Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

32 399

Regels voor het kunnen verlenen van verplichte
zorg aan een persoon met een psychische
stoornis (Wet verplichte geestelijke
gezondheidszorg)

Nr. 10

NOTA VAN WIJZIGING
Ontvangen 1 oktober 2013
Het voorstel van wet wordt als volgt gewijzigd:
A
Hoofdstuk 1 komt te luiden:
HOOFDSTUK 1 BEGRIPSBEPALING EN ALGEMENE BEPALINGEN
Artikel 1:1
In deze wet en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
a. Onze Minister: Onze Minister van Volkgezondheid, Welzijn en Sport;
b. accommodatie: bouwkundige voorziening met het daarbij behorende
terrein van een zorgaanbieder waar verplichte zorg wordt verleend;
c. advocaat: advocaat als bedoeld in artikel 9a van de Advocatenwet;
d. bestuur van de raad voor de rechtsbijstand: bestuur van de raad voor
rechtsbijstand als bedoeld in hoofdstuk II van de Wet op de rechtsbijstand;
e. contactpersoon: contactpersoon als bedoeld in artikel 1:5;
f. crisismaatregel: door de burgemeester opgelegde maatregel om
tijdelijk verplichte zorg te verlenen;
g. criteria voor verplichte zorg: criteria als bedoeld in artikel 3:3;
h. geneesheer-directeur: arts als bedoeld in de Wet op de beroepen in
de individuele gezondheidszorg, aangewezen door en in dienst van de
zorgaanbieder en verantwoordelijk voor de algemene gang van zaken op
het terrein van zorg en de verlening van verplichte zorg;
i. doel van verplichte zorg: doel als bedoeld in artikel 3:4;
j. familie: partner, de ouders dan wel één van hen, voor zover zij niet
van het ouderlijk gezag zijn ontheven of ontzet, of elke meerderjarige
bloedverwant in de rechte lijn, niet zijnde een ouder, en in de zijlijn tot en
met de tweede graad;
k. familievertrouwenspersoon: familievertrouwenspersoon als bedoeld
in artikel 12:1;
l. huisregels: huisregels als bedoeld in artikel 8:15;

kst-32399-10
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

1

m. inspectie: Inspectie voor de Gezondheidszorg van het Staatstoezicht
op de volksgezondheid;
n. klachtencommissie: klachtencommissie als bedoeld in artikel 10:1;
o. klachtprocedure: klachtprocedure als bedoeld in artikel 10:3;
p. patiëntenvertrouwenspersoon: patiëntenvertrouwenspersoon als
bedoeld in artikel 11:1;
q. regio: regio als bedoeld in artikel 14 van de Wet publieke gezondheid;
r. schade: schade bestaande uit levensgevaar, lichamelijk letsel,
psychische, materiële of financiële schade, een verstoorde ontwikkeling
naar volwassenheid, verwaarlozing of maatschappelijke teloorgang;
s. tenuitvoerlegging: er voor zorg dragen dat de zorgaanbieder kan
beginnen met de uitvoering van de zorgmachtiging of crisismaatregel;
t. verplichte zorg: zorg als bedoeld in artikel 3:1;
u. vertegenwoordiger: vertegenwoordiger als bedoeld in artikel 1:3;
v. zorg: zorg als bedoeld in artikel 3:2;
w. zorgaanbieder: zorgaanbieder als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
onderdeel c, van de Kwaliteitswet zorginstellingen die verplichte zorg
verleent;
x. zorgkaart: zorgkaart als bedoeld in artikel 5:14;
y. zorgmachtiging: rechterlijke machtiging om verplichte zorg te
verlenen;
z. zorgplan: zorgplan als bedoeld in artikel 5:15;
aa. zorgverantwoordelijke: degene die een geregistreerd beroep
uitoefent als bedoeld in artikel 3 van de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg en die behoort tot een bij regeling van Onze
Minister aangewezen categorie van deskundigen, verantwoordelijk voor
de zorg.
Artikel 1:2
1. De zorgaanbieder die verplichte zorg in een accommodatie verleent,
verstrekt Onze Minister, ter opneming in een openbaar register van
zodanige accommodaties, een opgave van de:
a. naam of een andere aanduiding van de accommodatie, alsmede het
adres ervan;
b. naam, adres, rechtsvorm en Handelsregisternummer van de
zorgaanbieder;
c. vormen van zorg die worden verleend.
2. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen bouwkundige eisen
worden gesteld voor de accommodatie.
Artikel 1:3
1. Als vertegenwoordiger ter zake van de uitoefening van de rechten en
plichten op grond van deze wet van een betrokkene die jonger is dan
zestien jaar, treedt of treden op: de ouders of voogden die gezamenlijk het
gezag uitoefenen, of de ouder of voogd die alleen het gezag uitoefent.
2. Als vertegenwoordiger ter zake van de uitoefening van de rechten en
plichten op grond van deze wet van een betrokkene van zestien of
zeventien jaar, treedt of treden op:
a. de door betrokkene als zodanig gemachtigde, of
b. indien betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen
ter zake van de uitoefening van deze rechten en plichten in staat is en niet
meerderjarig is: de ouders of voogden die gezamenlijk het gezag
uitoefenen, of de ouder of voogd die alleen het gezag uitoefent.
3. Als vertegenwoordiger ter zake van de uitoefening van de rechten en
plichten op grond van deze wet van een meerderjarige betrokkene treedt
op:
a. de door betrokkene als zodanig gemachtigde, of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

2

b. indien betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen
ter zake van de uitoefening van deze rechten en plichten in staat is:
– de curator of mentor, of indien deze ontbreekt,
– de gemachtigde, bedoeld onder a, of indien deze ontbreekt,
– de echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel, of indien
deze dat niet wenst of deze ontbreekt,
– een ouder, kind, broer, zus, grootouder of kleinkind, tenzij deze dat niet
wenst, of deze ontbreekt.
4. Indien betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen
ter zake van de uitoefening van zijn rechten en plichten op grond van deze
wet in staat is en geen vertegenwoordiger als bedoeld in de vorige leden
optreedt, doet de zorgaanbieder een verzoek voor een mentorschap als
bedoeld in artikel 451, tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
5. De door betrokkene gemachtigde, bedoeld in het tweede en derde lid,
dient meerderjarig en handelingsbekwaam te zijn en schriftelijk te
verklaren, bereid te zijn om als vertegenwoordiger op te treden.
6. Als gemachtigde, bedoeld in het tweede en derde lid, kunnen niet
optreden:
a. de zorgaanbieder,
b. de geneesheer-directeur,
c. de zorgverantwoordelijke,
d. een zorgverlener, of
e. een medewerker van de zorgaanbieder.
7. De vertegenwoordiger betracht de zorg van een goed vertegenwoordiger en is gehouden betrokkene zoveel mogelijk bij de vervulling van zijn
taak te betrekken.
8. De betrokkene die minderjarig is, of onder curatele is gesteld dan wel
ten behoeve van wie een mentorschap is ingesteld, is bekwaam om op
grond van deze wet in rechte op te treden.
Artikel 1:4
1. Indien betrokkene nog niet de leeftijd van twaalf jaar heeft bereikt, is
er sprake van:
a. instemming, indien de vertegenwoordiger instemt;
b. verzet, indien de vertegenwoordiger zich verzet.
2. Indien betrokkene de leeftijd van twaalf maar nog niet die van zestien
jaar heeft bereikt, is er sprake van:
a. instemming, indien betrokkene en de vertegenwoordiger beide
instemmen;
b. verzet, indien betrokkene of de vertegenwoordiger zich verzet.
3. Indien betrokkene de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt en geen
vertegenwoordiger optreedt, is er sprake van:
a. instemming, indien betrokkene instemt;
b. verzet, indien betrokkene zich verzet.
4. Indien betrokkene de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt en een
vertegenwoordiger optreedt, is er sprake van:
a. instemming, indien betrokkene en de vertegenwoordiger beide
instemmen;
b. verzet, indien betrokkene of de vertegenwoordiger zich verzet.
5. Indien betrokkene de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt, geen
vertegenwoordiger optreedt en betrokkene geen blijk geeft van
instemming of verzet, is artikel 1:3, vierde lid, van overeenkomstige
toepassing, en is er sprake van:
a. instemming, indien de vertegenwoordiger instemt;
b. verzet, indien de vertegenwoordiger zich verzet.
6. Indien betrokkene op enig later moment blijk geeft van verzet, vervalt
de instemming, bedoeld in het vijfde lid, en is er sprake van verzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

3

7. De artikelen 450, eerste en tweede lid, en 465, zesde lid, van Boek 7
van het Burgerlijk Wetboek zijn niet van toepassing op de verplichte zorg
die aan betrokkene wordt verleend.
Artikel 1:5
1. Zodra de burgemeester een crisismaatregel voorbereid of de
geneesheer-directeur begint met de voorbereiding van een zorgmachtiging, wijst deze een contactpersoon aan die op de hoogte wordt
gehouden van de voorbereiding, de uitvoering, de wijziging en de
beëindiging van verplichte zorg aan betrokkene en die bevoegd is om als
belanghebbende op te treden in klachtprocedures en rechterlijke
procedures.
2. Indien een vertegenwoordiger optreedt, wordt deze tevens als
contactpersoon aangewezen, tenzij na overleg met betrokkene en de
vertegenwoordiger als contactpersoon wordt aangewezen de echtgenoot,
geregistreerde partner of andere levensgezel, een ouder, voogd, kind,
broer of zus, grootouder, kleinkind of een naaste, mits die persoon als
contactpersoon wenst op te treden.
3. Indien geen vertegenwoordiger optreedt, wordt na overleg met
betrokkene als contactpersoon aangewezen de echtgenoot, geregistreerde
partner of andere levensgezel, een ouder, voogd, kind, broer of zus,
grootouder, kleinkind of een naaste, mits die persoon als contactpersoon
wenst op te treden.
4. Indien de burgemeester, geneesheer-directeur of de vertegenwoordiger gegronde bezwaren hebben om de door betrokkene voorgestelde
persoon als contactpersoon te laten functioneren, wordt na overleg met
betrokkene en de vertegenwoordiger een andere contactpersoon
aangewezen.
Artikel 1:6
1. Voor zover de zorgverantwoordelijke betrokkene niet in staat acht tot
een redelijke waardering van zijn belangen ter zake van zorg of de
uitoefening van rechten en plichten op grond van deze wet, legt hij dat
schriftelijk vast en vermeldt daarbij de datum en het tijdstip en ter zake
van welke beslissingen betrokkene niet in staat kan worden geacht tot een
redelijke waardering van zijn belangen.
2. De beslissing, bedoeld in het eerste lid, wordt door de zorgverantwoordelijke niet genomen dan na overleg met de vertegenwoordiger.
3. De zorgverantwoordelijke stelt de geneesheer-directeur op de hoogte
van de beslissing, bedoeld in het eerste lid, en het overleg met de
vertegenwoordiger. Indien er geen vertegenwoordiger optreedt, stelt hij
de geneesheer-directeur daarvan op de hoogte.
Artikel 1:7
1. Waar in deze wet, uitgezonderd hoofdstuk 10, een bevoegdheid wordt
toegekend aan de rechter, is de enkelvoudige of meervoudige kamer van
de rechtbank bevoegd in het arrondissement waar betrokkene zijn
woonplaats heeft of waar hij hoofdzakelijk of daadwerkelijk verblijft, met
dien verstande dat zaken met betrekking tot minderjarige personen
worden behandeld door de kinderrechter, of door een meervoudige kamer
waarvan de kinderrechter deel uit maakt.
2. Waar in hoofdstuk 10 een bevoegdheid wordt toegekend aan de
rechter, is de enkelvoudige of meervoudige kamer van de rechtbank
bevoegd in het arrondissement waar betrokkene ten tijde van de
uitoefening van de bevoegdheid verblijft, met dien verstande dat zaken
met betrekking tot minderjarige personen worden behandeld door de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

4

kinderrechter, of door een meervoudige kamer waarvan de kinderrechter
deel uit maakt.
3. Op de procedure bij de rechter zijn de bepalingen inzake de verzoekschriftprocedure in eerste aanleg en inzake cassatie uit het eerste boek
van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering van overeenkomstige
toepassing.
4. De beschikking van de rechter is bij voorraad uitvoerbaar.
Artikel 1:8
1. Indien ten aanzien van betrokkene een verzoekschrift wordt ingediend
of betrokkene beroep instelt en geen advocaat heeft, geeft de rechter
onverwijld aan het bestuur van de raad voor rechtsbijstand een last tot
toevoeging van een advocaat aan betrokkene.
2. Indien op grond van het bepaalde in deze wet een verzoekschrift
wordt ingediend of beroep wordt ingesteld, is geen vast recht
verschuldigd.
3. Artikel 282, vierde lid, van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, is niet van toepassing.
4. Kosten van door de rechter opgeroepen getuigen en deskundigen
komen ten laste van de Staat.
Artikel 1:9
1. Bij de voorbereiding, de uitvoering, de wijziging en de beëindiging
van verplichte zorg wordt betrokkene in een voor hem begrijpelijke taal
geïnformeerd.
2. Voor zover de uitvoering van de verplichte zorg leidt tot vrijheidsbeneming heeft betrokkene, indien hij de Nederlandse taal niet beheerst,
recht op bijstand van een tolk.
Artikel 1:10
De termijn van de artikelen 7:7 en 8:12, eerste lid, wordt indien deze
eindigt op een zaterdag, zondag of erkende feestdag, indien noodzakelijk,
verlengd tot en met de eerstvolgende dag die niet een zaterdag, zondag of
algemeen erkende feestdag is.
B
De titel van hoofdstuk 2 komt te luiden:
HOOFDSTUK 2 ALGEMENE UITGANGSPUNTEN
C
Artikel 2:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het derde lid komt te luiden:
3. Bij de voorbereiding, de afgifte, de tenuitvoerlegging, de uitvoering,
de wijziging en de beëindiging van een zorgmachtiging of crisismaatregel
worden van de verplichte zorg de proportionaliteit en subsidiariteit,
waaronder begrepen de verplichte zorg in ambulante omstandigheden,
alsmede de doelmatigheid en veiligheid beoordeeld.
b. In het vijfde lid vervalt «de afgifte,».
c. Het zesde lid komt te luiden:
6. De wensen en voorkeuren van betrokkene worden gehonoreerd,
tenzij:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

5

a. betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen ter
zake in staat is, of
b. deze in strijd zijn met de aan hem te verlenen verplichte zorg.
D
De artikelen 2:2 en 2:3 komen te luiden:
Artikel 2:2
1. De zorgaanbieder stelt op basis van de uitgangspunten van artikel 2:1
een beleidsplan op over de toepassing van de verplichte zorg, dat gericht
is op het terugdringen en voorkomen van verplichte zorg en het zoeken
naar alternatieven op basis van vrijwilligheid.
2. De zorgaanbieder draagt er zorg voor dat het beleidsplan wordt
toegepast bij de voorbereiding, de uitvoering, de evaluatie, de wijziging
en de beëindiging van verplichte zorg.
Artikel 2:3
1. Voordat de zorgaanbieder de geneesheer-directeur aanwijst, vraagt
de zorgaanbieder hierover advies aan de cliëntenraad, bedoeld in artikel 2
van de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen. Artikel 4, eerste
en derde lid, en 5, eerste lid, van de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen zijn van overeenkomstige toepassing.
2. De zorgaanbieder draagt er zorg voor dat de geneesheer-directeur zijn
taken op grond van deze wet naar behoren kan uitvoeren en waarborgt de
onafhankelijkheid van de geneesheer-directeur bij de uitvoering van zijn
taken op grond van deze wet. De zorgaanbieder geeft de geneesheerdirecteur geen aanwijzingen met betrekking tot diens taakuitvoering op
grond van deze wet.
E
De artikelen 2:4 tot en met 2:7 vervallen.
F
Artikel 3:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het tweede lid alsmede de aanduiding «1» voor het eerste lid
vervallen.
b. In de aanhef wordt «het verzet van betrokkene of zijn vertegenwoordiger» vervangen door: verzet als bedoeld in artikel 1:4.
c. In onderdeel d wordt «de artikelen 8:9 tot en met 8:11» vervangen
door: de artikelen 8:11 en 8:12.
G
In artikel 3:2, onderdeel j, wordt «gedragsbeïnvloedende middelen»
vervangen door: gedrag beïnvloedende middelen.
H
In artikel 3:3, onderdeel c, wordt na «het beoogde doel» ingevoegd: van
verplichte zorg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

6

I
Artikel 4:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het eerste lid wordt «twaalf jaar» vervangen door: zestien jaar.
b. In het tweede lid wordt onder vervanging van de punt aan het slot
van onderdeel d door een puntkomma een onderdeel toegevoegd,
luidende:
e. de contactpersoon en de voor de continuïteit van zorg relevante
familie en naasten met wie contact moet worden opgenomen als de onder
a bedoelde omstandigheden zich voordoen.
c. In het derde lid vervalt «als bedoeld in artikel 5:8».
d. Onder vernummering van het vijfde en zesde lid tot zesde en zevende
lid wordt een lid ingevoegd, luidende:
5. De zorgverantwoordelijke wijst betrokkene op de mogelijkheid om
zich bij het opstellen van een zelfbindingsverklaring te laten bijstaan door
een familielid of naaste of de patiëntenvertrouwenspersoon.
e. In het zevende lid (nieuw) wordt «behorende bij door Onze Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangewezen categorieën van
deskundigen» vervangen door: behorende tot een bij regeling van Onze
Minister aangewezen categorie van deskundigen.
J
Artikel 4:2 wordt als volgt gewijzigd:
a. Onder vernummering van het derde lid tot tweede lid, vervalt het
tweede lid.
b. In het tweede lid (nieuw) wordt «aan de commissie» vervangen door:
aan de zorgaanbieder.
K
Artikel 4:4 vervalt.
L
Hoofdstuk 5 komt te luiden:
HOOFDSTUK 5 VOORBEREIDING ZORGMACHTIGING
Paragraaf 1 Aanvraag voorbereiding zorgmachtiging
Artikel 5:1
Bij de geneesheer-directeur kan eenieder een schriftelijke en gemotiveerde aanvraag indienen voor de voorbereiding van een zorgmachtiging
voor een persoon aan wie verplichte zorg zou moeten worden verleend.
Artikel 5:2
1. De aanvrager maakt in de aanvraag aannemelijk dat is voldaan aan
de criteria voor verplichte zorg.
2. De aanvrager vermeldt in de aanvraag de relatie met de persoon op
wie de aanvraag betrekking heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

7

3. Bij regeling van Onze Minister kan een model voor een aanvraag
worden vastgesteld.
Artikel 5:3
1. Indien het college van burgemeester en wethouders een meldpunt
voor openbare geestelijke gezondheidszorg heeft ingesteld ter uitvoering
van de Wet maatschappelijke ondersteuning en daar een melding is
ingediend betreffende een persoon voor wie de noodzaak tot geestelijke
gezondheidszorg zou moeten worden onderzocht, draagt het college van
burgemeester en wethouders binnen een redelijke termijn zorg voor een
verkennend onderzoek naar die noodzaak.
2. Indien uit het onderzoek, bedoeld in het eerste lid, afdoende blijkt dat
van een noodzaak tot geestelijke gezondheidszorg sprake zou kunnen zijn,
draagt het college van burgemeester en wethouders ervoor zorg dat de
melding en de bevindingen van het onderzoek uiterlijk binnen tien dagen
na afronding van het onderzoek worden gezonden aan een geneesheerdirecteur van een zorgaanbieder in de regio waarbinnen de gemeente zich
bevindt.
3. Indien toepassing is gegeven aan het bepaalde in het tweede lid,
draagt het college van burgemeester en wethouders ervoor zorg dat
degene die de melding, bedoeld in het eerste lid, heeft verricht daarvan
op de hoogte wordt gesteld, alsmede van de mogelijkheid om een
aanvraag als bedoeld in artikel 5:1 in te dienen.
Artikel 5:4
1. De geneesheer-directeur kan de aanvraag niet-ontvankelijk verklaren
indien:
a. de aanvraag onvolledig is;
b. de aanvrager onvoldoende relatie heeft met de persoon op wie de
aanvraag betrekking heeft;
c. het een herhaalde aanvraag betreft na een eerdere afwijzing op
inhoudelijke gronden en uit de aanvraag onvoldoende blijkt dat de feiten
en omstandigheden nadien veranderd zijn;
d. het een kennelijk onredelijke aanvraag betreft.
2. De geneesheer-directeur doet zo spoedig mogelijk, doch uiterlijk een
week na ontvangst van de aanvraag, schriftelijk mededeling aan de
aanvrager van de gronden waarop de aanvraag niet-ontvankelijk is.
Artikel 5:5
De geneesheer-directeur kan besluiten ambtshalve een zorgmachtiging
voor te bereiden.
Paragraaf 2 Voorbereiding zorgmachtiging
Artikel 5:6
Zodra de geneesheer-directeur ambtshalve of op aanvraag met de
voorbereiding van een zorgmachtiging begint:
a. informeert hij betrokkene, de vertegenwoordiger, de advocaat en de
contactpersoon schriftelijk, dat hij op aanvraag of ambtshalve een verzoek
voor een zorgmachtiging voorbereidt,
b. verstrekt hij, indien betrokkene geen advocaat heeft, de persoonsgegevens van betrokkene aan de rechter, die onverwijld aan het bestuur van
de raad voor rechtsbijstand een last tot toevoeging van een advocaat aan
betrokkene geeft,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

8

c. informeert hij betrokkene over de mogelijkheid om zich bij te laten
staan door een familielid of naaste bij het opstellen van de zelfbindingsverklaring, het plan, bedoeld in artikel 5:7, de zorgkaart en het zorgplan,
d. informeert hij betrokkene, de vertegenwoordiger en de contactpersoon schriftelijk over de mogelijkheid van advies en bijstand aan
betrokkene door een patiëntenvertrouwenspersoon, en
e. verstrekt hij de persoonsgegevens van betrokkene aan de patiëntenvertrouwenspersoon, met als doel betrokkene te kunnen informeren over
de mogelijkheid tot advies en bijstand door een patiëntenvertrouwenspersoon, tenzij betrokkene daar bezwaar tegen heeft.
Artikel 5:7
1. Indien betrokkene of de vertegenwoordiger bij de geneesheerdirecteur binnen twee dagen na ontvangst van de mededeling, bedoeld in
artikel 5:6, onder a, te kennen geeft met familie of naasten zelf een plan
van aanpak te willen opstellen om verplichte zorg te voorkomen, besluit
de geneesheer-directeur zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk binnen twee
dagen na de kennisgeving, of de voorbereiding voor een zorgmachtiging
wordt geschorst en betrokkene in de gelegenheid wordt gesteld een plan
van aanpak op te stellen.
2. De geneesheer-directeur besluit alleen afwijzend indien:
a. hij van oordeel is dat het aanzienlijk risico op ernstige schade voor
betrokkene of voor een ander zich niet verdraagt met uitstel van de
voorbereiding van een zorgmachtiging,
b. betrokkene eerder in staat is gesteld zelf een plan van aanpak op te
stellen en dat niet is gelukt, of
c. betrokkene eerder een plan van aanpak heeft opgesteld, maar
daarmee verplichte zorg niet kon worden voorkomen en de feiten en
omstandigheden sindsdien niet zodanig zijn veranderd dat de kans
redelijkerwijs aanwezig moet worden geacht dat betrokkene nu wel in
staat zal zijn een plan van aanpak op te stellen waarmee verplichte zorg
kan worden voorkomen.
3. Voordat de geneesheer-directeur besluit, hoort hij betrokkene en de
vertegenwoordiger.
4. De geneesheer-directeur stelt betrokkene, de vertegenwoordiger en
de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1, schriftelijk op de hoogte van zijn
besluit. Indien hij afwijzend besluit, deelt hij aan betrokkene en de
vertegenwoordiger tevens schriftelijk zijn beweegredenen mee.
5. Indien de geneesheer-directeur besluit om betrokkene in de
gelegenheid te stellen een plan van aanpak op te stellen, duurt de
schorsing, bedoeld in het eerste lid, vier weken vanaf het moment waarop
de geneesheer-directeur zijn besluit heeft meegedeeld op grond van het
vierde lid, eerste volzin.
6. Indien de geneesheer-directeur van oordeel is dat onvoldoende
voortgang wordt gemaakt met het opstellen van een plan van aanpak, dan
wel het aanzienlijk risico op ernstige schade zich niet langer verdraagt met
verder uitstel van de voorbereiding van een zorgmachtiging, kan de
geneesheer-directeur besluiten nog voor het einde van de periode,
bedoeld in het vijfde lid, de voorbereiding van een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging te hervatten.
7. De geneesheer-directeur neemt het besluit, bedoeld in het zesde lid,
niet dan na overleg met betrokkene en de vertegenwoordiger. De
geneesheer-directeur stelt betrokkene en de vertegenwoordiger schriftelijk
en gemotiveerd op de hoogte van een dergelijk besluit.
Artikel 5:8
Indien er geen zorgverantwoordelijke is, wijst de geneesheer-directeur
een zorgverantwoordelijke voor betrokkene aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

9

Paragraaf 3 De medische verklaring
Artikel 5:9
Voor de toepassing van deze paragraaf, alsmede de artikelen 5:20, 7:5,
7:9 en 8:19, gelden voor de arts de volgende voorwaarden:
a. hij staat als specialist ingeschreven in een register als bedoeld in
artikel 14 van de Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg,
b. aan deze zijn geen beperkingen opgelegd als bedoeld in artikel 48,
eerste lid, onder e, en artikel 80, eerste lid, onder a en b, van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg,
c. hij behoort tot een bij regeling van Onze Minister aangewezen
categorie van deskundigen,
d. hij functioneert onafhankelijk ten opzichte van de zorgaanbieder, en
e. hij heeft minimaal één jaar geen zorg verleend aan betrokkene.
Artikel 5:10
1. De geneesheer-directeur draagt zorg voor een medische verklaring
van een arts, volgens het vastgestelde model, bedoeld in het tweede lid,
over de actuele gezondheidstoestand van betrokkene ten behoeve van de:
a. voorbereiding van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging aan de
rechter;
b. beoordeling of met de uitvoering van het plan, bedoeld in artikel 5:7,
verplichte zorg wordt voorkomen.
2. Bij regeling van Onze Minister wordt een model voor een medische
verklaring vastgesteld.
Artikel 5:11
1. De geneesheer-directeur draagt ervoor zorg dat de arts in de
medische verklaring in elk geval zijn bevindingen vermeldt inzake:
a. de symptomen die betrokkene vertoont, en zo mogelijk, een diagnose
van de psychische stoornis van betrokkene;
b. de relatie tussen de psychische stoornis en het gedrag dat tot het
aanzienlijke risico op ernstige schade leidt;
c. de zorg die minimaal noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op
ernstige schade weg te nemen;
d. indien het gaat om het vaststellen van een zorgplan, het voldoen van
het zorgplan aan de uitgangspunten van artikel 2:1;
e. indien toepassing wordt gegeven aan artikel 5:7, vijfde lid, het
voldoen van het plan, bedoeld in artikel 5:7, aan het uitgangspunt dat
geen aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of een ander
ontstaat.
2. De geneesheer-directeur draagt ervoor zorg dat de arts eerst bij de
zorgaanbieder nagaat of betrokkene een zelfbindingsverklaring heeft als
bedoeld in artikel 4:1, alsmede zo mogelijk overleg pleegt met de
zorgverantwoordelijke of de huisarts.
3. In afwijking van het eerste lid, onderdeel d, kan de beoordeling van
het zorgplan achterwege blijven indien de zorgmachtiging tot doel heeft
een zorgplan op te kunnen stellen als bedoeld in artikel 3:4, eerste lid,
onderdeel c. De geneesheer-directeur draagt er dan zorg voor dat de arts
in de medische verklaring zo nodig aangeeft welke verplichte zorg nodig
is in de periode waarin een zorgplan wordt opgesteld, dan wel welke
verplichte zorg nodig is om de crisissituatie af te wenden, en welke
zorgaanbieder kan worden belast met het verlenen van deze zorg en zo
nodig de accommodatie.
4. Indien de medische verklaring dient ter beoordeling van het plan,
bedoeld in artikel 5:7, draagt de geneesheer-directeur ervoor zorg dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

10

beoordeling van het zorgplan later plaatsvindt indien de voorbereidingen
voor een verzoekschrift voor een zorgmachtiging niet worden beëindigd.
Artikel 5:12
1. De geneesheer-directeur draagt ervoor zorg dat de arts aantekening
maakt in de medische verklaring van zijn vermoeden dat bij politie en
justitie gegevens aanwezig kunnen zijn die van belang zijn voor de
beoordeling van het aanzienlijke risico op ernstige schade voor
betrokkene of een ander, indien het gedrag dat voortvloeit uit de
psychische stoornis van betrokkene, de aard van de psychische stoornis
van betrokkene of informatie over betrokkene daartoe aanleiding geeft.
2. Indien de medische verklaring de aantekening, bedoeld in het eerste
lid bevat, of het gedrag dat voortvloeit uit de psychische stoornis van
betrokkene, de aard van de psychische stoornis van betrokkene of
informatie over betrokkene de geneesheer-directeur aanleiding geeft te
vermoeden dat over betrokkene bij politie of justitie gegevens zijn die van
belang zijn voor de beoordeling van het aanzienlijke risico op ernstige
schade voor betrokkene of een ander, verzoekt de geneesheer-directeur de
officier van justitie te onderzoeken of zulke gegevens bij politie of justitie
aanwezig zijn.
3. Indien de gegevens, bedoeld in het tweede lid, bij politie of justitie
aanwezig zijn, doet de officier van justitie hiervan schriftelijke mededeling
aan de geneesheer-directeur.
Artikel 5:13
1. De geneesheer-directeur kan besluiten de voorbereiding van een
verzoek voor een zorgmachtiging te beëindigen, indien uit de medische
verklaring blijkt:
a. dat er geen sprake is van een psychische stoornis,
b. het gedrag dat voortvloeit uit de psychische stoornis niet tot een
aanzienlijk risico op ernstige schade leidt, of
c. verplichte zorg niet noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op
ernstige schade weg te nemen.
2. De geneesheer-directeur deelt zijn schriftelijke en gemotiveerde
beslissing mee aan de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1, betrokkene, de
vertegenwoordiger, de contactpersoon, de advocaat en de zorgverantwoordelijke.
Paragraaf 4 De zorgkaart en het zorgplan
Artikel 5:14
1. De zorgverantwoordelijke stelt samen met betrokkene en de
vertegenwoordiger een zorgkaart op. De zorgkaart vermeldt de
voorkeuren van betrokkene. Indien betrokkene beschikt over een
zelfbindingsverklaring, een plan als bedoeld in artikel 5:7, of andere
schriftelijke wilsuitingen inzake zorg, worden afschriften daarvan als
bijlage bij de zorgkaart gevoegd.
2. De zorgverantwoordelijke wijst betrokkene op de mogelijkheid om
zich bij het opstellen, evalueren en actualiseren van de zorgkaart te laten
bijstaan door een familielid of naaste.
3. De patiëntenvertrouwenspersoon verleent op verzoek van betrokkene
advies en bijstand bij het opstellen, evalueren en actualiseren van de
zorgkaart.
4. Indien betrokkene of de vertegenwoordiger geen voorkeuren kenbaar
wil maken, vermeldt de zorgverantwoordelijke dit op de zorgkaart.
5. De zorgverantwoordelijke overlegt de zorgkaart, inclusief de bijlagen,
aan de geneesheer-directeur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

11

Artikel 5:15
1. De zorgverantwoordelijke stelt in overleg met betrokkene en de
vertegenwoordiger een zorgplan vast, volgens het vastgestelde model,
bedoeld in het zevende lid.
2. De zorgverantwoordelijke wijst betrokkene op de mogelijkheid om
zich bij het opstellen, evalueren en actualiseren van het zorgplan te laten
bijstaan door een familielid of naaste en de patiëntenvertrouwenspersoon.
3. De zorgverantwoordelijke pleegt voorafgaand aan het vaststellen van
het zorgplan overleg met:
a. de contactpersoon en de voor de continuïteit van zorg relevante
familie en naasten;
b. de zorgverleners, en zo mogelijk met de huisarts;
c. de gemeente, indien er bij de voorbereiding van het zorgplan blijkt
dat essentiële voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven
van betrokkene ontbreken;
d. voor zover de aard van de psychische stoornis daartoe noodzaakt: ten
minste één andere deskundige behorende tot een bij regeling van Onze
Minister aangewezen categorie van deskundigen.
4. De zorgverantwoordelijke stelt betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon, de voor de continuïteit van zorg relevante familie en
naasten in de gelegenheid om bij voorkeur mondeling hun zienswijze
kenbaar te maken. Het kenbaar maken van de zienswijze gebeurt zo
mogelijk, gelijktijdig en gezamenlijk, tenzij betrokkene daar bezwaar tegen
heeft.
5. De patiëntenvertrouwenspersoon verleent op verzoek van betrokkene
advies en bijstand bij het opstellen van het zorgplan.
6. De zorgverantwoordelijke overlegt het zorgplan aan de geneesheerdirecteur.
7. Bij regeling van Onze Minister kan een model voor een zorgplan
worden vastgesteld.
Artikel 5:16
1. Het zorgplan vermeldt in elk geval:
a. een door de zorgverantwoordelijke gestelde diagnose van de
psychische stoornis van betrokkene en het gedrag dat voortvloeit uit de
psychische stoornis en leidt tot een aanzienlijk risico op ernstige schade
voor hemzelf of voor een ander;
b. de zorg die noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op ernstige
schade weg te nemen;
c. het doel van verplichte zorg;
d. de wijze waarop rekening wordt gehouden met de voorkeuren van
betrokkene ten aanzien van de zorg, zoals vastgelegd op de zorgkaart
inclusief de bijlagen;
e. de zienswijze en de contactgegevens van de personen, bedoeld in
artikel 5:15, vierde lid;
f. de minimale en maximale duur van de afzonderlijke vormen van
verplichte zorg;
g. de wijze waarop de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur de
kwaliteit van de verplichte zorg bewaken en toezicht houden op de
uitvoering van de verplichte zorg in ambulante omstandigheden;
h. de essentiële voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk
leven van betrokkene, voor zover deze ontbreken;
i. de frequentie waarmee en de omstandigheden waaronder het
zorgplan en de subsidiariteit, proportionaliteit, effectiviteit en veiligheid
van de verplichte zorg met betrokkene, de vertegenwoordiger, alsmede
het familielid of de naaste en de patiëntenvertrouwenspersoon, bedoeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

12

in artikel 5:15, tweede lid, worden geëvalueerd en het zorgplan wordt
geactualiseerd;
j. de zorgaanbieder die kan worden belast met de uitvoering van de
zorgmachtiging, en zo nodig de accommodatie.
2. Indien de zorgverantwoordelijke van oordeel is dat niet is voldaan
aan de criteria voor verplichte zorg, vermeldt hij de redenen daarvan in
het zorgplan en zo mogelijk:
a. de mogelijkheden voor zorg op basis van vrijwilligheid;
b. minder bezwarende alternatieven met het beoogde effect.
3. Indien de zorgverantwoordelijke en betrokkene of de vertegenwoordiger niet tot overeenstemming komen, vermeldt het zorgplan de redenen
daarvoor.
4. Indien de zorgverantwoordelijke van oordeel is dat gelet op de
noodzakelijke zorg een andere zorgaanbieder dan degene onder wiens
verantwoordelijkheid de zorgmachtiging wordt voorbereid, belast zou
moeten worden met de uitvoering van de zorgmachtiging, pleegt hij
hiertoe overleg met de beoogde zorgaanbieder.
Paragraaf 5 Beslissing geneesheer-directeur
Artikel 5:17
Na de schriftelijke mededeling, bedoeld in artikel 5:6, onder a, deelt de
geneesheer-directeur zijn schriftelijke en gemotiveerde beslissing of
voldaan is aan de criteria voor verplichte zorg zo spoedig mogelijk, maar
uiterlijk binnen vier weken, mee aan betrokkene, de vertegenwoordiger,
de contactpersoon, de advocaat en de zorgverantwoordelijke, alsmede in
voorkomend geval aan de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1. Indien
toepassing is gegeven aan het bepaalde in artikel 5:7, vijfde lid, geldt
hiervoor een termijn van uiterlijk acht weken.
Artikel 5:18
1. Indien de geneesheer-directeur beslist dat is voldaan aan de criteria
voor verplichte zorg, dient hij onverwijld een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging bij de rechter in. In het verzoekschrift geeft de
geneesheer-directeur gemotiveerd aan waarom deze van oordeel is dat
aan de criteria van verplichte zorg is voldaan, wat het doel is van de
verplichte zorg, welke vormen van verplichte zorg in de zorgmachtiging
moeten worden opgenomen en op welke wijze is voldaan aan de
uitgangspunten van artikel 2:1.
2. Bij het verzoekschrift voor een zorgmachtiging voegt de geneesheerdirecteur in elk geval:
a. de medische verklaring, bedoeld in artikel 5:10;
b. de mededeling, bedoeld in artikel 5:12, derde lid;
c. de zorgkaart inclusief de bijlagen;
d. het zorgplan inclusief de bijlagen, tenzij het een verzoek betreft voor
een zorgmachtiging die strekt tot het opstellen van het zorgplan of een
verzoek als bedoeld in artikel 7:9;
e. de beslissing bedoeld in artikel 5:7, vierde lid, indien de geneesheerdirecteur betrokkene niet in de gelegenheid heeft gesteld zelf een plan van
aanpak op te stellen.
3. Indien het een verzoekschrift betreft voor een zorgmachtiging naar
aanleiding van een zelfbindingsverklaring voegt de geneesheer-directeur
tevens de zelfbindingsverklaring bij het verzoekschrift.
4. De geneesheer-directeur voegt daarnaast bij het verzoekschrift voor
een zorgmachtiging:
a. indien betrokkene minderjarig is, een uittreksel uit het in artikel 244
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bedoelde register, of een verklaring

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

13

van de griffie van de rechtbank dat ten aanzien van de minderjarige het
register geen gegevens bevat;
b. indien betrokkene onder curatele is gesteld, een uittreksel uit het in
artikel 391 van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek bedoelde register;
c. indien ten behoeve van betrokkene een mentorschap is ingesteld, een
afschrift van de beschikking waarbij het mentorschap is ingesteld en die
waarbij een mentor is benoemd.
Artikel 5:19
1. Indien de geneesheer-directeur beslist dat niet is voldaan aan de
criteria voor verplichte zorg en geen verzoekschrift voor een zorgmachtiging wordt ingediend, kan de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1, binnen
veertien dagen nadat de beslissing van de geneesheer-directeur aan hem
is meegedeeld, bij de geneesheer-directeur schriftelijk en gemotiveerd een
aanvraag indienen alsnog een verzoekschrift voor een zorgmachtiging bij
de rechter in te dienen.
2. Indien uit de medische verklaring, bedoeld in artikel 5:10, blijkt dat de
psychische stoornis van betrokkene noodzaakt tot verplichte zorg en de
aanvraag, bedoeld in het eerste lid, voldoende gemotiveerd is, dient de
geneesheer-directeur alsnog een verzoekschrift voor een zorgmachtiging
bij de rechter in. De geneesheer-directeur voegt de gemotiveerde
aanvraag, bedoeld in het eerste lid, de medische verklaring, bedoeld in
artikel 5:10, voor zover aanwezig het plan, bedoeld in artikel 5:7, eerste lid,
en de zorgkaart bij het verzoekschrift voor een zorgmachtiging. Artikel
5:18, tweede lid, onderdeel b, en vierde lid, en artikel 5:12, derde en vierde
lid, zijn van overeenkomstige toepassing.
Paragraaf 6 Verzoekschrift van de officier van justitie
Artikel 5:20
1. De officier van justitie kan een verzoekschrift voor een zorgmachtiging die strekt tot het opstellen van een zorgplan voor betrokkene bij de
rechter indienen, indien naar zijn oordeel is voldaan aan de criteria voor
verplichte zorg en de noodzaak tot verplichte zorg is gebleken bij de
strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde. Gelijke bevoegdheid komt
de officier van justitie toe, indien naar zijn oordeel aan de criteria voor
verplichte zorg is voldaan en aansluitend aan de tenuitvoerlegging van
een straf of maatregel, verplichte zorg nodig is.
2. Voordat de officier van justitie met de voorbereiding van een
verzoekschrift begint, gaat deze na of reeds een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging voor betrokkene wordt voorbereid door een geneesheerdirecteur, in welk geval hij overleg voert met de betrokken geneesheerdirecteur.
3. De officier van justitie voegt bij het verzoekschrift een medische
verklaring van een arts en indien aanwezig de zorgkaart inclusief de
bijlagen alsmede de politie en justitiegegevens.
4. De officier van justitie vermeldt in zijn verzoekschrift de zorgaanbieder onder wiens verantwoordelijkheid het zorgplan moet worden
opgesteld, nadat hij hiertoe overleg heeft gevoerd met de beoogde
zorgaanbieder. Het verslag van het overleg wordt bij het verzoekschrift
gevoegd.
5. De artikelen 5:8, 5:10, 5:11, 5:13, 5:18, eerste en vierde lid, zijn van
toepassing op de voorbereiding van een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging door de officier van justitie, met dien verstande dat de
officier van justitie is belast met de werkzaamheden of bevoegdheden die
aan de geneesheer-directeur zijn opgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

14

M
Artikel 6:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het eerste en tweede lid komen te luiden:
1. De rechter stelt na ontvangst van het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging, betrokkene, de vertegenwoordiger en de advocaat in de
gelegenheid om hun zienswijze mondeling kenbaar te maken.
2. De rechter kan zich zo nodig en zo mogelijk laten voorlichten door:
a. de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1,
b. de echtgenoot, de geregistreerde partner, de levensgezel of degene
die betrokkene feitelijk verzorgt,
c. de contactpersoon,
d. elke meerderjarige bloedverwant in de rechte lijn of de zijlijn tot en
met de tweede graad en elke meerderjarige aanverwant tot en met de
tweede graad,
e. een voor continuïteit van zorg relevant familielid of naaste,
f. de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur of de zorgverantwoordelijke,
g. de arts die de medische verklaring heeft opgesteld,
h. een ambtenaar van politie die bekend is met betrokkene, of
i. de officier van justitie.
b. In het derde lid wordt na de eerste volzin een volzin ingevoegd,
luidende:
Indien betrokkene reeds in een accommodatie verblijft, wordt de
rechter, vergezeld van de griffier, door de zorgaanbieder in de gelegenheid
gesteld hem aldaar te horen.
c. Het vijfde lid komt te luiden:
5. De rechter kan verplichten te verschijnen:
a. de geneesheer-directeur,
b. de aanvrager, bedoeld in de artikel 5:1,
c. de vertegenwoordiger,
d. de contactpersoon,
e. de arts die de medische verklaring heeft opgesteld,
f. de zorgaanbieder of de zorgverantwoordelijke,
g. een ambtenaar van politie die bekend is met betrokkene, of
h. de officier van justitie.
d. In het zevende lid wordt «zijn advocaat» vervangen door: de advocaat
N
Artikel 6:2 komt te luiden:
Artikel 6:2
1. De rechter doet zo spoedig mogelijk uitspraak, maar uiterlijk:
a. twee weken na ontvangst van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging als bedoeld in de artikelen 5:18 en 5:20, eerste lid, tweede volzin;
b. drie werkdagen na ontvangst van een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging als bedoeld in de artikelen 5:18, derde lid, 5:19, tweede
lid, 5:20, eerste lid, eerste volzin, 7:9 en 8:12, zesde lid.
c. vier weken na ontvangst van een nieuw verzoekschrift voor een
zorgmachtiging als bedoeld in artikel 6:5, onderdeel a.
2. Indien de rechter betrokkene in de gelegenheid stelt zelf een plan van
aanpak als bedoeld in artikel 5:7 op te stellen wordt de termijn, bedoeld in
het eerste lid, onder a, opgeschort met ten hoogste vier weken. Artikel 5:7,
zesde en zevende lid, en artikel 5:10 zijn van overeenkomstige toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

15

3. Indien tegen de beslissing van de rechter hoger beroep wordt
ingesteld, zorgt de rechter in hoger beroep ervoor dat, in afwijking van
artikel 361 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering, de behandeling van het hoger beroep zo spoedig mogelijk plaatsvindt, alsmede zo
spoedig mogelijk uitspraak wordt gedaan.
O
Artikel 6:3 komt te luiden:
Artikel 6:3
1. De rechter verleent een zorgmachtiging, indien naar zijn oordeel:
a. aan de criteria voor verplichte zorg is voldaan, en
b. met de in het zorgplan opgenomen verplichte zorg of indien een
zorgplan ontbreekt, met de in de medische verklaring opgenomen
verplichte zorg het aanzienlijke risico op ernstige schade kan worden
weggenomen.
2. De zorgmachtiging vermeldt in elk geval:
a. de zorg die noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op ernstige
schade weg te nemen;
b. de wijze waarop rekening wordt gehouden met de voorkeuren van
betrokkene, zoals vastgelegd op de zorgkaart of in de zelfbindingsverklaring;
c. de minimale en maximale duur van de afzonderlijke vormen van
verplichte zorg;
d. de wijze waarop de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur de
kwaliteit van de verplichte zorg bewaken en toezicht houden op de
uitvoering van verplichte zorg in ambulante omstandigheden;
e. de frequentie waarmee en de omstandigheden waaronder het
zorgplan en de subsidiariteit, proportionaliteit, effectiviteit en veiligheid
van de verplichte zorg met betrokkene en de vertegenwoordiger zal
worden geëvalueerd en het zorgplan geactualiseerd;
f. de zorgaanbieder die wordt belast met de uitvoering van de
zorgmachtiging en zo nodig de accommodatie;
g. de inventarisatie van de essentiële voorwaarden voor maatschappelijke deelname;
h. de mogelijkheid tot het verlenen van advies en bijstand door een
patiëntenvertrouwenspersoon.
3. Indien de rechter van oordeel is dat aan de criteria voor verplichte
zorg is voldaan, maar met de in het zorgplan of de medische verklaring
opgenomen zorg het aanzienlijk risico op ernstige schade niet kan worden
weggenomen, kan hij in de zorgmachtiging in afwijking van het zorgplan
andere verplichte zorg of doelen van verplichte zorg in de zorgmachtiging
opnemen, alsmede in de zorgmachtiging bepalen dat een ander zorgplan
moet worden opgesteld.
4. De zorgmachtiging is bij voorraad uitvoerbaar.
5. De griffie van de rechtbank zendt een afschrift van de beslissing van
de rechter aan:
a. betrokkene;
b. de vertegenwoordiger;
c. de advocaat;
d. de contactpersoon;
e. de ouders die het gezag uitoefenen, de voogd, de curator of de
mentor;
f. de echtgenoot, partner, levensgezel of degene die betrokkene
verzorgt;
g. de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1;
h. de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke
en de huisarts;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

