2020D46466

Inbreng verslag van een schriftelijk overleg
Binnen de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
hebben enkele fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen over de brief van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media d.d. 13 oktober
2020 inzake de financiële positie van publiek bekostigde onderwijsinstellingen (Kamerstuk 33 495, nr. 118).
De voorzitter van de commissie
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie
Bosnjakovic

nds-tk-2020D46466

1

Inhoud
I

II

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de CDA-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SP-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en
Media

2
2
2
3
4
5
6

6

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
financiële positie van onderwijsbesturen in 2019 en hebben hierover nog
enkele vragen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister «ervan uit gaat» dat de
middelen die laat in het jaar beschikbaar zijn gekomen voor onder andere
het po1, vo2 en wo3 in 2020 worden besteed. Op welke manier waarborgt
de Minister dat dit onderwijsgeld ook daadwerkelijk wordt besteed? De
leden lezen dat de jaren ervoor het bovenmatig eigen vermogen ook al
hoog was. Wat is hiervoor de verklaring, zo vragen de leden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de samenwerkingsverbanden over
2019 voor het eerst een negatief resultaat realiseerden van 1,1 miljoen
euro. Hiermee worden mogelijke bovenmatige eigen vermogens
weggenomen. Deze leden vragen of het geld wel op een doelmatige
manier wordt besteed. Aangezien het doel niet moet zijn om eigen
vermogens weg te werken, maar om onderwijsgeld op een doelmatige
manier te besteden, zo merken deze leden op.
De leden van de VVD-fractie lezen dat instellingen in het mbo4 over 2019
een fors positief resultaat van 63 miljoen euro hebben gerealiseerd. De
positieve financiële resultaten zullen leiden tot een stijging van de
reserves van de sector. De leden lezen dat de Minister van mening is dat
de inzet het verlagen van reserves blijft. Op welke manier gaat de Minister
dat vormgeven? Hoe zorgt de Minister ervoor dat onderwijsgeld binnen
het mbo ook daadwerkelijk naar onderwijs gaat en niet wordt gebruikt om
reserves te verhogen, zo vragen deze leden.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
brief. Zij hebben nog enige vragen.
Primair en voortgezet onderwijs
De leden van de CDA-fractie merken op dat in 2019 150 miljoen euro extra
aan scholen in het po is overgemaakt in het kader van de aanpak van het
1

Po: primair onderwijs
Vo: voortgezet onderwijs
3
Wo: wetenschappelijk onderwijs
4
Mbo: middelbaar beroepsonderwijs
2

2

lerarentekort. Hierdoor ligt het resultaat hoger dan in 2018, maar ook
zonder het convenantsgeld is het resultaat meer dan begroot (39 miljoen
euro) en ook meer dan in 2018. Wat is de reden dat ook zonder het
convenantsgeld het resultaat in het po niet alleen hoger was dan
verwacht, maar ook hoger dan in 2018? Komt dit doordat scholen laat
duidelijkheid hebben gekregen over de middelen die zij ontvangen of is
het een kwestie van realistischer begroten door de scholen? Dezelfde
vraag geldt voor het vo waar ook zonder convenantsgeld het resultaat
hoger is dan begroot (maar wel minder hoog dan in 2018).
De Ministers gaan er vanuit dat de scholen de loon- en prijsbijstellingen
meenemen in hun begroting. Is er zicht op of scholen dit ook echt doen, of
doen scholen dit nog te weinig en kan dit ook een verklaring zijn voor
hogere resultaten dan begroot?
De Ministers geven aan dat door beheerst negatief te begroten, mogelijk
het bovenmatig eigen vermogen geleidelijk en gecontroleerd kan worden
ingezet voor het onderwijs waarmee deze bovenmatig eigen vermogens
naar beneden kunnen gaan. Kan worden aangegeven of scholen met
bovenmatig eigen vermogens dit ook daadwerkelijk doen om hun eigen
vermogen te verkleinen, zo vragen de leden.
Middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen of de reserves op het mbo afgezet
kunnen worden tegen de te verwachten krimp per instelling. Zo ja, kunnen
deze gegevens mee gestuurd worden? In hoeverre is het inzetten op het
verlagen van de reserves voor het mbo nog steeds een punt van aandacht
als dit afgezet wordt tegen de te verwachten krimp, zo vragen de leden.
Inleiding en samenvatting
De leden van de CDA-fractie merken op dat uit tabel 1 blijkt dat voor het
po het aantal besturen is afgenomen met bovenmatig eigen vermogen
van 628 in 2015 naar 590 in 2019, tegelijkertijd is het bovenmatig eigen
vermogen toegenomen van in totaal 879 miljoen euro in 2015 naar 906
miljoen euro in 2019. Is dit laatste het gevolg van convenantsgelden van
150 miljoen euro of zijn er ook andere verklaringen? Wat is de verklaring
dat in het vo het aantal besturen met bovenmatig eigen vermogen is
gestegen, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief over de financiële positie van onderwijsbesturen in 2019 en willen de
Ministers nog enkele vragen voorleggen.
Primair onderwijs
De leden van de D66-fractie vragen de Minister in welke maand de
besturen het geld ontvingen uit het convenant aanpak lerarentekort. Ook
zonder het convenantsgeld was het resultaat in 2019 hoger dan begroot.
Deze leden vragen de Minister om in de brief over de Financiële Staat van
het Onderwijs 2019 nader in te gaan op de jarenlange trend van
voorzichtige begrotingen en hogere resultaten en wat er wordt gedaan
om zoveel mogelijk onderwijsgeld in de klas te krijgen. Hoe worden
besturen gestimuleerd om scherpere begrotingen te maken of negatief te
begroten om bovenmatige eigen reserves aan te wenden, zo vragen de
leden.

