatie verkeerde verwachtingen kunnen worden gewekt bij
ondernemers. Wel worden in deze wet specifieke eisen
gesteld aan de hoeveelheid producten die een speciaalzaak
in huis moet hebben. Ook de verpakkingseisen worden
genoemd. Kan de staatssecretaris aangeven hoe het
mogelijk is om regels voor ondernemers op te stellen zonder aan diezelfde ondernemers te vragen of deze regels
logisch en werkbaar zijn? Als de staatssecretaris niet heeft
gesproken met ondernemers, wil ik graag weten met wie
er wel is gesproken. Hoe is vastgesteld dat dit de regels zijn
die we nodig hebben om roken onder jongeren te voorkomen? Of heeft de staatssecretaris nagelaten overleg te
plegen en gewoon zelf bedacht wat de beste oplossing is?
Kan hij aangeven hoe de NVWA komend jaar de handhaving
zal vormgeven? Verschuift het accent straks van de controle
op verkoop aan minderjarigen naar het tellen van pakjes?
Als dat het geval is, deelt de staatssecretaris dan de opvatting van de VVD dat dit de verkeerde prioriteit is? Als je wilt
voorkomen dat jongeren aan sigaretten komen, is het
handhaven van het verbod op de verkoop aan minderjarigen
effectiever dan het tellen van de voorraden. Ik zou graag
zien dat de staatssecretaris het uitgangspunt van de VVD
onderschrijft dat verkoop aan minderjarigen effectief moet
worden bestreden. Dat bereiken we niet door nieuwe regels
te verzinnen, zeker niet omdat we in de wet de zware
sanctie van het verkoopverbod hebben opgenomen. Door
ondernemers die de fout in gaan een verbod op te leggen,
geef je aan alle ondernemers die tabak verkopen een helder
signaal af: verkoop aan minderjarigen is in Nederland niet
toegestaan. Ingewikkelder dan dat is het niet.
Mevrouw Volp (PvdA):
Dit klonk heel hoopvol. De heer Ziengs wil met name de
verkoop aan minderjarigen als speerpunt hebben in het
kader van de vraag hoe ondernemers omgaan met de verkoop van dit product. Is de heer Ziengs het met mij eens
dat het voor de handhaving het effectiefst zou zijn als je het
aantal verkooppunten verder verkleint? Misschien moet je
je daarbij met name richten op tabaksspeciaalzaken, zoals
ook is geformuleerd in deze wetswijziging.
De heer Ziengs (VVD):
Het gekke is dat nooit is aangetoond dat als je minder verkooppunten creëert, dat er dan ook minder tabak wordt
verkocht. Mevrouw Volp doelt op de vraag of het makkelijker te controleren is. De NVWA gaat al op bezoek bij die
zaken — dat staat ook in de stukken van de staatssecretaris
— en moet al controles uitvoeren. Het aantal verkooppunten
verminderen draagt niet direct bij aan de verkoop van
minder tabak. Dat is nooit vastgesteld. Om die reden pleiten
wij er ook niet direct voor om het aantal verkooppunten te
verminderen. Maar we willen wel dat er gezorgd wordt voor
goede handhaving.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ik had het met name over de verkoop aan minderjarigen.
Laten we wel wezen: de capaciteit van de NVWA is niet
onuitputtelijk. De vraag van de heer Ziengs over de three
strikes you're out is ook exact de reden waarom ik dat vraag,
namelijk: hoe vaak gebeurt dit nou daadwerkelijk in de
praktijk? Nogmaals mijn vraag: zouden minder verkooppun-

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

ten ertoe kunnen leiden dat daar ook de verkoop aan minderjarigen beter gecontroleerd kan worden?
De heer Ziengs (VVD):
Als je minder verkooppunten hebt, dan is er uiteraard ook
minder controle nodig. Maar daarnaast is het de vrijheid
van de ondernemer om een bedrijf te beginnen en een
dergelijk product te gaan verkopen. Ik zou die vrijheid in
ieder geval niet willen inperken.
De heer Van Gerven (SP):
De heer Ziengs zegt dat er geen verband is tussen het aantal
verkooppunten en het gebruik van tabak. Hij zegt dat dit
niet is aangetoond. Volgens mij is daar wel een verband.
Maar laat ik de vraag eens als volgt stellen. Als er rond een
middelbare school heel veel tabakszaken zijn, is de kans
dat men daarnaartoe gaat dan groter, kleiner of hetzelfde?
De heer Ziengs (VVD):
Dat is een "als-dit of als-dat"-vraag. Dan krijg je dezelfde
discussie als: wanneer je een cafetaria in de buurt hebt,
gaat men dan vaker naar het cafetaria? Volgens mij hebben
wij met het schoolpleinverbod al geregeld dat daar niet
gerookt gaat worden. Volgens mij hebben scholen over het
algemeen ook regels dat je het schoolplein niet mag verlaten. Ik zie dus het verband niet direct.
De heer Van Gerven (SP):
Er is wel heel duidelijk een verband. Hoe groter het aanbod,
hoe groter de kans dat daarvan gebruik wordt gemaakt. Dat
is een economische wetmatigheid. McDonald's, om maar
even een klein bochtje te maken, heeft als uitgangspunt:
overal een McDonald's op loopafstand. Dat is niet voor
niets, want hoe dichter bij, hoe meer er verkocht wordt. Het
geldt voor eetwaren, maar is het niet aannemelijk dat hetzelfde ook geldt voor tabaksproducten? Eens temeer daar
tabaksproducten buitengewoon verslavend zijn.
De heer Ziengs (VVD):
Ik denk dat je zo'n economisch principe op verschillende
manieren kunt uitleggen. Als McDonald's als policy heeft
om binnen loopafstand bereikt te kunnen worden, zodat je
daar een hamburger kunt gaan eten, zul je dat ongetwijfeld
gaan doen. Maar dat wil niet zeggen dat er meer hamburgers worden gegeten, want waarschijnlijk zal er dan ergens
anders een bal gehakt minder worden gegeten. Je blijft
dezelfde hoeveelheid eten, maar het gaat erom, naar welke
zaak je gaat. Volgens mij is dat de policy van de vestiging
van een zaak. Het een kan dus volledig losstaan van het
ander, zo verzeker ik de heer Van Gerven.
De voorzitter:
Uw laatste punt.
De heer Ziengs (VVD):
Ja. Mijn laatste punt betreft het zojuist ingediende amendement van mijn collega's Volp en Dik-Faber. Dit ziet op het
invoeren van een display ban voor supermarkten. Ik vraag
aan de staatssecretaris: moet dit niet via een wetgevingstra-

19 januari 2017
TK 42

42-16-7

ject worden geregeld, zodat de Raad van State om advies
kan worden gevraagd en ook het veld kan worden geconsulteerd? Uit eerdere berichtgeving blijkt dat de staatssecretaris wetgeving voorbereidt om dit breder te trekken,
waarbij ook speciaalzaken en tankstations worden meegenomen. Ik heb zojuist aan mevrouw Volp gevraagd hoe zij
het amendement ziet, maar de speciaalzaken en tankstations
waren nog maar kort in gesprek in het ministerie. Zij worden
er nu eigenlijk een beetje ingerommeld. De wijze waarop
met deze branches is omgegaan, verdient wat ons betreft
niet de schoonheidsprijs. Zo ga je niet met die kleine
ondernemers om. Is de staatssecretaris bereid om een uitzondering te maken voor die genoemde speciaalzaken en
tankstations?

Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Het CDA is voorstander van een breed tabaksontmoedigingsbeleid. Roken is verslavend en ziekmakend, niet
zelden ernstig. Afgelopen jaren zijn er goede stappen gezet
om ervoor te zorgen dat minderen jongeren gaan roken.
Goede kans dat dit het laatste wetsvoorstel van deze
staatssecretaris op dit gebied is dat we behandelen. Dat is
een goed moment om hem te complimenteren met de inzet
die hij op het gebied van het tabaksontmoedigingsbeleid
heeft laten zien. Dat neemt niet weg dat er wat het CDA
betreft nog veel meer te doen is, maar daar zullen we volgende maand tijdens het geplande algemeen overleg over
het tabaksbeleid verder over praten.
Het wetsvoorstel waar we vandaag over spreken, regelt dat
elektronische dampwaar zonder nicotine ook onder de
Tabaks- en rookwarenwet wordt gebracht. Daarmee wordt
voor bijvoorbeeld elektronische sigaretten zonder nicotine
de minimumleeftijdsgrens op 18 jaar gezet, worden regels
rond reclame en sponsoring aangescherpt en komen er
eisen voor de verpakkingen. Het CDA steunt dit wetsvoorstel, omdat uit onderzoek blijkt dat deze producten net zo
schadelijk zijn voor de gezondheid als gewone elektronische
sigaretten.
Ik heb wel nog enkele vragen aan de staatssecretaris. In de
nota van wijziging wordt het mogelijk gemaakt om regels
te stellen met betrekking tot de verkoop via internet van de
producten waar we het vandaag over hebben. Daarbij geeft
de staatssecretaris aan dat het in de rede ligt om bij de
binnenlandse verkoop op afstand gebruik te maken van
een leeftijdsverificatiesysteem. Wat bedoelt hij er nu mee
dat het "in de rede ligt" om dit te regelen? Ik neem aan dat
het met dit wetsvoorstel, met deze nota van wijziging
gewoon geregeld wordt. Deze verificatiesystemen zijn
vormvrij. Heeft de staatssecretaris inzicht in de effectiviteit
van de verschillende leeftijdsverificatiesystemen? Het
nalevingscijfer bij thuisbezorgkanalen is slechts 9,3% volgens het rapport Alcohol- & tabaksverkoop aan jongeren
2016. Is dat bij het gebruik van bepaalde systemen hoger
dan bij andere? Mijn laatste vraag is of de staatssecretaris
kan aangeven op welke wijze er toezicht kan worden
gehouden op de minimumleeftijd bij grensoverschrijdende
verkoop op afstand.
De heer Van Gerven (SP):
Het CDA complimenteerde de staatssecretaris met zijn
voortvarende beleid ten aanzien van tabaksgebruik en pre-

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

ventiebeleid. Vindt het CDA dan ook dat het verkopen op
afstand van tabaksproducten, dus verkoop via internet,
verboden zou moeten worden?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik moet zeggen dat ik vanavond Hanke Bruins Slot vervang.
Zij zit veel dieper in deze materie dan ik. Toen ik in voorbereiding deze complimenten aan de staatssecretaris las,
dacht ik bij mezelf: dat is mij eigenlijk zelden gebeurd. Maar
goed, het kan verkeren. Die woorden kennen we allemaal.
Waar het gaat om de vraag of het verboden moet worden,
denk ik dat ik nu even aan de veilige kant ga zitten en zeg
dat ik dat even voor u nazoek. Ik denk dat er wat problemen
mee zijn, want ik heb hier vragen gesteld over een leeftijdsverificatiesysteem. Dat geeft volgens mij al aan dat het niet
meteen tot een verbod kan komen. Het zo zomaar kunnen
zijn dat als ik Hanke morgen spreek en haar vraag hoe dit
nu eigenlijk precies zit, zij "ja" of "ja, mits" zegt. Ik weet het
eigenlijk niet precies. Daar komt het feitelijk op neer.
De heer Van Gerven (SP):
Ik moet constateren dat ik me vergist heb. Ik dacht namelijk
altijd dat de vrouw …
Mevrouw Keijzer (CDA):
Komt er nu nu een compliment aan? Dat is een beetje
moeilijk hè, voor een SP'er?
De heer Van Gerven (SP):
Dat moet u nog maar even afwachten. Ik bouw de spanning
op. Ik heb altijd gedacht dat de vrouw die voor mij staat bij
het CDA de broek aan had op het terrein van de gezondheidszorg, maar ik begrijp toch dat dat mevrouw Bruins
Slot is waar het gaat om de appreciatie richting de staatssecretaris. Maar goed, dit even als inleiding.
De voorzitter:
Had u een vraag?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Afgelopen dinsdag zei ik al: geintje, mijnheer Sonnenberg.
Maar op de een of andere manier werkt dat bij de SP niet.
O, sorry, u bent ook van de SP, voorzitter!
De voorzitter:
Ik zou maar oppassen!
De heer Van Gerven (SP):
Dat "geintje, Sonnema" werd door meerderen moeilijk
opgepakt.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Sonnenberg, hè.
De heer Van Gerven (SP):
Sonnenberg was het, ja.