16

i. de officier van justitie.
6. Indien een machtiging betrekking heeft op een minderjarige die onder
toezicht is gesteld, geldt deze als machtiging, als bedoeld in artikel 261
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek.
P
Artikel 6:4 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het tweede lid alsmede de aanduiding «1.» voor het eerste lid
vervallen.
b. In de aanhef wordt «om het aanzienlijke risico op ernstige schade
weg te nemen» vervangen door: om het doel van verplichte zorg te
realiseren.
c. In onderdeel a wordt «onderdelen a of b, betreft,» vervangen door:
onderdelen a of c, betreft of het een verzoekschrift betreft op grond van
artikel 7:9;.
d. In onderdeel b wordt «onderdelen c tot en met e, betreft,» vervangen
door: onderdelen b, d en e, betreft;.
e. In onderdeel c wordt de komma aan het eind vervangen door een
puntkomma.
f. In onderdeel d wordt «die» vervangen door «aan wie» wordt «heeft
ontvangen» vervangen door: is verleend.
Q
Artikel 6:5 wordt als volgt gewijzigd:
a. Onderdeel a komt te luiden:
a. De geldigheidsduur is verstreken, tenzij de geneesheer-directeur
voordat de geldigheidsduur is verstreken een nieuw verzoekschrift voor
een zorgmachtiging heeft ingediend, in welk geval de eerdere zorgmachtiging vervalt als de rechter op het verzoekschrift heeft beslist.
b. In onderdeel b wordt «artikel 8:20» vervangen door: artikel 8:18.
c. In onderdeel c van wordt «een verzoek van de commissie als bedoeld
in artikel 8:20, zesde lid» vervangen door: een verzoekschrift van de
geneesheer-directeur als bedoeld in artikel 8:19, derde lid.
R
Artikel 7:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het eerste lid wordt «een gemotiveerd en bij voorkeur schriftelijk
verzoek worden ingediend» vervangen door: eenieder een gemotiveerd
en bij voorkeur schriftelijk verzoek indienen.
b. Het vierde lid komt te luiden:
4. Bij regeling van Onze Minister kan een model voor een schriftelijk
verzoek worden vastgesteld.
c. In het vijfde lid wordt «zijn vertegenwoordiger, zijn advocaat en aan
de commissie» vervangen door: de vertegenwoordiger, de contactpersoon en de advocaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

17

S
In artikel 7:2, eerste lid, wordt »een kennelijk ongegrond verzoek»
vervangen door: een verzoek.
T
Artikel 7:3 wordt als volgt gewijzigd:
a. In onderdeel b wordt «een psychische stoornis van een persoon»
vervangen door: het gedrag van een persoon als gevolg van zijn
psychische stoornis.
b. Onderdeel d komt te luiden:
d. er sprake is van verzet als bedoeld in artikel 1:4 tegen verplichte zorg.
U
Artikel 7:4 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het vijfde lid wordt «de ambtenaar van politie» vervangen door
«een ambtenaar van politie», «het ambulancevervoer, bedoeld in artikel 1
van de Wet ambulancevervoer» vervangen door «de ambulancezorg,
bedoeld in artikel 1 van de Tijdelijke wet ambulancezorg» en «Onze
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport» vervangen door: Onze
Minister.
b. Het zesde lid komt te luiden:
6. Het onderbrengen van betrokkene bij de politie of de Koninklijke
marechaussee vindt uitsluitend plaats indien betrokkene wordt verdacht
van het plegen van een strafbaar feit.
c. Na het zesde lid wordt een nieuw lid toegevoegd, luidende;
7. De personen, bedoeld in het vijfde lid, informeren de zorgaanbieder
van een maatregel als bedoeld in het vierde lid.
V
Artikel 7:5 komt te luiden:
Artikel 7:5
1. Ter voorbereiding van het nemen van de crisismaatregel draagt de
burgemeester zorg voor een medische verklaring van een arts, volgens
het vastgestelde model, bedoeld in het derde lid, over de actuele
gezondheidstoestand van betrokkene.
2. De burgemeester draagt ervoor zorg dat de arts in de medische
verklaring in elk geval zijn bevindingen vermeldt inzake:
a. de symptomen die betrokkene vertoont, en zo mogelijk, een diagnose
van de psychische stoornis van betrokkene;
b. de relatie tussen de psychische stoornis en het gedrag dat tot het
aanzienlijke risico op ernstige schade leidt;
c. de zorg die noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op ernstige
schade weg te nemen.
3. De burgemeester draagt ervoor zorg dat de arts eerst bij de zorgaanbieder nagaat of betrokkene een zelfbindingsverklaring heeft als bedoeld
in artikel 4:1, alsmede dat de arts zo mogelijk overleg pleegt met de
zorgverantwoordelijke of de huisarts. Indien de arts geen psychiater is,
draagt de burgemeester ervoor zorg dat de arts eerst overleg pleegt met
een psychiater.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

18

4. Bij regeling van Onze Minister wordt een model voor een medische
verklaring als bedoeld in het eerste lid vastgesteld.
W
Artikel 7:6 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het tweede lid wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel b wordt «zijn vertegenwoordiger» vervangen door: de
vertegenwoordiger.
2. Onderdeel c komt te luiden:
c. bij de zorgaanbieder is nagegaan of er een zelfbindingsverklaring als
bedoeld in artikel 4:1 aanwezig is, en deze verklaring, voor zover
aanwezig, heeft geraadpleegd.
b. In het vijfde lid wordt de zinsnede «zijn vertegenwoordiger, zijn
advocaat, en aan de commissie» vervangen door: de vertegenwoordiger,
de contactpersoon, de advocaat, de verzoeker, bedoeld in artikel 7:1, de
officier van justitie en aan de zorgaanbieder.
c. Het zevende en achtste lid komen te luiden:
7. De burgemeester verstrekt de persoonsgegevens van betrokkene aan
de patiëntenvertrouwenspersoon, met als doel betrokkene te kunnen
informeren over de mogelijkheid tot advies en bijstand door een
patiëntenvertrouwenspersoon. De burgemeester verstrekt de persoonsgegevens alleen met uitdrukkelijke toestemming van betrokkene.
8. Onverminderd het vijfde lid, draagt de burgemeester ervoor zorg dat
de zorgaanbieder ten behoeve van het register, bedoeld in artikel 8:25, de
aanvraag voor een crisismaatregel en de afgegeven medische verklaring
ontvangt.
X
Artikel 7:8 wordt als volgt gewijzigd:
a. Onderdeel a komt te luiden:
a. de geldigheidsduur is verstreken, tenzij de geneesheer-directeur voor
het verstrijken van de geldigheidsduur een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging bij de rechter heeft ingediend. In dat geval vervalt de
crisismaatregel op het moment waarop de rechter heeft beslist op het
verzoekschrift.
b. In onderdeel b wordt «een beslissing als bedoeld in artikel 8:20»
vervangen door: een beslissing als bedoeld in artikel 8:18.
Y
Artikel 7:9 komt te luiden:
Artikel 7:9
1. De geneesheer-directeur kan op aanvraag van eenieder of ambtshalve
een verzoekschrift indienen bij de rechter voor een zorgmachtiging die
aansluit op een crisismaatregel.
2. De geneesheer-directeur hoort indien mogelijk, de aanvrager,
betrokkene, de vertegenwoordiger, de contactpersoon en de advocaat of
biedt hen de mogelijkheid hun zienswijze op een andere wijze kenbaar te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

19

3. De geneesheer-directeur voegt bij het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging een medische verklaring van een arts, waaruit blijkt dat
met voldoende zekerheid een psychische stoornis is vastgesteld, en zo
mogelijk een zorgplan.
Z
Hoofdstuk 8 komt te luiden:
HOOFDSTUK 8 RECHTEN EN PLICHTEN BIJ DE VOORBEREIDING,
TENUITVOERLEGGING EN UITVOERING VAN DE ZORGMACHTIGING EN DE CRISISMAATREGEL
Paragraaf 1 Tenuitvoerlegging zorgmachtiging en crisismaatregel
Artikel 8:1
1. De geneesheer-directeur of de officier van justitie gaat onverwijld,
doch uiterlijk binnen twee weken na afgifte door de rechter, over tot
tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging.
2. De burgemeester gaat binnen 24 uur na afgifte over tot tenuitvoerlegging van de crisismaatregel.
3. Zo nodig kan de geneesheer-directeur, de officier van justitie of de
burgemeester bij de tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging onderscheidenlijk de crisismaatregel de hulp inroepen van zorgverleners met kennis
van en ervaring met het verlenen van zorg en verplichte zorg.
4. Zo nodig kan de burgemeester ambtshalve of op verzoek van de
geneesheer-directeur bij de tenuitvoerlegging van een crisismaatregel
onderscheidenlijk de zorgmachtiging de hulp inroepen van ambtenaren
van politie. De burgemeester kan deze bevoegdheid mandateren aan een
of meer hulpofficieren van justitie.
5. De hulpofficier van justitie wijst de ambtenaren van politie aan die
hulp verlenen aan burgemeester of de geneesheer-directeur.
Artikel 8:2
1. De personen, bedoeld in artikel, 8:1, derde, vierde en vijfde lid,
kunnen, uitsluitend voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor de
tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging of de crisismaatregel:
a. elke plaats betreden waar de betrokkene zich bevindt;
b. voorwerpen ontnemen die een gevaar voor de veiligheid van
betrokkene of voor anderen kunnen opleveren en hem daartoe aan de
kleding of het lichaam onderzoeken.
2. De ambtenaren van politie, bedoeld in artikel 8:1, vierde en vijfde lid,
kunnen, uitsluitend voor zover dat redelijkerwijs nodig is voor de
tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging of de crisismaatregel de woning
van betrokkene zonder zijn toestemming binnentreden.
3. De ontnomen voorwerpen worden voor betrokkene bewaard, voor
zover dit niet in strijd is met enig wettelijk voorschrift.
Paragraaf 2 Uitvoering van de zorgmachtiging en de crisismaatregel
Artikel 8:3
1. De zorgaanbieder informeert betrokkene, de vertegenwoordiger en de
contactpersoon zo spoedig mogelijk na de afgifte van de zorgmachtiging
of de crisismaatregel schriftelijk over:
a. de geneesheer-directeur;
b. de zorgverantwoordelijke;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

20

c. de mogelijkheid tot advies en bijstand door een patiëntenvertrouwenspersoon;
d. de familievertrouwenspersoon;
e. de klachtregeling, bedoeld in hoofdstuk 10;
f. de huisregels;
g. de richtlijnen, bedoeld in artikel 8:5;
h. de overige bij of krachtens deze wet omschreven rechten en plichten
van betrokkene.
2. De zorgverantwoordelijke informeert betrokkene, de vertegenwoordiger en de contactpersoon zo spoedig mogelijk na de afgifte van de
zorgmachtiging of de crisismaatregel schriftelijk over het dossier van
betrokkene, bedoeld in artikel 8:4.
Artikel 8:4
1. De zorgverantwoordelijke draagt er zorg voor dat in het dossier van
betrokkene aantekening wordt gehouden van:
a. de zorgaanbieder;
b. de naam van de geneesheer-directeur;
c. de naam van de zorgverantwoordelijke;
d. de vertegenwoordiger;
e. de contactpersoon;
f. de voor continuïteit van zorg relevante familie en naasten;
g. de zorgkaart;
h. het zorgplan;
i. indien er geen overeenstemming over het zorgplan is bereikt, de
redenen daarvoor;
j. de voortgang van de uitvoering van het zorgplan;
k. de verplichte zorg die op grond van de zorgmachtiging of de
crisismaatregel wordt verleend;
l. de verplichte zorg die op grond van hoofdstuk 8 wordt verleend;
m. het verslag van de periodieke toetsing van de proportionaliteit,
subsidiariteit, effectiviteit en veiligheid van de verleende zorg en
verplichte zorg;
n. een afschrift van de medische verklaring, bedoeld in artikel 5:10, 7:5,
7:9 of 8:19;
o. een afschrift van de zorgmachtiging of de crisismaatregel;
p. de zelfbindingsverklaring;
q. het plan, bedoeld in artikel 5:7, eerste lid;
r. andere schriftelijke wilsuitingen inzake zorg, dan bedoeld onder g, p
en q.
2. In het dossier houdt de zorgverantwoordelijke tevens aantekening
van de verstrekking van gegevens zonder toestemming van betrokkene
door de geneesheer-directeur, de burgemeester, de officier van justitie, en
de zorgverantwoordelijke zelf, bedoeld in artikel 8:22, eerste lid.
3. In afwijking van artikel 455 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek
vernietigt de zorgverantwoordelijke het dossier niet indien de zorgverantwoordelijke redelijkerwijs mag aannemen dat bewaring van het dossier
van aanmerkelijk belang is voor betrokkene.
Artikel 8:5
1. De verplichte zorg wordt in beginsel toegepast op basis van een
multidisciplinaire richtlijn.
2. De richtlijn is gericht op:
a. het voorkomen van verplichte zorg;
b. keuze voor de minst bezwarende vorm van verplichte zorg;
c. het beperken van de duur en frequentie van de verplichte zorg;
d. de veiligheid van betrokkene en zorgverleners;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

21

e. het voorkomen van nadelige effecten op korte en lange termijn voor
betrokkene.
Artikel 8:6
1. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen de vormen
van verplichte zorg worden bepaald, die uitsluitend op basis van een
richtlijn kunnen worden verleend.
2. Indien geen richtlijn tot stand komt of het kwaliteitsniveau van de
richtlijn daartoe noodzaakt, kan Onze Minister op advies van de inspectie
een richtlijn met minimumnormen vaststellen.
3. Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur kunnen nadere
regels worden gesteld ten aanzien van de kwaliteit van de verplichte zorg,
de veiligheid binnen de accommodatie en de wijze van toezicht door de
zorgaanbieder op de verplichte zorg.
Artikel 8:7
1. De zorgaanbieder is verplicht de zorg, genoemd in de zorgmachtiging
of de crisismaatregel, te verlenen.
2. De zorgaanbieder kan, naast de tijdelijke verplichte zorg voorafgaand
aan de crisismaatregel, bedoeld in artikel 7:4, alleen de vormen van
verplichte zorg verlenen die zijn opgenomen in de zorgmachtiging, de
crisismaatregel, of een beslissing op grond van de artikelen 8:11 tot en
met 8:14.
Artikel 8:8
De zorgaanbieder draagt er zorg voor dat de zorgkaart van betrokkene,
inclusief de bijlagen, bekend is bij de geneesheer-directeur en de
zorgverantwoordelijke.
Artikel 8:9
1. De zorgverantwoordelijke neemt ter uitvoering van de zorgmachtiging of de crisismaatregel een beslissing tot het verlenen van verplichte
zorg niet dan nadat hij:
a. zich op de hoogte heeft gesteld van de actuele gezondheidstoestand
van betrokkene,
b. met betrokkene over de voorgenomen beslissing overleg heeft
gevoerd, en
c. voor zover hij geen psychiater is, hierover overeenstemming heeft
bereikt met de geneesheer-directeur.
2. De zorgverantwoordelijke stelt een beslissing tot het verlenen van
verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging of een crisismaatregel
op schrift en voorziet de beslissing van een schriftelijke motivering.
3. De geneesheer-directeur geeft betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon en de advocaat een afschrift van de beslissing en stelt hen
schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing en de
mogelijkheid van advies en bijstand door de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon.
4. De zorgaanbieder, geneesheer-directeur en zorgverantwoordelijke
leggen geen beperkingen op in het contact van betrokkene met de
vertegenwoordiger, de contactpersoon, de advocaat, de inspectie of de
justitiële autoriteiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

22

Artikel 8:10
De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke
kunnen bij de uitvoering van de zorgmachtiging zo nodig de hulp
inroepen van personen met kennis en ervaring met het verlenen van zorg
en verplichte zorg en van ambtenaren van politie.
Paragraaf 3 Tijdelijke verplichte zorg in onvoorziene situaties
Artikel 8:11
De zorgverantwoordelijke kan, indien er sprake is van verzet als bedoeld
in artikel 1:4 beslissen tot het verlenen van verplichte zorg waar de
zorgmachtiging of de crisismaatregel niet in voorziet, voor zover dit
tijdelijk ter afwending van een noodsituatie noodzakelijk is, gelet op:
a. een aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of anderen,
b. de veiligheid binnen de accommodatie of andere locatie waar de zorg
of verplichte zorg wordt verleend,
c. de bescherming van rechten en vrijheden van anderen, of
d. de voorkoming van strafbare feiten.
Artikel 8:12
1. De duur van de tijdelijke verplichte zorg, bedoeld in artikel 8:11, is
beperkt tot een periode van drie dagen.
2. De zorgverantwoordelijke doet onverwijld mededeling aan de
geneesheer-directeur van de schriftelijke en gemotiveerde beslissing tot
tijdelijke verplichte zorg en van de beëindiging van de tijdelijke verplichte
zorg.
3. Indien de tijdelijke verplichte zorg niet binnen twaalf uur kan worden
beëindigd, doet de zorgverantwoordelijke hiervan mededeling aan de
geneesheer-directeur.
4. Indien de zorgverantwoordelijke van oordeel is dat de tijdelijke
verplichte zorg na de in het eerste lid bedoelde periode moet worden
voortgezet, kan hij daartoe uitsluitend beslissen, indien een aanvraag tot
wijziging van de zorgmachtiging bij de geneesheer-directeur is ingediend.
5. De geneesheer-directeur beslist zo spoedig mogelijk op de aanvraag
tot wijziging van de zorgmachtiging.
6. Indien de geneesheer-directeur instemt met de aanvraag van de
zorgverantwoordelijke tot wijziging van de zorgmachtiging, dient hij
onverwijld een verzoekschrift voor de wijziging van een zorgmachtiging
bij de rechter in.
7. De verplichte zorg, bedoeld in het vierde lid, kan worden verleend
totdat de rechter uitspraak heeft gedaan over het verzoekschrift van de
geneesheer-directeur tot wijziging van de zorgmachtiging of totdat de
geneesheer-directeur besluit geen verzoekschrift bij de rechter in te
dienen.
Artikel 8:13
1. De zorgverantwoordelijke stelt een beslissing als bedoeld in de
artikelen 8:11 en 8:12 op schrift en voorziet de beslissing van een
schriftelijke motivering.
2. De beslissing vermeldt het moment waarop de geneesheer-directeur
en de zorgverantwoordelijke, de proportionaliteit, de subsidiariteit, de
effectiviteit en de veiligheid van de tijdelijke verplichte zorg beoordelen.
3. De geneesheer-directeur geeft betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon en de advocaat een afschrift van de beslissing en stelt hen
schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

23

mogelijkheid van advies en bijstand door de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon.
Artikel 8:14
1. De zorgverantwoordelijke kan bij het gegronde vermoeden van
aanwezigheid binnen de accommodatie van voorwerpen die betrokkene
niet in zijn bezit mag hebben of die een aanzienlijk risico op ernstige
schade veroorzaken, ter voorkoming van een noodsituatie, een beslissing
nemen tot onderzoek:
a. aan kleding of lichaam van betrokkene,
b. van de woonruimte binnen de accommodatie van betrokkene, dan
wel
c. van poststukken afkomstig van of bestemd voor betrokkene die in een
accommodatie verblijft, maar alleen in aanwezigheid van betrokkene.
2. De ontnomen voorwerpen worden voor betrokkene bewaard, voor
zover dit niet in strijd is met enig wettelijk voorschrift.
3. De zorgverantwoordelijke stelt de beslissing op schrift, voorziet de
beslissing van een schriftelijke motivering en stelt de geneesheerdirecteur op de hoogte van de beslissing.
4. De geneesheer-directeur geeft betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon en de advocaat een afschrift van de beslissing en stelt hen
schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing en de
mogelijkheid van advies en bijstand door de patiëntenvertrouwenspersoon.
Paragraaf 4 Huisregels
Artikel 8:15
1. De zorgaanbieder stelt volgens het vastgestelde model, bedoeld in
het vierde lid, algemene huisregels op die nodig zijn voor een ordelijke
gang van zaken en een veilig klimaat, of voor het waarborgen van een
pedagogisch of therapeutisch klimaat binnen een accommodatie of een
afdeling daarvan.
2. De huisregels zijn aangepast aan de aard en het niveau van zorg en
bescherming binnen de accommodatie of afdeling.
3. De zorgaanbieder informeert betrokkene, de vertegenwoordiger en de
contactpersoon zo spoedig mogelijk schriftelijk over de huisregels. De
zorgverantwoordelijke draagt er zorg voor dat betrokkene een mondelinge
toelichting op de huisregels ontvangt.
4. Bij regeling van Onze Minister kan een model voor huisregels als
bedoeld in het eerste lid worden vastgesteld.
Paragraaf 5 Overplaatsing, tijdelijke onderbreking en beëindiging
Artikel 8:16
1. Betrokkene, de vertegenwoordiger, de contactpersoon of de
zorgverantwoordelijke kunnen bij de geneesheer-directeur schriftelijk en
gemotiveerd een aanvraag indienen om de verantwoordelijkheid voor het
verlenen van zorg op grond van een zorgmachtiging of een crisismaatregel aan een andere zorgaanbieder, geneesheer-directeur of zorgverantwoordelijke toe te wijzen.
2. De geneesheer-directeur geeft betrokkene een schriftelijke en
gemotiveerde beslissing op de aanvraag en zendt een afschrift van de
beslissing aan de vertegenwoordiger van betrokkene en de contactpersoon.
3. De geneesheer-directeur kan geen instemmende beslissing nemen op
de aanvraag dan nadat de beoogde zorgaanbieder, geneesheer-directeur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

24

of zorgverantwoordelijke zich bereid hebben verklaard tot het verlenen
van zorg of verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging of een
crisismaatregel.
4. Indien de geneesheer-directeur instemt met de aanvraag zendt hij een
afschrift van de beslissing aan de:
a. betrokken zorgaanbieders,
b. zorgverantwoordelijke,
c .vertegenwoordiger,
d. contactpersoon,
e. griffie van de rechtbank, indien een zorgmachtiging voor betrokkene
is afgegeven, en
f. burgemeester, indien een crisismaatregel is genomen.
5. De geneesheer-directeur stelt betrokkene, de advocaat, de vertegenwoordiger en de contactpersoon schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing en de mogelijkheid van advies en bijstand door
de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon.
Artikel 8:17
1. De geneesheer-directeur neemt op een daartoe strekkende schriftelijke en gemotiveerde aanvraag van betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon of de advocaat, dan wel uit eigen beweging een schriftelijke en gemotiveerde beslissing, inhoudende het verlenen van tijdelijke
onderbreking van de verplichte zorg aan betrokkene, voor zover en voor
zolang dit verantwoord is.
2. De geneesheer-directeur kan aan een dergelijke beslissing
voorwaarden of beperkingen verbinden.
3. De geneesheer-directeur kan op een daartoe strekkend schriftelijk en
gemotiveerd verzoek of uit eigen beweging de beslissing tot tijdelijke
onderbreking van de verplichte zorg schriftelijk en gemotiveerd intrekken.
4. De geneesheer-directeur geeft betrokkene, de vertegenwoordiger, de
advocaat en de contactpersoon een afschrift van de beslissing en stelt hen
schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing en de
mogelijkheid van advies en bijstand door de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon.
5. De geneesheer-directeur informeert tijdig de burgemeester en het
meldpunt voor openbare geestelijke gezondheidszorg, bedoeld in artikel
5:3, van de gemeente waar betrokkene ingezetene is of waar betrokkene
naar verwachting zal verblijven, over de tijdelijke onderbreking van een
zorgmachtiging, indien dit van belang is voor de deelname van
betrokkene aan het maatschappelijk verkeer.
Artikel 8:18
1. De geneesheer-directeur neemt op een daartoe strekkende schriftelijke en gemotiveerde aanvraag van een ieder of uit eigen beweging een
beslissing tot beëindiging van het verlenen van verplichte zorg op grond
van een zorgmachtiging of een crisismaatregel, indien het doel van
verplichte zorg is bereikt of niet langer wordt voldaan aan de criteria voor
verplichte zorg.
2. De geneesheer-directeur kan aan de beslissing voorwaarden of
beperkingen verbinden.
3. De geneesheer-directeur neemt niet eerder een beslissing over de
beëindiging van verplichte zorg op grond van een crisismaatregel dan
nadat hij zich ervan heeft vergewist dat er geen verzoek voor een
zorgmachtiging als bedoeld in artikel 7:9, eerste lid, of artikel 5:20 is
ingediend.
4. De geneesheer-directeur neemt binnen veertien dagen na ontvangst
van een aanvraag tot beëindiging van het verlenen van verplichte zorg op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

25

grond van een zorgmachtiging of een crisismaatregel een schriftelijke en
gemotiveerde beslissing.
5. De geneesheer-directeur deelt de beslissing schriftelijk mee aan
betrokkene, de vertegenwoordiger, de advocaat en de contactpersoon en
stelt hen schriftelijk in kennis van de klachtwaardigheid van de beslissing
en de mogelijkheid van advies en bijstand door de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon.
6. De geneesheer-directeur informeert tijdig de burgemeester en het
meldpunt voor openbare geestelijke gezondheidszorg, bedoeld in artikel
5:3, van de gemeente waar betrokkene ingezetene is of waar betrokkene
naar verwachting zal verblijven, over de beëindiging van een zorgmachtiging of crisismaatregel, indien dit van belang is voor de deelname van
betrokkene aan het maatschappelijk verkeer.
Artikel 8:19
1. Indien de geneesheer-directeur afwijzend of niet tijdig beslist op de
aanvraag tot beëindiging van verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging, kan degene die de aanvraag heeft ingediend, bij de geneesheerdirecteur een aanvraag indienen om een verzoekschrift voor de beëindiging van de verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging bij de
rechter in te dienen. Ter voorbereiding van een verzoekschrift voor de
beëindiging van verplichte zorg aan de rechter draagt de geneesheerdirecteur zorg voor een medische verklaring van een arts over de actuele
gezondheidstoestand van betrokkene.
2. De geneesheer-directeur draagt ervoor zorg dat de arts in de
medische verklaring tevens beoordeelt of de gezondheidstoestand van
betrokkene zodanig is verbeterd, dat het aanzienlijke risico op ernstige
schade voor betrokkene of anderen is weggenomen, dan wel welke
voorwaarden aan een voorwaardelijke beëindiging van de verplichte zorg
moeten worden gesteld om het aanzienlijk risico op ernstige schade voor
betrokkene of anderen weg te nemen.
3. De geneesheer-directeur dient het verzoekschrift voor de beëindiging
van de verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging onverwijld in bij
de rechter en voegt bij het verzoekschrift:
a. een afschrift van de aanvraag voor beëindiging van verplichte zorg op
grond van een zorgmachtiging,
b. de beslissing op de oorspronkelijke aanvraag,
c. een afschrift van de zorgmachtiging, en
d. de medische verklaring, bedoeld in het eerste lid.
4. In afwijking van het derde lid, kan de geneesheer-directeur besluiten
geen verzoekschrift bij de rechter in te dienen, indien de aanvraag
afkomstig is van een ander dan betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon of de advocaat en:
a. de aanvraag onvoldoende gemotiveerd is,
b. het een herhaalde aanvraag betreft en uit de aanvraag onvoldoende
blijkt dat de feiten en omstandigheden na de eerdere aanvraag veranderd
zijn, of
c. betrokkene niet instemt met een verzoekschrift voor de beëindiging
van de verplichte zorg op grond van een zorgmachtiging.
5. In het geval de geneesheer-directeur op het moment van ontvangst
van de aanvraag tot beëindiging van verplichte zorg reeds is begonnen
met de voorbereiding van een nieuw verzoekschrift voor een zorgmachtiging of een wijziging van de zorgmachtiging, dan wel een dergelijk
verzoekschrift bij de rechter is ingediend, voegt hij de aanvraag tot
beëindiging van de verplichte zorg bij het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging, het verzoekschrift tot wijziging van de zorgmachtiging,
dan wel verzoekt hij de griffie van de rechtbank de aanvraag bij het
ingediende verzoekschrift te voegen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

26

6. De geneesheer-directeur deelt het besluit om geen verzoekschrift bij
de rechter in te dienen, bedoeld in het vierde lid, dan wel de aanvraag te
voegen bij het verzoekschrift voor een zorgmachtiging of het verzoekschrift voor een wijziging van de zorgmachtiging, bedoeld in het vijfde lid,
schriftelijk mee aan de aanvrager, betrokkene, de vertegenwoordiger, de
contactpersoon en de advocaat.
7. De rechter doet zo spoedig mogelijk uitspraak op het verzoekschrift
voor de beëindiging van de verplichte zorg. In het geval de aanvraag voor
beëindiging van verplichte zorg is gevoegd bij het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging of het verzoekschrift voor een wijziging van de zorgmachtiging, doet hij uitspraak over de beëindiging van de verplichte zorg
gelijktijdig met de uitspraak inzake het verzoekschrift voor een zorgmachtiging of het verzoekschrift tot wijziging van de zorgmachtiging.
8. Indien de rechter voorwaarden verbindt aan de beëindiging van de
verplichte zorg, is artikel 8:20 van overeenkomstige toepassing. Hij kan
zich door de zorgverantwoordelijke, de arts die de medische verklaring
heeft afgegeven of een andere deskundige laten adviseren over de te
stellen voorwaarden.
9. De griffie van de rechtbank zendt een afschrift van de beslissing van
de rechter aan:
a. betrokkene,
b. de vertegenwoordiger,
c. de advocaat,
d. de contactpersoon,
e. de ouders die het gezag uitoefenen, de voogd, de curator of de
mentor,
f. de echtgenoot, partner, levensgezel of degene die betrokkene
verzorgt,
g. de aanvrager, bedoeld in artikel 8:18,
h. de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke
en de huisarts, en
i. een officier van justitie.
10. De beslissing van de rechter is uitvoerbaar bij voorraad.
Artikel 8:20
1. De voorwaarden en beperkingen, bedoeld in de artikelen 8:17, tweede
lid en 8:18, tweede lid, betreffen de zorg aan en het gedrag van
betrokkene, ter voorkoming van het aanzienlijke risico op ernstige schade.
2. De voorwaarden en beperkingen kunnen ook inhouden dat
betrokkene zich onder toezicht stelt van een zorgaanbieder of zorgverlener, die betrokkene hulp en steun verleent bij het naleven van de
voorwaarden en beperkingen.
3. De geneesheer-directeur raadpleegt de zorgverantwoordelijke over de
noodzakelijk geachte voorwaarden of beperkingen.
4. De geneesheer-directeur besluit slechts tot tijdelijke onderbreking of
beëindiging van de verplichte zorg als betrokkene zich bereid heeft
verklaard tot naleving van de voorwaarden of beperkingen en redelijkerwijs is aan te nemen dat betrokkene de voorwaarden zal naleven.
Artikel 8:21
1. De zorgverantwoordelijke, betrokkene en de vertegenwoordiger
evalueren de uitvoering van de zorgmachtiging of de crisismaatregel,
indien het voornemen bestaat de verplichte zorg te beëindigen.
2. De zorgverantwoordelijke en betrokkene stellen indien gewenst op
basis van deze evaluatie een zelfbindingsverklaring op en passen zo nodig
de zorgkaart van betrokkene aan.
3. De zorgverantwoordelijke wijst betrokkene op de mogelijkheid om het
plan, bedoeld in artikel 5:7, te evalueren en zo nodig aan te passen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

27

Paragraaf 6 Informatieverstrekking en gegevensverwerking
Artikel 8:22
1. Onverminderd andere informatieverplichtingen die voortvloeien uit
deze wet, verstrekken de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke,
de burgemeester en de officier van justitie elkaar, zo nodig zonder
toestemming van betrokkene, gegevens voor zover dat noodzakelijk is ter:
a. uitoefening van ieders taak op grond van deze wet, en
b. voorkoming of beperking van een aanzienlijk risico op ernstige
schade voor betrokkene of een ander.
2. Onder de gegevens, bedoeld in het eerste lid, worden tevens
begrepen: justitiële gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en strafvorderlijke gegevens, politiegegevens als bedoeld in de Wet politiegegevens,
en bijzondere persoonsgegevens inzake de gezondheid van betrokkene als
bedoeld in de Wet bescherming persoonsgegevens.
3. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen de gegevens, bedoeld in
het eerste lid, nader worden bepaald.
4. De geneesheer-directeur, de burgemeester en de officier van justitie
stellen de zorgverantwoordelijke ten behoeve van diens taak op grond van
artikel 8:4, tweede lid, op de hoogte indien zij op grond van het eerste lid
gegevens over betrokkene uitwisselen zonder diens toestemming.
5. De medewerkers van de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de
zorgverantwoordelijke, de burgemeester en de officier van justitie zijn tot
geheimhouding verplicht van hetgeen in de uitoefening van hun taak aan
hen is toevertrouwd, tenzij het bepaalde in het eerste lid of enig ander
wettelijk voorschrift hen tot mededeling verplicht of uit hun taak de
noodzaak tot mededeling voortvloeit.
Artikel 8:23
1. De zorgaanbieder verschaft de arts, bedoeld in artikel 5:9, ten
behoeve van diens taak op grond van paragraaf 3 van hoofdstuk 5 en
artikel 7:5, inzage in de zelfbindingsverklaring.
2. De zorgverantwoordelijke verschaft de arts, bedoeld in artikel 5:9, ten
behoeve van diens taak op grond van paragraaf 3 van hoofdstuk 5 en
artikel 7:5, inzage in het zorgplan, bedoeld in artikel 5:15, en het dossier
van betrokkene, bedoeld in artikel 8:4.
Artikel 8:24
De zorgverantwoordelijke verschaft op verzoek van nabestaanden van
betrokkene aan hen inzage in of afschrift van het dossier van betrokkene,
bedoeld in artikel 8:4, voor zover de persoonlijke levenssfeer van derden
daardoor niet wordt geschaad, en:
a. betrokkene daarvoor schriftelijk toestemming heeft gegeven; of
b. er sprake is van een zwaarwegend belang ter zake voor de
nabestaanden.
Artikel 8:25
1. De zorgaanbieder houdt ten behoeve van de uitvoering van artikel
8:23, eerste lid, en het toezicht door de inspectie een digitaal register bij
van de verplichte zorg, waarin in ieder geval wordt opgenomen:
a. de namen van betrokkene, de zorgverantwoordelijke en de
geneesheer-directeur;
b. de zelfbindingsverklaring, bedoeld in artikel 4:1;
c. de vorm van de aan betrokkene verleende verplichte zorg;
d. de noodzaak voor de verplichte zorg;
e. de begindatum en de einddatum van de vorm van verplichte zorg;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

28

f. de duur en frequentie van de verplichte zorg;
g. de beslissingen van de geneesheer-directeur op de aanvragen voor
de voorbereiding voor een zorgmachtiging;
h. de beslissingen van de rechter op verzoekschriften voor een
zorgmachtiging, of wijziging van een zorgmachtiging;
i. de beslissing van de burgemeester op grond van artikel 7:3;
j. de beslissing tot het verlenen van tijdelijke verplichte zorg voorafgaand aan een crisismaatregel op grond van artikel 7:4;
k. de beslissing tot het verlenen van tijdelijke verplichte zorg in
onvoorziene situaties op grond van artikel 8:11;
l. de beslissingen van de geneesheer-directeur op de aanvragen voor
tijdelijke onderbreking of beëindiging van een zorgmachtiging op grond
van de artikelen 8:17 en 8:18;
m. de beslissingen van de rechter op verzoekschriften voor beëindiging
van een zorgmachtiging;
n. de beslissingen van de strafrechter op grond van artikel 37 van het
Wetboek van Strafrecht, waaruit blijkt of iemand is opgenomen met een
nog geldende justitiële titel op basis van het Wetboek van Strafrecht.
o. de beslissingen van de klachtencommissie.
2. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden
gesteld over wat in het register, bedoeld in het eerste lid, wordt
opgenomen.
3. Bij regeling van Onze Minister kunnen regels worden gesteld over de
wijze waarop de gegevens in het register worden vastgelegd, alsmede
hoe de gegevens aan de inspectie worden verstrekt.
Artikel 8:26
De zorgaanbieder verstrekt ten minste eens per zes maanden aan de
inspectie een digitaal overzicht van de verplichte zorg die door hem is
verleend, onder vermelding van de aard en frequentie daarvan.
Artikel 8:27
1. De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de burgemeester en de
officier van justitie, bewaren de gegevens en bescheiden gedurende
vijftien jaar te rekenen vanaf het tijdstip waarop de zorgmachtiging of de
crisismaatregel wordt beëindigd.
2. Indien de geneesheer-directeur na de voorbereiding van een
zorgmachtiging beslist geen verzoekschrift bij de rechter in te dienen,
bewaart de geneesheer-directeur de gegevens en bescheiden gedurende
vijf jaar te rekenen vanaf het tijdstip waarop die beslissing is genomen.
3. Indien de aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging
niet-ontvankelijk is verklaard, bewaart de geneesheer-directeur de
gegevens en bescheiden gedurende één jaar te rekenen vanaf het tijdstip
waarop die beslissing is genomen.
4. Na verloop van de termijnen, bedoeld in het eerste, tweede en derde
lid worden de gegevens en bescheiden vernietigd, tenzij:
a. redelijkerwijs aannemelijk is dat bewaring van de gegevens en
bescheiden van aanmerkelijk belang is voor een ander dan betrokkene, of
b. het bij de wet bepaalde zich tegen vernietiging verzet.
5. In afwijking van het bepaalde in het eerste lid worden vanaf vijf jaar
na de beëindiging van de zorgmachtiging of de crisismaatregel de
gegevens en bescheiden binnen drie maanden vernietigd indien
betrokkene daartoe verzoekt en:
a. redelijkerwijs aannemelijk is dat bewaring van de gegevens en
bescheiden niet van aanmerkelijk belang is voor een ander dan
betrokkene,
b. het bij de wet bepaalde zich niet tegen vernietiging verzet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

29

Artikel 8:28
In afwijking van artikel 8:22, vijfde lid, en artikel 2:5 van de Algemene
wet bestuursrecht kunnen de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de
burgemeester en de officier van justitie zonder toestemming van
betrokkene gegevens en bescheiden ten behoeve van statistiek of
wetenschappelijk onderzoek aan een ander verstrekken, indien:
a. het onderzoek voorziet in zodanige waarborgen dat de persoonlijke
levenssfeer van betrokkene niet wordt geschaad,
b. het onderzoek een zwaarwegend algemeen belang dient, en
c. betrokkene niet uitdrukkelijk bezwaar heeft gemaakt tegen
verstrekking.
Artikel 8:29
De geneesheer-directeuren van zorgaanbieders die deel uitmaken van
een regio voeren periodiek overleg over het aanbod van verplichte zorg in
de regio, de knelpunten bij de voorbereiding daarop alsmede de
uitvoering ervan.
AA
In artikel 9:1 wordt «de Minister van Justitie» telkens vervangen door:
de Minister van Veiligheid en Justitie en in onderdeel b wordt tussen «een
beslissing tot» en «tijdelijke onderbreking» ingevoegd: overplaatsing of.
BB
Artikel 10:2 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het vierde lid wordt «zijn vertegenwoordiger» vervangen door: de
vertegenwoordiger.
b. In het zesde lid wordt «Bij algemene maatregel van bestuur»
vervangen door: Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur.
CC
Artikel 10:3 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het eerste lid wordt «zijn vertegenwoordiger, zijn advocaat, de
patiëntcontactpersoon» vervangen door «de vertegenwoordiger, de
advocaat, de contactpersoon» en «de artikelen 7:4, 8:5, 8:7 tot en met 8:12
en 8:18 tot en met 8:21» door: de artikelen 1:6, 4:1, tweede lid, 5:4, 5:13,
5:19, 7:4, 8:4, 8:7, 8:9 tot en met 8:14, 8:16, eerste, tweede en derde lid,
8:17, 8:20, 8:21, en 8:27.
b. In het vijfde lid wordt «is gericht tegen een beslissing» vervangen
door «een beslissing of de nakoming van een verplichting betreft» en
«commissie» door: klachtencommissie.
c. In het zesde lid wordt «betrokkene, de vertegenwoordiger, de
geneesheer-directeur, de zorgaanbieder, de zorgverantwoordelijke, de
inspectie en de commissie» vervangen door: de indiener van de klacht,
betrokkene, de vertegenwoordiger, de contactpersoon, de advocaat, de
geneesheer-directeur, de zorgaanbieder, de zorgverantwoordelijke en de
inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

30

DD
Artikel 10:5 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het eerste lid, eerste volzin, komt te luiden: Tegen een beslissing van
de klachtencommissie kan een belanghebbende door middel van een
schriftelijk en gemotiveerd verzoek binnen zes weken na de dag waarop
de beslissing van de klachtencommissie aan de klager, betrokkene en
degene op wie de klacht betrekking heeft, is meegedeeld, beroep instellen
bij de rechter.
b. Het derde lid vervalt.
c. Het vierde en vijfde lid worden vernummerd tot derde en vierde lid.
d. Het derde lid (nieuw) komt te luiden:
4. De rechter stelt in elk geval de klager, betrokkene, de vertegenwoordiger, de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur of de zorgverantwoordelijke in de gelegenheid te worden gehoord. De rechter kan zo nodig de
contactpersoon in de gelegenheid stellen te worden gehoord.
EE
Artikel 10:6 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het zesde lid wordt «de geneesheer-directeur, de zorgaanbieder, de
inspectie en de commissie» vervangen door: de contactpersoon, de
geneesheer-directeur, de zorgaanbieder en de inspectie.
b. Er wordt een lid toegevoegd, luidende:
8. De beslissing van de rechter is uitvoerbaar bij voorraad.
FF
Artikel 10:7 komt te luiden:
Artikel 10:7
Bij een verzoek als bedoeld in artikel 10:3, eerste lid, kan tevens worden
verzocht tot vergoeding van geleden schade. De klachtencommissie kent
een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding toe.
GG
Artikel 10:8 wordt als volgt gewijzigd:
a. In de eerste volzin wordt «zijn vertegenwoordiger» vervangen door:
de vertegenwoordiger.
b. In de tweede volzin wordt na «afzonderlijk beslissen» ingevoegd: en
kent een naar billijkheid vast te stellen schadevergoeding toe.
HH
Artikel 10:9 wordt als volgt gewijzigd:
a. De zinsnede «zijn vertegenwoordiger» wordt telkens vervangen door:
de vertegenwoordiger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

31

b. In het tweede lid, wordt «de commissie» vervangen door: de
geneesheer-directeur.
II
Artikel 11:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het eerste lid vervalt «de commissie» en wordt «in behandeling
neemt» vervangen door: wordt voorbereid.
b. Aan het eerste lid wordt, onder vervanging van de punt aan het slot
van onderdeel e door een puntkomma, een onderdeel toegevoegd,
luidende:
f. vragen of klachten over de uitvoering van de zorg.
c. Onder vernummering van het tweede tot en met vierde lid tot derde
tot en met vijfde lid, wordt een lid ingevoegd, luidende:
d. De patiëntenvertrouwenspersoon verleent advies en bijstand ten
aanzien van de uitoefening van de rechten van betrokkene.
d. In het derde lid (nieuw) komt onderdeel a te luiden:
a. tekortkomingen in de structuur en de uitvoering van de zorg, voor
zover deze afbreuk doen aan de rechten van de betrokkene, te signaleren
en aan de inspectie te melden;.
e. In het vijfde lid (nieuw) wordt «Bij algemene maatregel van bestuur
kan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nadere regels
geven» vervangen door: Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
kunnen nadere regels worden gesteld.
JJ
Artikel 11:3 komt te luiden:
Artikel 11:3
1. De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke als ook alle anderen die bij de uitvoering van deze wet betrokken zijn,
geven aan de patiëntenvertrouwenspersoon binnen de door hem gestelde
redelijke termijn alle door hem verlangde inlichtingen, voor zover dit
redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is en betrokkene of de
vertegenwoordiger daarmee uitdrukkelijk instemt.
2. De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke als ook alle anderen die bij de uitvoering van deze wet betrokken zijn,
verlenen aan de patiëntenvertrouwenspersoon binnen de door hem
gestelde redelijke termijn alle medewerking, die deze redelijkerwijs kan
vorderen bij de uitoefening van zijn taak.
3. De zorgaanbieder en de zorgverantwoordelijke verlenen aan de
patiëntenvertrouwenspersoon inzage in hun dossiers, voor zover dit
redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is en betrokkene of de
vertegenwoordiger daarmee uitdrukkelijk heeft ingestemd.
KK
Artikel 12:1 wordt als volgt gewijzigd:
a. Het eerste lid komt te luiden:
1. Er is een familievertrouwenspersoon die tot taak heeft om op verzoek
van de familie en naasten van een persoon met een psychische stoornis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

32

aan wie vrijwillige of verplichte zorg wordt verleend door een zorgaanbieder, de familie en naasten:
a. te informeren;
b. te adviseren;
c. te ondersteunen;
d. bijstand te verlenen bij een klachtprocedure.
b. Onder vernummering van het tweede en derde lid tot vierde en vijfde
lid worden twee leden ingevoegd, luidende:
2. De familievertrouwenspersoon heeft tevens tot taak om te bemiddelen tussen:
a. de familie en naasten,
b. de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke, en
c. betrokkene.
3. De familievertrouwenspersoon brengt ten minste eenmaal per jaar
een rapport en advies uit aan de zorgaanbieder ten behoeve van het
kwaliteitsbeleid.
c. In het vijfde lid (nieuw) wordt «Bij algemene maatregel van bestuur
kan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport nadere regels
geven» vervangen door: Bij of krachtens algemene maatregel van bestuur
kunnen nadere regels worden gesteld.
LL
Aan artikel 12:2 wordt, onder vernummering van het eerste en tweede
lid tot tweede en derde lid, een lid ingevoegd, luidende;
1. De familievertrouwenspersoon bezoekt betrokkene alleen op diens
verzoek of op verzoek van familie of naasten.
MM
Artikel 12:3 komt te luiden:
Artikel 12:3
1. De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke
en alle anderen die bij de uitvoering van deze wet betrokken zijn, geven
aan de familievertrouwenspersoon binnen de door hem gestelde redelijke
termijn alle door hem verlangde inlichtingen, voor zover dit redelijkerwijs
voor de vervulling van zijn taak nodig is en betrokkene of de vertegenwoordiger daarmee uitdrukkelijk instemt.
2. De zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke
en alle anderen die bij de uitvoering van deze wet betrokken zijn, verlenen
aan de familievertrouwenspersoon binnen de door hem gestelde redelijke
termijn alle medewerking die deze redelijkerwijs kan vorderen bij de
uitoefening van zijn taak.
3. De zorgaanbieder en de zorgverantwoordelijke verlenen aan de
familievertrouwenspersoon inzage van hun dossiers, voor zover dit
redelijkerwijs voor de vervulling van zijn taak nodig is en betrokkene of de
vertegenwoordiger schriftelijk instemt met inzage of indien er sprake is
van een zwaarwegend belang ter zake voor de nabestaanden.
NN
Artikel 12:4 komt te luiden:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

