Toekomst voor de taxi

Amsterdam, juni 2008
In opdracht van KNV Taxi- en het Ministerie van Verkeer & Waterstaat

Toekomst voor de taxi

Rapport van de Taskforce Toekomstvisie Taxi, onder voorzitterschap
van prof. dr. Hugo B. Roos

Joost Poort
Jarst Weda

Roetersstraat 29 - 1018 WB Amsterdam - T (+31) 20 525 1630 - F (+31) 020 525 1686 - www.seo.nl - secretariaat@seo.nl
ABN-AMRO 41.17.44.356 - Postbank 4641100 . KvK Amsterdam 41197444 - BTW 800943223 B02

“De wetenschap dat het goed is”
SEO Economisch Onderzoek doet onafhankelijk toegepast onderzoek in opdracht van overheid en bedrijfsleven.
Ons onderzoek helpt onze opdrachtgevers bij het nemen van beslissingen. SEO Economisch Onderzoek is gelieerd
aan de Universiteit van Amsterdam. Dat geeft ons zicht op de nieuwste wetenschappelijke methoden. We hebben
geen winstoogmerk en investeren continu in het intellectueel kapitaal van de medewerkers via promotietrajecten, het
uitbrengen van wetenschappelijke publicaties, kennisnetwerken en congresbezoek.

SEO-rapport nr.: 2008-38
ISBN: 978-90-6733-448-8

Copyright © 2008 SEO Economisch Onderzoek Amsterdam. Alle rechten voorbehouden. Het is geoorloofd gegevens uit dit rapport
te gebruiken in artikelen en dergelijke, mits daarbij de bron duidelijk en nauwkeurig wordt vermeld.

TOEKOMST VOOR DE TAXI

Inhoudsopgave
Woord vooraf........................................................................................................................ i
Samenvatting...................................................................................................................... iii
1

Inleiding.......................................................................................................................1

2

Analyse taximarkt ....................................................................................................... 3

3

4

2.1

De taximarkt............................................................................................................................3

2.2

Probleemanalyse .....................................................................................................................8

2.3

Conclusie................................................................................................................................13

Adviezen voor een afgewogen taxibeleid................................................................... 15
3.1

Opstaptaxi, beltaxi en contractvervoer .............................................................................15

3.2

Toegang tot de markt...........................................................................................................17

3.3

Borging reputatiemechanisme ............................................................................................22

3.4

Tarieven..................................................................................................................................31

3.5

Rij- en rusttijden....................................................................................................................33

3.6

Bijzondere voertuigen en diensten ....................................................................................34

3.7

Milieueisen .............................................................................................................................36

3.8

Toezicht en sanctionering ...................................................................................................37

Implementatie/uitvoeringsagenda............................................................................ 41

Referenties .........................................................................................................................45
Bijlage A

Startdocument Taskforce ...............................................................................49

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

i

Woord vooraf
In de zomer van 2007 nam Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) Taxi het initiatief om een
Taskforce op te richten waarin ondernemers, reizigers- en consumentenorganisaties, rijksoverheid
en gemeenten in gesprek zouden gaan. Doel was te komen tot een verbetering van de kwaliteit en
het imago van, met name, de standplaatstaxi. Dit initiatief sloot goed aan bij het voornemen van
Staatssecretaris Huizinga van het ministerie van Verkeer en Waterstaat, om voor het zomerreces
van 2008 met een breed gedragen visie op het taxibeleid te komen.
Besloten werd deze twee trajecten te combineren in een ‘Taskforce Toekomstvisie Taxi’1, met als
inzet: het ontwikkelen van een advies voor een betere werking van de taximarkt. Op 29 januari
installeerde Staatssecretaris Huizinga van Verkeer en Waterstaat deze Taskforce, met de volgende
samenstelling:
• Hugo Roos, voorzitter
• Joost Poort, SEO Economisch Onderzoek, secretaris
• Michèle Blom, Ministerie van Verkeer en Waterstaat,
• Tjeerd Herrema, Gemeente Amsterdam
• Lysbeth van der Kroon, ROVER
• Henk Verhagen, Consumentenbond
• Tymon de Weger, Gemeente Utrecht
• Sjaak de Winter, RTC
• Jan Zaaijer, KNV Taxi
In totaal kwam deze Taskforce zesmaal samen. Onder de Taskforce opereerde tussen december
en juni een werkgroep onder voorzitterschap van Joost Poort, die in totaal twaalf maal
bijeenkwam. Ondanks de verschillende achtergronden en belangen aan tafel, kenmerkten de
bijeenkomsten zich door open discussies waarbij het gezamenlijke doel om een beter werkende
taximarkt te bereiken, altijd voorop stond. Het doet mij dan ook buitengewoon veel genoegen te
constateren, dat het voorliggende advies bij alle deelnemers draagvlak heeft weten te vinden.
In de Taskforce lag de nadruk op de straattaximarkt. Wanneer bijvoorbeeld de eisen aan
chauffeurs en ondernemers werden behandeld, is echter de gehele taximarkt beschouwd, inclusief
het contractvervoer. Parallel aan het Taskforce traject is een viertal Rondetafelgesprekken
gevoerd, waarin met de belanghebbende partijen is gesproken over de specifieke problemen in
het contractvervoer. Het resultaat van dit paralleltraject is weergegeven in het rapport
‘Handreikingen voor hoogwaardig contractvervoer’, dat gelijktijdig met dit rapport is uitgebracht.
Prof. Hugo B. Roos
Emeritus Hoogleraar Vervoerseconomie Erasmus Universiteit Rotterdam
Voorzitter Taskforce Toekomstvisie Taxi

1

Het startdocument met de samenstelling van de Taskforce en de werkgroep is opgenomen als Bijlage A.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

iii

Samenvatting

Aanleiding
Medio 2007 nam Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) Taxi het initiatief om een Taskforce in
te stellen waarin ondernemers, reizigers- en consumentenorganisaties, rijksoverheid en gemeenten
in gesprek zouden gaan. Doel was te komen tot een verbetering van de kwaliteit en het imago
van, met name, de standplaatstaxi. Dit initiatief sloot goed aan bij het voornemen van
staatssecretaris Huizinga van het ministerie van Verkeer en Waterstaat om, voor het zomerreces
van 2008, met een breed gedragen visie op het taxibeleid te komen. Beide trajecten zijn daarom
gecombineerd in de ‘Taskforce Toekomstvisie Taxi’, en de parallelle ‘Rondetafelgesprekken
Contractvervoer’.
Voorliggend rapport geeft de analyses en conclusies weer, zoals deze in de Taskforce zijn
geformuleerd ten aanzien van het straattaxivervoer.

Probleemanalyse
De straattaxi kan gedifferentieerd worden in drie deelmarkten, naar de wijze waarop vraag en
aanbod bij elkaar komen: de standplaatstaxi, de taxi die wordt aangehouden op straat en de taxi
die telefonisch wordt besteld (‘belwerk’). Landelijk gezien wordt tweederde van de omzet in de
straattaximarkt behaald via telefonische reservering en ongeveer een derde op de standplaatsen
(het aanhouden van een taxi op straat komt niet veel voor). In de vier grote steden (de ‘G4’) is de
verhouding tussen straattaxi en contractvervoer precies omgekeerd aan de landelijke proporties:
op de standplaatsen wordt bijna de helft van de omzet gegenereerd en ook het belwerk is er
omvangrijker dan in de rest van het land.
Ondanks het grote aantal aanbieders en vragers en de lage toe- en uittredingskosten heeft de
straattaximarkt niet de karakteristieken van een markt met perfecte mededinging. Zonder
interventie vertoont de markt aanzienlijke imperfecties die de tegenvallende resultaten van veel
dereguleringsoperaties wereldwijd kunnen verklaren.
Die marktimperfecties manifesteren zich vooral op de standplaatsen, waar vraag en aanbod
samenkomen, maar de consument desondanks weinig keuzevrijheid geniet. Dit hangt deels –
maar in afnemende mate – samen met de fysieke inrichting op de standplaats, maar wordt vooral
bepaald door het gedrag van taxiondernemers en de gewoonte c.q. het gebrek aan assertiviteit bij
de taxiklant. Door die beperkte keuzevrijheid heeft de taxiondernemer marktmacht, waardoor de
tarieven hoger zullen liggen dan in een gezonde markt. Hoge tarieven lokken in een vrij
toegankelijke markt toetreding uit, waardoor de inkomens onder invloed van de lange wachttijden
(lees: lagere productiviteit) dalen. Ondernemers met de beste verdienkansen elders, zullen de
standplaatsen het eerste gaan mijden waardoor per saldo de ‘slechtste’ chauffeurs overblijven in
dit deel van de markt.
De zogeheten ‘informatieasymmetrie’ tussen vrager en aanbieder is eveneens op de standplaats
het grootst: de consument heeft beperkte kennis van de kwaliteit van de dienst die een chauffeur

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

iv

SAMENVATTING

gaat leveren en kan door het gebrek aan keuzevrijheid weinig tot geen gebruik maken van eerdere
ervaringen. Reputaties (herhalingsaankopen) spelen hier daarom nauwelijks een rol. Opnieuw zal
dit uitgangspunt juist de aanbieders aantrekken met een slechte, of zonder, een goede reputatie.
Bij telefonisch bestelde ritten zijn marktmacht en informatieasymmetrie minder manifest. De
consument kan vooraf meerdere opties afwegen en weet de aanbieder achteraf terug te vinden
indien hij tevreden (herhalingsaankoop) of ontevreden (klacht) is. Incidentele gebruikers kunnen
profiteren van het disciplinerende effect dat frequente gebruikers op de aanbieders in deze
deelmarkt hebben. Al met al loont het in dit deel van de markt wel om een goede reputatie op te
bouwen en te behouden. Ook prijsconcurrentie heeft betere kansen in de belmarkt, omdat de
consument kan vergelijken, of ten minste goede en slechte ervaringen kan betrekken in zijn
volgende keuze.
Standplaatsen vormen in grotere steden weliswaar een belangrijke plaats waar vraag en aanbod bij
elkaar komen, maar ondertussen werken ze marktmacht en misbruik van informatieasymmetrie in
de hand. In de G4, waar op standplaatsen circa tweederde van de omzet uit straattaxivervoer
wordt gerealiseerd, kunnen taxichauffeurs leven van louter de standplaats en kunnen zij daarom
informatieasymmetrie en marktmacht uitbuiten, zonder zich zorgen te hoeven maken over verlies
van reputatie.

Marktordening
Afgaande op deze analyse zullen standplaatsen en de kleine deelmarkt van het aanhouden op
straat – samen te vatten onder de noemer ‘opstaptaxi’ – de meest intensieve ingrepen vergen om
te komen tot een goed werkende markt. Niet alleen vanuit de aard van de problematiek
(marktmacht en informatieasymmetrie) is het van belang deze twee deelmarkten in de regelgeving
gelijk te behandelen. Ook de reële dreiging van probleemverschuiving maakt dit noodzakelijk.
Indien op standplaatsen substantieel zwaardere eisen zouden worden gesteld dan in het
aanhoudwerk, dan bestaat er een wezenlijk risico dat chauffeurs die zich niet aan de eisen
conformeren, zich verplaatsen naar de omgeving van de standplaats.
In het tweede regime, dat van de ‘beltaxi’, kunnen minder zware eisen worden gesteld dan in de
opstapmarkt, aangezien een reputatiemechanisme in dit deel van de markt beter werkt;
consumenten kunnen het aanbod beter vergelijken en kunnen afgaan op eerdere ervaringen
en/of advies van anderen. Voor incidentele gebruikers en toeristen gelden deze voordelen
weliswaar in mindere mate, maar ook zij zullen profiteren van de reputatiewerking die door
frequente gebruikers wordt gestimuleerd. Voor zover de eisen in deze deelmarkt lichter kunnen
zijn dan in de opstapmarkt, mogen gekwalificeerde aanbieders in de opstapmarkt wel actief zijn in
de belmarkt, maar niet andersom.
In beide deelmarkten is traceerbaarheid van taxi’s van belang zodat bij klachten onderneming en
chauffeur goed te achterhalen zijn. Ook de herkenbaarheid als taxi is belangrijk, vooral voor
opstaptaxi’s en in mindere mate ook voor beltaxi’s. Om te komen tot een robuust onderscheid is
het daarbij wel zaak dat opstaptaxi’s duidelijk onderscheiden zijn van taxi’s die uitsluitend in het
belregime opereren. Behalve uiterlijke kenmerken ten behoeve van de herkenbaarheid en
traceerbaarheid, lijkt het verder noodzakelijk om voorschriften op te stellen over de publicatie

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

v

van tariefinformatie. Ook herinvoering van de vervoersplicht is raadzaam voor chauffeurs in de
opstapmarkt. Het weigeren van (korte) ritten is immers vooral op standplaatsen een probleem.
Bij het derde regime, het contractvervoer, gaat het om herhaald vervoer waarbij diverse
bepalingen contractueel zijn vastgelegd. Door herhalingsaankoop treedt het reputatiemechanisme
in werking en ook prijsconcurrentie is groot. Daarom kunnen hier de lichtste generieke regels
gelden, terwijl in contracten juist veel specifieke eisen aan voertuig en chauffeur zullen worden
gesteld.

Toegang tot de markt
Bij toetreding tot de taximarkt worden eisen gesteld aan chauffeur en onderneming,
respectievelijk via de chauffeurspas en de ondernemingsvergunning.
Vooral
kleine
zelfstandigen
ondervinden
serieuze
belemmeringen
van
de
ondernemingsvergunning, terwijl deze weinig zekerheden biedt voor de kwaliteit van de geleverde
dienst. De vergunning heeft geleid tot schijnconstructies (met handhavingskosten, ongewenste
geldstromen en machtsrelaties tot gevolg) en hoge administratieve lasten. Het verdient daarom
aanbeveling de ondernemersvergunning af te schaffen.
Eisen aan de chauffeurspas zijn uniform en landelijk ingevoerd, terwijl ze vooral ingegeven zijn
door misstanden op de (grote) standplaatsen in de vier grote steden. Buiten de G4 lijken de
vakbekwaamheidseisen niet in harmonie te zijn met de geconstateerde marktimperfecties en de
publieke belangen die geborgd moeten worden. Teneinde onnodige toetredingsdrempels weg te
nemen, is het van belang zo veel mogelijk maatwerk te creëren, zodat overgereguleerde gebieden
worden ontlast. Belangrijkste voorwaarde hierbij is wel dat onderscheid in examenplicht robuust
en handhaafbaar is; vereenvoudigde toegang tot een deel van de markt kan immers individuen
aantrekken, die via die opening de gehele markt proberen te betreden. In beginsel zijn er drie
mogelijkheden om een scheiding aan te brengen:
• onderscheid naar deelmarkt: de bovengenoemde marktordening;
• onderscheid naar regio;
• onderscheid naar dienstverband: loondienst versus zelfstandige.
Onderscheid naar deelmarkt sluit aan bij de probleemanalyse: de opstapmarkt functioneert anders
dan de belmarkt. In de belmarkt biedt een vakbekwaamheidsexamen weinig tot geen meerwaarde
ten aanzien van borging van publieke belangen, en dient het examen daarom te worden
afgewogen tegen de (administratieve) lasten en averechtse werking. Ontduikingsmogelijkheden
lijken beperkt, juridische borging lijkt goed mogelijk. Werking van het reputatiemechanisme in de
belmarkt zal echter empirisch gestaafd moeten worden. Bovendien moet voorkomen worden dat
beltaxi’s in het uitgaanscircuit gaan ‘posten’, of passagiers gaan ‘ronselen’.
Het laten vallen of versoepelen van het chauffeursexamen in bepaalde geografische deelmarkten
is bezien vanuit de probleemanalyse eveneens rationeel. Echter, het risico bestaat dat chauffeurs
hun pas aanvragen in regelluwe gebieden, om daarna ‘door te stromen’ naar een ander gebied.
Chauffeurspassen met een gemeentelijk of regionaal karakter leiden tot hoge handhavingslasten
en zijn alleen al om die reden niet te verkiezen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

vi

SAMENVATTING

De brancheorganisatie is voorstander van afschaffing van de examenplicht voor
loondienstchauffeurs, geredeneerd vanuit de gedachte dat zij in een gezagsrelatie staan met hun
werkgever, die dwingender uitwerkt dan de eisen in een chauffeursexamen. Het taxibedrijf draagt
dan zelf zorg voor het opleidingsniveau van zijn chauffeurs, via gecertificeerde
bedrijfsopleidingen of externe opleidingstrajecten. Met dit model kan vooral in het
contractvervoer specifieke kennis en kunde bijgebracht worden, zoals deskundigheid ten aanzien
van de te vervoeren doelgroep. Vraagtekens resteren bij de robuustheid en handhaafbaarheid en
zullen samenwerking vergen tussen ondernemers en vakorganisaties. Schijnconstructies, of
situaties waarin formeel sprake is van een dienstverband, maar de beoogde gezagsrelatie en
kwaliteitsborging afwezig zijn, dienen voorkomen te worden. Ook dient ontduiking van
opleidingsplicht door verkorting van dienstverbanden op enigerwijze vermeden te worden.
De aanbeveling is om de opties om het chauffeurspasexamen af te schaffen in de belmarkt en/of
in loondienstverbanden nader te onderzoeken op hun robuustheid, handhaafbaarheid en
uitvoerbaarheid, alvorens de juiste keuze kan worden gemaakt.

Reputaties
In de opstapmarkt is, vooral in de steden, behoefte aan een ingreep die de vorming van reputaties
bevordert. Recente initiatieven om de toegang tot standplaatsen te koppelen aan kwaliteitseisen
(het voeren van TX-Keur of het onderschrijven van een gedragscode) lijken redelijk effectief. Ze
spelen weliswaar niet in op de reputatie van de individuele chauffeur, maar wel op die van de
standplaats als geheel. Strikte (en kostbare) handhaving blijkt echter een noodzakelijke
voorwaarde om te zorgen dat het goed blijft gaan.
Naar verwachting wordt handhaving beter mogelijk wanneer het aanvullende kwaliteitsbeleid zich
richt op de hele opstapmarkt in een stad en niet uitsluitend op een specifieke standplaats of een
aantal standplaatsen. De invoering van verplichte groepsvorming binnen de gemeentelijke
opstapmarkt biedt naar verwachting de beste waarborgen tegen wangedrag, omdat hiermee, naast
het stellen van kwaliteitseisen, ook sociale controle en ketenverantwoordelijkheid worden
geïntroduceerd. Het verdient dan ook aanbeveling om op decentraal niveau de bevoegdheid te
creëren om groepsvorming te verplichten in de opstapmarkt. Eventueel zou groepsvorming
gekoppeld kunnen worden aan een keurmerk of andere kwaliteitseisen, gericht op het niveau van
de dienstverlening. Zo kan worden voorkomen dat de onderkant van de markt zich gemakkelijk
in ‘slechte groepen’ kan verenigen. Gemeenten die de grootste problemen ervaren in de
opstapmarkt, zullen de meeste behoefte hebben aan dit instrument. Handhaving en controle op
het functioneren van de opstapmarkt zullen, ook na de introductie van dit instrument, van belang
blijven. Naast enig toezicht op de naleving van de regels, zal er immers ook controle op moeten
zijn dat alleen toegelaten groepen actief zijn op de opstapmarkt in een gemeente.
De juridische mogelijkheden, om verplichte groepsvorming een juridische basis te geven, dienen
nader onderzocht te worden. Mogelijk zou dit moeten door de groepseis decentraal te koppelen
aan bepaalde privileges (toegang standplaatsen algemeen of specifieke standplaatsen,
uitmonstering als taxi, tram- en busbaan).
De juridische mogelijkheden voor aanbesteding van standplaatsen door gemeenten dienen tevens
nader onderzocht te worden. Dit zou gemeenten de mogelijkheid bieden aanvullende

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

vii

kwaliteitseisen te stellen aan de toegang tot specifieke standplaatsen. Het is echter minder
geschikt als instrument om de gehele gemeentelijke opstapmarkt te ordenen. Wel kan het tot
aanvullend kwaliteitsbeleid voor problematische standplaatsen leiden, of tot het combineren van
standplaatsen (bijvoorbeeld Amsterdam CS in combinatie met Arena) om
beschikbaarheidsafspraken te maken.

Tarieven
Ook wanneer een reputatiemechanisme in de markt bestaat, blijft interventie in de hoogte en de
structuur van de tarieven noodzakelijk. De Nederlandse tarieven zijn internationaal gezien
immers hoog. Van belang is voorts dat een tariefstructuur transparant is, de juiste prikkels geeft
aan vragers en aanbieders, handhaafbaar is, en dat aanbieders bij calamiteiten of evenementen
niet ineens woekerprijzen kunnen rekenen. Het nieuwe, afstandgebaseerde taxitarief dat sinds 1
februari jl. van kracht is, heeft ertoe geleid dat de ritprijzen transparanter en consistenter zijn
geworden. In de thans lopende tussenevaluatie wordt het tarief op meerdere criteria getoetst.
Uitkomsten daarvan kunnen gespiegeld worden aan een, door branche voorgestelde, alternatieve
structuur waarin drie onafhankelijke componenten (tijd-, afstand- en instaptarief) optellen tot de
ritprijs; het zogeheten ‘dubbelsysteem’-tarief. Volgens de branche zouden hiermee betere prikkels
voor vrager en aanbieder gecreëerd worden en tariefconcurrentie gestimuleerd worden. Wanneer
beide systemen nader getoetst zijn, kan de balans tussen beide opgemaakt worden.

