Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

29 538

Zorg en maatschappelijke ondersteuning

Nr. 261

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2018
In mijn brief van 29 januari jl.1 heb ik de Kamer geïnformeerd over de
zogenaamde zorgval en de stappen die ik zet om voor dit complexe
vraagstuk tot een oplossing te komen.
Zorg en ondersteuning aan mensen thuis kan geleverd worden vanuit
zowel de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 (Wmo) als de Wet langdurige zorg (Wlz). Bij de
overgang van de Zvw en/of Wmo 2015 naar de Wlz kan een cliënt te
maken krijgen met onder andere minder uren zorg thuis (zorgval). Dit is
onbedoeld en ongewenst.
Met deze brief voldoe ik aan mijn toezegging om de Kamer te informeren
over een oplossing hiervoor. Ik betrek hierbij de motie van het lid Ellemeet
over de zorg thuis2 en de motie van de leden Slootweg en Dik-Faber over
de belemmeringen om over te gaan naar de Wlz3.
De hoofdpunten uit deze brief zijn:
• De zorgval doet zich voornamelijk voor bij ouderen en mensen met
een lichamelijke beperking die veel zorg en ondersteuning vanuit de
Zvw en Wmo 2015 kregen.
• Om de zorgval op te lossen maak ik extra zorg mogelijk voor mensen
die Wlz-zorg thuis ontvangen.
• Voor cliënten die wachten op een plek in een zorginstelling zullen
vanaf 1 juli 2018 de bestaande wettelijke mogelijkheden voor Wlz
overbruggingszorg beter worden benut.
• Voor cliënten die Wlz-zorg ontvangen en langer thuis willen wonen,
maak ik extra zorg mogelijk door de regeling Extra kosten thuis per
1 juli 2018 uit te breiden.
1

Kamerstuk 29 538, nr. 250
Kamerstuk 29 247, nr. 238
3
Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 80
2

kst-29538-261
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 538, nr. 261

1

•
•

De voorlichting over de langdurige zorg wordt verbeterd, zodat
cliënten een betere keuze kunnen maken voor de best passende zorg.
Ik verken meer ingrijpende alternatieven voor de langere termijn en
betrek deze bij de uitvoering van de motie Bergkamp c.s. over het
waarborgen van de kwaliteit van zorg thuis4.

Aard en omvang van de zorgval
Steeds meer ouderen en mensen met een beperking wonen langer
zelfstandig thuis met wijkverpleegkundige zorg op grond van de Zvw en
ondersteuning op grond van de Wmo 2015. Als de zorgbehoefte zodanig
toeneemt dat 24-uur zorg in de nabijheid of permanent toezicht nodig is,
komt iemand in aanmerking voor zorg op grond van de Wlz. Hiervoor is
een indicatie van het Centrum voor Indicatiestelling Zorg (CIZ) vereist.
Bij de overgang naar de Wlz kan een cliënt te maken krijgen met een
hogere eigen bijdrage, andere zorgverleners en minder uren zorg. Dit
laatste wordt veroorzaakt doordat de Wlz-zorg thuis in omvang is
begrensd. Zvw-zorg thuis en Wmo-ondersteuning zijn dat in beginsel niet,
al geldt ook hier dat de zorg en ondersteuning doelmatig moeten zijn.
Voor de Wlz-zorg moet bovendien, net als voor Wmo-ondersteuning, een
eigen bijdrage worden betaald. Voor wijkverpleegkundige zorg op grond
van de Zvw hoeft dit niet. Deze zorg valt ook niet onder het eigen risico.
Om een goed beeld te krijgen van de aard van de problematiek zijn
gesprekken gevoerd met betrokkenen bij de Monitor-uitzending van
10 december 2017 over de zorgval, zorgaanbieders, gemeenten, zorgverzekeraars, zorgkantoren, cliëntenorganisaties (Per Saldo, Mee en
Ieder(in)), brancheorganisaties (Actiz, VGN, ZN en VNG) en het CIZ. Uit
deze gesprekken kwam naar voren dat de zorgval in uren voornamelijk
voorkomt bij ouderen en mensen met een lichamelijke beperking, die veel
zorg en ondersteuning vanuit de Zvw en Wmo 2015 kregen en in de Wlz
zorg krijgen in de vorm van een modulair pakket thuis. Dit gaat vaak ten
koste van dagbesteding en de inzet van de casemanager dementie. Ook
kan het leiden tot extra belasting van de mantelzorg. Uit de beschikbare
registraties is niet af te leiden hoeveel cliënten hiermee te maken hebben.
Ik begrijp dat aan cliënten, hun omgeving en zorgverleners niet goed is uit
te leggen dat iemand minder uren zorg krijgt, terwijl de zorgbehoefte is
toegenomen. Daarom heb ik besloten om cliënten die dat nodig hebben,
vanaf 1 juli 2018 extra zorg thuis te bieden. Ik sluit daarbij aan bij
bestaande regelingen. Voor cliënten die op de wachtlijst staan van een
zorginstelling, biedt de huidige regeling voor overbruggingszorg ruimte
om extra zorg te leveren. Voor cliënten die thuis willen blijven wonen,
maak ik daarnaast extra zorg mogelijk door de regeling Extra kosten thuis,
te verruimen.
Ik verwacht dat beide maatregelen er toe leiden dat in het overgrote deel
van de gevallen de zorgval in uren niet meer zal voorkomen. Ik blijf de
komende tijd in gesprek met de hiervoor genoemde partijen om te volgen
of deze problematiek hiermee wordt opgelost.
1. Verruiming overbruggingszorg
Op grond van de Wlz is het mogelijk om aan cliënten die wensen te
worden opgenomen in een zorginstelling, gedurende de wachtperiode,
thuis extra overbruggingszorg te bieden. Dit kan in eerste instantie voor