33

Artikel 12:4
De familievertrouwenspersoon is tot geheimhouding verplicht van
hetgeen in de uitoefening van zijn taak aan hem is toevertrouwd, tenzij:
a. enig wettelijk voorschrift hem tot mededeling verplicht,
b. uit zijn taak de noodzaak tot mededeling voortvloeit,
c. betrokkene schriftelijke toestemming geeft om vertrouwelijke
informatie met familie of naasten te delen en daardoor de persoonlijke
levenssfeer van derden niet wordt geschaad,
d. familie en naasten toestemming geven om vertrouwelijke informatie
te delen en daardoor de persoonlijke levenssfeer van derden niet wordt
geschaad, of
e. er sprake is van een zwaarwegend belang ter zake voor de
nabestaanden.
OO
In artikel 13:1 wordt «de commissie» vervangen door: de geneesheerdirecteur.
PP
Artikel 13:3 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het derde lid wordt «haar dossiers» vervangen door «zijn dossiers»
en wordt «zijn vertegenwoordiger» vervangen door: de vertegenwoordiger.
b. Het vierde lid vervalt.
QQ
In artikel 13:6, eerste lid, wordt «De raad voor rechtsbijstand»
vervangen door: Het bestuur van de raad voor rechtsbijstand.
RR
Artikel 14:1 komt te luiden:
Artikel 14:1
1. Met het toezicht op de naleving van het bepaalde bij of krachtens
deze wet zijn belast de ambtenaren van de inspectie.
2. De met het toezicht belaste ambtenaren zijn, voor zover dat voor de
vervulling van hun taak noodzakelijk is, bij de bevoegdheden, bedoeld in
de artikelen 5:15 tot en met 5:17 van de Algemene wet bestuursrecht,
tevens bevoegd, met medeneming van de benodigde apparatuur, een
woning of verblijfsruimte binnen te treden zonder toestemming van de
bewoner. Zij beschikken niet over de bevoegdheden, bedoeld in de
artikelen 5:18 en 5:19 van de Algemene wet bestuursrecht.
3. In afwijking van artikel 5:20, tweede lid, van de Algemene wet
bestuursrecht, zijn de met het toezicht belaste ambtenaren, voor zover dat
voor de vervulling van hun taak noodzakelijk is, bevoegd tot inzage van
het dossier van betrokkene. Voor zover de betrokken beroepsbeoefenaar
uit hoofde van zijn beroep tot geheimhouding van het dossier verplicht is,
geldt gelijke verplichting voor de betrokken toezichthouder.
4. De zorgaanbieder, geneesheer-directeur en de zorgverantwoordelijke
alsmede alle anderen die bij de uitvoering van deze wet betrokken zijn,
geven aan de met het toezicht belaste ambtenaren alle door hen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

34

verlangde inlichtingen, voor zover dit redelijkerwijs voor de vervulling van
hun taak nodig is.
5. De zorgaanbieder stelt de met het toezicht belaste ambtenaren in de
gelegenheid met betrokkene te spreken, al of niet op verzoek van
betrokkene.
6. Aan leden van het Subcomité ter Preventie als bedoeld in het op
18 december 2002 te New York tot stand gekomen Facultatief Protocol bij
het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende
behandeling of bestraffing (Trb. 2005, 243) en het Comité als bedoeld in
het op 26 november 1987 te Straatsburg tot stand gekomen Europees
Verdrag ter voorkoming van folteringen en onmenselijke of vernederende
behandelingen of bestraffingen (Trb. 1988, 19) zoals gewijzigd door
Protocol 1 en Protocol 2 (Trb. 1994, 106 en 107), komen dezelfde bevoegdheden toe als waarover de met het toezicht belaste ambtenaren bedoeld
in het eerste lid beschikken. Artikel 5:20, eerste lid, van de Algemene wet
bestuursrecht, is van overeenkomstige toepassing.
SS
In artikel 14:2 vervalt, onder vernummering van het derde lid tot tweede
lid, het tweede lid.
TT
Artikel 14:3 wordt als volgt gewijzigd:
a. In het eerste, derde en vierde lid wordt «de commissie» telkens
vervangen door: de officier van justitie.
b. In het eerste lid vervalt «een zorgmachtiging of» alsmede de komma
na crisismaatregel.
c. In het derde lid vervalt: de zorgmachtiging of.
UU
Artikel 14:5 komt te luiden:
Artikel 14:5
1. Onze Minister kan een bestuurlijke boete van ten hoogste € 13.400
opleggen ter zake van overtreding van regels gesteld bij of krachtens:
a. artikel 1:2, eerste lid;
b. artikel 7:4;
c. artikel 8:2, eerste en derde lid;
d. artikel 8:4;
e. artikel 8:7;
f. artikel 8:8;
g. artikel 8:11;
h. artikel 8:12;
i. artikel 8:13;
j. artikel 8:14;
k. artikel 8:15, eerste, tweede en derde lid;
l. artikel 8:17;
m. artikel 8:18;
n. artikel 8:19;
o. artikel 8:20;
p. artikel 8:21;
q. artikel 8:25;
r. artikel 8:26.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

35

2. Onze Minister kan een last onder dwangsom opleggen ter zake van
overtreding van regels gesteld bij of krachtens:
a. artikel 1:2, tweede lid;
b. artikel 5:6, onderdeel b;
c. artikel 5:10, eerste lid;
d. artikel 5:14;
e. artikel 5:15;
f. artikel 7:9;
g. artikel 8:1;
h. artikel 8:2;
i. artikel 8:4;
j. artikel 8:6, derde lid;
k. artikel 8:7;
l. artikel 8:8;
m. artikel 8:16;
n. artikel 8:18;
o. artikel 8:19;
p. artikel 8:20;
q. artikel 8:25;
r. artikel 8:26;
s. artikel 10:1;
t. artikel 10:3, tweede lid;
u. artikel 10:4;
v. artikel 10:5, tweede lid;
w. artikel 10:6.
VV
In de artikelen 14:6 en 14:7 wordt «8:9 tot en met 8:11» vervangen door:
8:11 tot en met 8:13.
WW
Artikel 14:9, eerste lid, komt te luiden:1. Met een geldboete van de
tweede categorie wordt gestraft hij die:
a. vormen van verplichte zorg verleent waarin de zorgmachtiging of
crisismaatregel niet voorziet en die ook niet op basis van de artikelen 7:4,
8:11 tot en met 8:13 kunnen worden verleend;
b. handelt in strijd met artikel 7:4;
c. handelt in strijd met artikel 8:3;
d. handelt in strijd met artikel 8:4, eerste lid;
e. handelt in strijd met artikel 8:7, eerste en tweede lid;
f. handelt in strijd met artikel 8:11;
g. handelt in strijd met artikel 8:12;
h. handelt in strijd met artikel 8:13;
i. handelt in strijd met artikel 8:18;
j. handelt in strijd met artikel 8:19;
k. handelt in strijd met artikel 8:20.
XX
Hoofdstuk 15 komt te luiden:
HOOFDSTUK 15 OVERGANGSBEPALINGEN
Artikel 15:1
1. De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen blijft
van toepassing op een verzoek dat vóór het tijdstip van inwerkingtreding
van deze wet is ingediend krachtens:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

36

a. de artikelen 2, eerste lid, 14a, eerste lid, 14e, eerste lid, 14h, eerste lid,
15, eerste lid, 18, eerste lid, 28, eerste lid, 32, eerste lid, 34f, eerste lid, 35,
eerste lid, 41a, eerste lid, 41b, eerste lid, 6, tweede lid, 49, elfde lid, van die
wet en dat strekt tot het verkrijgen van een beslissing door de rechter;
b. de artikelen 4, eerste lid, 6, eerste lid, 33, 46, tweede lid, van die wet
en dat strekt tot het verkrijgen van een beslissing door de officier;
c. de artikelen 41a, eerste lid, van die wet dat strekt tot het verkrijgen
van een beslissing door de inspecteur;
d. de artikelen 43, eerste lid, 49, eerste lid, van die wet dat strekt tot het
verkrijgen van een beslissing door de geneesheer-directeur;
e. artikel 20, eerste lid, van die wet dat strekt tot het verkrijgen van een
beslissing door de burgemeester;
f. artikel 41, eerste lid, van die wet dat strekt tot het verkrijgen van een
beslissing door de commissie, bedoeld in artikel 41, tweede lid, van die
wet.
2. De Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen blijft
van toepassing op een beslissing als bedoeld in het eerste lid, onderdelen
a tot en met f, die vóór het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet is
genomen.
Artikel 15:2
1. Een machtiging als bedoeld in de artikelen 2, eerste lid, 14a, eerste
lid, 15, eerste lid, 27, eerste lid, 32, eerste lid, en 34f, eerste lid, van de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen die is afgegeven
na het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, wordt gelijkgesteld met
een zorgmachtiging.
2. Een last tot inbewaringstelling als bedoeld in artikel 20 van de Wet
bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen die is afgegeven
na het tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, wordt gelijkgesteld met
een crisismaatregel.
3. Een behandelingsplan als bedoeld in artikel 38 van de Wet bijzondere
opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen dat is opgesteld vóór het
tijdstip van inwerkingtreding van deze wet, wordt gelijkgesteld met een
zorgplan als bedoeld in artikel 5:15.
Artikel 15:3
Een door Onze Minister op grond van artikel 1, eerste lid, onderdeel h,
van de Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen als
psychiatrisch ziekenhuis aangemerkte zorginstelling of afdeling daarvan
wordt door Onze Minister ambtshalve opgenomen in het register, bedoeld
in artikel 1:2.
YY
Hoofdstuk 16 vervalt.
ZZ
De titel van Hoofdstuk 17 Slotbepalingen wordt vervangen door:
HOOFDSTUK 16 SLOTBEPALINGEN
AB
De artikelen 17:1 tot en met 17:4 worden vernummerd tot 16:1 tot en
met 16:4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

37

AC
In artikel 16:1 (nieuw) wordt «Onze Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport» vervangen door: Onze Minister.
Toelichting
Algemeen
Via deze nota van wijziging worden een aantal belangrijke wijzigingen
voorgesteld ten behoeve van het voorstel van wet, houdende regels voor
het kunnen verlenen van verplichte zorg aan een persoon met een
psychische stoornis (Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg),
(Kamerstuk 32 399). De aanleiding voor deze nota van wijziging is een
herbezinning op de rol en de taken van de commissie verplichte geestelijke gezondheidszorg. Met de commissie zou een nieuw orgaan binnen de
geestelijke gezondheidszorg tot stand worden gebracht. De kritische
vragen over de extra bureaucratie die de commissie met zich mee zou
kunnen brengen, het risico van dubbele procedures (eerst bij de
commissie, vervolgens bij de rechter), de introductie van een nieuw
instituut en de daaraan verbonden personele en budgettaire consequenties die ten koste gaan van de al beperkte beschikbare mensen en
middelen in de geestelijke gezondheidszorg, hebben ertoe geleid dat dit
kabinet de doelstellingen van het wetsvoorstel wil bereiken met
bestaande instituties en een verankering in de bestaande praktijk; niet
door de introductie van een nieuw instituut. Voor dit kabinet staat voorop
dat de instituties en mensen werkzaam in de zorg de verantwoordelijkheid
die zij hebben in het zorgstelsel en in de geestelijke gezondheidszorg ook
daadwerkelijk invullen. Zij zullen dat doen vanuit het uitgangspunt dat
degene die zorg ontvangt centraal staat, zeker als het gaat om verplichte
zorg. Bij de zorgverlening wordt uitgegaan van de kracht en het kunnen
van betrokkene en de rol die naasten en familie daarbij kunnen vervullen.
Met de voorgestelde wijzingen wordt beoogd te bewerkstelligen dat de
doelstellingen van het wetsvoorstel, de uitgangspunten en de criteria voor
verplichte zorg worden verankerd in de dagelijkse praktijk van de
zorginstellingen in aansluiting op reeds bestaande taken en bevoegdheden.
Doelstellingen en de praktijk
Met het schrappen van de commissie zijn de doelstellingen, de
uitgangspunten en de criteria van het wetsvoorstel ongewijzigd gebleven.
Het verbeteren van de kwaliteit van de geestelijke gezondheidszorg, het
terugdringen van dwang, het aansluiten bij de «stepped care» benadering
in de zorg en in het verlengde daarvan een «ambulantisering» van de
zorg, zijn speerpunten van het beleid van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Als het gaat om verplichte geestelijke
gezondheidszorg biedt dit wetsvoorstel de randvoorwaarden voor het
verder realiseren van dat beleid.
Ook het multidisciplinaire perspectief bij het opstellen van een verzoek
om een zorgmachtiging is ten opzichte van het oorspronkelijke voorstel
ongewijzigd gebleven. In het gewijzigde voorstel komt bij het voorbereiden van een zorgmachtiging niet alleen het perspectief van de
behandelaar aan bod, maar ook het perspectief van betrokkene en zijn
familie alsmede het maatschappelijk perspectief. Dat wordt onder meer
bewerkstelligd door een uitgebreider zorgplan. In dat zorgplan moet
informatie worden opgenomen over de essentiële voorwaarden voor
deelname aan het maatschappelijk leven, zoals huisvesting, inkomen en
arbeid, voor zover deze voor betrokkene relevant zijn. Voor deze aspecten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

38

neemt de zorgverantwoordelijke op grond van het herziene voorstel
contact op met de gemeente. De gemeente biedt immers op grond van de
Wet maatschappelijke ondersteuning haar burgers ondersteuning, indien
zij problemen ondervinden bij het maatschappelijk functioneren die zij
niet zelf of met behulp van het eigen netwerk kunnen oplossen. In het
uitgebreidere zorgplan wordt ook de zienswijze van de voor continuïteit
van de zorg relevante familie en naasten opgenomen, voor zover zij van
de gelegenheid gebruik hebben gemaakt om hun zienswijze kenbaar te
maken. Deze familie en naasten kunnen ook een belangrijke rol vervullen
bij het voorkomen van verplichte zorg door de in het gewijzigde voorstel
geïntroduceerde mogelijkheid om een plan van aanpak op te stellen.
Verder wordt in het zorgplan ook de wijze waarop rekening wordt
gehouden met de voorkeuren van de cliënt opgenomen, zoals vastgelegd
op de zorgkaart. De zorgkaart zelf vormt ook integraal onderdeel van het
verzoekschrift voor een zorgmachtiging dat naar de rechter wordt
gezonden. Zo wordt de cliënt echt gehoord en wordt beoogd draagvlak te
creëren.
Het voorkomen van verplichte zorg, het zoeken naar alternatieven, en
als verplichte zorg als ultimum remedium uiteindelijk niet te vermijden is,
het kiezen voor de minst ingrijpende zorg, waarbij rekening wordt
gehouden met de voorkeuren van betrokkene en de inbreng van familie
en naasten, bepalen uiteindelijk de kwaliteit van de zorgverlening. Als
zodanig is het realiseren van deze doelstellingen de verantwoordelijkheid
van zowel de zorgaanbieder als degene die bij de zorgverlening betrokken
zijn. Het versterken van de rechtspositie van betrokkene en van de positie
van familie en naasten zal in de dagelijkse praktijk van de geestelijke
gezondheidszorg verder vorm moeten krijgen, doordat hulpverleners en
zorgverantwoordelijken zich van het belang daarvan bewust zijn en er in
het dagelijks werk naar handelen. Dit geldt ook voor het verbeteren van de
kwaliteit van verplichte zorg, die deels bereikt wordt, indien bij de
verplichte zorgverlening gehandeld wordt overeenkomstig de multidisciplinaire richtlijn, die het wetsvoorstel voorschrijft en door het veld wordt
ontwikkeld. Voldoende aanbod van vrijwillige zorg, het bieden van zorg op
maat met aandacht voor de essentiële voorwaarden voor zelfstandige
deelname aan het maatschappelijk verkeer en de zorg en de begeleiding
die nodig zijn, nadat de verplichte zorg is geëindigd om terugval te
voorkomen zijn doelstellingen die zich niet alleen richten tot zorgverleners, maar vanuit het uitgangspunt van de wederkerigheid ook op de
zorgaanbieders, de zorgverzekeraars en de gemeenten. Ieder vanuit de
maatschappelijke rol die zij in het stelsel van de gezondheidszorg, bij de
openbare geestelijke gezondheidszorg, de maatschappelijke participatie
en de zorg voor de burgers van een gemeente vervullen.
Van belang is dat dit gewijzigde wetsvoorstel niet de opname van
betrokkene centraal stelt, maar de behandeling. Daarnaast wordt het
mogelijk gemaakt dat deze gedwongen behandeling in ambulante
omstandigheden wordt verleend, dat wil zeggen: in de eigen omgeving
van betrokkene. «Ambulantisering» is een belangrijke beleidsdoelstelling
voor de geestelijke gezondheidszorg in de komende jaren. In het
Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013–2014, dat in juni 2012 tussen de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en een groot aantal
veldpartijen is gesloten staat dat de ambitie om de totale beddencapaciteit
in de periode tot 2020 fors af te bouwen met een derde ten opzichte van
het aantal bedden in 2008 en deze bedden te vervangen door middel van
ambulante zorg.
De reden om de zorg te willen verplaatsen van de instelling naar de
omgeving van betrokkene is meervoudig. In de eerste plaats betekent
ambulante zorg dat betrokkene niet uit zijn eigen omgeving wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

39

gehaald. Daarmee wordt de triade tussen zorgverlener, betrokkene en zijn
familie en/of naasten – een belangrijk element in deze wet – gemakkelijker.
Daarnaast hebben de familie en naasten meer kansen om betrokkene
thuis actief te ondersteunen, daar waar zij in de kliniek op bezoek komen.
Dat betekent overigens wel dat zij erop moeten kunnen vertrouwen dat,
zeker in geval van verplichte zorg, de zorgverlening en de begeleiding
intensief is. Zij mogen er niet alleen voor staan. Ten slotte maakt
behandeling in de thuissituatie herstel van burgerschap of maatschappelijke deelname gemakkelijker. Er kan beter inzicht worden verkregen of en
hoe betrokkene in zijn thuissituatie functioneert, hoe zijn contact is met
zijn omgeving en welke begeleiding hij nodig heeft. Op grond daarvan is
het gemakkelijker concrete doelen te formuleren wat er nodig is voor
maatschappelijk herstel, opdat betrokkene ook daarin ondersteund kan
worden. Soms zal echter verplichte zorg niet ambulant kunnen worden
verleend, maar zal opname toch noodzakelijk zijn omdat betrokkene
zonder opname niet adequaat kan worden behandeld of omdat zijn
veiligheid of die van anderen alleen gegarandeerd kan worden binnen de
instelling. Passende zorg is immers een combinatie van behandeling (die
naast zorg ook herstel van burgerschap of maatschappelijke deelname
omvat) en beveiliging.
De afgelopen jaren heeft de opbouw van ambulante zorgvormen in
Nederland steeds meer vorm gekregen. Er zijn een groeiend aantal
ACT-teams (Assertive Community Treatment) en FACT-teams. ACT is in
jaren zeventig in de Verenigde Staten ontwikkeld en wordt ook in een
aantal andere Europese landen toegepast. Het eerste Nederlandse
ACT-team startte in Rotterdam in 2002. Nu zijn er ruim 30 teams actief,
vooral in de grotere steden. ACT richt zich vooral op de «moeilijkste»
mensen, degenen met langdurende of blijvende ernstige psychiatrische
aandoeningen. Naast hun psychotische stoornis hebben zij vaak ook
problemen op vele andere leefgebieden zoals een verslaving, dak- en
thuisloosheid, problemen met geld en werk en soms crimineel gedrag.
ACT-teams zoeken deze patiënten actief op waar ze verblijven. ACT is
multidisciplinair: in een ACT-team is heel veel expertise gebundeld. Zo zit
er een team in ieder geval een psychiater, verslavingsdeskundige,
ervaringsdeskundige, sociaal-psychiatrisch verpleegkundige en een
maatschappelijk werker. Het ACT-team biedt praktische maatschappelijk
ondersteuning.
De «Functie ACT» (FACT) is een in Nederland ontwikkelde variant op
ACT. FACT richt zich op de hele groep van mensen met langdurende of
blijvende ernstige psychiatrische aandoeningen buiten het ziekenhuis.
FACT teams werken wijkgericht, meestal in een kleinere regio van
ongeveer 50.000 inwoners. Ze zijn «outreachend» en ambulant. In 2012
zijn er in Nederland 150 FACT-teams actief. Daarnaast ontstaan er steeds
meer andere teams, gericht op specifieke doelgroepen. Zo zijn er
inmiddels ook speciale teams voor kinderen en jeugd en voor forensische
ACT. De Raad voor de Volkgezondheid en Zorg (RVZ) bepleit in haar
rapport Stoornis en Delict («Forensische en verplichte geestelijke
gezondheidszorg vormen een keten», mei 2012) een nog verdere groei
van het aantal (forensische) (F)ACT-teams. Deze teams moeten transmuraal werken, dus patiëntvolgend, onafhankelijk van locatie of juridische
titel. Door een adequaat aanbod van dergelijke teams, kan de
opnameduur worden beperkt en vergroot dit de kans op succesvolle
resocialisatie.
Een centrale rol in de verplichte zorg komt toe aan de geneesheerdirecteur die ook nu al op grond van de Wet bijzondere opnemingen
psychiatrische ziekenhuizen (Wet bopz) een groot aantal taken en
bevoegdheden heeft ten aanzien van gedwongen opgenomen patiënten.
Hij is de professional die een zelfstandige positie in de instelling inneemt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

40

met enige afstand tot de directe zorgverlening en onafhankelijk tot de raad
van bestuur. Hij bewaakt dat de uitgangspunten en criteria van verplichte
zorg in een individueel zorgtraject worden nageleefd.
Hoofdlijnen procedure aanvragen en verlenen zorgmachtiging
De procedure voor het aanvragen van een zorgmachtiging ziet er op
grond van de voorgestelde tekst, zoals gewijzigd via deze nota van
wijziging, als volgt uit.
De geneesheer-directeur wordt verantwoordelijk voor het voorbereiden
van de zorgmachtiging en het indienen van een verzoekschrift bij de
rechter. Bij hem kan een aanvraag voor de voorbereiding van de zorgmachtiging worden ingediend. Hij wijst de zorgverantwoordelijke aan die
verantwoordelijk wordt voor de totstandkoming van het zorgplan. De
zorgverantwoordelijke stelt, met inbreng van de betrokkene, diens familie
of naasten, en zo nodig van gespecialiseerde zorgverleners, een goed
onderbouwd zorgplan op. De onafhankelijke arts geeft via een medische
verklaring een oordeel af over de psychische stoornis en toetst tevens het
zorgplan. De zorgverantwoordelijke pleegt voorafgaand aan het opstellen
van het zorgplan overleg met familie en naasten, andere zorgverleners en
de gemeente, indien er bij de voorbereiding van het zorgplan blijkt dat
essentiële voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven
van betrokkene ontbreken. Nieuw opgenomen is ook een verwijzing naar
een meldpunt voor openbare geestelijke gezondheidszorg (meldpunt
oggz) voor signalen over mensen die nog niet eerder in zorg waren, of
waarvan niet bekend is dat zij in zorg zijn bij een zorgaanbieder. Mensen
die zich zorgen maken over de geestelijke gezondheid van anderen
kunnen hier een signaal afgeven om de noodzaak van en mogelijkheden
voor ondersteuning en/of (gedwongen) zorg te laten onderzoeken. In dat
verband wordt verwezen naar een taak die gemeenten nu al hebben op
basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), namelijk het
functioneren als meldpunt voor signalen van crisis of dreiging van crisis
bij kwetsbare personen en risicogroepen (artikel 1, eerste lid, onderdeel g,
sub 8). Vanwege het meldpunt kan een verkennend onderzoek worden
verricht naar de noodzaak van verplichte zorg. Ook is nieuw opgenomen
dat betrokkene in de gelegenheid wordt gesteld om samen met familie
dan wel naasten een eigen plan van aanpak op te stellen teneinde
verplichte zorg te voorkomen, voordat de geneesheer-directeur overgaat
tot de voorbereiding van een zorgmachtiging. Het openbaar ministerie
behoudt de verzoekerrol voor mensen die met politie en justitie in
aanraking zijn gekomen.
De verschillende actoren en hun taken
Hieronder volgt een beschrijving van de taken van de verschillende
professionals/instanties in het wetsvoorstel zoals aangepast door de nota
van wijziging.
De geneesheer-directeur
De geneesheer-directeur is degene die belast is met de zorg voor de
algemene gang van zaken en de gang van zaken op geneeskundig gebied
in de accommodatie waar zorg en verplichte zorg worden verleend door
of namens een zorgaanbieder. Dit hoeft overigens niet één geneesheerdirecteur per instelling te zijn. Vanwege de schaalgrootte van de meeste
ggz-instellingen kunnen er per instelling meerdere artsen zijn die de
functie van geneesheer-directeur vervullen. De geneesheer-directeur zal
altijd een op grond van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg geregistreerde arts moeten zijn. In de praktijk zal hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

41

veelal een psychiater zijn. Het is echter ook denkbaar dat de geneesheerdirecteur een verslavingsarts, een specialist ouderengeneeskunde of een
arts voor verstandelijk gehandicapten is, hoewel de laatstgenoemden
vooral te vinden zullen zijn in resp. instellingen voor geriatrische ouderen
en instellingen voor verstandelijk beperkte mensen. Mocht een geneesheer-directeur worden gevraagd op basis van eigen onderzoek een
onafhankelijke medische verklaring af te geven als bedoeld in artikel 5:10,
dan zal ook hij moeten voldoen aan alle eisen genoemd in artikel 5:9.
De geneesheer-directeur vervult in het aangepaste wetsvoorstel een
centrale rol als het gaat om de voorbereiding, de beslissing om een
verzoekschrift voor een zorgmachtiging al dan niet bij de rechter in te
dienen, de tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging, de overplaatsing
naar een andere zorgaanbieder, de tijdelijke onderbreking van de
verplichte zorg, de wijziging en de beëindiging van de verplichte zorg.
Daarnaast wijst de geneesheer-directeur een onafhankelijke arts aan die
zorg draagt voor een medische verklaring. Tevens wijst hij de zorgverantwoordelijke aan. Verder verzoekt de geneesheer-directeur om een
aansluitende zorgmachtiging na afloop van een crisismaatregel. De
veranderde rol van de geneesheer-directeur bij de voorbereiding van de
zorgmachtiging ten behoeve van het verzoekschrift wordt verder
toegelicht in de artikelsgewijze toelichting.
De geneesheer-directeur kan ambtshalve of naar aanleiding van een
aanvraag een verzoekschrift voor een zorgmachtiging voorbereiden.
Ambtshalve kan een geneesheer-directeur een zorgmachtiging voorbereiden voor mensen die zich al in zorg bevinden. Dit is veruit de grootste
categorie van personen voor wie een verzoekschrift voor een zorgmachtiging wordt voorbereid. Ook kunnen familie, naasten of mensen uit de
directe omgeving van betrokkene bij de geneesheer-directeur een
aanvraag indienen voor de voorbereiding van een zorgmachtiging. Een
dergelijke aanvraag kan altijd rechtstreeks bij de geneesheer-directeur
worden ingediend. Als betrokkene zich niet reeds in de zorg bevindt en de
aanvrager zelf niet een geneesheer-directeur weet te vinden, kan hij zich
eerst wenden tot een meldpunt oggz. Daar kan hij melding doen van een
persoon voor wie de noodzaak tot ggz zou moeten worden onderzocht.
Het college van burgemeester en wethouders zorgt vervolgens voor een
verkennend onderzoek naar de noodzaak van verplichte zorg en zendt de
bevindingen hiervan aan een geneesheer-directeur van een zorgaanbieder
in de regio. Vervolgens kan degene die de melding heeft gedaan via het
meldpunt oggz worden geïnformeerd aan welke geneesheer-directeur de
melding is doorgezonden. Bij die geneesheer-directeur kan dan een
gemotiveerde aanvraag voor een zorgmachtiging worden ingediend. De
geneesheer-directeur kan ook ambtshalve beslissen een zorgmachtiging
voor te bereiden naar aanleiding van een melding die bij een meldpunt is
gedaan.
De politie kan zich ook tot de geneesheer-directeur wenden indien de
politie in de uitoefening van de openbare ordehandhavingstaak en de taak
hulp te verlenen aan hen die dat behoeven, stuit op mensen met
psychiatrische problematiek die psychische hulp nodig hebben. In de
meeste van die situaties zal de politie via de meldpunten oggz en in geval
van een crisis, via de burgemeester (crisismaatregel), entameren dat een
proces in gang wordt gezet waarbij betrokkene de benodigde verplichte
zorg verkrijgt. Maar de politie kan zich in die situaties ook rechtstreeks tot
de geneesheer-directeur wenden met een aanvraag voor de voorbereiding
van de zorgmachtiging. Wordt de politie bij de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde geconfronteerd met mensen met psychische
problemen dan zal de politie zich richten tot de officier van justitie, die
naast de geneesheer-directeur eveneens een verzoekschrift voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

42

zorgmachtiging bij de rechter kan indienen (zie hierna bij de officier van
justitie).
De besluitvorming of aan de criteria van verplichte zorg is voldaan,
zoals deze in het oorspronkelijke voorstel is toebedacht aan de commissie,
wordt aldus overgenomen door de geneesheer-directeur. Indien de
geneesheer-directeur heeft besloten dat voldaan is aan de criteria voor
verplichte zorg, dient hij onverwijld een verzoekschrift in bij de rechtbank.
De geneesheer-directeur is eindverantwoordelijk voor een compleet
samengesteld dossier en de kwaliteit daarvan, zoals dat in kader van de
voorbereiding en het aanvragen van de zorgmachtiging opgesteld wordt.
Voordat hij het verzoekschrift naar de rechter stuurt, toetst de geneesheerdirecteur het dossier. Vanuit zijn eindverantwoordelijkheid voor het
dossier is het aan de geneesheer-directeur om te bezien of het zorgplan
volledig en kwalitatief toereikend is, alsmede dat er genoeg aandacht is
besteed aan mogelijke alternatieven voor verplichte zorg. In dat kader zal
de geneesheer-directeur zo nodig contact opnemen met de zorgverantwoordelijke om het zorgplan aan te passen of alternatieven voor dwang
voor te stellen, voordat hij een verzoekschrift voor een zorgmachtiging bij
de rechter indient. Deze procedure bevordert het op een zorgvuldige wijze
tot stand komen van de onderbouwing van de noodzaak van verplichte
zorg in het verzoekschrift voor een zorgmachtiging.
Als volgens de geneesheer-directeur niet is voldaan aan de criteria voor
verplichte zorg, kan hij beslissen geen verzoekschrift voor een zorgmachtiging in te dienen. Hij deelt deze beslissing mee aan de aanvrager. Indien
de aanvrager het niet eens is met deze beslissing, kan hij de geneesheerdirecteur binnen veertien dagen vragen alsnog een verzoekschrift voor
een zorgmachtiging in te dienen. Om de rechter niet onnodig te belasten,
geldt wel als voorwaarde dat uit de medische verklaring blijkt dat er een
psychische stoornis bij betrokkene is vastgesteld, die noodzaakt tot
verplichte zorg en dat de aanvraag voldoende is gemotiveerd.
In verband met het vervallen van de commissie zijn, naast de verzoekerrol voor een zorgmachtiging of de wijziging van de zorgmachtiging,
aan de taken van de geneesheer-directeur toegevoegd: de tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging (artikel 8:1), en het voorleggen van een
aanvraag tot beëindiging van de verplichte zorg aan de rechter bij een
afwijzing of niet tijdige beslissing op die aanvraag (artikel 8:19).
De tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging, zoals geregeld in
hoofdstuk 8, paragraaf 1, moet worden onderscheiden van de uitvoering
van de zorgmachtiging. De tenuitvoerlegging ziet op de handelingen die
moeten worden verricht teneinde de zorg te kunnen verlenen, zoals het
vervoeren van betrokkene van zijn woning naar de instelling waar hij
wordt opgenomen. Als het goed is, is de tenuitvoerlegging geen
probleem. De geneesheer-directeur heeft in zijn verzoekschrift al een
voorstel gedaan voor een geschikte zorgaanbieder en mocht dit voorstel
niet door de rechter worden gevolgd, dan vermeldt de zorgmachtiging bij
welke zorgaanbieder betrokkene in behandeling moet worden genomen.
De uitvoering van de zorgmachtiging is geregeld in hoofdstuk 8,
paragraaf 2. Op grond van het oorspronkelijke wetsvoorstel (artikel 8:20)
nam de geneesheer-directeur niet eerder een beslissing over de beëindiging van verplichte zorg dan nadat de commissie hierover advies had
gegeven of dat hij zeker wist dat de commissie niet voornemens was een
verzoek voor een zorgmachtiging aan de rechter voor te leggen. In het
thans voorgestelde artikel 8:19 is een nieuwe procedure geregeld op
grond waarvan de geneesheer-directeur de aanvraag tot beëindiging van
de verplichte zorg aan de rechter voorlegt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

43

De reden om de geneesheer-directeur een regierol te geven, is dat de
geneesheer-directeur onder de Wet bopz deze rol in de praktijk ook al
heeft. Wat betreft de verzoekerrol heeft hij deze rol niet formeel, omdat de
geneesheer-directeur niet als taak heeft om het verzoekschrift bij de
rechtbank in te dienen. In de praktijk bereidt de geneesheer-directeur
dergelijke aanvragen echter wel voor en stuurt deze daarna naar het
openbaar ministerie. Daarnaast bepaalt de Wet bopz (artikel 56) nu al dat
de geneesheer-directeur verantwoordelijk is voor het tot stand komen van
een behandelplan, de voortgang in de uitvoering van dit plan en een
maandelijkse evaluatie daarvan, alsmede voor het patiëntendossier,
waarin hij regelmatig aantekening moet doen van het al dan niet
meewerken van betrokkene aan dit plan, de toegepaste middelen en
maatregelen in noodsituaties, eventueel toegepaste dwangbehandelingen, eventuele ontvangstbevestigingen van aan betrokkene ontnomen
gevaarlijke voorwerpen, de afgegeven geneeskundige verklaringen, de
beslissingen betrekking hebbend op klachtenregelingen en verlof- en
ontslagregelingen en de afschriften van de rechterlijke beslissingen en
van beschikkingen van de burgemeester. Hij beslist over de verlenging
van de dwangbehandeling, (voorwaardelijk) verlof, (voorwaardelijk)
ontslag en de overplaatsing en is verantwoordelijk voor de meldingen aan
de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ). Hij is overigens ook
verantwoordelijk voor de rechtspositie van de patiënt binnen de instelling.
In de praktijk beschikken grote ggz-instellingen over een (bopz)secretariaat dat de administratie verzorgt, de stukken controleert en de
benodigde brieven toevoegt. Verder zorgt het secretariaat dat de stukken
in de handen van de geneesheer-directeur komen en dat ze na ondertekening worden verstuurd naar het openbaar ministerie.
De geneesheer-directeur kan de regierol nu en straks vervullen, omdat
hij voldoende distantie heeft tot de werkvloer en verstand van zaken en
bewezen ervaring heeft. Ook ten opzichte van een raad van bestuur heeft
de geneesheer-directeur een onafhankelijke positie, omdat hij op grond
van dit wetsvoorstel zelfstandig een aantal bevoegdheden heeft. Het gaat
hier bijvoorbeeld om het besluit om de zorgmachtiging voortijdig en al
dan niet voorwaardelijk te beëindigen, verlof te verlenen of om het besluit
betrokkene over te plaatsen. De geneesheer-directeur dient zijn taken op
grond van deze wet onafhankelijk uit te kunnen voeren ten opzichte van
de raad van bestuur. Als extra waarborg hiervoor zijn in het met deze nota
van wijziging aangepaste artikel 2.3 van dit voorstel nog enkele
bepalingen ter zake opgenomen. Op grond hiervan dient de raad van
bestuur ervoor te zorgen dat de geneesheer-directeur bovengenoemde
taken/bevoegdheden naar behoren en op onafhankelijke wijze kan
uitvoeren. Daarbij is gesteld dat de raad van bestuur hierover geen
aanwijzingen kan geven. Overigens is bij een aantal instellingen de
onafhankelijke positie van de geneesheer-directeur nu al extra gewaarborgd via de benoeming van de geneesheer-directeur door de raad van
toezicht. Benoeming door de raad van toezicht wordt met dit wetsvoorstel
echter niet verplicht gesteld omdat dat niet passend is binnen de
werkingssfeer van dit wetsvoorstel.
De zorgverantwoordelijke
De zorgverantwoordelijke is de hoofdbehandelaar van betrokkene en
vanuit die verantwoordelijkheid belast met het stellen van de diagnose en
het vaststellen, uitvoeren, evalueren en actualiseren van het zorgplan. De
zorgverantwoordelijk kan eventueel andere professionals vragen een
bijdrage te leveren aan het aanleveren van informatie ten behoeve van het
opstellen van het zorgplan (denk aan het voeren van overleg met de
gemeente over de aanwezigheid van essentiële voorwaarden voor
deelname aan het maatschappelijk leven van betrokkene), maar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

44

eindverantwoordelijkheid voor het zorgplan draagt de zorgverantwoordelijke: hij moet het zorgplan vaststellen. Hierbij beoordeelt hij onder meer
of de zorg die is opgenomen in het zorgplan voldoet aan de laatste stand
van de wetenschap en aan de geldende richtlijnen. Daarnaast stelt de
zorgverantwoordelijke met betrokkene, indien betrokkene dit wenst, een
zorgkaart en een zelfbindingsverklaring op. De zorgverantwoordelijke kan
tevens melding doen aan de inspectie indien bij hem het vermoeden
bestaat dat de uitvoering van de verplichte zorg ernstig tekort schiet.
Op grond van het wetsvoorstel is de zorgverantwoordelijke verplicht om
betrokkene actief en herhaaldelijk op voor betrokkene geschikte momenten erop te wijzen dat hij zich kan laten bijstaan door een voor de
continuïteit van zorg relevante familie of naaste. Dat geldt bijvoorbeeld
voor het opstellen van de zorgkaart en het opstellen, evalueren en
actualiseren van het zorgplan. Als betrokkene die bijstand wenst, kan hij in
samenspraak met de zorgverantwoordelijke bepalen welk familielid of
naaste zal worden gevraagd om deze bijstand te verlenen. Door betrokkenheid van familie en naasten bij het opstellen, evalueren en actualiseren
van het zorgplan, ontstaat een triade tussen zorgverantwoordelijke,
betrokkene en een familielid of naaste. Hierdoor wordt gezamenlijk tot een
passende vorm van onvrijwillige zorg gekomen. Bovendien wordt de
familie of naaste na beëindiging van de zorgmachtiging of in de
ambulante omstandigheden van de verplichte zorg beter geëquipeerd om
bijvoorbeeld betrokkene te ondersteunen waar nodig, de gestelde
behandeldoelen in de thuissituatie na te streven, terugval te signaleren of
in geval van crisis samen met de zorgverantwoordelijke de oorzaak te
achterhalen en oplossingen voor de crisis te zoeken. Op die manier kan
betrokkenheid van dit familielid of deze naaste ook leiden tot het
terugdringen van drang en dwang. Bij de vormgeving van de betrokkenheid van familieleden en naasten is onder meer aangesloten bij de
Modelregeling «Betrokken omgeving» over de relatie tussen
ggz-instellingen en naastbetrokkenen en de criteria familiebeleid vanuit
familie- en cliëntenperspectief. Ook hier is aangesloten bij de taak die de
behandelaar onder de Wet bopz heeft om een behandelplan op te stellen
na overleg met de patiënt, de huisarts, voorgaande behandelaars en in
bepaalde gevallen met de vertegenwoordiger of familie.
Nieuw ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel is dat de
geneesheer-directeur betrokkene of de vertegenwoordiger in de
gelegenheid moet stellen zelf te komen tot een eigen plan van aanpak
teneinde verplichte zorg te voorkomen, tenzij er omstandigheden
aanwezig zijn dat hiervan moet worden afgezien (artikel 5:7). Het eigen
plan van aanpak beschrijft de vrijwillige zorg en ondersteuning die de
familie en naasten bereid zijn te geven aan betrokkene. Het bevat ook de
eigen inbreng die betrokkene wil dan wel kan leveren om te voorkomen
dat verplichte zorg noodzakelijk wordt. Voor het opstellen van een
dergelijk eigen plan van aanpak kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt
van een zogenoemde eigen-krachtconferentie (EKC). Aan een EKC kunnen
verschillende partijen deelnemen (betrokkene, hulpverleners, familie,
naasten, buren etc.) met als doel de betrokkenheid van familie en naasten
te mobiliseren en te gebruiken om gezamenlijk tot oplossingen te komen.
In de jeugdhulpverlening zijn hier goede ervaringen mee opgedaan. Op
dit moment wordt door de Vrije Universiteit Amsterdam een onderzoek
gedaan naar hoe, wanneer en onder welke voorwaarden EKC’s in de ggz
ingezet kunnen worden bij het terugdringen van dwang. De uitkomsten
van dit onderzoek kunnen met name bij de uitvoering van dit wetsvoorstel
een belangrijke rol spelen. Zo zal naar verwachting meer duidelijkheid
ontstaan wat de belemmeringen zijn om EKC’s in te zetten, opdat deze bij
de uitvoering mogelijk kunnen worden weggenomen. Duidelijk is nu al dat
die belemmeringen onder meer bestaan uit onvoldoende bekendheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

45

de hulpverleners met dit instrument, met de tijdsdruk die soms aanwezig
is – vooral in crisissituaties – om snel een maatregel te nemen, en met het
feit dat de cliënt (en/of omgeving) soms niet hiervoor open staat. Bij de
uitvoering van dit wetsvoorstel zal eraan worden gewerkt om de
bekendheid en kennis over de inzet van EKC’s bij hulpverleners te
vergroten.
Op bovengenoemde wijze is op diverse momenten in het verplichte
zorgproces de inbreng vanuit het familieperspectief of de naaste
gewaarborgd. Ook de inbreng vanuit het maatschappelijk perspectief is
gewaarborgd, doordat de zorgverantwoordelijke voorafgaand aan het
opstellen van het zorgplan overleg moet voeren met de gemeente, indien
er bij de voorbereiding van het zorgplan blijkt dat essentiële voorwaarden
voor deelname aan het maatschappelijk leven van betrokkene ontbreken
(artikel 5:15, derde lid, onderdeel c).
De multidisciplinaire inbreng wordt bereikt door diverse partijen bij het
opstellen van het zorgplan te betrekken, maar ook door hen op andere
momenten de aanloop tot het verzoek om een zorgmachtiging, op diverse
manieren te betrekken. Zo is in het voorstel bijvoorbeeld bepaald dat de
zorgverantwoordelijke voorafgaand aan het opstellen van het zorgplan,
voor zover de aard van de psychische stoornis daartoe noodzaakt, ten
minste overleg pleegt met één andere deskundige behorende tot een bij
ministeriële regeling aangewezen categorie van deskundigen (artikel 5:15,
derde lid, onderdeel d). Gedacht kan hierbij worden aan een verslavingsdeskundige, een orthopedagoog, een verstandelijk gehandicaptenarts of
een arts die op somatisch terrein deskundig is. Doordat het zorgplan met
inbreng van meerdere betrokkenen (familie en/of naasten, andere
gespecialiseerde zorgverleners) tot stand komt, wordt ook het probleem
van de dubbelrol die de zorgverantwoordelijke heeft verminderd. Met de
dubbelrol wordt gedoeld op de huidige situatie onder de Wet bopz dat de
zorgverantwoordelijke niet alleen behandelaar is, maar tevens, met de
afwezigheid van de officier van justitie, op de zitting in de positie van
verzoeker wordt gedrongen. Deze dubbelrol kan wringen en als belastend
worden ervaren voor de behandelrelatie.
Door de multidisciplinaire inbreng bij het zorgplan kan deze belasting
op de behandelrelatie verminderen. De zorgverantwoordelijke blijft ter
zitting aanspreekpunt van de rechter om diens vragen te beantwoorden,
omdat hij het best op de hoogte is van de gezondheidstoestand van
betrokkene. De zorgverantwoordelijke licht de gezondheidstoestand van
betrokkene toe, maar kan nu aangeven dat er meerdere mensen zijn die
de aanvraag om een zorgmachtiging steunen. Deze gedeelde verantwoordelijkheid maakt de rol van de zorgverantwoordelijke ter zitting anders
dan onder de Wet bopz, waar hij niet de beschikking had over een
multidisciplinair tot stand gekomen zorgplan en waar hij vaak gedwongen
werd alleen het verzoek tot opname te onderbouwen in geval van
afwezigheid van de officier van justitie.
De onafhankelijke arts
De daartoe gespecialiseerde onafhankelijke arts dient via een medische
verklaring een oordeel te geven over de psychische stoornis, het gedrag
dat daaruit voortkomt en het risico op ernstige schade die dat gedrag
teweeg brengt. Die taak wordt onder de Wet bopz ook al door een niet bij
de behandeling betrokken arts verricht.
Voorgesteld wordt de onafhankelijke arts tevens een inhoudelijk toets
van het zorgplan te laten verrichten, welk is vastgesteld door de zorgverantwoordelijke. Hij beoordeelt of de maatregelen opgenomen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