Rij- en rusttijden
In Nederland gelden voor taxichauffeurs regels voor rij- en rusttijden, zoals die – hier en elders in
Europa – ook gelden voor chauffeurs van vrachtauto’s en touringcars. De rij- en rusttijden
moeten tijdens de dienst worden bijgehouden in een rittenstaat en een werkmap. Chauffeurs en
taxibedrijven ervaren dit als een aanzienlijke administratieve last. Ook de handhavingskosten zijn
aanzienlijk. Met de introductie van de boordcomputer wordt de kans op administratieve fouten
verkleind en worden naleving en handhaving eenvoudiger. Maar de pakkans voor
onbedoelde/kleine overtredingen neemt sterk toe. Het is daarom nu, maar zeker na de
introductie van de boordcomputer, van belang dat boetes proportioneel zijn en toegesneden op
de aard van de taximarkt. Een herijking van het boetesysteem, op basis van redelijkheid en
billijkheid, ligt daarom in de rede.
Fundamenteler is het punt dat de toepassing van de rij- en rusttijdenregels op de taxibranche
internationaal vrij uitzonderlijk is. Het afwijkende werkpatroon van de taxichauffeur ten opzichte
van de bestuurder van een bus of vrachtwagen is vermoedelijk de voornaamste verklaring
waarom taxichauffeurs in andere landen zijn vrijgesteld van deze regels. Voorts blijkt er geen
empirisch materiaal voor Nederland te bestaan om het overheidsingrijpen op dit punt te
schragen. Ook in het buitenland zijn statistieken die iets zeggen over een mogelijke relatie tussen
rij- en rusttijden voor taxi’s en de verkeersveiligheid zeer schaars.
Het verdient daarom de aanbeveling om werk te maken van de empirische onderbouwing van
deze regels. Mogelijk kan dat zelfs in retrospectief op basis van bestaande verzekeringsstatistieken
of internationale ervaringen. Wanneer geconstateerd zou worden dat er geen empirische
ondersteuning is voor rij- en rusttijdenregels voor taxichauffeurs, dan kunnen deze worden
afgeschaft.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

viii

SAMENVATTING

Bijzondere voertuigen en diensten
Op grond van borging van publieke belangen (legitimiteit van overheidsingrijpen) is het slecht
verdedigbaar dat bijzondere voertuigen en diensten uitgezonderd worden/blijven van regulering
die deze waarden tracht te zekeren bij het taxivervoer. Uit innovatieoogpunt is het echter aan te
moedigen dat nieuwe initiatieven de ruimte krijgen. Dit kan door bij de wijze waarop de belangen
geborgd worden creatief te zijn, zonder die belangen zelf voor een nieuw voertuigtype of een
nieuwe dienst uit het oog te verliezen.
Het verdient daarom de aanbeveling om de chauffeurspasplicht in te voeren voor bijzondere
voertuigen en diensten. Voor voertuigen met een duidelijke zonestructuur of vaste tarieven,
dienen de (juridische) mogelijkheden voor tariefpublicatieplicht onderzocht te worden, zodat ze
vrijgesteld kunnen worden van de taxameterplicht. Voertuigen waarbij het fysiek onmogelijk is
om een boordcomputer in te bouwen, kunnen wellicht gehouden worden aan een werkmap en
een rittenstaat, dan wel middels een convenant met de Belastingdienst aan een forfaitaire aanslag
onderworpen worden. Indien bepaalde privileges terecht worden geacht voor bijzondere
voertuigen of diensten, moet dit aanleiding zijn om te onderzoeken in hoeverre dit ook voor de
rest van de markt kan gelden.

Klachten, toezicht en sanctionering
De interne klachtenprocedure van taxibedrijven of centrales, blijft de eerste lijn voor de indiening
van klachten. Bovenop die interne klachtenprocedures zal er een onafhankelijke
beroepsmogelijkheid en geschillencommissie moeten bestaan, voor het geval de consument
ontevreden is met de afhandeling van zijn klacht. Invoering van een systeem van tuchtrecht,
waarin vertegenwoordigers van de rechtelijke macht, de taxibranche en consumentenorganisaties
zitting hebben, is een interessante optie om het zelfreinigend vermogen van de branche verder te
versterken en de sector ook instrumenten te geven zelfreinigend en corrigerend op te treden. De
chauffeur onderwerpt zich aan dit systeem bij aanvaarding van zijn chauffeurspas.
Daarnaast zullen ook de gemeenten meer bevoegdheden moeten krijgen, wanneer zij meer
beleidsvrijheid en uitvoeringsverantwoordelijkheid krijgen, zoals bij het implementeren van
verplichte groepsvorming en eventuele aanbesteding en lokaal kwaliteitsbeleid. De behoefte van
gemeenten om in sommige gevallen lik-op-stuk-beleid te kunnen voeren en bijvoorbeeld bij
wangedrag de chauffeurspas te kunnen (laten) invorderen is begrijpelijk vanuit hun rol in de
handhaving van de openbare orde op standplaatsen. Tevens ligt het in de rede ook gemeenten in
staat te stellen een zaak aanhangig te maken bij het tuchtgerecht. Nader onderzoek moet
uitwijzen hoe deze twee routes naar sanctionering vanuit de gemeente zich moeten verhouden.
Voorts zal nader beschouwd moeten worden in hoeverre er extra middelen nodig zijn voor de
uitgebreide rol van gemeenten.
Om drempels voor de consument weg te nemen, en sturing en sanctionering op klachten
mogelijk te maken, lijkt het evenwel raadzaam een landelijk klachtennummer (en website) te
introduceren, met daaraan gekoppeld een database. Daarin wordt informatie over de aantallen en
de aard van klachten verzameld, die tevens voor een toezichthoudende stichting en voor
gemeenten aanleiding kunnen zijn om actie te ondernemen. Dit kan aanleiding geven tot
aanvullend onderzoek (eventueel met mystery shoppers) en uiteindelijk tuchtzaken, waaruit sancties
in de vorm van berispingen, boetes, schorsing en royement kunnen volgen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ix

De precieze juridische inbedding van een dergelijk systeem dient verder te worden uitgewerkt.
Tevens dient op basis van nadere studie gekozen te worden tussen de opties om gemeenten
rechtstreeks, of via het aanhangig maken van tuchtzaken, sanctiebevoegdheden te geven.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

1

1

Inleiding

Op 1 januari 2000 is de Nederlandse taximarkt geliberaliseerd. De hoofddoelstelling was daarbij
het versterken van de rol van de taxi in het verkeer- en vervoerbeleid via een toename van het
taxigebruik. Daarnaast was het oogmerk te komen tot een verdere integratie van de taxi in de
vervoersketen en het bevorderen van marktwerking en concurrentie.2
Om deze doelen te bereiken werd het capaciteitsbeleid afgeschaft, dat tot die tijd het aantal
taxivergunningen per vervoersgebied beperkte. Toetreding tot de markt werd vrij, zolang aan
bepaalde regels werd voldaan. De vervoersgebieden werden opgeheven om te komen tot een
nationale markt en de verplichting voor taxiondernemers om 24 uur per dag diensten aan te
bieden, kwam te vervallen. Ook werden de tarieven vrijgegeven, zolang ze niet boven landelijk
vastgestelde maxima uitkwamen. Het was de bedoeling dat die maximumtarieven geleidelijk
afgebouwd zouden worden. De minimumkwaliteit van aanbieders diende te worden geborgd
door eisen te stellen aan voertuig, chauffeur en ondernemer. De Inspectie Verkeer en Waterstaat
zou hier actief op controleren.
Toetreding en concurrentie moesten, zoals in iedere goedwerkende markt, leiden tot lage prijzen,
innovatie en keuzevrijheid voor de klant. Maar de taximarkt bleek zich niet te ontwikkelen tot de
beoogde goedwerkende markt. Bij de evaluatie in 2004 bleek het resultaat van de liberalisering
gemengd: de tarieven hadden zich, na een scherpe stijging in 2001, in de jaren daarna ontwikkeld
in lijn met de kostenontwikkeling. De prijsstijging was echter hoger dan de
consumentenprijsindex. Per saldo resulteerde dus een tariefstijging boven de inflatie. Het aantal
gemaakte ritten was teruggelopen, terwijl het aantal taxi’s en het aantal taxibedrijven met de helft
was toegenomen. Buiten de vier grote steden werd de daling van het aantal ritten echter meer dan
gecompenseerd door een toename van de gemiddelde ritlengte. Dankzij de tariefsverhoging was
de omzet van de taxibranche daar gestegen, maar in de vier grote steden was de omzet gedaald.
De (nominale) omzet per taxi is vrijwel overal gedaald; in de vier grote steden zelfs met een
kwart. Het kwaliteitsoordeel van gebruikers was gelijk gebleven, maar de waardering door nietgebruikers was afgenomen.3
Toetreding was er dus wel als gevolg van liberalisering, maar die droeg niet wezenlijk bij aan
verbetering van de rol van de taxi in de vervoersketen. Ook had toetreding niet geleid tot
concurrentie op prijs. De consument bleek onvoldoende in staat of genegen om met keuzegedrag
marktwerking te bevorderen. In plaats daarvan verslechterde het imago van de taxibranche,
waardoor niet-gebruikers steeds minder geneigd waren een taxi te nemen.
In reactie hierop werd gekozen voor nieuwe regels, met het oogmerk een minimumkwaliteit en
keuzevrijheid voor de consument te borgen. Zo werd in juli 2004 een landelijk chauffeursexamen
ingevoerd, dat eisen stelt aan de vakbekwaamheid en stratenkennis van de chauffeur. In datzelfde
jaar werd ook een handhavingsconvenant met de vier grote steden opgesteld. Omwille van de

2
3

Schets beleidsontwikkeling op basis van Ministerie van Economische Zaken (2008).
TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

2

HOOFDSTUK 1

tariefstransparantie kwamen er regels voor de weergave van de tarieven (tarievenkaart). Voorts
werd de ontwikkeling van een keurmerk gestimuleerd en werd het toezicht geïntensiveerd.4
Deze ingrepen werden veelal ingegeven door de problematiek op de standplaatsen van de grote
steden. Ze hebben enkele hardnekkige problemen echter niet kunnen verhelpen, zoals het
weigeren van korte ritten op de standplaatsen, een feitelijk gebrek aan keuzevrijheid voor de klant
en onfatsoenlijk gedrag door sommige chauffeurs. Tegelijk vormen ze een verzwaring van de
regeldruk voor alle taxiondernemers en chauffeurs; ook in de regio’s en op delen van de markt
waar de problemen niet of veel minder spelen.
Het risico van een dergelijk proces is dat een opeenstapeling van onvoldoende effectieve regels
ontstaat. Vanuit deze constatering nam Koninklijk Nederlands Vervoer (KNV) Taxi daarom het
initiatief om een Taskforce op te richten, waarin ondernemers, reizigers- en
consumentenorganisaties, rijksoverheid en gemeenten in gesprek zouden gaan. Doel was te
komen tot een verbetering van de kwaliteit en het imago van, met name, de standplaatstaxi. Dit
initiatief sloot goed aan bij het voornemen van Staatssecretaris Huizinga van het ministerie van
Verkeer en Waterstaat, om voor het zomerreces van 2008 met een breed gedragen visie op het
taxibeleid te komen. Besloten werd de twee trajecten te combineren, wat heeft geresulteerd in de
oprichting van de Taskforce Toekomstvisie Taxi.
Dit rapport geeft de beoogde visie op een beter werkende taximarkt, zoals die is besproken in de
Taskforce.5 Vanuit een analyse van de problematiek op de markt en de belangen die de
consument, het rijk, de gemeenten en de ondernemer hebben, wordt gezocht naar een adequate
set regels om de problemen het hoofd te bieden. Zo ontstaat een advies voor een beter
functionerende taximarkt, waarin consumenten met een gerust hart, en tegen een aanvaardbaar
tarief, een taxi kunnen nemen en goedwillende ondernemers weer trots kunnen zijn op hun vak.
De opbouw van dit rapport is als volgt. Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van de Nederlandse
taximarkt. Daarbij wordt ingegaan op de omvang en structuur van de markt en de kenmerken van
de vragers en de aanbieders op de markt. Vervolgens wordt gekeken naar de belangen van
consumenten, aanbieders en overheden en wordt de onderliggende problematiek geanalyseerd.
Wat zijn de publieke belangen? Waarom heeft de taximarkt zich na de liberalisering niet ontpopt
tot een goedwerkende markt?
Hierop volgend schetst hoofdstuk 3 de hoofdlijnen van een robuuste set regels, om de
problemen op de taximarkt op te lossen en de publieke belangen te borgen. Daarbij wordt
specifiek ingegaan op een probleemgestuurde afbakening van deelmarkten, en worden de
mogelijkheden voor de borging van publieke belangen en een aantal specifieke thema’s
besproken. Hoofdstuk 4 gaat verder in op de implementatie en uitvoeringsagenda van de
voorgestelde regels.

4
5

Ministerie van Economische Zaken (2008, p. 283).
Het startdocument met de samenstelling van de Taskforce is opgenomen als Bijlage A.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

2

3

Analyse taximarkt

Dit hoofdstuk beschrijft de Nederlandse taximarkt, om van daaruit te analyseren waarom
sommige delen van deze markt onvoldoende werken wanneer de overheid geen regels maakt.
Daarvoor worden de publieke belangen en de belangen van consumenten, aanbieders en
overheden onderzocht.

2.1 De taximarkt
2.1.1 Deelmarkten
Tot de taximarkt wordt in Nederland al het ‘niet voor een ieder openstaand’ personenvervoer
gerekend, dat niet volgens een dienstregeling, tegen betaling en in een auto plaatsvindt.6 Enerzijds
is dat een brede definitie. Zowel een taxi die op een standplaats op zijn klanten wacht valt
eronder, alsook een taxi die komt voorrijden na een telefonische bestelling bij een centrale en de
busjes van bijvoorbeeld het leerlingen- en gehandicaptenvervoer. Anderzijds is het een smalle
definitie, omdat zij wordt gekoppeld aan het voertuigtype, waardoor bijvoorbeeld motoren en
fietsen die taxidiensten leveren buiten de marktdefinitie vallen.
In de praktijk wordt vaak een onderscheid aangebracht tussen de straattaxi en het
contractvervoer. De straattaxi kan dan verder gedifferentieerd worden in drie deelmarkten, naar
de wijze waarop vraag en aanbod bij elkaar komen:
• de standplaatstaxi;
• de taxi die wordt aangehouden op straat;
• de taxi die telefonisch wordt besteld (‘belwerk’).
Binnen het contractvervoer worden zeven deelmarkten onderscheiden,7 die in de rapportage over
het contractvervoer nader aan de orde zullen komen.
De omzet binnen de gehele taxibranche bedroeg in 2005 ongeveer 1,1 miljard euro.8 De drie
hierboven genoemde deelmarken van de straattaxi maken daarvan ongeveer een derde uit.
Binnen de straattaxi wordt landelijk gezien twee derde van de omzet behaald via telefonische
reservering en ongeveer een derde op de standplaatsen. Het aanhouden van een taxi op straat
blijkt vooral bekend uit films die spelen in New York en London. In de Nederlandse markt is
deze deelmarkt qua omzet van geringe betekenis. Schattingen voor de grote steden – waar het
aanhouden van taxi’s relatief nog het meest voorkomt – liggen tussen 1 en 5 procent.9

6
7

8
9

Artikel 1, sub j, Wet personenvervoer 2000.
Te weten: zittend ziekenvervoer, AWBZ-vervoer, Wmo-vervoer, bovenregionaal vervoer gehandicapten
(Valys), leerlingenvervoer, WIA-vervoer en Collectief Vraagafhankelijk Vervoer (meestal ‘Regiotaxi’). Een
interessant discussiepunt is of zakelijke contracten nu wel of niet tot het contractvervoer gerekend moeten
worden.
Deloitte/NEA (2006).
Schatting op basis van een uitvraag onder taxiondernemers uit de G4. In het uitgaansverkeer is dit aandeel
wat hoger.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

4

HOOFDSTUK 2

Figuur 2.1 geeft de omzetverdeling weer tussen contractvervoer, belwerk en standplaatstaxi in de
vier grote steden (G4), stedelijk gebied, het platteland en totaal.10 Wat opvalt, is dat de genoemde
verdeling tussen deze deelmarkten per gebied nogal verschilt. In de G4 is de verhouding tussen
straattaxi en contractvervoer precies omgekeerd aan de landelijke proporties: op de standplaatsen
wordt bijna de helft van de omzet gegenereerd en ook het belwerk is er omvangrijker dan
landelijk. Specialisatie in uitsluitend standplaatswerk of belwerk is er dan ook mogelijk. Buiten de
G4, en zeker in landelijk gebied, is de verhouding omgekeerd: het contractvervoer vormt er het
leeuwendeel van de markt en de standplaatsen maken slechts een klein deel van de markt uit.
Daarom zijn er buiten de G4 weinig taxi’s die kunnen leven van de standplaats en bedienen
taxibedrijven vaak alle drie deelmarkten.11
Figuur 2.1

Omzet naar contract-, bel- en standplaatswerk en regio (2003)

100%
90%
30%
80%
70%

68%

60%

70%
25%

77%

50%
40%
30%
20%
10%

19%

45%

20%
17%

12%

10%

0%
Totaal

Bron:

G4
Standplaats

Belwerk

Stedelijk
Contractwerk

5%
Platteland

TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004)

In aanvulling op de constatering dat de structuur van de markt grote lokale verschillen kent, geldt
dat ook voor de meeste ritten: in 2003 was 57 procent van de ritten korter dan 10 kilometer.
Cijfers uit 2005 geven aan dat de gemiddelde ritlengte 12,7 kilometer bedraagt. Tweederde van de
ritten is tussen de 3 en 20 kilometer en slechts 2 procent van de ritten is langer dan 50
kilometer.12

2.1.2 De taxiconsument
Taxigebruikers zijn er in vele soorten. Er zijn zakelijke gebruikers die veel gebruik maken van
taxi’s en zich weinig aantrekken van de prijs, bijvoorbeeld omdat ze de kosten kunnen declareren
of veel waarde hechten aan snelheid. Maar er zijn ook rugzaktoeristen en uitgaanspubliek, die
weinig gebruik maken van taxi’s en voor wie de prijs een belemmering is.

10
11

12

Hoewel de cijfers enige jaren oud zijn, is er geen aanleiding om te verwachten dat de verdeling substantieel is
veranderd.
Vervoer van en naar Schiphol vormt een aparte categorie. Luchthavens kennen enkele specifieke vraag- en
aanbodkarakteristieken ten opzichte van ‘reguliere’ standplaatsen: passagiers hebben weinig kennis over prijs
en alternatief aanbod, prijsgevoeligheid is er laag (tussen -0,5 en -0,3) en het aanbod bestaat vooral uit zzp’ers
(LaCroix et al., 1986; Teal et al., 1987; Orfeuil et al., 1989; Mackie et al., 1993; Moore et al., 2006).
Ministerie van Economische Zaken (2008, p. 286) en Socialdata (2005).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ANALYSE TAXIMARKT

5

Recent onderzoek in opdracht van de Consumentenbond constateert dat een op de drie
respondenten vrijwel nooit een straattaxi neemt. Deze groep heeft meer dan een jaar geen taxi
gebruikt.13 Een kwart neemt maximaal driemaal per jaar een taxi, ongeveer 4 op de 10
respondenten nemen eens per kwartaal of vaker een taxi. De verdeling is verder weergegeven in
Figuur 2.2. Frequente gebruikers blijken relatief wat meer gebruik te maken van telefonisch
bestelde taxi’s. Ook eerder onderzoek bevestigt het beeld, dat ongeveer 30 procent van de
taxigebruikers goed is voor 70 tot 80 procent van de ritten.14
Figuur 2.2

Jaarlijks gebruik straattaxi (2008)
49 en meer
keer
1%
24 t/m 48 keer
13 t/m 24 keer 3%
5%

7 t/m 12 keer
11%

(vrijwel) nooit
34%

4 t/m 6 keer
20%

1 t/m 3 keer
26%

Bron:

Consumentenbond (2008); Bewerking SEO Economisch Onderzoek

Ook is een onderscheid te maken naar het reismotief. Zo is een niet-limitatief onderscheid te
maken tussen zakelijke reizigers, toeristen en uitgaanspubliek. Ook de rol van de taxi als schakel
in het ketenvervoer – van en naar treinstation of luchthaven – is van wezenlijk belang. In het
onderzoek voor de Consumentenbond noemt 30 procent van de respondenten veiligheid in
verband met alcoholgebruik als belangrijkste reden om een straattaxi te gebruiken.15
Ontoereikend openbaar vervoer komt met 21 procent op de tweede plaats. Zie verder Figuur 2.3.

13
14
15

Andere bronnen rapporteren een wat groter percentage dat (vrijwel) nooit gebruik maakt van de taxi.
TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004).
Dat is vrij hoog in vergelijking met andere bronnen. Zo komt een onderzoek over 2005 op ongeveer 42
procent ‘sociale’ ritten, dat wil zeggen ‘visite/logeren’ en ‘overige sociaal recreatief’ (Socialdata, 2005).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

6

HOOFDSTUK 2

Figuur 2.3

Belangrijkste reden om van een straattaxi gebruik te maken (2008)

Gezondheidsredene
n/invalide/moeilijk
lopen
Slechte
2% Eigen auto niet
weersomstandighed
en
3%
Te verwachten
parkeerproblemen
6%

beschikbaar
1%

Veel en/of zware
bagage
8%

Anders
2%

Veiliger i.v.m. bijv.
Alcoholgebruik
29%

Snelheid/tijdwinst
9%

Gemak/luxe
19%

Bron:

Geen of slecht OV
21%

Consumentenbond (2008); Bewerking SEO Economisch Onderzoek

Diverse wetenschappelijke studies hebben de plausibele aanname bevestigd dat de zogeheten
prijsgevoeligheid tussen gebruikersgroepen nogal verschilt. Dat wil zeggen, dat de mate waarin
deze groepen reageren op prijsstijgingen of -dalingen uiteenloopt. Zakelijke reizigers blijken het
minst prijsgevoelig, mogelijk omdat zij hun reis kunnen declareren. Hun vraag neemt gemiddeld
weinig toe of af bij een prijsdaling of -stijging. Een prijsstijging voor deze groep zou daarom tot
een omzetstijging voor de taxiondernemers leiden, terwijl een prijsdaling tot een omzetdaling leidt, ook
al neemt de vraag wel iets toe.
Ook het vervoer van en naar het station, van mensen die ’s nachts een taxi nodig hebben en van
reizigers met veel bagage, blijkt uit onderzoek relatief ongevoelig voor de prijs. Juist wel
prijsgevoelig is het uitgaanspubliek. Een Nederlands onderzoek (dat helaas niet zo recent is) wijst
uit dat een prijsstijging voor deze groep een bijna tweemaal zo sterke afzetdaling teweeg brengt
en per saldo dus leidt tot een omzetdaling voor de taxibranche. Een prijsdaling zou voor deze
groep juist leiden tot een omzetstijging.16 In het hiervoor genoemde onderzoek voor de
Consumentenbond is eveneens gevraagd naar de prijsgevoeligheid. Als de taxi 10 project
goedkoper zou zijn, zegt 57 procent van de respondenten iets vaker, en 6 procent veel vaker, een
taxi te zullen gebruiken.17
Het algemene oordeel over het Nederlandse taxivervoer schommelt sinds jaren rond de 7,5 (let
op: inclusief afnemers van het contractvervoer). Niet-gebruikers zijn iets minder te spreken dan
gebruikers, al geven ze gemiddeld nog altijd bijna een 7. Gebruikers in de vier grote steden
waarderen de taxirit doorgaans iets onder het landelijk gemiddelde (Tabel 2.1). Wanneer we de
scores van gebruikers en niet-gebruikers ontleden naar serviceonderdelen, valt op dat de grootste
verschillen zich aftekenen bij de ritprijs, inzichtelijkheid van de tariefstructuur en de responstijd.