4

Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 116

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 538, nr. 261

2

een overbrugging van maximaal 13 weken. Deze periode kan, afhankelijk
van de individuele en regionale omstandigheden, worden verlengd.
Uit de gevoerde gesprekken bleek dat de bestaande mogelijkheden van
extra overbruggingszorg niet bij iedereen bekend zijn. Ook bleek dat de
overbruggingszorg in de praktijk beperkter wordt toegepast dan de
regeling toelaat. Op dit moment wordt extra overbruggingszorg alleen
gegeven voor een periode van maximaal 6 weken aan cliënten die urgent
moeten worden opgenomen en geen voorkeur voor een zorginstelling
hebben. Omdat ook cliënten met een voorkeur voor een instelling, extra
overbruggingszorg nodig kunnen hebben, komen ook zij vanaf 1 juli 2018
hiervoor in aanmerking. Dit voor een (zo nodig te verlengen) periode van
maximaal 13 weken. De zorgkantoren voeren die regeling uit. Hierbij
wordt er zoveel mogelijk voor gezorgd dat de cliënt met extra overbruggingszorg dezelfde zorgverleners behoudt.
Een alleenstaande mevrouw van 84 heeft dementie en woont nog
thuis. Ze krijgt sinds 2 jaar 3 maal per dag ondersteuning bij de
zelfverzorging en medicatie op grond van de Zvw. Daarnaast gaat ze
3 dagen per week naar de dagbesteding en krijgt ze 1 maal per week
hulp bij het huishouden. Dit op grond van de Wmo 2015. De zorg
wordt 1 uur per week gecoördineerd door dementieverpleegkundige.
De dementie van mevrouw verergert waardoor thuis wonen niet
langer verantwoord is. In overleg met mevrouw en de mantelzorg
heeft de dementieverpleegkundige bij het CIZ een indicatie aangevraagd voor de Wlz. Met de ontvangen indicatie is mevrouw op de
wachtlijst geplaatst van een verpleeghuis waar zij graag naar toe
wilt. De wachttijd is circa 3 maanden.
Vanaf het moment dat mevrouw beschikt over een Wlz-indicatie,
verandert in de tussentijd haar zorg thuis. Het totaal aan Zvw-zorg en
Wmo-ondersteuning past niet binnen het geïndiceerde Wlz-pakket.
Om de wijkverpleging te kunnen behouden wordt ervoor gekozen de
dagbesteding te laten vervallen. Aangezien mevrouw een voorkeur
heeft opgegeven voor een verpleeghuis, komt ze niet in aanmerking
voor extra overbruggingszorg thuis. De mantelzorger wordt hierdoor
extra belast.
Dit verandert per 1 juli 2018. Vanaf dan geldt overbruggingszorg ook
voor mensen die wachten op een plek in een zorginstelling van hun
voorkeur. De zorg en ondersteuning die mevrouw kreeg op grond
van de Zvw en Wmo 2015 kan ze dan behouden. Hierdoor kan ze
weer naar de dagbesteding.
2. Verruiming regeling Extra kosten thuis
Ik vind het belangrijk dat iedereen zo lang mogelijk verantwoord thuis kan
blijven wonen. Soms is daarvoor extra zorg nodig. Cliënten die niet op de
wachtlijst van een zorginstelling staan komen niet in aanmerking voor
overbruggingszorg. Om hun eventuele tekort aan uren zorg op te kunnen
vangen, breid ik per 1 juli 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 538, nr. 261

