Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 1113

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 15 september 2022
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 17 juni 2022
inzake de reactie op het verzoek van het lid Omtzigt, gedaan tijdens de
Regeling van Werkzaamheden van 17 mei 2022, over het rapport
«Handleidingen aan de Poort 2–1» (Kamerstuk 31 066, nr. 1061).
De Staatssecretaris heeft deze vragen beantwoord bij brief van
12 september 2022. Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding,
zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De griffier van de commissie,
Schukkink

kst-31066-1113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

1

Inleiding
Bijgaand bied ik uw Kamer de beantwoording aan van de feitelijke vragen
die zij op 5 juli jl. heeft gesteld naar aanleiding van de Kamerbrief over
Handleidingen aan de Poort1.
Bijgesloten treft uw Kamer een aantal bijlagen. Onder vraag vier heeft uw
Kamer gevraagd naar de door de Broedkamer ontwikkelde risicomodellen.
De (deels) binnen de Broedkamer ontwikkelde modellen worden
beschreven in verschillende documenten van de afgelopen zeven jaar. Een
zoekslag naar relevante beschikbare documentatie heeft de bijgevoegde
stukken opgeleverd, waarbij persoons- en toezichtinformatie is
verwijderd. Door de gebrekkige informatiehuishouding bestaat er geen
volledig overzicht van alle documenten met betrekking tot de risicomodellen die (deels) door de Broedkamer ontwikkeld zijn. Voor de lange
termijn werkt de Belastingdienst aan de verbetering van de informatiehuishouding in het Programma Informatiehuishouding op Orde, dat
beschreven is in de stand-van-zakenbrief van 2 september jl.2 Voor de
korte termijn licht de Belastingdienst handmatig de relevante schijven
door op documentatie over de risicomodellen. Indien nog meer
documenten aangetroffen worden die relevant zijn voor de werking van
de risicomodellen, zal ik uw Kamer in november informeren. Op 27 juli
20223 is al een Woo-besluit gepubliceerd met stukken aangaande het
risicomodel OB Negatief. Verdere Woo-verzoeken en de Parlementaire
Enquête Fraudebeleid en Dienstverlening kunnen ook leiden tot de
(gedeeltelijke) openbaarmaking van meer documenten waarin de
risicomodellen voorkomen.
Het gaat om documenten uit verschillende ontwikkelingsfasen van de
modellen. De stukken bevatten daarom ook suggesties die in werkelijkheid niet opgevolgd en geïmplementeerd zijn. De modellen zijn in de
loop der jaren aangepast; er is niet één stuk dat de precieze werking door
de jaren heen weergeeft. Voor de modellen OB Negatief en OB Intracommunautaire Btw-fraude wordt, zoals eerder4 aan uw Kamer gemeld, een
gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB) opgesteld. Hierin zal het
volledige proces van gegevensverwerking in de modellen in kaart worden
gebracht.
Verder heeft uw Kamer onder vraag zeven gevraagd naar de financiële
maandrapportages van analyse aan de Poort. Uw Kamer treft ze in de
bijlage, voor zover ze konden worden teruggevonden. De rapportages
bevatten financiële schattingen op basis van de aan de Poort bekende
informatie, die af kunnen wijken van de definitieve daadwerkelijke
resultaten.
Vragen en antwoorden
Vraag 1
Welke projecten heeft de Broedkamer, waarover de ambtsvoorganger van
de Staatssecretaris eerder meldde5 dat er 140 wiskundigen en econometristen aan het werk zijn, ten behoeve van de Poort uitgevoerd?
Antwoord 1
1

Kamerstuk 31 066, nr. 1061
Stand-van-zakenbrief Belastingdienst, 2 september 2022; Kamerstuk 31 066, nr. 1100
3
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/woo-besluiten/2022/07/27/besluit-wob-verzoekrisicoselectie-omzetbelasting
4
Kamerstuk 31 066, nr. 807
5
Kamerstuk 31 066, nr. 295
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