19 januari 2017
TK 42

42-16-8

De voorzitter:
Ik stel voor dat de heer Van Gerven een vraag stelt.
De heer Van Gerven (SP):
Ik begrijp dat het CDA dus ruimte laat om eventueel toch
voor een verbod te zijn, laat ik zo maar samenvatten. We
gaan het debat ook met de staatssecretaris nog voeren. In
België is het bij wet ingevoerd. Ik stel dus voor om dat
goede voorbeeld te volgen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik begon met te zeggen dat wij een voorstander zijn van
een breed tabaksontmoedigingsbeleid. De afgelopen jaren
zetten wij — niet alleen wij hier in Nederland, maar ook
internationaal — steeds weer stappen naar steeds meer
ontmoediging en zeggen we steeds meer: jongens, dit kan
gewoon niet, dit moet je verbieden. Het zou dus best kunnen
dat het uiteindelijke antwoord op de vraag van de heer Van
Gerven "ja" is of op een gegeven moment "ja" wordt. Het
CDA heeft wel altijd oog gehad voor de kleine ondernemers,
die anders gewoon over de kop gaan. We proberen op dat
punt elke keer weer het midden te vinden. Ikzelf heb weleens gezegd dat we uiteindelijk naar plain packaging toe
moeten, oftewel gewoon van die ontzettend saaie, grijze
pakjes. Maar ik weet ook dat er redenen waren om dat toch
nog niet te doen toen er de vorige keer hierover werd
gediscussieerd in het kader van een Europese richtlijn. Zo
probeer je elke keer weer een stap te zetten in de richting
van een beleid dat steeds meer mensen ontmoedigt om te
roken en dat in ieder geval de jeugd ontmoedigt. Het
schrijnendste vind ik namelijk dat er nog steeds elke dag
weer jonge mensen beginnen met roken, om allerlei foute
redenen. Maar goed, zo gaat dat dan.
De heer Ziengs (VVD):
Ik hoorde mevrouw Keijzer net al zeggen dat ze opkomt
voor de kleine ondernemer. In mijn inbreng heb ik nadrukkelijk aandacht gevraagd voor de tankstations en de
tabaksspeciaalzaken. Kan ik op de steun van het CDA rekenen voor een vrijwaring voor dat type bedrijven als het gaat
om de nadere eisen die er kennelijk gesteld worden, ook
voor de display ban?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Er ligt nu een amendement voor. Dat heb ik net gezien. Ik
heb net in een interruptie gevraagd wat hier uiteindelijk de
bedoeling van is. Wil je het meteen in werking laten treden?
Hoe worden de voorwaarden die gaan gelden uiteindelijk
geformuleerd? Ik denk dat we op dat moment het debat
moeten voeren. Een display ban op zichzelf is ook weer
zo'n instrument dat gewoon kan helpen. Als ik in een
supermarkt kom en ik zie het daar bijna naast de Snickers
en de kauwgum liggen, dan denk ik ook: waarom? Maar
ook dit onderwerp moeten we goed met elkaar bediscussiëren op het moment waarop dit amendement wordt aangenomen en de Algemene Maatregel van Bestuur voorligt.
De kleine ondernemer is namelijk absoluut een punt van
aandacht.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

De heer Ziengs (VVD):
In het voorbeeld dat mevrouw Keijzer schetste, waarin het
naast de Snickers ligt, doelt zij specifiek op de supermarkten, maar ik begrijp uit haar antwoord dat ze er wel degelijk
oog heeft voor om misschien een ander regime te laten
gelden voor met name de tankstations en de tabaksspeciaalzaken.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ja. Vanaf het moment dat de Algemene Maatregel van
Bestuur voorligt, moeten we specifiek op dit onderwerp
goed met elkaar bekijken op welke manier we dit gaan
regelen. Dat we uiteindelijk naar een situatie toe moeten
waarin onze jeugd beschermd wordt, daar ben ik van
overtuigd.
Mevrouw Volp (PvdA):
De eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat ik inderdaad de
staatssecretaris een appje stuurde toen er een compliment
uit de mond van mevrouw Keijzer kwam, maar ik begrijp
nu dat dat een overgebracht compliment van mevrouw
Bruins Slot was.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Nee, dat is niet zo. Op dit onderwerp is het verdiend.
Mevrouw Volp (PvdA):
Dan zou ik het zeker koesteren als ik de staatssecretaris
was!
Mevrouw Keijzer (CDA):
Hij kan het in zijn zak steken.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ja, we moeten dit moment even benoemen!
Omdat u uw collega Bruins Slot vervangt, zal ik niet heel
erg ingaan op wat u net zei. Wij, uw collega en ik, hebben
samen een amendement ingediend dat als basis dient voor
het verbieden van die blingblingpakjes. Daarover hebben
we net een VSO gehad. Daarmee hebben we bewust
getracht het zo breed te formuleren dat ook plain packaging
eronder kan vallen. De pakjes met waarschuwingen en met
lelijke plaatjes van wat roken daadwerkelijk met je doet,
zijn in feite nieuwe pakjes. Mag ik hiermee rekenen op de
steun van het CDA om, als dit zo mag worden geïnterpreteerd, sneller over te gaan op plain packaging? Geeft u
daaraan steun?
Mevrouw Keijzer (CDA):
Ik weet van die discussie en ik weet ook dat er toen redenen
waren om het niet meteen in te voeren, dus voel ik me niet
vrij om nu tegen mevrouw Volp van de Partij van de Arbeid
te zeggen: ja, laten we het absoluut op die manier doen.
Daarvoor zit ik onvoldoende in dit dossier. Ik vind het wel
absoluut iets waar we in de toekomst naartoe moeten. Laten
we eerlijk zijn: hoe luguberder de foto's, hoe leuker het
soms is.

19 januari 2017
TK 42

42-16-9

Mevrouw Volp (PvdA):
Misschien is het goed als de staatssecretaris dan aangeeft
hoe groot hij de ruimte acht. We hebben er net kort over
gesproken. Het zou inderdaad een noodzakelijke stap zijn
om met name jonge mensen af te houden van het starten
met roken. We weten dat dit een effectieve maatregel is, in
combinatie met de displayban en minder verkooppunten.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat zijn allemaal onderdelen van een breed ontmoedigingsbeleid. Je zult alleen wel op de juiste momenten daartoe
over moeten gaan, uiteindelijk ter bescherming van onze
kinderen. Ik heb er vijf en ik heb ook een aantal familieleden
die helaas zijn overleden aan de gevolgen van kanker. Ik
hoop dat voor mijn kinderen te voorkomen en uiteraard
ook voor die van een ander.
De voorzitter:
Hartelijk dank. De staatssecretaris heeft gevraagd om een
korte pauze te nemen. Ik schors de vergadering tot 21.45
uur.
De vergadering wordt van 21.27 uur tot 21.45 uur geschorst.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Een aantal leden heeft aangegeven dat de nu
voorliggende wetswijziging een kleine maar belangrijke
stap betreft om het roken verder te ontmoedigen en om
een aantal regels voor tabak, de elektronische sigaret en
de elektronische sigaret zonder nicotine gelijk te trekken.
Ik denk dat het inderdaad om een kleine maar belangrijke
stap gaat.
De heer Van Gerven sprak over het tabaksontmoedigingsbeleid in het algemeen. Volgens mij delen we de ambitie
om het gebruik van tabak verder te ontmoedigen en om
uiteindelijk tot een rookvrije generatie te komen. Onze
ambities zijn dus hetzelfde, maar ik herinner mij ook dat zij
wel een klein beetje uiteenliepen toen het ging om het
rookverbod in de kleine horeca. Toen had ik een wat grotere
ambitie dan de heer Van Gerven. Het is dus goed om elkaar
af en toe scherp te houden en om ervoor te zorgen dat een
en ander in balans blijft. In de afgelopen kabinetsperiode
hebben we zo ongeveer 30 grote en kleine maatregelen
genomen om het roken verder te ontmoedigen. Vanuit de
overheid doen we dus het nodige op dat punt.
Minstens zo belangrijk is de onderliggende socialenormcampagne, de NIX18-campagne. Die voorlichtingscampagne
is niet alleen bedoeld om erop te wijzen dat deze producten
niet aan personen onder de 18 jaar verkocht mogen worden,
maar ook om ouders te wijzen op hun verantwoordelijkheid
om kinderen voor te lichten over alcohol, drugs en dus ook
gewoon sigaretten, die schadelijk en dodelijk zijn. Er rust
een grote verantwoordelijkheid op ouders om hun kinderen
op dat punt letterlijk en figuurlijk op te voeden.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

Het oorspronkelijke wetsvoorstel is met de Kamer besproken toen we spraken over de implementatie van de Europese Tabaksproductenrichtlijn. Die is op 20 mei 2016 in
werking getreden. Vandaag spreken we over het voorstel
om nadere regels vast te stellen voor de e-sigaret zonder
nicotine, ook wel "de shishapen" genoemd, en voor de
kruidenrookproducten. Eigenlijk zei mevrouw Agema het
op een heel simpele manier: we trekken een aantal regels
gelijk waardoor er meer eenduidigheid in de regels komt
en we zowel de shishapen met en zonder nicotine als de
kruidenrookproducten en de kruidenproducten op dezelfde
wijze gaan behandelen. Mevrouw Agema heeft daar overigens al eerder op aangedrongen.
E-sigaretten komen in Nederland steeds vaker voor. In 2013
was 2,5% gebruiker van de e-sigaret. In 2014 was dat 4%
en steeg het percentage dagelijkse e-sigaretgebruikers van
29% naar 44%. Ook jongeren proberen de e-sigaret steeds
vaker uit. Uit eerder onderzoek is gebleken dat 22% van de
scholieren in het middelbaar onderwijs in de leeftijd van
11 tot 16 jaar weleens een e-sigaret heeft geprobeerd. Dat
was zelf op de basisschool het geval voor een 5%. Er is dus
reden genoeg om nadere maatregelen te nemen. Ook de
heer Ziengs wees op de noodzaak om onze jeugd te
beschermen tegen gevaarlijke stoffen. Bij het gebruik komen
stoffen vrij zoals propyleenglycol, glycerol en aldehydes,
die ook voor irritatie aan de luchtwegen kunnen zorgen —
mevrouw Volp wees daar al op — en die risico's op ernstige
ziektes met zich kunnen meebrengen. Dan laat ik de nog
wat gebrekkige inzichten over de verhitting van chemische
vloeistoffen waarvan we de effecten nog niet helemaal
kennen, nog maar in het midden. Ik kom straks nog even
op de onderzoeken die zijn verricht en die in de toekomst
nog zullen worden verricht ten aanzien van de e-sigaretten.
De invoering van de leeftijdsgrens van 18 jaar, het reclameverbod, gezondheidswaarschuwingen op de verpakkingen,
een bijsluiter met gebruiksaanwijzing, veiligheidseisen met
betrekking tot de e-sigaret, het delen van ingrediëntengegevens en het bijhouden van vermoedelijke schadelijke
effecten: dat zijn allemaal maatregelen die al gelden voor
e-sigaretten met nicotine. Met deze regels worden jongeren
nu ook beschermd tegen de verleiding om de e-sigaret
zonder nicotine te gaan proberen. De verstrekking aan jongeren onder de 18 en de promotie van e-sigaretten zonder
nicotine op kermissen zijn met ingang van de wet niet meer
toegestaan. Vergelijkbare maatregelen gelden voor de
kruidenproducten en de kruidenrookproducten.
Het is duidelijk dat ook de tabaksindustrie inderdaad niet
stilzit. Dat is ook gebleken. Er worden nieuwe soorten
tabaksproducten ontwikkeld waarvan wordt beweerd dat
die minder schadelijk zijn dan de traditionele sigaret. In een
eerste reactie op de berichten daarover in de krant heb ik
in antwoord op de vraag "ze zijn toch wat minder gevaarlijk?" gezegd dat ik niet een beetje staatssecretaris van
Volksgezondheid ben, maar dat ik voor de volledige volksgezondheid sta. Het is dus niet zo dat alle regels die op dat
punt gelden, niet zouden moeten gelden voor producten
die een beetje beter zijn. Heat-not-burnproducten bevatten
nog steeds tabak en nicotine, waardoor ze schadelijk blijven
voor de volksgezondheid. Ontmoediging van deze producten is daardoor op zijn plaats. We vinden het belangrijk dat
jongeren deze producten niet gaan gebruiken, omdat ze
nog steeds schadelijk zijn voor de gezondheid. Rokers
kunnen nog steeds het beste helemaal stoppen met roken
om gezondheidsschade te voorkomen. Het is inderdaad