16
17

Rouwendal et al. (1998, tabel 2, p. 41). Zie verder: Booz Allen Hamilton (2003) en Gaunt en Black (1996),
noot 3.
Zou de taxi 20 procent goedkoper zijn, dan geeft 30 procent aan veel vaker een taxi te gebruiken. Helaas is in
deze cijfers geen onderscheid gemaakt naar reismotief en kunnen ook geen conclusies worden getrokken over
het effect van een prijsstijging of -daling op de totale omzet van de branche.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ANALYSE TAXIMARKT

Tabel 2.1

7

Algemeen tevredenheid gebruikers en niet-gebruikers 1999-2007
G4

Gebruikers
Nederland

G4

Niet-gebruikers
Nederland

1999

7,2

7,4

7,1 (-0,1)

6,9 (-0,5)

2000

7,1

7,4

6,9 (-0,2)

6,9 (-0,5)

2001

6,9

7,3

6,8 (-0,1)

6,8 (-0,5)

2002

7,1

7,5

6,5 (-0,6)

6,8 (-0,7)

2003

7,3

7,4

6,7 (-0,6)

6,7 (-0,7)

2004

Niet gemeten

Niet gemeten

Niet gemeten

7,2

2006

7,2

7,2

2007

7,1

7,2

2005

18

Bron:

TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004) en Taximonitor 2005 e.v. (Socialdata); Bewerking SEO
Economisch Onderzoek

De Consumentenbond meet anno 2008 (met een iets andere methode en vragenlijst) een
gemiddeld rapportcijfer voor de straattaxi van 7,1. Ook dit onderzoek rapporteert een lagere
tevredenheid in de meeste grotere steden: Amsterdam staat onderaan met een 6,4, daarboven
staan Den Haag en Rotterdam met respectievelijk een 6,8 en een 6,9. Utrecht is van de G4 de
enige stad die met een 7,2 boven het landelijk gemiddelde scoort. Op deelaspecten zijn ook
rapportcijfers gevraagd: de totale kosten scoren met 5,7 het laagste, de duidelijkheid van de
tarieven scoren daarna met een 6,3 het laagste. Het hoogste rapportcijfer wordt gegeven voor het
comfort (7,6) en de technische staat (7,5) van de auto.
Passagiers ervaren drempels (of nemen niet de moeite) om hun onvrede over een taxirit om te
zetten in een klacht, getuige het feit dat slechts 10 procent van de ontevreden taxigebruikers een
klacht indient. Vergeleken met het contractvervoer is het klachtenpercentage in het straatvervoer
laag (0,5 procent van de ritten leidt tot een klacht tegenover 1 procent van de contractritten).
Maar het onvredepercentage is hoger (in 5 procent van alle ritten is de klant niet geheel tevreden,
in het contractvervoer is dit de helft minder). In vier op de vijf gevallen dat de passagier zijn
onvrede kenbaar maakt bij de chauffeur, kan deze de onvrede niet (afdoende) wegnemen.19

2.1.3 De taxionderneming
Hiervoor werd al opgemerkt dat het aantal taxiondernemingen sterk is toegenomen sinds de
liberalisering. Eind 2006 waren er in Nederland circa 5.200 taxiondernemingen geregistreerd,
samen goed voor ongeveer 25,5 duizend voertuigen en 40 duizend chauffeurs.20 Een kwart van
de voertuigen reed in de vier grote steden, tegenover bijna 60 procent van de ondernemingen.
Deze discrepantie wijst direct op een opvallend verschil in bedrijfsgrootte: terwijl buiten de grote
steden taxiondernemingen vaak wat groter zijn en straattaxi en contractvervoer combineren, zijn
op de grootstedelijke taximarkten veel eenmanszaken (zelfstandigen zonder personeel) actief.
Tabel 2.2 illustreert dit. Wat verder opvalt, is dat de gemiddelde bedrijfsomvang sinds de

18

19
20

De cijfers voor 2005 en verder zijn afkomstig uit de Taximonitor van Socialdata. Omdat deze meting anders
is, zijn de cijfers niet één-op-éen vergelijkbaar met de meetperiode 1999-2003 (zo zijn niet-gebruikers na 2003
niet meer bevraagd). In recent onderzoek (Rijkswaterstaat 2006 en 2007) blijven de ritprijs en de
inzichtelijkheid daarvan onverminderd slecht scoren (Ministerie van Economische Zaken, 2008, p. 293).
TNS NIPO Consult (2007).
Deloitte/NEA (2006). Dit is inclusief het contractvervoer.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

8

HOOFDSTUK 2

liberalisering in de G4 en overig stedelijk gebied is afgenomen, terwijl die in landelijk gebied is
toegenomen.
Tabel 2.2

Gemiddeld aantal werkzame personen in een bedrijf
1999

2000

2001

2002

2003

2004

2005

G4

2,9

2,5

1,7

1,4

1,9

1,6

1,5

Overige
steden

14,4

14,3

9,9

9,6

10,2

10,4

8,9

Platteland

9,8

14,2

14,7

12,7

11,7

15

13,7

Totaal (NL)

8,7

8,1

6,7

6,1

6,5

7,4

6,7

Bron:

TNS NIPO Consult (2006)

Een gemiddelde taxi reed in 2006 zo’n 54,9 duizend kilometer. De zogeheten beladingsgraad
bedroeg 56 procent. Het combineren van heen- en terugritten blijkt in de praktijk dus moeilijk te
realiseren.21

2.2 Probleemanalyse
Na deze korte kennismaking met de markt en de structuur van vraag en aanbod, is het van belang
de problemen op de taximarkt nauwkeurig te ontleden. Waarom heeft de liberalisering van de
Nederlandse taximarkt tegenvallende resultaten geboekt? Bij nadere beschouwing blijkt
liberalisering ook in andere landen vergelijkbare uitkomsten te hebben opgeleverd. Kennelijk zijn
er goede redenen voor intensieve overheidsbetrokkenheid bij de taximarkt.

2.2.1 Belangen van consument, overheid en ondernemer
Alvorens wordt ingegaan op de vraag waarom een volledig vrije taximarkt enkele karakteristieke
problemen aan de dag legt, bespreekt deze paragraaf de veronderstelde belangen van de
consument, overheden en ondernemers in deze markt.
Consumenten hebben in het algemeen de volgende wensen ten aanzien van het taxivervoer:
• Kwaliteit: de dienst moet kwalitatief naar behoren zijn. Dit hangt samen met de reinheid en
het comfort van de auto, behulpzaamheid bij het in- en uitladen van koffers, bekwaamheid
en bereidheid de kortste of snelste route te vinden.
• Keuzevrijheid en informatie: de consument wil op grond van goede informatie kunnen kiezen
tussen taxi’s of taxibedrijven.
• Betaalbaarheid: de kosten van de dienst dienen in een redelijke verhouding te staan tot de
geboden kwaliteit.
• Beschikbaarheid: op standplaatsen en na telefonische bestelling moet het mogelijk zijn snel een
taxi te krijgen.
• Veiligheid: de taxi moet voldoende veilig zijn. Dit geldt zowel voor het voertuig als voor de
achtergrond en rijstijl van de chauffeur (sociale veiligheid).
Het spreekt voor zich dat deze wensen afwegingen noodzakelijk maken. Maximale veiligheid en
kwaliteit zal bijvoorbeeld de betaalbaarheid verminderen. In de vorige paragraaf bleek al dat
21

KNV (2007). Kerncijfers Taxivervoer 2006. De gemiddelde productiviteit was in 2004 met 57,6 duizend
kilometer iets hoger bij een beladingsgraad van 55 procent.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ANALYSE TAXIMARKT

9

consumenten verschillen in de afruil die voor hen optimaal is. Prijsongevoelige reizigers, zoals
zakelijk verkeer en toeristen met veel bagage, zullen een zwaardere focus willen leggen op
kwaliteit en beschikbaarheid en minder op prijs, terwijl in het optimum voor het prijsgevoelige
uitgaanspubliek juist de prijs zwaarder meeweegt.
Als de markt niet voldoende werkt, kan er een rol voor de overheid zijn om de consument te
helpen zijn doelen te bereiken. Maar alvorens wordt ingegaan op de vraag of, en in hoeverre, dat
ook in de taximarkt noodzakelijk is, kijken we naar de aanvullende doelen die overheden ten
aanzien van de taximarkt kunnen hebben. Deze doelen hebben vooral een lokaal karakter:
• Bereikbaarheid binnensteden: de taxi is een belangrijke schakel in de vervoersketen en kan een
bijdrage leveren aan de bereikbaarheid van de binnensteden. De taxi vormt zo een
belangrijke aanvulling op het openbaar vervoer en kan parkeerproblematiek verlichten.
• Uitstraling standplaatsen: de standplaats is een visitekaartje voor de stad, zeker standplaatsen bij
stations en toeristische trekpleisters. Bijgevolg heeft de lokale overheid belang bij een goede
uitstraling van die standplaatsen.
• Ruimtebeslag en doorstroming standplaatsen: lange rijen wachtende taxi’s bij standplaatsen kunnen
de doorstroming voor ander verkeer belemmeren. Ook neemt het (kostbare) ruimte in
stedelijke centra in.
• Stedelijke luchtkwaliteit: de lokale luchtkwaliteit wordt geschaad door de uitstoot van, met
name, fijnstof. Het is in het belang van de burgers om die uitstoot terug te dringen.
Ten slotte kunnen ook voor de ondernemer in de taximarkt belangen worden geïdentificeerd:
• Lage regeldruk: naleving van regels kost de ondernemer tijd en/of geld en beperkt hem in zijn
ondernemersvrijheid of toetredingsmogelijkheden.
• Flexibele inzet productiemiddelen: de ondernemer wil chauffeurs en voertuigen maximaal flexibel
- al naar gelang de vraag (en de marges) - kunnen inzetten op de diverse deelmarkten.
• Gezonde marges: het spreekt voor zich dat de ondernemers belang hebben bij gezonde marges
in de branche.
Zoals er tussen de belangen van consumenten al afruil zal moeten plaatsvinden, bestaat die afruil
ook tussen de belangen van consumenten en die van de overheden. Minder ruimtebeslag door
kleinere standplaatsen zou de beschikbaarheid van taxi’s op sommige momenten (zoals spitsuren)
schaden. Voertuigeisen ten behoeve van de lokale luchtkwaliteit kunnen kostenverhogend werken
voor aanbieders en afnemers. Het spreekt voor zich dat de belangen van ondernemers en
consumenten evenmin altijd parallel lopen. Gezonde marges staan tegenover de gewenste
betaalbaarheid en lage regeldruk kan strijdig zijn met betrouwbaarheid en veiligheid.
Uit een inventarisatie van de belangen van de consument, overheid en aanbieders is dan ook nog
niet direct af te leiden waar overheidsingrijpen gewenst is. Belangen en wensen ten aanzien van
de marktuitkomst zijn niet één-op-één te vertalen in publieke belangen, die door regelgeving of
andere maatregelen geborgd moeten worden.
Integendeel, in tal van markten ontstaat via het marktmechanisme ‘vanzelf’ een optimale prijskwaliteitverhouding voor consumenten, evenals keuzevrijheid, informatie en innovatie. En
regulering die bedoeld is om de consument te beschermen, mondt maar al te vaak onbedoeld uit
in bescherming van de ondernemersbelangen. Zo blijkt regulering in de praktijk nogal eens te
resulteren in te hoge prijzen en te weinig aanbod. Ook zullen insiders in een gereguleerde markt

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

10

HOOFDSTUK 2

er alles aan doen om toetredingsdrempels in stand te houden.22 De volgende subparagraaf
analyseert daarom de dieperliggende problematiek in de taximarkt: in hoeverre leidt vrije
mededinging niet tot de gewenste uitkomst?

2.2.2 Een markt met verborgen gebreken23
Een vruchtbaar startpunt om de rol van de overheid in een markt te analyseren, is het wegdenken
van sectorspecifiek overheidsingrijpen: wat gebeurt er als de overheid zijn handen van een sector
aftrekt? Beesley schreef in 1973 over een dergelijk gedachte-experiment:
In the absence of intervention, there is little doubt that the taxi industry would approximate the characteristics
of perfect competition. Thus there would be no significant economies of scale by aggregating production units into
multiunit firms, and the unit itself is extremely small in relation to total market size.
Schaalvoordelen zijn er volgens Beesley niet zo veel en de kosten van toe- en uittreding zijn laag,
wat bijna perfecte marktwerking mogelijk zou moeten maken. Deze constatering staat echter
haaks op de observatie dat de taximarkt alom sterk wordt gereguleerd, zoals The economist in 1991
beeldend verwoordde:
The taxi trade should be a model of textbook economics. There are lots of sellers (drivers), lots of buyers
(passengers) and low barriers to entry (the price of a car). It isn’t. Throughout the world the trade is distorted –
by government rules, monopoly, political lobbies, mafias, racial exclusiveness and every other sin in a free
marketeer’s book.
Ook staat de constatering op gespannen voet met de ervaringen die we in Nederland moesten
optekenen na de liberalisering in 2000. Hoewel er vooral in de grote steden veel toetreding was,
daalden de tarieven in de straattaximarkt niet, maar stegen ze fors. Als gevolg van de lage
bezettingsgraad van taxi’s werden korte ritten steeds vaker geweigerd en ontstonden problemen
op grote standplaatsen.24 Voorts blijken de gevolgen van het loslaten van de
toetredingsbeperkingen en de tarieven in de taximarkt internationaal opvallend uniform:
• Er is veel toetreding, vooral van kleine en onervaren taxibedrijven en zelfstandigen, die niet
altijd voldoende service leveren.
• Ondanks die toetreding dalen de tarieven niet, maar stijgen ze veelal.
• Omdat de tarieven niet dalen (en er weinig innovatie wordt waargenomen) neemt het
taxigebruik ook niet toe.
• Dit leidt vaak tot een afname van de productiviteit van taxi’s en een inkomensdaling (of
langere dagen) voor chauffeurs.25
De teleurstellende resultaten van deregulering sterken de veronderstelling, dat een vrije taximarkt
toch minder weg heeft van volledige mededinging dan op het eerste gezicht misschien zou lijken.
Ondanks de lage toetredingsdrempels en kleine minimumschaal zijn er wel degelijk
marktimperfecties in het spel.

22
23
24
25

Zie bijvoorbeeld: Rometsch en Wolfstetter (1993), Häckner en Nyberg (1995) en Gaunt en Black (1996)
Deze paragraaf is in belangrijke mate gebaseerd op Hoofdstuk 2 in Poort et al. (2005).
Zie onder meer: Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2004a) en Ministerie van Economische Zaken (2008).
Zie onder meer: Teal en Berglund (1987), Kang (1998), EIM (2002) en Bekken (2003).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ANALYSE TAXIMARKT

11

De economische theorie onderscheidt een aantal specifieke marktimperfecties: marktmacht,
informatieasymmetrie, externe effecten en publieke goederen. Deze kunnen ertoe leiden dat
marktwerking geen optimale welvaart voortbrengt. Met name de eerste twee vormen van
marktfalen spelen een grote rol op de taximarkt. Het is echter van belang daarbij onderscheid te
maken tussen de hiervoor genoemde deelmarkten – de standplaats, aanhoudwerk en belwerk.

2.2.3 Marktmacht door zoekkosten en inrichting standplaatsen
Op de meeste markten komt marktmacht voort uit schaalvoordelen: grootschalige productie is
efficiënter, waardoor kleine spelers uit de markt worden gedreven. Die schaalvoordelen spelen op
de taximarkt echter een beperkte rol, zoals Beesley in 1971 al schreef. De wezenlijke productieeenheid is een auto met een chauffeur. Marktmacht kan echter ook ontstaan als de markt weinig
liquide is: in de totale markt kan een aanbieder dan klein zijn, maar op een specifiek moment
heeft hij toch veel invloed op de prijs. Dit geldt zowel op standplaatsen als bij het aanhouden van
een taxi op straat.
Een taxiconsument die op straat zijn hand opsteekt kan doorgaans niet kiezen. Als er een taxi
stopt, kan hij weliswaar besluiten diens aanbod niet te accepteren en te wachten op de volgende
taxi, maar daar zijn zoekkosten aan verbonden (wachttijd). Bovendien is de consument er niet
zeker van dat de volgende taxi een beter aanbod zal doen. Daarbij komt dat deze potentiële
taxiklant vaak haast heeft, veel bagage bij zich heeft, of alcohol genuttigd heeft. Deze zoekkosten
en onzekerheid geven de taxi die wordt aangehouden op straat marktmacht over de consument.
Wanneer de tarieven niet worden gereguleerd, kan de chauffeur deze machtspositie kapitaliseren.
Iedere individuele taxichauffeur heeft er bovendien baat bij dit te doen. Het rekenen van een lage
prijs zal in dit segment immers nauwelijks tot meer vraag leiden, alleen tot minder omzet.
Op standplaatsen zijn vaak meerdere taxi’s aanwezig, maar daar speelt een ander probleem. In de
eerste plaats laat de inrichting van de standplaatsen het niet altijd toe om iedere taxi uit de rij te
nemen. Door een first-in-first-out-principe (FIFO) kan de consument in die gevallen slechts zaken
doen met één aanbieder. Hoe minder fysieke ruimte er is op de standplaats – en daarbij moet
bedacht worden dat standplaatsen vaak gelegen zijn op dure en drukke plaatsen in stadscentra –
hoe moeilijker en kostbaarder het is concurrentie tussen chauffeurs te realiseren.
De beperking van de keuzevrijheid wordt echter vooral in de hand gewerkt door het gedrag van
de taxiondernemers. Vaak verwijzen ze consumenten door naar de voorste in de rij. Volgens
onderzoek kunnen taxi’s op standplaatsen in de vier grote steden in driekwart van de gevallen
onafhankelijk van elkaar wegrijden (het is fysiek mogelijk), maar lukt het de klant in ruim 60
procent van de gevallen niet om een andere, dan de voorste, taxi te kiezen. Vrijwel altijd omdat
hij wordt doorverwezen naar de voorste taxi.26 Vanuit het perspectief van de taxiondernemer is
dit uit te leggen als een kwestie van solidariteit – de voorste chauffeur heeft het langste gewacht –
maar tevens is het een ideale manier om prijsconcurrentie uit te schakelen. De voorste taxi kan zo
een schaarstepremie incasseren, wanneer er geen tariefregulering is.
Ook het gedrag van de consument zelf versterkt de marktmacht van de voorste in de rij. Het
onderzoek voor de Consumentenbond wijst uit, dat consumenten vaak geen tarieven vergelijken
omdat ze verwachten dat ze toch worden doorverwezen naar de voorste taxi (34 procent); geen
26

TNS NIPO Consult (2006 en 2007).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

12

HOOFDSTUK 2

duidelijke tarievenkaart zien (28 procent); denken dat er nauwelijks verschillen zijn (23 procent)
of het teveel moeite vinden (22 procent). En wie toch probeert een andere taxi uit de rij te
nemen, slaagt daar in veel gevallen niet in omdat de chauffeurs of de infrastructuur het niet
toelaten.
Bij telefonische reservering van een taxi heeft de consument wel ruime gelegenheid aanbieders te
vergelijken (gesteld dat er daadwerkelijk meerdere aanbieders zijn). Hierdoor biedt dit segment
van de markt wel goede mogelijkheden voor prijsconcurrentie. Bij dit segment bestaan wel
schaalvoordelen door het opzetten en bemannen van taxicentrales en het bieden van
beschikbaarheid. Maar dankzij de mobiele telefoon kan tegenwoordig ook iedere zelfstandige
chauffeur op de belmarkt actief zijn en zijn eigen vaste klantenkring opbouwen. Weliswaar spelen
in deze deelmarkt ook zoekkosten voor consumenten – iemand die een taxi nodig heeft zal niet
graag een rondje bellen of een reeks websites bezoeken – maar frequente gebruikers kunnen voor
hun volgende rit kiezen voor de aanbieder die eerder voordelig bleek. Het beeld dat de belmarkt
meer ruimte biedt voor concurrentie, sluit aan bij de observatie dat initiatieven voor
prijsconcurrentie zoals vaste-klanten-kaarten, maximumtarieven binnen de bebouwde kom, et
cetera, zich doorgaans richten op de belmarkt. De ruimte voor innovatie en prijsconcurrentie zit
in dat deel van de markt.27
De conclusie is dat individuele chauffeurs in een ongereguleerde omgeving, zowel op
standplaatsen en bij aanhoudwerk, marktmacht hebben die ruimte geeft de prijzen op te
schroeven. Prijzen zullen hier niet primair afhangen van de kosten, maar meer van de
karakteristieken van de vraag. En juist in de delen van de markt waar de marktmacht het grootste
is, halen de problemen de pers.28 Wanneer (te) hoge prijzen overwinsten in de sector
teweegbrengen, zullen deze toetreding uitlokken, net zolang tot de winsten normaliseren. Deze
winsten normaliseren echter niet door prijsdaling, maar door daling van de productiviteit, oftewel
leegstand en lange wachttijden voor chauffeurs op standplaatsen.
De belmarkt biedt meer perspectieven voor prijsconcurrentie, die ook voorzichtig wordt
waargenomen. Aanbieders die zowel op de belmarkt als op standplaatsen actief zijn, zullen echter
trachten deze markten te segmenteren, door bijvoorbeeld alleen kortingen te geven op bestelde
ritten.