3

de regeling Extra kosten thuis, uit5. Hierdoor kunnen alle cliënten met een
modulair pakket thuis en een persoonsgebonden budget, voor wie de zorg
thuis aantoonbaar ontoereikend is, tot 25% extra zorg ontvangen6.
De uitbreiding van de regeling Extra kosten thuis, maakt onderdeel uit van
een breder pakket aan maatregelen om te komen tot meer maatwerk in de
Wlz-zorg thuis voor cliënten die hier aantoonbaar behoefte aan hebben.
Binnenkort ontvangt de Kamer mijn brief hierover.
Een meneer van 56 jaar heeft een ernstige spierziekte en woont nog
thuis met zijn vrouw. Sinds 2016 krijgt hij verpleging en dagbesteding op grond van de Wlz. Zijn vrouw verzorgt hem. Dit doet ze
met liefde, maar is hiertoe ook genoodzaakt omdat het budget
hiervoor onvoldoende ruimte biedt. Omdat zij de zware verzorging
niet meer kan opbrengen, overwegen ze een opname in een
zorginstelling.
Per 1 juli 2018 kan er op grond van de verruimde regeling Extra
kosten thuis meer professionele zorg geleverd worden. Hierdoor
wordt mevrouw ontlast en kan meneer thuis blijven wonen.
3. Betere informatievoorziening
Het is essentieel dat cliënten, hun ondersteuners en zorgaanbieders
beschikken over goede informatie. Uit de gevoerde gesprekken bleek dat
cliënten niet altijd goed geïnformeerd zijn over de veranderingen
waarmee zij te maken kunnen krijgen. Het gevolg hiervan is dat de
indicatie die nodig is voor bijvoorbeeld opname in een verpleeghuis, niet
of te laat wordt aangevraagd.
Het is van belang dat zorgprofessionals eerder het gesprek aangaan met
de cliënt over de vraag welke zorg het best passend is. Als hulpmiddel
hierbij wordt de informatie over de langdurige zorg verbeterd. Daarin
wordt gewezen op de extra (overbruggings)zorg die thuis geboden kan
worden.
Lange termijn verkenning
De in deze brief genoemde maatregelen vormen op korte termijn een
praktische
oplossing voor het tekort aan uren zorg thuis dat zich kan in bepaalde
situaties kan voordoen. Hiermee is de complexiteit dat zorg thuis vanuit
meerdere domeinen geleverd kan worden, niet opgelost. Dit geldt ook
voor het verschil in eigen bijdragen tussen de stelsels. De overgang naar
Wlz-zorg thuis kan nog steeds gepaard gaan met hogere eigen kosten.
In eerdergenoemde brief van 29 januari jl. heb ik gerefereerd aan
mogelijke oplossingen hiervoor. Te denken valt aan het onderbrengen van
alle zorg thuis in één domein of het introduceren van proforma-indicatie.
Deze indicatie zou recht geven op opname in een zorginstelling, zonder
dat er iets verandert in de zorg die men tijdelijk nog thuis ontvangt. De
overgang naar de Wlz gaat dan pas in op het moment dat de cliënt wordt
opgenomen in de zorginstelling.

5

Deze regeling geldt nu nog alleen voor cliënten jonger dan 23 jaar, cliënten met een kind jonger
dan 18 jaar en cliënten die vanuit huis inkomen uit werk (wensen te) verkrijgen of een studie of
opleiding (wensen te) volgen met het oog op het verwerven van inkomen uit werk.
6
Bij een modulair pakket thuis is het aan de zorgaanbieder die de zorg levert, om te beoordelen
in hoeverre extra zorg nodig is. De zorgkantoren toetsen achteraf in welke mate zorgaanbieders
hiervan gebruik maken en gaan met hen het gesprek aan wanneer dit veelvuldig gebeurt. Bij
het persoonsgebonden toetst het zorgkantoor vooraf of het toekennen van extra middelen
aantoonbaar nodig is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 538, nr. 261

4

Bovengenoemde oplossingsrichtingen zijn complex en vergen wetswijzigingen.
Zij moeten derhalve grondig worden onderzocht. Ik zal ze nader
verkennen en samen met alle betrokken partijen bespreken. De resultaten
daarvan betrek ik bij de uitwerking van de motie Bergkamp c.s7. Deze
motie verzoekt de regering een domeinoverstijgende verkenning uit te
voeren over de wijze waarop de kwaliteit van zorg thuis geborgd kan
blijven. Ik informeer de Kamer komende maand in het Programma Langer
Thuis over de wijze waarop ik deze motie zal uitvoeren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

7

Kamerstuk 34 775 XVI, nr. 86.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 29 538, nr. 261

5