Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 692

Goedkeuring en uitvoering van het op 23 juli
2018 te Brussel tot stand gekomen Verdrag
tussen het Koninkrijk België, het
Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk
der Nederlanden inzake politiesamenwerking
(Trb. 2018, 160)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
Het onderhavige voorstel van wet strekt tot goedkeuring en uitvoering van
het op 23 juli 2018 te Brussel tot stand gekomen Verdrag tussen het
Koninkrijk België, het Groothertogdom Luxemburg en het Koninkrijk der
Nederlanden inzake politiesamenwerking (Trb. 2018, 160) (hierna: het
Benelux-politieverdrag of het Verdrag). Het Verdrag strekt tot vervanging
van het op 8 juni 2004 te Luxemburg tot stand gekomen Verdrag tussen
het Koninkrijk der Nederlanden, het Koninkrijk België en het Groothertogdom Luxemburg inzake grensoverschrijdend politieel optreden
(Trb. 2005, 35 en Trb. 2010, 179) (hierna: het Senningen-verdrag).1 Het
Benelux-politieverdrag is het eerste Benelux-verdrag inzake politiesamenwerking dat op enkele punten is ingebed in de institutionele structuur van
de Benelux Unie.2 Het Verdrag zal naast de bestaande Europese samenwerkingsinstrumenten de grensoverschrijdende achtervolging, opsporing
en informatie-uitwisseling en het grensoverschrijdend vervoer van
personen en goederen tussen de Benelux-landen faciliteren. Ook maakt
het Benelux-politieverdrag mogelijk dat de speciale interventie-eenheden
van deze landen hun operationele samenwerking verder intensiveren.
De partijen bij het Benelux-politieverdrag hebben een Gemeenschappelijke memorie van toelichting vastgesteld, die als bijlage bij deze memorie
van toelichting is gevoegd. Deze Gemeenschappelijke memorie van
toelichting bevat zowel een algemene toelichting op de verschillende
vormen van politiesamenwerking als een artikelsgewijze toelichting, die
1

Het Senningen-verdrag ontleent zijn naam aan de plaats in het kanton Luxemburg waar het
werd ondertekend.
2
Deze institutionele inbedding werd mogelijk gemaakt door het op 17 juni 2008 te ’s-Gravenhage
tot stand gekomen Verdrag tot instelling van de Benelux Unie (Trb. 2008, 135), waarmee de
oorspronkelijke naam «Benelux Economische Unie» werd gewijzigd in «Benelux Unie». Sinds
de inwerkingtreding van dit Verdrag op 1 januari 2012 richt de samenwerking zich op drie
kernthema’s: (1) interne markt en economische unie, (2) duurzame ontwikkeling en (3) justitie
en binnenlandse zaken. Zie nadien ook het op 20 januari 2015 tot stand gekomen Verdrag over
de Benelux Interparlementaire Assemblee (Trb. 2015, 23).

kst-35692-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

1

de eenduidige interpretatie van de artikelen beoogt te bevorderen. In het
algemene deel van deze memorie van toelichting wordt daarom volstaan
met een toelichting op achtereenvolgens de totstandkoming van het
Verdrag (§2), het doel en de opbouw van het Verdrag (§3), de inhoudelijke
kern van het Verdrag (§4), de financiële en andere gevolgen voor de in
Nederland betrokken diensten en eenheden van met name de politie en
de Koninklijke marechaussee (§5), bescherming van persoonsgegevens
(§6), de ontvangen consultatiereacties (§7), de vraag naar de een ieder
verbindende bepalingen (§8), de Koninkrijkspositie (§9) en de uitvoeringsbepalingen (§10). Voorts bevat deze memorie een artikelsgewijze
toelichting.
Deze memorie van toelichting is mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister van Defensie opgesteld.
2. Totstandkoming van het Verdrag
Bij de onderhandelingen over het nieuwe Benelux-politieverdrag zijn de
partijen uitgegaan van het Senningen-verdrag, dat sinds de inwerkingtreding van dat verdrag op 1 juni 2006 de basis vormt voor de operationele politiesamenwerking tussen de Benelux-landen. In 2010 werd het
Senningen-verdrag geëvalueerd. Uit deze evaluatie bleek dat het verdrag
over het algemeen goed tegemoet komt aan de behoeften van de praktijk.
Er werden evenwel ook een aantal verbeterpunten geïdentificeerd. Een
aantal van deze punten kon op korte termijn worden aangepakt, bijvoorbeeld door een betere voorlichting over en bewustwording van de
mogelijkheden van het verdrag, door elkaars «dienstrichtlijnen» beter te
leren kennen en opleidingsinitiatieven beter op elkaar af te stemmen.3
Andere gesignaleerde knelpunten zouden een verdragswijziging vergen.
Zo wordt in het evaluatierapport onder meer voorgesteld om een
homogenere bevoegdheidsregeling voor grensoverschrijdend politieoptreden uit te werken. Ook is gebleken dat er nog heel wat vragen
bestonden over de mogelijkheden en beperkingen van het verdrag op het
vlak van de uitwisseling van informatie. Tot slot wordt in het evaluatierapport ook gepleit om nader te onderzoeken of het mogelijk is om tot een
regeling te komen om zonder rechtshulpverzoeken op elkaars grondgebied eenvoudige opsporingsdaden te verrichten, bijvoorbeeld het horen
van getuigen.4 De analyse en reflectie op deze punten is in 2016 afgerond.
In datzelfde jaar heeft de Minister van Veiligheid en Justitie de Tweede
Kamer daarover geïnformeerd.5 Met de ondertekening en marge van de
JBZ-raad van de gemeenschappelijke verklaring van 18 november 2016
hebben de Minister van Veiligheid en Binnenlandse Zaken en de Minister
van Justitie van België, de Minister van Interne Veiligheid en de Minister
van Justitie van Luxemburg en de Minister van Veiligheid en Justitie van
Nederland het engagement verwoord om een verdragswijziging voor te
bereiden.
Sindsdien is in werkgroepverband op Benelux-niveau verder gewerkt aan
de verdragswijziging. Met het oog op de gewenste modernisering en de
voortgeschreden ontwikkelingen – waaronder met name ook de ontwikkelingen binnen de Benelux Unie en de Europese Unie – werd een structuur
voor een geheel nieuw Benelux-politieverdrag ontworpen, dat het

3

In het Benelux Strategisch overleg Politie van 5 juni 2012 zijn hierover afspraken gemaakt. Deze
hebben onder andere geresulteerd in de lancering van een Benelux-app, voor o.a. smartphone,
om grensoverschrijdend optreden van politieagenten te faciliteren (nieuwsbericht van
31 januari 2018 op Benelux.int).
4
Zie Actieplan Senningen 2013–2016 op Benelux.int.
5
Zie het verslag van het Algemeen Overleg in de Tweede Kamer over politie-onderwerpen van
29 juni 2016, Kamerstukken II 2015/16, 29 628, nr. 661.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

2

bestaande Senningen-verdrag niet wijzigt maar vervangt (artikel 66,
vierde lid, van het nieuwe Benelux-politieverdrag). In 2017 werd onder het
Nederlandse voorzitterschap van het Comité van Ministers van de
Benelux-Unie een eerste integrale nieuwe verdragstekst gepresenteerd en
grote vooruitgang geboekt op de inhoudelijke bespreking daarvan.6 Onder
het Belgische voorzitterschap werd in april 2018 een politiek akkoord
bereikt over een ontwerpverdrag, dat vervolgens door de voor de politie
verantwoordelijke Minister(s) in België respectievelijk Nederland ter
advisering is voorgelegd aan de respectievelijke gegevensbeschermingsautoriteiten. De gegevensbeschermingsautoriteiten hebben desgevraagd
binnen een kort tijdsbestek advies uitgebracht.7 Beide adviezen zijn ter
harte genomen. Het nieuwe Benelux-politieverdrag is op 23 juli 2018 te
Brussel ondertekend.
3. Doel en opbouw van het Verdrag
Het Benelux-politieverdrag beoogt de bestaande samenwerking tussen de
politiediensten van de Benelux-landen verder te intensiveren, procedures
te stroomlijnen en te vereenvoudigen en de mogelijkheden tot grensoverschrijdende politiesamenwerking uit te breiden met het oog op een nog
nauwere samenwerking inzake de handhaving van de openbare orde en
veiligheid en de voorkoming, het onderzoek en de opsporing van
strafbare feiten. Onder deze doelen wordt mede begrepen de
bescherming en begeleiding van personen en goederen bij grensoverschrijdend vervoer (artikel 2 van het Verdrag). Ten opzichte van het
Senningen-verdrag is het doel van de samenwerking gelijk gebleven.
Het Benelux-politieverdrag is opgebouwd uit de volgende zeven titels:
1. Algemene bepalingen
2. Uitwisseling van persoonsgegevens en informatie
3. Grensoverschrijdend optreden
4. Andere vormen van samenwerking
5. Bevoegdheden
6. Grensoverschrijdend optreden van speciale eenheden
7. Wijze van toepassing en slotbepalingen
Daarnaast bevat het Verdrag de volgende zes bijlagen, waarin voor elk
Benelux-land apart wordt aangeduid waar een bepaalde term in het
Verdrag precies naar verwijst:
1. Bevoegde diensten
2. Bevoegde autoriteiten
3. Grensstreek
4. Speciale eenheden
5. Databanken waaruit persoonsgegevens en informatie kunnen worden
verstrekt
6. Databanken die in aanmerking komen voor rechtstreekse bevraging of
raadpleging
De bijlagen kunnen ingevolge artikel 66, zevende lid, van het Verdrag op
eenvoudige wijze worden gewijzigd door middel van een kennisgeving
aan de depositaris van het Verdrag, de secretaris-generaal van de
Benelux-Unie. In termen van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking
6

