Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 754

Terrorismebestrijding

Nr. 681

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2023
Het is zorgelijk en kwalijk dat extremistische en terroristische
boodschappen en ideologie breed verspreid worden. Dit geldt voor alle
vormen van extremisme en terrorisme, met name wanneer deze
boodschappen een aantrekkingskracht uitoefenen op met name vatbare
jonge mannen, niet zelden minderjarig. Het kabinet is er alles aan gelegen
om jongeren hiertegen te beschermen en weerbaar te maken, niet alleen
vanwege de dreiging van extremistisch en/of terroristisch geweld, maar
ook voor de kansen en toekomst van deze jongeren.
In het commissiedebat van 24 november jl. heb ik uw Kamer toegezegd1
te kijken naar de mogelijkheden om bij de gemeenten een uitvraag te
doen naar de persoonsgerichte aanpak bij jongeren in het kader van
rechts-extremisme. Rechts-extremisme en rechts-terrorisme hebben de
volle aandacht van onze veiligheidspartners. De rechts-terroristische
dreiging is onveranderd zorgelijk met het accelerationisme als
voornaamste dreiging. In het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland 58
(Kamerstuk 29 754, nr. 678) wordt, net als in het jaarverslag van de AIVD,
beschreven dat het gaat om groepen die terroristisch geweld verheerlijken.
Ik deel de zorgen van uw Kamer over jongeren die in online chatgroepen
rechts-extremistische boodschappen meekrijgen en/of zelf ook actief
delen. Via onder andere strafrechtelijk onderzoek komen personen,
waaronder ook jongeren, met rechts-extremistisch gedachtegoed in beeld
bij gemeenten en door heel Nederland zijn zij opgenomen in de persoonsgerichte aanpak. Gemeenten geven echter aan dat zij het niet wenselijk
achten, om het aantal jongeren dat op dit moment is opgenomen in de
lokale persoonsgerichte aanpak te vermelden, om mogelijke herleidbaarheid te voorkomen. Dit zou extra beschadigend kunnen zijn voor deze
jongeren. Zij rapporteren deze gegevens ook niet aan hun gemeenteraden.
1

kst-29754-681
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 29 754, nr. 666.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 681

1

Wel hebben de Nederlandse inlichtingen-en veiligheidsdiensten het
afgelopen jaar beter zicht gekregen op de dreiging die uitgaat van
aanhangers van rechts-terroristisch gedachtegoed en ik geef graag nadere
toelichting op de inspanningen, ook op lokaal niveau, om deze dreiging
het hoofd te bieden. Landelijk begeven een paar honderd Nederlandse
(jonge) mannen zich op online communicatieplatforms waar rechtsterroristisch gedachtegoed wordt gepropageerd, gedeeld en besproken.
Deze aanhangers staan internationaal online in contact met anderen. Het
is daarbij moeilijk om te voorspellen van welke aanhangers daadwerkelijk
een terroristische geweldsdreiging uitgaat.
Beter zicht op de dreiging helpt om de lokale aanpak nog preciezer te
richten en aan te scherpen. Als er signalen zijn van radicalisering of zelfs
mogelijk terroristische activiteitenkunnen kunnen, zoals hiervoor
genoemd, ook jongeren worden opgenomen in de lokale persoonsgerichte aanpak. In Nederland is hiermee inmiddels jarenlange ervaring.
Waar nodig, passend bij de leeftijd van betrokkene, kan het bestaande
instrumentarium uit de contraterrorisme aanpak ingezet worden met
interventies die hun effect inmiddels hebben bewezen. Het aan
gemeenten, organisaties en professionals die met extremisme te maken
krijgen, in dit geval rechts-extremisme. Tevens kan het Landelijk
Steunpunt Extremisme individuele begeleiding bieden aan personen met
extremistische overtuigingen, die betrokken zijn (geweest) bij extremistische netwerken of verdacht worden van strafbare feiten. Onderdelen van
de trajectbegeleiding kunnen bijvoorbeeld zijn: weerbaarheid, traumaverwerking, kritische reflectie, (her)opbouwen van een sociaal netwerk,
relaties met familie en maatschappelijke participatie (o.a. opleiding en
werk). Ook heeft het Landelijk Steunpunt Extremisme de mogelijkheid van
familieondersteuning wanneer familieleden zich over iemand zorgen
maken.
Om radicalisering beter te herkennen en vanwege de aantrekkingskracht
van het rechts-extremistisch gedachtegoed op vatbare jongeren, wordt
aansluiting gezocht met partners in het sociale- en zorgdomein. Daarnaast
wordt binnen gemeenten ingezet op het voorkomen van radicalisering,
ook richting rechts-extremisme. Het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) heeft, onder meer via de Expertise-unit Sociale
Stabiliteit, een belangrijke rol in de brede preventie van radicalisering.
SZW zet in op het ondersteunen van professionals en gemeenten in hun
lokale aanpak. Uitgangspunt binnen deze aanpak is het versterken van de
veerkracht en (digitale) weerbaarheid van onder andere jongeren in een
vatbare omgeving voor radicalisering. Ter bevordering van de kennisopbouw en -deling organiseert SZW voor gemeenten en professionals
kennisbijeenkomsten over onder meer extreemrechtse radicalisering. Ook
ontwikkelt zij kennisproducten, waaronder de handreiking «voorkomen
van radicalisering door vergroten van veerkracht». Naast deze inzet voert
SZW de Agenda Veerkrachtige & Weerbare Samenleving uit. Die heeft als
doel om gemeenten, professionals en maatschappelijke organisaties meer
kennis en instrumenten in handen te geven om de veerkracht en
weerbaarheid te vergroten.
Naast de gerichte interventies binnen de lokale aanpak zijn vroegsignalering en informatie-uitwisseling op lokaal niveau onmisbaar. Ten behoeve
van informatie-uitwisseling is het wetsvoorstel gegevensdeling persoonsgerichte aanpak radicalisering en meldingen over radicalisering en
terroristische activiteiten essentieel. Dit wetsvoorstel ziet toe op het
verstevigen van de wettelijke basis van het lokale casusoverleg binnen
gemeenten. De nota naar aanleiding van het verslag is op 22 maart 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 681