46

zorgplan voldoen om het aanzienlijke risico op ernstige schade weg te
nemen en of het zorgplan voldoet aan de eisen van subsidiariteit,
proportionaliteit, doelmatigheid en veiligheid. De beoordeling van het
zorgplan door de onafhankelijke arts kan gezien worden als een intercollegiale toets en is bedoeld om de kwaliteit van de zorgplannen te verbeteren
en te bezien of aan de algemene uitgangspunten voor het verlenen van
verplichte zorg is voldaan. Dat houdt onder meer in dat de onafhankelijke
arts moet toetsen of verplichte zorg echt noodzakelijk is en of alle
alternatieven voor vrijwillige zorg zijn uitgeput. Ook moet hij toetsen of
het familieperspectief of het perspectief vanuit de naaste en het
maatschappelijk perspectief zijn meegenomen.
Onder de Wet bopz moet het openbaar ministerie er altijd voor zorgen
dat eventuele relevante politiegegevens voor de beoordeling of er sprake
is van gevaar, worden toegevoegd aan het dossier voordat het naar de
rechter gaat. Door het gedeeltelijk vervallen in dit voorstel van de rol van
het openbaar ministerie bij het indienen van het dossier bij de rechter in
die gevallen waarbij er geen raakvlak is met het strafrecht, wordt nu
voorgesteld dat het ook de taak van de onafhankelijke arts is om te
beoordelen of er eventueel relevante politiegegevens aanwezig (kunnen)
zijn die van belang zijn voor de beoordeling of er sprake is van een
aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of anderen. Indien
de onafhankelijk arts vermoedens in deze richting heeft, maakt hij hiervan
melding in de medische verklaring. In dat geval vraagt de geneesheerdirecteur bij de officier van justitie na of zulke gegevens bij politie of
justitie aanwezig zijn. De geneesheer-directeur kan ook zelf op basis van
het gedrag dat voortvloeit uit de psychische stoornis, de aard van de
psychische stoornis van betrokkene of informatie over betrokkene,
aanleiding hebben te vermoeden dat over betrokkene politie of justitie
gegevens aanwezig kunnen zijn die van belang zijn voor de beoordeling
van het aanzienlijke risico op ernstige schade voor betrokkene of een
ander. Ook in dat geval vraagt de geneesheer-directeur dit na bij de
officier van justitie. Indien er politie dan wel justitie gegevens aanwezig
zijn, meldt de officier van justitie dit schriftelijk aan de geneesheerdirecteur. De geneesheer-directeur voegt deze mededeling vervolgens bij
het verzoekschrift. Het is vervolgens aan de rechter om bij de officier van
justitie nadere informatie hierover op te vragen, indien de rechter deze
informatie nodig acht bij zijn afweging inzake het verzoek tot een
zorgmachtiging.
In artikel 5:9 zijn de eisen opgenomen die worden gesteld ten aanzien
van de deskundigheid en het waarborgen van de onafhankelijkheid van de
arts die de medische verklaring opstelt.
De zorgverlener
De zorgverlener is een hulpverlener die bij de behandeling is betrokken,
maar hij is niet de hoofdbehandelaar. Het is niet noodzakelijk dat de
zorgverlener in dienst is van de zorgaanbieder onder wiens verantwoordelijkheid de verplichte zorg wordt toegepast. Hij kan ook in dienst zijn bij
een andere zorgaanbieder. De zorgverlener heeft verschillende taken. Zo
is hij vanuit zijn deskundigheid betrokken bij het opstellen van het
zorgplan.
De zorgverlener is ook diegene die op verzoek van de zorgverantwoordelijke – indien noodzakelijk -een inventarisatie kan maken van de
essentiële voorwaarden die nodig zijn voor deelname aan het maatschappelijk leven. Ten slotte kan ook de zorgverlener bij het vermoeden van
ernstig tekortschietende zorg een signaal afgeven aan de Inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

47

Het meldpunt oggz bij de gemeente
In het oorspronkelijke wetsvoorstel had de commissie een loketfunctie,
dat wil zeggen dat een ieder die een relatie had tot betrokkene (het
connexiteitsvereiste) bij de commissie een aanvraag kon indienen tot het
aanvragen bij de rechter van een rechterlijke machtiging. In de nu
voorgestelde tekst wordt aangesloten bij de bestaande praktijk van de
meldpunten voor openbare gezondheidszorg (oggz) van de (centrum)gemeenten. Daar kan een ieder een melding doen ten behoeve van een
verkennend onderzoek door een meldpunt, ook als niet is voldaan aan het
connexiteitsvereiste. Aan dit vereiste moet wel voldaan zijn indien een
aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging bij de geneesheer-directeur wordt gedaan.
Mensen die zich niet direct tot een geneesheer-directeur of ggz-instelling kunnen of willen wenden of deze niet weten te vinden, maar zich
zorgen maken over iemand en denken dat diegene wellicht ondersteuning
en/of (gedwongen) zorg nodig heeft, kunnen terecht bij de regionale
meldpunten oggz. Deze zijn door deelnemende gemeenten via de Wet
gemeenschappelijke regeling belegd bij 43 centrumgemeenten. Hiermee
geven gemeenten uitvoering aan de Wmo ter zake van de bevordering
van de openbare geestelijke gezondheidszorg. Daarnaast hebben veel
gemeenten lokale meldpunten opgericht (bijv. «zorg en overlast» of
«bijzondere zorg») waar burgers eveneens meldingen kunnen doen m.b.t.
een mogelijk zorgbehoefde van een buurman, kennis of naaste. Bij deze
meldpunten komen niet alleen meldingen binnen van burgers, maar ook
van politie, huisartsen, ggz-instellingen, woningbouwcoöperaties of
andere organisaties die zich zorgen maken over iemand of die ernstig
overlast ondervinden van personen in hun omgeving.
In het nieuw voorgestelde artikel 5:3 wordt verwezen naar bovenbedoelde meldpunten. Zodra daar een melding wordt ontvangen betreffende een persoon voor wie de noodzaak tot geestelijke gezondheidszorg
zou moeten worden onderzocht, dient het desbetreffende meldpunt oggz
die noodzaak te onderzoeken. Dit betekent dat er polshoogte wordt
genomen van de situatie. Gezamenlijk met ketenpartners, zoals de politie,
ggz-instellingen, woningbouwcoöperaties, sociaal werk, wordt zo nodig
gekeken naar de mogelijkheden voor begeleiding en zorg. In wezen is dit
niets nieuws, maar vindt dit in de praktijk al plaats.
Indien afdoende blijkt dat geestelijke gezondheidszorg aangewezen kan
zijn, dient dit door het meldpunt te worden doorgegeven aan een
geneesheer-directeur van een zorgaanbieder in de regio waarbinnen het
meldpunt zich bevindt. Met regio wordt bedoeld de GGD-regio. Vaak is het
meldpunt oggz door de gemeenten ook belegd bij de GGD. Aan de melder
dient te worden doorgegeven aan welke geneesheer-directeur de melding
is doorgezonden. De melder dient daarbij ook te worden gewezen op de
mogelijkheid om een aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging bij deze geneesheer-directeur in te dienen.
De advocaat
De wens bestaat om de advocaat eerder te betrekken in het proces rond
verplichte zorg. Nu komt het in de praktijk regelmatig voor dat cliënten
pas kennis maken met hun advocaat vlak voor de zitting of zelfs pas aan
het begin van de zitting. Het is van belang dat de advocaat voldoende tijd
heeft om een vertrouwensrelatie met de cliënt op te kunnen bouwen en
zich, met de naastbetrokkenen van de cliënt, op de zitting kan voorbereiden. Dit komt ten goede aan de rechtsbijstand door de advocaat op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

48

zitting, waardoor de juridische belangen van de cliënt tijdens de zitting
zijn geborgd.
De advocaat van de betrokkene moet op een eerder moment in het
proces worden betrokken. Was aanvankelijk ervoor gekozen de advocaat
te betrekken op het moment dat de commissie een aanvraag in behandeling nam, thans wordt voorgesteld dit al te doen vanaf het moment dat
de geneesheer-directeur een zorgmachtiging voorbereid (artikel 5:6). Op
deze manier wordt de advocaat vroegtijdig in het proces betrokken.
Daarmee wordt de advocaat in de gelegenheid gesteld de voor de
aanvraag voor een zorgmachtiging relevante omstandigheden en
afwegingen eerder in het proces in kaart te brengen en daarover met
betrokkene, diens vertegenwoordiger en eventueel met het op verzoek
van zijn cliënt betrokken familielid of naaste en de patiëntenvertrouwenspersoon hierover van gedachten te kunnen wisselen. Mocht de aanvraag
voor een zorgmachtiging in de ogen van de advocaat vragen oproepen,
dan kan de advocaat dit aan de orde stellen door zijn overwegingen tijdig
met de zorgverantwoordelijke te bespreken.
De officier van justitie
Het openbaar ministerie behoudt de verzoekerrol indien betrokkene in
aanraking komt met de politie of justitie, terwijl er mogelijk ook sprake is
van psychiatrische problematiek. Het gaat dan om mensen waarbij de
noodzaak tot het verlenen van verplichte geestelijke gezondheidszorg
blijkt bij de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde en bij de
tenuitvoerlegging van een straf of maatregel die aan betrokkene is
opgelegd (artikel 5:20). In deze gevallen geldt dat de officier van justitie als
verzoeker kan optreden bij de rechtbank.
Bij de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde gaat het om het
voorkomen, opsporen en vervolgen van strafbare feiten. Dit is een taak
van de politie en het openbaar ministerie (artikelen 2 en 13 van de
Politiewet 1993 en artikel 124 van de Wet op de rechterlijke organisatie).
Hier ligt ook de verbinding met artikel 2.3 van het voorstel van wet,
houdende vaststelling van een Wet forensische zorg en daarmee verband
houdende wijzingen in diverse andere wetten (Wet forensische zorg),
(Kamerstuk 32 398).
Het is aan de officier van justitie om een keuze te maken tussen het
inzetten van een strafrechtelijke vervolging of het aanvragen van een
zorgmachtiging bij de rechter op grond van deze wet. Dit geldt ook als na
afloop van de forensische zorgverlening in het kader van de tenuitvoerlegging van een straf of maatregel, betrokkene niet vrijwillig een
zorgtraject wil continueren en dat wel nodig is. In het verlengde hiervan is
de officier van justitie belast met de tenuitvoerlegging van de zorgmachtiging (artikel 8:1) en bewaart hij de gegevens en bescheiden gedurende
vijftien jaar (artikel 8:27).
Ook is nieuw dat, indien de arts die de medische verklaring opstelt of de
geneesheer-directeur vermoedt dat betrokkene bij justitie of politie bekend
is en zich daar ten behoeve van de beoordeling door de rechter informatie
bevindt die van belang kan zijn voor het bepalen van het aanzienlijke
risico op ernstige schade voor betrokkene of een ander, de geneesheerdirecteur bij de officier van justitie nagaat of deze informatie inderdaad
aanwezig is. De officier van justitie deelt de geneesheer-directeur
schriftelijk mee of dergelijke gegevens aanwezig zijn. (artikel 5:12).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

49

De rechter
De rechter beslist over de noodzaak tot gedwongen zorg. Hij geeft een
zorgmachtiging af, die het toepassen van verplichte zorg mogelijk maakt.
Alleen die verplichte zorg mag worden toegepast, die in de zorgmachtiging is opgenomen. Om een dergelijk besluit te kunnen nemen, dat voor
betrokkene zeer ingrijpend is, moet de informatie aan de rechter kwalitatief hoogwaardig zijn. Gewaarborgd moet worden dat de zorgplannen
die informatie bevatten die de rechter nodig heeft om een goede afweging
te kunnen maken of verplichte zorg echt de enige resterende mogelijkheid
is. Daartoe is het van belang dat de rechter van verschillende kanten
wordt geïnformeerd.
Bij de informatie die de rechter dient te ontvangen, dient niet alleen de
informatie vanuit het perspectief van de behandelaar aanwezig te zijn,
maar ook vanuit het maatschappelijk perspectief, vanuit familieperspectief
of het perspectief van de naaste. Daarnaast ontvangt de rechter een
medische verklaring waarin is getoetst of het opleggen van verplichte
zorg de enige mogelijkheid is of dat er alternatieven voorhanden zijn. De
toets van de onafhankelijke arts is uitgebreider dan onder de Wet bopz om
de rechtspositie van betrokkene te versterken en de rechter beter uit te
rusten voor de toetsing aan de uitgangspunten van artikel 2:1. Daarmee is
de medische verklaring breder dan de huidige geneeskundige verklaring.
Eventueel aanwezige politie en justitiegegevens moeten door de officier
van justitie aan het dossier worden toegevoegd. Ook van belang voor het
oordeel van de rechter is dat het zorgplan niet alleen het oordeel van de
zorgverantwoordelijke bevat, maar ook dat van andere deskundigen,
indien dat gezien de aard van de psychische stoornis gewenst is of indien
sprake is van meervoudige problematiek. Ten slotte is het ook een
belangrijk gegeven dat de geneesheer-directeur bij zijn beslissing of
daadwerkelijk om een zorgmachtiging zal worden verzocht, met een
zorginhoudelijke blik en deskundigheid naar het zorgplan en de daarin
voorgestelde dwang kijkt. Het verzoek voor afgifte van een zorgmachtiging mag nooit een routinekwestie zijn.
Behalve het dossier heeft de rechter op de zitting ook altijd de
mogelijkheid om zich te laten voorlichten. De rechter kan betrokkene, de
behandelaar en eventueel andere getuigen of deskundigen of familie of
een naaste horen naar aanleiding van de inhoud van het zorgplan. Indien
de rechter van oordeel is dat het voor de behandelrelatie tussen
betrokkene en de zorgverantwoordelijke mogelijk risicovol is, dat de
zorgverantwoordelijke in aanwezigheid van betrokkene uitleg geeft aan de
rechter over het zorgplan, kan de rechter de geneesheer-directeur
verplichten ter zitting te verschijnen. Indien betrokkene in een instelling
verblijft, vinden de zittingen zo veel mogelijk plaats, daar waar betrokkene
verblijft.
Vervallen van de landelijke taken
De commissie had een aantal landelijke taken, namelijk tekortkomingen
in de uitvoering van de verplichte zorg signaleren en melden aan de IGZ,
andere autoriteiten en instellingen die betrokken zijn bij de uitvoering van
deze wet op verzoek of uit eigen beweging adviseren over zorg en
verplichte zorg en tot slot de samenwerking bevorderen met zorgaanbieders en andere autoriteiten en instellingen die betrokken zijn bij het
verlenen van zorg en verplichte zorg.
Voor het signaleren van tekortkomingen in de uitvoering van de zorg en
het melden aan de inspectie van deze tekortkomingen, geldt dat deze
signaleringstaak niet alleen bij de commissie lag, maar ook bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

50

zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke, de
patiëntenvertrouwenspersoon en de zorgverlener. Deze functie is bij deze
personen belegd, omdat zij dicht staan bij de dagelijkse praktijk van de
uitvoering. Bij het vervallen van de commissie zal de signalering op
afstand vervallen.
Voor de overige landelijke taken van de commissie geldt dat, hoewel zij
niet toebedeeld zijn aan een specifieke professional, het niet zo is dat deze
taken niet meer worden vervuld. Onlangs is bijvoorbeeld door veldpartijen een rapport opgesteld met «best practices», met de bedoeling om
van elkaar te leren op het gebied van het terugdringen van dwang. Ook
wordt een onderzoek verricht naar specifieke kenmerken van achterblijvers op het terrein van het terugdringen van dwang. Daarnaast gaan
veldpartijen aan de slag met het ontwikkelen van een multidisciplinaire
richtlijn dwang en drang. Hiermee ontstaat een uniform normenkader met
heldere afspraken en normen voor het terugdringen van drang.
De multidisciplinaire richtlijn dwang en drang is één van de instrumenten die bijdraagt aan de kwaliteit van verplichte zorg en het zoveel
mogelijk voorkomen daarvan. Met deze multidisciplinaire richtlijn wordt
onder meer de besluitvorming rondom dwangtoepassing zodanig
ingericht dat sprake is van veiligheid voor de patiënt, zijn familie en
naasten en de hulpverleners. De verplichte zorg moet in beginsel worden
toegepast op grond van richtlijnen, waarbij de beginselen proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid leidend zijn. Door het systematiseren
en standaardiseren van het besluitvormingsproces bij dwangtoepassing
en het benoemen van de overwegingen die daarbij een rol spelen en
eenieders betrokkenheid daarbij, vindt de toepassing van dwang plaats
met de grootst mogelijke zorgvuldigheid. Richtlijnontwikkeling gebeurt op
basis van wetenschappelijke evidentie.
Belangrijkste aanpassingen in deze nota van wijziging
Deze nota van wijziging bevat de aanpassingen die het gevolg zijn van
het laten vervallen van de commissie. Hoofdstuk 5 dat de taken van de
commissie en de voorbereiding van de zorgmachtiging beschreef, is
vervangen door een nieuw hoofdstuk 5 getiteld «Voorbereiding van de
zorgmachtiging» (onderdeel L). De bepalingen uit het oorspronkelijke
hoofdstuk 5 over informatieverplichtingen, registratie van gegevens en
gegevensverstrekking zijn verplaatst naar hoofdstuk 8 en voor zover nodig
aangepast aan de taken van de betreffende actoren. Met het schrappen
van de rol van de commissie, zoals opgenomen in het oorspronkelijke
wetsvoorstel, is hetgeen aan de commissie was toebedacht nu verdeeld
over diverse actoren.
De artikelen in de overige hoofdstukken waarin naar de commissie werd
verwezen, zijn zodanig aangepast dat deze aansluiten bij deze aangepaste
taakverdeling. Daarnaast bevat de nota van wijziging een aantal aanpassingen dat niet met het laten vervallen van de commissie samenhangt. Op
deze wijzigingen wordt hierna per hoofdstuk een korte toelichting
gegeven.
Bij nader inzien pasten de artikelen 2:2 tot en met 2:8 beter in hoofdstuk
1, zodat deze artikelen naar dat hoofdstuk zijn verplaatst. Daarnaast is aan
hoofdstuk 1 een artikel toegevoegd over de taken en de aanwijzing van de
contactpersoon (1:5) en zijn de artikelen over de vertegenwoordiger (1:3)
en instemming en verzet (1:4) en de registratie van accommodaties (1:2)
aangepast. Door dit grote aantal (technische) wijzigingen is er met het oog
op de overzichtelijkheid voor gekozen hoofdstuk 1 in het geheel opnieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

51

vast te stellen en een nieuwe titel te geven. In onderdeel A wordt het
nieuwe hoofdstuk 1 vastgesteld.
De aanpassingen van hoofdstuk 2 zijn opgenomen in de onderdelen B
tot en met E. Uit hoofdstuk 2 is, zoals gesteld, een aantal artikelen
overgeheveld naar hoofdstuk 1 en uit hoofdstuk 2 geschrapt (onderdeel
E). Dit heeft geleid tot aanpassing van de titel van het hoofdstuk
(onderdeel B). Artikel 2:1 (onderdeel C) is aangepast opdat in het derde lid
de verplichte zorg in ambulante omstandigheden tot uitdrukking wordt. In
het zesde lid, onder b, is aangaande de wensen en voorkeuren van
betrokkene nu aangegeven dat deze niet worden gehonoreerd indien in
strijd zijn met de aan hem te verlenen verplichte zorg. In hoofdstuk 2 is
een tweetal artikelen toegevoegd (onderdeel D), waarin de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder voor het beleid ten aanzien van de
verplichte zorg is geëxpliciteerd (artikel 2:2) en de onafhankelijkheid van
de geneesheer-directeur wordt gewaarborgd (2:3).
Ten behoeve van de overzichtelijkheid is een aantal artikelen uit
hoofdstuk 8 verplaatst en is de indeling in paragrafen van hoofdstuk 8
gewijzigd. Ook zijn de artikelen aangepast aan de nieuwe taakverdeling bij
het vervallen van de commissie. Nieuw is artikel 8:19 dat de voorwaarden
bij onderbreking of beëindiging van verplichte zorg regelt.
De artikelen over de gegevensuitwisseling zijn aangepast (artikelen 8:22
tot en met 8:29). Het algemene gevoelen is dat zonder goede afstemming
en overleg tussen de betrokken hulpverleners een goede hulpverlening
niet mogelijk is. Zorgvuldigheid bij de hulpverlening vereist het vroegtijdig uitwisselen van gegevens. In artikel 8:22 staat – naar aanleiding van
het advies van het Cbp – nu een strenger criterium (dan in artikel 5:20 van
het oorspronkelijke voorstel) voor het mogen uitwisselen van gegevens.
Dit kan alleen voor zover dat noodzakelijk is ter uitoefening van ieders
taak (beperkt tot: zorgaanbieder, geneesheer-directeur, zorgverantwoordelijke en officier van justitie) op grond van deze wet en bovendien alleen ter
voorkoming of beperking van het aanzienlijk risico op ernstige schade
voor betrokkene zelf of voor een ander. Voorts zijn er aan hoofdstuk 8
artikelen toegevoegd over het inzagerecht van een dossier na overlijden
van betrokkene (artikel 8:24) en zijn verplichtingen van de zorgaanbieder
en officier van justitie geregeld, ter vervanging van vergelijkbare
bepalingen voor de commissie (artikelen 8:24 tot en met 8:28). Tot slot is
een artikel toegevoegd (8:29 – periodiek regionale overlegverplichting
voor geneesheer-directeuren). Ook bij hoofdstuk 8 is gekozen voor het
opnieuw vaststellen van het gehele hoofdstuk vanwege de overzichtelijkheid (onderdeel Z).
In hoofdstuk 10 zijn de artikelen over schadevergoeding en de
procedure bij de klachtencommissie op onderdelen verduidelijkt en
redactioneel aangepast. Ook zijn artikelen aangepast in verband met de
herverdeling van taken en de aangepaste nummering van hoofdstuk 8
(onderdelen BB tot en met EE en HH). Daarnaast is toegevoegd dat de
klachtencommissie en de rechter in beroep op verzoek een naar billijkheid
vast te stellen schadevergoeding toe kan kennen (FF en GG).
In het hoofdstuk 11 over de patiëntenvertrouwenspersoon is artikel 11:1
over de taakomschrijving op onderdelen nader gepreciseerd en op de
praktijk afgestemd. Het derde lid is aangepast om beter tot uitdrukking te
brengen dat de signaleringsfunctie en de meldingsplicht is gekoppeld aan
de taken van de patiëntenvertrouwenspersoon (onderdeel II). Ook is het
artikel over de gegevensverstrekking (artikel 11:3) op onderdelen
aangepast (onderdeel JJ). De door de patiëntenvertrouwenspersoon
verlangde gegevens moeten hem binnen een redelijke termijn worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

52

verstrekt en duidelijker is tot uitdrukking gebracht dat de medewerkingplicht alleen geldt voor (rechts)personen die betrokken zijn bij de
uitvoering van de wet.
In hoofdstuk 12 over de familievertrouwenspersoon is de taakomschrijving eveneens aangepast aan de praktijk (onderdelen KK en LL).
Tevens is het artikel over de gegevensverstrekking (artikel 12:3) op gelijke
wijze als bij de patiëntenvertrouwenspersoon aangepast (onderdeel MM).
Aan de gronden voor de doorbreking van de geheimhoudingsplicht zijn
een drietal gronden toegevoegd: betrokkene of de familie of naasten
hebben toestemming gegeven voor het delen van vertrouwelijke
informatie en bij een zwaarwegend belang ter zake van nabestaanden
(onderdeel NN).
In hoofdstuk 14 is aan artikel 14:1 een zevende lid toegevoegd ten
behoeve van het toezicht op grond van internationale verdragen
(onderdeel RR).
In hoofdstuk 13 zijn er aanpassingen gedaan met het oog op het
vervallen van de commissie (onderdel OO, SS en TT) en de vernummering van het wetsvoorstel (UU, VV en WW).
De tekst van hoofdstuk 15 (aanpassing andere wetgeving) is komen te
vervallen. Hiervoor in de plaats zal een voorstel voor een invoeringswet
worden ingediend. De reden hiervoor is dat er naast de in hoofdstuk 15
genoemde wetten van het oorspronkelijke wetsvoorstel, er nog diverse
andere (voorstellen van) wetten zijn waarbij aanpassing nodig is. Op
grond hiervan is de tekst van hoofdstuk 16 (overgangsbepalingen)
verplaatst naar hoofdstuk 15 (onderdelen XX, YY en ZZ).
Ten slotte zijn door de herschikking van artikelen, de vernummering van
de hoofdstukken 1, 5 en 8, en waar nodig de verwijzingen naar artikelen
uit deze hoofdstukken aangepast. Door het vervallen van de commissie en
het herbeleggen van diens taken en de multidisciplinaire voorbereiding
van de zorgmachtiging zijn ook buiten hoofdstuk 5 artikelen aangepast om
deze aan te laten sluiten bij de herverdeling van taken. Tevens zijn een
aantal redactionele verbeteringen aangebracht. Dergelijke meer
technische wijzigingen zijn te vinden in diverse onderdelen.
Consultatie
De nota van wijziging is in maart 2012 voor consultatie voorgelegd aan
relevante partijen. Hierop zijn veel reacties ontvangen, waarop hieronder
per geconsulteerde partij wordt ingegaan.
Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst
(KNMG)
De KNMG is positief over de hoofdlijn van het gewijzigde wetsvoorstel.
Het wetsvoorstel biedt voor de ggz duidelijke verbeteringen ten opzichte
van de Wet Bopz, die nu de dwangopneming in een psychiatrisch
ziekenhuis regelt, aldus de KNMG. De KNMG had kritiek op de geïntroduceerde commissies verplichte ggz vanwege onnodig dubbel werk. De
KNMG kan zich vinden in de oplossing waarbij een deel van de voorbereidende taken van de commissie neergelegd wordt bij de geneesheerdirecteur en waarbij de rechter rechtstreeks beslist over verplichte zorg.
De KNMG vindt het gewijzigde wetsvoorstel nog steeds een duidelijke
verbetering ten opzichte van de verouderde Wet Bopz. Het wetsvoorstel is
modern en veel eenvoudiger, stelt behandeling centraal en is ook buiten
door de Minister aangewezen locaties van toepassing. In de wet moet
dwang in zo mild mogelijke vorm worden toegepast. Zo wordt ambulante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

53

dwang ook uitdrukkelijk mogelijk gemaakt. Ook moeten de patiënt en
diens omgeving nadrukkelijk bij de besluitvorming worden betrokken.
Positief vindt de KNMG ook, dat alle verplichte zorg in de wet tevoren
onafhankelijk moet worden getoetst.
De regeling, dat in het geval iemand geen blijk geeft van de nodige
bereidheid tot het ontvangen van zorg en er voor betrokkene geen
vertegenwoordiger optreedt, gelijk wordt gesteld aan verzet, werpt in de
ogen van de KNMG nodeloos hoge drempels op om zorg te verlenen aan
patiënten die zich niet verzetten tegen zorg. Dit standpunt wordt gedeeld
door de Stichting patiëntenvertrouwenspersonen in de zorg (Stichting
PVP). Met de gelijkschakeling van «geen bereidheid, geen bezwaar» met
verzet, wordt een barrière opgeworpen om goede zorg te leveren aan
mensen die met die zorg geen moeite hebben. Deze mensen zou
verplichte zorg niet onthouden mogen worden.
Bovengenoemde opmerkingen over de «gbgb-groep» hebben geleid tot
aanpassing van artikel 1:4, vijfde en zesde lid van het wetsvoorstel.
In het wetsvoorstel zou meer zichtbaar moeten worden gemaakt dat de
psychiater de eerst aangewezene is om op te treden als zorgverantwoordelijke, aldus de KNMG. De KNMG, GGZ Nederland (GGZ NL) en de
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) hebben aangevoerd dat
alleen een op grond van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg geregistreerde arts (en dan nog bij voorkeur een
psychiater) dient op te treden als zorgverantwoordelijke bij het verlenen
van verplichte zorg. Afhankelijk van de situatie van betrokkene zou
eventueel ook als zorgverantwoordelijke mogen optreden een arts die is
gespecialiseerd in de verslavingszorg, de ouderengeneeskunde of de
verstandelijk gehandicaptenzorg. Genoemde partijen verzetten zich tegen
het toelaten van andere deskundigen als zorgverantwoordelijke, die niet
minimaal een registratie als (basis)arts hebben. De voorwaarde dat de
zorgverantwoordelijke altijd een arts dan wel een psychiater moet zijn,
wordt in de kind- en jeugdpsychiatrie echter als een flinke beperking
gezien. Vanuit de kind- en jeugdpsychiatrie wordt gesteld dat er hele
goede behandelaren zijn, die vanuit hun professionele kwaliteiten goed en
verantwoord als zorgverantwoordelijke kunnen optreden met de daarbij
behorende verantwoordelijkheid voor het nemen van besluiten over het
verlenen van verplichte zorg, omdat ze deskundige kennis hebben van de
aandoening of stoornis van de betrokken persoon. Welke persoon hierin
het meest deskundig is, is afhankelijk van de aard van de klachten en van
de diagnose van betrokkene.
Op 2 juli 2013 heeft de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
een brief aan de beide Kamers gestuurd over het hoofdbehandelaarschap
in de ggz (Eerste Kamer, 2012/13, 25 424, nr. D). In deze brief wijst de
Minister negen beroepen aan. Hoofdbehandelaren in de ggz moeten in
één van deze beroepen werkzaam zijn. Uit deze negen beroepen zal de
Minister aanwijzen welk beroep als zorgverantwoordelijke kan worden
aangemerkt. Hoofdbehandelaren in de gespecialiseerde ggz moeten
bovendien werken in een multidisciplinaire context. In de brief staat wat
de verantwoordelijkheden zijn van een hoofdbehandelaar. Het betreft
onder andere het stellen van de diagnose en het vaststellen van het
behandelplan.
In dat verband kan worden opgemerkt dat de beslissing tot het
daadwerkelijk verlenen van verplichte zorg op grond van dit voorstel altijd
door een arts, bij voorkeur een psychiater, moet worden geaccordeerd. De
zorgverantwoordelijke die geen psychiater is, maar behoort tot een bij
ministeriële regeling aangewezen categorie van deskundigen, mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

54

daarom alleen tot het verlenen van verplichte zorg overgaan nadat hij
hierover overeenstemming heeft bereikt met de geneesheer-directeur.
Deze extra waarborg is geregeld in artikel 8:9, eerste lid, onderdeel c.
De KNMG wijst er ten slotte op dat de implementatie en uitvoering van
de wet veel van de sector zal vragen en pleit daarom voor duidelijke
afspraken en een zoveel mogelijke uniforme werkwijze. De KNMG komt
tot de conclusie dat zij zich ten principale kan vinden in de oplossing die
de nota van wijziging biedt voor het wegvallen van de commissies.
Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP)
De NVvP ziet het wetsvoorstel ook als een duidelijke verbetering ten
opzichte van de Wet bopz. De NVvP waardeert de wijze waarop getracht is
de multidisciplinaire aanpak bij de aanvraag voor verplichte zorg ook
zonder de commissie te behouden. De procedure voor de aanvraag van
een zorgmachtiging is inhoudelijk flink verzwaard, hetgeen de zorgvuldigheid van de afweging ten goede komt. De NVvP omarmt de keuze om
de voormalige taken van de commissie te beleggen bij de geneesheerdirecteur. Wel zal deze wezenlijke verandering zowel organisatorisch,
administratief als financieel gefaciliteerd moeten worden. De geneesheerdirecteur zal als bestuursorgaan onafhankelijk gepositioneerd moeten
worden ten opzichte van de Raad van bestuur van de zorgaanbieder, waar
hij in dienst is. Te overwegen is de geneesheer-directeur te laten
benoemen door de Raad van Toezicht. De NVvP acht het vervullen van
een lijnfunctie in de organisatie door de geneesheer-directeur niet
verenigbaar met de onafhankelijke positie als bestuursorgaan belast met
de uitvoering van de wet. De uitwerking van de wet en de positie en rol
van de geneesheer-directeur vragen volgens de NVvP om nadere regels
en afspraken, die bij voorkeur in nauw overleg met de uitvoerende
partijen dienen te worden vastgelegd en geborgd in lagere regelgeving.
Naar aanleiding van de opmerkingen van de NVvP dat de geneesheerdirecteur zijn functie zoveel mogelijk onafhankelijk kan uitoefenen, hebben
wij een nieuw artikel 2:3 aan het wetsvoorstel toegevoegd, dat de
onafhankelijke positie van de geneesheer-directeur wil waarborgen. De
raad van bestuur mag hierbij geen aanwijzingen aan de geneesheerdirecteur geven ten aanzien van zijn taakuitoefening. In de toelichting bij
het artikel wordt hier nader op ingegaan.
De NVvP betreurt dat het openbaar ministerie uit de standaardprocedure voor verplichte zorg is verdwenen. Naast de maatschappelijke
relevantie om het openbaar ministerie bij verplichte zorg een rol te geven,
is het openbaar ministerie van belang bij het waarborgen van de toegang
tot politiegegevens en de aansluiting bij het voorstel van wet, houdende
vaststelling van een Wet forensische zorg. Er zijn situaties denkbaar
waarbij betrokkene beter behandeld kan worden in forensische omstandigheden. De bereikbaarheid van het openbaar ministerie is van belang in
de zorg-beveiligingsketen.
Het standpunt van de NVvP wordt onderkend en de nota van wijziging
is naar aanleiding hiervan aangepast door de rol van het openbaar
ministerie te behouden voor zover er een sterke samenhang is tussen de
noodzaak tot verplichte zorg en de strafrechtelijke handhaving van de
openbare rechtsorde. Tevens behoudt de officier van justitie zijn verzoekerrol bij de rechtbank voor zover er relevante politie- en justitiegegevens
bij het dossier zijn toegevoegd.
De geldigheidsduur van de crisismaatregel van drie dagen is erg kort,
aldus de NVvP. Binnen deze termijn is het niet mogelijk een zorgplan op te
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

55

In dat verband kan erop worden gewezen dat er in het geval van een
crisismaatregel niet binnen drie dagen al een zorgplan aanwezig moet
zijn, maar dat er binnen deze termijn ingevolge artikel 7:8 wel een verzoek
tot een zorgmachtiging bij de rechter moet zijn ingediend. Artikel 7:9 is in
dat geval van toepassing.
De NVvP stelt dat kosteloze bijstand van een tolk niet alleen geboden
mag worden tijdens de rechtszitting en indien er sprake is van vrijheidsbeneming, maar dat gedurende het hele proces van het aanvragen van een
zorgmachtiging, de patiënt moet begrijpen wat er gebeurd. Daarom moet
de voorgestelde regeling van de tolkenvergoeding voor verplichte zorg
verruimd worden. GGZ Nederland en de Stichting PVP zien ook graag
verduidelijking over de vergoeding van de tolk: zodra betrokkene een
advocaat krijgt, heeft hij ook recht op een tolk op kosten van de staat,
zodat hij goed geïnformeerd is in een voor de betrokkene begrijpelijke
taal.
Naar aanleiding van deze reactie kan erop worden gewezen dat dit niet
tot aanpassing van het voorgestelde artikel 1:9 over de vergoeding van de
tolk hoeft te leiden. Op het moment dat de geneesheer-directeur de
voorbereiding van een zorgmachtiging begint, dient een advocaat te
worden ingeschakeld. Deze kan een tolk inschakelen. De kosten van deze
tolk worden vergoed en komen dus niet ten laste van betrokkene.
De NVvP is tot slot van mening dat het onwenselijk is dat de Minister bij
of krachtens een wet kan voorschrijven wat in een zorginhoudelijke,
professionele richtlijn moet worden opgenomen. De invulling van de
richtlijn moet overgelaten worden aan het veld. De NVvP ziet dan ook
graag de bepaling over de richtlijn geschrapt.
Naar aanleiding hiervan is artikel 8:5 (voorheen artikel 8:3) aangepast
door niet verplichtend voor te schrijven wat de richtlijn in ieder geval
moet vermelden, maar wel waar de richtlijn op gericht moet zijn. De
invulling van de richtlijn wordt daarmee overgelaten aan de veldpartijen.
GGZ Nederland
GGZ Nederland is positief over de uitgangspunten en doelstellingen van
het wetsvoorstel. De keuze om de taken van de commissie te leggen bij de
geneesheer-directeur, is voor GGZ Nederland acceptabel. De taken van de
geneesheer-directeur kunnen echter alleen goed uitgevoerd worden als er
per zorgaanbieder een «bureau geneesheer-directeur» wordt ingesteld.
Deze bureaus kunnen dan zorg dragen voor het aanleveren van de
verzoeken tot verplichte zorg bij de rechter, aldus GGZ Nederland. Ook
kunnen deze periodiek overleggen organiseren met de officier van justitie
en de rechtbank, teneinde transparantie en zorgvuldigheid in de
procedure te kunnen garanderen.
Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat de wijze waarop de
geneesheer-directeuren hun taken op grond van deze wet moeten
organiseren, niet op grond van dit wetsvoorstel wordt voorgeschreven.
Dit wordt aan de veldpartijen overgelaten.
De geneesheer-directeur zal een samenwerkingsverantwoordelijkheid in
de regio op zich moeten nemen om te kunnen optreden als coördinator op
het raakvlak van vrijwillige en verplichte zorg en met andere sectoren,
zoals de jeugdzorg, aldus GGZ Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

56

Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat wordt onderkend
dat het van belang is dat er periodiek overleg wordt gevoerd over het
aanbod van verplichte zorg in de regio tussen de geneesheer-directeuren
van zorgaanbieders die deel uitmaken van die regio. Dit is ook vastgelegd
in een nieuw artikel 8:29. Per regio zouden ook afspraken gemaakt moeten
worden welk meldpunt de meldingen doorgeleidt naar welke geneesheerdirecteur.
Naar de mening van GGZ Nederland dient het meldpunt als bedoeld in
artikel 5:3 alleen te dienen als loket, waar meldingen kunnen worden
gedaan die direct worden doorgeleid naar de geneesheer-directeur. Het
meldpunt zou niet tot een zelfstandige inhoudelijke beoordeling van de
meldingen over moeten gaan. Het College bescherming persoonsgegevens stelt dat duidelijk moet worden hoe een onderzoek door het
meldpunt moet worden verricht, met name welke informatie door het
meldpunt moet worden verzameld en welke informatie door het meldpunt
aan de geneesheer-directeur moet worden verstrekt.
Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat er niet voor gekozen is om het meldpunt tot een zelfstandige en volledige beoordeling van
de melding over te laten gaan. Dit behoort immers tot de bevoegdheid
van de geneesheer-directeur. Wel moeten de meldpunten zorgen voor een
verkennend onderzoek naar de noodzaak van verplichte zorg. In dit
verkennend onderzoek zal sprake kunnen zijn van verwerking van
persoonsgegevens. De Wet bescherming persoonsgegevens is hierop van
toepassing. Wordt deze noodzaak gezien, dan moeten hun bevindingen
gerapporteerd worden bij de geneesheer-directeur. Laatstgenoemde kan
dan ambtshalve of op verzoek van de melder overgaan tot voorbereiding
van de zorgmachtiging. In de toelichting bij het artikel (5:3) wordt hierop
nader ingegaan.
GGZ Nederland uit zorgen over de financiële en organisatorische
consequenties van de verschuiving van taken van de commissie naar de
geneesheer-directeur. GGZ Nederland is van mening dat de financiering
van de extra taken van de geneesheer-directeur aanvullend op en separaat
van de bekostiging via diagnose behandelcombinaties moet staan.
Ten aanzien van het opvragen van politiegegevens stelt GGZ het
volgende voor. Niet de onafhankelijke arts die de medische verklaring
opstelt, moet degene zijn die eventueel aanwezige politiegegevens
opvraagt ten behoeve van de beoordeling van het risico op ernstige
schade, maar de geneesheer-directeur moet deze taak krijgen. De reden
hiervoor is dat de kring van betrokkenen die inzage krijgt in deze privacy
gevoelige informatie moet worden beperkt. Er zijn al snel ongeveer 3000
psychiaters hierbij betrokken tegenover ongeveer 200 geneesheerdirecteuren.
Naar aanleiding hiervan is er voor het aanleveren van politiegegevens
bij de voorbereiding van een zorgmachtiging een nieuwe regeling
geformuleerd in art 5:12, derde tot en met het vijfde lid. Als er vermoedens bestaan dat er relevante politie- dan wel justitiegegevens
aanwezig zijn, vraagt de geneesheer-directeur dit na bij de officier van
justitie, die dit nader onderzoekt. Zijn deze gegevens aanwezig dan brengt
hij de geneesheer-directeur hiervan schriftelijk op de hoogte.
Landelijk Platform GGZ (LPGGZ)
Het LPGGZ signaleert dat met het schrappen van de commissies,
relevante taken van deze commissies worden overgeheveld naar de
ggz-instellingen, waardoor de uitgangspunten van de oorspronkelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

57

wetsvoorstel onder druk worden gezet. De nota van wijziging voldoet naar
het oordeel van de LPGGZ op belangrijke punten onvoldoende aan de
randvoorwaarden die zij stelt ter waarborging van het cliënt- en familieperspectief. De LPGGZ kan zich voorstellen dat de geneesheer-directeur
binnen de instelling een regierol krijgt en vrijgesteld wordt voor een deel
van de informatievoorziening en -verzameling, dat hij wordt betrokken bij
de uitvoering van verplichte zorg en bij het zoveel mogelijk terugdringen
van dwang, en dat hij als intern contactpersoon voor betrokkene en
familie en als supervisor en overlegpartner voor de zorgverantwoordelijke
optreedt. De geneesheer-directeur is naar het oordeel van de LPGGZ
echter onvoldoende onafhankelijk gepositioneerd om de rechtspositie van
betrokkene voldoende te kunnen waarborgen.
Zoals hierboven reeds uiteengezet bij de reactie op het standpunt van
de NVvP, zijn naar aanleiding hiervan in artikel 2:3 waarborgen opgenomen ten aanzien van de onafhankelijke positie van de geneesheerdirecteur.
De LPGGZ stelt voor om bepaalde taken van de geneesheer-directeur te
laten uitvoeren door het in het wetsvoorstel aangehaalde meldpunt oggz,
waar zij zeer positief over is. Deze meldpunten hebben geen last van de
belangenverstrengeling waar de geneesheer-directeur mogelijk wel aan
onderworpen is. De meldpunten zouden kunnen functioneren als
laagdrempelig aanspreekpunt voor alle betrokkenen bij de zorgverlening,
waarbij alle verzoeken voor een zorgmachtiging aan de rechter via het
meldpunt zouden moeten lopen en niet via de geneesheer-directeur.
Daarnaast zouden de meldpunten een «monitorende» functie kunnen
vervullen bij het gehele proces van verplichte zorg.
Zoals hierboven en eerder in het algemene deel is uiteengezet, wordt
met dit wetsvoorstel geen andere rol voor de meldpunten voorgesteld,
dan de taak tot het verrichten van een verkennend onderzoek naar de
noodzaak van verplichte zorg. Er wordt vanuit gegaan dat de geneesheerdirecteuren hun rol voldoende onafhankelijk en professioneel oppakken
ten aanzien van de beoordeling of zij al dan niet moeten overgaan tot de
voorbereiding van een zorgmachtiging. De zorgaanbieder heeft hierbij zijn
eigen verantwoordelijkheid om te waarborgen dat de geneesheerdirecteur zijn taken op grond van deze wet naar behoren en onafhankelijk
kan uitvoeren zonder gevaar voor bijvoorbeeld belangenverstrengeling of
onder invloed van financiële afwegingen.
Onduidelijk is hoe het wederkerigheidsbeginsel moet worden uitgewerkt en uitgevoerd in de praktijk, aldus de LPGGZ. Gemeenten zouden
een resultaatsverplichting opgelegd moeten krijgen in het kader van het
kunnen nakomen van het wederkerigheidsbeginsel door aanpassing van
de Wmo, aldus de LPGGZ.
Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat er vanwege het in
dit wetsvoorstel neer te leggen verplichtingen, er geen aanleiding is om
het systeem van de Wmo te doorbreken. Van gemeenten mag verwacht
worden dat zij hun taken op grond van de Wmo naar behoren uitvoeren.
De LPGGZ is van mening dat er ook extra eisen gesteld moeten worden
ten aanzien van het waarborgen van de onafhankelijkheid van de
onafhankelijke arts die de medische verklaring opstelt. De LPGGZ is
verheugd over het oorspronkelijk voorstel de arts niet in dienst te laten
zijn bij de zorgaanbieder waarvan de geneesheer-directeur de zorgmachtiging voorbereidt. De rol van de onafhankelijke arts vraagt hiernaast om
nog een extra waarborg, namelijk een roulatiesysteem, waardoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

58

voorkomen kan worden dat steeds dezelfde arts wordt gevraagd
medische verklaringen op te stellen.
Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat ervoor is gekozen af
te zien van de eis dat de onafhankelijke arts niet in dienst mag zijn bij de
instelling. GGZ Nederland en de NVvP hebben aangegeven geen
voorstander te zijn van dit aanvankelijke voorstel. Dit is praktisch
onwerkbaar en niet uitvoerbaar, aldus GGZ Nederland en de NVvP. Ook
een roulatiesysteem biedt geen oplossing omdat ook dit tot teveel
praktische problemen kan leiden.
Ook het oorspronkelijke voorstel voor het oprekken van de termijn
waarbinnen de onafhankelijke arts geen behandelrelatie mag hebben
gehad met betrokkene van één naar twee jaar, levert onvoldoende
toegevoegde waarde aan het garanderen van de onafhankelijkheid van de
arts die de medische verklaring afgeeft, aldus GGZ Nederland en de NVvP.
De onafhankelijkheid van de arts kan voldoende gewaarborgd worden
door de eis dat de psychiater in het voorgaande jaar niet bij de behandeling van betrokkene betrokken is geweest.
Naar aanleiding hiervan is afgezien van het oprekken van deze termijn
van één naar twee jaar. Wel moet de zorgaanbieder ervoor zorgen dat de
arts in de uitoefening van zijn functie zo onafhankelijk mogelijk kan
functioneren door zich te onthouden van het geven van aanwijzingen die
de onafhankelijkheid kunnen beïnvloeden. In de toelichting bij artikel 5:9
wordt hierop nader ingegaan.
Het LPGGZ is verheugd over de positie van de familie in het wetsvoorstel. Ook de duidelijke positionering van de familievertrouwenspersoon wordt toegejuicht. Het cliëntenperspectief moet echter beter tot
uitdrukking komen, bijvoorbeeld door het recht op een eigen kracht
conferentie toe te voegen in de procedure voorafgaand aan de behandeling van een verzoek.
Naar aanleiding hiervan is een nieuw artikel 5:7 aan het wetsvoorstel
toegevoegd, dat het mogelijk maakt dat betrokkene zelf met zijn familie
en/of naasten een plan van aanpak opstelt waarmee verplichte zorg
voorkomen zou kunnen worden. Bij het opstellen van dit plan van aanpak
kan gebruik worden gemaakt van de methode van de eigen kracht
conferentie.
De LPGGZ bepleit het zo min mogelijk inzetten van politie rondom
verplichte zorg. Het tijdelijk opsluiten in een politiecel bij het vermoeden
op een misdrijf is nooit helemaal te voorkomen, maar moet maximaal
vermeden worden. Beter is het om te investeren in een landelijk dekkend
netwerk van crisisopvang en gespecialiseerde crisisinterventie teams die
gericht zijn op gastvrijheid, de-escalatie en het bieden van zorg op maat.
Naar aanleiding hiervan is in artikel 7:4, zesde lid, opgenomen dat het
onderbrengen van betrokkene bij de politie of de Koninklijke
marechaussee uitsluitend plaatsvindt indien betrokkene wordt verdacht
van een strafbaar feit.
De LPGGZ stelt dat er een stevig individueel toezicht op dwangtoepassingen moet komen, waarbij de IGZ ook individuele meldingen van
betrokkenen, familie en relevante derden moet onderzoeken. De huidige
regeling van het toezicht is voor de LPGGZ niet acceptabel. De Stichting
PVP en de Landelijke Stichting Familievertrouwenspersonen kunnen
weliswaar een deel van de misstanden bij verplichte GGZ signaleren via
eigen observaties en via meldingen en klachten van betrokkenen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