Zie hierover de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken van 17 april 2018 aan de
Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal, Kamerstukken II 2017/18, 34 775, nr. 75.
Zie nadien de mondelinge vragen van het lid Den Boer aan de Minister van Justitie en
Veiligheid over het bericht «Grapperhaus: mogelijk controle passagierslijsten touringcars»,
27 maart 2018, Handelingen II 2017/18, nr. 65, item 3.
7
Het advies van de Belgische gegevensbeschermingsautoriteit van 13 juni 2018 is te raadplegen
op de website van de gegevensbeschermingsautoriteit. Het advies van de Autoriteit persoonsgegevens van 22 juni 2018 ligt ter inzage bij de AP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

3

verdragen, artikel 7 in het bijzonder, zijn de bijlagen van uitvoerende aard
en een wijziging van de bijlagen door het Koninkrijk der Nederlanden
behoeft derhalve ingevolge artikel 7, onderdeel f, van die Rijkswet niet de
goedkeuring van de Staten-Generaal.
Bij optreden in de grensstreek of grensoverschrijdend vervoer (titel 3) ligt
voor Nederland het accent van de samenwerking logischerwijze op de
samenwerking met België.8 Bij de oprichting van gemeenschappelijke
politiecentra (titel 4) kunnen evenwel ook één of meerdere buurlanden
deelnemen, bijvoorbeeld Duitsland of Frankrijk. In de grensregio’s zijn ook
de (Benelux-)burenoverleggen van belang voor de samenwerking. Het
Benelux-politieverdrag duidt verder per samenwerkingsvorm aan door
wie en op welk niveau uitvoeringsovereenkomsten of -afspraken worden
gemaakt, en in voorkomend geval ook welke belangen daarbij in acht
moeten worden genomen om de desbetreffende vorm van samenwerking
nadere invulling te geven.
Met het oog op de uitvoering van het Verdrag wordt in artikel 62 een
onderscheid gemaakt tussen drie verschillende uitvoeringsinstrumenten:
(1) juridische bindende uitvoeringsovereenkomsten, (2) juridisch bindende
Benelux-beschikkingen en (3) juridisch niet-bindende uitvoeringsafspraken. De uitvoeringsovereenkomsten, die tussen twee of drie Beneluxstaten kunnen worden gesloten, kunnen worden beschouwd als uitvoeringsverdragen die op grond van artikel 7, onderdeel b, van de Rijkswet
goedkeuring en bekendmaking verdragen geen parlementaire
goedkeuring behoeven, behoudens het bepaalde in artikel 8 van die
Rijkswet. In plaats van het sluiten van een uitvoeringsovereenkomst,
kunnen de Verdragsluitende Partijen ook kiezen voor een Beneluxbeschikking (artikel 62, vierde lid, van het Verdrag). Dit is een beschikking
van het Comité van Ministers (artikelen 6, tweede lid, onder a, en 10 van
het Verdrag tot instelling van de Benelux Unie). Zo’n beschikking kan
worden aangenomen, met eenparigheid van stemmen, door een
ministeriële werkgroep die bestaat uit de ter zake bevoegde Ministers in
ieder van de landen. Dit betekent dat de landen, per overeenkomst, een
keuze moeten maken welk rechtsinstrument de voorkeur heeft. Voor wat
betreft de juridische binding zijn er geen verschillen en zowel verdragen
als besluiten van volkenrechtelijke organisaties zoals Beneluxbeschikkingen kunnen «een ieder verbindende bepalingen» bevatten, die
binnen de Nederlandse rechtsorde verbindende kracht hebben, nadat ze
zijn bekendgemaakt (artikel 93 en 94 Gw).9 De uitvoeringsafspraken, ten
slotte, zijn juridisch niet-bindende afspraken die door de bevoegde
autoriteiten en diensten kunnen worden gemaakt. Deze operationele of
administratieve afspraken worden in de praktijk doorgaans aangeduid als
Memoranda of Understanding (MoU’s).
Daarnaast voorziet het Verdrag op enkele plaatsen in kennisgevingsverplichtingen over aangelegenheden die voor reguliere operationele
samenwerking tussen de politiediensten van belang zijn, zoals het elkaar
in kennis stellen van de nationale contactpunten voor het uitwisselen van
persoonsgegevens en informatie in het kader van het doel van het
Verdrag (artikel 6, derde lid, van het Verdrag) en het elkaar informeren
over de toegestane wapens en munitie en de voorwaarden waaronder
8

De «grensstreken» worden aangewezen in bijlage 3. Voor het Koninkrijk der Nederlanden zijn
dat thans de arrondissementen Zeeland West-Brabant, Oost Brabant en Limburg. Voor het
Koninkrijk België zijn dat de gerechtelijke arrondissementen West-Vlaanderen,
Oost-Vlaanderen, Antwerpen, Limburg, Luik, Eupen en Limburg.
9
Er zijn wel procedurele verschillen. Een uitvoeringsverdrag wordt in het Tractatenblad
gepubliceerd en een Benelux-beschikking in het Benelux-Publicatieblad (zie de artikelen 16 en
20 van de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen en artikel 23 van het Verdrag tot
instelling van de Benelux Unie).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

4

deze mogen worden gedragen en gebruikt (artikelen 39, vierde lid, jo. 58,
tweede lid, van het Verdrag).
Voor alle in het Verdrag genoemde uitvoeringsinstrumenten en kennisgevingsverplichtingen geldt dat het belangrijk is dat ze tot stand worden
gebracht en nadien, indien nodig, worden geactualiseerd. Voor het
daadwerkelijk benutten van de in het Verdrag voorziene (intensievere)
mogelijkheden tot samenwerking en het profiteren van eenvoudigere en
snellere procedures en communicatie met de Verdragsluitende Partijen
– en in voorkomend geval ook met andere landen – zijn de uitvoeringsinstrumenten van groot belang. Hieronder is een overzicht van de uitvoeringsinstrumenten opgenomen.
Overzicht uitvoeringsovereenkomsten en -afspraken
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

1.
2.
3.
4.
5.

Uitvoeringsovereenkomsten of Benelux-beschikkingen
Uitwisseling ANPR-gegevens1
Hit / no hit bevraging van politiedatabanken
Raadpleging politiedatabanken in gemeenschappelijke politiepost
Raadpleging van databanken tijdens gemengde patrouilles en
gemeenschappelijke controles
Raadpleging van het bevolkingsregister en andere overheidsregisters
Grensoverschrijdende opsporing
Grensoverschrijdend vervoer en begeleiding van vreemdelingen
Aanduiding bevoegde autoriteit voor vervoer en dragen van wapens
en munitie
Afwijkende regeling strafrechtelijke aansprakelijkheid voor leden van
speciale eenheden
Uitvoeringsafspraken
Grensoverschrijdende achtervolgingen
Vervoer en begeleiding van personen, andere dan vreemdelingen
Gemeenschappelijk gebruik van verbindingsofficieren
Modaliteiten samenwerking in gemeenschappelijke politiecentra
Samenwerking inzake opleiding, middelen en materieel

Artikel 13 lid 6
Artikel 14 lid 5
Artikel 15 lid 5
Artikel 16 lid 5
Artikel 17 lid 2
Artikel 24 lid 4
Artikelen 25 lid 4
en 44 lid 4
Artikel 39 lid 3
Artikel 60 lid 4

Artikel 21 lid 4
Artikel 25 lid 3
Artikel 28 lid 2
Artikel 30 lid 3
Artikel 31 lid 4

1

Automatic Number Plate Recognition, ofwel geautomatiseerde vergelijking van kentekengegevens van voertuigen.

In het Benelux-politieverdrag zelf is niet voorzien in de mogelijkheid van
voorlopige toepassing van het verdrag voorafgaand aan ratificatie en
inwerkingtreding ervan.10
4. Korte beschrijving van de inhoud van het Verdrag
Eerste titel – Algemene bepalingen
De eerste titel definieert de gebruikte begrippen, het doel van het Verdrag
en de verhouding tot bestaande internationale overeenkomsten en het
recht van de Europese Unie, waaronder de SchengenUitvoeringsovereenkomst.11 Voor belangrijke begrippen als «bevoegde
dienst», «bevoegde autoriteit», «politietaak» en «ambtenaar» wordt naar
de bijlagen bij het Verdrag en naar het nationale recht van de landen
verwezen. Voor Nederland zijn als bevoegde diensten aangewezen: het
landelijk politiekorps, bedoeld in artikel 25, eerste lid, Politiewet 2012 en
de Koninklijke marechaussee, voor zover belast met de uitvoering van de

10

Zie artikel 25 van het op 23 mei 1969 tot stand gekomen Verdrag van Wenen inzake het
verdragenrecht (Trb. 1972, 51 en Trb. 1977, 169).
11
De op 19 juli 1990 te Schengen tot stand gekomen Overeenkomst ter uitvoering van het tussen
de regeringen van de staten van de Benelux Economische Unie, de bondsrepubliek Duitsland
en de Franse republiek op 14 juni 1985 te Schengen gesloten akkoord betreffende de
geleidelijke afschaffing van de controles aan de gemeenschappelijke grenzen (Trb. 1990, 145
en Trb. 2010, 291).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