2

De Broedkamer heeft geen projecten uitgevoerd ten behoeve van analyse
aan de Poort.
Vraag 2
Welke andere projecten heeft de Broedkamer uitgevoerd?
Antwoord 2
Het programma Broedkamer startte in 2014 binnen het team Business
Intelligence & Analytics van het Landelijk Kantoor Belastingen. Het
programma was uitbesteed aan Accenture. Vanuit het programma
Broedkamer vond regie plaats op data-analyseprojecten en werd
ondersteuning verleend aan projecten om, door middel van data-analyse,
innovatieve ideeën te implementeren binnen Belastingen. Onder het
Broedkamerprogramma zijn projecten uitgevoerd in het kader van inning,
inkomstenbelasting en omzetbelasting. Tot slot zijn er dashboards
ontwikkeld. De (deels) binnen de Broedkamer ontwikkelde risicomodellen
zijn OB Negatief, OB Intracommunautaire Btw-fraude (OB Carrouselfraude, OBCF), (Debiteuren Overzicht en) Dynamisch Monitoren, Risicomodel IH (Winst en Niet Winst) en Early Warning System. Er zijn
dashboards ontwikkeld voor IH NW en IH W. Verder heeft Accenture de
opdracht gekregen de werkstromen «Analyze Werkwijze» en «Innovatie
Projectburo» te ontwikkelen.
Vraag 3
Welke risicomodellen en/of -profielen en/of selectie- of fraudeanalysehulpmiddelen heeft dat opgeleverd en worden deze nog gebruikt? Met welke
organisaties zijn ze uitgewisseld?
Antwoord 3
Op dit moment zijn drie modellen nog in gebruik die (deels) binnen de
Broedkamer ontwikkeld zijn, namelijk Dynamisch Monitoren, OB Negatief
en OB Intracommunautaire Btw-fraude. De huidige modellen zijn in de
loop der jaren vernieuwd, doorontwikkeld en waar nodig aangepast aan
de heersende kaders. Voor deze drie selectiemodellen zijn datagovernanceverordeningen (DGV) opgesteld. Deze modellen zijn en worden niet
uitgewisseld met andere organisaties. Daarnaast zijn er nog twee
selectiemodellen (deels) ontwikkeld in de Broedkamer die niet meer in
gebruik zijn: het Early Warning System, gericht op het signaleren van
mogelijke toekomstige betalingsproblemen van grote ondernemingen en
een model voor risicoscores op aangiften voor de Inkomensheffing (IH
RM).
Vraag 4
Kunnen de door Broedkamer ontwikkelde risicomodellen en/of -profielen
en/of selectie- of fraudeanalysehulpmiddelen ter beschikking worden
gesteld?
Antwoord 4
De (deels) binnen de Broedkamer ontwikkelde modellen worden
beschreven in verschillende documenten van de afgelopen zeven jaar. Een
eerste zoekronde naar relevante beschikbare documentatie heeft de
bijgevoegde stukken opgeleverd, waarbij persoons- en toezichtinformatie
is verwijderd. Door de gebrekkige informatiehuishouding bestaat er geen
volledig overzicht van alle documenten met betrekking tot de risicomodellen die (deels) door de Broedkamer ontwikkeld zijn. Voor de lange
termijn werkt de Belastingdienst aan de verbetering van de informatiehuishouding in het Programma Informatiehuishouding op Orde, dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