2.2.4 Informatieasymmetrie en gebrek aan reputaties
Een andere marktimperfectie die een grote rol speelt op de taximarkt is informatieasymmetrie. De
consument kan vooraf moeilijk de kwaliteit van de te leveren dienst inschatten. Weet de
chauffeur goed de weg? Gedraagt hij zich fatsoenlijk? Rijdt hij veilig? Is hij te vertrouwen? Ook
de prijs zelf is vooraf vaak onbekend.
Informatieasymmetrie als vorm van marktfalen is beroemd geworden dankzij Akerlof (1970), die
schetste hoe de moeilijk waarneembare kwaliteit van het aanbod op de markt voor tweedehands
auto’s de hele markt kan uithollen. Als de kwaliteit slecht waarneembaar is, zijn consumenten
27

28

Dit sluit aan bij het aloude principe van prijsdiscriminatie en is bijvoorbeeld al beschreven voor Wilson
(1968): wanneer aanbieders marktmacht hebben en klanten met verschillende prijselasticiteiten kunnen
scheiden, loont het voor hen om de prijzen in verschillende marktsegmenten te differentiëren.
Denk bijvoorbeeld aan het recente concert van Joling, Gordon en Froger in de Arena, na afloop waarvan
taxiondernemers woekerprijzen vroegen voor een ritje naar Amsterdam centrum.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ANALYSE TAXIMARKT

13

immers bereid om hooguit te betalen voor gemiddelde kwaliteit. Hierdoor zal het aanbod van
goede kwaliteit zich terugtrekken uit de markt, wat een vicieuze cirkel op gang kan brengen.
In markten waar consumenten herhalingsaankopen doen, kan reputatievorming een natuurlijke
uitweg bieden om de nadelige gevolgen van informatieasymmetrie het hoofd te bieden.29 Een
aanbieder die zich misdraagt, schaadt zijn reputatie, wat in gezonde markten verlies van klandizie
oplevert.
Op standplaatsen en bij het aanhouden op straat is het reputatiemechanisme echter goeddeels
afwezig. Eerder werd al aangegeven dat de consument in deze gevallen vaak geen keuze heeft en
zijn eerdere ervaringen dus niet kan laten meewegen bij de keuze voor een aanbieder. En zelfs
wanneer de passagier op een standplaats wel kan kiezen, hebben reputaties en goede ervaringen
weinig zin, wanneer de markt bediend wordt door een groot aantal kleine taxiondernemers. De
kans om tweemaal dezelfde chauffeur te treffen is dan – zeker in grotere steden – nihil. Voor
toeristen is die kans nog kleiner, wat ze een eenvoudige prooi maakt voor misbruik van
informatieasymmetrie. Daar komt bij dat juist toeristen vaak zijn aangewezen op de
standplaatstaxi.
Met name voor de kleinere spelers op de markt geldt op standplaatsen hetzelfde principe als bij
de prijsvorming: de individuele ondernemer heeft er geen baat bij zich beter te gedragen dan de
rest van de markt. Het loont voor iedere individuele chauffeur om te bezuinigen op onderhoud
en opleiding, om te rijden, enzovoorts (het zogeheten shirking). Tegelijk verschuift het
zwaartepunt van de concurrentiestrijd – voor zover die plaatsvindt – naar de kwaliteitsaspecten
die wel waarneembaar zijn, zoals een dure auto.
In de belmarkt ligt dit wederom genuanceerder. Weliswaar is er ook in de belmarkt een zekere
mate van ondoorzichtigheid en informatieasymmetrie voorafgaand aan de rit, zeker voor
incidentele taxigebruikers. Maar bij een bestelde taxi weet de consument bij wanprestaties meestal
de ondernemer of centrale terug te vinden om te klagen (hij heeft het nummer nog in zijn
mobiele telefoon staan), of kan hij op zijn minst de volgende keer een andere ondernemer bellen.
In dat opzicht lijkt de beltaxi op andere diensten zoals hotels, restaurants en schoenmakers:
vooraf is niet geheel duidelijk hoe goed de geleverde dienst zal zijn, maar achteraf heeft de klant
enige sanctioneringsmogelijkheden en riskeert de slechte dienstverlener verlies van klandizie.

2.3 Conclusie
Ondanks het grote aantal aanbieders en vragers en de lage toe- en uittredingskosten is de
taximarkt, zelfs bij benadering, geen perfecte markt. Zonder interventie vertoont de markt
belangrijke imperfecties die de tegenvallende resultaten van veel dereguleringsoperaties
wereldwijd kunnen verklaren.
Die marktimperfecties manifesteren zich vooral op de standplaatsen en in het aanhoudwerk. Op
de standplaats komt vraag en aanbod bij elkaar, maar heeft de consument vaak toch onvoldoende
29

Keurmerken en garantieregelingen zijn instrumenten die voor hetzelfde doel worden ingezet. In het volgende
hoofdstuk zal uitvoerig worden ingegaan op instrumenten om reputatievorming aan te moedigen en zo de
informatieasymmetrie tegen te gaan.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

14

HOOFDSTUK 2

keuzevrijheid. Dit hangt deels samen met beperkte ruimte op de standplaats waardoor hij de
voorste taxi moet nemen. Maar vooral het gedrag van taxiondernemers, en ook de gewoonte van
de consument, dragen daaraan bij. Door die beperkte keuzevrijheid heeft de taxiondernemer
marktmacht, waardoor de tarieven hoger zullen liggen dan in een gezonde markt. In een vrije
markt wil dat niet zeggen dat de taxiondernemers ook veel verdienen, want de hoge tarieven
lokken veel toetreding uit waardoor de inkomens onder invloed van de lange wachttijden dalen.
Vervolgens zullen de ondernemers met de beste verdienkansen elders, de standplaatsen het eerste
gaan mijden. Per saldo zullen de beste chauffeurs zich dus het eerste terugtrekken uit dit deel van
de markt.
Ook de informatieasymmetrie speelt de consument, met name op de standplaatsen, parten. Als
het aantal verschillende ondernemers groot is, kan hij geen gebruik maken van eerdere goede en
slechte ervaringen: reputaties spelen onvoldoende een rol. Opnieuw zal dit juist de aanbieders
aantrekken met een slechte of zonder een goede reputatie.
Bij telefonisch bestelde ritten speelt dit probleem minder, omdat de consument de aanbieder
weet terug te vinden en kan besluiten voortaan een andere ondernemer te kiezen. Bij incidentele
gebruikers speelt dit een kleinere rol, maar zij kunnen profiteren van het disciplinerende effect
dat frequente gebruikers op de aanbieders in deze deelmarkt hebben. Hierdoor loont het in dit
deel van de markt wel om een goede reputatie op te bouwen. Ook prijsconcurrentie heeft iets
betere kansen in de belmarkt, omdat de consument kan vergelijken, of ten minste goede en
slechte ervaringen kan betrekken in zijn volgende keuze.
Standplaatsen vormen in grotere steden weliswaar een belangrijke plaats waar vraag en aanbod bij
elkaar komen, maar ondertussen werken ze marktmacht en misbruik van informatieasymmetrie in
de hand. In de vier grootste steden van het land maakt de standplaats zo’n 45 procent van de
totale markt uit en ongeveer twee derde van de straattaximarkt. Ook in andere grote steden is het
belang van de standplaats voor de taximarkt aanzienlijk. Waar taxichauffeurs kunnen leven van de
standplaats, kunnen zij de informatieasymmetrie en de marktmacht uitbuiten, zonder zich zorgen
te maken over verlies van reputatie. Daarom zullen juist deze standplaatsen in de grotere steden
de meest intensieve ingrepen vergen om te komen tot een goed werkende markt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

3

15

Adviezen voor een afgewogen
taxibeleid

In het vorige hoofdstuk zijn de problemen in de taximarkt afgepeld tot twee vormen van
marktfalen:
1. Er bestaat een informatieprobleem (informatieasymmetrie) tussen ondernemer en consument,
dat op standplaatsen en bij taxi’s aangehouden op straat, niet vanzelf wordt opgelost door de
vorming van reputaties.
2. Aanbieders hebben vooral in deze deelmarkten marktmacht, waardoor consumenten meer
betalen dan nodig is, terwijl ondernemers kampen met lage productiviteit door lange rijen op
standplaatsen.
Afgewogen overheidsingrijpen kan bij het bestaan van dergelijke marktimperfecties de
maatschappelijke welvaart verhogen. Daarbij gaat het in de eerste plaats om de welvaart van
consumenten, het zogeheten consumentensurplus, dat nauw samenhangt met de belangen van de
consument, zoals die in het vorige hoofdstuk zijn benoemd. Het beleid moet er bovendien op
gericht zijn de problemen bij de wortel aan te pakken. Anders zullen problemen zich slechts
verplaatsen of minder zichtbaar worden, zonder dat ze werkelijk kleiner worden.
Informatieasymmetrie dient daarom te worden bestreden en marktmacht moet worden
beteugeld. Daarbij moet uiteraard oog zijn voor de verschillen in de aard en omvang van de
problemen die bestaan tussen de deelmarkten en tussen de regio’s.

3.1 Opstaptaxi, beltaxi en contractvervoer
In het voorgaande hoofdstuk is betoogd dat de aard en omvang van de problemen verschillen
tussen de deelmarkten. Het is van belang dat de marktindeling en de bijpassende
reguleringsregimes daarbij aansluiten.
Opstaptaxi
De geconstateerde problemen van marktmacht en informatieasymmetrie zonder
reputatiemechanisme bestaan hoofdzakelijk op de standplaatsen en op de kleine deelmarkt van het
aanhoudwerk. Daarom zullen in dit deel van de taximarkt, hierna te noemen de ‘opstapmarkt’, de
zwaarste regels moeten gelden. Vanuit de aard van de problematiek is het van belang deze twee
deelmarkten in de regelgeving gelijk te behandelen. Ook de reële dreiging van verschuiving van
de problemen maakt dit noodzakelijk: wanneer op standplaatsen substantieel zwaardere eisen
zouden worden gesteld dan in het aanhoudwerk, dan dreigen chauffeurs die niet aan die eisen
voldoen zich te verplaatsen naar de omgeving van de standplaats. Zelfs zouden er officieuze
standplaatsen kunnen ontstaan, waar de zware eisen niet gelden (aanbodsubstitutie).

Het zal alleen mogelijk zijn voor dit deel van de taximarkt zwaardere regels te laten gelden, indien
taxi’s die in deze markt actief zijn, duidelijk herkenbaar zijn en onderscheiden kunnen worden van
taxi’s die uitsluitend in de belmarkt opereren. Om te voorkomen dat consumenten per abuis een
ongekwalificeerde taxi aanhouden, moeten opstaptaxi’s daarom herkenbaar uitgemonsterd zijn.
Verder dienen de taxi’s traceerbaar te zijn, bijvoorbeeld aan de hand van een uniek en duidelijk

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

16

HOOFDSTUK 3

leesbaar nummer op de achterzijde en binnen in het voertuig, zodat een consument bij klachten
toch nog enige houvast heeft om verhaal te halen.30
Taxiondernemers die niet aan de zwaardere eisen van de opstaptaxi voldoen, mogen niet als
zodanig uitgemonsterd zijn en dienen daarom veel minder in het oog te springen als taxi. Wel
blijft het van belang dat ze traceerbaar zijn en (in beperktere mate) herkenbaar. Dit onderscheid
tussen opstaptaxi en beltaxi biedt consumenten houvast; incidentele gebruikers en toeristen
zullen in de opstapmarkt automatisch voor gekwalificeerde aanbieders kiezen, omdat ze andere
aanbieders niet zo snel als taxi herkennen. Ook kunnen handhavers relatief eenvoudig
controleren of ondernemers zich op dit punt aan de regels houden.
Volgens taxiondernemers is een taxi voor consumenten in de eerste plaats herkenbaar aan het
daklicht. Dit daklicht zou daarom een belangrijk fundament kunnen worden voor de herkenbare
opstaptaxi. Het ligt in de rede bij de implementatie van deze marktindeling verder invulling te
geven aan de omvang en vormgeving van daklichten (mogelijk zelfs via een NEN-norm). Een
aspect daarvan kan ook zijn, het al dan niet aanzetten van het daklicht ten teken van
beschikbaarheid.31 Alleen wie voldoet aan de eisen van deze deelmarkt, mag een dergelijk daklicht
voeren. Overigens gaan veel steden elders ter wereld nog verder in het vergroten van de
herkenbaarheid van opstaptaxi’s. Denk bijvoorbeeld aan het karakteristieke model van de
Londense black cabs of de yellow cab met blokband in New York, die veel strenger worden
gereguleerd dan de beltaxi’s (hired cars).
Behalve uiterlijke kenmerken ten behoeve van de herkenbaarheid en traceerbaarheid, lijkt het
verder noodzakelijk voorschriften op te stellen over de publicatie van tariefinformatie. Paragraaf
3.4 gaat daar verder op in. Ook herinvoering van de vervoersplicht (die nu al voor aangesloten
chauffeurs civielrechtelijk is geregeld via de vervoersvoorwaarden van KNV) is raadzaam voor
chauffeurs in de opstapmarkt. Het weigeren van (korte) ritten is immers vooral op standplaatsen
een probleem.
Beltaxi
Het tweede regime is dat voor de beltaxi. In deze deelmarkt kunnen lichtere eisen worden gesteld
dan in de opstapmarkt.32 In dit deel van de markt treden consumenten immers zelf in contact
met de aanbieders, waardoor een reputatiemechanisme beter werkt. Ook kunnen consumenten
aanbieders vergelijken en op eerdere ervaringen, of advies van anderen, afgaan bij de selectie van
een taxibedrijf. Hierdoor is de marktmacht van aanbieders geringer en bij een evenwichtig
verdeelde markt zelfs afwezig. Incidentele gebruikers en toeristen zullen minder goed op de
hoogte zijn van de goede of slechte reputatie van een taxicentrale. Zoals eerder aangegeven
maken deze groepen wat vaker gebruik van de opstaptaxi. Ook zullen zij profiteren van de
reputatiewerking die door frequente gebruikers in deze deelmarkt wordt gestimuleerd. Bedenk
daarbij dat in het voorgestelde ordeningsmodel een malafide taxiondernemer - die het belwerk
‘erbij’ doet naast het standplaatswerk,en geen waarde hecht aan de opbouw van een reputatie in
de belmarkt - automatisch moet voldoen aan de zwaardere eisen van het opstapregime.

30
31
32

Een (verplicht afgegeven) bon met daarop gegevens als onderneming, chauffeur, dag en tijd, kan ook
belangrijke bijdrage leveren aan de traceerbaarheid van taxi’s. Paragraaf 3.8 komt daarop terug.
Dit vereenvoudigd het toezicht op welke taxi’s aan de in een gemeente gestelde eisen voldoen.
Op welke punten de eisen kunnen verschillen, wordt uitgewerkt in de volgende paragrafen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

17

Voor zover de eisen in deze deelmarkt lichter kunnen zijn dan in de opstapmarkt, mogen
gekwalificeerde aanbieders in de opstapmarkt (uitgemonsterde opstaptaxi’s) wel actief zijn in de
belmarkt, maar niet andersom. Chauffeurs van beltaxi’s die niet aan de eisen van de opstapmarkt
voldoen, mogen daarom niet herkenbaar zijn als opstaptaxi, op de manier zoals hierboven
geschetst. Wel blijft een zekere mate van herkenbaarheid wenselijk, niet alleen ten behoeve van
de consument maar ook bijvoorbeeld wanneer taxi’s gebruik willen kunnen maken van vrije tramen busbanen.
Ook traceerbaarheid, zowel van de onderneming als van de chauffeur, is van belang om een
goede werking van het klachteninstrument en het reputatiemechanisme mogelijk te maken. Een
verplicht afgegeven bon kan daarin een belangrijke rol spelen.
Contractvervoer
Het derde regime betreft het contractvervoer. In dit deel van de markt gaat het om herhaald
vervoer waarbij in een contract meestal bepalingen zijn opgenomen over de looptijd,
beschikbaarheid en prijs van de te leveren diensten. Hier gaat het bij uitstek om een
herhalingsaankoop, waar het reputatiemechanisme goed kan werken en ook de prijsconcurrentie
groot is. Vanuit die optiek kunnen op deze deelmarkt de lichtste generieke regels gelden, omdat
specifieke eisen aan voertuig en chauffeur contractueel kunnen worden vastgelegd. Niettemin
kampt het contractvervoer met problemen die onder meer samenhangen met de complexe
marktrelaties en onervarenheid bij de contractvorming. Het parallelrapport ‘Handreikingen voor
hoogwaardig contractvervoer’ gaat uitvoerig in op deze problematiek.

3.2 Toegang tot de markt
Bij de toegang tot de markt kunnen eisen worden gesteld aan de chauffeur, de ondernemer (en
onderneming) en het voertuig.

3.2.1 Ondernemersvergunning en chauffeurspas
Op dit moment worden zowel eisen gesteld aan de ondernemer als aan de chauffeur, via de
ondernemersvergunning en de chauffeurspas (zie Box 3.1)
Box 3.1 Ondernemersvergunning en chauffeurspas

Ondernemingsvergunning
In de eerste plaats moet een taxiondernemer krachtens Artikel 4, tweede lid van de Wet
Personenvervoer 2000 in het bezit zijn van een ondernemersvergunning.33 Om in het bezit te
komen van deze vergunning moet de ondernemer voldoen aan betrouwbaarheidseisen en
vakbekwaamheidseisen. Voor het eerste is een Verklaring omtrent het Gedrag (VOG) nodig,
voor het tweede is een vakdiploma vereist.34 In het vakdiploma zitten met name eisen die gericht
zijn op het ondernemerschap en kennis van de relevante wetgeving. De aanvraag van de
ondernemersvergunning kost vervolgens € 985,- en het vergunningsbewijs € 36,-.
Chauffeurs in loondienst hoeven zelf niet over een ondernemersvergunning te beschikken maar
kunnen volstaan met een afschrift van het vergunningsbewijs in de auto. Zelfstandige
33
34

Bespreking eisen op basis van: TU Delft (2008), Bijlage 1, “Huidig instrumentarium”.
Tevens gelden enkele overgangsbepalingen voor ondernemers die reeds lange tijd actief zijn in de markt.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

18

HOOFDSTUK 3

ondernemers dienen wel in het bezit te zijn van een eigen ondernemersvergunning, ook wanneer
zij zijn aangesloten bij een taxicentrale.
Chauffeurspas
De chauffeurspas is in 1998 ingevoerd. Doel is de herkenbaarheid van de chauffeur te vergroten
voor de consument en de controlerende instanties. Bij de liberalisering van de markt moest de
chauffeur voor de chauffeurspas enkel beschikken over een geldig rijbewijs, een geneeskundige
verklaring en een VOG. Dat laatste beoogde de kwaliteit van de dienstverlening en het
vertrouwen van de consument te waarborgen.
Er werden geen eisen gesteld aan de opleiding of vakbekwaamheid van de chauffeur, omdat dit
primair de verantwoordelijkheid van de ondernemer zou zijn. In 2004 is echter, in reactie op de
tegenvallende resultaten van de liberalisering en problemen op de grote standplaatsen, wel (met
enige terugwerkende kracht) een vakbekwaamheidseis gekoppeld aan de chauffeurspas. Om de
pas te krijgen moeten alle chauffeurs een examen afleggen, waarin getoetst wordt op rijgedrag,
stratenkennis, en kennis van de Nederlandse taal. In 2005 is een onderscheid aangebracht tussen
een lichte chauffeurspas voor het contractvervoer voor zover het gaat om vaste routes met vaste
passagiers en zonder contante betaling. In delen van het contractvervoer waar dit niet geval is,
bijvoorbeeld het Wmo-vervoer, Regiotaxi en zittend ziekenvervoer, geldt wel hetzelfde examen
als in de straattaximarkt.
In de praktijk blijkt de ondernemersvergunning een serieuze belemmering voor kleine zelfstandigen,
terwijl de administratieve eisen die in de vergunning gesteld worden, weinig zeggen over de
deskundigheid en het gedrag van een chauffeur. De kwaliteit op straat wordt geleverd door de
chauffeur (en zijn voertuig), waaraan het stellen van administratieve bekwaamheidseisen aan de
ondernemer niets verandert. In aanvulling daarop zijn er diverse argumenten om de
ondernemersvergunning te schrappen:
• Chauffeurs die niet in staat zijn geweest de ondernemersvergunning te halen, bedienen zich
in de praktijk geregeld van schijnconstructies. Dat brengt handhavingskosten met zich mee,
maar creëert ook ongewenste (zwarte) geldstromen en machtsrelaties, wat de kwaliteit op
straat eerder verslechtert dan verbetert.
• De administratieve lasten van de vergunning zijn aanzienlijk. Daarbij gaat het om de kosten
van de aanvraag en het vergunningbewijs, maar ook om de kosten die gemaakt moeten
worden om aan de eisen te voldoen.
• Het stellen van vakbekwaamheidseisen aan het starten of runnen van een onderneming is
inmiddels hoogst ongebruikelijk. Het middenstandsdiploma (AOV) is afgeschaft en ook
voor beursgenoteerde bedrijven gelden dergelijke eisen niet. Waarom zou een
taxiondernemer dan wel aan specifieke eisen moeten voldoen?
Eisen aan de vakbekwaamheid en geschiktheid van uitvoerend personeel zijn gebruikelijker (al
worden die eisen vaker door werkgevers dan door overheden gesteld). Zoals aangegeven wordt
de kwaliteit van de dienst primair bepaald door de chauffeur. Een VOG en medische verklaring
zijn dan goed verdedigbaar als minimumniveau. De potentiële risico’s die deze eisen beogen te
reduceren zijn groot, terwijl de consument die risico’s ook bij herhalingsaankopen moeilijk kan
beoordelen. Daarbij moet wel worden aangetekend dat de effectiviteit van de VOG momenteel
beperkt is, omdat de chauffeurspas een geldigheid heeft van 5 jaar en de eisen tussentijds niet
getoetst worden. Met het oog op de veiligheid en de betrouwbaarheid van het taxivervoer zou het

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

19

logischer zijn wanneer bepaalde gedragingen – in de taximarkt en strafrechtelijk – kunnen leiden
tot een directe invordering van de chauffeurspas.35 Uiteraard vereist dit steekproefsgewijze
controle op het bezit en de geldigheid van de chauffeurspas.

3.2.2 Chauffeursexamen
Met overige generieke vakbekwaamheidseisen dient voorzichtiger te worden omgesprongen. De
vraag is dan of de eisen in harmonie zijn met de geconstateerde marktimperfecties en de publieke
belangen die geborgd moeten worden. De huidige vakbekwaamheidseisen van het
chauffeursexamen zijn uniform en landelijk ingevoerd, terwijl ze vooral ingegeven zijn door
misstanden op de grote standplaatsen.36 Vooral voor tijdelijk personeel (zoals vakantiekrachten in
toeristische gebieden) en oproepkrachten werpt het examen een serieuze belemmering op door
de kosten en tijd van het chauffeursexamen. KNV Taxi concludeert uit proefneming onder haar
leden dat, naast parttimers en tijdelijke (seizoens)krachten, ook vutters en overige
gepensioneerden (voorheen veelal werkzaam in het leerlingenvervoer en straattaxivervoer in de
weekeinden) worden , afgeschrikt door het examen Gelet op hun werkervaring zien zij hiervoor
geen noodzaak en de examenplicht belemmert hen om direct aan de slag te gaan.37 Daarbij geldt
tevens de constatering dat in grote delen van het land weinig tot geen noodzaak was voor
invoering van de vakbekwaamheidseisen.
Het is van belang zoveel mogelijk maatwerk te leveren en geen nodeloze regeldruk te hebben. The
business is local, zo blijkt ook uit het feit dat meer dan de helft van de taxiritten minder dan 10
kilometer betreft.38 Stratenkennis heeft daarbij sowieso een lokaal karakter, maar als een
chauffeur in gebieden komt waar hij de weg minder goed kent, biedt een navigatiesysteem
uitkomst.
Vanuit die optiek ligt het voor de hand te onderzoeken of het mogelijk is knelpunten, die in delen
van de markt wordt veroorzaakt, door de vakbekwaamheidseis en op te lossen. Het gaat dan om
die delen waar het toetsen van de vakbekwaamheid, gezien de aard en omvang van de problemen,
eigenlijk onnodig is, maar waar het chauffeursexamen en de bijbehorende opleiding wel een
verzwaring van de lastendruk vormen en een belemmering zijn voor het aantrekken van tijdelijk
personeel en oproepkrachten. Een belangrijke randvoorwaarde daarbij is wel dat het gemaakte
onderscheid robuust en handhaafbaar is. Een opening die toegang tot een deel van de markt
eenvoudiger maakt, trekt immers individuen aan die trachten via die opening eenvoudig de gehele
markt te betreden.
Er lijken in beginsel drie mogelijkheden te zijn om een dergelijke scheiding aan te brengen:
• onderscheid naar deelmarkt: opstapwerk versus belwerk en contractwerk;
• onderscheid naar dienstverband: loondienst versus zelfstandige;
• onderscheid naar regio.