5

politietaak, bedoeld in artikel 4 van de Politiewet 2012. De verdragssamenwerking ziet niet op samenwerking tussen bijzondere opsporings- of
inspectiediensten, zoals de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst
(FIOD) of de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Wel is de
Dienst Vervoer & Ondersteuning (DV&O) van de Dienst Justitiële
inrichtingen van het Ministerie van Justitie en Veiligheid aangewezen als
de bevoegde dienst voor een bijzondere samenwerkingsvorm, namelijk
het grensoverschrijdende vervoer en de begeleiding van personen en
goederen.12 De bevoegde autoriteiten voor Nederland zijn de Minister van
Justitie en Veiligheid, de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, de
Minister van Defensie, de officieren van justitie en de burgemeesters, elk
voor zover het hun bevoegdheden betreft.13
Een «politietaak» wordt in artikel 1 van het Verdrag gedefinieerd als de
overeenkomstig het nationale recht aan de bevoegde diensten toevertrouwde taak in het kader van de voorkoming, het onderzoek en de
opsporing van strafbare feiten of de handhaving van de openbare orde en
veiligheid, met inbegrip van de bescherming en begeleiding van personen
en goederen. Een «ambtenaar» wordt gedefinieerd als het personeelslid
van een bevoegde dienst, dat overeenkomstig het nationale recht is
aangesteld voor de uitvoering van politietaken. In deze memorie van
toelichting zal met het oog op de leesbaarheid verder worden gesproken
over «politieambtenaren»; dat kan afhankelijk van de situatie zowel
politieambtenaren omvatten als ook ambtenaren van de Koninklijke
marechaussee of medewerkers van DV&O. Voor de begrippen «verwerkingsverantwoordelijke» en «verwerker» is in het Verdrag nadrukkelijk
aangesloten bij de definities uit de EU-regelgeving inzake bescherming
van persoonsgegevens uit 2016, omdat ook organisaties buiten de politie
als zodanig kunnen kwalificeren.14
Tweede titel – Uitwisseling van persoonsgegevens en informatie
De tweede titel betreft uitwisseling van persoonsgegevens en informatie
voor zover noodzakelijk voor de doelen van het Verdrag. De bepalingen
over dit onderwerp zijn volledig gemoderniseerd in het licht van de
Europese ontwikkelingen als gevolg van gebeurtenissen in de voorbije
jaren15 en gegeven het belang van informatiedeling ter voorkoming,
onderzoek of opsporing van strafbare feiten of de handhaving van de
openbare orde en veiligheid. Deze titel geldt ook voor de grensoverschrijdende samenwerking tussen de speciale eenheden van de landen.
Vanwege de gevoeligheid van de gegevensuitwisseling en de eigenheid
van de wetgeving in de landen – zoals die met betrekking tot het
vastleggen en bewaren van kentekengegevens van voertuigen16, de
basisregistratie personen en de raadpleging van politiedatabanken in de
gemeenschappelijke politiepost in Baarle-Nassau/Baarle Hertog – bevat
deze titel een vijftal grondslagen voor noodzakelijke uitvoeringsovereenkomsten waarin de landen meer gedetailleerde afspraken kunnen
vastleggen. Tevens is voorzien in een grondslag voor gegevensverstrekking, voor zover het nationale recht van het aangezochte land zich
12

Zie het Besluit van de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie van 21 januari 2014,
nr. BOACAT2014/004, strekkende tot aanwijzing van buitengewoon opsporingsambtenaren bij
de Dienst Vervoer & Ondersteuning, Stcrt. 2014, 2112.
13
Wet- en regelgeving inzake Politiewet 2012 jo. Vreemdelingenwet 2000, Wetboek van
Strafvordering en de Gemeentewet.
14
Waarbij nadrukkelijk ook naar de Algemene verordening gegevensbescherming is verwezen,
conform het advies van de Autoriteit persoonsgegevens van 22 juni 2018.
15
Zoals de besluiten van de Raad van 2008/EU/JBZ, nrs. 615, 616 en 617 en verschillende
terroristische aanslagen, onder andere in Parijs (2015) en Brussel (2016).
16
Zie onder andere de nieuwe wettelijke regeling inzake vastleggen en bewaren van kentekengegevens die op 1 januari 2019 in werking is getreden (Stb. 2017, 462 en Stb. 2018, 472 en 473).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

6

daartegen niet verzet, ten behoeve van het treffen van bestuurlijke
maatregelen door overheidsorganen die daartoe bevoegd zijn ter
voorkomen van strafbare feiten en ter handhaving van de openbare orde
en veiligheid.17
Derde titel – Grensoverschrijdend optreden
De derde titel bevat een actualisering van enkele samenwerkingsvormen
die op dit moment al in het Senningen-verdrag zijn voorzien, zoals het
verlenen van grensoverschrijdende bijstand in de vorm van materieel en
personeel, gemengde patrouilles en controles, grensoverschrijdende
achtervolging en observatie18 alsmede grensoverschrijdend vervoer en
bescherming van personen. Bij de grensoverschrijdende achtervolging is
een regeling zonder beperkingen overeengekomen die niet meer is
beperkt tot de (strafbare) feiten zoals vastgelegd in de regeling inzake het
Europees arrestatiebevel. Nieuw is de regeling van de grensoverschrijdende opsporing die het mogelijk maakt dat politieambtenaren op het
grondgebied van een ander Benelux-land eenvoudige opsporingshandelingen kunnen verrichten.19 Daarbij wordt uitgegaan van een zogeheten
deurwaardersmodel, waarbij een buitenlandse ambtenaar bij zijn
optreden altijd wordt vergezeld door een ambtenaar van de gaststaat. In
het Verdrag is evenwel opgenomen dat België en Luxemburg onder
omstandigheden en met inachtneming van strikte voorwaarden in
onderling overleg af kunnen zien van het doen vergezellen van een
politieambtenaar door een Belgische of Luxemburgse politieambtenaar.
Wat Nederland betreft wordt onverkort aan het deurwaardersmodel
vastgehouden. Het vergezellen door een ambtenaar van de gaststaat is
dus zowel geboden wanneer Nederlandse ambtenaren aan de andere kant
van de grens opsporingshandelingen verrichten als wanneer buitenlandse
politieambtenaren dat in Nederland doen.
Voor de bepalingen inzake grensoverschrijdende achtervolging, observatie of gemengde patrouilles en gemeenschappelijke controles geldt dat
het toepassingsbereik ten opzichte van het Senningen-verdrag is
verruimd. Zij zijn in Nederland van toepassing op land, met inbegrip van
de spoorwegen, op zee- en waterwegen en in het luchtruim.20 Ten aanzien
van zeegebieden geldt dat de uitoefening van rechtsmacht dient te
geschieden in overeenstemming met het internationaal recht van de zee.
In aansluiting hierop is in het Verdrag een specifieke bepaling opgenomen
voor het optreden van politieambtenaren op internationale treinen en
schepen ingeval deze treinen of schepen de grens overschrijden (artikel 26
van het Verdrag). Deze bepaling maakt het mogelijk de op eigen grondgebied aangevangen uitoefening van bevoegdheden, bijvoorbeeld inzake
grensbewaking, voort te zetten tot de eerstvolgende halteplaats.21 Tevens
voorziet de bepaling in een vereenvoudigde overdracht van daarbij
aangehouden personen of in beslag genomen goederen naar het
17

Zie bijvoorbeeld de Gemeentewet (o.a. stadionverboden), Drank- en Horecawet en de Wet
bevordering integriteitsbeoordelingen door het openbaar bestuur.
18
Zie voor grensoverschrijdende observatie de artikelen 8 en 9 van het Samenwerkingsbesluit
bijzondere opsporingsbevoegdheden 2019, waarin regels worden gesteld aan de inzet van een
persoon in openbare dienst van een vreemde staat en de aan deze persoon te stellen eisen.
19
Buitenlandse ambtenaren zijn in Nederland niet bevoegd om personen aan te houden. Dat is
alleen anders bij aanhouding na grensoverschrijdende achtervolging (art. 54 lid 5 Wetboek
van Strafvordering) en ontdekking op heterdaad van een (naar Nederlands recht) strafbaar feit,
in welk geval iedereen bevoegd is om de verdachte aan te houden o.g.v. art. 53 Wetboek van
Strafvordering.
20
Met name van belang voor de Koninklijke marechaussee gelet op de aan haar opgedragen
taken (zie artikel 4 Politiewet 2012 jo. artikelen 47 en 48 Vw 2000).
21
Voor alle duidelijkheid: op doorgaande internationale treinen valt de uitoefening van bevoegdheden door zgn. trein-boa’s (bijv. controle op geldig vervoersbewijs ingevolge de Wet
personenvervoer 2000) niet binnen de reikwijdte van het Verdrag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