3

beschreven is in de stand-van-zakenbrief van 2 september jl.6 Voor de
korte termijn licht de Belastingdienst handmatig de relevante schijven
door op documentatie over de risicomodellen. Indien nog meer
documenten aangetroffen zullen worden die relevant zijn voor de werking
van de risicomodellen, zal ik uw Kamer in november informeren. Op
27 juli 20227 is al een Woo-besluit gepubliceerd met stukken aangaande
het risicomodel OB Negatief. Verdere Woo-verzoeken en de Parlementaire
Enquête Fraudebeleid en Dienstverlening kunnen leiden tot de (gedeeltelijke) openbaarmaking van meer documenten waarin de risicomodellen
voorkomen.
Het gaat om documenten uit verschillende ontwikkelingsfasen van de
modellen. De stukken bevatten daarom ook suggesties die in werkelijkheid niet opgevolgd en geïmplementeerd zijn. De modellen zijn in de
loop der jaren aangepast; er is niet één stuk dat de precieze werking door
de jaren heen weergeeft. Voor de modellen OB Negatief en OB Intracommunautaire Btw-fraude wordt, zoals eerder8 aan uw Kamer gemeld, een
gegevensbeschermingseffectbeoordeling (GEB) opgesteld. Hierin zal het
volledige proces van gegevensverwerking in de modellen in kaart worden
gebracht.
Van de nog in gebruik zijnde modellen (Dynamisch Monitoren, OB
Intracommunautaire Btw-fraude en OB negatief) treft uw Kamer de
recentste versie van de DGV om inzicht te geven in de modellen. Hoewel
de DGV OB negatief in het sjabloon van een GEB is ingevuld, heeft een
DGV niet de status van een GEB. Ook treft u een aantal aanvullende
gevonden documenten uit 2014, 2015 en 2017 die inzicht geven in de
ontwikkelingsfase van deze modellen. Deze documenten zijn geen
weergave van de huidige modellen en kennen in sommige gevallen geen
definitieve versies («1.0-versies»); het gaat dus ten dele om concepten. Zo
wordt in het memo Vaktechnische aspecten m.b.t. vraag Broedkamer OB
Carrouselfraude de vraag gesteld of het mogelijk is bepaalde beslissingen
automatisch te nemen. Dit bleek geen optie te zijn en is derhalve niet
uitgevoerd.
Van de niet meer in gebruik zijnde modellen (Early Warning System en IH
RM) treft uw Kamer een aantal presentaties die tijdens de ontwikkelingsperiode in de Broedkamer zijn gemaakt. Omdat het om documenten uit
verschillende ontwikkelingsfases van de modellen gaat, bevatten de
stukken ook suggesties die niet opgevolgd en geïmplementeerd zijn. Ze
zijn daarom niet te zien als weergave van het daadwerkelijke gebruik.
Vraag 5
In de handleiding staat vermeld dat in het kader van Green Lane een
bijdrage wordt verleend via analyse van incidentele query’s; welke
analyses en incidentele query’s betrof dit?
Antwoord 5
Op 7 juli jl. is uw Kamer geïnformeerd9 over een zogenaamde Green Lane
(inmiddels wordt de term «fast track» gebruikt) in het kader van
Horizontaal Toezicht Fiscaal Dienstverleners. Ook is uw Kamer geïnformeerd over een proef met betrekking tot een Green Lane ten behoeve van
de behandeling van toeslagaanvragen. De handleiding verwijst naar een
andere Green Lane-proef. Het betrof een prototype/proef van een systeem
6

Stand-van-zakenbrief Belastingdienst, 2 september 2022; Kamerstuk 31 066, nr. 1100
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/woo-besluiten/2022/07/27/besluit-wob-verzoekrisicoselectie-omzetbelasting
8
Kamerstuk 31 066, nr. 807
9
Kamerstuk 31 066, nr. 1089
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

4

dat tot doel had burgers aan de hand van algemene indicatoren in te
delen op compliant gedrag, om te voorspellen welke aangifte
waarschijnlijk goed is zonder naar de aangifte zelf te kijken. Indicatoren
die daarbij werden beproefd waren bijvoorbeeld aangifte- en betaalgedrag in het verleden, inkomen, gezinssamenstelling en leeftijd. Het
prototype bleek te weinig voorspellende waarde te hebben en is niet in de
praktijk gebruikt. De query’s van detectie aan de Poort werden gebruikt
om de voorspellende waarde van het prototype te controleren.
Vraag 6
In de handleiding staat vermeld dat op de kamer van een niet genoemd
persoon een overzicht van de maandelijks te ontvangen query’s hangt en
de analist invult welke query’s hij/zij oppakt en voltooit; kunnen deze
overzichten ter beschikking worden gesteld?
Antwoord 6
Er is geprobeerd deze overzichten te achterhalen, maar dat is niet gelukt.
De betrokken medewerkers werken niet meer bij de Belastingdienst.
Vraag 7
Maandelijks werden aan de projectleider systeemfraude IH 1043 de
resultaten van het analysewerk, inclusief de financiële resultaten
gerapporteerd; kunnen deze rapportages ter beschikking worden gesteld?
Antwoord 7
Ja, als bijlage treft u de rapportages van mei 2017 tot en met december
2021, ontdaan van persoonsinformatie. De rapportages van andere
maanden zijn tot op heden niet teruggevonden. De rapportages over het
jaar zijn cumulatief, de maandrapportages bevatten alle inhoud die ook in
de voorgaande maandelijkse rapportages van datzelfde jaar stond. De
rapportages bevatten financiële schattingen op basis van de aan de Poort
bekende informatie, die af kunnen wijken van de definitieve daadwerkelijke resultaten. Naast correcties van vergissingen of onjuistheden in het
nadeel van de belastingplichtige zijn ook de correcties in het voordeel van
belastingplichtige zichtbaar. In de bestanden worden deze vermeld als
negatieve correcties.
Vraag 8
Sub «2. Overzicht (fraude) query’s10 wordt onder 2013/7 t/m 2013/10 DA
2013 Special vermeld, maar hier zijn de persoonsgegevens weggelakt.
Wat voor persoonsgegevens betrof dit? Welke risicokenmerken waren
hierop van toepassing? Op welke wijze zijn deze personen geselecteerd?
Antwoord 8
Abusievelijk is hier niet de juiste uitzonderingsgrond vermeld. De bewuste
tekst bevat geen persoonsgegevens. De juiste uitzonderingsgrond is het
belang van inspectie, controle en toezicht door bestuursorganen
(art.5.1.2.d Woo). Zoals beschreven in de Kamerbrief van 16 mei jl.11 heeft
uw Kamer vertrouwelijk reeds volledige inzage gekregen in de handleidingen, waarbij alleen de namen van personen zijn geanonimiseerd.
Vraag 9
Welke query’s sub «2. Overzicht (fraude) query’s» worden onder AKI2012
begrepen?
Antwoord 9