59

familie, doch zij hebben niet de bevoegdheden die de IGZ wel ter
beschikking staan om te handhaven. Er moet een meldingsplicht bij de
IGZ komen van alle dwangtoepassingen en de registratie van dwang moet
plaatsvinden volgens Argus vereisten. Ook de KNMG, de NVvP en de
Stichting PVP pleiten voor een meer nadrukkelijke rol van het toezicht in
het wetsvoorstel.
De opmerkingen van de LPGGZ, de KNMG, de NVvP en de Stichting
PVP raken fundamentele vragen over de invulling van de taak van de IGZ.
In dat verband kan worden gewezen op twee rapporten («Doorpakken» en
«Van incident naar effectief toezicht», beide van 19 november 2012), die
op verzoek van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn
opgesteld om de organisatie van de IGZ door te lichten respectievelijk een
dossieronderzoek uit te voeren. Er worden veel aanbevelingen gedaan die
de organisatie van de IGZ raken. In het kader van dit wetsvoorstel is het
niet aan de orde deze aanbevelingen te verweken. Wel kan nog worden
gewezen op het feit dat de zorgverantwoordelijke een verantwoordelijkheid heeft voor het goede verloop van zorgverlening in de thuissituatie.
De IGZ moet hierop toezicht houden. De IGZ zal zich, aan de hand van het
dossier en informatie van de zorgverantwoordelijke, een oordeel dienen te
vormen over de proportionaliteit, subsidiariteit, doelmatigheid en kwaliteit
van de toegepaste verplichte zorg, zowel in de intramurale als de
thuissituatie. Indien nodig of gewenst kan de inspecteur spreken met de
betrokkene. De IGZ is gevraagd een toezichtvisie te ontwikkelen over het
houden van toezicht bij ambulant verleende verplichte zorg. In het kader
van deze nota van wijziging wordt voorgesteld artikel 14:1, tweede lid aan
te passen. Hierdoor wordt het mogelijk dat de ambtenaren van de IGZ een
woning of verblijfsruimte kunnen binnentreden zonder toestemming van
de bewoner, ook indien deze geen onderdeel is van een accommodatie.
Verder moeten allerhande gegevens ten behoeve van het toezicht door de
IGZ door de zorgaanbieder worden geregistreerd en halfjaarlijks bij de IGZ
worden aangeleverd. Een en ander is opgenomen in de artikelen 8:26 en
8:27.
Een ander punt dat de LPGGZ aanvoert is dat wilsbekwaam verzet in
beginsel altijd gehonoreerd moet worden, tenzij dit risico op schade voor
anderen met zich brengt. Ook de KNMG stelt zich op dit standpunt: een
wilsbekwame weigering om zorg te krijgen, moet gehonoreerd worden,
indien het risico op schade dat betrokkene veroorzaakt alleen betrokkene
zelf betreft.
Naar aanleiding hiervan is artikel 2:1, zesde lid, aangepast. Hierdoor zal
onder omstandigheden wilsbekwaam verzet gehonoreerd moeten
worden. Er is echter niet voor het criterium gekozen dat dit gehonoreerd
moet worden indien het gedrag van betrokkene geen schade berokkend
aan anderen, maar wel dat dit niet gehonoreerd hoeft te worden indien
deze wensen en voorkeuren in strijd zijn met de aan hem te verlenen
verplichte zorg zoals omschreven in de zorgmachtiging. Een en ander is
nader toegelicht in de toelichting bij artikel 2:1, zesde lid.
Het LPGGZ vraagt om een heroverweging van de in het wetsvoorstel
opgenomen bewaartermijnen, zeker voor die gevallen waarbij een verzoek
tot een zorgmachtiging wordt afgewezen. Ook GGZ Nederland, de
Stichting PVP, de NVvP en het College bescherming persoonsgegevens
wijzen erop dat de termijnen afwijken van de termijnen die gelden in de
Wet bopz en Boek 7 van Burgerlijk Wetboek. De veel langere bewaartermijn (bovendien zonder recht op vernietiging) achten zij discriminerend
ten opzichte van de algemeen geldende bewaringstermijn voor medische
gegevens in het Burgerlijk Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

60

Naar aanleiding hiervan kan het volgende worden gemeld. Met de thans
in het voorgestelde artikel 8:27 opgenomen bewaartermijn van vijftien
jaren voor gegevens en bescheiden wordt weer aangesloten bij de
regeling in artikel 7:454, derde lid, van het Burgerlijk Wetboek. In dit artikel
zijn ook termijnen opgenomen waarbinnen de gegevens en bescheiden
vernietigd dienen te worden. In het vierde lid zijn hierop twee uitzonderingen opgenomen: indien het aannemelijk is dat een ander dan
betrokkene groot belang heeft bij langer bewaren en indien bij wet aldus
wordt bepaald.
Artikel 8:4 gaat in op de vernietiging van het patiëntendossier van
betrokkene (hetzelfde dossier als bedoeld in boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek). De zorgverantwoordelijke dient op verzoek van betrokkene
binnen drie maanden na een daartoe strekkend verzoek van betrokkene
het dossier te vernietigen, tenzij de zorgverantwoordelijke redelijkerwijs
mag aannemen dat bewaring van het dossier van aanmerkelijk belang is
voor betrokkene of een ander.
Tot slot wil het LPGGZ dat in de wet extra waarborgen en zorgvuldigheidseisen worden geformuleerd die gehanteerd moeten worden bij het
toepassen van verplichte zorg op kinderen en jeugdigen. De NVvP is
enthousiast over de opgenomen nadere zorgvuldigheidseisen voor
jeugdigen bij verplichte zorg. GGZ Nederland geeft aan voorstellen te
willen doen voor het invullen van de rechtswaarborgen voor minderjarigen in modellen, lagere regelgeving of richtlijnen. Er is wel aandacht
nodig voor een aantal zaken, zoals de vaststelling van wilsonbekwaamheid bij jeugdigen, de mogelijkheid om reeds vanaf twaalf jaar een
zelfbindingsverklaring op te stellen en de invulling van het criterium van
reëel verzet. Ook de situatie waarbij ouders die door eigen problemen
onvoldoende in staat worden geacht tot een goede invulling te komen van
hun rol, vraagt aandacht.
Naar aanleiding hiervan kan het volgende worden opgemerkt. De
invulling van de extra waarborgen en zorgvuldigheidseisen bij kinderen
en jeugdigen als bedoeld in artikel 2:1, negende lid, moet door veldpartijen worden ingevuld en uitgewerkt in het kader van het opstellen van de
multidisciplinaire richtlijn, bedoeld in artikel 8:5. Aan artikel 8:15 is wel
toegevoegd dat de huisregels, die volgens een door Onze Minister
vastgesteld model worden opgesteld, ook opgesteld kunnen worden voor
het waarborgen van een pedagogisch of therapeutisch klimaat binnen een
accommodatie of afdeling daarvan, teneinde te waarborgen dat ook bij
het opstellen van huisregels zorgvuldigheidseisen in acht genomen
worden ten aanzien van het toepassen van verplichte zorg bij kinderen en
jeugdigen. Ook is de leeftijd voor het opstellen van een zelfbindingsverklaring verhoogd van 12 naar 16 jaar.
Ypsilon
Ypsilon, de vereniging van familieleden van mensen met een verhoogde psychotische kwetsbaarheid, hecht bijzonder veel waarde aan de
komst van dit wetsvoorstel. De wet zal een duidelijke verbetering zijn voor
betrokkenen en diens familieleden ten opzichte van de Wet bopz. Ypsilon
juicht de grotere rol voor familieleden in het wetsvoorstel toe. Het
uitgangspunt zou wel moeten zijn dat er samen met de familie gezorgd
wordt voor betrokkene, tenzij er zwaarwegende redenen zijn om dat niet
te doen in plaats van «tenzij betrokkene hiertoe geen toestemming
verleent». Verder wijst Ypsilon op de door hen ontwikkelde Triadekaart,
waarin ook de wensen en grenzen van de familie opgenomen kunnen
worden.
LOC Zeggenschap in zorg (LOC)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

61

Het LOC stelt dat overheid en de ggz-instellingen zich tot het uiterste
zouden moeten verplichten de zorg zodanig te organiseren en te
realiseren dat dwang voorkomen wordt. Dwang zou eigenlijk niet moeten
plaatsvinden en zij stellen daarom vraagtekens bij een wet die dit wel
mogelijk maakt.
Wel is het LOC van mening dat de eerder voorgenomen taken van de
commissie zo goed mogelijk zijn herverdeeld over de daarvoor in
aanmerking komende actoren. Het LOC stelt een aantal vragen over
onduidelijkheden in het wetsvoorstel over het wederkerigheidsbeginsel,
het eigen plan van betrokkene in het kader van het houden van een eigen
kracht conferentie en de privacy van betrokkene bij gegevensuitwisseling,
waarbij zij ook stelt dat de contactpersoon, de patiëntenvertrouwenspersoon en de familievertrouwenspersoon alleen informatie over de
betrokkene mogen krijgen na diens toestemming.
Naar aanleiding hiervan kan het volgende worden opgemerkt. Elders in
deze toelichting wordt ingegaan op bovengenoemde onderwerpen. Hier
kan nog worden gewezen op de aanpassing van de artikelen 11:3 en 12:3,
opdat betrokkene of diens vertegenwoordiger uitdrukkelijk moet
instemmen met het verstrekken van inzage in zijn dossier (in plaats van
dat hij hiertegen geen bezwaar heeft geuit).
Stichting patiëntenvertrouwenspersonen in de zorg (Stichting PVP)
Ook de Stichting PVP beschouwt het wetsvoorstel op essentiële
onderdelen als een belangrijke verbetering ten opzichte van de Wet bopz.
Wel wijst zij op een aantal belangrijke knelpunten.
De Stichting is van mening dat het voorgestelde takenpakket voor de
geneesheer-directeur om een duidelijker onafhankelijke positionering van
de geneesheer-directeur vraagt als bestuursorgaan. Ook het toezicht op de
feitelijke toepassing van dwang is te terughoudend geformuleerd. De
Stichting PVP wijst erop dat het wetsvoorstel inperking van de rechten op
bezoek en op telefoonverkeer mogelijk maakt, zonder de clausulering van
de Wet Bopz hierbij over te nemen, namelijk dat er geen beperking
mogelijk is met het contact met bepaalde derden (advocaat, inspecteur,
justitiële autoriteit). Beperkingen in de sfeer van het gebruik van nieuwsvoorzieningen kunnen als dwangbehandeling gelden en moeten dientengevolge een wettelijke begrenzing kennen. Aanpassing van het
wetsvoorstel is van belang. Overige opmerkingen van de Stichting PVP
zijn hiervoor al benoemd.
Naar aanleiding hiervan kan het volgende worden opgemerkt. Het
systeem van het wetsvoorstel is ter zake van nieuwsvoorzieningen anders
ingericht dan dat van de Wet bopz. De Wet bopz kent in artikel 40 een
regeling op grond waarvan beperkingen kunnen worden aangebracht in
het recht op het ontvangen van bezoek of het gebruik van communicatiemiddelen, tenzij het betreft het contact van de patiënt met een advocaat,
een justitiële autoriteit of de IGZ. Die regeling komt erop neer dat deze
beperkingen alleen mogen worden aangebracht indien anders ernstige
nadelige gevolgen kunnen optreden voor de gezondheidstoestand van de
patiënt, dan wel deze noodzakelijk zijn ter voorkoming van verstoring van
de orde in de instelling of ter voorkoming van strafbare feiten.
Het wetsvoorstel maakt op grond van artikel 3:2 beperkingen mogelijk
voor het recht bezoek te ontvangen of gebruik te maken van communicatiemiddelen. Via de artikelen 11:2, 12:2, 13:2 en 14:2 van het oorspronkelijke voorstel wordt het contact tussen betrokkene en resp. de patiëntenvertrouwenspersoon, de familievertrouwenspersoon, de advocaat en de
IGZ gewaarborgd. Artikel 3:3 van het oorspronkelijke voorstel stelt via de
criteria voor verplichte zorg nadere grenzen aan de verplichte zorg. Het is
uiteindelijk de rechter die via de zorgmachtiging bepaalt welke verplichte
zorg, inclusief beperkingen voor het recht bezoek te ontvangen of gebruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

62

te maken van communicatiemiddelen, conform de artikelen 3:2 en 3:3
voor betrokkene mogelijk zijn. In die zin mag het systeem van het
wetsvoorstel voor betrokkene uiteindelijk niet anders uitpakken dan de
Wet bopz. Wel heeft het wetsvoorstel het voordeel voor betrokkene dat ter
zake in maatwerk voor betrokkene kan worden voorzien, alsmede dat een
rechterlijke toetsing hierover plaatsvindt. Naar aanleiding van de reactie
van de Stichting PVP is met deze nota van wijziging in artikel 8:9, vierde
lid, een betere waarborg in het wetsvoorstel neergelegd voor het contact
van betrokkene met de advocaat en de IGZ. Hieraan zijn bovendien nieuw
toegevoegd: de vertegenwoordiger, de contactpersoon en de justitiële
autoriteiten. Aldus wordt geregeld dat de zorgaanbieder, de geneesheerdirecteur en de zorgverantwoordelijke geen beperkingen mogen opleggen
in het contact van betrokkene met eerder genoemde personen en
instanties.
Verder wijst de Stichting PVP op de noodzaak de criteria voor verplichte
zorg te verduidelijken, de regeling voor de groep mensen die geen
bezwaar laten zien, noch enige bereidheid tonen (de «gbgb-groep») aan te
passen, in de wet wilsbekwaam verzet te honoreren, te komen tot
aanscherping van de regels over gegevensuitwisseling en geheimhoudingsverplichtingen en de tolkenvergoedingsregeling te verruimen.
Op laatstgenoemde onderwerpen is hierboven reeds ingegaan.
Landelijke Stichting familievertrouwenspersonen (LSFVP)
De voorgestelde aanpassingen van hoofdstuk 12 van de LSFVP zijn
overgenomen voor zover ze verduidelijken dat de familievertrouwenspersoon optreedt op verzoek van familie en naasten.
Vereniging van Nederlandse gemeenten (VNG)
De VNG staat positief tegenover het wetsvoorstel. Wel vragen zij zich af
of de gemeenten de toebedeelde taken voldoende adequaat kunnen
vervullen gezien het bestaande beperkte financiële kader waarin dit moet
gebeuren. Zij wijzen er op dat gemeenten slechts een inspanningsverplichting hebben ten aanzien van het vervullen van de essentiële
voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven van
betrokkene bij diens terugkeer in de maatschappij.
Naar aanleiding hiervan kan worden opgemerkt dat er vanwege met dit
wetsvoorstel voor gemeenten nauwelijks nieuwe taken worden
neergelegd. Het gaat er vooral om een betere verbinding te leggen tussen
door de gemeente in het kader van de Wmo ingestelde instrumenten
(zoals de meldpunten oggz) te verbinden met de verplichte ggz, opdat
meer samenwerking ontstaat tussen gemeenten en ggz, wat mogelijk
weer kan resulteren in minder dwangzorg voor de doelgroep.
Korpsbeheerdersberaad en de Raad van Korpschefs (politieberaden)
De politieberaden geven aan de noodzaak van het wetsvoorstel te
onderschrijven. Onder de Wet bopz werden de gedwongen maatregelen
en inbewaringstellingen centraal geregistreerd bij het openbaar ministerie. Omdat de rol van het Openbaar wordt gewijzigd, heeft dat gevolgen
voor de informatievoorziening van de politie aan de rechter. De politieberaden dringen er op aan dat er een gestructureerde voorziening komt voor
de registratie van de gedwongen maatregelen en crisismaatregelen, zodat
bij eventuele terugval de politie het zorgkader snel kan betrekken. Dit
voorkomt nodeloze criminalisering.
Naar aanleiding van deze opmerkingen zijn aanpassingen aangebracht
die recht doen aan het belang van deze centrale registratie bij het
openbaar ministerie. Daarom hebben wij in artikel 6:3, vijfde lid, en artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

63

7:6, vijfde lid, thans opgenomen dat de beslissingen van de rechter over
gedwongen maatregelen en crisismaatregelen ook moeten worden
gezonden aan de officier van justitie ten behoeve van centrale registratie
van deze maatregelen. Zo kan de informatievoorziening van de politie aan
de rechter behouden blijven.
De Politieberaden stellen verder voor dat de geneesheer-directeur altijd
informatie bij de hulpofficier van justitie moet opvragen ten behoeve van
het verkrijgen van mogelijk relevante politiegegevens bij de voorbereiding
van het verzoekschrift voor een zorgmachtiging. Voorkomen moet worden
dat er geen informatie wordt opgevraagd terwijl dat wel noodzakelijk is.
De hulpofficier controleert of er relevante politiegegevens aanwezig zijn
die van belang zijn voor het al dan niet toekennen van een zorgmachtiging. Zo ja, dan verstrekt de hulpofficier een proces-verbaal van zijn
bevindingen aan de rechter.
Naar aanleiding hiervan kan worden gewezen op de nieuwe regeling in
artikel 5:12. Hierop is reeds hierboven ingegaan.
Tot slot moet de rol van het openbaar ministerie bij vermissingen van
betrokkenen uit de instelling niet worden gewijzigd.
Naar aanleiding hiervan is in artikel 14:3 de officier van Justitie
opgenomen in plaats van de burgemeester.
College van procureurs-generaal
Het College van procureurs-generaal kan zich vinden in het voorstel om
primair de geneesheer- directeur te belasten met het indienen van een
verzoekschrift voor een zorgmachtiging bij de rechter. Het College is een
voorstander dat het openbaar ministerie actief betrokken is op de
momenten dat het strafrecht en de psychiatrie elkaar raken. Het College
pleit ervoor duidelijk tot uitdrukking te brengen, dat de politie de
geneesheer-directeur ofwel de officier van justitie kan verzoeken een
procedure te starten voor verplichte zorg.
Naar aanleiding hiervan kan worden verwezen naar de toelichting bij
artikel 5:1.
Raad voor de rechtspraak (RvR)
De Raad voor de rechtspraak is van oordeel dat de in de nota van
wijziging voorgestelde aanpassingen in grote lijnen adequaat zijn. De
Raad vraagt zich wel af of de geneesheer-directeur in zijn centrale rol
voldoende is toegerust voor de ruime toebedeling van taken en bevoegdheden. De nieuwe toebedeling brengt mogelijk risico’s met zich die van
invloed kunnen zijn op de rechtspleging. De Raad adviseert in te gaan hoe
één en ander organisatorisch moet worden ingericht, teneinde de taken
ook goed te kunnen vervullen. Verder stelt de Raad een aantal vragen
rond verduidelijking van de omvang van de zorgmachtiging, indien daar
ook ambulante zorgverlening onder gaat vallen. De Raad mist regelingen
met betrekking tot de behandeling van het hoger beroep bij het
Gerechtshof, hetgeen een nieuw geïntroduceerde juridische rechtsgang is
in het wetsvoorstel ten opzichte van de Wet bopz. Zij wijst op het
ontbreken van de termijn waarbinnen hoger beroep moet worden
ingesteld en waarbinnen het hoger beroep moet worden behandeld en
waarbinnen uitspraak moet worden gedaan. De gewone termijnen van het
wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering zullen immers niet zinvol zijn, nu
deze vele maanden bestrijken en betrokkene niet al deze tijd zijn vrijheid
kan worden benomen. Bovendien zal het invoeren van hoger beroep de
werklast van de rechterlijke macht aanzienlijk verzwaren. De Raad gaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

64

ervan uit dat de mogelijkheid van hoger beroep niet zal worden gehandhaafd zonder een verregaande aanpassing van het wetsvoorstel ten
aanzien van de regels voor de behandeling in hoger beroep en zonder een
passende financiering.
In artikel 6:2 is een voorziening getroffen wat betreft de afhandeling van
het hoger beroep. Voor de financiering ervan wordt een bedrag van 1,6
miljoen euro per jaar gereserveerd. Wat betreft de overige opmerkingen
van de RvR: deze zijn in overwegende mate overgenomen. Zie verder ook
de verwijzingen naar de opmerkingen van de RvR in de artikelsgewijze
toelichting.
De RvR vraagt zich af of in artikel 8:20 (voorwaarden en beperkingen bij
tijdelijke onderbreking of beëindiging verplichte zorg) voldoende is
onderkend dat ook verplichte zorg in ambulante omstandigheden kan
worden verleend. Volgens de RvR is er in die gevallen toch weer sprake
van verplichte zorg.
Naar aanleiding van deze opmerking kan worden opgemerkt dat zulks
niet het geval is, omdat blijkens het vierde lid van artikel 8:20 alleen
voorwaarden kunnen worden opgelegd waarmee betrokkene instemt (en
redelijkerwijs is aan te nemen dat betrokkene de voorwaarden zal
naleven). Het gaat bij dergelijke zorgvoorwaarden om zorg op basis van
vrijwilligheid. Een zorgmachtiging is hiervoor dus niet nodig.
Verder heeft de Raad juridisch-technische en redactionele opmerkingen,
welke voor zover nodig zijn verwerkt.
College bescherming persoonsgegevens (Cbp)
Het structureel uitwisselen van gevoelige persoonsgegevens tussen de
diverse partijen, benoemd in het wetsvoorstel, vraagt om een gedegen
privacybescherming, aldus verschillende geconsulteerde partijen. De
LPGGZ, de KNMG, de NVvP en de Stichting PVP wijzen erop dat alleen de
grondslag «indien dit redelijkerwijs noodzakelijk is voor de uitoefening
van hun taken en bevoegdheden» onvoldoende is om te komen tot de
voorgestelde vergaande informatie-uitwisseling. Zij verzoeken om nadere
clausulering van de artikelen over gegevensuitwisseling en een toets
hiervan door het Cbp. Dat laatste is gedaan.
Het Cbp gaat in zijn reactie in op een aantal specifieke artikelen met
betrekking tot de voorgenomen gegevensuitwisseling (informatieverstrekking en gegevensverwerking). De aanvankelijk voorgestelde artikelen
inzake informatieverstrekking en gegevensuitwisseling geven een
wettelijke grondslag voor het kunnen vorderen van inlichtingen en het
verkrijgen van inzage in gegevens en bescheiden. Bovendien gaven zij
een grondslag voor het kunnen verstrekken van gegevens en bescheiden
aan elkaar en aan de andere bij de uitvoering van de wet betrokken
actoren «voor zover dat redelijkerwijs voor de vervulling van hun taken
noodzakelijk is». Het Cbp is van mening dat de beschouwing en opmerkingen in de memorie van toelichting niet voldoende diepgaand waren
om aannemelijk te maken dat met de voorziene verwerking van persoonsgegevens door die actoren steeds een zwaarwegend algemeen belang is
gemoeid. Het Cbp adviseert daarom ook de noodzaak van de verwerking
van persoonsgegevens verder te onderbouwen in de toelichting en te
voorzien in een mogelijkheid om de aard en omvang van de daarmee
gemoeide verwerking van persoonsgegevens nader af te bakenen.
Naar aanleiding van deze opmerkingen is het criterium aangescherpt op
basis waarvan gegevensuitwisseling mag plaatsvinden. Hierdoor mag
gegevensuitwisseling zonder toestemming van betrokkene alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

65

plaatsvinden als dit (bovendien) noodzakelijk is ter voorkoming of
beperking van een aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of
een ander. Een en ander wordt nader toegelicht in de toelichting bij artikel
8:22.
Het beleggen van nieuwe taken bij de geneesheer-directeur, die
aanvankelijk aan de commissie waren toebedeeld, geeft het Cbp geen
aanleiding tot opmerkingen, aangezien hieruit geen consequenties en
nieuwe risico’s voor de aard en omvang van de met die taken gemoeide
verwerking van persoonsgegevens voortvloeien.
Het Cbp merkt (bij de aanvankelijk opgenomen bepaling over inzage
door nabestaanden) op dat niet duidelijk wordt gemaakt waarom in de
specifieke context van dit wetsvoorstel dit onderwerp codificatie behoeft.
Regeling in andere wetten (bijvoorbeeld in het wetsvoorstel Wet cliëntenrechten Zorg) ligt meer voor de hand.
Dit is toch opgenomen in dit wetsvoorstel (nu artikel 8:24). Het
Burgerlijk Wetboek kent geen bepaling ter zake voor het patiëntendossier.
In het kader van verplichte zorg kunnen er omstandigheden zijn die een
zwaarwegend belang vormen voor de nabestaanden om wel inzage te
krijgen in het dossier van betrokkene. Daarbij kan worden gedacht aan het
nemen van beslissingen die verstrekkende (bijvoorbeeld financiële)
gevolgen hebben voor nabestaanden, waarbij het belang voor
nabestaanden erin bestaat om aan te kunnen tonen dat de beslissing van
betrokkene is genomen onder invloed van diens psychische stoornis
(denk bijvoorbeeld aan het handelen in aandelen of doen van aankopen
met verstrekkende financiële gevolgen in een manische periode, die
normaal gesproken niet door betrokkene zouden zijn gedaan). Dit pleit
voor een regeling in een specifiek kader, te weten dit wetsvoorstel, in
plaats van een regeling in een algemeen kader als het Burgerlijk Wetboek.
Het Cbp constateert dat in het artikel over verstrekking gegevens ten
behoeve van wetenschap of statistiek (nu artikel 8:28) een uitbreiding
heeft plaatsgevonden ten opzichte van het oorspronkelijk in artikel 5:21
geregelde: verstrekking van gegevens kan plaatsvinden door meerdere
actoren in plaats van alleen door de commissie. Tevens konden gegevens
worden verstrekt in weerwil van het uitdrukkelijke bezwaar hiertegen van
betrokkene.
Door het vervallen van de commissie is het inderdaad zo dat ten
behoeve van statistische of wetenschappelijke doeleinden gegevens
zonder toestemming van betrokkene door de zorgaanbieder, de
geneesheer-directeur, de burgemeester en de officier van justitie kunnen
worden verstrekt. Voorwaarde is wel dat wordt voorzien in voldoende
waarborgen voor de persoonlijke levenssfeer van betrokkene (het
anonimiseren van de gegevens) en een zwaarwegend algemeen belang
wordt gediend. Naar aanleiding van het advies van het Cbp is thans wel
opgenomen dat betrokkene tegen de verstrekking van zijn gegevens
uitdrukkelijk bezwaar kan maken.
Het Cbp wijst ten slotte op de (aanvankelijk) opgenomen artikelen over
de inventarisatie van essentiële voorwaarden voor rehabilitatie. In de nog
op te stellen lagere regelgeving zou een nadere afbakening opgenomen
moeten worden van de aard en de omvang van de persoonsgegevens die
hiervoor gebruikt zouden worden. Het Cbp verzoekt om een nadere
precisering van de doelstellingen van deze voorgenomen lagere regelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

66

Deze artikelen zijn opgegaan in de artikelen 5:15 en 5:16. De zorgverantwoordelijke moet voorafgaand aan het opstellen van het zorgplan overleg
voeren met familie en naasten, andere zorgverleners en de gemeente,
indien er bij de voorbereiding van het zorgplan blijkt dat essentiële
voorwaarden voor deelname aan het maatschappelijk leven van
betrokkene ontbreken. De zorgverantwoordelijke kan de inventarisatie
eventueel ook zelf samen met betrokkene opstellen. Wat de essentiële
voorwaarden precies zijn, regelt het voorstel niet. Ook is niet meer
opgenomen dat er nadere regels gesteld kunnen worden ter bepaling van
dergelijke essentiële voorwaarden voor rehabilitatie. Deze invulling wordt
aan de praktijk overgelaten. Dit betekent dat, indien er persoonsgegevens
moeten worden verwerkt om tot die inventarisatie te kunnen komen, de
Wet bescherming persoonsgegevens van toepassing is.
Gevolgen voor de regeldruk
Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel betekent voor een ggz-instellingen die betrokken zijn
bij de voorbereiding en uitvoering van verplichte zorg, een beperkte
uitbreiding van de huidige taken onder de Wet Bopz. Deze uitbreiding van
taken was voor een deel reeds opgenomen in het oorspronkelijke
wetsvoorstel, zoals de introductie van een zorgkaart, maar is voor een
deel ook nieuw, zoals de regiefunctie van de geneesheer-directeur (deze
heeft hij via deze nota van wijziging overgenomen van de commissie) en
de uitbreiding van de taken van de onafhankelijke arts (deze toetst nu ook
het zorgplan). Van belang is dat, hoewel de regiefunctie van de geneesheer-directeur nieuw is ten opzichte van het oorspronkelijke wetsvoorstel,
deze functie in de praktijk voor de geneesheer-directeur zeker niet nieuw
is. Ook onder de Wet Bopz heeft de geneesheer-directeur een belangrijke
rol bij de voorbereiding, uitvoering en beëindiging van gedwongen zorg.
Ook onder de Wet Bopz is hij één van de belangrijkste actoren. Dit
gewijzigde wetsvoorstel formaliseert die rol.
Voor een berekening van de administratieve lasten (AL) van deze
taakuitbreiding ten opzichte van de Wet Bopz voor de bestaande actoren
in de ggz, is een extern onderzoek gedaan. De conclusie van dat
onderzoek is dat de extra AL voor de ggz-instellingen circa 9,7 miljoen
euro zullen bedragen. Deze AL hangt samen met onder meer de introductie van de zorgkaart, de uitgebreidere taak van de onafhankelijke
psychiater, de regiefunctie van de geneesheer-directeur, het opstellen van
het zorgplan in multidisciplinair overleg, waarbij tevens geïnventariseerd
moet worden wat betrokkene nodig heeft voor maatschappelijke
deelname en een aantal personen in de gelegenheid moeten worden
gesteld over het zorgplan hun zienswijze kenbaar te maken en de
informatieverplichtingen van de geneesheer-directeur.
Dit gewijzigde wetsvoorstel levert echter ook een lastenvermindering
op. In de Wet Bopz staan een aantal meldingsverplichtingen van de
geneesheer-directeur aan de inspecteur en de officier van justitie. Op
grond van dit gewijzigde wetsvoorstel moet nog steeds informatie aan de
inspecteur worden verstrekt over de toepassing van verplichte zorg, maar
dit hoeft minder frequent en gebeurt dit op digitale wijze. Hiermee wordt
naar verwachting een besparing gerealiseerd van circa 1 miljoen euro. In
totaal is er dus sprake van een toename van administratieve lasten van ca.
€ 8,7 miljoen.
Van belang is dat dit wetsvoorstel verplichte zorg zoveel mogelijk wil
voorkomen door vroegtijdige en kwalitatief goede zorg op basis van
vrijwilligheid. Dat vroegtijdig ingrijpen kan ook worden gedaan door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

67

andere partners in de zorgketen, bijvoorbeeld een huisarts of een GGD. In
het Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ 2013–2014 is over de huisartsenzorg afgesproken dat dit een sterke poort is waarin patiënten met
psychische problematiek adequaat worden herkend, behandeld of waar
nodig verwezen naar de generalistische basis ggz of de gespecialiseerde
ggz. Door vroegtijdig ingrijpen kan worden voorkomen dat een zorgmachtiging moet worden aangevraagd, waardoor het aantal zorgmachtigingen
op termijn zou kunnen dalen, en daarmee de regeldruk zal dalen. Bij de
inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt het aantal zorgmachtigingen
in kaart gebracht en kan op jaarbasis de regeldruk worden bijgehouden.
Nalevingkosten
Op grond van de huidige Wet Bopz moet een groot aantal zaken worden
geregistreerd of worden gemeld aan de inspecteur of officier van justitie.
Te denken valt hierbij aan de verplichte registratie van de toepassing van
alle vrijheidsbeperkende interventies conform de eisen van de Argus
gegevensset die met ingang van 1 januari 2012 verplicht is gesteld.
Hiervoor zijn bij de zorginstellingen reeds informatiesystemen ingericht.
Dit wetsvoorstel betekent niet dat er extra investeringen gedaan zullen
moeten worden in nieuwe informatiesystemen. Dit betekent dat er geen
extra nalevingkosten zullen zijn.
Overig
De extra kosten die de bestaande actoren in de ggz maken, worden
bekostigd vanuit de Zorgverzekeringswet op basis van diagnose behandelcombinaties (DBC’s). In deze DBC’s wordt de directe en de indirecte tijd
geregistreerd, die rechtstreeks aan het behandeltraject van een cliënt
verbonden is. Onder andere op basis van de hoeveelheid geregistreerde
tijd wordt bepaald van welke DBC er sprake is. Kortom, in de tweedelijns
curatieve ggz kunnen de actoren de tijd die wordt besteed aan de
uitvoering van dit wetsvoorstel via de DBC’s declareren, mits deze kosten
deel uitmaken van het behandeltraject van de betreffende patiënt. Aan het
totaal van de kosten dat door de ggz-instelling kan worden gedeclareerd
(dat zijn dus alle kosten, ook de kosten voor vrijwillig opgenomen
cliënten), zit op grond van het Bestuurlijk Akkoord Toekomst GGZ
2013–2014 wel een plafond. In het geval dat er – ondanks de in het
Bestuurlijk Akkoord gemaakte afspraken – toch macrokostenoverschrijdingen plaatsvinden, kan als ultimum remedium het zogenaamde
macrobeheersinstrument (mbi) worden ingezet. Dit laatste betekent dat
zorgaanbieders dan kunnen worden gekort volgens een vooraf bekend
gemaakte verdeelsleutel, door verplicht te worden een bedrag in het
Zorgverzekeringsfonds te storten.
Met deze nota van wijziging wordt de multidisciplinaire commissie
geschrapt, die een centrale rol had bij de voorbereiding, tenuitvoerlegging, beëindiging en het toezicht op verplichte zorg. Een extern
kostenonderzoek raamde de kosten van deze commissie tussen 18 miljoen
en 30 miljoen euro op jaarbasis. De hoge kosten van de commissie en de
dubbeling van procedures vormt de reden om de commissie uit het
wetsvoorstel te schrappen. Dit betekent een grote besparing ten opzichte
van het oorspronkelijke wetsvoorstel.
Dit wetsvoorstel beoogt verplichte zorg zoveel mogelijk terug te
dringen. Indien toch als ultimum remedium verplichte zorg noodzakelijk
is, brengt het beginsel van subsidiariteit met zich mee dat gekozen moet
worden voor de minst verregaande vorm. Aangezien verplichte zorg met
dit wetsvoorstel ook ambulant kan worden verleend, is verplichte zorg
niet langer gekoppeld aan opname. Uit internationaal onderzoek blijkt dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

68

goede ambulante zorg door integrale teams bijdraagt aan minder
opnames en een verkorting van de opnameduur. Hiermee worden kosten
bespaard. In het oorspronkelijke wetsvoorstel was hiervoor een bedrag
geraamd van 25 miljoen euro. Bij de eerste evaluatie van dit wetsvoorstel
zal worden gekeken of inderdaad het aantal gedwongen opnames is
gedaald, evenals de duur van de opnames.
Ten slotte is van belang dat bij de reeds bestaande ambulante hulpverlening door de (F)ACT teams blijkt dat het lukt om in meer gevallen dan
voorheen psychiatrische patiënten te laten wonen in normale woningen in
plaats van in «Beschermd Wonen» woningen. Ook lukt het vaker om
vrijwilligerswerk of betaald werk te vinden. De maatschappelijke baten
daarvan worden op andere beleidsterreinen geïnd. Dat geldt zowel voor
de reductie van preventie van overlast in de buurt, als ook voor
woonoverlast en dergelijke: de baten door de intensieve ambulante
hulpverlening door de ggz komen niet terecht in het gezondheidszorgstelsel, maar elders in de maatschappij.
ARTIKELSGEWIJS
A
Artikel 1:1
Dit artikel bevat de begripsbepalingen. Een aantal begrippen is
gewijzigd of nieuw toegevoegd.
Accommodatie:
De definitie is gewijzigd. Er wordt niet meer gerefereerd aan een door
de Minister aangewezen voorziening. Zie hiervoor verder de toelichting bij
artikel 1:2. Daarnaast is de definitie zo geformuleerd dat onmiskenbaar is
dat het begrip enkel ziet op een gebouw (met terrein) van de zorgaanbieder.
Bestuur van de raad voor de rechtsbijstand
Verwezen is naar het bestuur van de raad voor de rechtsbijstand.
Criteria voor verplichte zorg
Zowel de NVvP, de KNMG en de LPGGZ hebben er terecht op gewezen
dat de doelen waarvoor verplichte zorg kan worden verleend, zoals
opgenomen in artikel 3:4, niet aangemerkt kunnen worden als criteria
waaraan voldaan moet zijn om verplichte zorg te kunnen verlenen.
Daarom is in de definitiebepaling de verwijzing naar artikel 3:4 geschrapt.
Contactpersoon
De aanduiding van de patiëntcontactpersoon die als centraal aanspreekpunt van de familie en naasten fungeert en op de hoogte wordt
gehouden van de voorbereiding, uitvoering en beëindiging van verplichte
zorg aan betrokkene is gewijzigd in contactpersoon. Dit omdat in het
wetsvoorstel niet wordt gesproken over «patiënt», maar over betrokkene.
Schade
Het schadebegrip is aangevuld met «verwaarlozing», omdat onder het
huidige gevaarcriterium uit de Wet bopz deze grond in de praktijk veel
wordt gebruikt: slechte zelfhygiëne, verzamelwoede, slecht eten, etc.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

69

Tenuitvoerlegging
Uit de consultatie over de nota van wijziging bleek dat het begrip
«tenuitvoerlegging» van de zorgmachtiging of de crisismaatregel
onvoldoende afgebakend was ten opzichte van het begrip «uitvoering»
van de zorgmachtiging of crisismaatregel Om die reden is ervoor gekozen
«tenuitvoerlegging» te definiëren. De geneesheer-directeur, de burgemeester of de officier van justitie moeten ervoor zorg dragen dat na de
rechterlijke uitspraak of nadat de crisismaatregel is opgelegd, de
zorgaanbieder ook daadwerkelijk kan beginnen met de uitvoering van de
zorgmachtiging respectievelijk crisismaatregel. Het gaat dan bijvoorbeeld
om het regelen van vervoer van betrokkene naar een bepaalde accommodatie.
Zorgaanbieder
De definitie van zorgaanbieder is aangepast, om tot uitdrukking te
brengen dat het in het onderhavige wetsvoorstel gaat om een zorgaanbieder die verplichte zorg verleent.
Zorgverantwoordelijke
In de nieuwe definitie is bepaald dat de zorgverantwoordelijke (nu niet
meer uitsluitend als arts) geregistreerd moet staan in het in artikel 3 van
de Wet op de beroepen in de gezondheidszorg bedoelde register, waarbij
cumulatief als eis is gesteld dat hij eveneens moet behoren tot een bij
ministeriële regeling aangewezen categorie van deskundigen. Bepalend
voor dat laatste zal onder andere zijn dat hij een ggz-specifieke opleiding
moet hebben gevolgd.
Artikel 1:2 (nieuw)
In dit artikel is de registratie van accommodaties geregeld die verplichte
zorg leveren. Dit is gedaan in navolging op het gestelde in het voorstel
van wet, houdende regels ten aanzien van zorg en dwang voor personen
met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke handicap
(Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijk gehandicapte
cliënten), (Kamerstuk 31 996).
Eerste lid
De zorgaanbieder die verplichte zorg in een accommodatie verleent,
dient de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport een aantal
gegevens over zorginstellingen, waaronder de locatie, te verstrekken ter
opneming in een openbaar register. Het Handelsregister zal zodanig
worden omgevormd dat dat register deze taak zal kunnen vervullen. De
IGZ zal in het kader van haar toezicht binnen een maand na opname of
wijziging van een locatie in het register deze locatie controleren. Als de
IGZ na een bezoek zou constateren dat niet voldaan wordt aan het
verlenen van goede zorg, bedoeld in de Kwaliteitswet zorginstellingen,
kan een sanctie worden opgelegd zoals een boete of een dwangsom.
Tweede lid
Dit lid bevat de mogelijkheid om bij algemene maatregel van bestuur
bouwkundige eisen te stellen voor de accommodatie (in het oorspronkelijke wetsvoorstel opgenomen in artikel 8:4, derde lid).
Artikel 1:3 (voorheen artikel 2:4)
Dit artikel regelt de vertegenwoordiging voor het geval betrokkene niet
in staat wordt geacht, of zichzelf onvoldoende in staat acht, ter zake te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

70

komen tot een redelijke waardering van zijn belangen. De regeling van de
vertegenwoordiging is uitgebreid ten opzichte van het eerder voorgestelde. In een aantal situaties kan het met het oog op de rechtspositie van
betrokkene noodzakelijk of wenselijk zijn dat een vertegenwoordiger zijn
belangen behartigt. Dit is bijvoorbeeld het geval als betrokkene nog
minderjarig is, zijn wil niet kan uiten of niet tot een redelijke waardering
van zijn belangen in staat is. Daarnaast kan betrokkene ook zelf behoefte
hebben aan een vertegenwoordiger, omdat hij zich er van bewust is dat
hij als gevolg van zijn psychische stoornis niet altijd op adequate wijze zijn
rechten kan uitoefenen.
Artikel 7:465 van het Burgerlijk Wetboek voorziet al in vertegenwoordiging van rechtswege bij minderjarigen. Op grond van artikel 1:234 van
het Burgerlijk Wetboek is een minderjarige, mits hij met toestemming van
zijn wettelijke vertegenwoordiger handelt, bekwaam rechtshandelingen te
verrichten, voor zover de wet niet anders bepaalt, terwijl op grond van
artikel 7:450 van het Burgerlijk Wetboek ook zestien- en zeventienjarigen
handelingsbekwaam zijn ten aanzien van zorg. In bijzondere situaties
kunnen minderjarigen op grond van het Burgerlijk Wetboek als meerderjarig en handelingsbekwaam worden aangemerkt. Personen van zestien
en zeventien jaar kunnen meerderjarig zijn, indien ze voor hun achttiende
gehuwd zijn of een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan (artikel
1:233 jo de artikelen 1:31 en 1:80a, zesde lid, van het Burgerlijk Wetboek)
of als een tienermoeder door de rechter meerderjarig zijn verklaard
(1:253ha BW).
Daarnaast kan een curator of mentor door de kantonrechter worden
benoemd, wanneer een meerderjarige als gevolg van zijn geestelijke of
lichamelijke toestand tijdelijk of duurzaam niet in staat is of bemoeilijkt
wordt zijn belangen zelf behoorlijk waar te nemen (artikel 1:378 resp.
artikel 1:450 van het Burgerlijk Wetboek). Indien te verwachten is dat een
minderjarige op het tijdstip waarop hij meerderjarig zal worden niet in
staat zal zijn om zijn belangen behoorlijk waar te nemen, kan de curatele
of het mentorschap reeds voor de meerderjarigheid worden uitgesproken
(artikel 1:378, tweede lid, resp. artikel 1:450, derde lid, van het Burgerlijk
Wetboek). De curatele en het mentorschap treden pas in werking op het
tijdstip waarop de betrokkene meerderjarig wordt (artikel 1:451, vijfde lid,
van het Burgerlijk Wetboek).
Dit voorstel en het Burgerlijk Wetboek bevatten speciale regels voor het
geval betrokkene niet tot een redelijke beoordeling van zijn belangen ter
zake in staat is, met andere woorden: wilsonbekwaam ter zake is. Omdat
wilsonbekwaamheid tijd- en situatiegebonden is (bijvoorbeeld bij een
persoon met een psychische stoornis kan deze in de tijd fluctueren
afhankelijk van de ontwikkeling of het verloop van zijn psychische
stoornis), of kan verschillen afhankelijk van de aard van de behandeling
(het trekken van een kies dan wel een beenmergtransplantatie) of de aard
van de beslissing (het opstellen van een zelfbindingsverklaring dan wel
het niet instemmen met verplichte zorg), is het noodzakelijk dat een arts
na onderzoek van betrokkene heeft vastgesteld dat hij ook inderdaad
onder invloed van zijn stoornis wilsonbekwaam is ten aanzien van zijn
belangen ter zake van zorg of de uitoefening van rechten en plichten op
grond van deze wet (artikel 1:6). De bevoegdheid van de curator en
mentor is beperkt tot die situaties waarin de arts eerst heeft vastgesteld
dat de betrokken meerderjarige wilsonbekwaam is ter zake van de te
nemen beslissing. Dit volgt uit artikel 1:453 van het Burgerlijk Wetboek in
combinatie met artikel 7:465 van het Burgerlijk Wetboek. Omdat artikel
1:453 op grond van artikel 1:381, vierde lid, van het Burgerlijk Wetboek
ook bij curatele van toepassing is, geldt hier hetzelfde: de regel dat de
vertegenwoordiger van de meerderjarige pas in beeld komt bij wilsonbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

71

kwaamheid van de betrokkene, geldt ook als er een mentor of curator is
benoemd.
Eerste lid
Er is in het voorgestelde artikel een aparte bepaling opgenomen over
vertegenwoordiging die in een aantal opzichten verschilt van artikel 7:465
van het Burgerlijk Wetboek. In de eerste plaats wordt een minderjarige
van zestien en zeventien jaar bekwaam geacht de op grond van dit
wetsvoorstel vereiste beslissingen te nemen, terwijl het Burgerlijk
Wetboek aanknoopt bij de leeftijd van twaalf jaar en ouder. Tussen de
twaalf en zestien jaar wordt betrokkene niet bekwaam geacht om
zelfstandig de op grond van deze wet vereiste beslissingen te nemen en
heeft hij altijd een vertegenwoordiger nodig (zie ook artikel 1:4, tweede
lid). De reden hiervoor is dat het van een twaalf tot zestienjarige persoon
niet goed verwacht kan worden afwegingen te maken die samenhangen
met het al dan niet toepassen van verplichte zorg.
Tweede en derde lid
In de tweede plaats wordt uitdrukkelijk vermeld dat een zestienjarige of
oudere persoon een vertegenwoordiger kan machtigen (artikel 1:3,
tweede lid, onder a). In artikel 7:465, derde lid, van het Burgerlijk Wetboek
wordt deze «informele vertegenwoordiger» uitsluitend genoemd ingeval
deze is gemachtigd door een meerderjarige patiënt die niet in staat kan
worden geacht tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake. De
gedachte achter dit wetsvoorstel is dat ook een niet wilsonbekwaam
persoon vanaf zestien jaar de behoefte kan hebben aan een vertegenwoordiger.
In de derde plaats kan ook een grootouder of kleinkind als vertegenwoordiger van een meerderjarige in de zin van dit wetsvoorstel wet
optreden (artikel 1:3, derde lid, onder b).
Artikel 1:3 sluit verder aan bij de systematiek van het Burgerlijk
Wetboek. Dit betekent dat bij kinderen tot zestien jaar de ouder(s) of de
voogd(en) van rechtswege vertegenwoordiger zijn (eerste lid). Indien
betrokkene zestien jaar of ouder is, kan hij schriftelijk een persoon
machtigen om de rol van vertegenwoordiger te vervullen (tweede lid,
onder a, en derde lid, onder a). Als betrokkene zestien en zeventien jaar is
en niet meerderjarig is en hij niet tot een redelijke waardering van zijn
belangen in staat, worden de ouders gezamenlijk of alleen dan wel de
voogd van rechtswege vertegenwoordiger (tweede lid, onder b). Als
betrokkene wilsonbekwaam is en meerderjarig, bepaalt het derde lid,
onder b, wie achtereenvolgens in aanmerking komen om als vertegenwoordiger te worden aangewezen. De personen staan in de volgorde van
voorkeur vermeld. Deze volgorde is dezelfde als in het Burgerlijk Wetboek:
1) curator of mentor, 2) schriftelijk gemachtigde, 3) echtgenoot, geregistreerde partner of andere levensgezel en 4) ouder, kind, broer, zus of
kleinkind van betrokkene.
Indien beide ouders of voogden vertegenwoordiger van een minderjarige zijn en zij het onderling niet eens kunnen worden over hun
optreden, dan geldt artikel 1:253a van het Burgerlijk Wetboek: geschillen
omtrent de gezamenlijke uitoefening van het gezag kunnen op verzoek
van de ouders of van een van hen aan de rechtbank worden voorgelegd.
De rechtbank neemt een zodanige beslissing als haar in het belang van
het kind wenselijk voorkomt (voor voogden geldt hetzelfde overeenkomstig artikel 1:282, vijfde lid van het Burgerlijk Wetboek). Het voorstel
van wet tot wijziging van enige bepalingen van Boek 1 van het Burgerlijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