35
36
37
38

Het gaat dan om een ‘rode kaart’, uiteraard bij de invoering verder te verfijnen met gele kaarten.
Zoals besproken in Box 3.1 is in 2005 wel een lichter regime gecreëerd voor delen van het contractvervoer.
Uitvraag KNV Taxi onder haar leden over de knelpunten bij personeelswerving (respons van circa 20
procent, oftewel 77 leden).
TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004, p. 29).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

20

HOOFDSTUK 3

Onderscheid naar deelmarkt
Bij een onderscheid naar deelmarkt is het uitgangspunt, in lijn met de probleemanalyse in het
vorige hoofdstuk, dat de opstapmarkt anders functioneert dan de belmarkt (en het
contractvervoer). In de belmarkt kan er weliswaar sprake zijn van informatieasymmetrie
voorafgaand aan de rit, maar het reputatiemechanisme werkt er wel, doordat ontevreden
consumenten de volgende keer een ander bedrijf kunnen bellen. Ook is de traceerbaarheid beter
geborgd, omdat de consument zelf in contact treedt met de taxiondernemer.

Wanneer er een scheiding bestaat tussen belmarkt en opstapmarkt, zoals geschetst in de vorige
paragraaf, zal een chauffeur die uitsluitend op de belmarkt opereert moeilijk overleven zonder
enige stratenkennis en zonder kennis van de Nederlandse taal. De chauffeurspas met
vakbekwaamheidseisen biedt dan weinig tot geen meerwaarde, die dient te worden afgewogen
tegen de administratieve lasten en de mogelijkheid dat de vakbekwaamheidseis averechts werkt.
Dit laatste kan gebeuren wanneer de eis een chauffeur belet zijn vak uit te voeren. Bijvoorbeeld
als een chauffeur slecht Nederlands spreekt, maar binnen zijn gemeenschap een eigen vaste en
tevreden klantenkring heeft opgebouwd.
Uit het bovenstaande volgt dat op grond van de werking van de markt en de wijze waarop vraag
en aanbod bij elkaar komen, het chauffeursexamen voor beltaxichauffeurs wellicht zou kunnen
vervallen, zonder dat dit de borging van de publieke belangen schaadt. Ook in het
contractvervoer zou het examen kunnen vervallen, omdat een reputatiemechanisme hier wel
degelijk bestaat. Anderzijds zouden juist vaker in specifieke contracten in het contractvervoer
aanvullende eisen kunnen worden gesteld aan de chauffeur. Die zullen echter eerder liggen op het
vlak van deskundigheid in de omgang met de doelgroep, dan bijvoorbeeld op het gebied van
stratenkennis.
De chauffeurspas zelf blijft in een dergelijk scenario wel bestaan voor chauffeurs in de
beltaximarkt en het contractvervoer: De VOG, en een geneeskundige verklaring blijven
noodzakelijk voor het verkrijgen van deze pas. Voorts vergroot de pas de herkenbaarheid van de
chauffeur en kan hij worden ingetrokken bij ernstige vergrijpen. De chauffeurspas voor belwerk
en contractvervoer zou bovendien onderscheidend moeten zijn van de pas voor de opstaptaxi,
bijvoorbeeld door een andere kleur.
De ontduikingsmogelijkheden van een dergelijke scheiding lijken beperkt, omdat de
uitmonstering van de taxi, de markt waarop een chauffeur opereert en de pas in harmonie zijn.
Ook de juridische borging lijkt daarmee goed mogelijk, aangezien voor de eisen aan de
chauffeurspas kan worden aangesloten bij het aan te brengen onderscheid tussen de opstaptaxi en
de beltaxi. Wel is het wenselijk dat, voordat hiertoe zou worden overgegaan, nader onderzocht
wordt of het reputatiemechanisme voldoende werkt in de beltaximarkt om hierop te kunnen
vertrouwen. Momenteel is het empirische materiaal hierover om twee redenen gebrekkig. In de
eerste plaats wordt doorgaans bij kwaliteitsmetingen geen onderscheid gemaakt naar het
afzetkanaal. Het genoemde onderzoek voor de Consumentenbond maakt wel een uitsplitsing
mogelijk naar consumenten die zeggen meestal vanaf de standplaats te reizen en consumenten die
meestal telefonisch reserveren. Maar deze groepen blijken in hoge mate te overlappen: bellers
reizen ook vaak vanaf een standplaats en andersom. Dat de consumenten die meestal telefonisch
reserveren evenwel op alle kwaliteitsindicatoren betere ervaringen rapporteren is – hoewel de
verschillen klein zijn – bemoedigend. In de tweede plaats geeft de huidige marktordening

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

21

chauffeurs die vooral van de standplaatsmarkt leven, zwakke prikkels voor reputatievorming op
de belmarkt.
Pas als de scheiding tussen de markten is aangebracht, is het mogelijk om goed vast te stellen of
reputatievorming in de belmarkt in de praktijk voldoende op gang komt. Het
reputatiemechanisme krijgt daadwerkelijk een kans op het moment dat de taxiondernemer van
enkel belwerk rond moet komen, oftewel geen ‘toevluchtsoord’ meer heeft in het standplaatswerk
op het moment dat hij zijn reputatie schade toebrengt. Het ligt daarom voor de hand over een
eventuele afschaffing van het chauffeursexamen in deze deelmarkt pas te besluiten, nadat het
onderscheid tussen de opstapmarkt en de belmarkt zich robuust heeft getoond. Vervolgens dient
dan onderzocht te worden of de klantervaringen in de belmarkt voldoende vertrouwen geven
voor deze deregulering. Een andere mogelijkheid is de effecten van een dergelijke verlichting van
de regeldruk met een pilot te toetsen in een bepaalde regio.
Twee mogelijke beperkingen van dit onderscheid naar deelmarkten vergen nadere aandacht. In de
eerste plaats bestaat het risico dat beltaxi’s in het uitgaanscircuit gaan ‘posten’ en/of via
medewerkers passagiers ronselen, om zo de grenzen van de marktafbakening op te zoeken. Het
risico bestaat dat ze op die manier nog altijd anoniem kunnen blijven. Enig toezicht op dergelijke
praktijken kan nodig zijn, al zal ook een uitgaansgelegenheid er belang bij hebben dat haar gasten
goed vervoer naar huis krijgen.
In de tweede plaats is in het vorige hoofdstuk al benadrukt dat standplaatsen alleen in de (grotere)
steden een substantieel deel van de markt uitmaken en dat daar ook de problemen het grootst
zijn. Standplaatsen in kleine steden of landelijk gebied zijn er veel minder en in omzet van geringe
betekenis. Wanneer het chauffeurspasexamen uitsluitend zou komen te vervallen in de belmarkt,
verandert er niets voor die kleine standplaatsen. Wanneer taxiondernemers in dergelijke regio’s
problemen ervaren om aan personeel te komen – denk bijvoorbeeld aan seizoensgevoelige
standplaatsen bij de veerdiensten op de Waddeneilanden - zouden zij manieren moeten zoeken
om via de belmarkt te opereren.
Onderscheid naar regio
Vanuit de probleemanalyse geredeneerd, is een andere mogelijkheid het chauffeurspasexamen te
laten vervallen of te versoepelen in sommige geografische deelmarkten. Een lokale ontheffing
zou dan mogelijk kunnen gelden in regio’s met veel seizoensarbeid en waar een
reputatiemechanisme op andere wijze ontstaat (bijvoorbeeld als gevolg van een overzichtelijke
marktsituatie). Denk daarbij bijvoorbeeld wederom aan de Waddeneilanden.

De praktische uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van deze variant zijn echter problematisch:
ontduiking dreigt door chauffeurs die hun pas in regelluwe gebieden aanvragen en elders de
markt betreden. Om dit te voorkomen zouden chauffeurspassen dan feitelijk een gemeentelijk of
regionaal karakter krijgen (waarmee de vervoersgebieden van voor de deregulering weer in beeld
komen). De handhavingslasten van een dergelijk systeem zijn naar verwachting hoog.
Onderscheid naar dienstverband
Vanuit brancheorganisatie KNV Taxi is voorgesteld het chauffeurspasexamen af te schaffen voor
loondienstchauffeurs. De gedachte hierachter is dat loondienstchauffeurs in een gezagsrelatie
staan met hun werkgever die dwingender zal zijn dan de eisen in een chauffeursexamen. Daarbij

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

22

HOOFDSTUK 3

kan dan de verplichting gelden dat een taxibedrijf zelf zorg draagt voor het opleidingsniveau van
zijn chauffeurs via gecertificeerde bedrijfsopleidingen. Of, wanneer een bedrijf die zelf niet kan of
wil verzorgen, via externe opleidingstrajecten. Het Sociaal Fonds Taxi zou daarbij een rol kunnen
krijgen, om zowel het loondienstverband als het geboden opleidingstraject op zijn rechtmatigheid
te beoordelen.
Een voordeel van een dergelijk intern opleidingstraject is dat vooral in het contractvervoer
specifieke aandacht kan worden besteed aan de omgang met de doelgroep. Denk daarbij aan het
vastzetten van rolstoelen, omgang met lichamelijk of verstandelijk gehandicapten of moeilijk
opvoedbare kinderen, EHBO. De specifieke kennis en kunde die daarmee kan worden aangereikt
gaat dus veel verder dan de huidige chauffeurspaseisen, terwijl chauffeurs in de gelegenheid
komen on the job via leerwerktrajecten ervaring op te doen.
De toetssteen is ook bij deze oplossingsrichting de robuustheid en handhaafbaarheid. Een eerste
vraag is daarbij of het dienstverband een voldoende robuust aanknopingspunt is om het
chauffeursexamen van afhankelijk te maken. In hoeverre kunnen er situaties zijn, of
schijnconstructies worden gesmeed, waarin weliswaar formeel sprake is van een dienstverband,
maar waarin niet de beoogde gezagsrelatie en kwaliteitsborging aanwezig zijn? De huidige
ondernemersvergunning heeft bijvoorbeeld geleid tot schijnconstructies die juist ongewenste
machtsrelaties opleveren. Is het Sociaal Fonds Taxi in staat schijnconstructie te doorzien en
daarop te acteren? Biedt het dienstverband voldoende borging voor kwaliteit en goede
dienstverlening, met name op standplaatsen? En kan het leerwerktraject tot gevolg hebben dat
dienstverbanden juist verkort worden, om aan de feitelijke interne opleidingsplicht te ontkomen?
Voort is de vraag of het mogelijk is te beoordelen of interne opleidingen daadwerkelijk gevolgd
worden en het boogde kennisniveau opleveren.
De opties om het chauffeurspasexamen af te schaffen in de belmarkt en het contractvervoer, dan
wel om dit examen af te schaffen voor loondienstverbanden, hebben beide goede aspecten in
zich. Beide dienen ze echter nader onderzocht te worden op hun robuustheid en
handhaafbaarheid, waarna de juiste keuze kan worden gemaakt.

3.3 Borging reputatiemechanisme
De chauffeurspas is tot dusver onvoldoende gebleken om de kwaliteit in de opstapmarkt te
borgen. Zo heeft de pas niet kunnen voorkomen dat op grote standplaatsen chauffeurs korte
ritten weigeren en klanten doorverwijzen naar de voorste taxi, zodra er geen actief toezicht
aanwezig is. Ook tijdens de rit hebben chauffeurs in de opstapmarkt, om de in Hoofdstuk 2
genoemde redenen, onvoldoende prikkels voor goede dienstverlening. Beschermd door de
anonimiteit van de standplaats en de kleine kans van herhalingsaankopen, spelen reputaties geen
rol.

3.3.1 Het principe van herhalingsaankopen
Indien een onderneming zicht heeft op toekomstige transacties met een klant, wordt ze
gestimuleerd om een relatie met de klant op te bouwen en te onderhouden. Tegenover de tijd en
geld die het bedrijf hieraan spendeert, staat immers een opbrengst: de totaalsom van alle
aanstaande aankopen van de tevreden klant. Of om het tegengesteld te formuleren: het potentiële

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

23

verlies aan herhalingsaankopen (klandizie) zorgt ervoor dat de ondernemer wanprestatie zal
willen voorkomen. Dit is de essentie van het reputatiemechanisme.39
Sinds lang beschouwen economen reputaties en merknamen als marktmechanismen die prikkels
leveren om (contract)afspraken na te komen en goede diensten te leveren, zonder dat er een
derde – in de meeste gevallen de overheid – als handhaver hoeft op te treden.40 In de
opstapmarkt is het reputatiemechanisme echter goeddeels buitenspel gezet, doordat het grote
aantal vragers en aanbieders, en de lage afnamefrequentie van de doorsnee-taxiklant, ervoor
zorgen dat de kans op herhalingsaankopen nihil is. Dit speelt met name in (groot)stedelijk gebied.
Hier zijn vraag en aanbod groter en de afnamefrequentie lager (vooral door toedoen van
toeristen).41 Dit wordt mede veroorzaakt door de schaalverkleining als gevolg van het grote aantal
kleine taxibedrijven dat actief is (zie Tabel 2.2).
In het vorige hoofdstuk werd al uiteengezet dat dit impliceert dat de individuele taxichauffeur
nagenoeg geen risico loopt om toekomstige klanten te verliezen door slecht presteren of klanten
wint/behoudt door goed te presteren. Sterker nog, het is aannemelijk dat een taxi die hogere
kwaliteit levert (lees: meer kosten maakt), dan wel lagere prijzen rekent, hiervoor gestraft wordt in
de vorm van een lager resultaat. Het loont de individuele chauffeur derhalve om te beknibbelen
op de kwaliteit (bijvoorbeeld door te bezuinigen op onderhoud) en/of de prijs op te drijven
(bijvoorbeeld door omrijden). De passagier kan de taxichauffeur immers nauwelijks
sanctioneren.42
In de Taskforce is een viertal opties onderzocht waarmee het reputatiemechanisme in de
opstaptaxi mogelijkerwijs ingebracht kan worden, te weten: verplichte groepsvorming,
keurmerken, vrijwillige groepsvorming (franchising) en aanbesteding. Onderstaand worden deze
varianten toegelicht.

3.3.2 Verplichte groepsvorming
Wanneer een chauffeur verplicht wordt zich aan te sluiten bij een concern, riskeert hij door
misbruik van marktmacht of informatieasymmetrie te maken, niet alleen zijn eigen reputatie,
maar ook die van zijn concern. Omgekeerd kan goede dienstverlening het hele concern ten goede
komen. Met andere woorden, de (economische) gevolgen van zijn handelen worden vergroot.
Wanneer het bedrijf als merknaam herkenbaar is en de klant de chauffeur kan identificeren, heeft
de groep er veel belang bij om toe te zien op het gedrag van zijn chauffeurs, wat vorm krijgt in
onderlinge en hiërarchische correctie van kwalijk gedrag. In Nieuw-Zeeland, waar sinds 1989
verplichte groepsvorming van kracht is, heeft dit geleid tot eigen kwaliteitsnormen (zoals
gedragscodes) om reputatieschade te voorkomen.43

39
40

41

42
43

Klein et al. (1981, p. 616).
Zie bijvoorbeeld: Hayek, Friedrich A. (1948). “The Meaning of Competition.” In Individualism and Economic
Order. Chicago: Univ. Chicago Press; en: Marshall, Alfred (1949). Principles of Economics: An Introductory Volume
8th ed. New York: Macmillan.
In plattelandsgebieden lijken de ervaringen anders: door de beperkte marktomvang zijn taxibedrijven daar
meer afhankelijk van herhalingsaankopen. Dit stimuleert taxiondernemingen om te investeren in
klantloyaliteit, efficiënte dienstverlening te bieden en eventuele klachten vlot en billijk af te wikkelen
(Department of Transport Australia, 2001, p. 14). Sowieso is de opstapmarkt in landelijk gebied zeer gering
van omvang.
Klein et al. (1981, p. 616), Kenny et al. (1998, p. 11), Soon (1999, p. 6) en Poort et al. (2005, p. 7).
Teal et al. (1987), Gaunt (1996) en Poort et al. (2005).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

24

HOOFDSTUK 3

Het grote voordeel van dit systeem is, dat het de prikkels voor toezicht op de juiste plek legt. Er
is sprake van een ketenverantwoordelijkheid (in Nieuw-Zeeland spreekt men van
‘geconditioneerde zelfregulering’) die – zeker in een gedereguleerde markt – dikwijls effectiever is
dan toezicht door een overheidsinstantie, die zich geconfronteerd ziet met een grote afstand tot
de markt. Naast deze delegering van controle- en bestuurslast is de sanctionering op fout gedrag
adequaat. Toegelaten groepen zouden verplicht moeten worden een klachtenprocedure te
ontwerpen, waarin verschillende sancties tegen leden worden geregeld (berisping, beboeting,
schorsing, royement). Daarnaast zou de consument een beroepsmogelijkheid buiten de toegelaten
groep moeten hebben, waar klachten terechtkomen die niet naar tevredenheid zijn afgehandeld.
De beroepsinstantie zou vervolgens sancties moeten kunnen opleggen aan de groep om
ondermaatse prestaties af te straffen (berisping, beboeting, schorsing, ontbinding). Om te
voorkomen dat geschorste of geroyeerde chauffeurs en ondernemers zich direct verenigen in
nieuwe groepen, kan de vorming van een register een oplossing zijn. Een andere mogelijkheid is
het (tijdelijk) innemen van de chauffeurpas.
Keerzijde van dit instrument is dat de marktgrootte uiteindelijk bepaalt van welk voertuigaantal
een disciplinerende werking uitgaat: in (groot)stedelijk gebied is een veel grotere groepsomvang
vereist om een, voor de klant herkenbaar, concern te bouwen dan in kleine markten. Een groep
die in grote steden een verwaarloosbaar smaldeel vormt, kan daarentegen in kleine steden al een
dominante partij zijn. Ook kan er een risico bestaan dat groepen afspreken om zo min mogelijk
te regelen: de ‘rotte appels’ kunnen zich verenigen. Verder zou verplichte groepsvorming een
concentratietendens in de markt teweeg kunnen brengen. Indien de voordelen van
kleinschaligheid wegvallen, kunnen de voordelen van verdere schaalvergroting de doorslag gaan
geven, waardoor er een consolidatiegolf op gang komt. Ervaringen in Nieuw Zeeland wijzen
echter uit dat een minimale groepsomvang van 10 of 20 in grotere steden geen
monopolievorming in de hand werkt. In de drie grootste steden Auckland, Wellington en
Christchurch bestaan enkele grote en een groot aantal kleinere bedrijven naast elkaar.44
Ook de juridische haalbaarheid vergt nadere aandacht. Een eerste inventarisatie door het
Ministerie van Verkeer en Waterstaat wijst op een mogelijk conflict met Artikel 8 van de
Grondwet en artikel 11 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). In de
laatste is vrijheid van vereniging vastgelegd. Deze vrijheid geldt ook negatief – het recht je niet te
verenigen – en kan alleen om zwaarwegende redenen worden ingeperkt, zoals dat bijvoorbeeld
gebeurt bij notarissen, die verplicht zijn aangesloten bij het Koninklijke Notariële Broederschap.
Ruimer zijn wellicht de juridische mogelijkheden, wanneer groepsvorming niet generiek wordt
verplicht, maar decentraal wordt ingezet en wordt gekoppeld aan het verkrijgen van bepaalde
privileges. Denk daarbij aan het betreden van de standplaats, het mogen voeren van een daklicht,
of het verkrijgen van een ontheffing voor het gebruik van bus- en trambanen.45 Decentrale
invoering van het instrument kan tevens het potentiële probleem oplossen, dat een vaste
groepsomvang in sommige gemeenten te groot en in andere te klein is. Het is voorts van belang
daarbij te benadrukken dat de opstapmarkt landelijk gezien slechts ongeveer 12 procent van de
44

45

Het mededingingsbeperkende effect buiten de grote steden zal vermoedelijk beperkt zijn, omdat bedrijven
daar veelal straattaxi en contractvervoer combineren en zodoende een grotere gemiddelde schaal hebben dan
in de G4 (zie Tabel 2.2).
Wanneer ook deze koppeling juridisch geen begaanbare weg mocht blijken, valt ook nog te overwegen de
eisen niet te formuleren in termen van groepsomvang, maar in termen van het verplicht hebben van een
klachtenprocedure of 24-uurs beschikbaarheid.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

25

gehele taximarkt omvat en ongeveer een derde van de straattaximarkt. Er is voor een chauffeur
dus leven buiten de opstapmarkt mogelijk.
Tot besluit vergt de transitieproblematiek bij het invoeren van een dergelijk instrument aandacht.
Zelfstandige chauffeurs die niet bij een bedrijf of centrale zijn aangesloten zullen enige tijd
moeten krijgen, en wellicht geassisteerd moeten worden, om zich te organiseren in groepen. Juist
om te voorkomen dat ze zich vooral aan proberen te sluiten bij bestaande organisaties.
Anderzijds zullen chauffeurs die zich niet kunnen of willen aansluiten, zich verzetten tegen de
invoering van dit instrument.
Box 3.2 Nieuw-Zeeland: geconditioneerde zelfregulering46