10
11

Bijlage bij Kamerstuk 31 066, nr. 1029 (Handleidingen aan de poort 1 deel 1–1)
Kamerstuk 31 066, nr. 1029

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

5

In de handleiding uit 2014 staat dat er een query AKI 2012 uitgevoerd
werd. Deze query werd gebruikt om de AKI-code te laten beëindigen voor
aangiften waaraan volgens toepassing van de criteria van het «deblokkeringsbeleid» dat in hoofdstuk 6 van deze handleiding beschreven is, geen
risico verbonden is.
Vraag 10
Sub 3, Lijst van verdachte BECON’s vermeldt «Er wordt een steekproef
gehouden op de aangiften van 600 particuliere klanten. Nog niets
concreets bekend dat wijst op georganiseerde fraude.»
Op grond van welke analyse, risicomodel of informatie is besloten deze
belastingconsulent op deze wijze te onderzoeken?
Antwoord 10
Eén of meerdere door deze belastingconsulent ingediende aangifte(n)
inkomstenbelasting gaven aanleiding om nader onderzoek te doen naar
de door deze belastingconsulent ingediende aangiften inkomstenbelasting.
Vraag 11
Welke informatie bevat «4. Overzicht UWB’s binnen proces VT/VA 2014»,
gelet op het feit dat deze weggelakt is?
Antwoord 11
De genoemde passage beschrijft zogeheten uitworpbeweringen binnen
het proces voor Voorlopige Teruggaaf/Voorlopige Aangifte. De informatie
is gelakt vanwege het belang van inspectie, controle en toezicht door de
Belastingdienst. Zoals beschreven in de Kamerbrief van 16 mei jl.12 heeft
uw Kamer vertrouwelijk volledige inzage gekregen in de handleidingen,
waarbij alleen de namen van personen zijn geanonimiseerd.
Vraag 12
Waarom is het kopje «Risico’s niet limitatief» in 2013/8 en 2013/9
weggelakt?
Welke informatie stond hier?
Antwoord 12
De informatie is gelakt vanwege het belang van inspectie, controle en
toezicht door de Belastingdienst. Zoals beschreven in de Kamerbrief van
16 mei jl.13 heeft uw Kamer vertrouwelijk volledige inzage gekregen in de
handleidingen, waarbij alleen de namen van personen zijn geanonimiseerd.
Vraag 13
Sub 2013/20 staat bij «Risico’s niet limitatief» nationaliteiten met een
opvallend patroon, hoge medicijnkosten bij op IC eindigende achternaam
als voorbeeld.
Wat zijn de andere opvallende patronen die naam- of nationaliteitgerelateerd zijn?
Antwoord 13
In de handleidingen worden voor de controle van de opgevoerde
specifieke zorgkosten geen andere patronen beschreven gerelateerd aan
achternaam of nationaliteit. Zoals ook genoemd in de op 24 februari jl.14
met uw Kamer gedeelde voorbeelden van PwC wordt in de handleiding
van 1 september 2016 bij de controle van giften een relatie gelegd met
12