3

Samenwerkingsverbanden
De leden van de D66-fractie lezen dat de samenwerkingsverbanden een
negatief resultaat boekten van 1,1 miljoen euro waardoor de bovenmatige
eigen vermogens afnemen. Deze leden merken op dat dit geen forse stap
is aangezien de bovenmatige reserve van 179 miljoen euro naar 175
miljoen euro is gegaan. Wat gaat de Minister doen om deze bovenmatige
reserves sneller in beweging te krijgen aangezien samenwerkingsverbanden geen reserves hoeven aan te houden, zo vragen de leden.
Mbo/ Hoger Onderwijs
De leden van de D66-fractie zien forse verschillen tussen de begroting en
de resultaten in het mbo, hbo5 en universiteiten en vragen de Minister of
daar een verklaring voor is.
Bovenmatige reserves
De leden van de D66-fractie lezen dat de Inspectie van het Onderwijs
benadrukt dat de signaleringswaarde voor het eigen vermogen geen
norm is, maar een startpunt voor een gesprek, aangezien een bestuur
goede redenen kan hebben om tijdelijk eigen vermogen aan te houden.
Deze leden vragen de Minister of deze aanpak ook van toepassing is op de
samenwerkingsverbanden.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
Extra geld laat beschikbaar
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat er geld bij besturen
overbleef in 2019. Dit kwam onder meer omdat geld laat in het jaar
beschikbaar werd gesteld aan de verschillende onderwijssectoren. De
voornoemde leden lezen dat de Minister hoopt dat deze middelen in 2020
tot besteding komen. Deze leden vragen of dit ook wordt gecheckt. Zijn de
besturen gebonden om deze middelen voor specifieke doeleinden te
besteden? Of kan het verdwijnen in de lumpsum en reserves, zo vragen
de leden.
Financiële positie primair en voortgezet onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de signaleringswaarde vanaf
verslagjaar 2020 een verplicht onderdeel wordt van de financiële
verantwoording. Waarom voorziet de nieuwe signaleringswaarde als
financiële bovengrens voor onderwijsinstellingen alleen in het afbouwen
van publiek eigen vermogen en niet in het afbouwen van privaat eigen
vermogen? Verwacht de Minister ook dat onderwijsinstellingen zich gaan
richten op conversie van publiek eigen vermogen in privaat eigen
vermogen? Waarom wel of waarom niet? De voornoemde leden vragen
ook hoe de Minister ervoor gaat zorgen dat de afbouw van te hoge
financiële reserves, opgebouwd uit de lumpsumfinanciering en die
bedoeld zijn voor de klas, niet wordt aangewend voor nieuwbouwplannen
(die in het po in de regel voor rekening zijn van gemeenten). Hoe zorgt de
Minister ervoor dat de afbouw van te hoge financiële reserves van
onderwijsinstellingen niet wordt aangewend voor het financieren van het
toch al drukke bestuurlijk middenveld rondom schoolbesturen? De leden
vinden het belangrijk dat het geld uit de reserves op de juiste plek terecht
komt. Hoe zorgt de Minister ervoor dat de afbouw van te hoge financiële
reserves aansluit bij het aanpakken van de echte noden, zoals het
5