72

Wetboek inzake curatele, onderbewindstelling ter bescherming van
meerderjarigen en mentorschap ten behoeve van meerderjarigen en
enige andere bepalingen (Wet wijziging curatele, beschermingsbewind en
mentorschap), (Kamerstuk 33 054), regelt dat in het geval er twee
curatoren of mentoren zijn en er een meningsverschil tussen hen is, op
verzoek van één van hen of van een zorginstelling, de kantonrechter
beslist (nrs. 2 en 7, artikel 1:383, tiende lid, en 452, tiende lid).
Vanuit de kind- en jeugdpsychiatrie is tijdens de consultatieronde nog
gewezen op de onduidelijkheid ten aanzien van vertegenwoordiging
indien beide ouders zelf wilsonbekwaam zijn. Indien dat het geval is, zijn
zij niet goed in staat om het kind te vertegenwoordigen. Artikel 1:246 van
het Burgerlijk Wetboek bepaalt dat zij die onder curatele zijn gesteld en zij
wier geestvermogens zodanig zijn gestoord, dat zij in de onmogelijkheid
verkeren het gezag uit te oefenen, onbevoegd tot het gezag zijn, tenzij de
stoornis van tijdelijke aard is. Wanneer beide ouders die gezamenlijk het
gezag over hun minderjarige kinderen uitoefenen, daartoe onbevoegd
zijn, kan er op verschillende wijze in het gezag over het kind worden
voorzien. Ten eerste kan de rechtbank een tijdelijk voogd benoemen op
verzoek van een ouder, bloed- of aanverwanten van de minderjarige, de
raad voor de kinderbescherming of ambtshalve (artikel 1:253q van het
Burgerlijk Wetboek). De voogd (natuurlijk persoon of instelling)
vertegenwoordigt dan het kind. Hierbij is het ook mogelijk om een
familielid als tijdelijk voogd te laten benoemen maar ook een voogdijinstelling. Ten tweede kan de rechtbank het gezag van de ouders al dan
niet voorlopig beëindigen (ontheffing of ontzetting) en in plaats hiervan
een voogd aanwijzen. De raad voor de kinderbescherming heeft de
wettelijke opdracht om in het gezag te voorzien indien een minderjarige
niet onder gezag staat of dat gezag niet wordt uitgeoefend (artikel 1:241
van het Burgerlijk Wetboek).
Vierde lid
In het geval alle genoemde personen ontbreken of niet willen of kunnen
optreden als vertegenwoordiger, dient de zorgverantwoordelijke bij de
rechter een verzoek in voor een mentorschap. Op deze wijze is beoogd te
waarborgen dat in geval van wilsonbekwaamheid er altijd een vertegenwoordiger optreedt ter bescherming van de rechtspositie van betrokkene.
Het is de kantonrechter die beoordeelt of het mentorschap wordt
ingesteld, indien een meerderjarige als gevolg van zijn geestelijke of
lichamelijke toestand tijdelijk of duurzaam niet in staat is of bemoeilijkt
wordt zijn belangen van niet-vermogensrechtelijke aard zelf behoorlijk
waar te nemen (artikel 1:450 van het Burgerlijk Wetboek). Overigens geldt
dat indien familieleden het niet eens zijn over de te verlenen zorg
(bijvoorbeeld broer en zus), ook zij bij de kantonrechter een verzoek
kunnen indienen voor het instellen van een mentorschap.
Vijfde en zesde lid
Betrokkene kan zelf een persoon machtigen om als zijn vertegenwoordiger op te treden en zijn belangen te behartigen ten aanzien van
verplichte zorg. Voorwaarde is wel dat de volmacht schriftelijk is en de
gevolmachtigde meerderjarig en handelingsbekwaam is en instemt om
als vertegenwoordiger op te treden (vijfde lid). Daarnaast mag de
volmacht niet leiden tot belangenverstrengeling. Daarom mogen
personen die betrokken zijn bij de uitvoering van (verplichte) zorg niet
worden gemachtigd om als vertegenwoordiger op te treden (zesde lid).
Een soortgelijke bepaling ten aanzien van mentoren is te vinden in artikel
1:452, zesde lid, van het Burgerlijk Wetboek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

73

Zevende lid
Goed vertegenwoordigerschap houdt in dat de vertegenwoordiger
handelt in het belang van betrokkene en zich zoveel mogelijk probeert te
richten naar de verwachte wil van betrokkene. Dit houdt in dat de
vertegenwoordiger rekening houdt met vroegere en huidige wilsuitingen
van betrokkene. De zorgkaart vervult daarin een belangrijke functie.
Daarin zijn de voorkeuren van betrokkene neergelegd. Goed vertegenwoordigerschap houdt tevens in dat de vertegenwoordiger betrokkene
zoveel mogelijk bij zijn beslissingen betrekt door met hem te overleggen
en betrokkene naar zijn bevattingsvermogen op de hoogte te houden. De
primaire taak van de vertegenwoordiger is immers om betrokkene te
ondersteunen ten aanzien van zijn (resterend) vermogen tot zelfbeschikking. Om zijn taak goed te kunnen vervullen, heeft de vertegenwoordiger het recht op informatie, op inzage in het medisch dossier en op het
recht aanwezig te zijn bij eventuele behandelingen.
Achtste lid
Het achtste lid was in het oorspronkelijke wetsvoorstel geregeld in
artikel 2:4, derde lid.
Artikel 1:4 (voorheen de artikelen 2:3 en 2:5)
Dit artikel is aangepast, mede naar aanleiding van de reacties uit de
consultatie over de nota van wijziging, aan de nieuw voorgestelde regels
over de vertegenwoordiging.
Eerste, tweede en derde lid
Deze leden zijn enkel aangepast aan de nieuw voorgestelde regels over
de vertegenwoordiging.
Vierde lid
In het vierde lid is de situatie geregeld dat er een vertegenwoordiger
optreedt voor een betrokkene van zestien jaar en ouder. Betrokkene en de
vertegenwoordiger bepalen beide of er sprake is van instemming. Van
verzet is evenwel sprake indien betrokkene of de vertegenwoordiger zich
verzet.
Het kan dus zijn dat betrokkene zelf zich niet verzet, maar zijn vertegenwoordiger wel. In dat geval is er sprake van verzet en zal een zorgmachtiging moeten worden aangevraagd.
Vijfde en zesde lid
Indien betrokkene de leeftijd van zestien jaar of ouder heeft bereikt en
hij blijk geeft van instemming noch verzet, en er geen vertegenwoordiger
voor hem optreedt, dan bepaalt het vijfde lid hoe tot instemming of verzet
in de zin van dit artikel wordt gekomen. Hiervoor wordt verwezen naar
artikel 1:3, vierde lid. In dat geval zal op grond van artikel 451, tweede lid,
van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek een mentor dienen te worden
aangesteld. Deze zal als vertegenwoordiger optreden. Indien de mentor/
vertegenwoordiger vervolgens instemt, dan hoeft er geen zorgmachtiging
te worden aangevraagd. Opdat niet te makkelijk op deze wijze zonder
zorgmachtiging aan betrokkene zorg wordt verleend die feitelijk zou
neerkomen op verplichte zorg enkel onder de juridische grondslag van
artikel 451, tweede lid, van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek, bepaalt het
zesde lid dat indien betrokkene op enig later moment blijkt geeft van
verzet, dat hiervan vervolgens moet worden uitgegaan en alsnog een
zorgmachtiging zal moeten worden aangevraagd. Laatstgenoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

74

controle zal zorgvuldig moeten plaatsvinden. Er dient daarbij niet alleen te
worden uitgegaan van verbale uitingen, maar ook van non-verbale
uitingen. Voorkomen moet worden dat uitingen ten onrechte niet als
verzet worden opgevat of erkend. Het is in dat verband wenselijk dat
partijen in de geestelijke gezondheidszorg richtlijnen hiervoor ontwikkelen.
Zevende lid
De inhoud van het zevende lid is niet gewijzigd ten opzichte van het
eerder voorgestelde artikel 2:3., behoudens een correctie op de tekst.
Abusievelijk is eerder opgenomen dat het ziet op de verplichte zorg die op
grond van een zorgmachtiging of een crisismaatregel aan betrokkene
wordt verleend. Het dient echter alle vormen van verplichte zorg te
betreffen.
Artikel 1:5 (nieuw)
Dit artikel regelt de contactpersoon.
Eerste lid
Het is van belang dat de familie en naasten op de hoogte worden
gehouden van belangrijke beslissingen bij de voorbereiding, uitvoering en
beëindiging van verplichte zorg. Omdat betrokkene niet altijd goed in
staat zal zijn om zijn rechten uit te oefenen, moeten ook de familie en
naasten goed worden geïnformeerd, zodat zij waar nodig voor de rechten
van betrokkene kunnen opkomen.
Om te voorkomen dat de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en de
zorgverantwoordelijke telkens verschillende familieleden en naasten
moeten informeren, wordt een contactpersoon aangewezen als centraal
aanspreekpunt. De contactpersoon zal op zijn beurt de andere familieleden en overige naasten waar nodig moeten informeren en betrekken bij
de verplichte zorg.
De contactpersoon wordt aangewezen door de burgemeester bij (de
voorbereiding van) een crisismaatregel en door de geneesheer-directeur
bij een zorgmachtiging. In overleg met betrokkene zal moeten worden
bepaald welk familielid of naaste het meest geschikt is om als contactpersoon te fungeren.
Verschillende bepalingen in het voorstel geven aan waarover en op
welk moment de contactpersoon moet worden betrokken of geïnformeerd. De contactpersoon moet over alle klachtwaardige beslissingen
worden geïnformeerd, zodat hij zo nodig voor de rechten van betrokkene
kan opkomen door een klacht in te dienen bij de klachtencommissie.
Tweede lid
Bij het aanwijzen van een contactpersoon is het uitgangspunt dat als er
al een vertegenwoordiger optreedt, deze ook zal optreden als contactpersoon. Dit betekent dat voor jongeren tot zestien jaar normaal
gesproken de ouders of de voogd worden aangewezen. Als betrokkene
wilsonbekwaam is, zal dit de curator of mentor zijn.
Als betrokkene een vertegenwoordiger heeft, maar zelf een voorkeur
heeft voor een andere contactpersoon of als de vertegenwoordiger
bijvoorbeeld te ver weg woont om als contactpersoon op te treden, dan
kan betrokkene in overleg met de burgemeester dan wel de geneesheerdirecteur en de vertegenwoordiger iemand anders laten aanwijzen als
contactpersoon. De volgorde van de genoemde personen geeft geen
voorkeursvolgorde aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

75

Derde lid
Als betrokkene geen vertegenwoordiger heeft, kan hij in overleg met de
burgemeester of geneesheer-directeur een contactpersoon laten
aanwijzen. Ook hier is de opsomming van personen geen voorkeurvolgorde. In het overleg kan worden bepaald welke persoon het meest
geschikt is om als contactpersoon aan te wijzen.
Vierde lid
Als betrokkene iemand voorstelt als contactpersoon en de burgemeester, de geneesheer-directeur of de vertegenwoordiger gegronde
bezwaren hebben tegen deze persoon, omdat zij van mening zijn dat deze
persoon niet in staat zal zijn als een goed contactpersoon op te treden,
kunnen zij hiertegen bezwaar maken. Deze situatie kan zich bijvoorbeeld
voordoen als betrokkene een persoon aanwijst die wilsonbekwaam is,
verstandelijk beperkt is of lijdt aan een ernstige psychische stoornis of
verslaving. Indien bezwaar wordt gemaakt, zal na overleg met betrokkene
een familielid of naaste moeten worden aangewezen, die wel geschikt
wordt geacht om als contactpersoon op te treden.
Artikel 1:6 (nieuw)
Dit artikel regelt de vaststelling van de wilsonbekwaamheid van
betrokkene. In het oorspronkelijke voorstel ontbrak een regeling voor de
vaststelling van de wilsonbekwaamheid. Hierop is onder andere door de
RvR en de IGZ op gewezen. Ook in de thematische wetsevaluatie door
ZonMw over wilsonbekwaamheid en vertegenwoordiging kwam dit aan
de orde.
Wilsonbekwaamheid is onder meer van betekenis bij de vraag of een
vertegenwoordiger zijn vertegenwoordigingsbevoegdheid kan uitoefenen.
De vertegenwoordiger, ook een curator of mentor, kan pas rechtshandelingen namens betrokkene verrichten, als betrokkene wilsonbekwaam is
(zie ook de toelichting bij artikel 1:3). Het is ook van betekenis bij het
opstellen van de zelfbindingsverklaring, dat kan alleen indien betrokkene
wilsbekwaam is. Wat betreft de te verlenen zorg speelt wilsonbekwaamheid in zoverre een rol dat bij wilsbekwaamheid de wensen van
betrokkene moeten worden gehonoreerd, tenzij deze in strijd zijn met de
aan hem te verlenen verplichte zorg.
Eerste lid
De regeling in dit artikel geeft enkele procedurele waarborgen.
Uitgangspunt is dat betrokkene niet wilsonbekwaam is. De zorgverantwoordelijke mag niet te snel concluderen dat betrokkene wilsonbekwaam
is. Voor de beoordeling hiervan zijn in de praktijk richtlijnen ontwikkeld,
onder meer door de KNMG. De richtlijnen bevatten onder meer de criteria
voor de vaststelling van wilsonbekwaamheid. Eerst dient alles gedaan te
zijn om betrokkene te helpen een eigen beslissing te nemen. Hier kan de
vertegenwoordiger een belangrijke rol vervullen. De primaire taak van de
vertegenwoordiger is immers om betrokkene te ondersteunen ten aanzien
van zijn (resterend) vermogen tot zelfbeschikking en hem te begeleiden bij
zijn beslissingen. Wilsonbekwaamheid is tijd- en beslissinggebonden. Het
gaat om de actuele vermogens van betrokkene en of hij de relevante
informatie kan verwerken die voor het nemen van een beslissing van
belang is en of hij de gevolgen van die beslissing kan overzien. Het gaat er
dus om of zijn geestelijke vermogens voldoende zijn in relatie tot het
nemen van een bepaalde beslissing, niet om de keuze die betrokkene
uiteindelijk maakt. Daarbij wordt ook meegenomen of de redenen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

76

betrokkene aanvoert voor zijn beslissing in overeenstemming zijn met zijn
persoonlijke waarden en normen.
De zorgverantwoordelijke dient de vaststelling van wilsonbekwaamheid
schriftelijk vast te leggen en aan te geven voor welke beslissingen
betrokkene niet tot een redelijke waardering van zijn belangen in staat
wordt geacht.
Tweede en derde lid
Als er een vertegenwoordiger is, overlegt de zorgverantwoordelijke
eerst met de vertegenwoordiger. De zorgverantwoordelijke dient verder
de geneesheer directeur op de hoogte te brengen van zijn beslissing en
van het overleg met de vertegenwoordiger. Als er geen vertegenwoordiger is, wordt de geneesheer-directeur hiervan op de hoogte gesteld. De
geneesheer-directeur zal dan op grond van artikel 1:3, vierde lid, een
mentorschap aanvragen.
Tegen de beslissing inzake wilsonbekwaamheid kan een klacht worden
ingediend (artikel 10:3, eerste lid).
Artikel 1:7 (voorheen artikel 2:2)
Eerste en tweede lid
De inhoud van deze leden komt overeen met die van artikel 2:2 van het
oorspronkelijke voorstel.
Derde lid
Dit nieuwe lid is ingevoegd naar aanleiding van een opmerking van de
RvR uit de consultatie over de nota van wijziging. Daarin staat dat het
procesrecht inzake de verzoekschriftprocedure in eerste aanleg en inzake
cassatie uit Boek 1 van het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering van
overeenkomstige toepassing is.
Vierde lid
Dit lid bepaalt dat de beschikking van de rechter bij voorraad
uitvoerbaar is.
Artikelen 1:8, 1:9 en 1:10 (voorheen resp. 5:5, tweede lid, 2:4, vijfde
tot en met zevende lid / 2:7 / en 2:6)
Deze artikelen hebben geen inhoudelijke wijziging ondergaan, met dien
verstande dat aan het voorgestelde artikel 1:8 een nieuw eerste lid is
toegevoegd dat regelt dat als betrokkene nog geen advocaat heeft als ten
aanzien van hem een verzoekschrift wordt ingediend, of als hij beroep
instelt, de rechter onverwijld een last tot toevoeging van een advocaat
regelt.
Aan artikel 1:9 is verder een tweede lid toegevoegd over de inschakeling
van tolken. Betrokkene heeft recht op bijstand van een tolk, indien de
uitvoering van verplichte zorg leidt tot vrijheidsbeneming en hij de
Nederlandse taal niet beheerst. Met ingang van 1 januari 2012 worden de
tolk- en vertaaldiensten in de gezondheidszorg overigens niet langer
vergoed. Patiënten (of hun vertegenwoordigers) zijn dan zelf verantwoordelijk voor het machtig zijn van de Nederlandse taal. Dit komt echter niet
in strijd met het recht op een (te vergoeden) tolk op basis van artikel 1:9.
Op het moment dat de geneesheer-directeur de voorbereiding voor een
zorgmachtiging begint, dient op grond van artikel 5:6 een advocaat te
worden ingeschakeld. Deze kan op grond van de Wet op de rechtsbijstand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

77

een tolk inschakelen. De kosten van deze tolk worden aan de advocaat
vergoed via het Besluit vergoeding rechtsbijstand 2000 (artikel 26). De
kosten van deze tolk komen derhalve niet voor rekening van betrokkene,
ook niet als de zorgmachtiging uiteindelijk niet zou leiden tot vrijheidsbeneming. Bij de behandeling van het verzoekschrift door de rechtbank zal
door de griffier van de rechtbank een tolk worden geregeld. Ook dan
komen die kosten dus niet voor rekening van betrokkene.
C
Artikel 2:1
Dit artikel is op enkele punten aangepast.
Derde lid
In het derde lid is de verplichte zorg in ambulante omstandigheden
toegevoegd. De verplichte zorg wordt uiteindelijk verleend om betrokkene
in de gelegenheid te stellen (zo veel mogelijk) weer deel te nemen aan de
samenleving en daarin een plek te verwerven. Het bevorderen van
deelname aan het maatschappelijk leven gaat gewoonlijk beter naarmate
betrokkene in zijn eigen omgeving buiten de instelling verblijft. Er kan dan
beter inzicht worden verkregen of en hoe betrokkene in zijn thuissituatie
en directe omgeving functioneert en welke begeleiding hij hierbij nodig
heeft. Op grond daarvan is het makkelijker concrete voorwaarden te
stellen om betrokkene (verder) aan het maatschappelijk leven te laten
deelnemen. Met zogenoemde «outreachende» zorg kan betrokkene direct
in de eigen woonsituatie worden ondersteund. Daarnaast helpt het dat
familie en naasten in de thuissituatie beter in staat zijn om betrokkene
actief te ondersteunen en in contact zijn met de hulpverlening ter plekke.
In de kliniek staan zij meer op afstand.
Vanuit bovengenoemd doel dient, indien verplichte zorg noodzakelijk is,
onderzocht te worden of deze zorg in ambulante omstandigheden kan
worden verleend. Inmiddels zijn er in Nederland een groot aantal
ACT/FACT teams (zie ook het algemeen deel van de toelichting) die
intensieve zorg in ambulante omstandigheden verlenen. Soms richten
deze teams zich ook op specifieke doelgroepen. Ook hebben sommige
regio’s speciale teams voor intensieve steun en crisisinterventie thuis. Er
is dus op het terrein van ambulante behandeling steeds meer mogelijk en
ook steeds meer aanbod.
Soms zal echter verplichte zorg niet in ambulante omstandigheden
kunnen worden verleend en is opname in een instelling noodzakelijk.
Opname kan bijvoorbeeld noodzakelijk zijn omdat zijn veiligheid of die
van anderen alleen gegarandeerd kan worden binnen de instelling.
Passende zorg is immers een combinatie van behandeling (die naast zorg
ook herstel van burgerschap of maatschappelijke deelname omvat) en
beveiliging. Het uiteindelijke doel blijft echter om betrokkene zo snel
mogelijk in zijn eigen omgeving te plaatsen, natuurlijk voor zover dat
mogelijk is en op verantwoorde wijze. Daarbij zal veelal zeer intensieve
ondersteuning nodig zijn, soms meerdere malen per dag.
Vijfde lid
Het vijfde lid regelt dat de wensen en voorkeuren van betrokkene
worden vastgelegd bij de voorbereiding, de tenuitvoerlegging, de
uitvoering de wijziging en de beëindiging van de zorgmachtiging of
crisismaatregel. In het oorspronkelijke voorstel was in de opsomming ook
opgenomen dat dit bij «de afgifte» van de zorgmachtiging ook diende te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

78

gebeuren. Naar aanleiding van het advies van de RvR naar aanleiding van
de consultatie over de nota van wijziging is dit geschrapt. Daarmee is niet
gesteld dat de rechter bij de afgifte van een zorgmachtiging de wensen of
de voorkeuren van betrokkene niet vastlegt. Artikel 6:3, tweede lid,
onderdeel b, verplicht de rechter in de zorgmachtiging aan te geven op
welke wijze rekening is gehouden met de voorkeuren van betrokkene.
Zesde lid
Het zesde lid van artikel 2:1 is aangepast. Dit lid regelt het uitgangspunt
dat de wensen en voorkeuren van betrokkene worden gehonoreerd.
Uitzondering daarop vormt de situatie dat betrokkene niet tot een redelijke
waardering van zijn belangen in staat is (onderdeel a) of dat hij wel
(tijdelijk) wilsbekwaam is, maar dat zijn wensen en voorkeuren in strijd
zijn met hetgeen in de zorgmachtiging is bepaald (onderdeel b).
De tekst van onderdeel b vormt een aanpassing op de eerder voorgestelde tekst. Indien betrokkene zich tegen een bepaalde behandeling
verzet dan dient dat verzet niet te worden gehonoreerd indien dat in strijd
komt met de verplichte zorg zoals deze is gelegitimeerd op grond van de
zorgmachtiging, ook al is betrokkene op dat moment wilsbekwaam. De
rechter heeft bij de zorgmachtiging rekening gehouden met de wensen en
voorkeuren van betrokkene. De zorgverlener is hiermee gemachtigd om
de zorgmachtiging uit te voeren ook als deze uitvoering tegen de wensen
en voorkeuren van betrokkene ingaat als deze tijdelijk wilsbekwaam is.
Dat is een verbijzondering ten opzichte van het goed hulpverlenerschap,
bedoeld in artikel 453 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. De
zorgmachtiging is aldus bepalend bij het al dan niet honoreren van
wilsbekwaam verzet. Het is op grond van dit wetsvoorstel overigens altijd
mogelijk om te verzoeken de zorgmachtiging te wijzigen (artikel 8:12),
tijdelijk te onderbreken (artikel 8:17) of te beëindigen (artikel 8:18). Zo
nodig kan verder ook een klacht worden ingediend op grond van artikel
10:3.
D
Artikel 2:2 (nieuw)
Eerste lid
Dit artikel richt zich op de verantwoordelijkheid van de zorgaanbieder
die zorg verleent waarbij verplichte zorg tot de mogelijkheden behoort.
Zorgaanbieders moeten via het opstellen van een beleidsplan nadenken
over de voorwaarden en voorzieningen die nodig zijn om verplichte zorg
te verlenen overeenkomstig dit wetsvoorstel, in het bijzonder de uitgangpunten, zoals opgenomen in artikel 2:1, en de richtlijnen die daarvoor
gelden. Door deze analyse in een beleidsplan vast te leggen is voor alle
medewerkers binnen de instelling duidelijk wat de visie van de organisatie
is op de manier waarop binnen de organisatie omgegaan wordt met
verplichte zorg en welke voorwaarden en voorzieningen de zorgaanbieder
daarvoor heeft getroffen. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is dat
voorop moet staan dat de zorg altijd gericht moet zijn op het terugdringen
en voorkomen van verplichte zorg. Eerst moet gezocht worden naar
alternatieven op basis van vrijwilligheid. Pas als die niet aanwezig zijn,
kan verplichte zorg worden toegepast.
Tweede lid
In het beleidsplan moet worden vastgelegd welke voorzieningen de
zorgaanbieder heeft getroffen als het gaat om alternatieven waarmee
verplichte zorg zoveel mogelijk kan worden voorkomen. Is verplichte zorg
toch noodzakelijk, dan moet het beleidsplan de manier omschrijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

79

waarop de zorgaanbieder de voorwaarden en voorzieningen heeft
gerealiseerd die nodig zijn om bij de voorbereiding, de uitvoering, de
evaluatie, de wijziging en de beëindiging van verplichte zorg te handelen
overeenkomstig dit wetsvoorstel, in het bijzonder de uitgangspunten,
zoals opgenomen in artikel 2:1, en de geldende richtlijnen. Verder zal de
wijze waarop hij intern toezicht houdt op de uitvoering van verplichte zorg
in het beleidsplan omschreven moeten worden.
Artikel 2:3 (nieuw)
Eerste lid
De zorgaanbieder dient de geneesheer-directeur pas aan te wijzen nadat
hierover advies is ingewonnen bij de cliëntenraad, bedoeld in de Wet
medezeggenschap cliënten zorginstellingen. Gelet op de taak die de
geneesheer-directeur heeft op grond van dit voorstel van wet en de
beslissingen die deze jegens betrokkene kan en dient te nemen, is ervoor
gekozen om de cliëntenraad verplicht te doen betrekken bij diens
aanwijzing. Er is tevens voor gekozen dit in het onderhavige voorstel te
regelen in plaats van in de Wet medezeggenschap cliënten zorginstellingen zelf. Laatstgenoemde wet ziet vooral op het algemene kader waarin
de zorgaanbieder functioneert, terwijl de betrokkenheid bij de aanwijzing
van de geneesheer-directeur dusdanig specifiek is dat regeling in
onderhavige wet aangewezen is. De waarborgen van artikel 4, eerste en
derde lid, en 5, eerste lid, van de Wet medezeggenschap cliënten
zorginstellingen zijn van overeenkomstige toepassing verklaard.
Tweede lid
Indien de zorgaanbieder de zorg aanbiedt in welk kader de geneesheerdirecteur op grond van dit wetsvoorstel een taak heeft, dient de raad van
bestuur van de zorgaanbieder ervoor te zorgen dat de geneesheerdirecteur zijn taken adequaat kan uitvoeren. Aanvullend op deze eis dient
ook de verplichting uit de Kwaliteitswet zorginstellingen te worden
betrokken, namelijk dat de zorgaanbieder de zorg dusdanig moet
organiseren dat dit leidt tot verantwoorde zorg.
Verder beoogt dit artikel de onafhankelijkheid van de geneesheerdirecteur te waarborgen jegens de raad van bestuur van de zorgaanbieder
voor zover het betreft de taakuitvoering op grond van dit wetsvoorstel. De
geneesheer-directeur voert zijn taken op grond van dit wetsvoorstel
zelfstandig uit. Hij dient hierbij onafhankelijk te functioneren ten opzichte
van de raad van bestuur van de zorgaanbieder waar hij in dienst is. Voor
deze taken dient hij dan ook niet door de raad van bestuur te worden
«aangestuurd». Dit is tot uitdrukking gebracht in de laatste volzin van het
tweede lid. Daar is voor expliciet bepaald dat de raad van bestuur geen
aanwijzingen kan geven aan de geneesheer-directeur ten aanzien van zijn
taakuitoefening. Zo dient de raad van bestuur geen instructies te geven
over de wijze waarop de voorbereiding van zorgmachtiging plaatsvindt
voor een bepaalde patiënt of bepaalde categorieën van patiënten. Ook
instructies over het ontslag van een bepaalde patiënt of bepaalde
categorieën van patiënten dienen achterwege te blijven. Er is ook een rol
voor de IGZ om in het kader van het toezicht in te grijpen indien de
patiëntenvertrouwenspersoon op grond van artikel 11:1, derde lid, onder
a, tekortkomingen op dit punt heeft gesignaleerd en aan de IGZ heeft
gemeld.
E
Het bepaalde in deze voorgestelde artikelen is verplaatst naar hoofdstuk
1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

80

F
Artikel 3:1
Dit artikel is gewijzigd in verband met artikel 1:4 en de gewijzigde
nummering van hoofdstuk 8. Het tweede lid wordt hiermee geschrapt.
Hierdoor wordt het niet blijk geven van de benodigde bereidheid niet
meer gelijk gesteld aan verzet. De overige wijzigingen zijn van wetstechnische aard.
G en H
Artikelen 3:2 en 3:3
Deze wijzigingen zijn van redactionele aard.
I
Artikel 4:1
Eerste lid
In het eerste lid is de leeftijd waarop een persoon een zelfbindingsverklaring kan opstellen, verhoogd naar zestien jaar. Bij nader inzien lijkt het
beter aan te sluiten bij het bepaalde in artikel 7:447 van het Burgerlijk
Wetboek. Daarin staat bepaald dat minderjarigen van zestien jaar en
ouder bekwaam zijn een behandelingsovereenkomst ten behoeve van
zichzelf te sluiten. Kinderen jonger dan zestien jaar zijn over het algemeen
niet in staat de aard van de zelfbindingsverklaring en de gevolgen daarvan
te overzien.
Tweede lid
In het tweede lid is een onderdeel toegevoegd. Zoals in het algemeen
deel van de toelichting al is aangegeven, is het van belang dat familie en
naasten zoveel mogelijk bij de zorg worden betrokken. Om deze reden
bepaalt het nieuwe onderdeel e dat in de zelfbindingsverklaring de
contactpersoon en de voor de continuïteit van zorg relevante familieleden
en naasten worden vermeld, zodat in het geval van een terugval van
betrokkene duidelijk is wie uit zijn omgeving geïnformeerd en bij de zorg
betrokken moet worden. Het is aan betrokkene zelf om te bepalen welke
personen relevant zijn voor de continuïteit van zorg.
Derde lid
De wijziging van het derde lid hangt samen met de gewijzigde vernummering van hoofdstuk 5.
Vijfde lid
In het nieuwe vijfde lid is geregeld dat de zorgverantwoordelijke,
evenals bij het opstellen van het zorgplan, betrokkene dient te wijzen op
de mogelijkheid om zich bij het opstellen van een zelfbindingsverklaring
te laten bijstaan door een familielid of naaste. De inhoud van de zelfbindingsverklaring blijft uiteraard de verantwoordelijkheid van betrokkene.
Het familielid of de naaste heeft slechts een adviserende rol. De betrokkenheid van de familie en naasten is overigens ook gewaarborgd door de
betrokkenheid van familie en naasten bij de voorbereiding van verplichte
zorg en het opstellen van het zorgplan (zie paragraaf 3 van hoofdstuk 5).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

81

De wijziging van het nieuw genummerde zevende lid is van wetstechnische aard.
J
Deze wijzigingen hangen samen met de aanpassing van artikel 4:1 en
het schrappen van de commissie.
K
Deze wijziging hangt samen het schrappen van de commissie.
L
Hoofdstuk 5 is opnieuw geredigeerd en regelt de voorbereiding van de
zorgmachtiging.
Artikel 5:1
De hoofdregel op grond van dit thans aangepaste wetsvoorstel is dat
een aanvraag voor de voorbereiding en het aanvragen van een zorgmachtiging voor een persoon aan wie (verplichte) zorg in de zin van dit
wetsvoorstel door een ieder rechtstreeks bij de geneesheer-directeur kan
worden ingediend. Wel dient de aanvrager te voldoen aan de eisen van
artikel 5:2. Onder «een ieder» valt dus ook de politie, voor zover de politie
afdoende relatie heeft met de persoon op wie de aanvraag betrekking
heeft (zie artikel 5:4, eerste lid, onderdeel b). Dit staat naast de mogelijkheid van de politie om zich te wenden tot de officier van Justitie en
hem te verzoeken op grond van artikel 5:20 een verzoekschrift voor te
bereiden.
Artikel 5:2
De aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging, moet aan
een aantal voorwaarden voldoen. Dit zijn dezelfde voorwaarden die
voorheen waren voorgesteld in artikel 5:3, tweede tot en met vierde lid.
Artikel 5:3
Dit artikel gaat in op de meldpunten oggz. Zoals in het algemeen deel
van de toelichting al is aangegeven, wordt hiermee aangesloten op de
bestaande praktijk van gemeenten waarbij zij meldpunten oggz hebben
ingesteld ter uitvoering van de openbare geestelijke gezondheidszorg in
het kader van de maatschappelijke ondersteuning op grond van de Wmo.
Eerste lid
Indien bij een dergelijk meldpunt een melding wordt ingediend
betreffende een persoon voor wie de noodzaak tot geestelijke gezondheidszorg zou moeten worden onderzocht, dan bepaalt het eerste lid dat
het college van burgemeester en wethouders van de gemeente verantwoordelijk voor dat meldpunt binnen redelijke termijn moet zorgen voor
een verkennend onderzoek naar die noodzaak. Doorgaans heeft een
centrumgemeente een dergelijk meldpunt ingesteld ten behoeve van de
gemeenten die via een gemeenschappelijke regeling op grond van de Wet
gemeenschappelijke regelingen dit door de centrumgemeente laten
uitvoeren. Naast dergelijke regionale meldpunten zijn er soms ook lokale
meldpunten oggz.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

82

Het verkennend onderzoek zal in de praktijk veelal door medewerkers
van het meldpunt samen met relevante ketenpartners, zoals de politie,
ggz-instellingen, woningbouwcoöperaties en sociaal werk worden
uitgevoerd. Er zal contact worden opgenomen met betrokkene en
relevante naasten om de noodzaak van begeleiding en zorg te onderzoeken en te inventariseren. Op grond hiervan kan een inschatting worden
gegeven van de wenselijkheid dat aan betrokkene zorg wordt verleend.
Tweede lid
Indien er aanleiding is om te veronderstellen dat betrokkene zorg nodig
heeft, dan bepaalt het tweede lid dat (het college van burgemeester en
wethouders van de gemeente verantwoordelijk voor) het meldpunt de
melding en de bevindingen van het onderzoek binnen tien dagen moeten
doorgeleiden aan een geneesheer-directeur van een zorgaanbieder in de
GGD-regio waarbinnen het meldpunt zich bevindt.
Derde lid
Het derde lid bepaalt dat vervolgens aan de melder moet worden
doorgegeven aan welke geneesheer-directeur de melding is doorgezonden, alsmede dat de melder daarbij moet worden gewezen op de
mogelijkheid om een aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging bij deze geneesheer-directeur in te dienen. Het is vervolgens aan de
melder om bij de geneesheer-directeur ook daadwerkelijk een schriftelijke
aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging in te dienen. De
geneesheer-directeur kan ook los van een aanvraag op basis van de
bevindingen van het meldpunt ambtshalve overgaan tot de voorbereiding
van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging.
Overigens hoeft een melding in lang niet alle gevallen te leiden tot een
aanvraag voor een zorgmachtiging. Indien het meldpunt na het onderzoek
tot de conclusie komt dat zorg noodzakelijk is en betrokkene bereid is een
vrijwillig traject van zorg of/en begeleiding in te gaan, is een aanvraag
voor een zorgmachtiging niet nodig.
Bovenstaande mogelijkheid om iemand via een meldpunt oggz toe te
leiden naar verplichte zorg is een uitzonderingssituatie en vooral bedoeld
voor gevallen waarin het niet bekend is of aan betrokkene (verplichte)
geestelijke gezondheidszorg wordt verleend, dan wel voor de situatie dat
de melder/aanvrager zelf de geneesheer-directeur niet weet te vinden.
Artikel 5:4
Inhoudelijk is geen wijziging aangebracht in dit artikel. De commissie is
vervangen door geneesheer-directeur en verzoek is gewijzigd in aanvraag.
Wel is artikel 5:4 toegevoegd in het eerste lid van artikel 10:3 opdat over
de verklaring van niet ontvankelijkheid een klacht kan worden ingediend.
Artikel 5:5
In dit artikel is geregeld dat de geneesheer-directeur ook zelfstandig een
zorgmachtiging kan voorbereiden zonder dat een aanvraag als bedoeld in
artikel 5:1 is ingediend. De reden hiervoor is dat in de huidige praktijk
onder de Wet Bopz het vaak de geneesheer-directeur is die een verzoek bij
de officier van justitie indient. Het gaat dan om personen die al in
(verplichte) zorg zijn en van wie de geneesheer-directeur van mening is
dat de rechterlijke machtiging moet worden verlengd of dat een vrijwillig
verblijf moet worden omgezet in een gedwongen opname.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

83

Artikel 5:6
Dit artikel komt overeen met artikel 5:5 van het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Hierin is wel nieuw opgenomen dat betrokkene op de
hoogte wordt gesteld dat hij zich kan laten bijstaan door familie en
naasten.
Artikel 5:7
De inhoud van dit artikel is nieuw en maakt het mogelijk dat betrokkene
zelf met zijn familie een plan van aanpak opstelt waarmee verplichte zorg
kan worden voorkomen. Hiermee wordt tegemoet gekomen aan het
verzoek van de LPGGZ door het recht op een zogeheten «eigen kracht
conferentie» toe te voegen in de procedure voorafgaand aan de behandeling van een verzoek.
Na ontvangst van het plan van aanpak dient de geneesheer-directeur te
beoordelen of met het plan van aanpak verplichte zorg kan worden
voorkomen. Ten behoeve van die beoordeling vraagt de geneesheerdirecteur een medische verklaring aan (artikelen 5:10 en 5:11). Indien uit
de medische verklaring blijkt dat met het plan van aanpak verplichte zorg
kan worden voorkomen, kan hij op grond van artikel 5:13, eerste lid,
aanhef en onder c, besluiten de voorbereidingen voor een verzoekschrift
voor een zorgmachtiging te beëindigen. Daarvan maakt hij melding aan
de aanvrager, betrokkene, de vertegenwoordiger, de contactpersoon en de
advocaat.
Indien ondanks het eigen plan van aanpak verplichte zorg niet kan
worden voorkomen en de geneesheer-directeur een verzoekschrift bij de
rechter indien voor een zorgmachtiging, dient hij op grond van artikel
5:19, tweede lid, het eigen plan van aanpak bij het verzoekschrift te
voegen.
Eerste lid
De mogelijkheid voor de betrokkene om een eigen plan van aanpak te
maken is een concrete uitwerking van de gedachte dat betrokkene zoveel
mogelijk, met behulp van de eigen omgeving en het eigen netwerk, de
regie kan uitoefenen over zijn/haar eigen leven en dat zo veel als mogelijk
zorg op basis van vrijwilligheid wordt geboden en verplichte zorg zo veel
mogelijk wordt voorkomen.
Een plan van aanpak kan worden opgesteld via een beraad met het
eigen netwerk, waarbij de personen door de cliënt zelf zijn geselecteerd.
Dit kan bijvoorbeeld via een zogeheten «eigen kracht conferentie». In een
eigen plan van aanpak kunnen (alle) vormen van zorg (klinische zorg,
mantelzorg, etc.) worden opgenomen, maar ook kunnen andere essentiële
voorwaarden worden opgenomen die voor de maatschappelijke
deelname van betrokkene belangrijk zijn. De mogelijkheid bestaat ook dat
het plan van aanpak gecombineerd wordt met een zelfbindingsverklaring.
Familie en naasten kunnen ondersteunend en adviserend zijn bij het
maken van een plan van aanpak. Omdat deze niet willen dat het verkeerd
gaat met betrokkene, en ook niet willen dat deze ongelukkig is, zijn zij vaak
uiterst bereid en creatief in het meehelpen om oplossingen te vinden die
voor alle betrokken partijen acceptabel zijn, en waarmee verplichte zorg
kan worden voorkomen. Dit geeft een grote potentie voor het vinden van
alternatieven voor verplichte zorg.
Binnen twee dagen na ontvangst van de mededeling van de
geneesheer-directeur dat hij de voorbereidingen voor een verzoekschrift
voor verplichte zorg start, kan betrokkene te kennen geven dat hij zelf een
plan van aanpak wil opstellen om zo verplichte zorg te voorkomen. De
geneesheer-directeur besluit hierop zo spoedig mogelijk, maar uiterlijk
binnen twee dagen na de kennisgeving, of de voorbereiding voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

84

zorgmachtiging wordt geschorst en betrokkene in de gelegenheid wordt
gesteld een dergelijk plan op te stellen.
Tweede lid
De geneesheer-directeur kan alleen dan betrokkene niet in de
gelegenheid stellen een plan van aanpak op te stellen indien aan een
specifieke voorwaarde is voldaan. Deze staan omschreven in het tweede
lid. Het voldoen aan één van de voorwaarde is hiervoor voldoende. Het
gaat om de situatie dat er een aanzienlijk risico is op ernstige schade voor
betrokkene of een ander, betrokkene eerder in staat is gesteld zelf een
plan van aanpak op te stellen en dat niet is gelukt, of betrokkene eerder
een plan van aanpak heeft opgesteld, maar daarmee verplichte zorg niet
kon worden voorkomen en er redelijkerwijs geen aanleiding is te
veronderstellen dat dit nu anders zal zijn. In deze gevallen zou anders
onnodig vertraging worden opgelopen bij de voorbereiding van een
verzoekschrift. Op grond van artikel 5:18, tweede lid, onder d, voegt de
geneesheer-directeur zijn afwijzende beslissing bij het verzoekschrift,
opdat de rechter die het verzoekschrift behandelt, daarvan kennis kan
nemen. Indien betrokkene in de procedure bij de rechter nogmaals zijn
wens kenbaar maak zelf een plan van aanpak op te stellen, kan de rechter
besluiten de zitting te schorsen en betrokkene in de gelegenheid stellen
binnen vier weken zelf een plan van aanpak te maken. In dat geval
verlengt artikel 6:2 de termijn waarbinnen de rechter moet beslissen.
Derde en vierde lid
Het derde lid bepaalt dat de geneesheer-directeur betrokkene en de
vertegenwoordiger hoort voordat hij een besluit neemt op grond van het
eerste lid. Op grond van het vierde lid dient de geneesheer-directeur
betrokkene, de vertegenwoordiger en de aanvrager, bedoeld in artikel 5:1,
schriftelijk op de hoogte te stellen van zijn besluit. Bij een afwijzend
besluit op een van de gronden, bedoeld in het tweede lid, deelt hij aan
betrokkene en de vertegenwoordiger tevens schriftelijk zijn beweegredenen mee.
Vijfde lid
Het vijfde lid bepaalt dat in het geval de geneesheer-directeur
instemmend besluit, de duur van de schorsing, bedoeld in het eerste lid,
op vier weken wordt gesteld vanaf het moment waarop de geneesheerdirecteur zijn besluit heeft meegedeeld op grond van het vierde lid.
Zesde en zevende lid
Het zesde lid bepaalt dat de geneesheer-directeur kan besluiten nog
voor het verloop van de vier weken de voorbereiding van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging te hervatten. Het gaat hier om de situatie
dat er onvoldoende voortgang wordt gemaakt met het opstellen van een
plan van aanpak, of het aanzienlijk risico op ernstige schade voor
betrokkene of een ander zich niet langer verdraagt met verder uitstel. Op
grond van het zevende lid wordt een dergelijk besluit pas genomen na
overleg met betrokkene en de vertegenwoordiger. Verder dient de
geneesheer-directeur betrokkene en de vertegenwoordiger van zijn besluit
schriftelijk en gemotiveerd op de hoogte te stellen.
Artikel 5:8
Dit artikel komt overeen met artikel 5:9, eerste lid, van het oorspronkelijke wetsvoorstel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