Kamerstuk 31 066, nr. 1029
Kamerstuk 31 066, nr. 1029
14
Kamerstuk 31 066, nr. 977
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

6

nationaliteit: «8. In de laatste 2 kolommen van de query zijn de nationaliteitscodes opgenomen. Zeker bij aftrek giften een belangrijk gegeven» (§
4.1). Daarnaast wordt afkomst genoemd in de informatie bij de query op
inburgeringskosten (handleidingen gedateerd op 2018 en 2020, blz. 27 en
blz. 40 van bijlage 2–915), bij de controle van de aftrek van giften gedaan
aan twee specifiek genoemde instellingen (handleiding gedateerd op
2016, te vinden in § 4.1 van de voorbeelden van PwC), en in de bijlage bij
het beslismemo voor de vergadering van het managementteam Particulieren op 9 januari 2019 (gebaseerd op de handleiding gedateerd 2017,
zoals beschreven op 7 juli 202116). De weergave van de uitkomsten van de
analyse van 400 papieren aangiften IH 2014 (handleiding gedateerd op
2015, blz. 11 van bijlage 2–217) en in de presentatie «Boeven vangen aan
de poort» (mei 2013, te vinden in § 4.2 van de voorbeelden van PwC)
bevatten verwijzingen naar afkomst. In de handleidingen worden naast de
in de vraag en in dit antwoord genoemde passages geen andere patronen
beschreven waarbij het risico gerelateerd wordt aan achternaam of
nationaliteit. Zoals beschreven in de Kamerbrief van 16 mei jl.18 heeft uw
Kamer vertrouwelijk volledige inzage gekregen in de handleidingen,
waarbij alleen de namen van personen zijn geanonimiseerd.
Vraag 14
Sub 2013/18 is veel weggelakt. Welke informatie betreft dit?
Kan hier, gezien de relevantie van de onderwerpen (risico’s, altijd fraude)
inzage in worden verschaft?
Antwoord 14
De betreffende informatie is gelakt vanuit het belang van de inspectie,
controle en toezicht door de Belastingdienst (toezichtbelang), op grond
van de fiscale geheimhoudingsplicht en in het kader van de eerbiediging
van de persoonlijke levenssfeer.
Zoals beschreven in de Kamerbrief van 16 mei jl.19 heeft uw Kamer
vertrouwelijk volledige inzage gekregen in de handleidingen, waarbij
alleen de namen van personen zijn geanonimiseerd.
Vraag 15
Op verschillende plaatsen zijn wijken (POCO’s) met een opvallend patroon
van uitgaven enz. vermeld. Welke wijken betrof dit? Welke andere criteria
zijn aangelegd? Welke risicoprofielen waren ter zake van toepassing?
Antwoord 15
Hoewel de handleidingen niet formeel zijn vastgesteld, bevatten zij de
best beschikbare reflectie van de werkwijze bij de analyse aan de Poort.
De handleidingen bevatten geen aanwijzingen voor het bestaan van
andere toe te passen criteria of risicoprofielen dan die in de handleidingen
zijn opgenomen. In de handleidingen stond bij verschillende query’s dat
de analisten de query’s sorteerden op (onder andere) postcode en
woonplaats. Op die wijze konden zij opvallende bedragen en eventueel
mogelijke samenhang daartussen signaleren. Er werd niet gewerkt met
postcodelijsten of met een lijst van wijken als trigger voor nader
onderzoek. Wanneer bij de beoordeling van de query’s bleek dat er
meerdere onderzoekswaardige aangiften in een postcodegebied naar
voren kwamen, kon daardoor de desbetreffende postcode in de beoordeling meegenomen worden. Hieruit kon ook blijken dat geen nader
15

Handleidingen aan de Poort 2 – 9 | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl
Kamerstuk 31 066, nr. 1089
17
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2022/05/16/handleidingen-aan-depoort-2---2
18
Kamerstuk 31 066, nr. 1029
19
Kamerstuk 31 066, nr. 1029
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

7

onderzoek nodig was. Bijvoorbeeld als het bij de controle van de
opgevoerde specifieke zorgkosten belastingplichtigen bleek te betreffen
die in een zorginstelling verbleven, waardoor een hoog bedrag aan
specifieke zorgkosten zonder nader onderzoek aannemelijk werd
bevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 1113

8