19 januari 2017
TK 42

42-16-10

zoals de heer Ziengs zei — mevrouw Volp gaf dat ook aan
— dat e-sigaretten en e-sigaretten zonder nicotine een rol
kunnen spelen bij het van de verslaving afkomen, maar de
heat-not-burnproducten bevatten nog steeds tabak en
nicotine, waardoor de schadelijkheid anders is.

over. Er is een algemeen overleg over tabak en alcohol op
15 februari. Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij in
ieder geval voor 15 februari op dat punt even de stand van
zaken laat weten?

Het RIVM monitort de ontwikkeling van nieuwsoortige
tabaksproducten. Wat betreft de producten die op de
Nederlandse markt worden aangekondigd, heb ik het RIVM
gevraagd nader onderzoek te doen naar de gebruikersrisico's en de gezondheidsrisico's daarvan.

Staatssecretaris Van Rijn:
Dat zullen we doen.

De heer Van Gerven vroeg wat ik vond van de reclame. Zo
op het eerste oog lijkt mij die strijdig met de regels die voor
reclame voor deze producten zijn gesteld. Ik zal dan ook de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit vragen om zo
nodig handhavend op te treden. Ik wil niet vooruitlopen op
dat oordeel, maar als de heer Van Gerven mij vraagt a prima
vista te reageren, lijkt mij dit een reclame die strijdig is met
de regels die daarvoor zijn gesteld. We zullen de NVWA
vragen om dat nader te onderzoeken en zo nodig tot
handhaving over te gaan.
De heer Van Gerven (SP):
Dat lijkt mij uitstekend. Ik heb begrepen dat er ook vanuit
de samenleving een klacht is gedeponeerd bij de Voedselen Warenautoriteit over deze advertentie. Kunnen wij daar
op zeer korte termijn een reactie op verwachten, zodat dit
zich niet herhaalt? Als het maken van reclame inderdaad
strijdig is met de regels, moet het natuurlijk per direct
stoppen, ook gezien het belang voor de volksgezondheid.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik zeg de heer Van Gerven graag toe dit zo spoedig mogelijk
te zullen doen. We kunnen dat doen in de voortgangsbrief
Handhaving die normaal gesproken in het voorjaar verschijnt, maar als ik eerder informatie heb, zal ik die zeker
eerder aan de Kamer doen toekomen.
De heer Ziengs (VVD):
Toch even ter verduidelijking, want ook ik heb die advertentie nu gezien: ik zie dat een ondernemer dit heeft gedaan.
Dat lijkt me vrij simpel, want volgens mij hebben wij daar
een richtlijn voor en hebben wij daar afspraken over
gemaakt. Alleen wordt nu even de suggestie gewekt dat
het door de branche zelf is geregeld, maar volgens mij gaat
het hier echt om een ondernemer die een advertentie heeft
geplaatst. En daar hebben we regels voor opgesteld.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dat klopt. En we hebben de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit om die regels te handhaven waar dat nodig
is. We zullen dat dus aan de NVWA vragen.
De voorzitter:
De heer Van Gerven nog een keer, op een ander punt, neem
ik aan.

Ik kom nu toe aan enkele specifieke vragen. De heer Van
Gerven vroeg of wij weten wie de producenten van e-sigaretten en kruidenrookwaren zijn en of daar tabaksfabrikanten tussen zitten. De Voedsel- en Warenautoriteit voert het
toezicht uit op producenten, importeurs en verkopers van
e-sigaretten en kruidenrookproducten. De Voedsel- en
Warenautoriteit houdt een registratie bij in de inspectiedatabase, waarin ook de inspectiegegevens zelf worden
ingevoerd. Of daar tabaksfabrikanten tussen zitten, is ook
bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit bekend.
Die gegevens worden in 2017 gepubliceerd op de website
van het RIVM.
Ik denk dat ik in mijn inleiding al voldoende ben ingegaan
op de vraag van de heer Van Gerven over wat wij doen om
te voorkomen dat jongeren e-sigaretten gaan gebruiken.
Deze maatregelen, maar ook in zijn algemeenheid — ik kom
daar straks nog even op terug — zijn de regels die gelden
voor de kruidenrookproducten en ook de e-sigaretten, met
name bedoeld om het roken van deze producten door jongeren te ontmoedigen.
De heer Van Gerven heeft ook een paar vragen gesteld over
de NVWA en de afhankelijkheid van retributies. Ik denk dat
het goed is om erop te wijzen dat retributies worden betaald
over de wettelijke controletaken, maar niet over de handhavingstaken van de NVWA. De NVWA is ten aanzien van de
handhaving dus niet afhankelijk van die retributiegelden.
Overigens volg ik uiteraard de ontwikkeling van die handhaving en houden we met elkaar in de gaten of er voldoende handhavingscapaciteit is en blijft. Alle producenten
die in Nederland tabaksproducten en e-sigaretten op de
markt brengen, dienen in 2017 retributies te betalen. Dat
treedt dus vanaf 2017 in werking. Begin 2017 worden de
rekeningen verstuurd. Ik heb daarom nog geen bedragen.
In het komende jaar zullen we die, aan de hand van de
ingediende facturen en de opbrengsten, aan de Kamer
kunnen rapporteren in de jaarlijkse voortgangsbrieven over
de handhaving.
De heer Van Gerven (SP):
Het gaat voornamelijk over het toestaan van producten en
de controle daarop. Kan de staatssecretaris niet bij benadering aangeven aan wat voor bedragen we moeten denken?
Als de NVWA in hoge mate afhankelijk zou zijn van dat soort
middelen, kan dat toch invloed hebben op de onafhankelijkheid van ons toezichtorgaan.

De heer Van Gerven (SP):
Nee, nog op hetzelfde punt. Ik wil het nog even hebben
over het tijdpad. Ik had het daar net met mevrouw Volp

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb uiteraard geen enkele aanleiding om te veronderstellen dat er enige invloed is of zal zijn. De onafhankelijkheid
van de NVWA mag natuurlijk nooit in het geding komen.
Daarom slaan de retributies op de wettelijke taak en niet
op de handhavingstaken. Misschien is het goed om de
Kamer in de voortgangsbrief over de handhaving, waarvan

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-11

ik al heb toegezegd die in het voorjaar te sturen, te informeren hoe het daarmee zit. Zo weet de Kamer ook beter hoe
het met die bedragen zit.
De specifieke vraag over de accijnzen betreft een bredere
discussie: werken accijnzen, in hoeverre kunnen we daarover nationaal besluiten en in hoeverre internationaal? Ik
wil die discussie graag voeren in de bredere context van
alle maatregelen die we kunnen overwegen. Ik denk dat het
niet goed is om heel specifiek voor de accijnzen op een
specifiek product standpunten in te nemen die het totale
accijnsbeleid raken. Dat vereist bredere afwegingen, die
we ook in het kader van de algemene ontwikkeling van het
ontmoedigingsbeleid met elkaar zouden moeten voeren.
De heer Van Gerven heeft gevraagd naar de actuele verkoopcijfers. Vanaf 20 mei 2016 geldt daarvoor een rapportageverplichting. Die gegevens hebben we nu nog niet allemaal
bij elkaar opgeteld. Volgend jaar krijgen we inzicht in de
marktgegevens. Dit houdt in dat ik die zal meenemen in de
jaarlijkse rapportage over de voortgang van het tabaksbeleid
die we aan de Kamer doen toekomen.
Over de reclameregels voor de heatstick heb ik het nodige
opgemerkt.
Een specifiek punt in het debat was een algeheel verbod
op verkoop. Als we met elkaar besluiten tot wetgeving dat
dergelijke producten niet verkocht mogen worden aan
personen onder de 18 jaar, maar wel aan personen ouder
dan 18 jaar, is het raar om onderscheid te maken tussen de
verschillende vormen van verkoop. Dat zou ook merkwaardig zijn wanneer het gaat om de rechtsgelijkheid, ook
wanneer het gaat om de legale verkoop. Dit houdt in dat
we wel specifieke vragen over de controle hebben. De
controle op internetverkoop zal ingewikkelder zijn dan
wanneer je dat met een simpele identiteitsverklaring of het
identiteitsbewijs zou kunnen vragen. Het is lastig omdat de
onlineverkoop specifieke vragen opwerpt. Ik wijs erop dat
als we ook de grensoverschrijdende onlineverkoop willen
verbieden, dit nog niet betekent dat alle andere landen
dezelfde eisen stellen. We bekijken daarom in Europa of
we de regels ten aanzien van de handhaving bij grensoverschrijdende onlineverkoop verder kunnen harmoniseren.
Nu beperken we ons tot de voorschriften ten aanzien van
de binnenlandse verkoop.
De heer Van Gerven stelde vragen over de eisen aan de
registratiesystemen. Er worden geen technische eisen
gesteld aan de registratie, maar voor de NVWA moet het
betrouwbaar, veilig en controleerbaar zijn. Als de NVWA
twijfels zou hebben aan de betrouwbaarheid van de registratie en daar signalen over zijn, kan de NVWA de gegevens opvragen. Zij zal dat doen als er op grond van de
handhavingscijfers of van andere signalen aanleiding is om
die op te vragen. De NVWA oefent daarop risicogericht
toezicht uit.
De heer Van Gerven (SP):
Ik kom nog even terug op het vorige punt: de verkoop via
internet. Klopt het dat het in België wettelijk geregeld is dat
de verkoop en aankoop van tabaksproducten en soortgelijke
producten op afstand is verboden?