Met de Transport Services Licensing Act van 1989 werd de tot dan toe strikt gereguleerde NieuwZeelandse taximarkt geliberaliseerd. Na deregulering bleven slechts enkele eisen over: het
taxibedrijf moest worden gerund door bonafide personen (vergelijkbaar met onze VOG), 7
dagen per week en 24 uur per dag dienstverlening bieden (waaronder een telefonisch
boekingssysteem), de stedelijke regio als één geheel bedienen en het bedrijf diende een
klachtenregister bij te houden. De meest markante verandering was echter de verplichte
aansluiting bij een goedgekeurde taxiorganisatie (Approved Taxi Organisation, afgekort ATO) die is
gehouden aan een minimumvlootomvang. In aanvang bedroeg de schaal vijf voertuigen,
inmiddels ligt de minimumomvang landelijk op 6 á 7 voertuigen, 10 voertuigen in de steden
Wellington en Christchurch en 20 voertuigen in Auckland (met 1,4 miljoen inwoners de grootste
stad in Nieuw-Zeeland).
De resultaten van deregulering waren wisselend. Met name in de grote steden was er veel
toetreding (het aantal taxi’s is nationaal in tien jaar tijd verdrievoudigd), met als gevolg dat
wachttijden voor passagiers korter werden en de tarieven – gecorrigeerd voor inflatie –
daalden.47 De toetreding had echter ook keerzijden: tijdens daluren was er sprake van
overcapaciteit en toezichthouders kwamen middelen tekort om de situatie te beheersen.
Vrijbuiters of ‘cowboys’ verenigden zich in een ATO en een groot aantal slechte voertuigen (en
bestuurders) betrad de markt. In reactie hierop werd in 1991 het stratenkennisexamen
heringevoerd, alsmede verplichte legitimatiebewijzen voor chauffeurs en een mandaat voor
toezichthouders (compliance officers) om slechte auto’s en chauffeurs stante pede van de weg te halen.
In retrospect werden de toegangseisen toch nog te licht bevonden, waarmee verklaard kan
worden waarom sinds 1 oktober 2007 aanvullende wettelijke eisen van kracht zijn (voortkomend
uit de Land Transport Amendment Act 2005). Deze brengen verantwoordelijkheid voor compliance
terug bij de ATO. Deze eisen zijn onder andere:
• Controle op vergunningen en identiteitskaart;
• Registratie van werkuren (log on en log off tijden);
• Toezicht op voertuigeisen;
• Een certificaat van kennis, wetgeving en toepassing (CKLP);
• Het bijhouden van een klachtenregister;

46

47

Deze box is samengesteld uit Gaunt et al. (1996), EIM (2002), Poort et al. (2005), Land Transport NZ (2007)
en de videoconferentie met Tim Reddish (NZ Taxi Federation) en Chris Foley (Land Transport Safety
Authority) op 6 juni 2008.
In middelgrote steden (beperkte toetreding, beperkte tariefverlaging) en kleine plaatsen (beperkte uittreding,
beperkte tariefverhoging) waren de effecten van deregulering marginaal (Gaunt et al., 1996, p. 262).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

26

HOOFDSTUK 3

•

Ketenverantwoordelijkheid.
Bovendien zijn de opzetkosten van een taxibedrijf aanzienlijk verhoogd: een nieuwe Tranport
Service License (TSL) kost in plaats van 30 dollar tegenwoordig 440 dollar, de aanmeldingkosten
om de ATO-status te verwerven stegen van 30 dollar naar ruim 3.600 dollar. Sindsdien zijn er
geen nieuwe aanvragen voor ATO-oprichting geweest.
De indruk bestaat dat merkvorming werkt: de doorsnee taxiklant in de stad maakt ongeveer 5
ritjes per week (zakelijk en privé) en laat zich bij taxikeuze vooral leiden door merkloyaliteit.
Herkenbaar- en traceerbaarheid worden geborgd door unieke nummering aan de buitenzijde van
het voertuig (vloot- en bedrijfsnummer), een identiteitsbewijs en telefoonnummers (van de ATO
en een klachtencentrale) aan de binnenzijde, en de verplichte afgifte van een gedetailleerde bon.
Het effect op marktverdeling (schaalvergroting) is beperkt gebleken: iedere stad kent drie á vier
(zeer) grote bedrijven (100 voertuigen of meer) die als prijsleiders fungeren, aangevuld met
bedrijven die op of iets boven de minimumschaal opereren. Ter illustratie: in Wellington bestaat
deze ‘restgroep’ uit ATO’s van 10 (het minimumvereiste) tot 30 voertuigen. In de meeste
gevallen betreft dit zzp’ers: ongeveer 90 procent van de branche bestaat uit owner drivers.
Belwerk genereert 65 tot 75 procent van de brancheomzet, de rest komt van standplaatsen. Het
is in principe (juridisch) mogelijk om belwerk als niet-ATO te verrichten. Het ‘private hire’
segment is echter zeer klein en bestaat vooral uit luxevoertuigen (limousinediensten).
Aanhouden op straat komt, mede vanwege verkeers(on)veiligheid, nauwelijks voor.
De ATO mag de hoogte en de structuur van de tarieven zelf bepalen, mits deze worden
geregistreerd bij de Director of Land Transport en gecommuniceerd op voertuig en taxameter. In
theorie zou een bedrijf dus met complexe structuren en happy hours kunnen werken (nogmaals:
mits geregistreerd), maar de praktijk leert dat het efficiënter is om één tarief te hanteren op basis
van afstand en tijd. Bovendien wordt de vereiste tariefkaart zeer onoverzichtelijk.
Klant en chauffeur mogen vooraf een vaste prijs overeenkomen. Echter, de meter moet altijd
aan staan en indien de meterprijs uiteindelijk lager uitvalt dan de afgesproken prijs, is de
overeengekomen prijs niet afdwingbaar en mag de passagier de meterprijs betalen.

3.3.3 Keurmerken
Een alternatief instrument om een reputatiemechanisme in de markt te ontwikkelen is een
keurmerk. Een keurmerk garandeert een bepaalde (kwaliteits)standaard voor de klant, die
daarmee eenvoudiger kan inschatten of een geleverde vervoersprestatie ondermaats is. Voor het
effectief functioneren van een keurmerk is het noodzakelijk dat de klant (gegronde) klachten
kenbaar kan maken en dat aan de klachten sancties verbonden zijn, zoals (tijdelijke) intrekking
van het keurmerk. Een goed keurmerk is eenduidig (uniformiteit met betrekking tot betekenis,
vorm en de regels voor het voeren van het keurmerk) en geloofwaardig (onafhankelijk toezicht
en sanctionering).48

48

Liubicic (1998).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

27

Daarmee is het keurmerk een ‘indirecte’ vorm van reputatiewerking: de klant signaleert en komt
op voor de belangen van andere klanten. Het reputatiemechanisme functioneert op basis van
klachten en niet op basis van opschorting van herhalingsaankopen.
De voordelen van het keurmerkinstrument zijn de laagdrempeligheid (weinig ingrijpend qua weten regelgeving) en het feit dat het in beginsel openstaat voor alle taxiondernemingen. Nadelen
zijn de extra controle- of bestuurslast (een extra laag van bureaucratie ten behoeve van het
toezicht), administratieve lasten voor taxiondernemers, free-rider problemen (keurmerkuitingen
kunnen nagemaakt en verhandeld worden) en benadeling van de reiziger zonder of met minder
marktkennis (in hoofdzaak de toerist).
Het grootste bezwaar is echter dat het (vrijwillige) keurmerk gericht is op herkenbaarheid van de
bovenkant van de markt, in plaats van bescherming tegen de onderkant van de markt (hit-and-run
strategieën), terwijl in de taximarkt juist daar de crux zit. Dat impliceert dat een keurmerk in de
taximarkt alleen een afdoende reputatiemechanisme op gang brengt indien het grote bekendheid
geniet – ook bij de incidentele gebruiker en toerist – en wanneer de onderkant van de markt
‘gemarginaliseerd’ wordt. Hiertoe kan gedacht worden aan:
• Verplichting tot voeren van het keurmerk op (belangrijke) standplaatsen, in het bijzonder op
alle standplaatsen waar veel toeristen komen. Eventueel zelfs het verplichten van een
keurmerk in de gehele opstapmarkt.
• Goede handhaving op het keurmerk met een klachtenprocedure, persoonsregistratie,
sanctionering (boetes, tijdelijke schorsing en royement), et cetera.
• Specificatie van kwaliteit en een gedragscode in het keurmerk, alsmede toezicht daarop.
• Stimuleren van keurmerken door het verlenen van privileges aan keurmerkhouders, zoals
ontheffing voor bus- en trambaan, vermindering van controlelast, en dergelijke.
Uiteraard moeten de eisen uit het keurmerk in nauwe relatie staan met de aspecten die de
taxiconsument van belang vindt voor de dienstverlening. Wanneer bijvoorbeeld omwille van de
naamsbekendheid zou worden overwogen in deze oplossing aan te sluiten bij TX-keur, dienen de
eisen van dat keurmerk dan ook kritisch tegen het licht gehouden te worden.

3.3.4 Vrijwillige groepsvorming (franchising)
Het creëren van een bovenregionaal of landelijk taximerk ligt in het verlengde van een keurmerk:
• Taxiklanten van buiten de plaats vertrouwen op hun ervaring met het merk dat ze van elders
(her)kennen.
• Wanprestatie van een individu kan leiden tot terugtrekking uit de gehele franchiseketen,
waarmee de economische gevolgen van (wan)prestatie ‘kunstmatig’ zijn vergroot (er is
sprake van kunstmatige herhalingsaankopen).
De pluspunten van franchising zijn goeddeels gelijk aan die van verplichte groepsvorming. Een
bijkomend voordeel is dat de taxionderneming het bedrijfseconomische optimum van haar
vlootomvang zal kiezen. Het bedrijf is immers niet gebonden aan een (wettelijk) opgelegd
minimum.
Er kleven echter meer nadelen aan vrijwillige groepsvorming dan aan de verplichte variant. Het
vrijwillige karakter maakt sanctionering lastig, de taxiklant is niet beschermd tegen de onderzijde

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

28

HOOFDSTUK 3

van de markt. De groep die het slechte imago van de taximarkt veroorzaakt, profiteert juist van
de anonimiteit in de opstapmarkt en zal zich dus niet vrijwillig binden. Succesvolle merken
kunnen bovendien slachtoffer worden van free-riders die vergelijkbare namen of uitmonstering
kiezen. Wat vooral tegen franchising pleit, is dat het momenteel al mogelijk is, maar desondanks
nauwelijks tot stand komt. Een initiatief als 0900-Bavaria is wel in deze context te bezien, maar
richt zich uitsluitend op de belmarkt. Dit kan erop duiden dat de economische baten in ieder
geval in de opstapmarkt (te) klein zijn.

3.3.5 Aanbesteding
Het aanbesteden van standplaatsen, zoals dit momenteel op Schiphol gebeurt, maakt dat de
aanbieder (lees: concessiehouder) duidelijker aanspreekbaar is op de geboden kwaliteit, namelijk
via de contractuele relatie. Met het instrument wordt het aantal partijen dat toegang heeft tot een
standplaats beperkt. Dit kan door alleen kwaliteitseisen te stellen en het aantal toegelaten partijen
open te laten.
In aanvulling daarop kan ervoor gekozen worden het aantal toegelaten partijen en/of voertuigen
te beperken, waardoor schaarste wordt gecreëerd. Dit kan de wachttijden op standplaatsen voor
chauffeurs korter maken. Dit vertegenwoordigt een economische waarde voor taxiondernemers,
die via de aanbesteding zou kunnen worden doorgegeven aan de klant in de vorm van een lager
(instap)tarief. Er is dan sprake van concurrentie voor de markt in plaats van in de markt.
Een reëel gevaar van dergelijke concurrentie voor de markt is echter de weerstand die dit oproept
in de branche. Dit heeft Schiphol ertoe doen besluiten enkel op kwalitatieve voorwaarden
concessies te verlenen, alsmede het instellen van aanvulplekken die in principe voor alle nietconcessiehouders toegankelijk zijn. Wel blijft dan de mogelijkheid overeind kwaliteitseisen te
koppelen aan de toegang tot standplaatsen, of wellicht tot de gehele gemeentelijke opstapmarkt.

3.3.6 Confrontatie van oplossingsrichtingen
Tabel 3.1 geeft een samenvattend overzicht van de vier besproken instrumenten, met naast hun
‘scores’ op het reputatiemechanisme, eveneens de inschattingen op het gebied van handhaving,
het ondernemingsklimaat, maatschappelijke kosten, mededinging en overige factoren. Merk op
dat sommige aspecten zwaarder moeten wegen bij de uiteindelijke keuze voor een instrument dan
andere.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

Tabel 3.1

29

Pro's en contra's van de vier oplossingsrichtingen
Verplichte
groepsvorming

Keurmerken

Franchising

Aanbesteding

Reputatiemechanisme
Sociale controle (chauffeurs)/ketenverantwoordelijkheid

+

0

+

0

Kwaliteitssignaal aan klant

+

+

+

+

Creëren herhalingsaankopen (branding)

+

+

+

0/+

Controle-/bestuurlast

+

-

+

+49

Sanctioneringsmogelijkheden

+

+

-

+

Klachtenafhandeling

+

+

+

+

Handhaafbaarheid

+

+

?

+

Handhaving

Ondernemingsklimaat
Administratieve lasten

+/-

-

0

-

Ondernemingsvrijheid

-

-

+

0/-

Kosten van toezicht (zelfregulering)

+

+

+

+

Kosten ruimtebeslag en infrastructuur

0

0

0

+

Internalisering maatschappelijke kosten

Mededinging
Ontstaan marktmacht

-

0

-

-

Kans op prijsconcurrentie

0/-

0

0/+

+

Toetredingsgemak

-

-

0

-

Juridische haalbaarheid

?

+

+

0/+50

Transitieproblematiek

-

+

+

0/-51

Bescherming ongeïnformeerde klant

+

+/-52

+

+

Free riding door fraude (merkinbreuk e.d.)

-

-

-

0

Implementatie

Overige

Groepsvorming (vrijwillig of verplicht) heeft de potentie om sociale controle te introduceren,
mits er geen andere vormen van groepsdruk zijn die de overhand hebben (zoals een pikorde op
de standplaats). Alle vier oplossingsrichtingen geven een kwaliteitssignaal richting klant, zij het
dat dit bij aanbesteding niet via merkvorming verloopt, maar via het kenbaar maken van de eisen
die aan concessiehouders gesteld zijn (en welke prestaties de klant derhalve minimaal mag
verwachten).
De handhavingskwesties bij keurmerken (de extra laag van bureaucratie) en franchising (effectiviteit
van sanctionering) zijn al ter sprake gekomen. Verplichte groepsvorming (met de
verantwoordelijkheid voor toezicht dichter bij de markt), keurmerken (via tuchtraden en
dergelijke) en aanbesteding (prestatienormen in het bestek) salderen positief op algemene
49
50

51
52

De controlelast buiten de standplaatsen blijft gelijk of kan zelfs groter worden.
Het geijkte voorbeeld, Schiphol, betreft aanbesteding van privaat gebied. Momenteel is aanbesteding van
standplaatsen die tot de openbare weg behoren (wat geldt voor bijna alle standplaatsen in de steden) niet
mogelijk. Een wettelijke basis zou nodig zijn om dit te faciliteren.
Wanneer prijsdruk en uitsluiting worden bewerkstelligd bij aanbesteding worden grote transitieproblemen
verwacht.
Positief indien het keurmerk verplicht gesteld is in cruciale delen van de markt (in het bijzonder standplaatsen
waar veel incidentele gebruikers en toeristen komen).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

30

HOOFDSTUK 3

handhaafbaarheid. Het niet-afdwingbare karakter van franchising en de gebrekkige
sanctioneringsmogelijkheden leiden ertoe dat de algehele handhaafbaarheid hier een vraagteken
blijft.
Verplichte groepsvorming, keurmerken en aanbesteding beperken de vrijheid van de
ondernemer. Bij verplichte groepsvorming is dit effect helder. Voor keurmerken ligt het iets
genuanceerder. Een breed gevoerd keurmerk maakt het nagenoeg onmogelijk om niet aan de
onderliggende eisen te voldoen. Ongeacht of je het keurmerk voert of niet, de klant verwacht een
bepaalde basiskwaliteit.
In alle oplossingsrichtingen worden de kosten voor toezicht goeddeels teruggebracht bij de
veroorzaker. Bij groepsvorming door onderlinge en leidinggevende correctie, bij het keurmerk
door toezicht van de uitgevende instantie en bij aanbesteding via financiering uit de
concessieprijs. Aanbesteding van standplaatsen biedt tevens als enige variant de mogelijkheid om
de kosten van ruimtebeslag en infrastructuur te verhalen op de kostenstichter.
Groepsvorming zou in kleine markten kunnen leiden tot lokale monopolies, marktmacht en dus
vermindering van de kans op prijscompetitie. Dit kan echter worden opgelost door
groepsvorming als decentraal instrument te hanteren. Ook aanbesteden van standplaatsen aan
een beperkt aantal partijen, kan concentratie teweeg brengen. Alle instrumenten werpen
toetredingsdrempels op, daarbij aangetekend dat deze bij keurmerken en franchising afhankelijk
zijn van reikwijdte/succes, oftewel de mate waarin vrijwilligheid overgaat in onontkoombaarheid.
Onder overige factoren is af te lezen dat bescherming van de ongeïnformeerde klant een issue is
bij het keurmerkinstrument, indien het niet verplicht gesteld of afgedwongen kan worden in
cruciale delen van de markt (plaatsen waar deze afnemersgroep zich ophoudt). Juridische
uitvoerbaarheid/haalbaarheid is een vraagteken bij de oplossingsrichtingen die een dwingend
karakter hebben (verplichte groepsvorming en aanbesteding).

3.3.7 Conclusie
In de opstapmarkt is vooral in de steden behoefte aan een ingreep die de vorming van reputaties
bevordert. Jaren van algemene regels, zoals de chauffeurspas, hebben onvoldoende opgeleverd.
In reactie hierop zijn meer ingrijpende initiatieven ontstaan om de toegang tot standplaatsen te
koppelen aan kwaliteitseisen, zoals het voeren van TX-Keur en het onderschrijven van een
gedragscode. Voorbeelden zijn de ‘taxistandplaats-plus’ en de nieuwe inrichting van de
standplaats Amsterdam CS. Deze ingrepen lijken effectiever. Ze spelen weliswaar niet in op de
reputatie van de individuele chauffeur, maar wel op die van de standplaats als geheel. Strikte (en
kostbare) handhaving blijkt echter een noodzakelijke voorwaarde om te zorgen dat het goed blijft
gaan.
Naar verwachting wordt handhaving beter mogelijk wanneer het aanvullende kwaliteitsbeleid zich
richt op de hele opstapmarkt in een stad en niet uitsluitend op een specifieke standplaats of een
aantal standplaatsen. Wanneer het beleid aangrijpt op de gehele opstapmarkt, worden de
mogelijkheden om onbevoegd een standplaats te betreden, of toegangspasjes uit te lenen,
beperkt. Ook het risico wordt zo teruggebracht dat onbevoegde chauffeurs in de buurt van
gereguleerde standplaatsen rond gaan rijden op zoek naar werk, of zelfs ‘officieuze’ standplaatsen

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

31

creëren. De handhaving wordt bovendien eenvoudiger want er is geen permanente controle
nodig op iedere standplaats, om na te gaan of alle aanwezige chauffeurs bevoegd zijn. Een lichter
steekproefsgewijs toezicht of uitgemonsterde taxi’s in de stad voldoen aan de gestelde
kwaliteitseisen, volstaat.
De invoering van verplichte groepsvorming binnen de gemeentelijke opstapmarkt biedt naar
verwachting de beste waarborgen tegen wangedrag, omdat hiermee, naast het stellen van
kwaliteitseisen ook sociale controle en ketenverantwoordelijkheid worden geïntroduceerd. Het
verdient dan ook aanbeveling om op decentraal niveau de bevoegdheid te creëren om
groepsvorming te verplichten in de opstapmarkt. Eventueel zou groepsvorming tevens gekoppeld
kunnen worden aan een keurmerk of andere kwaliteitseisen gericht op het niveau van
dienstverlening. Zo kan worden voorkomen dat de onderkant van de markt zich gemakkelijk in
‘slechte groepen’ kan verenigen. Gemeenten die de grootste problemen ervaren in de
opstapmarkt, zullen de meeste behoefte hebben aan dit instrument. Handhaving en controle op
het functioneren van de opstapmarkt zullen echter, ook na de introductie van dit instrument, van
belang blijven. Naast enig toezicht op de naleving van de regels, zal er immers ook controle op
moeten zijn dat alleen toegelaten groepen actief zijn op de opstapmarkt in een gemeente.
De juridische mogelijkheden om groepsvorming decentraal te faciliteren, zonder conflicten met
het EVRM en de grondwet, dienen daarom nader onderzocht te worden. Mogelijkheden liggen
wellicht in de koppeling van de groepseis aan bepaalde (landelijke of gemeentelijke) privileges.
De juridische mogelijkheden voor aanbesteding van standplaatsen door gemeenten dienen tevens
nader onderzocht te worden. Dit zou gemeenten de mogelijkheid bieden aanvullende
kwaliteitseisen te stellen aan de toegang tot specifieke standplaatsen. Het is echter minder
geschikt als instrument om de gehele gemeentelijke opstapmarkt te ordenen.53 Wel kan het tot
aanvullend kwaliteitsbeleid voor problematische standplaatsen leiden, of ook tot het combineren
van standplaatsen (bijvoorbeeld Amsterdam CS in combinatie met Arena) om
beschikbaarheidsafspraken te maken.

3.4

Tarieven

Ook wanneer een reputatiemechanisme in de markt bestaat, blijft interventie in de hoogte en de
structuur van de tarieven noodzakelijk. Volledige vrijheid in de tariefstructuur werkt
ondoorzichtigheid en onzekerheid bij de consument in de hand en zolang het first-in-first-outprincipe op standplaatsen een grote rol blijft spelen, zullen de tarieven de neiging hebben te hoog
te zijn.54 Daar komt bij dat de Nederlandse tarieven in internationaal perspectief hoog zijn (zie
Box 3.3). Ook bij evenementen en calamiteiten zou het risico aanzienlijk zijn dat vrije tarieven tot
excessen leiden.