85

Artikelen 5:9 tot en met 5:11
Deze artikelen regelen de medische verklaring en komen overeen met
artikel 5:6 van het oorspronkelijke wetsvoorstel, maar zijn op een aantal
punten aangevuld.
Artikel 5:9
Nieuw zijn in artikel 5:9 de nadere voorwaarden voor «een daartoe
gespecialiseerde onafhankelijke arts», zoals eerder opgenomen in artikel
5:6, eerste lid, eerste volzin van het oorspronkelijke voorstel. Anders dan
in de Wet bopz wordt niet voorgesteld om alleen de psychiater of
neuroloog als zodanig aan te merken. Afhankelijk van de aandoening
dient ook een verpleeghuisarts, een geriater, een verslavingsarts, een arts
voor verstandelijk gehandicapten of een andere gespecialiseerde arts als
zodanig te kunnen worden aangemerkt.
Er geldt op grond van artikel 5:9 een cumulatief aantal eisen om als arts
een medische verklaring af te geven als bedoeld in paragraaf 3 van
hoofdstuk 5 en de artikelen 5:20, 7:5, 7:9 en 8:19. Aan de arts dienen geen
beperkingen te zijn opgelegd. Hieronder wordt verstaan een tuchtrechtelijke maatregel in de zin van artikel 48 van de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg die leidt tot gedeeltelijke ontzegging van de
bevoegdheid om de in het register opgenomen beroep uit te oefenen.
Daarnaast wordt hieronder verstaan maatregelen wegens ongeschiktheid
als bedoeld in artikel 80 van de Wet op de beroepen in de individuele
gezondheidszorg. Deze maatregelen kunnen resulteren in gedeeltelijke
ontzegging van de bevoegdheid om de in het register opgenomen beroep
uit te oefenen, dan wel in voorwaardelijke inschrijving in het register. De
arts dient verder te zijn ingeschreven in een op grond van artikel 14 van
dezelfde wet ingesteld specialistenregister. Omdat niet alle specialismen
als bedoeld in artikel 14 de deskundigheid meebrengen die nodig is voor
het oordeel over de noodzaak van verplichte zorg, zal de arts ook moeten
behoren tot een nadere categorie van deskundigen, zoals door de Minister
van Volksgezondheid, Welzijn en Sport bij ministeriële regeling aangewezen. De arts dient verder onafhankelijk te functioneren van de zorgaanbieder. Dat houdt niet in dat de arts niet in dienst mag zijn van de
zorgaanbieder. Dat laatste zou niet praktisch zijn gelet op de schaalgrootte
van de ggz-instellingen. GGZ Nederland en de NVvP hebben hier naar
aanleiding van de consultatie over de nota van wijziging ook op gewezen.
De zorgaanbieder moet er wel voor zorgen dat de arts in de uitoefening
van zijn functie ten behoeve van deze wet onafhankelijk kan functioneren.
Zo dient de zorgaanbieder zich ter zake te onthouden van het geven van
aanwijzingen. De omstandigheid dat de arts daarbij in dienst is van de
zorgaanbieder hoeft hieraan niet in de weg te staan, aldus ook de Hoge
Raad (HR 15 april 2011, JVGGZ 2011/17). De onafhankelijkheid moet
vooral gewaarborgd zijn in de relatie tot betrokkene. Daarom is de eis uit
de Wet bopz overgenomen dat de arts minimaal één jaar geen zorg heeft
verleend aan betrokkene. Dit voorkomt dat de arts als zorgverlener
wellicht een dusdanige band met betrokkene heeft opgebouwd dat dat
een obstakel zou kunnen zijn voor het vormen van een onafhankelijk
oordeel. De LPGGZ heeft er naar aanleiding van de consultatie over de
nota van wijziging nog op gewezen dat de rol van de onafhankelijke arts
om een extra waarborg vraagt, namelijk een roulatiesysteem waardoor
voorkomen kan worden dat steeds dezelfde arts wordt gevraagd om
medische verklaringen af te geven. Het is aan het veld om indien gewenst
hier nadere invulling aan te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

86

Artikel 5:10, eerste lid
Artikel 5:10 bepaalt dat de geneesheer-directeur voor een medische
verklaring van de arts, bedoeld in artikel 5:9, dient te zorgen ter voorbereiding van een verzoekschrift voor een zorgmachtiging.
Artikel 5:10, tweede lid
Op grond van het tweede lid kan bij ministeriële regeling een model
voor een medische verklaring worden vastgesteld. Indien dat is gebeurd,
dient de geneesheer-directeur ervoor te zorgen dat de medische
verklaring overeenkomstig dit model wordt opgesteld.
Artikel 5:11, eerste lid
In onderdeel c is toegevoegd dat het moet gaan om de zorg die
minimaal noodzakelijk is om het aanzienlijke risico op ernstige schade
weg te nemen. De arts die de medische verklaring moet afgeven zal –
zeker in het geval van een onbekende betrokkene – niet altijd (kunnen)
aangeven welke zorg precies noodzakelijk is. Wel kan hij aangeven welke
zorg minimaal noodzakelijk is om dit risico weg te nemen.
Nieuw in de regeling van de medische verklaring is verder artikel 5:11,
eerste lid, onderdeel d. Dat bepaalt ten eerste dat de geneesheer-directeur
ervoor moet zorgen dat de arts, bedoeld in artikel 5:9, het door de
zorgverantwoordelijke opgestelde zorgplan toetst op de uitgangspunten,
zoals opgenomen in artikel 2:1. Hierdoor vindt een intercollegiale toets
plaats op de noodzaak tot het toepassen van dwang en de proportionaliteit en subsidiariteit van de voorgestelde verplichte zorg. De arts kan bij
de toetsing aan de uitgangspunten van artikel 2:1 in de medische
verklaring een oordeel geven over de noodzaak van de voorgestelde
vormen van dwang, de vormen van verplichte zorg, alternatieven voor
verplichte zorg en de (on)mogelijkheden van uitvoering van het voorgestelde zorgplan. De arts moet hiervoor kunnen beschikken over het
dossier en het zorgplan. De zorgaanbieder (waar de geneesheer-directeur
in dienst is) dient op grond van artikel 8:23 de arts toegang te geven tot
deze gegevens. De toets is uitgebreider dan onder de Wet bopz om de
rechtspositie van betrokkene te versterken en de rechter beter uit te rusten
voor de toetsing aan de uitgangspunten van artikel 2:1. Ten tweede dient
de geneesheer-directeur ervoor te zorgen dat de arts een toets uitvoert op
het plan van aanpak, bedoeld in artikel 5:7. Dat plan moet voldoen om het
aanzienlijke risico op ernstige schade voor betrokkene of een ander weg te
nemen. Deze toets dient ertoe de geneesheer-directeur in staat te stellen
vanwege het plan van aanpak een beslissing te nemen over het al dan niet
beëindigen van de voorbereidingen van het verzoekschrift.
Artikel 5:11, tweede lid
De geneesheer-directeur dient op grond van het tweede lid ervoor te
zorgen dat de arts zowel in het geval van het zorgplan als het plan van
aanpak, bedoeld in artikel 5:7, eerst nagaat of betrokkene een zelfbindingsverklaring heeft. Zo nodig dient de arts hiervoor de zorgaanbieder te
benaderen. De zorgaanbieder dient de arts op grond van artikel 8:23
hiervoor toegang te geven tot het register dat de zorgaanbieder op grond
van artikel 8:25 dient bij te houden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

87

Artikel 5:11, derde lid
Het derde lid bepaalt dat geen inhoudelijke beoordeling van het
zorgplan gegeven hoeft te worden indien de zorgmachtiging tot doel heeft
een zorgplan op te stellen.
Artikel 5:11, vierde lid
In de situatie dat de medische verklaring dient ter beoordeling van het
plan van aanpak, bedoeld in artikel 5:7, bepaalt het vierde lid dat de
beoordeling van het zorgplan op een later tijdstip plaatsvindt als de
voorbereidingen voor een verzoekschrift voor een zorgmachtiging niet
worden beëindigd. Ook in het geval betrokkene zelf een plan van aanpak
heeft opgesteld, ontbreekt immers een zorgplan. De beoordeling van het
plan van aanpak treedt dan in de plaats van de beoordeling van het
zorgplan. In het geval de geneesheer-directeur de voorbereidingen voor
een verzoekschrift heeft hervat, omdat hij, mede naar aanleiding van de
medische verklaring, van oordeel is dat met het plan van aanpak
verplichte zorg niet kan worden voorkomen, dient hij alsnog een zorgplan
ter beoordeling aan de arts voor te leggen.
Artikel 5:12
Eerste lid
Op grond van het eerste lid dient de geneesheer-directeur ervoor te
zorgen dat de arts, bedoeld in artikel 5:9, bij zijn onderzoek in de medische
verklaring aangeeft als hij het vermoeden heeft dat er mogelijk politie- of
justitiegegevens zijn, die van belang zijn voor de beoordeling van het
aanzienlijke risico op ernstige schade voor betrokkene of een ander. Dit
vermoeden kan voortvloeien uit het gedrag dat betrokkene vertoont, de
aard van de stoornis of volgen uit bijvoorbeeld verklaringen van
betrokkene, de geraadpleegde huisarts of de zorgverantwoordelijke.
Via het voorstel voor een invoeringswet behorende bij dit wetsvoorstel
zal hieraan nog worden toegevoegd dat de geneesheer-directeur er tevens
voor dient te zorgen dat de arts daarbij gemotiveerd aangeeft of hij van
oordeel is dat het aanzienlijk risico op ernstige schade voor anderen
slechts kan worden weggenomen door verplichte zorg die bestaat uit
opname in een accommodatie als bedoeld in artikel 3.3, tweede lid, jo
artikel 3.2, eerste lid, van het voorstel van wet, houdende vaststelling van
een Wet forensische zorg en daarmee verband houdende wijzigingen in
diverse andere wetten (Wet forensische zorg), (Kamerstuk 32 398), indien
dat voorstel tot wet wordt verheven en in werking treedt. Dit zal
geschieden onder gelijktijdige aanpassing van genoemd voorstel, waarbij
wordt geregeld dat (in afdelingen van) de instellingen waar artikel 3.2,
eerste lid, van het voorstel voor een Wet forensische zorg op ziet,
personen kunnen worden geplaatst die verplichte zorg als bedoeld in het
onderhavige voorstel dienen te ontvangen. Die personen vallen dan voor
die zorg ook onder de werking van laatstgenoemd voorstel, inclusief de
rechtspositie. Via bovengenoemd voorstel voor een invoeringswet zal
hieraan nog worden toegevoegd dat de arts in zijn medische verklaring
tevens zal bezien of het niveau van noodzakelijke zorg en beveiliging
alleen in een accommodatie als bedoeld in artikel 3.3, tweede lid, jo artikel
3.2, eerste lid, van het voorstel voor een Wet forensische zorg, indien dat
voorstel tot wet wordt verheven en in werking treedt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

88

Tweede lid
Als de aantekening in de medische verklaring, bedoeld in het eerste lid,
aanwezig is of de geneesheer-directeur uit eigen bevindingen het
vermoeden heeft dat over betrokkene bij politie of justitie gegevens zijn
die van belang zijn voor beoordeling van het aanzienlijke risico op
ernstige schade voor betrokkene of een ander, bepaalt het tweede lid dat
de geneesheer-directeur bij de officier van justitie moet nagaan of zulke
gegevens inderdaad aanwezig zijn. Voor deze regeling is gekozen omdat
de officier van justitie beter dan de arts of de geneesheer-directeur in staat
is te beoordelen of de gegevens die bij politie en justitie berusten ook
daadwerkelijk het dossier kunnen aanvullen op dat punt. Bovendien zou
het voor de vertrouwensrelatie van de geneesheer-directeur met
betrokkene beschadigend kunnen zijn als de geneesheer-directeur tot taak
zou hebben om politie- en justitiegegevens op te vragen en te beoordelen.
Derde lid
Het derde lid bepaalt dat als deze gegevens aanwezig zijn, de officier
van justitie hiervan schriftelijk mededeling moet doen bij de geneesheerdirecteur. Op grond van artikel 5:18, tweede lid, onderdeel b, voegt de
geneesheer-directeur deze mededeling vervolgens bij het verzoekschrift.
Artikel 5:13
Eerste lid
Indien uit de medische verklaring blijkt dat er geen sprake is van een
psychische stoornis, het gedrag dat voortvloeit uit een psychische
stoornis niet leidt tot een aanzienlijk risico op ernstige schade, dan wel
verplichte zorg niet noodzakelijk is om dat risico weg te nemen, biedt dit
artikel de geneesheer-directeur de mogelijkheid om de voorbereiding voor
een zorgmachtiging te beëindigen. De geneesheer-directeur kan daartoe
dus over gaan als uit de medische verklaring blijkt dat het aanzienlijk
risico op ernstige schade met de uitvoering van het plan van aanpak,
bedoeld in artikel 5:7, kan worden weggenomen.
Tweede lid
De geneesheer-directeur dient zijn besluit schriftelijk en gemotiveerd
mee te delen aan betrokkene, de vertegenwoordiger, de contactpersoon,
de advocaat, de zorgverantwoordelijke en e aanvrager, bedoeld in artikel
5:1.
Artikel 5:14
Dit artikel regelt de zorgkaart (voorheen artikel 5:7) en is op een aantal
punten aangevuld.
Eerste lid
Aan het eerste lid is toegevoegd dat (eerdere) schriftelijke wilsuitingen
van betrokkene (zoals een zelfbindingsverklaring of het plan van aanpak,
bedoeld in artikel 5:7), voor zover die er zijn, in afschrift als bijlage bij de
zorgkaart worden gevoegd. De zorgverantwoordelijke zal betrokkene en
de vertegenwoordiger vragen naar het bestaan van dergelijke schriftelijke
wilsuitingen. Zo nodig kan hij in het overleg met betrokken artsen, dat hij
voorafgaand aan het opstellen van een zorgplan (artikel 5:15, derde lid)
voert, hierover navraag naar doen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

89

Tweede en derde lid
Ook is in het tweede lid nieuw toegevoegd dat de zorgverantwoordelijke
betrokkene wijst op de mogelijkheid dat een familielid of naaste bijstand
kan verlenen bij het opstellen van een zorgkaart. Als het familielid of de
naaste wordt betrokken, kan in de zorgkaart waar nodig zo goed mogelijk
worden ingegaan op de verschillende fasen van terugval van de
betrokkene, hoe dan te handelen en door wie. Op deze wijze kan de
familie of de naaste een rol spelen bij terugval tijdens de zorgverlening in
ambulante omstandigheden waarover in de triade tussen zorgverantwoordelijke, betrokkene en zijn familielid of naaste afspraken zijn gemaakt. Dit
kan voor een familielid of naaste prettig zijn, omdat op een moment van
terugval de betrokkene vaak zelf niet zal inzien dat zorg noodzakelijk is.
Het familielid of de naaste zou dan in een loyaliteitsconflict kunnen
belanden. Afspraken over terugval kunnen dan het familielid of de naaste
ondersteunen om in die situatie juist te handelen, conform de wens van
betrokkene.
Niet alleen bij het opstellen van de zorgkaart, maar ook bij evalueren en
actualiseren van de zorgkaart kunnen naasten en familie worden
betrokken. Op al die momenten is het van belang dat betrokkene de steun
krijgt die hij daarbij wenst.
Vierde lid
Indien betrokkene of de vertegenwoordiger geen voorkeuren kenbaar
wil maken, wordt hiervan op grond van het nieuwe vierde lid een
aantekening gemaakt op de zorgkaart, zodat hierover bij een lege
zorgkaart geen onduidelijkheid over bestaat. Onder de voorkeuren van
betrokkene worden overigens alle positieve en negatieve wilsuitingen van
betrokkene met betrekking tot zorg verstaan.
Artikel 5:15
Eerste lid
Dit artikel regelt (samen met artikel 5:16) het zorgplan (voorheen de
artikelen 5:8 en 5:9).
Tweede lid
Nieuw in het tweede lid is geregeld dat de zorgverantwoordelijke
betrokkene wijst op de mogelijkheid dat een familielid, naaste of
patiëntencontactpersoon bijstand kan verlenen bij het opstellen,
evalueren en actualiseren van het zorgplan. Betrokkene zal met deze
bijstand moeten instemmen, gelet op het beroepsgeheim, het recht op
zelfbeschikking en het recht op privacy van de betrokkene. Als de
betrokkene deze bijstand op prijs stelt, kan hij in samenspraak met de
zorgverantwoordelijke bepalen welk familielid of naaste hiervoor zal
worden gevraagd. De zorgverantwoordelijke, betrokkene en zijn familielid
of naaste kunnen vervolgens bespreken welke rol het familielid of de
naaste kan en wil spelen. Daarbij houdt de zorgverantwoordelijke
rekening met de draagkracht en eventuele eigen problematiek van het
familielid of de naaste.
Derde en vierde lid
De regeling die in het oorspronkelijke wetsvoorstel in artikel 5:8, eerste
lid, eerste volzin en artikel 5:9, tweede en derde, is opgenomen, is in het
derde lid uitgebreid. Nieuw is bepaald dat de zorgverantwoordelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

90

voorafgaand aan het opstellen van het zorgplan overleg pleegt met de
contactpersoon en de voor de continuïteit van zorg relevante familie en
naasten. Tevens dient contact te worden opgenomen met de gemeente als
er aanwijzingen zijn dat essentiële voorwaarden voor deelname aan het
maatschappelijk leven van betrokkene ontbreken.
Het initiatief tot het eventueel betrekken van een voor de continuïteit
van zorg relevant familielid of naaste ligt bij de zorgverantwoordelijke.
Hiervoor is gekozen omdat mensen met een psychische stoornis die tegen
hun wil zorg wordt verleend, over het algemeen minder in staat zijn om
bij het opstellen van het zorgplan hun wil kenbaar te maken. Ook is het
voor deze mensen moeilijker om het initiatief hiertoe te nemen. Het
betrekken van een familielid of naaste is een onderdeel dat gedurende het
gehele verplichte zorgtraject aandacht verdient. Een betrokkene kan
gebrouilleerd zijn met familie of naasten, bijvoorbeeld omdat zij initiatief
hebben genomen om contact op te nemen met de zorgverantwoordelijke
op het moment van crisis, waaruit de verplichte opname is voortgekomen.
Na een periode van behandeling kan de boosheid van de betrokkene zijn
afgenomen en zou de betrokkene het wellicht prettig vinden als het
betreffende familielid of naaste alsnog betrokken wordt bij het evalueren
en actualiseren van het zorgplan. Het is aan de zorgverantwoordelijke om
op het geëigende moment wederom te vragen of de betrokkene bijstand
van een familielid of naaste op prijs zou stellen. De zorgverantwoordelijke
handelt hierbij als goed hulpverlener. Dit betekent dat als er vanuit
zorgperspectief redenen zijn om bepaalde personen niet te betrekken bij
het opstellen, evalueren en actualiseren van bijvoorbeeld het zorgplan
hier niet toe zal worden overgegaan.
Het leggen van contact met de gemeente is van belang indien tijdens de
voorbereiding van het zorgplan blijkt dat er bepaalde voorwaarden voor
deelname aan het maatschappelijk leven van betrokkene ontbreken. Het
gaat daarbij in elk geval om vier belangrijke aandachtsgebieden: beschikt
betrokkene al dan niet over identiteitspapieren, een woning, uitkering of
ander inkomen, en is schuldsanering noodzakelijk (de zogeheten vier
leefgebieden). Het integraal kijken naar zorg en het leveren van zorg op
maat maken het noodzakelijk dat vanaf het begin van de behandeling
breed gekeken wordt naar de omstandigheden waarin betrokkene zich
bevindt. Dit is uiterst belangrijk om toekomstige crisis te voorkomen en de
behandeling succesvol te laten verlopen. Bekeken moet dan ook worden
of betrokkene op deze onderdelen ondersteuning van de gemeente nodig
heeft.
Als een of meer van deze voorwaarden ontbreken, dient de zorgverantwoordelijke contact op te nemen met een contactpersoon bij de
gemeente. Dit kan bijvoorbeeld een casusmanager, SPV-er, sociaal
werkster of andere medewerker zijn in dienst bij de GGD of direct bij de
gemeente. Er zijn veel goede voorbeelden voor een dergelijke, patiëntgerichte aanpak, zoals de casusmanagers van de GGD’en in kader van het
plan van aanpak dak- en thuislozen1, of de casusmanagers bij
(ex)-gedetineerden in kader van het samenwerkingsmodel nazorg bij
(ex)-gedetineerden2. Het idee achter deze aanpak is dat zowel
ggz-instellingen als gemeenten hun verantwoordelijkheid nemen en
samenwerken om continuïteit van zorg te waarborgen en terugval naar
crisis te voorkomen. De ggz-instellingen hebben de gemeenten nodig om
succesvol zorg op maat te kunnen leveren, en de gemeenten hebben de
1

Rijk: Vier grote steden (2011): Plan van aanpak dak en thuislozen (maatschappelijke opvang) 2e
fase.
2
VNG; Ministerie van Veiligheid en Justitie (2011): Samenwerkingsmodel Nazorg volwassen
(ex-)gedetineerde burgers – actualisatie 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

91

ggz-instellingen nodig om op de hoogte te zijn van kwetsbare groepen en
mogelijke risico’s op crisis bij deze mensen. Deze samenwerking gebeurt
op patiëntniveau, casusgericht en vanuit de gedachte dat er zo nodig een
contactpersoon is die alle activiteiten die op de vier leefgebieden
ondernomen worden coördineert.
Daar waar in een regio (F)ACT-teams actief zijn, gebeurt de coördinatie
van de zorg (met inbegrip van de begeleiding van betrokkene bij deelname aan maatschappelijk leven) door het integrale FACT-team. Het team
heeft vaak nauwe samenwerkingsverbanden met de gemeente, met
woningbouwcorporaties, met Uitvoeringsinstituten Werknemersverzekeringen en met andere maatschappelijke partners, waardoor de
ondersteuning op de verschillende levensgebieden vanuit één team wordt
geboden dan wel wordt georganiseerd. Dit draagt bij aan de integraliteit
van de aanpak.
De zorgverantwoordelijke kan de inventarisatie eventueel ook zelf
samen met de betrokkene opstellen. Deze inventarisatie wordt als bijlage
gevoegd bij het zorgplan (artikel 5:16, eerste lid, onderdeel h) en wordt zo
onderdeel van het verzoekschrift voor een zorgmachtiging. Op deze
manier heeft de rechter een compleet beeld van de omstandigheden
waarin betrokkene zich bevindt.
Vierde lid
Op grond van het nieuwe vierde lid bepaalt dat het horen van relevante
betrokkenen zo mogelijk gelijktijdig en gezamenlijk gebeurt, tenzij
betrokkene daartegen bezwaar heeft.
Vijfde en zesde lid
Op grond van het vijfde lid verleent de patiëntenvertrouwenspersoon
op verzoek van betrokkene advies en bijstand bij het opstellen van het
zorgplan. Het zesde lid verplicht de zorgverantwoordelijke om het
zorgplan aan de geneesheer-directeur over te leggen.
Zevende lid
Op grond van dit lid kan bij ministeriële regeling een model voor een
zorgplan worden vastgesteld. Indien dat is gebeurd, dient de zorgverantwoordelijke het zorgplan overeenkomstig dit model op te stellen.
Artikel 5:16
Eerste lid
Dit artikel regelt de inhoud van het zorgplan. Het eerste lid bevat de
elementen die het zorgplan in elk geval moet bevatten. Ten opzichte van
de elementen van het zorgplan, zoals opgenomen in artikel 5:8 van het
oorspronkelijke voorstel, zijn er enkele aanpassingen doorgevoerd.
Nieuw is in het eerste lid, onderdeel g, opgenomen dat de zorgaanbieder en de geneesheer-directeur in het zorgplan moeten opnemen,
naast bij de wijze waarop zij de kwaliteit bewaken, hoe zij toezicht houden
op de uitvoering van de verplichte zorg in ambulante omstandigheden.
Op grond van dit wetsvoorstel zal verplichte zorg in ambulante omstandigheden immers mogelijk worden. Dat zal tot gevolg kunnen hebben dat
het (verplichte) opnames in de ggz-instellingen wordt afgebouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

92

Onder de Wet bopz is het al mogelijk dat een patiënt met een voorwaardelijke machtiging thuis (of in een niet-Bopz-aangemerkte instelling)
woont en zich aan gestelde voorwaarden moet houden om een onvrijwillige opname te voorkomen. Ook is het mogelijk dat een patiënt met een
rechterlijke machtiging onder bepaalde voorwaarden met verlof of ontslag
thuis woont. Houdt de patiënt zich niet aan de gestelde voorwaarden of
ontstaat toch het af te wenden gevaar, dan kan respectievelijk moet de
geneesheer-directeur de patiënt opnemen. Een zorgmachtiging onder het
regime van dit wetsvoorstel kan op soortgelijke wijze met voorwaarden
zijn omkleed. Maar onder dit wetsvoorstel wordt het ook mogelijk om met
een zorgmachtiging de patiënt te verplichten bepaalde ingrepen (zoals
medicatie) of begeleidingsvormen ambulant te laten ondergaan. De
verwachting is dat van deze mogelijkheid geregeld gebruik zal worden
gemaakt in plaats van een onvrijwillige opname gevolgd door dwangbehandeling, zoals onder de Wet bopz. Daarnaast zullen naar verwachting
diverse minder ingrijpende vormen van verplichte zorg, zoals begeleiding,
bezoek en dergelijke mogelijk zijn. Ook het toelaten in de woning van
woonbegeleiding vanuit de gemeente of de huisarts voor somatische zorg
zal voorkomen. Verder zijn controles mogelijk op bloedspiegel- en urine in
het kader van verslavingszorg. Op vrijwillige basis en in het kader van
bemoeizorg komen dergelijke vormen van thuiszorg ook nu al voor.
Eventueel is het ook mogelijk medicatie (depot) in de thuissituatie toe te
dienen in het geval betrokkene hiervoor open staat. Weigert betrokkene
dit, dan zal dit niet thuis mogen gebeuren en moet betrokkene hiervoor
meegenomen worden naar de accommodatie voor het toedienen van
(dwang)medicatie, waar dit wel onder gecontroleerde en veilige omstandigheden kan plaatsvinden. Het zorgplan (en de zorgmachtiging) zal dan
wel de voorwaarden moeten formuleren waaronder opname in een
accommodatie ten behoeve van het toedienen van medicatie kan plaats
vinden.
De zorgverantwoordelijke is verantwoordelijk voor het goede verloop
van zorgverlening in de thuissituatie. In de multidisciplinaire richtlijn
genoemd in artikel 8:5 zal in dat kader worden ingegaan op de wijze van
toezicht door de zorgaanbieder op de verplichte zorg, de veiligheid van
betrokkene en de minimale personele bezetting voor verantwoorde
uitvoering van de verplichte zorg. Zo kan bijvoorbeeld een spv-er toezicht
houden op de thuissituatie uitgaande van de veldnormen die in de
richtlijn zijn opgenomen. Het betrokken familielid of de naaste zou samen
met deze zorgverleners bijvoorbeeld een logboek bij kunnen houden
waarin relevante feiten en omstandigheden voor de zorgverlening zouden
kunnen worden opgenomen. Bij het niet voldoen aan de voorwaarden,
bijvoorbeeld doordat de medicatie niet wordt ingenomen, kan betrokkene
naar de kliniek worden gebracht en na toedienen van de medicatie direct
weer worden ontslagen met dezelfde voorwaarden.
De IGZ zal bij haar toezicht op verplichte zorg in de thuissituatie zich, net
als bij het toezicht op verplichte zorg in de instelling, baseren op de
gegevens die de zorgaanbieder in het register, bedoeld in artikel 8:25
moet bijhouden. De IGZ zal periodiek bij zorgaanbieders gegevens
opvragen en vervolgens die vormen van verplichte zorg nader toetsen, die
het meest ingrijpend zijn voor de patiënt. Aan de hand van het dossier en
informatie van de zorgverantwoordelijke, zal de inspectie zich dan een
oordeel vormen over de proportionaliteit, subsidiariteit, doelmatigheid en
kwaliteit van de toegepaste verplichte zorg. Indien nodig of gewenst kan
de inspecteur spreken met de betrokkene. Een dergelijk gesprek kan in
overleg met betrokkene op een neutrale plek of telefonisch plaatsvinden.
Nieuw is ook het eerste lid, onderdeel h. Voor de toelichting wordt
verwezen naar het gestelde bij artikel 5:15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

93

Tweede lid
Het tweede lid is eveneens nieuw en regelt de situatie dat de zorgverantwoordelijke bij het opstellen van een zorgplan tot het oordeel komt dat
niet aan de criteria voor verplichte zorg is voldaan. Dat kan omdat hij
mogelijkheden ziet voor zorg op basis van vrijwilligheid, die het
aanzienlijk risico op ernstige schade kunnen wegnemen, of omdat hij
minder bezwarende alternatieven dan verplichte zorg ziet met hetzelfde
beoogde effect. Het gaat dus om de situatie dat door en in het overleg met
betrokkene, de vertegenwoordiger, de familie en naasten dan wel de
patiëntenvertrouwenspersoon, in combinatie met het multidisciplinaire
overleg voorafgaand aan het opstellen van het zorgplan, voor betrokkene
een zorgplan kan worden opgesteld waarover met betrokkene en de
vertegenwoordiger overeenstemming bestaat en er dus geen verplichte
zorg nodig is. In deze situatie kan het ook voorkomen dat betrokkene naar
aanleiding van het overleg, besluit samen met de zorgverantwoordelijke
een zelfbindingsverklaring op te stellen.
Derde lid
In het zorgplan dient gemotiveerd te worden gemeld waarom de
zorgverantwoordelijke en betrokkene of de vertegenwoordiger niet tot
overeenstemming zijn gekomen.
Vierde lid
Ook het vierde lid is nieuw. De zorgverantwoordelijke kan tijdens het
opstellen van het zorgplan en het overleg met collega’s tot de slotsom
komen dat de verplichte of noodzakelijke zorg die betrokkene nodig heeft
beter geboden kan worden door een meer in die zorg gespecialiseerde
zorgaanbieder. Hij overlegt daarover met de beoogde zorgaanbieder en
maakt daarvan een aantekening in het zorgplan.
Artikelen 5:17 tot en met 5:19
Deze artikelen gaan over de besluitvorming van de geneesheerdirecteur, ter vervanging van de regeling voor de besluitvorming van de
commissie die in het oorspronkelijke wetsvoorstel was opgenomen in de
artikelen 5:14 tot en met 5:16. In het algemeen deel van de toelichting is
op deze rolwisseling ingegaan, voor het overige is de regeling niet
inhoudelijk gewijzigd op de volgende punten na.
Nieuw is dat in artikel 5:17, eerste lid, is geregeld dat de termijn
waarbinnen de geneesheer-directeur een beslissing moet nemen met vier
weken wordt verlegd als betrokkene de gelegenheid wordt geboden zelf
een plan van aanpak als bedoeld in artikel 5:7 op te stellen. Op de
opschorting van de voorbereidingstijd is bij de toelichting op artikel 5:7
ingegaan.
In artikel 5:18, eerste lid, tweede volzin, zijn op advies van de RvR, de
elementen verduidelijkt die het verzoekschrift dient te bevatten. Nieuw is
ook de bepaling in artikel 5:18, tweede lid, onderdeel b, dat de mededeling
van de officier van justitie, bedoeld in artikel 5:12, vijfde lid, bij het
verzoekschrift moet worden gevoegd.
Voorts is hier vermeldenswaardig dat de afwijzende beslissing van de
geneesheer-directeur, bedoeld in artikel 5:19, een beslissing is waartegen
een klacht kan worden ingediend, als rechtsbescherming voor de
aanvrager (10:3).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

94

De regeling in artikel 5:19, tweede lid, is aangevuld in verband met het
plan van aanpak, bedoeld in artikel 5:9, en tevens is artikel 5:18, vierde en
vijfde lid, van overeenkomstige toepassing verklaard.
Artikel 5:20
De verzoekersrol van de officier van justitie is toegelicht in het
algemeen deel van de toelichting.
Dit artikel is de spiegelbeeldbepaling van artikel 2.3 van het voorstel van
wet, houdende vaststelling van een Wet forensische zorg en daarmee
verband houdende wijzigingen in diverse andere wetten (Wet forensische
zorg), (Kamerstuk 32 398). In artikel 2.3 wordt bepaald in welke gevallen
de strafrechter toepassing kan geven aan de maatregel bedoeld in artikel
37 van het Wetboek van Strafrecht. Hierdoor kan de strafrechter straks een
zorgmachtiging op grond van dit wetsvoorstel afgeven indien hij vaststelt
dat is voldaan aan de daarvoor geldende criteria. Indien een zorgmachtiging wordt afgegeven, is forensische zorg op grond van een strafrechtelijke titel niet meer aan de orde.
Eerste lid
Indien naar het oordeel van de officier van justitie is voldaan aan de
criteria voor verplichte zorg en de noodzaak tot het geven van verplichte
zorg is gebleken bij de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde, kan
de officier van justitie besluiten een verzoek tot het afgeven van een
zorgmachtiging bij de rechter in te dienen in plaats van over te gaan tot
vervolging op grond van het (vermoedelijk) begaan hebben van een
delict. Op het moment van het indienen van een dergelijk verzoek door de
officier van justitie bij de rechter zal er vaak nog geen zorgplan
beschikbaar zijn, omdat het vaak zal gaan om personen die nog onbekend
zijn in de ggz of omdat zij lang verstoken zijn geweest van zorg. Daarom is
bepaald dat de zorgmachtiging wordt afgegeven voor de duur van zes
weken (het opstellen van een zorgplan; artikel 6:4, onderdeel a, jo artikel
3:4, eerste lid, onderdeel c) om in deze periode betrokkene te kunnen
observeren en onderzoeken. Pas na dit onderzoek kan immers een
zorgplan worden opgesteld. In deze periode kan wel verplichte zorg
worden verleend op grond van artikel 3:4, eerste lid, onder c. Na
overlegging van het zorgplan kan zo nodig een aansluitende zorgmachtiging met een looptijd van maximaal zes maanden aan de rechter worden
verzocht. De voorbereiding hiervan is niet meer de taak van de officier van
justitie, maar van de geneesheer-directeur van de zorgaanbieder waar
betrokkene onder behandeling is.
De officier van justitie gaat voordat hij met de voorbereiding van het
verzoekschrift begint eerst na of reeds een verzoekschrift wordt
voorbereid door een geneesheer-directeur.
Tweede lid
Indien reeds een verzoekschrift wordt voorbereid door een geneesheerdirecteur dient er afstemming plaats te vinden met deze geneesheerdirecteur. Dit is om samenloop van verzoekschriften te voorkomen.
Derde en vierde lid
De officier van justitie voegt bij het verzoekschrift de medische
verklaring en de politie- en justitiegegevens. Een zorgkaart kan worden
bijgevoegd als betrokkene al in zorg is geweest. Voorts is het noodzakelijk
dat de officier van justitie in zijn verzoekschrift de zorgaanbieder vermeldt
onder wiens verantwoordelijkheid het zorgplan moet worden opgesteld.
Hij overlegt met de beoogde zorgaanbieder over de wenselijkheid van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

95

verplichte zorg, het opstellen van een zorgplan en doet van dit overleg
verslag dat bij het verzoekschrift wordt gevoegd, ter informatie van de
rechter.
Vijfde lid
Een aantal bepalingen ter zake van de voorbereiding van een zorgmachtiging door een geneesheer-directeur zijn van overeenkomstige toepassing.
M
Artikel 6:1
Eerste lid
In het eerste lid is toegevoegd dat de rechter betrokkene, de vertegenwoordiger en de advocaat mondeling in de gelegenheid stelt hun
zienswijze kenbaar te maken. Zonder deze toevoeging zou de indruk
kunnen ontstaan dat de behandeling enkel schriftelijk zou kunnen
plaatsvinden. Dit is niet de bedoeling.
Tweede lid
Dit lid is redactioneel aangepast. Daarnaast is daarin de officier van
justitie toegevoegd.
Derde lid
In het derde lid is de tweede volzin opgenomen om de bestaande
praktijk, krachtens artikel 8, eerste lid, van de wet bopz, te handhaven. Dit
is de praktijk dat betrokkene ter plaatse wordt bezocht door de rechter en
de griffier.
Vijfde lid
In het vijfde lid zijn de leden van de commissie geschrapt en is nieuw
opgenomen dat de rechter de geneesheer-directeur, de vertegenwoordiger, de contactpersoon, de ambtenaar van politie die bekend is met
betrokkene en de officier van justitie kan verplichten te verschijnen.
Zevende lid
Dit lid is redactioneel aangepast.
N
Artikel 6:2
Eerste lid
De wijzigingen in het eerste lid, onderdelen a en b, zijn van wetstechnische aard. Onderdeel c is nieuw. Dit is toegevoegd in verband met het
schrappen van artikel 6:4, tweede lid. Aldus wordt bepaald dat indien de
geneesheer-directeur voordat de geldigheidsduur van een zorgmachtiging
is verstreken, een nieuw verzoekschrift voor een zorgmachtiging heeft
ingediend, de rechter op dit nieuwe verzoekschrift binnen vier weken
dient te beslissen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

96

Tweede lid
Dit nieuwe tweede lid is toegevoegd in verband met het nieuw
opgenomen artikel 5:7 over het eigen plan van aanpak. Daardoor wordt de
termijn, bedoeld in het eerste lid, onder a, opgeschort met ten hoogste
vier weken.
Derde lid
Het nieuwe derde lid beoogt de behandeling van het hoger beroep
tegen de beslissing van de rechter op het verzoekschrift voor een
zorgmachtiging zo kort mogelijk te laten duren. Het hanteren van de
gebruikelijke termijnen zou immers tot een onaanvaardbaar lange
vrijheidsbeneming van betrokkene kunnen leiden.
O
Artikel 6:3
Dit artikel is op enkele punten aangepast.
Het tweede lid is vervallen. Dit lid bepaalde dat op de rechter een
motiveringsplicht rustte, indien hij in zijn vonnis afweek van het advies
van de commissie. Met het wegvallen van de commissie vervalt de
noodzaak voor deze bijzondere motiveringsplicht. Dit laat echter onverlet
dat de rechter zijn beslissing om al dan niet een zorgmachtiging te
verlenen, zal moeten motiveren. Ook als de rechter niet alle voorgestelde
vormen van verplichte zorg uit het zorgplan overneemt in de zorgmachtiging, zal hij de redenen daarvoor in zijn vonnis moeten vermelden.
De rechter zal aan de hand van de criteria voor verplichte zorg (artikel
3:3) en de beginselen van artikel 2:1 moeten beoordelen of hij het
verzoekschrift voor een zorgmachtiging al of niet, dan wel gedeeltelijk
honoreert. Het onderdeel a uit het oorspronkelijke voorstel is niet
teruggekeerd omdat uit artikel 3:3 al blijkt dat de aanwezigheid van een
psychische stoornis deel uitmaakt van de criteria voor verplichte zorg.
Uitgangspunt is dat de zorgverantwoordelijke en de rechter ieder hun
eigen verantwoordelijkheden hebben. De zorgverantwoordelijke is
verantwoordelijk voor de diagnose en de inhoud van het zorgplan. De
rechter toetst of de voorgestelde zorg voldoet aan de beginselen van
proportionaliteit, subsidiariteit en doelmatigheid en het ultimum
remedium beginsel. Daarnaast zal de rechter ook moeten beoordelen of
de extra zorgvuldigheidseisen en uitgangspunten van artikel 2:1 in acht
zijn genomen. De rechter toetst niet marginaal, maar beoordeelt in volle
omvang of het verzoekschrift en het zorgplan voldoen aan alle eisen die
de wet stelt. De verdeling van verantwoordelijkheden is wel zodanig, dat
de rechter niet op de stoel van de zorgverantwoordelijke plaatsneemt. Dit
betekent dat de rechter zich in principe niet met de zorginhoudelijke
aspecten van het zorgplan bemoeit. Als de zorgverantwoordelijke een
bepaald medicijn in bepaalde hoeveelheid voorschrijft, kan de rechter
daar niet van afwijken, tenzij hij een gedegen medisch advies heeft van
een andere deskundige die gemotiveerd en overtuigend iets anders
voorstelt. Daarentegen kan de toetsing aan de criteria voor verplichte zorg
en de beginselen van artikel 2:1 er wel toe leiden dat de rechter bepaalde
vormen van verplichte zorg niet proportioneel acht en die elementen uit
het zorgplan niet overneemt in de zorgmachtiging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

97

Derde lid
Het derde lid is nieuw en biedt de rechter de mogelijkheid af te wijken
van de in het zorgplan of het verzoekschrift voorgestelde verplichte zorg
of doelen van verplichte zorg. Hij kan ook in de zorgmachtiging bepalen
dat een ander zorgplan moet worden opgesteld indien hij daartoe redenen
aanwezig acht.
Vijfde lid
Aan het vijfde lid is toegevoegd dat de griffie van de rechtbank een
afschrift van de beslissing van de rechter ook toe dient te zenden aan de
officier van justitie. De politie heeft naar aanleiding van de consultatie
over de nota van wijziging aangegeven het belangrijk te vinden dat voor
de officier van justitie informatie beschikbaar blijft over welke personen
een zorgmachtiging of een crisismaatregel opgelegd hebben gekregen.
Op grond van de artikelen 25 en 58 van de wet bopz dient ook aan de
officier van justitie de namen van de patiënten te worden doorgegeven
die opgenomen worden op grond van een inbewaringstelling of rechterlijke machtiging. Om te waarborgen dat de burgemeester in het geval van
een crisismaatregel ook de officier van justitie hierover informeert, is ook
artikel 7:6, vijfde lid, overeenkomstig aangepast.
P
Artikel 6:4
Het tweede lid kan vervallen nu de commissie met deze nota van
wijziging geen rol meer heeft. Zie verder de toelichting bij artikel 6:2,
eerste lid, onderdeel c.
De wijziging in de aanhef is redactioneel van aard.
De wijziging van de onderdelen a en b heeft betrekking op het feit dat in
het oorspronkelijke wetsvoorstel verwezen werd naar onjuiste onderdelen: de toelichting sloot niet aan bij de artikelen. De bedoeling is dat een
zorgmachtiging een maximale duur heeft van zes weken indien het doel
van de verplichte zorg is het opstellen van een zorgplan. Daarvoor is in
onderdeel a een verwijzing nodig naar artikel 3:4, eerste lid, onderdeel c
en niet naar onderdeel b, zoals in het oorspronkelijke wetsvoorstel was
opgenomen. In onderdeel b werd vervolgens ten onrechte verwezen naar
3:4, eerste lid, onderdeel c, terwijl dat onderdeel b moest zijn. Een
zorgmachtiging heeft namelijk een maximale duur van zes maanden
indien het doel is het afwenden van een aanzienlijk risico op ernstige
schade.
De wijzigingen in de onderdelen c en d zijn redactioneel van aard.
Q
Artikel 6:5
Onderdeel a
Dit onderdeel is aangevuld voor de situatie dat de geldigheidsduur voor
de zorgmachtiging is verlopen, maar een verzoekschrift voor een
zorgmachtiging aanhangig is bij de rechter. In dat geval blijft de oude
zorgmachtiging van kracht tot op het nieuwe verzoek is beslist. Op grond
van artikel 6:2, eerste lid, onderdeel c, is die termijn maximaal vier weken.
Dit is opgenomen vanwege de opmerkingen van de RvR naar aanleiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

98

van de consultatie over de nota van wijziging. Zonder de aanpassing zou
worden afgeweken van de bestaande praktijk, en het gevolg met zich
meebrengen dat bij het verstrijken van de geldigheidsduur van de oude
machtiging, tot aan de beslissing van de rechter op de «nieuwe»
zorgmachtiging alleen vrijwillige zorg kan worden verleend. Met de
voorgestelde wijziging wordt voorkomen dat een dergelijke ongewenste
situatie zou optreden.
Onderdelen b en c
Deze aanpassingen zijn wetstechnisch van aard.
R,S en T
Artikelen 7.1 tot en met 7.3
Deze wijzigingen zijn redactioneel en wetstechnisch van aard.
U
Artikel 7:4
Vijfde lid
De wijzigingen in dit lid zijn enkel redactioneel van aard.
Zesde lid
Het zesde lid is aangepast. In het oorspronkelijke voorstel staat dat
betrokkene bij de politie of Koninklijke marechaussee ondergebracht kon
worden indien er redelijkerwijs geen andere geschikte plaats beschikbaar
was. Terecht heeft de politie naar aanleiding van de consultatie van de
nota van wijziging naar voren gebracht dat het uitgangspunt moet zijn dat
personen die de openbare orde verstoren, die een gevaar voor zichzelf of
voor anderen zijn en van wie het vermoeden bestaat dat zij een geestesstoornis hebben, alleen in een politiecel geplaatst mogen worden
wanneer zij worden verdacht van het plegen van een strafbaar feit
(waarmee wordt gedoeld op een ander strafbaar feit dan het verstoren
van de openbare orde zelf). Is dat niet het geval, dan moeten zij in een
andere daartoe geschikte plaats worden opgevangen. Dit is zo ook
verwoord in het convenant politie – GGZ 2012. In situaties waarin het
ordeverstorend gedrag voortduurt en niet is uitgemaakt in hoeverre het
gedrag voortkomt uit een geestesstoornis, wordt het ordeverstorend
gedrag als strafbaar feit aangemerkt en kan tijdelijke opvang in een
politiecel plaatsvinden. Een politiecel is geen geschikte plek voor een
verward persoon en de duur van de insluiting in een politiecel dient dan
ook tot een minimum te worden beperkt.
V
Artikel 7:5
Naar aanleiding van de consultatie over de nota van wijziging inzake de
arts, bedoeld in artikel 5:9, en de medische verklaring is ervoor gekozen
dit artikel te herzien. Op deze wijze ontstaat een zo veel mogelijk eenduidige regeling van de medische verklaring (op grond van artikel 5:10
resp. 7:5) en worden aan de arts dezelfde eisen gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

99

W
Artikel 7:6
De wijzigingen in dit artikel zijn redactioneel van aard.
Vijfde lid
Tevens zijn in het vijfde lid de verzoeker, bedoeld in artikel 7:1, de
officier van justitie en de zorgaanbieder toegevoegd. Daarmee verkrijgen
zij ook een afschrift van de beslissing van de burgemeester op het verzoek
om een crisismaatregel.
X
Artikel 7:8
Deze wijzigingen zijn redactioneel en wetstechnisch van aard.
Y
Artikel 7:9
Deze wijzigingen zijn redactioneel en wetstechnisch van aard. De
indienende instantie is nu de geneesheer-directeur.
Z
Hoofdstuk 8
Een groot aantal bepalingen uit hoofdstuk acht zijn aangepast aan de
nieuwe taakverdeling, de introductie van de contactpersoon, of de
familievertrouwenspersoon, of overgenomen uit andere hoofdstukken van
het oorspronkelijke wetsvoorstel. De volgende artikelen zijn enkel
redactioneel of wetstechnisch aangepast: 8:1, 8:2, 8:3 (voorheen 8:15),
8:6 (voorheen 8:4), 8:7 (voorheen 8:5), 8:8 (voorheen 8:6), 8:10
(voorheen 8:8), 8:11 (voorheen 8:9), 8:12 (voorheen artikel 8:10), 8:13
(voorheen 8:11), 8:15 (voorheen 8:13 en 8:14) en 8:16 (voorheen 8:18).
Deze artikelen behoeven geen verdere toelichting, met dien verstande dat:
– aan artikel 8:6 is toegevoegd dat er eisen kunnen worden gesteld aan
de wijze van toezicht door de zorgaanbieder (de grondslag voor het
stellen van bouwkundige eisen is verplaatst naar artikel 1:2, tweede lid);
– aan artikel 8:7 tijdelijke verplichte zorg op grond van artikel 7:4 is
toegevoegd;
– in artikel 8:8 het tweede lid van artikel 8:6 uit het oorspronkelijke
wetsvoorstel niet is teruggekeerd vanwege artikel 5:14;
– aan artikel 8:16, eerste lid, is toegevoegd dat de huisregels ook een
pedagogisch of therapeutisch klimaat dienen te waarborgen.
Een aantal artikelen is meer inhoudelijk gewijzigd of nieuw toegevoegd.
Die worden hieronder apart toegelicht.
Artikel 8:4 (voorheen 8:16)
Dit artikel betreft het dossier van betrokkene (dat ook het patiëntendossier in de zin van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek is).
Eerste lid
Deze wijzigingen zijn wetstechnisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