7

grondgebied van de zendstaat. Ten slotte bevat titel 3 een bepaling over
grensoverschrijdend voortzetten of aanvangen van wettelijke opdrachten
met betrekking tot vervoer en begeleiding van personen en goederen. De
bedoeling is dat de in deze bepaling opgenomen grondslag tot het sluiten
van een uitvoeringsovereenkomst voor het vervoer van onder andere
vreemdelingen gebruikt wordt om de op 16 juni 2016 te Brussel tot stand
gekomen Uitvoeringsafspraak betreffende de samenwerking, begeleiding
en ondersteuning bij repatriëringsmaatregelen over het grondgebied van
de Benelux-landen (Trb. 2016, nr. 133) te actualiseren en uit te breiden.22
Vierde titel – Andere vormen van samenwerking
De vierde titel betreft eveneens een actualisering van vormen van
samenwerking die in het Senningen-verdrag zijn opgenomen. Het gaat
onder meer om het bij elkaar plaatsen van verbindingsofficieren en het
gemeenschappelijk gebruik van verbindingsofficieren die de Beneluxlanden vertegenwoordigen bij derde landen of bij internationale organisaties. De grondslag voor het maken van uitvoeringsafspraken terzake zal
worden benut voor een herziening van de op 29 april 2011 in Beneluxverband gemaakte afspraken met betrekking tot het gezamenlijk gebruik
van het netwerk van verbindingsofficieren op grond van artikel 17 van het
Senningen-verdrag. Daarnaast betreft het samenwerking in het kader van
het organiseren van gemeenschappelijke opleidingen met het oog op het
verwerven van kennis en inzicht in elkaars wetgeving, de structuur van de
politieorganisatie en de politiepraktijk in de landen en het organiseren van
gemeenschappelijke oefeningen. Ook over aankoop van middelen en
materieel en de uitwisseling van personeel kunnen de bevoegde diensten
uitvoeringsafspraken maken. Het recht van overpad en doortocht over
elkaars grondgebied, waarbij van vervoermiddelen gebruik kan worden
gemaakt, is geactualiseerd. Nieuw is de bepaling die, in aansluiting op het
Europese onderzoeksbevel en de wederzijdse rechtshulp in strafzaken,
een regeling bevat om in spoedeisende zaken, zoals verkeersongevallen,
een verzoek aan een ander land te doen om sporen of bewijsmateriaal
veilig te stellen ingeval de persoon op wie het verzoek betrekking heeft
zich op het grondgebied van dat land bevindt. Een soortgelijke bepaling is
opgenomen in het Verdrag van Enschede tussen Nederland en
Duitsland.23
Vijfde titel – Bevoegdheden
De vijfde titel bevat een catalogus van bevoegdheden van politieambtenaren voor de verschillende vormen van optreden of bij een grensoverschrijdende aanwezigheid op het grondgebied van een ander land. In het
Senningen-verdrag zijn de bevoegdheden verspreid over het verdrag
opgenomen. Het gaat bij de in titel 5 omschreven bevoegdheden om
bevoegdheden die het nationale recht van de Benelux-landen gemeen
hebben in het kader van de handhaving van de openbare orde en
veiligheid en de strafrechtelijke handhaving. In Nederland gaat het om
bevoegdheden die zijn geregeld in het Wetboek van Strafvordering, de
Wet wapens en munitie, de Gemeentewet, de Politiewet 2012 en de
22

Deze juridisch bindende uitvoeringsovereenkomst is thans gebaseerd op het op 27 mei 2005 te
Prüm tot stand gekomen Verdrag tussen het Koninkrijk België, de Bondsrepubliek Duitsland,
het Koninkrijk Spanje, de Republiek Frankrijk, het Groothertogdom Luxemburg, het Koninkrijk
der Nederlanden en de Republiek Oostenrijk inzake de intensivering van de grensoverschrijdende samenwerking, in het bijzonder ter bestrijding van het terrorisme, de grensoverschrijdende criminaliteit en de illegale migratie (Trb. 2005, 197 en Trb. 2008, 188).
23
Het op 2 maart 2005 te Enschede tot stand gekomen Verdrag tussen het Koninkrijk der
Nederlanden en de Bondsrepubliek Duitsland inzake de grensoverschrijdende politiële
samenwerking en de samenwerking in strafrechtelijke aangelegenheden (Trb. 2005, 86 en
241).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

8

Vreemdelingenwet 2000, alsmede de op deze wetten gebaseerde
regelgeving.24 Voor de praktijk is van belang dat de in het Verdrag
geregelde bevoegdheden dienen te worden uitgeoefend met inachtneming van het recht van de gaststaat inclusief de aldaar geldende
geweldsinstructies. Mede in verband met eventuele toekomstige
ontwikkelingen in de nationale wetgevingen van de Benelux-landen is in
het Verdrag nadrukkelijk uitgesloten dat een politieambtenaar bij het
overschrijden van de grens over méér bevoegdheden zou beschikken dan
waarover hij in zijn eigen land op grond van het nationale recht beschikt
(artikel 35, eerste lid, en artikel 53, achtste lid, van het Verdrag). De ratio
hiervan is het belang – waarvoor de Benelux-landen jegens elkaar
instaan – dat grensoverschrijdende ambtenaren in eigen land daadwerkelijk geoefend en bekwaam zijn in het gebruik van de hun toekomende
(dwang)bevoegdheden, daarbij inbegrepen het gebruik van (vuur)wapens
en vrijheidsbeperkende middelen, zodat het gebruik ervan in de verschillende operationele situaties waarin het Benelux-politieverdrag de
grensoverschrijdende ambtenaren kan brengen, voor de ambtenaar geen
andere risico’s oplevert dan wanneer deze op het eigen grondgebied
opereert en optreedt.
Daarnaast bevat deze titel een modernisering van de bepalingen van het
Senningen-verdrag inzake het vervoeren en dragen van wapens en
munitie, het gebruik van dwang en geweld, het gebruik van voertuigen, de
identificatie en de uiterlijke herkenbaarheid en de verslaglegging na
afloop van elk grensoverschrijdend optreden.25 Daarbij geldt als hoofdregel dat een politieambtenaar die zich op het grondgebied van een
andere staat bevindt, als zodanig herkenbaar moet zijn (uniform); alleen
dan kan hij bevoegdheden uitoefenen die hem in het Verdrag zijn
toegekend. Het Verdrag bevat ook een voorziening voor het afschermen
van de identiteit van grensoverschrijdende ambtenaren in geval van
strafrechtelijke vervolging. Voorts is de bepaling gemoderniseerd die ziet
op het na afloop van het grensoverschrijdend optreden uitbrengen van
een verslag ervan door de zendstaat aan de gaststaat, waarbij is bepaald
dat de bevoegde diensten hierover nadere uitvoeringsafspraken maken.
Voor de ambtenaar van de zendstaat of diens operationeel leidinggevende
die dwang of geweld heeft gebruikt geldt de verplichting om van de
geweldsaanwending achteraf melding te doen bij de bevoegde autoriteiten van de gaststaat alleen voor zover het recht van de gaststaat aan
zijn eigen ambtenaren een meldplicht oplegt. Indien een Nederlandse
ambtenaar in een ander Benelux-land optreedt, geldt derhalve niet de
meldplicht geweldsaanwending zoals die is opgenomen in de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee en andere opsporingsambtenaren, maar het Belgische of Luxemburgse recht inzake
geweldmelding. Een bevoegdheid die ook reeds in het Senningen-verdrag
is opgenomen en in het Benelux-politieverdrag wordt gecontinueerd,
betreft het recht van iedere politieambtenaar die zich in het kader van een
politietaak of een politieopleiding of op basis van een ander internatio24

Het gaat bij de verschillende vormen van grensoverschrijdend optreden, afhankelijk van de
aard en context van het politieoptreden, om persoons- en zaaksgerichte bevoegdheden zoals
staandehouden, aanhouden, doorzoeken, fouilleren, het geven van bevelen en het treffen van
voorlopige maatregelen in het belang van de veiligheid en de gezondheid. Voor zover
redelijkerwijs noodzakelijk mogen de ambtenaren ook geweld aanwenden en gebruikmaken
van vrijheidsbeperkende middelen. Voor vrijheidsberoving van personen gedurende grensoverschrijdend vervoer en begeleiding dient altijd een zelfstandige titel te bestaan in het
toepasselijke nationale recht, die wordt erkend door de andere staten (artikel 41, eerste lid van
het Verdrag).
25
Daarbij is afgestapt van het onderscheid dat het Senningen-verdrag maakt tussen individuele
materiële dwangmiddelen (uitrusting en bewapening van de ambtenaren waarmee dwang kan
worden uitgeoefend) en collectieve materiële dwangmiddelen (bewapening, middelen en
materieel voor gezamenlijk gebruik waarmee dwang kan worden uitgeoefend).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

9

naalrechtelijk instrument op het grondgebied van een ander land bevindt,
om een vuurwapen af te vuren ter wettige verdediging van zichzelf of van
een ander (de strafrechtelijke noodweerexceptie of de afweerbevoegdheid
van een politieambtenaar).26 Daarbij zij aangetekend dat voor leden van
speciale eenheden die over automatische of afstandprecisievuurwapens
beschikken een aparte bepaling is opgenomen in titel zes.
Zesde titel – Grensoverschrijdend optreden van speciale eenheden
De zesde titel bevat een zelfstandige regeling binnen het Beneluxpolitieverdrag voor het grensoverschrijdend optreden door speciale
eenheden. Voor wat betreft de operationele inzet van speciale eenheden is
deze regeling nieuw ten opzichte van het Senningen-verdrag dat geen
basis bevat voor grensoverschrijdende inzet van speciale eenheden, in of
buiten crisissituaties. Deze titel bouwt met name voort op het Besluit
2008/617/JBZ van de Raad van 23 juni 2008 ter verbetering van de
samenwerking in crisissituaties tussen de speciale interventie-eenheden
van de lidstaten van de Europese Unie (PbEU 2008, L 210). In België heeft
de wetgever kort geleden een regeling getroffen voor de inzet van
buitenlandse speciale interventie-eenheden op het nationale grondgebied
in crisissituaties.27 Voor Nederland gaat het in deze titel om de inzet van
de bijzondere bijstandseenheden, bedoeld in artikel 59 van de Politiewet
2012. De speciale eenheden in Nederland zijn volgens hun wettelijke
taakomschrijving in het kader van de strafrechtelijke handhaving van de
rechtsorde belast met:
a. het bestrijden van alle vormen van ernstig geweld of terrorisme over
het gehele geweldsspectrum,
b. de beveiliging van personen of objecten in bijzondere situaties
waaronder het beveiligen van ambtenaren van de Algemene
inlichtingen- en veiligheidsdienst bij operaties van die dienst en
c. het uitvoeren van andere door de Ministers van Justitie en Veiligheid
en van Defensie opgedragen bijzondere onderdelen van de politietaak.28
Wat de taken van speciale eenheden in verschillende Europese landen
met elkaar gemeen hebben is dat zij politietaken uitvoeren in het hoogste
gedeelte van het geweldsspectrum. Met het oog op de uitoefening van
deze gespecialiseerde taken zijn de leden van deze eenheden opgeleid en
geoefend op specifieke inzetscenario’s met daarbij behorende operationele plannen om situaties van ernstige dreiging het hoofd te bieden. Zij
beschikken daartoe over zwaardere wapens dan reguliere politiediensten,
zoals automatische wapens of afstandsprecisievuurwapens.29 Met het oog
hierop bepaalt het Benelux-politieverdrag dat leden van speciale
eenheden tijdens een grensoverschrijdend optreden of een grensover26