53
54

Wel zou groepsvorming op een indirecte manier via aanbesteding ‘praktisch’ afgedwongen kunnen worden
wanneer het groepsinstrument juridisch niet haalbaar mocht blijken.
Interessant is wel dat in Nieuw Zeeland concernvorming zo’n sterk effect heeft op het keuzegedrag van
consumenten dat het First in, First out beginsel verdwenen is en prijsregulering niet nodig, anders dan de plicht
de tariefstructuur en -hoogte vooraf in de dienen bij de Director of Land Transport. Dit is echter niet los te zien
van de hoge frequentie van taxigebruik in Nieuw Zeeland en zal in Nederland niet op korte termijn haalbaar
zijn.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

32

HOOFDSTUK 3

Overeenkomstig de belangen zoals besproken in paragraaf 2.2.1 kunnen de volgende generieke
voorwaarden aan een tariefstructuur worden gesteld:
• Transparantie: zo veel mogelijk duidelijkheid over de prijs, voor en na de rit.
• Juiste prikkels vragers: de structuur mag bijvoorbeeld niet leiden tot vraaguitval onder
prijsgevoelige consumenten.
• Juiste prikkels aanbieders: prikkels voor aanboduitval, weigering van (korte) ritten, omrijden, en
verkeersovertredingen dienen zo veel mogelijk vermeden te worden.
• Handhaafbaarheid: het moet voor instanties zoals de IVW mogelijk zijn om toe te zien op de
naleving van de voorgeschreven structuur.
• Consistentie: in geval van bijvoorbeeld incidentele marktmacht (zoals bij extreem weer of
evenementen) dienen woekerprijzen voorkomen te worden.
Het nieuwe tarief, dat sinds 1 februari 2008 van kracht is en uitsluitend op afgelegde afstand is
gebaseerd, scoort hoog op transparantie. Het is voor consumenten eenvoudig(er) om vooraf een
inschatting van de ritprijs te maken. Wel blijkt uit het mystery guest-onderzoek van de
Consumentenbond dat de tariefkaart nog altijd in lang niet alle gevallen aanwezig, en van enige
afstand leesbaar, is. Standaardisering van de omvang en plaats van de tarievenkaart in de
opstapmarkt, zou aldus een verbetering betekenen. Verder blijkt uit het onderzoek dat de variatie
in de prijzen die gelden voor eenzelfde rit (afstand-bestemmingspaar) is afgenomen ten opzichte
van een vergelijkbaar onderzoek dat enkele jaren geleden is gehouden.
Momenteel vindt een evaluatie plaats van de effecten van de, in februari 2008 ingevoerde,
tariefstructuur. In deze midterm review, waarvan de eerste uitkomsten in september of oktober
beschikbaar komen, wordt het tarief op een aantal criteria – waaronder bovenstaande – getoetst.
Ook de effecten van het huidige tarief voor aanvullende diensten (wachttijd voorafgaand aan de
rit en koffergeld) kunnen daarin worden meegenomen.
Brancheorganisatie KNV Taxi heeft inmiddels een alternatieve tariefstructuur voorgesteld,
gebaseerd op het zogenaamde ‘dubbelsysteem’-principe. Dit systeem bestaat uit drie
onafhankelijke componenten:
• Tijdtarief × tijd;
• Afstandtarief × afstand;
• Instaptarief.55
Dit systeem kent een variabele meer dan het kilometertarief en is daardoor wat complexer en
minder transparant. De argumenten voor een dergelijk systeem moeten vooral gezocht worden in
de prikkels voor vragers en aanbieders. Volgens KNV Taxi trekken aanbieders in grote steden
zich, onder invloed van het huidige tarief, terug uit de markt in de spits omdat de inkomsten bij
grote verkeersdrukte te laag zouden zijn.56 Prijselastische vragers (zoals uitgaanspubliek) betalen
relatief hoge tarieven (mogelijk met vraaguitval als gevolg), terwijl de prijsinelastische

55

56

Het tijdtarief staat logischerwijs in verhouding tot de arbeidskosten, het afstandtarief met voertuig- en
brandstofkosten, het instaptarief met wachttijd- en voorrijkosten. Overigens zou betoogd kunnen worden dat
het instaptarief op standplaatsen niet op zijn plaats is omdat er geen voorrijkosten gemaakt worden.
Een uitvraag onder taxiondernemers uit de vier grote steden (G4) bevestigt dat de verhouding tussen dag- en
avond-/nachtinkomsten is gewijzigd onder invloed van het nieuwe tarief: inkomsten uit de congestiegevoelige
dag nemen af ten opzichte van de omzet uit avond- en nachtdiensten.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

33

spitsreizigers relatief lage tarieven betalen (zonder veel vraagtoename).57 De brancheorganisatie
verwacht dat een dubbelsysteem-tarief de verkeerde prikkels bij aanbieders wegneemt en spreekt
bovendien de verwachting uit dat dit de tariefconcurrentie ten goede komt.58
Feitelijke uitspraken over de kwaliteit van een dergelijke tariefstructuur kunnen op dit moment
nog onvoldoende worden gedaan. Nadere toetsing van de technische (on)mogelijkheden, effecten
(onder andere met betrekking het maximumtarief) alsmede de kosten van dergelijk systeem, zal
moeten uitwijzen hoe dit tarief zich verhoudt tot het huidige tarief (de uitkomsten van de eerder
genoemde midterm review). Hoe dan ook, de verwachting is dat, ook in een alternatief systeem, de
overheid een rol zal moeten blijven vervullen ten aanzien van de te hanteren tarieven en de
tariefstructuur. Omwille van bescherming van de consument zal er een bovengrens moeten
blijven voor de hoogte van de tariefcomponent(en).
Box 3.3 Internationale tariefvergelijking

In een internationale vergelijking van taxitarieven in 71 (hoofd)steden prijkt Amsterdam in de
top-5 van duurste taxisteden.59 Regressieanalyses wijzen uit dat het taxitarief vooral verklaard
kan worden uit geografie en omgevingsfactoren, terwijl het verband tussen taxiaanbod en
taxiprijs minimaal is: het aantal taxi’s (per duizend inwoners) heeft geen meetbare invloed op de
tarieven. Het Amsterdamse taxitarief blijkt vervolgens hoger te zijn dan verwacht mag worden
op basis van geografie (stadsomvang en bevolkingsdichtheid) en omgevingsfactoren (het
relatieve prijsniveau, de kosten van het openbaar vervoer en het stedelijk toerisme).60

3.5 Rij- en rusttijden
In Nederland gelden voor taxichauffeurs regels voor rij- en rusttijden, zoals die – hier en elders in
Europa – ook gelden voor chauffeurs van vrachtauto’s en touringcars. De rij- en rusttijden
moeten tijdens de dienst worden bijgehouden in een rittenstaat en een werkmap. Chauffeurs en
taxibedrijven ervaren dit als een aanzienlijke administratieve last. Ook de handhavingskosten zijn
aanzienlijk. Bij inspecties kunnen de rittenstaat en de werkmap worden gecontroleerd. Worden
daarbij onrechtmatigheden geconstateerd, dan kunnen boetes worden uitgeschreven variërend
van bijvoorbeeld € 220,- voor diverse administratieve fouten in de werkmap en rittenstaat tot
€ 550,- voor het vergeten van de werkmap.
Met de introductie van de boordcomputer wordt de kans op administratieve fouten verkleind en
worden naleving en handhaving eenvoudiger. Maar de pakkans voor onbedoelde/kleine
overtredingen neemt sterk toe. Het is daarom nu, maar zeker na de introductie van de
boordcomputer, van belang dat boetes proportioneel zijn en toegesneden zijn op de aard van de
57

58

59
60

Feitelijk is dit precies omgekeerd aan het beginsel van Ramsey Pricing, dat uitgaat van prijsdiscriminatie:
maatschappelijke welvaart wordt geoptimaliseerd door de winstmarge op een product of dienst omgekeerd te
relateren aan de prijselasticiteit. Des te elastischer de afnemersgroep is, des te lager de winstmarge (en dus des
te lager de prijs die in rekening wordt gebracht) en vice versa.
Ook de analyse van Goodbody Economic Consultants (2006, p. 41-42) betoogt dat een tarief met een tijd- en
afstandcomponent de werkelijke kostencurve (kosten per kilometer) nauwkeuriger benadert dan tarief
gebaseerd op louter tijd of afstand.
UBS (2008). Prices and Earnings – A comparison of purchasing power around the globe. 2006 edition.
Uitkomsten van een nog te verschijnen artikel over internationale vergelijking van taxitarieven. Hierin zijn
stedelijke variabelen (zoals koopkracht, inwonersaantal en toerisme) en landelijke variabelen geregresseerd op
de taxitarieven in de 71 steden in het UBS (2008) onderzoek.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

34

HOOFDSTUK 3

taximarkt. Een herijking van het boetesysteem, op basis van redelijkheid en billijkheid, ligt
daarom in de rede.
Fundamenteler is het punt dat de toepassing van de rij- en rusttijdenregels op de taxibranche
internationaal vrij uitzonderlijk is. Het afwijkende werkpatroon van de taxichauffeur ten opzichte
van de bestuurder van een bus of vrachtwagen is vermoedelijk de voornaamste verklaring
waarom taxichauffeurs in andere landen zijn vrijgesteld van deze regels. Het ligt immers in de
rede dat chauffeurs wachtend op standplaatsen veel pauzes hebben, waardoor de kans op
oververmoeidheid afneemt. Verder rijden taxichauffeurs veelal in steden, waar het risico om in te
dutten achter het stuur veel kleiner is dan tijdens lange afstanden op autosnelwegen. Voorts blijkt
er geen empirisch materiaal voor Nederland te bestaan om het overheidsingrijpen op dit punt te
schragen. Ook in het buitenland zijn statistieken die iets zeggen over een mogelijke relatie tussen
rij- en rusttijden voor taxi’s en de verkeersveiligheid zeer schaars.61
Dit overziend vormen de regels een aanzienlijke regeldruk en handhavingslast, terwijl de
noodzaak van deze regels onvoldoende vast staat. Het verdient daarom de aanbeveling om werk
te maken van de empirische onderbouwing van deze regels. Mogelijk kan dat zelfs in retrospectief
op basis van bestaande verzekeringsstatistieken of internationale ervaringen.
Mocht de hypothese “taxichauffeurs zonder rust- en rijtijdenregels hebben een grotere
ongevalkans” na zorgvuldig onderzoek worden verworpen, dan zou dat ook met de regels zelf
moeten gebeuren. De arbeidstijdenwetgeving voor chauffeurs in dienstverband behoudt dan
overigens wel zijn bestaansrecht, teneinde de positie van werknemers te beschermen. De
vermeende concurrentiële ongelijkheid die dit teweeg zou brengen tussen zzp’ers en chauffeurs in
dienstverband, is niet anders dan die in andere markten waar zelfstandigen concurreren met
werknemers (bijvoorbeeld tekstschrijvers, journalisten en fotografen).

3.6 Bijzondere voertuigen en diensten
3.6.1 Argumenten voor vrijstelling en gelijkstelling
Bij betaald personenvervoer over de weg komen meer voertuigen en diensten kijken dan alleen
taxi’s. Deze zogenaamde bijzondere voertuigen en diensten zijn, net als de taxi’s, in te delen in de
regimes opstapwerk en belwerk. De aard van het voertuig – auto, scooter, quad, tuktuk of
limousine – is in beginsel irrelevant voor de publieke belangen die bij taxi’s geborgd worden. Het
gaat dan om de volgende eisen:
• Eisen aan de chauffeur die worden geborgd met de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG),
medische verklaring en de vakbekwaamheidseisen (zie paragraaf 3.2).
• Eventuele eisen ten behoeve van reputatievorming in de opstapmarkt (zie paragraaf 3.3).
• Eisen ten aanzien van de transparantie en publicatie van de tarieven (zie paragraaf 3.4).
61

Er bestaan Noorse ongevallenstatistieken die taxi’s als verkeersdeelnemer apart identificeren. Hoewel deze
vooral vragen oproepen in plaats van deze te beantwoorden, lijkt het doorsnee taxiongeval niet te worden
veroorzaakt door oververmoeidheid: zo komt van de weg raken een factor vier minder voor bij taxivoertuigen
dan bij het gemiddelde van alle weggebruikers (‘Taxi safety statistics Taxi transport in Norway’, Norges
Taxiforbund). Een onderzoek uit Nieuw Zeeland wijst overigens uit dat er wel degelijk sprake is van
vermoeidheidsverschijnselen bij taxichauffeurs, maar in hoeverre dit in relatie is te brengen met ongevallen is
niet duidelijk (Charlton et al, 2003).

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

•

35

Eisen (of eventuele eisen) in het kader van de rust- en rijtijden (momenteel geborgd met de
de werkmap en de rittenstaat en in de nabije toekomst met de boordcomputer; zie paragraaf
3.5)

Eveneens is het eigendom van het voertuig immaterieel, zodat een chauffeursdienst, die telefonisch
wordt benaderd, logischerwijs in het regime van de belmarkt komt te vallen. Daarbij geldt de
kanttekening dat de handhaafbaarheid van een chauffeurspasplicht voor chauffeursdiensten
precair is. Het is echter slecht verdedigbaar om op grond hiervan te besluiten dat de plicht dan
maar komt te vervallen. De pasplicht voor chauffeursdiensten maakt het de passagier mogelijk
om de pas te vragen alvorens hij de chauffeur zijn sleutels geeft. Ook de verzekering zou bij
ongevallen dergelijke eisen kunnen stellen.
Variatie in voertuigen en innovatieve dienstverleningsconcepten komen de keuzevrijheid van de
taxiconsument ten goede. Wanneer het aanbod minder eenvormig wordt, zal de consument
eerder de indruk hebben dat er wat te kiezen valt en ook daadwerkelijk letten op prijzen en
kwaliteitsverschillen. Waar er over de te borgen belangen geen onduidelijkheid kan bestaan, is het
relevant om de wijze van borging zo te kiezen dat innovatie zo min mogelijk wordt ontmoedigd.
De zonestructuur van de tuktuk zou bijvoorbeeld tot ontheffing van de taxameterplicht kunnen
leiden, aangezien hiermee reeds een groot deel van de informatieasymmetrie en
corresponderende marktmacht afgevangen wordt. Een convenant met de Belastingdienst kan
wellicht het fiscale belang van de boordcomputer ondervangen. Dergelijk maatwerk zal echter
ook de vraag oproepen of dergelijke terecht genoten voordelen ook voor andere partijen in de
markt geldig zouden moeten zijn. Nader onderzoek zal nodig zijn om de exacte invulling hiervan
te bepalen. Uitgangspunt daarbij moeten niet de concurrentieverhoudingen tussen de
verschillende voertuigen, maar de publieke belangen zijn. Wel lijkt het redelijk om
ongemotoriseerde voertuigen zoals fiets en koets categorisch vrij te stellen voor de verplichtingen
die samenhangen met de taximarkt, in verband met hun lage snelheid, beperkte actieradius en (bij
koetsen) vooral recreatieve functie.
Voorts valt te overwegen een vaste gewenningstermijn te accepteren voor nieuwe diensten, een
zogenaamde regulatory holiday, waarbinnen kan worden bezien of een initiatief vlucht neemt en
bestaansrecht heeft. De eindigheid van deze ‘vakantie’ moet, zoals gezegd, vooraf vastliggen
(bijvoorbeeld een ontheffing van één jaar) waarna er rechtshalve bepaalde (minimum)eisen, zoals
chauffeurspas en VOG, van kracht worden. De juridische houdbaarheid van een
‘gewenningsperiode’ behoeft echter nadere bestudering. Zou deze bijvoorbeeld niet moeten
gelden voor iedere nieuwe ondernemer of zelfs voor nieuwe autotypes? Op welke (wettelijke)
gronden wordt er na de gewenningstermijn dispensatie verleend aan de bijzondere voertuigen,
zoals vrijstelling van de taxameter- en boordcomputerplicht? En ontstaat er rechtsongelijkheid
indien bijzondere voertuigen onder de Wp2000 geschaard worden met ‘behoud’ van privileges?
Moeten er in de Wp2000 voor iedere (nieuwe) vorm van bijzonder personenvervoer vrijstellingen
gespecificeerd worden?
Daarbij bestaat het risico dat een uitzonderingsregime een aanzuigende werking heeft op slechte
kwaliteit. Denk bijvoorbeeld aan het scenario waarin goede regels de slechte aanbieders van de
standplaatsen verdrijven, om ze vervolgens te zien vluchten in (tijdelijk) minimaal of
ongereguleerde chauffeursdiensten en bijzondere voertuigen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

36

HOOFDSTUK 3

3.6.2 Conclusie
Er is veel te zeggen voor een vast analysekader waaraan elke nieuwe vorm van toetreding getoetst
kan worden, zodat niet over iedere nieuwe vorm van personenvervoer dezelfde discussie gevoerd
hoeft te worden. Op grond van borging van publieke belangen (legitimiteit van
overheidsingrijpen) is het onverkoopbaar dat bijzondere voertuigen en diensten uitgezonderd
worden (of blijven) van regulering die deze waarden tracht te zekeren bij het taxivervoer.
Uit innovatieoogpunt is het echter aan te moedigen dat nieuwe initiatieven de ruimte krijgen. Dit
kan door bij de wijze waarop de belangen geborgd worden creatief te zijn, zonder die belangen
voor een nieuw voertuigtype of een nieuwe dienst zelf uit het oog te verliezen. Daarbij zal wel
steeds bekeken moeten worden welke gevolgen de terecht genoten voordelen ook voor andere
partijen in de markt hebben. Een andere mogelijkheid is nieuwe voertuigen en diensten
gedurende een omlijnde periode vrij te stellen van bepaalde regels. De juridische haalbaar- en
houdbaarheid van deze regulatory holiday, en de te vermijden aanzuigende werking op slechte
dienstverleners, zal echter nader onderzocht moeten worden.
Het verdient aanbeveling om de chauffeurspasplicht (na eventuele regulatory holiday) te
introduceren voor bijzondere voertuigen en diensten. Voor voertuigen met een duidelijke
zonestructuur of vaste tarieven dienen de (juridische) mogelijkheden voor tariefpublicatieplicht
onderzocht te worden, zodat ze vrijgesteld kunnen worden van taxameterplicht.
Overwogen kan worden om werkmap en rittenstaat te handhaven voor voertuigen waarbij het
problematisch is om een boordcomputer in te bouwen. Ook ongemotoriseerde voertuigen, zoals
fietsen en koetsen, zouden categorisch vrijgesteld kunnen worden van regels. Alternatief kan een
convenant met de Belastingdienst over forfaitaire aanslag uitkomst bieden. In meer algemene zin
dient hier opgemerkt te worden, dat indien bepaalde privileges terecht worden geacht voor
bijzondere voertuigen of diensten, dit aanleiding zou moeten zijn om te onderzoeken in hoeverre
dit ook voor de rest van de markt (waaronder taxi’s) kan vigeren.

3.7 Milieueisen
Er lijken geen gegronde redenen te bestaan om op rijksniveau milieueisen te stellen aan taxi’s die
verder gaan dan de algemene eisen aan voertuigen (en anders dan regels zoals die Europees
ingevoerd worden).
Vanuit gemeentelijk beleid ten aanzien van de luchtkwaliteit en de welstand kunnen die redenen
er wel zijn, in de vorm van emissiebeperkingen of de verplichting van roetfilters. Meest logisch is
wanneer dit vorm krijgt door een algehele oplegging van emissienormen (binnen de stadgrenzen).
En alternatieve manier met een beperktere reikwijdte is het stellen van milieu-eisen bij de
aanbesteding van/toegang tot standplaatsen. Zo worden op de standplaats bij Amsterdam
Centraal Station alleen voertuigen toegelaten die niet ouder zijn dan zes jaar en, in geval van
dieselvoertuigen, over een roetfilter beschikken.62

62

Overigens kent TX-Keur ook eisen aan de voertuigleeftijd (zes jaar) in verband met veiligheid. Voertuigen die
met drie sterren uit een crashtest komen mogen voor TX-keur echter tien jaar oud zijn.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

ADVIEZEN VOOR EEN AFGEWOGEN TAXIBELEID

37

3.8 Toezicht en sanctionering
De invulling van toezicht en sanctionering is sterk afhankelijk van de gekozen oplossingsrichting.
Bij verplichte groepsvorming ligt een klachtenprocedure binnen het concern voor de hand,
waarmee wordt ingehaakt op zelfreguleringsmogelijkheden, teneinde de bestuurslast te beperken
en een beroep te doen op het zelfreinigend vermogen van de sector.63
Bovenop de interne klachtenprocedures van concerns zal er een onafhankelijke
beroepsmogelijkheid en geschillencommissie moeten bestaan, voor het geval de consument
ontevreden is met de afhandeling van zijn of haar klacht. Ook in de andere ordeningsmodellen
voor de opstapmarkt en belmarkt bestaat deze behoefte aan een onafhankelijke
beroepsmogelijkheid en arbiter. Invoering van een systeem van tuchtrecht, waarin
vertegenwoordigers van de rechtelijke macht, de taxibranche en consumentenorganisaties zitting
hebben, is een interessante optie om het zelfreinigend vermogen van de branche verder te
versterken en de sector ook instrumenten te geven zelfreinigend en corrigerend op te treden.
Daarnaast zullen ook de gemeenten meer bevoegdheden moeten krijgen, wanneer zij meer
beleidsvrijheid en uitvoeringsverantwoordelijkheid krijgen, zoals bij het implementeren van
verplichte groepsvorming en eventuele aanbesteding en lokaal kwaliteitsbeleid.
Figuur 3.1 geeft schematisch weer hoe toezicht en sanctionering binnen deze randvoorwaarden
ingevuld kunnen worden. In dit voorstel kan de procedure via twee wegen in gang gezet worden:
1. via klachten van ontevreden passagiers (geïnitieerd door de taxiklant);
2. via een autonome check op onregelmatigheden (geïnitieerd door de toezichthoudende
stichting of gemeenten).
Startpunt c.q. voorwaarde in het eerste scenario is die van de herkenbaarheid en traceerbaarheid
van het individuele voertuig en de chauffeur. De uitmonstering van de taxi (een unieke lettercijfer-combinatie), de verplichte afgifte van een gedetailleerde bon (in de toekomst uit de
boordcomputer) en informatie aan de binnenzijde van de taxi, maken het mogelijk dat de klant
weet waar hij met zijn klacht terecht kan en exact weet op welke chauffeur, taxibedrijf en rit
(datum en tijd) de klacht betrekking heeft.
Het advies is om ten behoeve van de duidelijkheid voor consumenten één landelijk
klachtennummer (en website) in te richten, van waaruit zij direct doorgeleid kunnen worden. Via
een keuzemenu geeft de klant het taxibedrijf in kwestie door (bijvoorbeeld door een unieke
bedrijfscode in te toetsen die op het afgegeven reçu staat) alsook het type klacht (gecodeerde
keuzeopties) en vervolgens wordt hij doorgeleid naar het taxibedrijf (of het concern, indien
verplichte groepsvorming aan de orde is). Deze registratie vindt geautomatiseerd en anoniem
plaats en moet zo laagdrempelig mogelijk gemaakt worden.64
Het taxibedrijf of het concern doet de feitelijke intake en afhandeling van de klacht, stelt vast of
deze gegrond of ongegrond is en geeft op basis hiervan gevolg aan de klacht. De status van de
klacht (gegrond/ongegrond) en de follow-up worden eveneens teruggekoppeld naar de centrale

63

64

Dit zelfreinigend vermogen reikt uiteraard verder dan interne klachtenprocedures. Onderlinge (sociale) en
leidinggevende controle en correctie kwamen in paragraaf 3.3.2 al aan de orde. Effectieve franchising herbergt
hetzelfde potentieel.
Wel zou door een check op de herkomst van klachten voorkomen moeten worden dat fraude en
lastercampagnes de gegevens vervuilen.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