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

Staatssecretaris Van Rijn:
Ik heb dat signaal in deze bewoordingen niet, maar als de
heer Van Gerven dat wel heeft, zal ik dat zeker bij de Belgische collega's nagaan.
De heer Van Gerven (SP):
Ik vraag daarnaar omdat ik heb begrepen dat in onze eigen
wetgeving, namelijk in de Tabakswet, de mogelijkheid is
opgenomen om bij AMvB een verbod op verkoop op afstand
in te voeren. Ik citeer artikel 13 van hoofdstuk 2 van het
Koninklijk Besluit, zoals gepubliceerd in het Belgisch
Staatsblad van 3 maart 2016. Ik heb begrepen dat het dit
jaar in zou gaan. Is de staatssecretaris bereid om daar verder onderzoek naar te doen? Als wij de verkoopmogelijkheden beperken, kan dat positief uitpakken voor het tabaksgebruik. Daar kan iedereen zich wel iets bij voorstellen,
behalve de heer Ziengs, heb ik begrepen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ongetwijfeld. De Europese richtlijnen bieden een keuzemogelijkheid om dat te verbieden. Dat is een keuze die elk land
moet maken. Toen wij hier het debat hadden over de regels
die we gaan stellen, hebben we wel gezegd: als het logisch
is om de verkoop onder 18 jaar te verbieden, geldt dat zowel
voor de normale verkoop als voor onlineverkoop. Het zou
weer een hele discussie vergen als je verder wilt gaan met
wetgeving inzake internetverkoop. Welke reden zit daar dan
achter, anders dan dat je internetverkoop extra wilt belemmeren ten opzichte van andere ondernemingsvormen? Dat
vereist weer een afweging die we in deze Kamer nog niet
hebben gehad. Het is goed om te bekijken wat het voorstel
van België precies inhoudt en wat de effecten daarvan zijn.
Dat kunnen we meenemen bij de periodieke evaluatie. We
praten jaarlijks over de voortgang van het tabaksbeleid.
Dan zullen we apart aandacht besteden aan de resultaten
die België voornemens is te bereiken en bekijken of deze
daadwerkelijk worden bereikt.
De voorzitter:
Ik denk dat mevrouw Dik-Faber het stokje wil overnemen,
want we doen interrupties vanavond in tweeën.
De heer Van Gerven (SP):
Goed, dan kom ik daar in tweede termijn op terug.
De voorzitter:
Prima.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik heb een vraag over de opmerking van de staatssecretaris
over de NVWA en het risicogestuurd toezicht. Ik kan mij
voorstellen dat verslavende producten die op de markt
komen, worden gemeld en worden onderzocht door de
NVWA, die bekijkt in hoeverre er risico's zijn voor de
volksgezondheid. Volgens mij is dat wat anders dan risicogestuurd toezicht, maar misschien heb ik het helemaal
verkeerd begrepen. Ik wil hierop graag een nadere toelichting van de staatssecretaris. Een concreet voorbeeld is de
heatstick, die zes maanden voor de introductie aangemeld
had moeten worden bij de NVWA. Wat gebeurt er dan? Is

19 januari 2017
TK 42

42-16-12

die aanmelding gebeurd? Wordt zo'n product helemaal
onderzocht? Wordt er dan een besluit genomen om het al
of niet toe te laten tot de Nederlandse markt? Zo zou het
volgens mij moeten.
Staatssecretaris Van Rijn:
Twee zaken. Er moet gemeld worden, en dat is gebeurd,
maar er geldt in Nederland geen goedkeuringsprocedure.
Daar zijn goede redenen voor. Je kunt daarvoor kiezen,
maar dat hebben wij destijds niet gedaan, in overleg met
de Kamer. Waarom? Als je een product goedkeurt, zou het
kunnen voorkomen dat je onbedoeld een product goedkeurt
waar ook schadelijke producten in zitten. Stel dat er een
product op de markt komt met tabak, en daar zitten schadelijke stoffen in, op welke gronden zou je dat product dan
wel of niet willen goedkeuren?
Nieuwe producten worden aangemeld bij het RIVM, zodat
er onderzoek kan plaatsvinden. Dat heeft ook hier plaatsgevonden. Die gegevens moeten we overigens nog krijgen.
Die kunnen aanleiding zijn voor nader onderzoek naar de
schadelijke producten en dat kan weer leiden tot maatregelen. Ik zou terughoudend zijn met een goedkeuringsprocedure voor producten waarbij je er later achter komt dat er
toch schadelijke effecten zijn die je bij de goedkeuring niet
hebt kunnen voorzien. Die aanmelding is er wel, dus er is
wel kennis aanwezig dat die producten er komen. Dan kun
je weten wat erin zit en dan kan daarnaar nader onderzoek
worden verricht.
Mevrouw Dik-Faber (ChristenUnie):
Ik hoor wat de staatssecretaris zegt, maar naar mijn gevoel
rammelt deze procedure aan alle kanten. Ik begrijp van de
staatssecretaris dat het RIVM nog onderzoek doet naar de
stoffen in de heatstick. Tegelijkertijd zijn er claims van Philip
Morris dat de heatstick 90% minder schadelijk is en wordt
er al volop reclame gemaakt, zoals de heer Van Gerven
heeft laten zien. Ik krijg er een heel ongemakkelijk gevoel
bij, omdat er toch producten aangeprezen worden die nog
in onderzoek zijn. Er worden producten op de markt toegelaten waarvan we allemaal weten dat we die niet meer
willen en dat je daarmee zou moeten stoppen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Laten wij een onderscheid maken tussen een paar dingen
die wij hier hebben besproken. 1. Er zijn regels voor
reclame. De heer Ziengs heeft daar ook op gewezen. Als
die regels worden overtreden, moet daarop worden
gehandhaafd. We zullen ook bekijken hoe het zit met de
reclame die net is genoemd. 2. In Nederland kennen we
een aanmeldprocedure en geen goedkeuringsprocedure.
Die hebben wij niet omdat je geen door de Staat goedgekeurde producten wilt waarvan later blijkt dat er toch veel
schadelijke stoffen in zitten. Neem de e-sigaret. Oorspronkelijk was het idee dat daarin geen schadelijke stoffen zitten,
dat die veel beter was en niet tot schade zou leiden. Uit
nader onderzoek blijkt echter dat zich bij het roken van esigaretten onder bepaalde omstandigheden toch schadelijke
stoffen kunnen ontwikkelen. Als je dan een goedkeuringsprocedure hebt, kom je later in de knoop omdat je op grond
van onderzoek nadere maatregelen wilt nemen. Het systeem
dat we in Nederland hebben is als volgt: we hebben reclameregels, we hebben geen verkoopregels en we hebben

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

de aanmeldprocedure zodat je weet welke producten er op
de markt komen. Het RIVM heeft dus de mogelijkheid om
die producten te onderzoeken en om vervolgens maatregelen te nemen. Dat zijn we bijvoorbeeld nu aan het doen;
dat heeft tot dit wetsvoorstel inzake de elektronische sigaretten geleid.
Mevrouw Dik-Faber heeft nog een aantal aanvullende en
specifieke vragen gesteld. Ik zei net al dat het RIVM inderdaad de informatie over heatsticks heeft ontvangen. Het
RIVM doet daar dus onderzoek naar. Wij verwachten dat
onderzoeksrapport in 2017 te kunnen krijgen. Uiteraard zal
de Kamer daarover worden geïnformeerd.
Mevrouw Dik-Faber vroeg of voor de heatsticks dezelfde
regels gelden als voor de andere producten. Ja. Heatsticks
bevatten tabak. Daarom gelden daarvoor dezelfde reclameregels als voor alle andere tabaksproducten. Dat leidt ook
tot de opmerking die ik op dat punt heb gemaakt.
Er is een specifieke vraag gesteld over de schoolpleinen.
Wat is de stand van zaken? Uit recente cijfers blijkt dat
ongeveer 78% van de scholen in het primair onderwijs en
53% van de scholen in het voortgezet onderwijs rookvrije
schoolpleinen hebben. De achterblijvers zitten bij het mbo.
In eerder debatten heb ik aangegeven dat we daarop nadere
maatregelen aan het nemen zijn.
Ik ga in op de vragen van mevrouw Volp. Ik neem daarbij
alvast een paar vragen van de heer Ziengs mee. Mevrouw
Volp heeft gevraagd hoe de "three strikes out"-maatregel
nu eigenlijk werkt. Zoals zij weet, moet je in twaalf maanden
drie keer een overtreding hebben begaan om in aanmerking
te komen voor de "three strikes out"-maatregel. In het kader
van deze maatregel is de verkoop van tabaksproducten in
totaal zeven keer stilgelegd. Bij één bedrijf is de verkoop
twee keer stilgelegd. Alle bedrijven hielden zich tijdens de
stillegging aan de opgelegde periode. Het is misschien goed
om erop te wijzen dat in de voortgangsbrief handhaving,
die wij elk jaar zullen ontvangen en die wij ook dit voorjaar
zullen krijgen, uitgebreid wordt ingegaan op alle andere
handhavingscijfers, het aantal verrichte inspecties en de
maatregelen die genomen zijn, maar ook op deze "three
strikes out"-maatregel. Overigens zal de NVWA bij recidivisten intensiever controleren. Dat leidt er ook toe dat soms
meer maatregelen worden genomen.
Mevrouw Volp vroeg of er voldoende capaciteit is om controles uit te voeren. Op dit moment is die er wel, maar dat
neemt niet weg dat wij dit heel actief zullen moeten volgen.
Door de maatregelen in dit wetsvoorstel wordt het toezicht
overigens wat eenvoudiger. Doordat wij geen onderscheid
maken tussen de e-sigaret met en zonder nicotine worden
zij op dezelfde locaties geproduceerd, verkocht of gebruikt
en kan de onderzoekscapaciteit efficiënter worden ingezet.
Jaarlijks bekijken we samen met het RIVM en de NVWA of
er voldoende middelen beschikbaar zijn. Indien nodig,
moeten wij de begroting daarop aanpassen. Dat zullen we
elk jaar samen blijven volgen. Er is nu nog geen aanleiding
tot extra maatregelen, maar zoals gezegd, zullen wij dat in
de gaten moeten blijven houden.
Mevrouw Volp (PvdA):
Zeven keer. Aan de ene kant kan dat natuurlijk betekenen
dat er ontzettend goed wordt nageleefd, maar wat vindt de