Deze laatste term wordt gebruikt in het ontwerpbesluit tot wijziging van de Ambtsinstructie
voor de politie, de Koninklijke marechaussee en overige opsporingsambtenaren en het Besluit
bewapening en uitrusting politie in verband met het gebruik van vrijheidsbeperkende
middelen, geweldsmiddelen en mechanische middelen. Vgl. ook het wetsvoorstel tot wijziging
van het Wetboek van Strafrecht in verband met het opnemen van een specifieke strafuitsluitingsgrond voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt in de rechtmatige
uitoefening van hun taak en een strafbaarstelling van schending van de geweldsinstructie en
de wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het opnemen van een
grondslag voor het doen van strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik door opsporingsambtenaren (geweldsaanwending opsporingsambtenaren), Kamerstukken I 2019/20, 34 641,
nr. A.
27
Wet van 19 juli 2018 (nr. 2018031653) die een daartoe strekkende titel III invoegt in de wet van
26 april 2002 houdende de essentiële elementen van het statuut van de personeelsleden van
de politiediensten en houdende diverse andere bepalingen met betrekking tot de politiediensten.
28
Artikel 1, tweede lid, van de Regeling Dienst speciale interventies.
29
Zie hiervoor het Besluit bewapening en uitrusting politie en nadere ministeriële regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

10

schrijdende aanwezigheid de wapens en munitie die in hun eigen land tot
hun uitrusting behoren, mogen vervoeren en dragen, mits deze vervoerd
en gedragen mogen worden door de leden van de speciale eenheden van
de Verdragsluitende Partij op wier grondgebied ze optreden of aanwezig
zijn (artikel 58, eerste lid, van het Verdrag). In aansluiting hierop is
geregeld dat leden van speciale eenheden die in hun eigen land bevoegd
zijn om automatische wapens of afstandsprecisievuurwapens te
gebruiken, deze wapens tijdens een grensoverschrijdend optreden of een
grensoverschrijdende aanwezigheid mogen afvuren onder dezelfde
wettelijke voorwaarden als de leden van de speciale eenheden op wier
grondgebied zij zich bevinden (artikel 59, tweede lid, van het Verdrag).
Naast de bevoegdheid (en daarmee de geoefendheid en bekwaamheid)
om deze wapens in eigen land te gebruiken, is voor het daadwerkelijk
gebruik van automatische of afstandprecisievuurwapens op het grondgebied van een ander Benelux-land, het recht van de gaststaat derhalve
bepalend (waaronder de geweldsinstructies).30 Ook voor de leden van de
speciale eenheden geldt dat zij bij inzet op het grondgebied van een
andere Verdragsluitende Partij, in geen geval bevoegdheden mogen
uitoefenen waarover zij in eigen land niet beschikken (artikelen 53, achtste
lid, 54, tweede lid, 55, tweede lid, 57, tweede lid, van het Verdrag).
Mede in verband met de speciale taken en opdrachten van de speciale
eenheden kent het Benelux-politieverdrag de mogelijkheid om een
uitvoeringsovereenkomst te sluiten waarin een afwijkende regeling kan
worden overeengekomen inzake de strafrechtelijke aansprakelijkheid van
de leden van de speciale eenheden. Zolang van deze mogelijk geen
gebruik wordt gemaakt, geldt dat de positie van een lid van de speciale
eenheid gelijk is aan die van een ambtenaar van het land waar de inzet
plaatsvindt, derhalve ook wat betreft strafbare feiten die door hen (of
tegen hen) tijdens de inzet mochten worden begaan.
De regeling voor de speciale eenheden in de zesde titel onderscheidt
verschillende vormen van grensoverschrijdend optreden, waaronder
bijstandsverlening door speciale eenheden in crisissituaties. Van een
crisissituatie is sprake wanneer de bevoegde autoriteiten van een
Verdragsluitende Partij – in Nederland in beginsel de Minister van Justitie
en Veiligheid op grond van artikel 59, derde lid, Politiewet 2012 – op
redelijke gronden kan aannemen dat een strafbaar feit een ernstige
rechtstreekse fysieke of materiële bedreiging vormt voor personen,
eigendom, infrastructuur of instanties op het nationale grondgebied. Er
kan in een crisissituatie om bijstand van buitenlandse speciale eenheden
worden verzocht wanneer de middelen van de eigen speciale eenheden
ontoereikend of niet inzetbaar zijn of indien door de bijstand van
buitenlandse speciale eenheden vertraging kan worden vermeden die het
beëindigen van de crisissituatie zou bemoeilijken. Bij inzet in crisissituaties beschikken de leden van de speciale eenheden over dezelfde
bevoegdheden als waarover de leden van de speciale eenheden van de
Verdragsluitende Partij op wier grondgebied zij optreden, waaronder de
bevoegdheid tot het aanhouden van een verdachte. Zij kunnen evenwel
geen bevoegdheden uitoefenen waarover zij niet beschikken in hun eigen
land. Daarnaast regelt de zesde titel de bijstandverlening door speciale

30

In Nederland zijn de geweldsinstructies vervat in de bij of krachtens de Politiewet 2012
gegeven regels, waaronder de Ambtsinstructie voor de politie, de Koninklijke marechaussee
en andere opsporingsambtenaren. Zie voor de definitie van het begrip geweldsinstructie het
nieuw voorgestelde artikel 90novies in het Wetboek van Strafrecht in het wetsvoorstel
geweldsaanwending politieambtenaren (Kamerstuk 34 641). In België hebben de geweldsinstructies het karakter van «dienstrichtlijnen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

11

eenheden, op verzoek, buiten crisissituaties,31 grensoverschrijdende
achtervolging door leden van speciale eenheden en opleidingen en
oefeningen. Bij inzet buiten crisissituaties beschikken de leden van de
speciale eenheden over de in titel 5 geregelde bevoegdheden.
Het Benelux-politieverdrag draagt de speciale eenheden daarbij ook op
om gezamenlijke oefeningen te organiseren met het oog op bijstandsverlening in en buiten crisissituaties. Van belang is ook dat op 10 oktober
2018 in EU verband afspraken zijn gemaakt over een nauwere samenwerking tussen Europese landen als het gaat om de grensoverschrijdende
inzet van speciale politie-eenheden aangezien terrorisme en georganiseerde misdaad nu eenmaal geen grenzen kennen. Tegelijkertijd vonden
toen op verschillende plaatsen in Europa gezamenlijke oefeningen plaats
tussen speciale eenheden van de landen. Geoefend werd op een aantal
scenario’s, zoals als een gijzeling op een schip, in een metro en in een
concertzaal.32 Ook voorziet de regeling in het Benelux-politieverdrag in de
situatie dat de speciale eenheden bij een grensoverschrijdend optreden of
een grensoverschrijdende aanwezigheid deel uitmaken van de reguliere
politiediensten.
Zevende titel – Wijze van toepassing en slotbepalingen
De afsluitende zevende titel bevat bepalingen over de toepassing van het
Benelux-politieverdrag, de uitvoeringsovereenkomsten en -afspraken, de
geschillenbeslechting en de evaluatie van de doeltreffendheid en de
effecten van het Verdrag in de praktijk door de bevoegde Ministers
(binnen vijf jaar na inwerkingtreding). In de artikelen over de uitvoeringsinstrumenten en de geschillenbeslechting komt de inbedding van dit
Verdrag in de institutionele structuur van de Benelux Unie tot uitdrukking.
Zo in §3 is aangegeven, wordt in artikel 62, vierde lid, van het Verdrag de
mogelijkheid geschapen om ter uitvoering van het Benelux-politieverdrag
een «Benelux-beschikking» aan te nemen. In artikel 64 wordt daarnaast
bepaald dat het Benelux-Gerechtshof ten aanzien van het Beneluxpolitieverdrag en de daarop gebaseerde juridische bindende uitvoeringsinstrumenten zowel beschikt over de bevoegdheid om kennis te nemen
van vragen betreffende de uitleg, als over een adviserende
bevoegdheid.33
Tot slot bevat het Benelux-politieverdrag in de slotbepalingen een aantal
standaardbepalingen die geen nadere toelichting behoeven.
5. Financiële en andere gevolgen
Het Benelux-politieverdrag bepaalt dat elk land de eigen kosten van de
samenwerking draagt. Wel kunnen de bevoegde diensten van de
verdragspartijen in voorkomende gevallen een afwijkende regeling
overeenkomen. In zijn algemeenheid kan gezegd worden dat het verdrag
de operationele grensoverschrijdende samenwerking eenvoudiger maakt.
Dat geldt met name voor het grensoverschrijdend optreden, zowel in
gezamenlijkheid met andere verdragspartijen als zelfstandig zoals bij de
grensoverschrijdende achtervolging of het uitvoeren van controles op
doorgaande treinverbindingen. Ook de grensoverschrijdende begeleiding
31