38

HOOFDSTUK 3

database. Tevens kan de consument rechtstreeks bij het taxibedrijf zijn klacht indienen. Het
taxibedrijf is dan verantwoordelijk voor doorgifte van (beperkte) klachtgegevens aan de database;
de toezichthoudende stichting zou via steekproeven hierop kunnen toezien.
Het is vervolgens aan de klant of hij tevreden is met de afhandeling van zijn klacht of dat hij hier
tegen in beroep wil gaan. In het laatste geval komt de klacht bij het tuchtcollege terecht, die een
bindende uitspraak doet en sancties kan opleggen. Deze variëren van boetes en berispingen tot
het via IVW laten intrekken van chauffeurspas (de uitspraak van het college wordt vastgelegd in
de database).
De tweede route waarlangs het tuchtrecht in gang gezet kan worden, is via autonome bewaking
door de toezichthoudende stichting (de grijze schakels in Figuur 3.1). De stichting kan onderzoek
instellen op basis van het aantal of de aard van klachten en/of verdachte patronen in
klachtenbeoordeling (gegrond/ongegrond) – het zogenaamde ‘flagging’. Maar de stichting kan
eveneens periodiek en steekproefsgewijs concerns/taxibedrijven onder de loep nemen. Indien er
onregelmatigheden worden geconstateerd, kan de toezichthoudende stichting de zaak aanhangig
maken bij het tuchtcollege.
Ook gemeenten zullen een rol moeten krijgen bij de sanctionering, die past bij de nieuwe
verantwoordelijkheden die zij krijgen voor het voeren van lokaal kwaliteitsbeleid, in het bijzonder
bij de optionele invoering van verplichte groepsvorming. Daarbij ligt voor de hand dat
gemeenten ten minste toegang krijgen tot de klachtengegevens van taxibedrijven en concerns die
onder hun jurisdictie vallen en op grond waarvan zij actie kunnen ondernemen.
Van daaruit zijn er twee routes denkbaar, die zijn weergegeven met de gestippelde lijnen in Figuur
3.1. De eerste optie is om gemeenten de mogelijkheid te geven om, net als de toezichthoudende
stichting, een zaak aanhangig te maken bij het tuchtcollege.
De tweede optie is om gemeenten directe sanctioneringsbevoegdheden te geven, in lijn met de
bevoegdheden van het tuchtcollege (berisping, beboeting, schorsing of royement van concerns,
schorsing of het (via IVW) laten intrekken van de chauffeurspas). Bij die rechtstreekse
bevoegdheden zouden dan wel de gebruikelijke beroepsmogelijkheden moeten bestaan.
Nader onderzoek zal moeten uitwijzen welk van deze twee opties het meest passend is. De
behoefte van gemeenten om in sommige gevallen lik-op-stuk-beleid te kunnen voeren en
bijvoorbeeld bij wangedrag de chauffeurspas te kunnen (laten) invorderen is begrijpelijk vanuit
hun rol in de handhaving van de openbare orde op standplaatsen. Een combinatie van beide
opties lijkt onwenselijk, omdat een gemeente dan twee routes naar sanctionering zou hebben.
Wanneer zij in het ongelijk gesteld zou worden bij het tuchtcollege zou zij alsnog voor de
rechtstreekse route kunnen kiezen. Daarnaast zal nader beschouwd moeten worden in hoeverre
er extra middelen nodig zijn voor de uitgebreide rol van gemeenten. Tot slot zal er afstemming
plaats moeten vinden tussen de grote steden en de IVW, voor wat betreft de
handhavingsinspanningen.
De chauffeur onderwerpt zich aan dit systeem bij aanvaarding van zijn chauffeurspas. Hierdoor
vallen ook de bedrijven die opereren in een regio zonder verplichte groepsvorming onder het
regime en wordt voorkomen dat gesanctioneerde chauffeurs kunnen ‘hoppen’ van concern naar
concern.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

Figuur 3.1

39

Schematische weergave klachten- en beroepsprocedure
Herkenbaar- en traceerbaarheid
Boordcomputer, uitmonstering taxi, e.d.

Tel. landelijke intake klachten

Raadplegen door gemeenten

Bedrijf en type klacht

Geautomatiseerde registratie en routing

Ontvangst concern/taxibedrijf

Of andere lokale overheid

Gegevens klant en klacht

DATABASE

Vaststellen gegrond/ongegrond

Follow-up door concern/taxibedrijf

Autonome check

Follow-up

Afhandeling gegronde klachten

Klant tevreden

Periodiek/steekproef en ‘flagging’

Klant in beroep

Constatering onregelmatigheden

Met afhandeling van klacht

Tuchtrecht/tuchtcollege

Uitspraak
tuchtcollege

Bindende uitspraak

Sanctie
Berisping, beboeting, schorsing, royement

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

4

41

Implementatie/uitvoeringsagenda

In het voorgaande hoofdstuk zijn op diverse fronten aanbevelingen gedaan voor aanpassing van
de regelgeving en voor nader onderzoek. Dit laatste hoofdstuk schetst een uitvoeringsagenda
voor de geformuleerde aanbevelingen.

Marktindeling
Om een robuuste scheiding aan te brengen tussen de opstapmarkt, de belmarkt en het
contractvervoer zal vermoedelijk een wettelijk onderscheid moeten worden gecreëerd tussen deze
deelmarkten. Voor de hand liggend is een aanpassing van de Wp2000, geïnitieerd door het
ministerie van Verkeer en Waterstaat.
Daarnaast zal verder moeten worden uitgewerkt hoe de herkenbaarheid van de opstaptaxi
gewaarborgd kan worden. Mogelijke specifieke kwesties daarbij zijn:
• Het ontwerp van een daklicht met standaardisering van traceerbaarheid (door eenvoudige
codering) van concern en voertuig (bijvoorbeeld nummer-letter-combinaties).
• Eventueel verdere eisen aan het uiterlijk van het voertuig, in afstemming tussen steden.
• Standaardisering van de tarievenkaart.

Chauffeurspas en ondernemersvergunning
Aanbevolen wordt om de ondernemingsvergunning af te schaffen. Dit zal aanpassing van de
relevante regels vergen.
De chauffeurspas zal gehandhaafd blijven. Wel wordt aanbevolen om onderzoek te doen naar
twee opties om het chauffeurspasexamen af te schaffen, teneinde te komen tot een deregulering
in gevallen waar de marktomstandigheden dat toelaten. De eerste optie is het afschaffen van het
examen in de belmarkt en het contractvervoer. De tweede optie is het afschaffen van de
examenplicht in loondienstsituaties. Beide opties zullen nader moeten worden beoordeeld op hun
robuustheid en handhaafbaarheid ten aanzien van ontduikingsgedrag, zodat de juiste keuze
gemaakt kan worden.

Groepsvorming en toegang standplaats
Onderzoek op korte termijn de mogelijkheden om verplichte groepsvorming een juridische basis
te geven. Mogelijk zou dit moeten door de groepseis decentraal te koppelen aan bepaalde
privileges (chauffeurspas, toegang standplaatsen algemeen of specifieke standplaatsen,
uitmonstering als taxi, ontheffing voor tram- en busbaan). Wanneer ook deze koppeling juridisch
geen begaanbare weg mocht blijken, valt nog te overwegen de eisen niet te formuleren in termen
van groepsomvang, maar in termen van het verplicht hebben van een klachtenprocedure of 24uurs beschikbaarheid.
Onderzoek tevens de mogelijkheid om aanbesteding van standplaatsen een juridische basis te
geven. Aanbesteding zou primair kunnen dienen voor aanvullend kwaliteitsbeleid of om
beschikbaarheidsafspraken te kunnen maken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

42

HOOFDSTUK 4

Tarieven
Ook wanneer een reputatiemechanisme in de markt bestaat, blijft interventie in de hoogte en de
structuur van de tarieven noodzakelijk. De Nederlandse tarieven zijn internationaal gezien
immers hoog. Van belang is voorts dat een tariefstructuur transparant is, de juiste prikkels geeft
aan vragers en aanbieders, handhaafbaar is en dat aanbieders bij calamiteiten of evenementen niet
ineens woekerprijzen kunnen rekenen. Het nieuwe, afstandgebaseerde taxitarief dat sinds 1
februari jl. van kracht is, heeft ertoe geleid dat de ritprijzen transparanter en consistenter zijn
geworden. In de thans lopende tussenevaluatie wordt het tarief op meerdere criteria getoetst.
Uitkomsten daarvan kunnen gespiegeld worden aan een, door branche voorgestelde, alternatieve
structuur waarin drie onafhankelijke componenten (tijd-, afstand- en instaptarief) optellen tot de
ritprijs, het zogeheten ‘dubbelsysteem’-tarief. Volgens de branche zouden hiermee betere prikkels
voor vrager en aanbieder gecreëerd worden en tariefconcurrentie gestimuleerd worden. Pas
wanneer beide systemen nader getoetst zijn, kan de balans tussen beide opgemaakt worden.

Rust- en rijtijden
Korte termijn:
• Beoordeel het huidige systeem van rust- en rijtijden, inclusief de boetesystematiek, op zijn
naleefbaarheid en redelijkheid in relatie tot de taxibranche en proportionaliteit.
Middellange termijn:
• Onderzoek de empirische grondslag voor de rij- en rusttijdenregels voor taxichauffeurs.
Mogelijk kan dit aan de hand van ongevalstatistieken, internationaal materiaal of prospectief
onderzoek.
• Wanneer geconstateerd zou worden dat er geen empirische ondersteuning is voor rij- en
rusttijdenregels voor taxichauffeurs, kunnen deze regels worden afgeschaft. De
arbeidstijdenwetgeving voor loondienstchauffeurs zou dan overigens wel blijven gelden.

Bijzondere voertuigen en diensten
Borging van publieke belangen dient ook bij bijzondere voertuigen en diensten voorop te staan.
Bij de wijze van borging is het van belang maximaal ruimte te geven aan innovatie.
• Dit impliceert de invoering van de chauffeurspasplicht voor chauffeursdiensten en
bijzondere voertuigen, gelijkwaardig aan die rest van de markt (afhankelijk van de te maken
keuze zou dan moeten worden aangesloten bij het onderscheid tussen de belmarkt en de
opstapmarkt, dan wel loondienst versus zzp’er).
• Over de borging van publieke belangen ten aanzien van tarieftransparantie en afdracht
belasting dient verder onderzocht te worden hoe hier, op een niet knellende en tegelijk
robuuste manier, afspraken over gemaakt kunnen worden. Bij eventuele verlichting van
regels voor bijzondere voertuigen (bijvoorbeeld publicatie van vaste tarieven of zones in
plaats van de taximeter) zal voortdurend in ogenschouw genomen moeten worden, in
hoeverre ook reguliere taxi’s daarop aanspraak moeten kunnen maken.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

IMPLEMENTATIE/UITVOERINGSAGENDA

43

Klachten, toezicht en sanctionering
Een schematische voorstelling voor een systeem voor toezicht en sanctionering staat
weergegeven in Figuur 3.1. Kernelementen daaruit zijn:
• Een landelijk nummer en registratiesysteem voor het melden van klachten, terwijl de
feitelijke intake en afhandeling van klachten primair bij het taxibedrijf of concern berust.
• Beroepsmogelijkheden bij een tuchtcollege dat bindende uitspraken doet en sancties op kan
leggen, ultimo het ontbinden van toegelaten concerns en het (per direct) innemen van de
chauffeurspas.
• Een toezichthoudende stichting, die aan de hand van klachtgegevens eigen onderzoek kan
uitzetten en tuchtzaken aan kan spannen.
• Gemeentelijke bevoegdheden om, op grond van gegevens uit de landelijke
klachtenregistratie, zelf actie te ondernemen, via het tuchtcollege dan wel rechtstreeks.
De precieze juridische inbedding van een dergelijk systeem dient de komende tijd verder te
worden uitgewerkt. Tevens dient op basis van nadere studie gekozen te worden tussen de opties
om gemeenten rechtstreeks, of via het aanhangig maken van tuchtzaken, sanctiebevoegdheden te
geven.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

45

Referenties
Akerlof, G.A. (1970). The Market for “Lemons”: Quality Uncertainty and the Market
Mechanism. The Quarterly Journal of Economics, 84(3), pp. 488-500.
Algemeen Dagblad, 11 januari 2008, Horeca wil meer taxi’s voor klant in nachten.
Algemeen Nederlands Persbureau, 29 januari 2008, Niet alle taxi’s in orde.
Beehive, 5 juli 2007, New Rules for Road Transport Industry, Hon Harry Duynhoven.
Beesley, M.E. (1973). Regulation of Taxis, The Economic Journal, 83 (329), pp. 150-172.
Bekken, Impact of taxi market regulation – an international comparison. Annex J, Office of Fair Trading.
Booz Allen Hamilton (2003). Appraisal of Taxi Fare Structure Issues. Prepared for the Independent
Pricing and Regulatory Tribunal of New South Wales. Research Paper RP22.
Cavelaars, P. (2003). Marktwerking en prijsvorming in de vrije beroepen.
Charlton, S.G., Baas, P.H., Alley, B.D. & Luther, R.E. (2003). Analysis of Fatigue Levels in New
Zealand Taxi and Local-Route Truck Drivers. Report prepared for the Road Safety Trust.
Deloitte/NEA (2006). Kengetallen en kerncijfers taxibranche 2005/06. Dit is inclusief het
contractvervoer.
Department of Transport Australia (2001). A Discussion Paper on the Rural Taxi Industry in
New South Wales. May 2001.
EIM (2002). Taxi in het buitenland. Een inventarisatie van ervaringen met ge(de)reguleerd taxibeleid in het
buitenland. EIM, Zoetermeer.
Gaunt, C. & Black, T. (1996). The economic cost of taxicab regulation: The case of Brisbane.
Economic Analysis & Policy, 26(1), pp. 45-58.
Häckner, J., Nyberg, S. (1995): Deregulating Taxi Services: A Word of Caution, Journal of Transport
Economics and Policy, (May). 195-207.
Kang, C. (1998). Taxi Deregulation: International comparison, Institute for Transport Studies, The
University of Leeds.
Kenny, P. & McNutt, P. (1998). Solving Dublin Taxi Problems; Urban-Sharecroppers v Rentseekers.
Competition Authority Discussion Paper No. 6.
Kirby, R.F. (1981). Innovations in the Regulation and Operation of Taxicabs. Transportation, 10,
pp. 61-86.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

46

REFERENTIES

Klein, B. & Leffler, K.B. (1981). The Role of Market Forces in Assuring Contractual
Performance. Journal of Political Economy, 89(41), pp. 615-641.
LaCroix, S.M., Mak, J. & Miklius, W. (1986). Airport taxi service regulation: An analysis of an
exclusive contract. Transportation, 13, pp. 145-161.
Land Transport New Zealand (2007). Upcoming law changes for approved taxi organisations.
Liubicic, R.J. (1998). Corporate Codes of Conduct and Product Labeling Schemes: The Limits
and Possibilities of Promoting International Labor Rights through Private Initiatives.
Law and Policy in International Business, Vol. 30, 1998.
MacLeod, W.B. (2006). Reputations, Relationships and the Enforcement of Incomplete Contracts. CESifo
Working Paper No. 1730.
Mackie, P.J. & Toner, J.P. (1993). The Economics of Taxicab Regulation: A Welfare Assessment.
Proceedings of the 6th World Conference on Transport Research, Vol 3, Transport
Policies, pp. 1733-1744.
Ministerie van Economische Zaken (2008). Onderzoek Marktwerkingsbeleid, Bijlage 10,
Sectoranalyse Taxi.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2004a). Voor u instapt: transparantie op de taximarkt. Bijlage 6
bij Kabinetsstandpunt “Taxi nu en in de toekomst – stand na 4 jaar deregulering taxi”.
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (2004b). Tariefstructuren voor de taxi. Rapport opgesteld door
KPMG BEA en TNS NIPO Consult, augustus 2004.
Moore, A.T. & Balaker, T. (2006). Do Economists Reach a Conclusion on Taxi Deregulation?
Econ Journal Watch, 3(1), pp. 109-132.
New Zealand Press Association, 30 september 2007, Cab company set-up fees jump 100 fold.
New Zealand Taxi News, 1 mei 2007, Taxi fares to rise 10% under rules.
Orfeuil, M. & Hivert, L. (1989). Understand and Estimate the Travel Demand: The Case of Orlyval a New
Link between Orly and Paris. Selected Proceedings of the Fifth World Conference on
Transport Research, Transport Policy, Management and Technology Towards 2001, vol
4, pp. 185-193.
Palmer, A.J. (1996). Integrating brand development and relationship marketing. Journal of Retailing
and Consumer Services, 3(4), pp. 251-257.
Poort, J., B. Baarsma en C. Teulings (2005). Marktwerking op de rit: het borgen van de publieke belangen
op de taximarkt. SEO-rapportnr. 827. SEO Economisch Onderzoek, Amsterdam.
Rijkswaterstaat (2006). Mobiliteitsonderzoek Nederland 2005. Den Haag.
Rijkswaterstaat (2007). Mobiliteitsonderzoek Nederland 2006. Den Haag.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

47

Rometsch, S., Wolfstetter, E. (1993). The Taxicab Market: An Elementary Model, Journal of
Institutional and Theoretical Economics, 149 (3), pp. 531-546.
Rouwendal J, Meurs, H. & Jorritsma, P. (1998). Deregulation of the Dutch Taxi Sector. Public
Transport Planning and Operations, Proceedings of Seminar F, European Transport
Conference, pp. 37-49.
Socialdata (2005). Taximonitor 2005. Na-enquête in opdracht van Rijkswaterstaat AVV voor het
Mobiliteitsonderzoek Nederland 2005.
Soon, J. (1999). Taxi!! Reinvigorating Competition in the Taxi Market. Issue Analysis No. 7, 5 May
1999.
Stigler, G.J. (1971). The Theory of Economic Regulation. The Bell Journal of Economics, 2, pp. 3-21.
Teal, R.F. & Berglund, M. (1987). The impacts of taxicab deregulation in the USA. Journal of
transport economics and policy, 21 (1), pp. 37-56.
Technische Universiteit Delft (2008). Nut en noodzaak van de ondernemingsvergunning taxi – Algemene
beschouwingen vanuit bestuurskundig, economisch en juridisch perspectief. Onderzoek in opdracht
van het ministerie Verkeer en Waterstaat, Directoraat-generaal Personenvervoer/MDV.
The Economist, 5 januari 1991, All the world’s a cab.
TNS NIPO Consult (2006). Mystery shopper onderzoek naar de kwaliteit van taxidienstverlening
in de vier grote steden.
TNS NIPO Consult (2007). Mystery shopper onderzoek naar de kwaliteit van taxidienstverlening
in de vier grote steden.
TNS NIPO Consult (2007). Evaluatie klachten- en geschillenregeling taxivervoer Nederland.
TNS NIPO Consult & KPMG BEA (2004). Monitoring en evaluatie deregulering taxivervoer 1999-2003.
Van Waarden, F. (2006). Werk in een wantrouwende wereld; Omvang en oorzaken van een
uitdijende controle-industrie. Beleid & Maatschappij, 33(4), pp. 232-252.
Wilson, G.W. (1962). Essays on Some Unsettled Questions in the Economics of Transportation.
Bloomington: Foundation of Economic and Business Studies, Indiana University.

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

TOEKOMST VOOR DE TAXI

49

Bijlage A Startdocument Taskforce

Taskforce Toekomstvisie Taxi
De Taskforce Taxivisie heeft tot doel te komen tot het ontwikkelen van een breed gedragen en
geloofwaardige blauwdruk voor een betere werking van de taximarkt, en een plan van aanpak om
deze te realiseren. Het oogmerk is daarbij te zorgen voor een taximarkt die voor gebruikers
betaalbaar, laagdrempelig en voldoende veilig is en voor de overige weggebruikers niet voor
overlast zorgt.
In deze Toekomstvisie zal de nadruk vooral liggen op wat bekend staat als de straattaximarkt,
maar wanneer de Taskforce bijvoorbeeld eisen aan chauffeurs, ondernemers en voertuigen
behandelt, dan zal de gehele taximarkt in beschouwing worden genomen.
In de Taskforce zullen bestuurlijke vertegenwoordigers zitting hebben van de belangrijkste
stakeholders in deze markt. Daarbij zal het in ieder geval gaan om beleidsmakers en uitvoerders,
grote en kleine steden, consumentenorganisaties en de taxibranche zelf.
De Taskforce wordt voorgezeten door een onafhankelijke voorzitter, de heer prof. dr. Hugo
Roos, Emeritus hoogleraar vervoerseconomie van de Erasmusuniversiteit. Voorts heeft de
Taskforce een onafhankelijke secretaris, de heer Joost Poort, Hoofd Mededinging en Regulering
van SEO Economisch Onderzoek.
Voorziene samenstelling:
•
•
•
•
•
•
•

Hugo Roos, voorzitter
Joost Poort, secretaris
Tjeerd Herrema, Gemeente Amsterdam en Tymon de Weger, Gemeente Utrecht
Lysbeth van der Kroon, ROVER
Henk Verhagen, Consumentenbond
Michèle Blom, Ministerie van Verkeer en Waterstaat,
Jan Zaaijer en Sjaak de Winter, KNV Taxi

Onder de Taskforce opereert een werkgroep die wordt voorgezeten door Joost Poort. SEO
Economisch Onderzoek is tevens penvoerder van de werkgroep. De werkgroep is reeds in
december 2007 van start gegaan en bereidt de stukken en de discussie voor de Taskforce voor.
Hierdoor kan de Taskforce volgens planning volstaan met 3 tot 5 bijeenkomsten tussen begin
februari en eind juni/medio juli 2008. De werkgroep zal in diezelfde periode vaker samenkomen,
naar verwachting in totaal ongeveer 10 keer.
In de werkgroep zijn op hoofdlijnen dezelfde partijen vertegenwoordigd als in de Taskforce:
•
•

Joost Poort, voorzitter
Jarst Weda (SEO Economisch Onderzoek)

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK

50

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

BIJLAGE A

Hubert Andela en Jantine Vochtelo, KNV Taxi
Michiel Beck en Jasper Nillesen, Verkeer en Waterstaat
Harrie Jansen, Inspectie Verkeer en Waterstaat
Lysbeth van der Kroon, ROVER
Henk Verhagen, Consumentenbond
Ronald Hendriks, Gemeente Amsterdam
Roberto Mahadewsing/Vincent Schipper, Gemeente Den Haag
Eric Arnold, Gemeente Rotterdam
Kees Pas, Gemeente Utrecht
Frans Krul, zzp’er en bestuurslid bij HTMC
Suze van Eisden, Taxiondernemer, aangesloten bij Taxicentrale St. Job, Rotterdam
Harald Kraaivanger, taxiondernemer in Rotterdam

SEO ECONOMISCH ONDERZOEK