19 januari 2017
TK 42

42-16-13

staatssecretaris zelf? Wat is zijn indruk van dat getal van
zeven? Gaat het daarbij ook om de plekken waar een
intensievere controle, een tweede en derde controle,
plaatsvindt? Kan de staatssecretaris iets zeggen over de
mate waarin er dan beter wordt nageleefd? Aan de andere
kant kan het de indruk wekken dat de kans dat je in twaalf
maanden drie keer wordt gepakt, minimaal is.
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar kan ik over speculeren, maar het lijkt mij goed om die
discussie met elkaar te voeren aan de hand van de totale
handhavingscijfers van de NVWA. Die krijgen we in het
voorjaar. Dan kunnen we zien hoeveel controles er zijn uitgevoerd en hoeveel maatregelen er zijn genomen en
bepalen tot welk oordeel dat precies leidt.
Er hebben in de periode van januari tot oktober 2016 3.517
risicogerichte inspecties plaatsgevonden. Bij 16.800 horecabedrijven is het naleven van het rookverbod meegenomen
in het kader van inspecties van de voedselveiligheid; dat
wordt daarbij dan meteen meegenomen. Ik heb dus niet
de indruk dat er weinig wordt gekeken. Laten we aan de
hand van de handhavingscijfers die we in het voorjaar zullen
krijgen, bekijken wat we ervan vinden en wat ons nadere
oordeel daarover is. Ik wil niet speculeren over de vraag of
dit veel of weinig is.
Mevrouw Volp (PvdA):
Krijgen we bij die cijfers een duiding van het kabinet, zodat
we daarover kunnen praten, of is het de bedoeling dat we
vrij over de cijfers gaan praten? Die duiding is van belang
met het oog op de extra capaciteit die we eventueel zouden
willen en het effect daarvan. Het uiteindelijke effect moet
natuurlijk zijn dat iedere ondernemer en verkoper zich houdt
aan de afspraken die we met elkaar maken.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu ik van tevoren weet dat mevrouw Volp die vraag zal
stellen na ontvangst van de brief, zal ik dit punt erbij
betrekken.
Kunnen we de e-sigaret meenemen in een Dylan Haegensachtige campagne? Ik ben aan het bekijken hoe we de
informatie over de shishapen en de e-sigaret in de preventieactiviteiten kunnen verwerken. Het is goed om te bezien
om welke doelgroep het precies gaat. Ik heb inderdaad
gemerkt dat de inzet van jongeren als Dylan Haegens zeer
positief kan uitpakken voor het bereik. Dat zullen we dus
ook doen bij de ontwikkeling van een specifieke jongerenwebsite, misschien met video's. Ik wil bekijken hoe we dit
met de bestaande campagnes kunnen vervlechten.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ik zal het kort houden, maar ik wil graag weten of ik het
antwoord van de staatssecretaris goed begrepen heb. Komt
er dus een aparte campagne voor deze aanvulling, deze
wetswijziging, waarin het ook gaat over zeer populaire
producten als shishapennen, waarvan we weten dat ze ook
op basisscholen worden gebruikt door kinderen? Wordt
specifiek daarop een extra campagne gericht? Ik denk
namelijk dat dat noodzakelijk is.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

Staatssecretaris Van Rijn:
We kunnen het ook meenemen in de campagnes die
sowieso al zijn voorzien. Die moeten we aanvullen met de
nadere maatregelen die we nu nemen. Ik zal bekijken of er
een aparte campagne komt of dat we dit juist moeten
meenemen in de bestaande, succesvolle campagnes. We
moeten gewoon naar de effectiviteit van die campagnes
kijken.
Mevrouw Volp (PvdA):
Laten we inderdaad heel specifiek bekijken of dit geen
aanvullende campagne behoeft. Er is nog een groep, de
kruidenproducten. We denken met z'n allen dat deze ontzettend onschuldig zijn omdat ze een heel vriendelijk imago
hebben. Komt er nog een campagne voor gebruikers van
deze producten, dus niet alleen voor jongeren, maar ook
voor gebruikers die 18-plus zijn?
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar geldt hetzelfde voor. We nemen nu een aantal nadere
maatregelen. Daarover zullen we sowieso voorlichting
moeten geven. Het lijkt mij goed om te bekijken hoe dit
wordt vervlochten met de bestaande campagnes of wordt
vormgegeven in aanvulling daarop. We moeten namelijk
iedereen vertellen wat we met elkaar besloten hebben.
Ik kom op de specifieke vraag over de definitie van de
heatsticks. Mevrouw Volp wees erop dat sommige producten er een beetje tussenin zitten. Heatsticks bevatten tabak;
daarom vallen zij onder de definitie van tabaksproducten.
Bij het gebruik van heatsticks is geen sprake van verbranding, maar van verhitting. Daarom is het een rookloos
tabaksproduct, zoals dat dan heet. Daarop zijn overigens
dezelfde regels van toepassing om jongeren te beschermen,
namelijk het reclameverbod en de leeftijdsgrens.
Mevrouw Volp noemde een belangrijk punt. Zij vroeg of
we voldoende aandacht blijven houden voor bewustwording van tabaksproducten en aanverwante producten. Naast
alle campagnes en voorlichting is bewustwording ongelooflijk belangrijk. In de volgende fases van de campagne gaan
we met name na hoe het zit met de kennis van de mensen
in ons land van de gevaren van roken en meeroken. Dat
kennisniveau is eigenlijk nog steeds heel laag. We weten
het allemaal wel, maar informatie over de precieze gevolgen
en de betekenis daarvan kan helpen om de bewustwording
verder te versterken. Daarom hebben we maatregelen op
dat punt genomen, zoals de afschrikwekkende plaatjes en
de socialmediacampagne, die mevrouw Volp zelf ook al
noemde, met banners en video's met de boodschap "wat
je ziet is wat je krijgt". Mevrouw Volp heeft gelijk: naast
gewone voorlichting en voorlichting op scholen is een
algehele bewustwording van de schadelijkheid van het
roken essentieel, zodat kinderen zelf meer gaan nadenken
en meer verantwoordelijkheid nemen en zodat ook ouders
meer verantwoordelijkheid willen en kunnen nemen
tegenover hun kinderen. Dat zal en moet wat mij betreft
een essentieel onderdeel blijven van de campagnes die we
nu en in de toekomst uitvoeren.
Mevrouw Volp vroeg of er actuele informatie is over
onderzoeken naar de gezondheidseffecten van e-sigaretten.
Zoals zij weet, zijn er meerdere onderzoeken uitgevoerd,
het eerste in november 2013. In maart 2015 is er een aan-

19 januari 2017
TK 42

42-16-14

vullend onderzoek naar de risico's gepubliceerd. Een
onderzoek naar de risico's voor omstanders is van juli 2016.
Het RIVM en de NVWA houden de wetenschappelijke ontwikkelingen voortdurend bij en houden mij ook op de
hoogte. Zodra er nadere inzichten zijn op grond van nationaal of internationaal onderzoek, zal ik de Kamer daarover
uitgebreid inlichten.
Er werd gevraagd naar de meetmethode voor teer-, nicotineen koolmonoxidewaarden. Die meetmethode is Europees
vastgesteld. Nederland kan niet afwijken van die Europees
afgesproken normen. Naar aanleiding van de berichten heb
ik in Europa aandacht gevraagd voor het vaststellen van
beter gevalideerde methodes voor het meten van teer-,
nicotine- en koolmonoxidewaarden, want als een beetje de
hand kan worden gelicht met de controles, schieten we er
nog niets mee op. Ik heb de andere landen in Europa er dus
bij nodig en heb het ook al aan de orde gesteld. Ik ben het
er zeer mee eens dat de meetmethodes die we in Europees
verband afspreken, er niet toe moeten leiden dat gesjoemeld kan worden met de onderzoeksresultaten. Dat heb ik
in Europees verband dus aan de orde gesteld. Ik zal de
Kamer op de hoogte stellen van de vorderingen op dat punt.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ik ben blij om dat te horen en denk dat de druk daarop
vanuit Nederland hoog moet zijn. Maar dan nog zitten we
met de situatie waarin door producenten de hand gelicht
wordt met het aanleveren van juiste, te controleren meetwaarden omdat ze sjoemelen met gaatjes. Wordt er, als dit
inderdaad het geval is, in Europees verband ook echt
bekeken op welke wijze de fabrikanten daarvoor aansprakelijk kunnen worden gesteld? We hebben een vergelijkbaar
probleem met auto's. We zijn met z'n allen bezig om de
fabrikanten daarvoor aan te klagen. Als dit ook het geval is
met sigaretten, ben ik van mening dat we eenzelfde beleid
moeten voeren ten aanzien van sjoemelende fabrikanten,
die de hand lichten met de manier waarop we kunnen
meten.
Staatssecretaris Van Rijn:
Een product aanleveren met gaatjes is in dit geval op zich
niet verboden, alleen beïnvloedt dat ook de meting van de
teer-, nicotine- en koolmonoxidewaarden. Vandaar dat je
tot een meetmethode moet komen die dit soort mogelijkheden uitsluit. Dat ben ik zeer met mevrouw Volp eens. Het
is dus een slagje anders. De sjoemelsoftware in auto's was
erop gericht om andere waarden te produceren. Hier worden wel waarden geproduceerd, maar wordt het product
zodanig beïnvloed dat ze niet goed gemeten kunnen worden. Dat betekent dat de meetmethoden moeten worden
aangepast. Dat wordt ook in Europees verband besproken.
Precies om die reden heb ik in Europa gezegd dat we met
elkaar afspraken moeten maken over andere meetmethoden
om dit soort mogelijkheden te voorkomen.

horen of wij de fabrikanten kunnen aanpakken, al dan niet
in Europees verband, op het moment dat zij de metingen
die we met elkaar hebben afgesproken, proberen te beïnvloeden. Het gaat uiteindelijk wel om de gezondheid van
mensen. Roken is überhaupt schadelijk, maar als er met de
meetwaarden gesjoemeld kan worden, dan moeten we de
fabrikanten toch ook kunnen aanpakken?
Staatssecretaris Van Rijn:
In dat geval wel. Ik ben ook zeer bereid om dat in Europa
te bespreken, als mevrouw Volp dat vraagt. Ik wijs er alleen
op dat de zaak iets anders ligt. Er wordt een product aangeleverd. Vervolgens wordt gemeten wat, met een beetje
verkeerde uitdrukking, de uitstootwaarden van dat product
zijn. Nu wordt er een product met gaatjes aangeleverd en
komen er andere meetwaarden uit dan bij een product
zonder gaatjes. We hebben dus een discussie over de vraag
hoe je dat eigenlijk meet. Daarvoor zijn meetmethoden
nodig die ervoor zorgen dat de verschillende productvormen niet te bepalend zijn voor de uitkomsten van de uitstootwaarden. Het ligt dus een slagje anders, maar ik deel
het gevoel van mevrouw Volp. Ik ben ook bereid om te
bekijken of we daar verdere stappen voor kunnen nemen.
De heer Ziengs vroeg of het eigenlijk wel mogelijk is om
zomaar een amendement in te dienen bij een wetsvoorstel.
Ja, dat kan. De Grondwet maakt het mogelijk dat er een
amendement wordt ingediend bij de behandeling van een
wetsvoorstel dat in de Tweede Kamer ter besluitvorming
voorligt. Het is uiteraard aan de Tweede Kamer om dat
amendement al dan niet aan te nemen. Ik zal straks tot een
inhoudelijke beoordeling komen.
De heer Ziengs vroeg of ik bereid was om te bekijken of er
een differentiatie of een uitzondering gemaakt zou moeten
worden voor speciaalzaken en sommige branches. Ik heb
in mijn brief aangekondigd dat er een AMvB komt. Ik heb
daarin ook aangegeven dat ik in dat kader en ook in het
kader van het wetsvoorstel zelf wil bekijken in welke mate
differentiatie nodig is. Ik heb het amendement zo gelezen
dat ook daarin wordt geregeld dat je bij nadere regelgeving
kunt aangeven welke differentiatie en uitzonderingen ten
aanzien van producten en branches gemaakt zouden moeten worden, gelet op de specificiteit van sommige branches.
Ik ga die mogelijkheid in het amendement om dat onderscheid te maken, die dus ook al in het wetsvoorstel zat,
goed bekijken. Dat zeg ik hem toe. Ik zal dus bij de nadere
regelgeving die ofwel op grond van het amendement ofwel
op grond van het bestaande wetsvoorstel nodig is, bekijken
of die differentiatie en dat onderscheid gemaakt zouden
moeten worden.