Hbo: hoger beroepsonderwijs

4

lerarentekort? Klopt het dat er ook steeds meer schoolbesturen zijn -met
forse financiële reserves- die inmiddels geen rente meer ontvangen over
hun financiële reserves, maar er rente over moeten betalen? Indien ja, hoe
doelmatig vindt u dat, zo vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de brief met verbetervoorstellen rondom passend onderwijs dat samenwerkingsverbanden per
januari 2021 een plan moeten maken om reserves af te bouwen. Denkt de
Minister er ook over na om dit soort afbouwplannen per januari 2021 te
vragen bij schoolbesturen in het po en vo? Zo nee, waarom niet? De
voornoemde leden lazen eerder dat de Minister de schoolbesturen een
kans wil geven om de hoge reserves af te bouwen en pas als zij dit niet
doen, gaat het ministerie vanaf 2024 optreden (vanaf het boekjaar 2023).
De voornoemde leden vinden dit vrij laat. Waarom wordt er niet eerder
opgetreden? Waarom wordt de besturen niet een jaar gegeven om de
reserves af te bouwen en wordt er opgetreden vanaf 2022 (vanaf het
boekjaar 2021)? De voornoemde leden vinden het ook nog onduidelijk hoe
de Minister gaat handhaven en sanctioneren als schoolbesturen zich er
niet aan houden. Kan de Minister daar snel duidelijkheid over geven, zo
vragen de leden.
Samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de samenwerkingsverbanden over 2019 voor het eerst een negatief resultaat realiseerden. Weet
de Minister waarom dit is? Kan hij hier verklaringen voor geven? De
Minister vraagt de samenwerkingsverbanden in januari 2021 te komen
met een plan om de reserves af te bouwen. Kan de Minister uitleggen wat
de sancties zullen zijn als de plannen niet goed genoeg zijn? Worden dan
alle samenwerkingsverbanden gekort? Welke maatstaven zijn er om te
bepalen of het plan goed is of niet, zo vragen de leden.
Inbreng van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
financiële positie van onderwijsbesturen in 2019. Zij hebben daar nog
enkele vragen en opmerkingen over.
Brief Financiële positie van publiek bekostigde onderwijsinstellingen
Financiële resultaten positief: extra geld laat beschikbaar
De leden van de SP-fractie vragen waar in zowel het po als het vo het
convenantsgeld van 150 miljoen euro aan is uitgegeven. Kan de Minister
hiervan een overzicht aan de Kamer doen toekomen, zo vragen de leden.
Bijlage 1 Financiële positie per onderwijssector
Samenwerkingsverbanden primair en voortgezet onderwijs (po en vo)
De leden van de SP-fractie merken op dat de Minister spreekt over het
doorzetten van een dalende trend vanaf 2016. Welke dalende trend
bedoelt hij precies? Zowel het totale eigen vermogen als het mogelijk
bovenmatig eigen vermogen en het aantal besturen met een mogelijk
bovenmatig vermogen zijn sinds 2016 niet gedaald. Wat is de status van
de maatregelen die de Minister wil treffen om bovenmatig eigen
vermogen volgend jaar al terug te halen indien er geen of onvoldoende
plannen zijn om dat geld te besteden? In hoeverre worden er eisen
gesteld aan deze plannen en wordt voorkomen dat het bijvoorbeeld in

5

overhead gestoken wordt in plaats van dat het bij leerlingen terecht komt?
Daarnaast vragen de leden wat er met het geld gebeurt dat wordt
teruggehaald. Vloeit dit geld terug naar de begroting OCW of wordt dit
toegevoegd aan de algemene middelen? Geldt dit op termijn ook voor
bovenmatige eigen vermogens van schoolbesturen, zo vragen de leden.
Bijlage 2 Bovenmatige reserves per sector
Inleiding en samenvatting
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister een overzicht in
tabelvorm kan geven van het totale eigen vermogen van besturen po, vo,
mbo, hbo, wo en samenwerkingsverbanden po en vo van 2015 tot en met
2019.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de onderhavige brief van beide bewindslieden. De bewindslieden
melden dat deze brief eigenlijk te vroeg komt voor een goede analyse van
de financiële situatie van het onderwijs en dat zij in december daar met de
Financiële Staat van het Onderwijs 2019 wel meer zicht op hebben. Toch
hebben de leden nu al enkele vragen, die zij graag voorleggen aan beide
Ministers.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Ministers melden dat de
resultaten van de besturen in 2019 positief waren en er geld overbleef.
Delen zij het oordeel van de leden dat de reserves in het onderwijs
daarmee de afgelopen jaren steeds verder zijn toegenomen en dat dit
ongewenst is? Horen de reserves niet in verhouding te staan met de
risico’s? Sparen met onderwijsgeld zou immers toch geen doel op zich
mogen zijn? Moeten reserves niet omlaag nu deze onnodig hoog zijn? De
leden waarderen het hanteren van een signaleringswaarde voor bovenmatig publiek eigen vermogen als een eerste stap in de goede richting. De
Minister wil de schoolbesturen echter de kans geven om de te hoge
reserves af te bouwen, maar pas vanaf 2024 gaat OCW optreden als
schoolbesturen hun te hoge reserves niet afbouwen (pas vanaf het
boekjaar 2023!). De leden vinden dit echt te laat. Daarnaast is nog niet
duidelijk hoe OCW gaat handhaven en sanctioneren indien schoolbesturen zich er niet aan houden. Kunnen beide bewindslieden hierover
meer duidelijkheid verschaffen, zo vragen de leden.
II Reactie van de Ministers van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
en voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media

6