100

Tweede lid
Het nieuwe tweede lid bepaalt dat de zorgverantwoordelijke ervoor
moet zorgen dat aantekening in het dossier wordt gemaakt van het feit dat
gegevens worden verstrekt zonder toestemming van betrokkene op grond
van artikel 8:22, eerste lid. In die gevallen dient te worden aangetekend
welke informatie aan wie is verstrekt, wat de reden was om betrokkene
daarover vooraf geen toestemming te vragen, wat eventueel de reden is
geweest te komen tot (vroegtijdige) gegevensuitwisseling en wat
eventueel de reden was betrokkene daarover niet te informeren. Op grond
van artikel 456 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek heeft betrokkene
recht op inzage en afschrift van het dossier, inclusief dus de aantekening,
bedoeld in het tweede lid van artikel 8:22.
Derde lid (voorheen tweede lid)
In de oorspronkelijke versie van dit lid staat bepaald dat in afwijking van
artikel 455 van boek 7 van het Burgerlijk Wetboek betrokkene niet kan
verzoeken om vernietiging van gegevens en bescheiden die op grond van
deze wet in het dossier zijn opgenomen. De nieuwe voorgestelde bepaling
is meer in lijn gebracht met genoemd artikel uit het Burgerlijk Wetboek.
Dit komt erop neer dat de zorgverantwoordelijke in afwijking van dat
artikel het dossier van van betrokkene niet dient te vernietigen (indien
betrokkene daarom verzoekt) als de zorgverantwoordelijke redelijkerwijs
mag aannemen dat bewaring van het dossier van aanmerkelijk belang is
voor betrokkene zelf. Artikel 455, tweede lid, van boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek beperkt deze uitzonderingsgrond tot het aanmerkelijke belang
van een ander dan de patiënt. Omdat dit wetsvoorstel personen betreft
die niet tot een redelijke waardering van hun belangen in staat zijn, betreft
de uitzonderingsgrond ook het aanmerkelijke belang van betrokkene zelf.
Zonder een dergelijk uitzonderingsgrond zouden bijvoorbeeld personen
die lijden aan achtervolgingswanen de zorgverantwoordelijk kunnen
willen bewegen tot vernietiging van hun dossier, terwijl dat in het geheel
niet in hun eigen belang is.
Artikel 8:5 (voorheen 8:3)
In dit artikel zijn, mede gelet op de opmerkingen van de NVvP naar
aanleiding van de consultatie over de nota van wijziging, het derde en
vierde lid geschrapt. In het eerste lid is wel gehandhaafd dat de verplichte
zorg in beginsel op basis van een richtlijn moet worden toegepast.
Daaraan is toegevoegd dat het om een multidisciplinaire richtlijn moet
gaan. In het tweede lid is benoemd waar die richtlijn op gericht moet zijn.
Het wordt aan het veld overgelaten welke inhoudelijke onderwerpen in
de multidisciplinair opgestelde richtlijn opgenomen moeten worden om
het doel, het verbeteren van de kwaliteit bij het toepassen van verplichte
zorg en het terugdringen van dwang, te bereiken. Er zijn al de nodige
kwaliteitscriteria, «best practices» en normenkaders ontwikkeld voor het
toepassen van dwang en drang. Als voorbeelden zijn te noemen de
Kwaliteitscriteria Dwang en Drang, Kwaliteit van dwang en drang in de
psychiatrie, Utrecht/Maastricht/GGZ Nederland/Universiteit Maastricht,
Berghmans, R. e.a., 2001; het visiedocument «De krachten gebundeld»,
GGZ NL, 2004; het Patiëntveiligheidsprogramma GGZ 2008–2011 van GGZ
NL; de monodisciplinaire richtlijn «Besluitvorming dwang: opname en
behandeling» van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie, 2008; de
Intentieverklaring Preventie dwang in de GGZ (GGZ NL, Ministerie van
VWS, NVvP, VPM, Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland (V&VN)
en LPGGZ), 31 januari 2011; het Normenkader patiëntveiligheid bij
toepassing van dwang vanuit cliënten- en familieperspectief, LPGGZ,
september 2011; Best practices rondom dwangreductie in de GGZ, Voskes
Y. e.a., december 2011; delen van de handreiking Interne en externe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

101

consultatie bij langdurige separatie van de Afdeling Geneesheerdirecteuren van de NVvP, 23 april 2012. Deze criteria/kaders dienen ook
door de zorgaanbieders en zorgverleners in acht te worden genomen en
daar waar nodig verder te worden ontwikkeld en/of met elkaar in
samenhang te worden gezien. Hiermee wordt het verbeteren van de
kwaliteit van de verplichte zorg ondersteunt, wat bijdraagt aan het
terugdringen van dwang in de ggz.
Het door zorgaanbieders en zorgverleners veld zelf te ontwikkelen kader
in de in dit artikel bedoelde richtlijn moet meer richting gaan geven aan
het handelen van professionals. Het is de bedoeling dat de multidisciplinaire richtlijn Dwang & Drang in 2013 gereed is, inclusief normen voor
intensive care in de GGZ en separatie(preventie)beleid. Met de partijen
Nederlands Instituut van Psychologen, V&VN en NVvP is afgesproken dat
zij samen met het Landelijk Platform GGZ gaan zorgen voor de benodigde
voortgang in de ontwikkeling van het normenkader rond verantwoorde
separeerzorg en het terugdringen van separaties. Op dat moment zou de
richtlijn ontwikkeld moeten zijn conform de huidige stand van de
wetenschap.
Artikel 8:9 (voorheen 8:7)
Dit artikel is redactioneel aangepast. Daarnaast is de zinsnede die ziet
op personen behorende bij door de Minister aangewezen categorieën van
deskundigen, niet teruggekeerd en vervangen door het eerste lid,
onderdeel c. De taak van de zorgverantwoordelijke tot het nemen van
beslissingen tot het verlenen van verplichte zorg ter uitvoering van een
zorgmachtiging of crisismaatregel zal doorgaans worden vervuld door
een psychiater. Omdat de zorgverantwoordelijke volgens de definitiebepaling van artikel 1:1 echter niet per sé een arts hoeft te zijn, zolang hij
maar in het register is geregistreerd als bedoeld in artikel 3 van de Wet op
de beroepen in de individuele gezondheidszorg en behoort tot een bij
regeling van de Minister aangewezen categorie van deskundigen, is
onderdeel c toegevoegd. Dat houdt in dat voor zover de zorgverantwoordelijke geen psychiater is, hij over deze beslissingen overeenstemming
dient te bereiken met de geneesheer-directeur.
Er is een nieuw vierde lid toegevoegd, mede gelet op de opmerkingen
van de Stichting SVP naar aanleiding van de consultatie over de nota van
wijziging. Deze bepaling beoogt helder te stellen dat zowel de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur als de zorgverantwoordelijke geen
beperkingen mogen opleggen in het contact van betrokkene met de
vertegenwoordiger, de contactpersoon, de advocaat, de inspectie (IGZ) of
de justitiële autoriteiten. Wat betreft de advocaat en de IGZ is dit
aanvullend op de bepalingen in resp. de artikelen 13:2 en 14:1, vijfde lid.
De contacten van betrokkene met de patiëntenvertrouwenspersoon en de
familievertrouwenspersoon worden gewaarborgd via resp. de artikelen
11:2 en 12:2.
Artikel 8:14 (voorheen artikel 8:12)
In dit artikel is het eerste lid aangepast. Hieraan is op verzoek van de
politie naar aanleiding van de consultatie over de nota van wijziging
toegevoegd dat de onderzoeken genoemd onder a, b en c alleen door de
zorgverantwoordelijke mogen worden verricht binnen de accommodatie.
In samenhang met de aanpassing van de definitie van accommodatie
betekent dat dus de gebouwen met bijbehorende terreinen van de
zorginstelling die verplichte zorg aanbiedt. Buiten de instelling, in het
publieke domein, op de openbare weg of in de woning van de patiënt,
mag alleen de politie deze onderzoeken verrichten. Deze bevoegdheden
ontleent de politie aan artikel 81, derde lid, van de Ambtsinstructie Politie
en aan artikel 56, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

102

Artikelen 8:17 (voorheen 8:19) en 8:18 (voorheen 8:20)
Deze artikelen zijn redactioneel en wetstechnisch aangepast.
Daarnaast is nieuw in het vijfde lid van artikel 8:17 en het zesde lid van
artikel 8:18 bepaald dat de burgemeester en het meldpunt voor openbare
geestelijke gezondheidszorg, bedoeld in artikel 5:3, van de gemeente waar
betrokkene ingezetene is of waar betrokkene naar verwachting zal
verblijven, door de geneesheer-directeur tijdig op de hoogte moet worden
gesteld van verlof en beëindiging van de verplichte zorg. Dit hoeft zeker
niet altijd te gebeuren, maar alleen indien dit van belang is voor de
deelname van betrokkene aan het maatschappelijk verkeer. Dat kan het
geval zijn indien één of meer van de essentiële voorwaarden voor
deelname aan het maatschappelijk leven van betrokkene niet op orde zijn
ten tijde van het verlof of de beëindiging van de verplichte zorg. Zo kan de
terugkeer in de maatschappij van betrokkenen waarvoor dit van belang is,
beter worden begeleid.
De bedoeling van deze artikelen is te zorgen dat er een goede voorbereiding kan plaatsvinden op de terugkeer van betrokkene in de
maatschappij en dat de gemeente tijdig invulling kan geven aan de taak
die de gemeente ter zake heeft op grond van de Wmo.
Artikel 8:19 (nieuw)
Eerste lid
De beëindiging van verplichte zorg is in het oorspronkelijke
wetsvoorstel alleen geregeld in artikel 8:20. In die bepaling dient de
geneesheer-directeur advies te vragen aan de commissie. Door het
wegvallen van de commissie is ervoor gekozen om bij een afwijzende of
niet tijdige beslissing van de geneesheer-directeur op een aanvraag de
verplichte zorg te beëindigen, in het eerste lid te regelen dat in dat geval
betrokkene bij de geneesheer-directeur een aanvraag kan indienen voor
een verzoekschrift tot beëindiging van verplichte zorg door de rechter.
Tweede lid
Bij de beoordeling door de rechter of de verplichte zorg (vooral de
vrijheidsbeneming) nog steeds noodzakelijk is, zal de rechter moeten
beschikken over een recent medisch oordeel over de gezondheidstoestand van betrokkene3. Het derde lid bepaalt daarom dat de geneesheerdirecteur ervoor moet zorgen dat de arts in de medische verklaring moet
beoordelen of de gezondheidstoestand van betrokkene voldoende is
verbeterd. Er mag geen sprake meer zijn van een aanzienlijk risico op
ernstige schade voor betrokkene of anderen. Bovendien moet worden
aangegeven of er voorwaarden aan een voorwaardelijke beëindiging van
de verplichte zorg moeten worden gesteld om dit risico weg te nemen, en
zo ja, welke voorwaarden.
Derde lid
Op grond van het derde lid dient de geneesheer-directeur het verzoekschrift onverwijld in bij de rechter, vergezeld van onder andere een
medische verklaring van de arts, bedoeld in artikel 5:9.
Vierde lid
Het vierde lid regelt in welke gevallen, in afwijking van het derde lid, de
geneesheer-directeur kan beslissen geen verzoekschrift in te dienen. Dit is
alleen het geval als de aanvraag niet afkomstig is van betrokkene, de
3

EHRM, 5 oktober 2000, Varbanov tegen Bulgarije, BJ 2001, nr. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

103

vertegenwoordiger, de contactpersoon of de advocaat. Naast de gronden
genoemd onder a en b, die ook gelden als gronden voor niet ontvankelijkheid bij een aanvraag voor de voorbereiding van een zorgmachtiging,
is een grond voor een afwijzing dat betrokkene niet instemt met het
beëindigen van de verplichte zorg (onderdeel c). De wens van betrokkene
de verplichte zorg niet te beëindigen gaat in dat geval voor op de wens
van de aanvrager dat wel te doen, ook al zal de aanvrager in de regel in
het belang van betrokkene handelen. In alle andere gevallen dient de
geneesheer-directeur een verzoekschrift voor beëindiging van verplichte
zorg in bij de rechter.
Vijfde lid
Indien de geneesheer-directeur al bezig is met de voorbereiding van een
verzoekschrift voor een zorgmachtiging of een wijziging daarvan, voegt hij
op grond van het vijfde lid de aanvraag tot beëindiging van de verplichte
zorg bij dat verzoekschrift, zodat de rechter tegelijk met zijn beslissing
over het verzoekschrift op de aanvraag kan beslissen. Als al een verzoekschrift is ingediend, verzoekt hij de griffie de aanvraag bij het verzoekschrift te voegen. Op deze wijze kan de rechter bij de beoordeling van het
verzoekschrift, tevens ook de vraag meewegen of de verplichte zorg niet
moet worden beëindigd en bij zijn besluitvorming wat dat betreft een
integrale afweging maken.
Zesde tot en met tiende lid
Het zesde en negende lid bevatten de plicht voor de geneesheerdirecteur resp. de rechtbank om van hun beslissingen schriftelijk
mededeling te doen aan genoemde personen en instanties. Het zevende
lid bevat enkele processuele bepalingen voor de rechter. Het achtste lid
verklaart artikel 8:20 van overeenkomstige toepassing op de beslissing tot
beëindiging van de verplichte zorg. Op grond van het tiende lid schorsen
eventuele rechtsmiddelen tegen de beslissing de tenuitvoerlegging niet.
Tegen de beslissing van de geneesheer-directeur niet over te gaan tot
beëindiging van de verplichte zorg (als de aanvraag niet door betrokkene,
de vertegenwoordiger, de contactpersoon of de advocaat is ingediend) is
het mogelijk een klacht in te dienen.
Artikel 8:20 (nieuw)
Eerste en tweede lid
Aan de beslissing van de geneesheer-directeur of de rechter om de
verplichte zorg tijdelijk te onderbreken of te beëindigen kunnen
voorwaarden en beperkingen worden verbonden (artikel 8:17, tweede lid,
en artikel 8:18, tweede lid). Artikel 8:20 is toegevoegd om deze
voorwaarden en beperkingen nader te clausuleren en te voorkomen dat er
te vergaande voorwaarden en beperkingen worden opgelegd of de
voorwaarden en beperkingen op oneigenlijke gronden berusten.
Deze voorwaarden en beperkingen kunnen betrekking hebben op de
zorg die aan betrokkene wordt verleend of op zijn gedrag. Delen van het
zorgplan kunnen ook onderdeel uitmaken van de voorwaarden. Bij deze
voorwaarden en beperkingen kan bijvoorbeeld gedacht worden aan het
tijdig ophalen en innemen van medicatie. Bij voorwaarden die betrekking
hebben op het gedrag kan gedacht worden aan een locatieverbod (niet in
koffieshops komen) of een contactverbod (geen contact hebben met een
bepaalde persoon). De betrokkene moet wel bereid zijn deze voorwaarden
na te leven. Doet hij dat niet dan kan de verplichte zorg niet worden
onderbroken of beëindigd. De voorwaarde kan ook inhouden dat
betrokkene zich onder toezicht stelt van een zorgaanbieder. Dat zal vaak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

104

inhouden dat betrokkene wordt opgedragen om op gezette tijden contact
te zoeken met een huisarts, een arts of iemand anders bij wie hij hulp en
steun kan vinden.
Derde lid
Op grond van deze bepaling dient de geneesheer-directeur advies over
de door hem noodzakelijk geachte voorwaarden en beperkingen in te
winnen bij de zorgverantwoordelijke.
Vierde lid
Als aan de tijdelijke onderbreking of beëindiging van de verplichte zorg
voorwaarden of beperkingen worden verbonden, heeft een dergelijke
onderbreking of beëindiging enkel zin indien betrokkene zich bereid heeft
verklaard tot naleving van de voorwaarden of beperkingen, alsmede dat
betrokkene naar redelijke verwachting deze zal naleven.
Artikel 8:21
In het eerste lid is een verbetering aangebracht door te bepalen dat met
de evaluatie moet worden begonnen vanaf het moment dat het voornemen bestaat de verplichte zorg te beëindigen. Voor betrokkene is het
vaak van groot belang dat bij de beëindiging van de verplichte zorg een
evaluatie van de uitvoering van de zorgmachtiging plaatsvindt. De
beperking van vrijheden van betrokkene grijpt immers diep in zijn
autonomie in. Er dient te worden geëvalueerd voordat de verplichte zorg
is beëindigd. De uitkomsten van de evaluatie kunnen worden gebruikt
voor het bijstellen van de zorgkaart of het opstellen van een zelfbindingsverklaring. Dat laatste zal met name aan de orde zijn indien betrokkene
lijdt aan een chronische psychische stoornis, die naar verwachting ook in
de toekomst kan noodzaken tot verplichte zorg.
Er is een nieuw derde lid toegevoegd vanwege de introductie van het
eigen plan van aanpak, bedoeld in artikel 5:7.
Artikel 8:22 (voorheen de artikelen 5:11, 5:12 en 5:20)
De aanpassingen in dit artikel hebben te maken met het verdwijnen van
de taken van de commissie, zoals opgenomen in het oorspronkelijke
wetsvoorstel. Naar aanleiding van de consultatie van de nota van
wijziging zijn, vanwege de opmerkingen van diverse partijen, waaronder
het Cbp, nog beperkingen aangebracht in de mogelijkheid tot gegevensuitwisseling.
Eerste lid
Het eerste lid verplicht de in het lid genoemde personen en organisaties
om ervoor te zorgen dat de genoemde andere personen en organisaties
worden geïnformeerd voor zover die vanuit hun taakuitoefening op grond
van deze wet noodzakelijkerwijs over deze informatie moeten beschikken
opdat ernstige schade voor betrokkene of een ander kan worden voorkomen of beperkt. Gegevensuitwisseling is dus niet mogelijk indien alleen
voldaan is aan het criterium «voor zover dat redelijkerwijs noodzakelijk is
voor de uitoefening van ieders taak op grond van deze wet» Er is nog een
aanvullende eis dat dit noodzakelijk moet zijn ter voorkoming of beperking
van een aanzienlijk risico op ernstige schade voor betrokkene of een
ander. Deze clausulering sluit uitwisseling van gegevens voor andere
doelen uit. Toestemming van betrokkene is hiervoor niet vereist.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

105

Het gaat hier vooral om de noodzakelijke gegevensuitwisseling mogelijk
te maken tussen enerzijds de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur en
de zorgverantwoordelijke en anderzijds de burgemeester en de officier
van justitie. Deze informatieplicht dient ervoor te zorgen dat tijdig
informatie tussen «de witte en blauwe kolom» plaatsvindt, opdat tijdig
goede zorg aan betrokkene toekomt waarmee kan worden voorkomen dat
betrokkene in een ernstige crisis komt en gevaar voor zichzelf of anderen
gaat vormen. Ook als er klemmende belangen van anderen dan
betrokkene zijn die vroegtijdige gegevensuitwisseling noodzakelijk maken,
dient dit te geschieden. Het kan immers in die situaties juist van goed
hulpverlenerschap getuigen als een hulpverlener zich niet beroept op zijn
zwijgplicht, maar actie onderneemt door over betrokkene en zijn situatie
te overleggen met andere hulpverleners of relevante organisaties. Dit sluit
goed aan bij de Handreiking «gegevensuitwisseling in het kader van
bemoeizorg», zoals in 2005 opgesteld door GGD Nederland, GGZ
Nederland en de KNMG en het Convenant Politie – GGZ 2012. De politie is
in het lid niet genoemd. Waar nodig zal het openbaar ministerie contact
opnemen met de politie.
Tweede lid
Het tweede lid expliceert dat het bij de gegevensverstrekking, bedoeld
in het eerste lid, om gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en
strafvorderlijke gegevens en de Wet politiegegevens gaat. Beide wetten
zullen via de invoeringswet bij dit wetsvoorstel worden aangepast opdat
daarin een verwijzing komt naar dit artikel. Daarnaast maakt dit lid ook
duidelijk dat het om bijzondere persoonsgegevens kan gaan betreffende
iemands gezondheid als bedoeld in de Wet bescherming persoonsgegevens.
Derde lid
Op grond van dit lid kan zo nodig bij algemene maatregel van bestuur
worden bepaald welke gegevens als bedoeld in het eerste lid mogen
worden uitgewisseld.
Vierde lid
De geneesheer-directeur, de burgemeester en de officier van justitie
dienen op grond van dit lid de zorgverantwoordelijke te informeren opdat
laatstgenoemde zijn taak op grond van artikel 8:4, tweede lid, adequaat
kan uitvoeren.
Vijfde lid
Het vijfde lid bevat een geheimhoudingsplicht van al hetgeen in de
uitoefening van hun taak aan hen is toevertrouwd voor de medewerkers
van de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de zorgverantwoordelijke,
de burgemeester en de officier van justitie.
Artikel 8:23 (nieuw)
Eerste lid
Deze bepaling is nodig opdat de onafhankelijke arts, bedoeld in artikel
5:9, ten behoeve van diens taak op grond van paragraaf 3 van hoofdstuk 5
en artikel 7:5, door de zorgaanbieder inzage in de zelfbindingsverklaring
wordt verschaft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

106

Tweede lid
De zorgverantwoordelijke dient de onafhankelijke arts toegang te
verschaffen tot het zorgplan, bedoeld in artikel 5:15, en het dossier van
betrokkene, bedoeld in artikel 8:4.
Artikel 8:24 (nieuw)
Dit artikel regelt het recht voor nabestaanden op inzage in – of een
afschrift van – het dossier van betrokkene. De criteria hiervoor zijn
schriftelijke toestemming van betrokkene of een zwaarwegend belang
voor de nabestaanden, in beide gevallen voor zover de persoonlijke
levenssfeer van derden niet wordt geschaad. Deze criteria zijn afgeleid
van artikel 7:457 van het Burgerlijke Wetboek (hulpverlener) en de
hierover ontstane rechtspraak. Zo dient de hulpverlener op grond van
laatstgenoemd artikel zijn beroepsgeheim ook na de dood van een patiënt
in acht te nemen. In de rechtspraak is evenwel de mogelijkheid erkend van
een inbreuk op het beroepsgeheim na het overlijden van een patiënt
indien aan bepaalde voorwaarden is voldaan. Deze zijn in artikel 8:24
verwerkt. Het bestaan van een zwaarwegend belang van de nabestaanden
kan bijvoorbeeld betrekking hebben op hun eigen gezondheid of van
financiële aard zijn. In het eerste geval kan gedacht worden aan het geval
dat inzage in gegevens noodzakelijk is voor erfelijkheidonderzoek. De
enkele omstandigheid dat inzage van het dossier noodzakelijk is voor de
rouwverwerking zal – hoe zwaarwegend ook vanuit menselijk perspectief
– hiervoor niet voldoende kwalificerend zijn. Financiële belangen kunnen
onder andere zijn: uitkering aan nabestaanden voor een verzekering,
gebruik van gegevens in een aansprakelijkheidsprocedure of gebruik van
gegevens om de geldigheid van een rechtshandeling aan te vechten,
omdat de overledene wilsonbekwaam was, bijvoorbeeld bij het opstellen
van een testament. In het laatste geval moeten er wel zwaarwegende
aanwijzingen zijn dat inderdaad sprake was van wils- of handelingsonbekwaamheid en dat de wijze van gegevensopenbaring de enige mogelijkheid is om de gewenste opheldering te bieden4.
Wanneer zich de zeer uitzonderlijke situatie voordoet dat een strafvorderlijke doel (bijvoorbeeld ter beveiliging van de maatschappij) er toe
noodzaakt dat een nabestaande inzage heeft in het medisch dossier, is dit
– afhankelijk van de omstandigheden van het geval – aan te merken als
een zwaarwegend belang in de zin van dit artikel. Menen nabestaanden
dat de zorgaanbieder hun verzoek om informatie ten onrechte afwijst, dan
kunnen zij gebruik maken van de klachtenregeling van de zorgaanbieder.
Artikelen 8:25 (voorheen de artikelen 5:18 en 8:17)
Artikelen 8:25 regelt de verplichting voor de zorgaanbieder om ten
behoeve van de uitvoering van artikel 8:23, eerste lid, (inzage van de arts
in de zelfbindingsverklaring van betrokkene), alsmede ten behoeve van
het toezicht door de inspectie een register bij te houden. In het oorspronkelijke wetsvoorstel was dit deels toebedeeld aan de commissie (5:18).
Artikel 8:25 verplicht de zorgaanbieder om verschillende gegevens bij te
houden in een register. Samen met de gegevens die de zorgaanbieder
periodiek moet overleggen op grond van artikel 8:26 vormen de registraties op grond van artikel 8:25 de basis voor het toezicht door de
inspectie.
Hoe de zorgaanbieders de gegevens op grond van de artikel 8:25
registreren is hun eigen verantwoordelijkheid. De geneesheer-directeur
hoeft niet meer, zoals nu het geval is, allerhande kennisgevingen te doen
aan de IGZ, maar de informatie moet wel beschikbaar zijn bij de zorgaanbieders. De IGZ kan immers in het kader van het toezicht inzage verlangen
4

Hoge Raad, NJ 2001, 600.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

107

in de bedoelde registers. Het voortdurend moeten invullen van allerlei
formulieren en vervolgens zenden van deze (papieren) formulieren aan de
IGZ behoort daarmee tot het verleden.
Eerste lid
Een belangrijk deel van de gegevens die op grond van artikel 8:25,
eerste lid, moeten worden geregistreerd (het onder a tot en met e
gestelde) is gebaseerd op de dataset Argus5. Argus is een minimale
gegevensset voor de verzameling van gegevens over de toepassing van
de meest voorkomende vrijheidsbeperkende interventies in de geestelijke
gezondheidszorg. Het in het eerste lid, onder c, gestelde ziet op de vorm
van de aan betrokkene verleende verplichte zorg. Daaronder worden de
volgende soorten zorg verstaan: registratie van separatie, afzondering,
fixatie, verplicht verblijf in een individuele ruimte, parenterale medicatie
met fysiek verzet (medicatie buiten maagdarmkanaal, bijvoorbeeld via een
injectie of infuus), alsmede gedwongen vocht en voeding met fysiek
verzet. Bij het in het eerste lid, onder d, gestelde moet worden gedacht
aan gegevens over de proportionaliteit, de subsidiariteit en doelmatigheid
van de verleende zorg. Het in het eerste lid, onder e en f, gestelde, ziet op
het daadwerkelijke aantal opgelegde vrijheidsbeperkende interventies per
patiënt en de feitelijke duur daarvan. Overigens wordt hier niet onder
verstaan de parenterale medicatie met fysiek verzet en de toegediende
vocht en voeding met fysiek verzet. In de op grond van het derde en
vierde lid op te stellen regelgeving zal hierop worden ingegaan.
Omdat alle zorgaanbieders op dezelfde wijze dienen vast te leggen wat
er wordt gedaan, kan via de IGZ aan de Minister vitale beleidsinformatie
worden geleverd om op termijn zo nodig nieuwe doelstellingen te
formuleren.
In het register moeten verder de beslissingen die legitimeren tot de toe
te passen interventies worden opgenomen. Hieronder vallen alle
beslissingen die zijn genomen door de burgemeester, de geneesheerdirecteur en de rechter op basis waarvan (tijdelijk) verplichte zorg
(voorafgaand aan een crisismaatregel of in onvoorziene situaties), aan
betrokkene kan worden verstrekt. Ook beslissingen voor tijdelijke
onderbreking of beëindiging van de zorgmachtiging moeten worden
geregistreerd. In het kader van het verkrijgen van inzicht op welke titel
betrokkene de zorgmachtiging heeft verkregen, moet ingevolge het eerste
lid, onder n, ook geregistreerd worden of de zorgmachtiging is verkregen
van de strafrechter op grond van artikel 37 van het Wetboek van Strafrecht. Via deze weg kan iemand in een ggz-instelling worden opgenomen
met een forensische titel. Registratie van deze titel is van belang voor de
zorgaanbieder, omdat voor deze personen geldt dat de Minister van
Veiligheid en Justitie meebeslist over een tijdelijke onderbreking van deze
zorg en de geneesheer-directeur de Minister van Veiligheid en Justitie
moet informeren over de beëindiging van de zorgmachtiging. Daarnaast
kan op basis van deze registratie inzicht worden gekregen in de mate van
instroom van patiënten met een forensische titel in de ggz. Tot slot
dienen, naast dit alles, ook de beslissingen van de klachtencommissie te
worden geregistreerd.
Tweede lid
Op grond van dit lid kan bij algemene maatregel van bestuur nader
worden bepaald welke informatie als bedoeld in het eerste lid in het
register moet worden opgenomen. Bijvoorbeeld dat inzake de aan
5

Registratie van vrijheidsbeperkende interventies in de geestelijke gezondheidszorg,
Handleiding Argus uitgebracht door GGZ Nederland, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

108

betrokkene verleende verplichte zorg (eerste lid, onderdeel c), de bij
kinderen en jeugdigen toegepaste pedagogische of therapeutische
maatregelen als bedoeld in artikel 3.2 onder c moeten worden geregistreerd, vanwege het in acht nemen van extra zorgvuldigheidseisen bij
kinderen en jeugdigen en het toezicht dat de IGZ hierop kan houden.
Derde lid
Op grond van dit lid, kunnen bij ministeriële regeling regels worden
gesteld over de wijze waarop de gegevens in het register worden
vastgelegd, alsmede hoe de gegevens aan de inspectie worden verstrekt.
Bij de regeling kunnen ook eisen aan de manier van registratie worden
gesteld ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van betrokkenen.
Artikel 8:26 (nieuw)
De zorgaanbieder moet op grond van dit artikel eens per zes maanden
een overzicht aan de IGZ verstrekken betreffende de verplichte zorg die
door de zorgaanbieder is verleend, onder vermelding van de aard en
frequentie daarvan. Voorgeschreven is dat dit digitaal moet plaatsvinden.
Het wordt aan organisaties zelf overgelaten hoe dit het beste vorm kan
worden gegeven. Het systeem van de Wet bopz, waarbij directie melding
aan de IGZ moest worden gedaan van elke vorm van dwangbehandeling
en alle middelen en maatregelen per betrokkene, komt hiermee te
vervallen. De praktijk onder de Wet bopz wordt door uitvoerders als
administratief zeer belastend ervaren. Het doel, een goed toezicht door de
IGZ, kan ook worden bereikt met bovengenoemde periodieke rapportage
in combinatie met de verplichting tot het bijhouden van de registratie,
bedoeld in artikel 8:25. Doordat de aanlevering digitaal dient plaats te
vinden, zal de papieren exercitie van het gebruiken van allerhande
formulieren voorbij zijn. Het wordt aan veldpartijen overgelaten hoe dit
het beste vorm gegeven kan worden met behulp van welke digitale
middelen.
Artikel 8:27 (voorheen artikel 5:19)
Eerste lid
Meerdere partijen, waaronder de NVvP, de LPGGZ, de Stichting PVP,
GGZ Nederland en het Cbp, hebben naar aanleiding van de consultatie
over de nota van wijziging aangegeven niet te begrijpen waarom de
bewaartermijn (dertig jaar in artikel 5:19, eerste lid, van het oorspronkelijke voorstel en twintig jaar in de geconsulteerde versie) zoveel langer is
dan de algemene bewaartermijn van medische gegevens in het Burgerlijk
Wetboek. Met de thans in artikel 8:27 opgenomen bewaartermijn van
vijftien jaar wordt aangesloten bij de regeling in artikel 7:454, derde lid,
van het Burgerlijk Wetboek.
Tweede lid
Indien de geneesheer-directeur na de voorbereiding van een zorgmachtiging beslist geen verzoekschrift bij de rechter in te dienen, bepaalt het
tweede lid dat de gegevens vijf jaar na die beslissing dienen te worden
vernietigd.
Derde lid
De geneesheer-directeur dient de gegevens en bescheiden eveneens te
vernietigen op grond van het derde lid, indien de aanvraag voor de
voorbereiding van een zorgmachtiging niet-ontvankelijk is verklaard.
Laatstgenoemde vernietiging geschiedt één jaar na niet-ontvankelijk
verklaring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

109

Vierde lid
Op grond van het vierde lid dienen de gegevens en bescheiden te
worden vernietigd na verloop van de in het eerste tot en met derde lid
genoemde termijnen. Overeenkomstig het vierde lid van artikel 5:19 van
het oorspronkelijke wetsvoorstel gelden daarop twee uitzonderingen:
indien het redelijkerwijs aannemelijk is dat een ander dan de betrokkene
groot belang heeft bij het langer bewaren van de gegevens en
bescheiden, alsmede indien bij wet aldus wordt bepaald.
Vijfde lid
Het vijfde lid regelt de vernietiging op verzoek van betrokkene. Anders
dan in artikel 5:19, derde lid, van het oorspronkelijke voorstel is nu
voorzien in vernietiging op verzoek van betrokkene, maar wel onder
bepaalde voorwaarden. Aldus wordt meer recht gedaan aan de belangen
van betrokkene. De eerste voorwaarde is dat hoe dan ook een periode van
vijf jaar (na beëindiging van de zorgmachtiging of crisismaatregel) moet
zijn verlopen. De tweede is dat het redelijkerwijs niet aannemelijk mag zijn
dat er een groot belang van een ander dan betrokkene is dat zich tegen
vernietiging verzet, dan wel het bepaalde bij wet zich hiertegen verzet.
Artikel 8:28 (voorheen artikel 5:21)
Ten behoeve van statistische of wetenschappelijke doeleinden kunnen
op grond van dit artikel gegevens zonder toestemming van betrokkene
door de zorgaanbieder, de geneesheer-directeur, de burgemeester en de
officier van justitie worden verstrekt. Bepaalde gegevens zoals die op
grond van artikel 8:25 door de zorgaanbieder moeten worden bijgehouden in een register, zouden op grond hiervan centraal kunnen worden
geregistreerd, met als doel het verwerven van meer inzicht in het
functioneren van dit deel van de zorg. Voorwaarde is wel dat wordt
voorzien in voldoende waarborgen voor de persoonlijke levenssfeer van
betrokkene en een zwaarwegend algemeen belang wordt gediend. De
bescherming van de persoonlijke levenssfeer kan bijvoorbeeld worden
bereikt door het anonimiseren van de gegevens. Betrokkene kan de
verstrekking van zijn gegevens voorkomen door hiertegen uitdrukkelijk
bezwaar te maken.
Artikel 8:29 (nieuw)
Dit artikel beoogt een overlegstructuur in het leven te roepen waarin tot
kennisdeling wordt gekomen inzake het aanbod van verplichte zorg, de
knelpunten bij de voorbereiding op die zorg en de uitvoering ervan. De
bepaling richt zich op de geneesheer-directeuren van de zorgaanbieders
die verplichte zorg aanbieden in een regio die overeenkomt met een
gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD). Voor die regionale samenhang is
gekozen omdat bij de GGD veelal een meldpunt voor openbare geestelijke
gezondheidszorg is gevestigd. Dit biedt een aanknopingspunt om de GGD
en gemeenten te betrekken in dit overleg. Het kan ook een stimulans zijn
om gezamenlijk meer te kijken naar preventieve instrumenten opdat
uiteindelijk minder snel verplichte zorg hoeft te worden ingezet.
AA en BB
Artikelen 9:1 en 10:2
Deze wijzigingen zijn redactioneel en wetstechnisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

110

CC
Artikel 10:3
Eerste lid
In het eerste lid zijn een aantal artikelen toegevoegd op basis waarvan
niet alleen betrokkene, maar ook diens vertegenwoordiger, advocaat en
contactpersoon een klacht kunnen indienen bij de klachtencommissie.
Nieuw zijn de beslissingen rond het vaststellen van wilsonbekwaamheid
van betrokkene (artikel 1:6), het niet ontvankelijk verklaren van de
aanvraag, bedoeld in artikel 5:4, het besluit van de geneesheer-directeur
tot beëindiging van de voorbereiding van het verzoek voor een zorgmachtiging (artikel 5:13) en de aanvraag bij de geneesheer-directeur om alsnog
een verzoekschrift bij de rechter in te dienen (artikel 5:19).
Vijfde en zesde lid
Deze aanpassingen zijn redactioneel van aard.
DD
Artikel 10:5
Eerste lid
De tekst van de eerste zin in het eerste lid is aangepast, opdat duidelijk
is dat iedere belanghebbende tegen een beslissing van de klachtencommissie beroep kan instellen bij de rechter.
Derde lid
Het in het oorspronkelijke wetsvoorstel opgenomen derde lid kan
vervallen gelet op het nieuwe artikel 1:8, eerste lid. In het nieuwe derde lid
(eerder het vierde lid) is de zorgaanbieder toegevoegd. Bovendien is de
«patiëntcontactpersoon» in de tweede zin vervangen door de contactpersoon. De reden daarvoor is dat met deze nota van wijziging niet langer
de functie van «patiëntcontactpersoon» is opgenomen. Dat is de
contactpersoon geworden (zie verder artikel 1:5).
EE
Artikel 10:6
Deze wijzigingen zijn wetstechnisch van aard.
FF
Artikel 10:7
Aan dit artikel is toegevoegd dat de klachtencommissie een naar
billijkheid vast te stellen schadevergoeding toekent.
GG
Artikel 10:8
Deze wijzigingen zijn wetstechnisch van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

111

HH
Artikel 10:9
Deze wijzigingen zijn redactioneel van aard.
II
Artikel 11:1
Het aan het eerste lid toegevoegde onderdeel f en het nieuwe tweede
lid beogen dat een patiëntenvertrouwenspersoon ook tot taak krijgt het
geven van advies en bijstand bij vragen of klachten over de uitvoering van
de zorg en het geven van advies en bijstand ten aanzien van de uitoefening van de rechten van betrokkene. Onderdeel a van het (nieuwe)
derde lid is wat ruimer geformuleerd en ziet nu op «tekortkomingen in de
structuur en uitvoering van de zorg, voor zover deze afbreuk doen aan de
rechten van betrokkene». Hieronder wordt ook begrepen dat de geneesheer-directeur zijn taken onafhankelijk kan uitvoeren, als bedoeld in artikel
2:3, tweede lid. Deze taken sluiten prima aan bij de taken die de patiëntenvertrouwenspersonen nu al in de praktijk verrichten, verenigd in de
Stichting PVP.
De overige wijzigingen zijn wetstechnisch van aard.
JJ
Artikel 11:3
De wijzigingen in het eerste en tweede lid zijn redactioneel van aard. In
het eerste lid is daarnaast de vertegenwoordiger toegevoegd. In het derde
lid is de zorgverantwoordelijke toegevoegd.
Verder is in het eerste en derde lid het uitgangspunt verwerkt, dat
betrokkene of diens vertegenwoordiger uitdrukkelijk moet instemmen met
het verstrekken van inzage in zijn dossier (in plaats van geen bezwaar
tegen). Dit is in de lijn met het advies van de Raad van State bij het
voorstel van wet, houdende regels ten aanzien van zorg en dwang voor
personen met een psychogeriatrische aandoening of een verstandelijke
handicap (Wet zorg en dwang psychogeriatrische en verstandelijke
gehandicapte cliënten), (Kamerstuk 31 996).
Het vierde lid is overbodig en kan daarmee worden geschrapt.
KK
Artikel 12:1
De familievertrouwenspersoon staat de familieleden en naastbetrokkenen van de cliënt bij. De familievertrouwenspersoon is werkzaam bij
een ggz-instelling, maar werkt onafhankelijk van die zorgaanbieder. Dat
houdt in dat de familievertrouwenspersoon door de zorgaanbieder niet
wordt aangestuurd op de wijze waarop deze zijn taken verricht. De
«aansturing» wordt gedaan door de LSFVP. Aangezien het aantal
familievertrouwenspersonen bij ggz-instellingen gestaag toeneemt,
krijgen de taken van de familievertrouwenspersoon in de praktijk steeds
meer vorm. Dit heeft geleid tot aanpassing van de taakomschrijving in dit
artikel, conform opmerkingen van de LSFVP naar aanleiding van de
consultatie over de nota van wijziging. Duidelijker is tot uitdrukking
gebracht dat de familievertrouwenspersoon optreedt op verzoek van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

112

familie en naasten en tot taak heeft de familie en naasten te informeren, te
adviseren, te ondersteunen en bijstand te verlenen bij een klachtprocedure, alsmede dat hij tevens een bemiddelingstaak heeft.
Eerste lid
Bij de uitoefening door de familievertrouwenspersoon van zijn taken,
kan een onderscheid worden gemaakt in drie verschillende fasen. Het
allereerste contact met familieleden of naasten ziet vaak op het beantwoorden van vragen en het meedenken met familie of naasten (eerste lid,
onder a en b). Familieleden en naasten zijn dan bijvoorbeeld op zoek naar
informatie over de psychische stoornis van hun familielid of vriend,
vragen zich af op welke wijze zij contact kunnen krijgen met een behandelaar of op welke wijze zij betrokken kunnen worden bij de zorg. De
familievertrouwenspersoon kan dan informatie geven en het familielid of
naaste van advies dienen. In deze gevallen is vaak sprake van kortdurend
contact. Ter ondersteuning van deze taak heeft de Landelijke stichting
familievertrouwenspersoon een telefonische hulplijn in het leven
geroepen. Daarnaast zal de familievertrouwenspersoon op verzoek van
familieleden en naasten aan hen ondersteuning bieden (eerste lid, onder
c). Ook zal de familievertrouwenspersoon de familie en naasten bijstand
verlenen bij de klachtprocedure (eerste lid, onder d).
Tweede lid
In het tweede lid is de taak van de familievertrouwenspersoon
opgenomen om te bemiddelen in de triade tussen familie of naaste, cliënt
en behandelaar. Deze taak is vaak langduriger van aard en oefent de
familievertrouwenspersoon uit gedurende de fase waarin aan betrokkene
zorg wordt verleend. De familievertrouwenspersoon is gericht op het
herstellen van de relaties in deze triade. De familievertrouwenspersoon zal
overigens niet namens de familie of naaste een klacht indienen, dat blijft
de verantwoordelijkheid van het betreffende familielid of naaste.
Vijfde lid
De wijziging in het (nieuwe) vijfde lid is wetstechnisch van aard.
LL
Artikel 12:2
Aan dit artikel is een nieuw eerste lid toegevoegd. De LSFVP ziet graag
geregeld dat de familievertrouwenspersoon betrokkene alleen bezoekt na
verzoek van familie of naasten, dan wel op verzoek van betrokkene zelf. Zo
zal er minder risico zijn dat betrokkene verrast wordt met een bezoek van
een familievertrouwenspersoon. Het is verder aan de beoordeling van de
familievertrouwenspersoon of het raadzaam is over het voorgenomen
bezoek (op verzoek van familie of naasten) eerst overleg te voeren met de
patiëntenvertrouwenspersoon, die dit voorafgaande aan het bezoek kan
bespreken met betrokkene.
MM
Artikel 12:3
De wijzigingen in het eerste en tweede lid zijn redactioneel van aard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

113

Verder is in het eerste en derde lid het uitgangspunt verwerkt, dat
betrokkene of diens vertegenwoordiger uitdrukkelijk moet instemmen met
het verstrekken van inzage in zijn dossier (in plaats van geen bezwaar
tegen – zie ook de toelichting bij artikel 11:3).
Het vierde lid is overbodig en kan daarmee worden geschrapt.
NN
Artikel 12:4
Aan artikel 12:4 zijn onder c, d en e verdere omstandigheden toegevoegd waarin de familievertrouwenspersoon niet tot geheimhouding is
verplicht van hetgeen in de uitoefening van zijn taak aan hem is toevertrouwd.
OO, PP en QQ
Artikelen 13:1, 13:3 en 13:6
In deze artikelen zijn enkele redactionele aanpassingen doorgevoerd.
RR
Artikel 14:1
Eerste lid
Het eerste lid is aangepast conform de gebruikelijke redactie bij een
dergelijke bepaling.
Tweede lid
In het tweede lid is de eerste zin geschrapt omdat dit overbodig is. Dit
vloeit immers naar zijn aard al voort uit de toepassing van de
bevoegdheid. Daarnaast is het tweede lid aangepast opdat de toezichthouder ook een woning mag binnentreden, voor zover dat voor de
vervulling van hun taak noodzakelijk is, die geen onderdeel is van een
accommodatie. De reden hiervoor is dat de toezichthouder in gevallen
waarbij verplichte zorg in ambulante omstandigheden wordt verstrekt,
ook de privé woning van betrokkene moet kunnen binnentreden in het
kader van toezicht.
Zesde lid
Via het nieuwe zesde lid wordt voldaan aan een verplichting die
voortvloeit uit het door Nederland reeds geratificeerde Europees Verdrag
ter voorkoming van Foltering of Vernederende Behandeling of Bestraffing,
(Straatsburg, 26 november 1987, Trb. 1988, 19) en het Facultatief Protocol
bij het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of
onterende behandeling of bestraffing (New York, 18 december 2002,
Trb. 2005, 243). Dit is ook door het kabinet toegezegd aan het Europees
Comité inzake de voorkoming van folteringen of vernederende behandelingen of bestraffingen.
Verder zijn enkele redactionele aanpassingen en wetstechnische
verbeteringen doorgevoerd in het artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

114

SS
Artikel 14:2
Dit artikel is overbodig en kan worden geschrapt.
TT
Artikel 14:3
Dit artikel is redactioneel aangepast. De commissie wordt vervangen
door de officier van justitie, conform zijn huidige rol in de Wet bopz. Het is
immers deze functionaris die een inschatting moet maken van de risico’s
ter zake en beslissingen moet nemen over eventuele actieve opsporing.
UU
Artikel 14:5
Dit artikel is redactioneel en wetstechnisch aangepast.
VV en WW
Artikelen 14:6, 14:7 en 14:9
Deze wijzigingen zijn wetstechnisch van aard.
XX, YY en ZZ
Artikelen 15:1, 15:2
Naast de in hoofdstuk 15 van het al ingediende wetsvoorstel genoemde
wetten zijn er nog diverse andere (voorstellen van) wetten waarbij
aanpassing nodig is. Gelet op de omvang daarvan zullen de nodige
aanpassingen van andere wetgeving worden vormgegeven in een
separaat wetsvoorstel (invoeringswet). Op grond hiervan is de tekst van
hoofdstuk 16 (overgangsbepalingen) verplaatst naar hoofdstuk 15.
Artikel 15:3 (nieuw)
Dit artikel bepaalt dat onder Wet bopz geregistreerde psychiatrische
ziekenhuizen ambtshalve worden opgenomen in het openbaar register,
bedoeld in artikel 1:2. De aldus onder de Wet bopz geregistreerde
zorgaanbieder hoeft hiervoor geen actie te ondernemen.
AB
Artikel 16:1
Deze wijziging is redactioneel van aard.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 32 399, nr. 10

115