Bij verzoeken van andere landen om bijstand van de speciale eenheden buiten crisissituaties,
bijvoorbeeld grote evenementen, betrekt de Minister van Justitie en Veiligheid de Minister van
Defensie.
32
Nieuwsbericht van 10 oktober 2018 op de website Europol.Europa.eu. Europol heeft onder
andere tot taak de lidstaten te helpen bij het organiseren van opleidingen (artikel 4, eerste lid,
onder i, van Verordening (EU)2016/794).
33
Zie in dit verband ook de Gemeenschappelijke memorie van toelichting bij de artikelen 63 t/m
65 (bijlage bij deze memorie van toelichting).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

12

van justitiabelen, rechtens van hun vrijheid beroofde vreemdelingen en de
beveiliging van te beschermen personen zijn op de praktijk toegesneden
regelingen geworden die de inzet van de betrokken diensten efficiënter
mogelijk maakt. Het verdrag creëert waar het de grensoverschrijdende
operationele inzet van de politie betreft geen volledig nieuwe inzetvormen
maar maakt deze vooral beter uitvoerbaar in de operationele
(samenwerkings-)praktijk. Volledig nieuw is wel de regeling dat de
speciale eenheden van de verdragspartijen op verzoek (bijstand) of in
crisissituaties op elkaars grondgebied kunnen worden ingezet. Daar is
wederzijds behoefte aan.
Voor de Nederlandse politie en de Koninklijke marechaussee geldt dat het
verdrag de operationele grensoverschrijdende inzet eenvoudiger en
efficiënter maakt dan onder het huidige regime van het verdrag van
Senningen van 2004. De inzet die mogelijk is op grond van het nieuwe
verdrag zal daarmee niet wezenlijk verschillen van die welke thans al
plaatsvindt en kan worden uitgevoerd met de ter beschikking staande
middelen. Waar die inzet significant zal afwijken van de huidige praktijk is
dat dan ook niet een primair gevolg van het nieuwe verdrag als wel van
de omvang van de inzet waartoe door het gezag is besloten. De bevoegdheden voor en mogelijkheden tot operationele samenwerking die direct
samenhangen met de goedkeuring en uitvoering van het verdrag die met
dit wetsvoorstel beoogd worden, zullen qua inzet van de politie en andere
betrokken diensten – grosso modo – niet afwijken van de huidige praktijk
of kunnen worden uitgevoerd met de beschikbare capaciteit. Naar
verwachting levert dit geen meerlasten op voor de politiebegroting.
Naast deze bevoegdheden en mogelijkheden tot operationele inzet en
samenwerking die direct samenhangen met de goedkeuring en inwerkingtreding van het verdrag biedt het verdrag een aantal verdergaande
vormen van samenwerking door middel van het sluiten van uitvoeringsovereenkomsten (zie het overzicht in §3 van deze toelichting). Deze
uitvoeringsovereenkomsten zijn, afgezien van die in artikel 39, derde lid,
geen noodzakelijke voorwaarden voor het in werking treden van het
verdrag.
Op dit moment zijn de uitvoeringsovereenkomsten van de artikelen 13, 14,
15, 25 jo. 44 en 39 in onderhandeling tussen de (betrokken) verdragspartijen. Twee van deze uitvoeringsovereenkomsten zullen voorzienbaar geen
effect hebben voor of verandering brengen in de huidige inzet van de
betrokken diensten. Dat zijn de overeenkomsten op grond van de
artikelen 25 jo. 44 en 39. De uitvoeringsovereenkomsten van titel 2 van het
verdrag maken een aantal innovaties mogelijk op het gebied van
informatiedeling. Het daadwerkelijk toepassen van deze mogelijkheden in
het verdrag is afhankelijk gemaakt van een nadere regeling. Dat betreft
voor de politie de mogelijkheid om ANPR-referentielijsten te delen
(artikel 13), wederzijds politiedatabanken te bevragen op basis van hit no
hit (artikel 14), raadpleging van politiedatabanken in gemeenschappelijke
politieposten (artikel 15) en de raadpleging van de voor de politie
toegankelijke databanken tijdens gemengde patrouilles en gemeenschappelijke controles (artikel 16). Deze nieuwe mogelijkheden vergen enerzijds
organisatorische en (incidentele) technische aanpassingen en kunnen
anderzijds bijdragen aan een vermindering van het aantal verzoeken om
rechtshulp of informatiedeling.
Of uit deze uitvoeringsovereenkomsten onvoorziene incidentele en
structurele kosten voortvloeien voor de betrokken uitvoeringsdiensten
(die redelijkerwijs niet binnen de huidige kaders kunnen worden
opgevangen) is vooraf niet goed te bepalen. Dat is primair het gevolg van
het feit dat de teksten van deze uitvoeringsovereenkomsten nog niet zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

13

vastgesteld, laat staan in werking zijn getreden. De gewenste inwerkingtredingsdatum van de uitvoeringsovereenkomsten m.b.t. de artikelen 13,
14 en 15 die op dit moment in onderhandeling zijn is (deels) ook afhankelijk van de mate waarin de betroken politiediensten van de verdragspartijen de daarvoor benodigde (technische) voorzieningen ingeregeld
hebben. Uitvoeringsovereenkomsten volgend uit het Verdrag worden
zodanig opgesteld dat zij passen binnen de taakuitvoeringsmogelijkheden
en de bedrijfsvoerings- kaders. Om de impact van het Verdrag en de
onderliggende overeenkomsten scherp in beeld te houden is er een
evaluatiebepaling aan het wetsvoorstel toegevoegd ingevolge welke de
nieuwe verdragssamenwerking en de onderhavige wet binnen drie jaar na
inwerkingtreding van het Verdrag worden geëvalueerd en het evaluatieverslag aan de beide Kamers wordt gezonden (artikel 5). Eventueel
gewenste aanvulling hierop, mogelijk volgend uit de al de voorziene
evaluatie, zal zijn weg vinden via de gebruikelijke planning- en controlcyclus.
6. Bescherming van persoonsgegevens
Aangezien de tweede titel van het verdrag over uitwisseling van
persoonsgegevens en informatie gaat, hebben Nederland en België over
het ontwerpverdrag advies ingewonnen bij hun gegevensbeschermingsautoriteiten. Op de in dat stadium ontvangen adviezen is acht geslagen bij
de definitieve verdragstekst. Indien nodig of wenselijk zal bij de uitvoeringsovereenkomsten en -afspraken die zien op verwerking van persoonsgegevens, een gegevensbeschermingseffectbeoordeling worden
uitgevoerd door de bij de verwerking betrokken partijen (zie artikel 4c van
de Wet politiegegevens).
7. Consultatie34
Het wetsvoorstel is om advies toegezonden aan de Korpschef van de
Nationale politie, de Commandant van de Koninklijke Marechaussee, de
voorzitter van het College van procureurs-generaal, de Regioburgemeesters, de politievakbonden (ACP, ANVP en Politiebond), de Autoriteit
Persoonsgegevens (hierna: AP) en het Adviescollege toetsing regeldruk.
Laatstgenoemde organisatie heeft laten weten van het uitbrengen van een
advies af te zien. Van de Politiebond werd geen reactie ontvangen.
Namens de ACP en de ANVP is een reactie ontvangen van de Coalitie voor
Veiligheid/European Police Union.35
Alle geraadpleegde instanties hebben met instemming kennisgenomen
van het nieuwe Verdrag en van de daarbij behorende uitvoeringswetgeving. De actualisering van het bestaande Verdrag tussen België,
Nederland en Luxemburg ontmoet bijval omdat daarmee meer tegemoet
kan worden gekomen aan de operationele behoefte aan samenwerking in
het kader van de voorkoming, het onderzoek en de opsporing van
strafbare feiten en de handhaving van de openbare orde en veiligheid
tussen de landen.
Vanuit die achtergrond hebben de Regioburgemeesters gevraagd te
benadrukken dat de lokale driehoek, bedoeld in artikel 13 van de
Politiewet 2012, het aangewezen gremium is om geplande grensoverschrijdende politie-activiteiten tussen de gezagsdragers te bespreken in
verband met de impact die deze activiteiten kunnen hebben op de
samenleving en de gevolgen voor de openbare orde (denk aan een
34
35

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
In de Coalitie voor Veiligheid / European Police Union werken tal van nationale en internationale vakbonden in het veiligheidsdomein samen, zie: https://www.coalitievoorveiligheid.nl/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