Mevrouw Volp (PvdA):
Er zit voor mijn gevoel toch iets raars in. Wij gaan dus onze
meetmethoden aanpassen aan de gaatjes prikkende fabrikanten, terwijl ik de gaatjes prikkende fabrikanten wil
straffen voor het feit dat ze de meetmethoden die we met
elkaar hebben afgesproken, proberen te ondermijnen en
eronderuit proberen te komen. Ik wil dus toch nog duidelijk

Er is een specifieke vraag gesteld over het verloop van de
handhaving ten aanzien van de verpakkingen. De NVWA is
natuurlijk zelf verantwoordelijk voor de risico-inschatting
van de overtredingen en moet zelf besluiten welk onderzoek
naar een mogelijke naleving wordt gedaan. Het zijn risicogerichte inspecties. Dat betekent dat de locaties waar de
grootste kans is op een overtreding, de meeste aandacht
zullen krijgen. Ik ben met de heer Ziengs eens dat je bij de
handhaving prioriteit moet geven aan datgene wat natuurlijk
het belangrijkst is: het voorkomen dat jongeren gaan roken.
Je moet ervoor zorgen dat er geen overtredingen worden
gemaakt. Ik heb niet de indruk dat de NVWA op dat punt
de verkeerde prioriteiten stelt. De heer Ziengs gaf een

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-15

voorbeeld. Je gaat geen pakjes tellen als je juist een grotere
trefkans hebt bij de verkoop aan jongeren onder de 18 jaar.
Het is misschien een onderwerp dat we kunnen meenemen
in de brief over de handhaving. Die zullen we in het voorjaar
bespreken.
Er is geen internetconsultatie geweest. Er is op dat punt
bedacht dat dit eigenlijk gaat om het gelijktrekken van regels
ten aanzien van vergelijkbare producten. Om die reden is
gezegd dat er geen aparte consultatie nodig was. Voor de
ministeriële regeling zal wel een internetconsultatie worden
gehouden om ook ondernemers de kans te geven om te
reageren op de uitwerking van het wetsvoorstel, zowel wij
ook met z'n allen kunnen beoordelen welke differentiatie
en uitzonderingen eventueel gemaakt zouden moeten
worden.
Ik bedank mevrouw Agema voor haar steun voor het
wetsvoorstel. Zij heeft er meermalen op gewezen dat de
regelgeving voor kruidenproducten en kruidenrookproducten gelijk moet worden getrokken met die ten aanzien van
de tabaksproducten en de elektronische sigaret. Ik dank
haar voor haar oordeel over dit wetsvoorstel.
Mevrouw Keijzer had een vraag over de cijfers en de effectiviteit van de verificatiesystemen. Die regels gelden pas
vanaf 20 mei 2016. Daar heb ik dus nog geen cijfers over.
Ook hier houdt de NVWA toezicht op. Zij zal mij hierover
informeren. Dat zal uiteraard ook gelden voor de Tweede
Kamer.
Zij heeft nog een specifieke vraag gesteld over het toezicht
op de grensoverschrijdende verkoop. Simpel gezegd is de
regel dat er bij de aflevering door de verstrekker toezicht
moet worden gehouden op de leeftijd. Ik zei net al dat niet
in alle EU-landen al regels gelden ten aanzien van de elektronische sigaret zonder nicotine. Als die regels niet in heel
Europa gelden, is het niet goed mogelijk om die leeftijdsgrens te stellen bij grensoverschrijdende verkoop. De
overleggen vinden wel plaats, maar er moet worden
gewacht op Europese regels.
Mevrouw Keijzer vroeg: wat betekent het dat het "in de rede
ligt" om een leeftijdsverificatiesysteem te hanteren? We
hebben al regels om een leeftijdsverificatie te doen bij
tabaksproducten en nu stellen we die regels gelijk met
regels voor andere producten. Om die reden zijn wij van
mening dat het voor de hand ligt om dezelfde leeftijdsverificatie te gebruiken. Een fabrikant kan er natuurlijk voor
kiezen om voor het ene product een andere leeftijdsverificatie te gebruiken dan voor het andere. Dat kan, maar er
moet een betrouwbare verificatie zijn en het ligt in de rede
om dan hetzelfde te doen als nu voor de tabaksproducten
geldt. Dat is de verklaring voor de zin.
Overigens zou ik de gelegenheid nu niet voorbij willen laten
gaan zonder mevrouw Keijzer uitgebreid te bedanken voor
de complimenten die zij mij geeft bij dit wetsvoorstel. Het
komt niet zo vaak voor en vandaar dat ik ze nog maar eens
herhaal. Het is ook leuk voor de notulen, zullen we dan maar
zeggen.

taling daarvan. Maar ze waren gemeend. Als iets goed is,
moet je dat gewoon zeggen. Dit is gewoon goed gedaan
door deze staatssecretaris. Dan zeg ik dat ook altijd weer,
omdat het tegelijkertijd onderbouwt hoe serieus ik ook ben
als ik vind dat hij iets niet goed doet. Maar dat terzijde.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nu doet u een klein beetje af aan het compliment!
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is ook weer waar. Ik trek de woorden in. Dat kan niet,
want ze zijn inmiddels uitgesproken, maar dan lees je dat
vervolgens ook weer in de Handelingen.
Toch nog even een vraag. Het leeftijdsverificatiesysteem
en de regels daarvoor worden nu wel met dit wetsvoorstel
geregeld?
Staatssecretaris Van Rijn:
Er moet een leeftijdsverificatie zijn, die betrouwbaar is en
waarmee ook gecontroleerd wordt of je niet verkoopt aan
degenen onder 18 jaar. De vorm is natuurlijk vrij, maar er
moet er eentje zijn. Om die reden hebben wij gezegd, dat
het in de rede ligt om dezelfde regel ten aanzien van de
tabaksproducten die we al hebben ook voor de andere
producten te hanteren
Mevrouw Keijzer (CDA):
Dat is helder.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik kom bij het amendement-Volp/Dik-Faber (34470, nr. 9).
Een display ban voorkomt dat jongeren blootstaan aan het
zien van tabaksproducten, waardoor het roken een normaal
gegeven wordt. Dat is ook de reden waarom in het wetsvoorstel zelf al de mogelijkheid zat om een Algemene
Maatregel van Bestuur te maken, waarin — ik herhaal het
maar even — stond dat in ieder geval bij AMvB regels
moeten worden vastgesteld voor de wijze waarop verkooppunten tabaksproducten presenteren. Dat betekent dat ook
met het huidige wetsvoorstel de mogelijkheid bestaat tot
een display ban, of die te regelen of uitzonderingen daarop
te maken, omdat in een AMvB de wijze waarop wordt
gepresenteerd, wordt voorgeschreven. Het amendement
regelt dat er een verbod komt en dat het nader geregeld
moet worden bij AMvB. Dat is een niet onbelangrijk slagje
verder. Het houdt echter dezelfde mogelijkheid in die ook
al in het wetsvoorstel zelf zit. Met de kanttekening dat wij
met elkaar hebben gewisseld dat wij bij de uitwerking
bekijken welke differentiatie nodig is en welk onderscheid
tussen verschillende producten moet worden gemaakt,
gelet op de aard van die producten, heb ik geen bezwaar
tegen het amendement en laat ik het oordeel aan de Kamer.

Mevrouw Keijzer (CDA):
Dan zeg ik altijd tegen mijn kinderen "Don't push your luck",
maar dat is Engels en ik weet even geen Nederlandse ver-

Mevrouw Volp (PvdA):
Ik ben zeer blij met deze appreciatie. Ik maak me echter wel
een beetje zorgen over de aard van de producten, maar
daar komen we nog over te spreken bij de AMvB, die
hopelijk zo snel mogelijk onze kant uit komt. Laat er over
de aard van de producten namelijk geen misverstand

Tweede Kamer

19 januari 2017
TK 42

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

42-16-16

bestaan, want dat is juist waarover we vandaag met deze
wijziging spreken. Die gelijkstelling geldt wat ons betreft
ook voor de display ban. Waar het ons om gaat, is dat het
verbod er nu is en dat wij inderdaad bij AMvB willen kijken
naar welke uitzonderingen er zijn voor eventuele verkooppunten. Dan gaat het niet over de aard van het product. Ik
zou graag even zeker willen weten dat we dat goed begrepen hebben.
Staatssecretaris Van Rijn:
Mevrouw Volp heeft gelijk. Het is een iets te lichtvoetige
formulering om over de aard van het product te spreken.
Ik kijk naar de verschillende verkooppunten maar ook, zoals
de heer Ziengs aangaf, naar de vraag of er gedifferentieerd
zou moeten worden ten aanzien van de invoeringstermijn.
Dat heeft misschien te maken met de fase waarin de brancheorganisatie of de ondernemers staan. De heer Ziengs
heeft daar voorbeelden bij genoemd. Als we daar met elkaar
enige ruimte houden voor de uitwerking, handhaaf ik mijn
oordeel over het amendement.
Mevrouw Volp (PvdA):
Ik dank de staatssecretaris voor deze verheldering. Ik denk
dat inderdaad de invoeringstermijn zo kort mogelijk moet
zijn, met name daar waar kinderen in aanraking komen. Dat
was ook het doel van mevrouw Dik-Faber en mij en daar
moeten we zo snel mogelijk mee starten. Het is goed dat
we dit nu met dit amendement per nu regelen, maar dat
we inderdaad nog komen te spreken over de wijze waarop
we dat praktisch ook daadwerkelijk vorm zullen geven.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik geloof dat ik dat kan bevestigen. Maar ik was ook bezig
met het verenigen van de opmerkingen van de heer Ziengs
en de opmerkingen van mevrouw Volp. Ik doe dat misschien
een beetje te vroeg, want eerst moet de AMvB er komen.
Maar ik probeerde aan te geven dat ik wel degelijk rekening
wil houden met de opmerkingen van de heer Ziengs.
De voorzitter:
Bij het luisteren naar de staatssecretaris moest ik denken
aan de beelden van de oude Tweede Kamer met de grote
rookwolken die daar altijd hingen. Ik constateer dat er
gelukkig veel is veranderd.
We gaan verder met de tweede termijn. In tweede termijn
is de spreektijd een derde van de gebruikte spreektijd in
eerste termijn.

De voorzitter:
Ik zal proberen coulant te zijn.
De heer Van Gerven (SP):
Als u coulant bent, dan lukt het wel.
De voorzitter:
Ik ga mijn best doen
De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter. Ik zat nog even aan het roken te denken en aan
de rookwolken in de Eerste Kamer. Destijds hadden we Den
Uyl als minister-president en daarna Van Agt. Dat waren
de beginjaren van mijn politieke leven. Maar gelukkig verandert alles. Het is zeker ten goede veranderd. Maar misschien kunnen we vandaag nog een paar klappen erop
geven. Aan het eind van zo'n kabinet en zo'n regeerperiode
is iedereen wat losser en ambitieuzer. Wie weet kunnen we
nog wat bereiken. Daarom dien ik een aantal moties in.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat verkoop via internet het makkelijk maakt
voor jongeren om tabaksproducten, e-sigaretten en voor
roken bestemde kruidenproducten aan te schaffen;
constaterende dat het aangetoond is dat e-sigaretten met
en zonder nicotine alsmede voor roken bestemde kruidenproducten schadelijk zijn voor de gezondheid;
verzoekt de regering om de onlineverkoop van tabaksproducten, e-sigaretten met en zonder nicotine alsmede voor
roken bestemde kruidenproducten niet langer toe te staan,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 9 (34470).