2

naar uw Kamer verstuurd2. Ik hoop op een spoedige behandeling van dit
wetsvoorstel in Uw Kamer.
Ook zijn enkele honderden lokale professionals het afgelopen jaar
getraind door het Rijksopleidingsinstituut tegengaan Radicalisering, onder
andere in het herkennen van rechts-extremisme en hoe daar mee om te
gaan. U bent reeds geïnformeerd over de symbolenbank met rechtsextremistische en rechts-terroristische symbolen die dit voorjaar is
uitgerold voor veiligheidspartners en lokale professionals om signalen
van radicalisering richting terrorisme beter te onderkennen. Juist omdat
deze extremistische en terroristische boodschappen regelmatig verpakt
worden in memes en «grappen» zijn ze niet altijd direct op juiste waarde
te schatten en dit kan bijdragen aan de normalisering van extremistische
ideologie en uitingen.
Rechts-extremistische en rechts-terroristische aanhangers blijven vaak
lang buiten het zicht van de reguliere lokale signaleringsstructuren
(school, wijkagent, gemeente), juist omdat radicalisering bij deze groep
jongeren veelal online plaatsvind. Daarom zijn gemeenten voor een flink
deel aangewezen op de online signalering door daartoe bevoegde
diensten (AIVD, politie). Ik heb uw Kamer daarnaast op 23 december 2022
per brief geïnformeerd over de bevoegdheden van burgemeesters ten
aanzien van het tegengaan van (online) radicalisering en extremisme.3
Hierin heb ik onder meer het ontwikkelen van een handreiking voor
gemeenten ten aanzien van welke bevoegdheden zij kunnen inzetten om
content op sociale media te bekijken ter handhaving van de openbare
orde genoemd.
De zorgen om vatbare jongeren en de aantrekkingskracht die rechtsextremistische en rechts-terroristische boodschappen op hen heeft, neem
ik zeer serieus. Waar nodig zullen we gemeenten en lokale professionals
blijven ondersteunen met expertise, versterkingsgelden voor preventieve
initiatieven en uitwisseling van good practices.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

2
3

Zie Kamerstuk 36 225, nr. 6.
Kamerstuk 29 754, nr. 668.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 754, nr. 681

3