14

gezamenlijke oefening met buitenlandse bewapende politieambtenaren
waarbij van een internationale trein gebruik wordt gemaakt).
De AP maakt in haar advies twee opmerkingen over de aansluiting van het
Verdrag op de nationale implementatie van Richtlijn 2016/680 ervan, in de
Wet respectievelijk het Besluit politiegegevens en verzoekt om verduidelijking in deze toelichting.
Zoals de AP met betrekking tot artikel 9 van het Verdrag terecht aangeeft
dient onderscheid te worden gemaakt tussen de verwerking door dezelfde
of een andere verwerkingsverantwoordelijke voor een ander doel binnen
de doelen van de richtlijn, en verwerking voor doeleinden buiten de
richtlijn.
Artikel 9 van het Verdrag bepaalt dat voor iedere (door-)verstrekking aan
een andere overheidsinstantie van een Verdragsluitende Partij door de
bevoegde dienst van diezelfde Verdragsluitende Partij die de persoonsgegevens heeft ontvangen de toestemming vereist is van de bevoegde
dienst die de persoonsgegevens heeft verstrekt aan de ontvangende
bevoegde dienst van de andere Verdragsluitende Partij. Dat vereiste geldt
zowel bij het gebruik voor een doel binnen de doelen van de richtlijn als
buiten de doelen van de richtlijn. Deze bepaling maakt daarmee duidelijk
dat de initieel verstrekkende bevoegde dienst vervolgens geheel conform
de bepalingen van de Richtlijn, artikelen 4, 8 en 9 in het bijzonder, of in
voorkomend geval de AVG, en de respectievelijke implementatiewetten en
andere bepalingen ter uitvoering van deze instrumenten in het nationale
recht van de Verdragsluitende Partijen dient te besluiten over een
dergelijke doorverstrekking.
Die gebondenheid aan deze bepalingen geldt zowel voor het gebruik voor
een doel binnen de doelen van de richtlijn als wel buiten de doelen van de
richtlijn. Dat laatste onderscheid is bepalend voor het toepasselijke
regime. Bij (door-)verstrekking binnen de doelen van de richtlijn geeft
artikel 10 een nadere invulling van de doelbinding bij de verdere
verwerking.
Waar die (door-)verstrekking plaatsvindt met het oog op een doel buiten
de doeleinden van de richtlijn, dient daarvoor hetzij in het Unierecht hetzij
in het nationale recht een expliciete grondslag aanwezig te zijn. Voor
Nederland is dat bijvoorbeeld artikel 4.3 van het Besluit politiegegevens.
Zowel de AP als de politie wijzen in hun reactie op de redactie van
artikel 4, derde lid, van het Verdrag. Daarin is bepaald dat bevoegde
diensten «in de mate dat het nationale recht van de aangezochte
Verdragsluitende Partij zich hier niet uitdrukkelijk tegen verzet» op verzoek
persoonsgegevens kunnen verstrekken voor de uitvoering van hun
wettelijke opdrachten ten behoeve van het treffen van bestuurlijke
maatregelen door overheidsinstanties die daartoe bevoegd zijn ter
voorkoming van strafbare feiten en ter handhaving van de openbare orde
en veiligheid.
Die redactie is gekozen zodat deze verstrekking voor andere verdragspartijen (ook) mogelijk is op basis van het Verdrag zelf als ware dit onderdeel
van het nationale recht. Voor de toepassing in Nederland wordt vastgehouden aan artikel 8, eerste lid, van de Richtlijn. Er dient derhalve een
expliciete grondslag in het nationale recht of het Unierecht te zijn voor
een dergelijke verstrekking.
De politie, de Regioburgemeesters en de Coalitie voor Veiligheid/
European Police Union hebben aangedrongen op een zorgvuldige en
duidelijke uitwerking van het verdrag in de uitvoeringsovereenkomsten en
-afspraken. In §6 van deze toelichting is het belang van artikel 4c van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

15

Wet politiegegevens benadrukt, alvorens zal kunnen worden overgegaan
tot het sluiten van uitvoeringsovereenkomsten en -afspraken die gevolgen
hebben voor verwerking van persoonsgegevens en daarbij gebruikte
geautomatiseerde systemen.
Om dit te kunnen monitoren is, mede naar aanleiding van het verzoek van
de politie, een evaluatiebepaling in het wetsvoorstel opgenomen
(artikel 5).
8. Een ieder verbindende bepalingen
Naar het oordeel van de regering kan een aantal bepalingen in het
Benelux-politieverdrag worden aangemerkt als een ieder verbindende
bepalingen in de zin van de artikelen 93 en 94 van de Grondwet, die aan
andere rechtssubjecten rechten of bevoegdheden toekennen of plichten
opleggen.36 Naar het oordeel van de regering kan ten eerste artikel 8 als
een ieder verbindende bepaling worden aangemerkt, voor zover de in dat
artikel genoemde «verwerker» een natuurlijke persoon of een rechtspersoon is die namens de verwerkingsverantwoordelijke persoonsgegevens verwerkt. Daarnaast kan naar het oordeel van de regering
artikel 21, derde lid, als een ieder verbindende bepaling worden aangemerkt. In dat lid wordt namelijk bepaald dat de aldaar nader omschreven
personen, die na een grensoverschrijdende achtervolging zijn aangehouden, na uiterlijk zes uren – de uren tussen 00:00–09:00 niet
meegeteld – in vrijheid moeten worden gesteld, tenzij de autoriteiten van
de gaststaat voordien een Europees aanhoudingsbevel hebben
ontvangen. Hetzelfde geldt voor artikel 26, vierde lid, waarin wordt
bepaald dat een persoon die is aangehouden op een internationale trein
of schip, die na aanhouding om praktische redenen een grensoverschrijding heeft moeten maken, zo spoedig mogelijk wordt teruggevoerd
naar het grondgebied van de Verdragsluitende Partij op wier grondgebied
de aanhouding is verricht. Ten slotte kunnen alle bepalingen waarin aan
buitenlandse (politie)ambtenaren en/of leden van de speciale eenheden
binnen de Nederlandse rechtsorde rechten of bevoegdheden worden
toegekend of plichten worden opgelegd als een ieder verbindende
bepalingen worden aangemerkt. Het gaat daarbij om de volgende
bepalingen: artikel 19, tweede en vijfde lid, artikel 21, eerste en derde lid,
artikel 22, vierde lid, artikel 23, eerste lid, artikel 26, eerste en tweede lid,
artikel 32, artikel 35, eerste lid, artikel 36, eerst lid, artikel 37, artikel 38,
artikel 39, eerste en tweede lid, artikel 40, eerste, tweede, derde, vierde en
zesde lid, artikel 41, eerste, tweede en derde lid, artikel 42, artikel 43,
artikel 44, eerste lid, artikel 47, artikel 49, artikel 50, artikel 53, achtste en
tiende lid, artikel 54, twee lid, artikel 55, eerste en tweede lid, artikel 57,
eerste, tweede en derde lid, artikel 58, eerste en tweede lid en artikel 59,
eerste en tweede lid.
9. Koninkrijkspositie
Wat betreft het Koninkrijk der Nederlanden, zal het Benelux-politieverdrag
ingevolge artikel 67, onder c, van het Verdrag alleen voor het Europese
deel van Nederland gelden.
10. Uitvoeringsbepalingen
Een tweetal verdragsbepalingen maakt uitvoeringswetgeving nodig om
de verdragsverplichtingen in de nationale rechtsorde te kunnen effecturen. Het betreft de artikelen 26, vierde lid, en artikel 49 van het Verdrag.
36

Het gaat daarbij om bepalingen die onvoorwaardelijk en voldoende nauwkeurig zijn om in de
nationale rechtsorde zonder meer als objectief recht te kunnen worden toegepast (HR 1 april
2011, ECLI:NL:HR:2011:BP3044 en HR 10 oktober 2014, ECLI:NL:HR:2014:2928).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

16

Artikel 49 van het Verdrag verplicht tot gelijkstelling van buitenlandse
politieambtenaren, bij optreden in Nederland, aan nationale ambtenaren
voor wat betreft de strafrechtelijke aansprakelijkheid. De uitvoeringsbepalingen betreffen een aanpassing van het Wetboek van Strafrecht en het
Wetboek van Strafvordering die samenhangt met de in Nederland in
voorbereiding zijnde nieuwe wettelijke regeling over geweldsaanwending
door opsporingsambtenaren.37 Deze regeling zal ook voor buitenlandse
politieambtenaren relevant zijn bij optreden in Nederland. Omgekeerd is
behoefte aan een strafbaarstelling indien Nederlandse ambtenaren in het
buitenland optreden en daarbij de aldaar geldende geweldsinstructie
schenden. De betreffende uitvoeringsbepalingen (artikelen 3 en 4) zullen
niet eerder in werking treden dan nadat het desbetreffende wetsvoorstel
waarin de nieuwe regeling is opgenomen tot wet is verheven en in
werking is getreden.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel 2 (terugtocht)
Artikel 26 van het Verdrag regelt het grensoverschrijdend optreden op
internationale treinen en schepen. Zo mogen ambtenaren een controlemaatregel voortzetten op het grondgebied van een ander land en
krachtens het vierde lid mag een ambtenaar die op zijn eigen grondgebied
een aanhouding of inbeslagneming heeft verricht deze aanhouding en
inbeslagneming voortzetten op het grondgebied van een ander land. De
aangehouden persoon dient in dit geval zo spoedig mogelijk te worden
teruggebracht naar het land waar de aanhouding is verricht en de
bevoegde autoriteiten van de gaststaat worden onverwijld over de situatie
geïnformeerd. In de periode die is gelegen tussen de aanhouding en het
moment waarop de aangehouden persoon kan worden teruggevoerd,
dient de betrokkene te worden vastgehouden. Dit geldt zowel aan boord
van de trein of het schip op Nederlands grondgebied als na aankomst in
Nederland. Buitenlandse ambtenaren zijn in Nederland echter niet
bevoegd om personen aan te houden of van hun vrijheid te beroven. Dat
is alleen anders bij ontdekking op heterdaad van een (naar Nederlands
recht) strafbaar feit. In dat geval is iedereen op grond van artikel 53 Sv
bevoegd om de verdachte aan te houden en te beletten dat de betrokkene
vlucht. Aanhouding door buitenlandse ambtenaren is ook mogelijk indien
de buitenlandse ambtenaar een verdachte achtervolgt over de grens naar
Nederland heen. Hiervoor is dan wel een verdragsregeling vereist (zie
artikel 21 van het Verdrag) en de ambtenaar moet de verdachte na
aanhouding meteen overdragen aan een Nederlandse opsporingsambtenaar (zie artikel 21 van het Verdrag). Van deze beide gevallen is
geen sprake in de situatie als bedoeld in artikel 26, vierde lid, van het
Verdrag.
Op grond van artikel 26, vierde lid, van het Verdrag blijft de door een
buitenlandse ambtenaar aan boord van een internationale trein of schip
verrichte aanhouding ook na grensoverschrijding in Nederland van kracht.
Bijvoorbeeld wanneer de aanhouding door een Belgische ambtenaar
plaatsvindt op Belgisch grondgebied, terwijl de eerstvolgende stop van de
trein pas in Nederland is. Voor deze situatie is uitvoeringswetgeving nodig