Motie
De Kamer,

De heer Van Gerven (SP):
Voorzitter, ik had voor 20 minuten ingetekend.
De voorzitter:
Daar hebt u helemaal gelijk in.
De heer Van Gerven (SP):
Maar we komen een heel eind.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat verkoop via internet het makkelijk maakt
voor jongeren om tabaksproducten, e-sigaretten en voor
roken bestemde kruidenproducten aan te schaffen;
constaterende dat sigaretten, e-sigaretten met en zonder
nicotine alsmede voor roken bestemde kruidenproducten
schadelijk zijn voor de gezondheid;

19 januari 2017
TK 42

42-16-17

verzoekt de regering om onderzoek te doen naar het verbieden van de onlineverkoop van tabaksproducten, sigaretten,
e-sigaretten met en zonder nicotine en voor roken bestemde
kruidenproducten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Zij krijgt nr. 12 (34470).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 10 (34470).

constaterende dat er nog steeds nieuwe soorten tabaksproducten op de markt komen, ondanks de schadelijkheid van
tabaksproducten voor de volksgezondheid;

Motie

overwegende dat de volksgezondheid beter beschermd kan
worden als nieuwe soorten tabaksproducten verplicht
onderhevig moeten zijn aan een goedkeuringsprocedure
voordat ze op de markt komen;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat door smaaktoevoegingen e-sigaretten
en voor roken bestemde kruidenproducten extra aantrekkelijk worden voor jongeren;
constaterende dat alle toevoegingen die schadelijke producten aantrekkelijk maken voor jongeren, ongewenst zijn;
verzoekt de regering om een verbod uit te vaardigen op
smaaktoevoegingen in e-sigaretten met en zonder nicotine,
alsmede voor roken bestemde kruidenproducten,

verzoekt de regering om onderzoek te doen naar de mogelijkheden voor het instellen van een goedkeuringsprocedure
voor nieuwe soorten tabaksproducten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van Gerven, DikFaber en Volp. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (34470).

en gaat over tot de orde van de dag.
U hebt zelfs nog tijd over.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Mevrouw Dik-Faber ziet af van een inbreng.

Zij krijgt nr. 11 (34470).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat valide registratie van data door producenten en importeurs een noodzaak is voor het juist in kaart
brengen van gezondheidsrisico's van tabaksproducten,
sigaretten en e-sigaretten;
constaterende dat er op dit moment geen eisen worden
gesteld aan het eigen systeem van de producent of importeur;
verzoekt de regering om heldere criteria op te stellen voor
de eigen registratiesystemen van producent en importeur,
zodat valide registratie door de producent of importeur
wordt gewaarborgd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Gerven. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

Mevrouw Volp (PvdA):
Voorzitter. Laat ik op mijn beurt zeggen dat ik heel blij ben
dat ik die oude tijden van die rookwalmen in de Tweede
Kamer niet mee hoef te maken. Het gaat om kleine stappen,
en dit is er weer een. Er zijn er vele gezet door deze staatssecretaris in deze regeerperiode. Ik denk dat daarbij ook
sprake is van flink achterstallig onderhoud dat inmiddels
is weggenomen. We willen nog meer. Ik ben benieuwd naar
de uitwerking van ons amendement. Hoe sneller, hoe beter,
wat mij betreft. Hoe meer we een nieuwe generatie niet
kunnen verleiden met de pakjes in het zicht, hoe beter. Ik
ben zeer blij met de appreciatie van de staatssecretaris. Ik
ga ervan uit dat hij op de kortst mogelijke termijn een duidelijke AMvB aan de Kamer doet toekomen.
Ik was geïntrigeerd door hetgeen de heer Van Gerven zei
over wat er in België gebeurt met het onlineverbod. Ik heb
tussen de bedrijven door even online gekeken wat er staat
over wat het Belgische kabinet aan het doen is. Ik vraag
aan de staatssecretaris of hij de Kamer voor het algemeen
overleg kan informeren over wat de Belgische overheid
doet. Misschien help ik de heer Van Gerven daarmee. In
die brief zou de staatssecretaris mogelijk kunnen aangeven
of hij daartoe mogelijkheden ziet binnen de Nederlandse
tabakswetgeving. Graag hoor ik dat nog van de staatssecretaris.

19 januari 2017
TK 42

42-16-18

Ik denk dat het goed is dat wij op 15 februari uitgebreid
verder praten over het bredere tabaksbeleid, met name
over de nalevings- en handhavingscijfers in de verschillende
sectoren. Maar voor vanavond is dit weer een belangrijke
stap die gezet gaat worden.

De heer Van Gerven (SP):
Is de staatssecretaris bereid om mijn tweede motie, de
motie op stuk nr. 10, van een positief oordeel te voorzien?
Dan zou ik mijn eerste motie kunnen aanhouden.

De voorzitter:
Mevrouw Agema ziet af van haar tweede termijn.

Staatssecretaris Van Rijn:
Deze onderhandeling lijkt me wat ver gaan. Dat betekent
dat ik het niet ga verbieden, maar onderzoek ga doen naar
het verbieden. Dat is maar een klein slagje anders. Ik vind
het heel creatief gevonden. Ik zeg de heer Van Gerven toe
dat ik zal kijken wat de Belgische voorstellen behelzen en
wat die voor onze situatie zouden kunnen betekenen en dat
ik de Kamer daar tijdens het AO over zal informeren. Dat is
mijn maximale bod.

Het woord is aan de heer Ziengs.

De heer Ziengs (VVD):
Voorzitter. Ik houd het heel kort. De staatssecretaris had
het in de beantwoording van de vragen van mevrouw Volp
over differentiatie in termijnen. Ik wil daar graag een verduidelijking over. Ik kan mij voorstellen dat differentiatie ook
te maken kan hebben met de aard van de producten. Wij
kunnen rustig zeggen dat het minder relevant is om sigaren
en pijptabak te onderwerpen aan een display ban. Ik wil
daarom graag een verduidelijking. Ik stel nogmaals de
vraag, die wel beantwoord is door de staatssecretaris,
namelijk of het kan. Ja, het kan, nu direct per amendement.
Maar is het ook verstandig en zou het wellicht niet beter
zijn om toch te overwegen om in dit geval advies te vragen
aan de Raad van State over het genoemde amendement?
De voorzitter:
Mevrouw Keijzer heeft geen behoefte aan een tweede termijn.
De staatssecretaris is bereid en in staat om meteen te antwoorden.

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Ook ik moest aan het verleden denken. Ik zag
een tijdje terug op de televisie een terugblik op Sport in
beeld, waarin Koos Postema een sportprogramma presenteerde en met een sigaret in zijn hand de uitslag AjaxElinkwijk meedeelde. U weet dat Frits van Turenhout dan
altijd zei: dat is 0-0. Dat stond misschien symbool voor de
twee rookwolken die boven de studio hingen wanneer het
destijds over sport ging. Het is goed dat we deze tijd kwijt
zijn.
Ik zal kort reageren op de moties. De motie op stuk nr. 9
betreft de internetverkoop. Dat verbod op internetverkoop
is inderdaad een keuze die je met elkaar kunt maken, maar
ik wijs erop dat het vrij moeilijk handhaafbaar zal zijn. Het
reguleren ervan, ervoor zorgen dat er een leeftijdsverificatie
is en dat er niet wordt verkocht onder de 18, lijkt mij
eigenlijk beter, nog los van het feit dat er dan internationaal
harmonisatie zou moeten plaatsvinden waar het gaat om
leeftijdsgrenzen voor elektronische sigaretten zonder nicotine. Ik ontraad dus de motie. Het is misschien, onder verwijzing van de vraag die mevrouw Volp daarover stelde,
goed om te kijken naar wat het Belgische voorstel precies
doet, zodat we wat preciezer weten wat daar gebeurt en
een inschatting kunnen maken van de effecten ervan. Misschien kan ik op dat punt een kleine beweging in de richting
van de heer Van Gerven maken, namelijk dat ik meeneem
wat wij kunnen leren van de Belgische voorstellen.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

De heer Van Gerven (SP):
De staatssecretaris wil kijken naar wat er in België gebeurt.
Laat ik het zo maar even samenvatten.
Staatssecretaris Van Rijn:
En ervan leren en kijken wat we ermee kunnen.
De heer Van Gerven (SP):
En van alles en nog wat. Dat betekent dat hij de mogelijk
openhoudt om dat te doen, toch? Als je een onderzoek doet,
kan dat alle kanten uitgaan. Het kan positief en negatief
uitpakken. In de tweede motie wordt eigenlijk gevraagd om
een wat breder onderzoek. De vraag van mevrouw Volp
past er wel in, maar het is wel wat breder van opzet. Ik wil
toch de staatssecretaris vragen of hij dat zou willen doen.
Dan kan ik inderdaad mijn eerste motie aanhouden, omdat
die dan voorbarig zou zijn.
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik doe dit soort dingen met een open mind. We hebben al
vaker over het rookbeleid gesproken. We hebben een aantal
maatregelen genomen en we zullen voortdurend met elkaar
moeten kijken of die volstaan of dat er meer maatregelen
moeten worden genomen en wat we van het buitenland
kunnen leren. België heeft nu een voornemen geuit. De
vraag is of dat wat zou zijn. Ik ben bereid om dat te onderzoeken en te bekijken wat het betekent. Wat beoogt België
ermee, wat zijn de beoogde effecten en kunnen we er in
Nederland iets aan hebben? Dat doe ik met een open mind.
Dat wil ik de heer Van Gerven ook echt toezeggen. Ik ga
geen onderzoek doen waarvan we van tevoren weten dat
het niets wordt. Ik ga echter ook niet van tevoren zeggen
dat we het gaan doen. Dat is de open mind die ik van de
heer Van Gerven vraag. Om die reden ontraad ik beide
moties, maar wel met de toezegging dat ik zal bekijken wat
er in België gebeurt.
De heer Van Gerven (SP):
Dan houd ik beide moties aan. Ik ga er dan wel vanuit dat
we voor 15 februari zo veel mogelijk worden geïnformeerd,
gehoord de discussie van vandaag, zodat we dat mee kunnen nemen in het debat dat we dan hebben.

19 januari 2017
TK 42

42-16-19

Staatssecretaris Van Rijn:
Dat is goed.
De voorzitter:
Op verzoek van de heer Van Gerven stel ik voor, zijn moties
(34470, nrs. 10 en 9) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Mevrouw Agema (PVV):
Ik wil graag meer duidelijkheid hebben over wat de staatssecretaris hier toezegt ten aanzien van sigaretten en elektronische sigaretten. Dat zijn altijd nog legale producten. Daar
heb ik zorgen over, als dit soort moties wordt ingediend. Ik
verzoek de staatssecretaris daarop in te gaan in het AO.
Staatssecretaris Van Rijn:
Daar heeft mevrouw Agema gelijk in. Dat is de reden
waarom ik de twee moties heb ontraden. We moeten
immers niet naar de vorm kijken, maar naar het doel
waarvoor we maatregelen nemen. Dat neemt niet weg dat
ik bereid ben om te kijken wat andere landen doen en wat
we daarvan kunnen leren. De reden waarom ik ze ontraad,
is precies de reden die mevrouw Agema noemt.
De motie op stuk nr. 11 gaat over de smaakjes. Smaken in
e-sigaretten zijn in de Europese richtlijn toegestaan. Als we
daar iets mee zouden willen doen, denk ik dat het belangrijk
is om dat in Europa te bespreken. Daarom ontraad ik de
motie.
De motie op stuk nr. 12 gaat over de eisen die gesteld zouden moeten worden aan registratiesystemen. Ik ben van
mening dat er op dit moment niet één geschikt registratiesysteem is dat voor iedereen zou moeten gelden. Er zijn
meerdere systemen geschikt. De verantwoordelijkheid voor
een veilig en betrouwbaar systeem moet echt worden
gelegd bij degene die dat moet doen en betalen. De toezichthouders moeten het wel kunnen opvragen en bekijken of
het betrouwbaar is, ook als daar signalen voor zijn. Om die
reden ontraad ik de motie.
De heer Van Gerven (SP):
Het probleem is dat die heldere criteria er kennelijk niet zijn
en dat we dus eigenlijk geen goede normen hebben op
basis waarvan we toezicht kunnen houden of kunnen controleren. Als dat het geval is, kun je wel zeggen: dat is een
verantwoordelijkheid van de producent, de importeur of
wie dan ook. Maar als dat dan niet gebeurt, zal de overheid
toch een extra stap moeten zetten, lijkt mij.
Staatssecretaris Van Rijn:
In ieder geval in de sfeer van het toezicht. Ik denk dat er
meerdere betrouwbare en veilige systemen zijn en dat het
aan de ondernemers is om te kiezen welk systeem zij hanteren, mits ze voldoen aan de eisen die daaraan gesteld
worden door wet- en regelgeving. Die bieden de toezichthouder ook de mogelijkheid om na te gaan of daar gedoe
over is of niet. In die zin denk ik dat we functionele eisen
moeten stellen. Er moet een systeem zijn. Er moet geregistreerd worden. Het moet veilig en betrouwbaar zijn, zodat