37

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht in verband met het opnemen van een specifieke
strafuitsluitingsgrond voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt in de
rechtmatige uitoefening van hun taak en een strafbaarstelling van schending van de geweldsinstructie en wijziging van het Wetboek van Strafvordering in verband met het opnemen van
een grondslag voor het doen van strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik door opsporingsambtenaren (geweldsaanwending opsporingsambtenaar) (Kamerstukken I 2019/20,
34 641, A).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

17

zodat verzekerd kan worden dat de betrokkene ter beschikking blijft van de
ambtenaren die hem hebben aangehouden. De betrokkene kan
vervolgens bij de eerstvolgende gelegenheid worden overgebracht naar
het land waar de aanhouding heeft plaatsgevonden. Voor de uitvoeringsbepaling die is opgenomen in artikel 2 van dit wetsvoorstel is aansluiting
gezocht bij de reeds bestaande regeling voor doortocht, zoals geregeld in
de Uitleveringswet en de Overleveringswet. Van doortocht is sprake
wanneer het voor de feitelijke uit- of overlevering noodzakelijk is dat de
opgeëiste persoon over Nederlands grondgebied wordt vervoerd. Bij
toepassing van artikel 26 is weliswaar geen sprake van vervoer van het
ene land via Nederland naar het andere land, maar het vervoer over
Nederlands grondgebied is vanwege de grensoverschrijding door
internationale treinen en schepen evengoed onvermijdelijk. Deze figuur is
terugtocht genoemd. Evenals bij de doortocht faciliteert Nederland op
deze wijze het vervoer naar het land waar (het vervolg van) de strafrechtelijke procedure zal plaatsvinden.
In het derde lid van artikel 2 van dit wetsvoorstel is bepaald dat de
hechtenis van de aangehouden persoon maximaal zes uur kan duren,
vanaf het moment waarop de persoon wordt opgehouden op Nederlands
grondgebied. De tijd tussen middernacht en negen uur ’s morgens wordt
hierbij niet meegerekend. Deze tijdspanne biedt de mogelijkheid om de
betrokkene in hechtenis te houden, ook wanneer een terugtocht niet direct
mogelijk is, bijvoorbeeld omdat de aanhouding plaatsvond op de laatste
trein. Na het verstrijken van deze termijn dient de betrokkene in vrijheid te
worden gesteld, tenzij op dat moment een andere titel voor vrijheidsbeneming geldt.
Artikelen 3 en 4 (wijziging Wetboek van Strafrecht respectievelijk
Strafvordering)
Artikel 49 van het Verdrag bepaalt dat tijdens een grensoverschrijdend
optreden of een grensoverschrijdende aanwezigheid de ambtenaren van
de zendstaat met ambtenaren van de gaststaat worden gelijkgesteld, voor
wat betreft de strafbare feiten die tegen of door hen mochten worden
begaan. In beginsel geldt dat de strafbare feiten in het Wetboek van
Strafrecht door een ieder en tegen een ieder kunnen worden gepleegd,
waarbij bovendien geldt dat op grond van artikel 2 Sr de Nederlandse
strafwet toepasselijk is op een ieder die in Nederland een strafbaar feit
pleegt, zodat de ambtenaren van de zendstaat voor wat betreft hun
strafrechtelijke aansprakelijkheid reeds gelijk zijn aan Nederlandse
ambtenaren. Voor enkele in het Wetboek van Strafrecht strafbaar gestelde
feiten is dit anders. Deze delicten kunnen blijkens de delictsomschrijving
alleen door dan wel tegen een ambtenaar worden begaan. Ten aanzien
van een aantal van deze feiten – de artikelen 177, 179 tot en met 182, 184
en 185 (onder andere ambtelijke omkoping, ambtsdwang, wederspannigheid en niet opvolgen ambtelijk bevel) – is reeds bepaald dat met de
Nederlandse ambtenaar personen in de openbare dienst van een vreemde
staat gelijk worden gesteld (artikelen 178a en 185a). Met dit wetsvoorstel
worden de ambtenaren uit de zendstaat ook ten aanzien van een aantal
strafbare feiten waarvoor dit nog niet was bepaald gelijk gesteld aan de
Nederlandse ambtenaren. Het gaat dan zowel om een aantal delicten die
blijkens de delictsomschrijving alleen door dan wel tegen een ambtenaar
kunnen worden begaan (de artikelen 189, eerste lid, 249, tweede lid, onder
1, 280, eerste lid, 285a, eerste lid, 358 tot en met 360 en 369 tot en met 371
Sr) als om delictsomschrijvingen die een verhoging van de strafmaat
kennen in het geval het delict is begaan door een ambtenaar (de
artikelen 44, 267 en 304 Sr).
Als het eerdergenoemde wetsvoorstel tot Wijziging van het Wetboek van
Strafrecht in verband met het opnemen van een specifieke strafuitslui-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

18

tingsgrond voor opsporingsambtenaren die geweld hebben gebruikt in de
rechtmatige uitoefening van hun taak en een strafbaarstelling van
schending van de geweldsinstructie en wijziging van het Wetboek van
Strafvordering in verband met het opnemen van een grondslag voor het
doen van strafrechtelijk onderzoek naar geweldgebruik door opsporingsambtenaren (geweldsaanwending opsporingsambtenaar) (Kamerstukken I
2019/20, 34 641, A) wordt aanvaard en de wet in werking treedt, wordt
daarmee een kader geïntroduceerd voor de beoordeling van geweldgebruik door opsporingsambtenaren en de (eventuele) strafrechtelijke
vervolging en berechting van deze ambtenaren. Aan het Wetboek van
Strafrecht wordt een nieuwe strafbaarstelling toegevoegd (artikel 372 Sr),
inhoudende de culpoze schending van de geweldsinstructie door een
ambtenaar aan wie de geweldsbevoegdheid is toegekend. Ook wordt aan
dat wetboek een nieuwe strafuitsluitingsgrond (artikel 42, tweede lid, Sr)
toegevoegd, op grond waarvan de ambtenaar niet strafbaar is wanneer hij
conform de geweldsinstructie heeft gehandeld. Tot slot wordt in het
Wetboek van Strafvordering een kader geïntroduceerd waarbinnen
onderzoek kan worden gedaan naar geweldsaanwendingen door
opsporingsambtenaren, met gebruikmaking van verschillende strafvorderlijke onderzoeksbevoegdheden, zonder dat hiervoor sprake hoeft te zijn
van een verdenking van een strafbaar feit (artikelen 511a tot en met 511ab
Sv). Met de voorgestelde aanpassingen van Sr en Sv zullen de ambtenaren uit de zendstaat worden gelijk gesteld aan de Nederlandse
ambtenaren, zodat geweldgebruik door deze ambtenaren op gelijke wijze
wordt afgedaan. Voorts wordt bewerkstelligd, met de voorgestelde
aanpassing van artikel 90novies Sr (tweede lid), dat Nederlandse
ambtenaren die in het buitenland optreden en de daar geldende geweldsinstructie schenden, ook in Nederland kunnen worden vervolgd voor
artikel 372 Sr (strafbaarstelling overtreding geweldsinstructie).
Nu het wetsvoorstel geweldsaanwending opsporingsambtenaar nog niet
is verheven tot wet en nog niet in werking is getreden, zullen de onderdelen A, C en L van artikel 3 en artikel 4 uit onderhavig wetsvoorstel die
zien op de bepalingen uit het wetsvoorstel geweldsaanwending pas in
werking kunnen treden na inwerkingtreding van de desbetreffende
wijzigingswet. Dit is mogelijk gelet op artikel 6.
Artikel 5 (evaluatie)
Deze evaluatiebepaling is opgenomen n.a.v. het advies van de politie.
Voor de tekst ervan is aangesloten bij de modelbepaling in de Aanwijzingen voor de regelgeving (Ar 5.58). In het licht van de in het Verdrag
opgenomen evaluatieverplichting (binnen vijf jaar na inwerkingtreding,
artikel 65), wordt voorgesteld de termijn voor de evaluatie te stellen op
drie jaar na inwerkingtreding van het Verdrag en deze (uitvoerings)wet,
zodat de bevindingen en uitkomsten van die evaluatie kunnen worden
betrokken bij evaluatie van het Verdrag. Daarnaast zal de evaluatie aan
Nederlandse zijde meer inzicht geven in de financiële gevolgen, door
(ook) de alsdan tot stand gekomen uitvoeringsovereenkomsten in de
analyse van de effecten op de taakuitvoering van de politie te betrekken
(zie §5 van deze toelichting).
Bij de evaluatie van titel 2 van het Verdrag zal overigens het (evaluatie)verslag van de Europese Commissie over Richtlijn 2016/680 kunnen
worden betrokken, dat uiterlijk 6 mei 2022 wordt verwacht (zie artikel 62
van de Richtlijn).
Artikel 6 (inwerkingtreding)
Dit artikel bepaalt dat de goedkeurings- en uitvoeringswet in werking
treedt met ingang van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

19

de dag na de datum van uitgifte van het Staatsblad waarin zij wordt
geplaatst, met uitzondering van de artikelen 3, onderdelen A, C en L en
artikel 4. Zoals hiervoor is toegelicht zal het tijdstip van inwerkingtreding
van deze bepalingen bij koninklijk besluit worden bepaald.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 692, nr. 3

20