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

je er wat uit kunt afleiden. De toezichthouder moet er toegang tot hebben. Dat lijken mij voldoende waarborgen
anders dan het van overheidswege voorschrijven welk
systeem iedereen moet gebruiken, zonder dat wij met elkaar
weten wat het beste systeem is. Ik denk dus dat het echt
goed is dat de overheid de regels stelt, maar niet verantwoordelijk is voor de systemen. Die moeten veilig en
betrouwbaar zijn, maar daar zijn meerdere mogelijkheden
voor. Het lijkt me verstandig om dat te handhaven. Ik blijf
dus bij mijn oordeel.
De heer Van Gerven (SP):
Maar wat als die systemen er niet zijn? De overheid kan
zeggen: er moet een goed systeem zijn, punt. Dan kan een
producent zeggen: oké, ik maak systeem A, B of C. Maar
als eigenlijk geen van de huidige systemen valide is, dan
is het toch zaak dat je tot heldere criteria of een valide systeem komt? Daar moeten de producenten of anderen zich
dan aan houden.
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee, ik gaf aan dat er niet één systeem is dat voor iedereen
of in elke situatie geschikt is. Dat betekent dat de fabrikanten
en de producenten voor hun producten tot een betrouwbaar
en veilig systeem moeten komen. Die verantwoordelijkheid
moeten we in de wet- en regelgeving neerschrijven. De
ondernemer moet zich daaraan houden en zich transparant
opstellen, zodat daar toezicht op mogelijk is. Ik zou niet in
de situatie willen komen waarin we van overheidswege
gaan bedenken wat het systeem is dat voor iedereen geldt
en er later achter moeten komen dat dat helemaal niet
werkt. De verantwoordelijkheid van de producent en de
ondernemer is dus om een veilig en betrouwbaar systeem
te hebben. Dat leggen we neer in wet- en regelgeving en
daarop wordt toezicht uitgeoefend. Ik zou niet van overheidswege een systeem willen voorschrijven, zeker ook niet
omdat we niet weten of dat voor iedereen geschikt zou zijn.
Over de motie op stuk nr. 13 hebben we in het debat al even
gesproken. Ik denk dat het echt onwenselijk is om van
overheidswege een goedkeuringsprocedure in te richten
voor schadelijke producten. Het is overigens de vraag of je
daarmee in juridische problemen komt als je tot een verbod
wilt komen. Dat vind ik niet wenselijk. Ik denk dat het goed
is dat producten worden aangemeld, zodat de toezichthouders daar controle op kunnen houden en dat onderzoeksinstituten onderzoek kunnen doen, maar ze moeten niet
medeverantwoordelijk worden voor een schadelijk product
in een soort goedkeuringsprocedure. Daar hebben we
overigens bij de implementatie van de Europese richtlijn
uitgebreid over gesproken. Toen hebben we bewust voor
dit systeem gekozen: geen verplichte procedure maar melden, zodat de mogelijkheid voor toezicht en onderzoek er
is. Om die reden ontraad ik de motie.
De heer Van Gerven (SP):
Dit is toch een heel rare figuur. Ik kan de staatssecretaris
nog enigszins volgen als het gaat om algemene producten
of waren. Hier gaat het om een heel bijzonder product met
buitengewoon schadelijke kanten voor onze volksgezondheid. Niet voor niets heeft longarts mevrouw De Kanter
aangegeven dat het een rare zaak is dat er geen goedkeuringsprocedure is voor nieuwe tabaksproducten. Daar

19 januari 2017
TK 42

42-16-20

hebben we het immers over bij bijvoorbeeld de heatstick.
Als je een product op de markt brengt waarvan je weet dat
het potentieel op termijn tot duizenden doden per jaar leidt,
dan is het toch raar dat de overheid niet zegt "voordat we
dat toestaan, gaan we na of dat wel goedgekeurd kan worden"? Het is toch niet te veel gevraagd van de overheid om
dat pad te bewandelen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Ik vind het niet wenselijk om als overheid verantwoordelijk
te zijn voor de goedkeuring van een product dat schadelijk
kan zijn of waarvan later uit onderzoek blijkt dat het schadelijk is en waartegen je vervolgens maatregelen wilt nemen
die veel verdergaan dan het goedkeuren van een product.
Natuurlijk mag iedereen producten maken en die moeten
voldoen aan de productveiligheidseisen in de wet- en
regelgeving. Het moet mogelijk zijn om op grond van een
onderzoek naar de schadelijkheid tot nadere maatregelen
te komen of misschien zelfs wel tot een verbod over te gaan,
mochten wij vinden dat de schadelijkheid zodanig is dat
we het product niet op de markt zullen toelaten. Dat is wat
anders dan een goedkeuringsprocedure, waarbij je bij de
introductie van een product zegt: ik keur het goed dat je het
op de Nederlandse markt brengt. Later kun je problemen
krijgen omdat het veel schadelijker blijkt te zijn dan gedacht.
Ik denk dat dit echt niet goed is. Om die reden handhaaf ik
mijn oordeel.
De heer Van Gerven (SP):
Het gaat om het volgende. De fabrikant zegt over die heatstick: je krijgt 90% — ik rond het maar even af — minder
schadelijke stoffen binnen als je dat product gebruikt. Dat
is een claim ten aanzien van een schadelijk product dat we
dan tot de markt toelaten die niet is aangetoond, niet
bewezen. Die claim wordt wel gedaan. Als wij al tientallen
jaren een enorm gevecht voeren tegen de tabaksverslaving
in Nederland, dan is het toch raar dat het alleen maar
gemeld hoeft te worden en dat het zo op de markt kan
komen? Als wij de kans hadden gehad om 400 jaar geleden
— wanneer is dat roken begonnen? — dat product te verbieden en vrijwel niemand zou roken, zou niemand eraan
denken om dat product toe te staan of te registreren, vanwege de schadelijkheid. Die situatie hebben we niet. We
zitten in de situatie waarin we zitten, met miljoenen rokers.
Als we de kans hebben om nieuwe schadelijke producten
zo veel mogelijk tegen te gaan en ze in ieder geval streng
te keuren voordat ze op de markt komen …
De voorzitter:
Wilt u afronden?
De heer Van Gerven (SP):
… moeten we daar toch zo streng mogelijk op toezien en
indien mogelijk voorkomen?
Staatssecretaris Van Rijn:
De heer Van Gerven zegt volgens mij wat anders. Hij heeft
het over een goedkeuringsprocedure, maar volgens mij
bedoelt hij een verbodsprocedure. Anders komen er producten op de markt die in enige mate schadelijk zijn en
moet de overheid zeggen: op grond van welke redenering

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

dan ook laten we dit product toe en keuren we dat product
niet goed. Tenzij de heer Van Gerven zegt: ik wil eigenlijk
dat nieuwe producten met tabak altijd worden verboden.
Dat is een ander soort stellingname dan een goedkeuringsprocedure die de overheid dan zou moeten volgen. Ik denk
echt dat het niet wenselijk is om als overheid daarvoor
verantwoordelijk te zijn. Ik wil onafhankelijk kunnen blijven
beoordelen. Als er een product op de markt komt waarvan
uit onderzoek blijkt dat het schadelijk is, moeten we op
grond daarvan proportionele maatregelen kunnen nemen,
ook ter bescherming van onze jongeren. Als producten niet
schadelijk zijn maar we toch vinden dat ze niet goed zijn,
bijvoorbeeld omdat ze het roken bevorderen — over de
elektronische sigaret is veel discussie over wat wel en niet
schadelijk is — is er voor mij toch aanleiding om een aantal
maatregelen te nemen. Dat doen we vandaag de dag ook.
Ik wil niet verantwoordelijk worden voor het goedkeuren
van de elektronische sigaret. Ik wil wel verantwoordelijk
zijn voor het ervoor waken dat jongeren aan het roken gaan
en dat we goed in de gaten houden wat de schadelijkheid
van de producten voor de gezondheid is. Dat lijkt mij een
goede verantwoordelijkheid die de overheid moet nemen.
Ik wil niet verantwoordelijk zijn voor de invoering van bijvoorbeeld de elektronische sigaret. Ik handhaaf mijn oordeel
dan ook.
Er was nog een specifieke vraag van de heer Ziengs. Hij
vroeg of het amendement niet toch naar de Raad van State
moet. De situatie is natuurlijk in die zin wel anders dat we
in deze Kamer eerder over de mogelijkheid van een display
ban hebben gesproken en dat daar ook een motie over is
aangenomen. Op basis van die eerdere uitspraak van de
Kamer om tot een vrijwillige display ban te komen denk ik
dat het proportioneel is om te zeggen dat er geen extra
gang naar de Raad van State hoeft te worden gemaakt,
maar dat is uiteraard aan de Kamer. Wij maken daar nu in
feite regelgeving dan wel een nadere uitwerking van de
bestaande regelgeving van. Ik ontraad een motie op dat
punt dan ook, hoewel ik eigenlijk niet zeker weet of de
Kamer daar een motie over heeft ingediend. Ik begrijp dat
dat inderdaad niet zo is. Ik kan dus geen uitspraak hierover
ontraden, maar ik heb bij dezen wel een argument daartegen gegeven.
Ter bevestiging van de zoektocht die ik de heer Ziengs en
mevrouw Volp heb toegezegd zeg ik nog even dat bij de
uitwerking differentiatie zal plaatsvinden. Er wordt bekeken
of er differentiatie in de tijd zou moeten plaatsvinden om
wat voor reden dan ook of differentiatie naar sector en naar
branche. De heer Ziengs heeft gevraagd of de aard van het
product een rol kan spelen bij die beoordeling. Ik denk dat
we nu nog niet precies kunnen zeggen of het de aard van
het product zal zijn of iets anders. Het is duidelijk dat er
differentiatiemogelijkheden moeten zijn, dat ik zo snel
mogelijk wil bekijken welke dat zouden kunnen zijn en dat
ik de Kamer daar zo spoedig mogelijk over zal informeren.
We kunnen dan inhoudelijk bekijken of daarmee wordt
voldaan aan de eisen die de heer Ziengs daaraan stelt.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dinsdag wordt gestemd over het wetsvoorstel, het amendement en de moties. Ik dank de staatssecretaris voor zijn
aanwezigheid. Datzelfde geldt voor alle deelnemers en alle

19 januari 2017
TK 42

42-16-21

mensen die dit debat fysiek of digitaal hebben gevolgd. Ik
hoop dat u straks allemaal een goede en veilige reis naar
huis hebt.

Tweede Kamer

Wijziging Tabaks- en rookwarenwet

19 januari 2017
TK 42

42-16-22