Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2521

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 9 september 2022
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 18 augustus 2022 over de geannoteerde agenda informele Raad
Buitenlandse Zaken Gymnich van 30-31 augustus 2022 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2521), over de brief van 22 juli 2022 over het verslag van de
Raad Buitenlandse Zaken van 18 juli 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2514)
en over de brief van 18 juli 2022 over het verslag van het schriftelijk
overleg over de geannoteerde agenda voor de Raad Buitenlandse Zaken
van 18 juli 2022 en over het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van
20 juni 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2516).
De vragen en opmerkingen zijn op 24 augustus 2022 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 30 augustus 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De griffier van de commissie,
Westerhoff

kst-21501-02-2521
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de informele Raad Buitenlandse Zaken (RBZ)
Gymnich van 30 en 31 augustus 2022. Zij hebben hierover de volgende
vragen en opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda informele Raad Buitenlandse Zaken (Gymnich) van
29-30 augustus. Deze leden hebben nog enkele vragen aan de Minister.
De leden van de PVV-fractie hebben de volgende vragen aan de Minister
over de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken.
Precies een half jaar geleden, op 24 februari, is Rusland Oekraïne
binnengevallen. Precies op deze dag is er informeel overleg over de Raad
Buitenlandse Zaken. De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele
vragen over de geannoteerde agenda daarvan.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de informele RBZ van 30 en 31 augustus. De bijeenkomst
heeft volgens deze agenda tot doel «ruimte te bieden voor strategische
discussie». In dat licht zouden deze leden een breder palet aan onderwerpen op de agenda verwachten. De leden van de SP-fractie voelen de
noodzaak om meerdere onderwerpen te bespreken en vragen het kabinet
om zijn opvatting over een aantal ervan.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken
op 30 en 31 augustus. Zij hebben hierover de volgende vragen en
opmerkingen.
Het lid van de BBB-fractie heeft de volgende vragen aan de Minister over
de geannoteerde agenda van de informele Raad Buitenlandse Zaken.
EU-Afrika relatie
De leden van de VVD-fractie vinden het onvoorstelbaar dat migratie niet
expliciet op de agenda staat bij de aankomende bespreking van de
EU-Afrika relatie en dat Nederland niet voornemens is om dit expliciet aan
te kaarten. Is de Minister bereid alsnog naar voren te brengen dat het
bestrijden van irreguliere migratie en het terugnemen van uitgeprocedeerde onderdanen van cruciaal belang is voor de relatie tussen Europese
en Afrikaanse landen? En dat de Europese Unie (EU) zowel positieve als
negatieve drukmiddelen moet inzetten tegen Afrikaanse landen die niet
bereid zijn om hierin effectief samen te werken? En in meer algemene zin:
hoe wil de Minister deze bespreking binnen de RBZ gebruiken om de
instroom van asielzoekers uit Afrikaanse landen naar Nederland omlaag te
brengen?
1. Antwoord van het kabinet:
Het bestrijden van irreguliere migratie en het bevorderen van
terugkeer, alsmede het verbeteren en versterken van legale
migratie, zijn voor het kabinet belangrijke prioriteiten in de
EU-Afrika relatie. In besprekingen met Afrikaanse landen en over
de EU-Afrika relatie vraagt Nederland hier consequent aandacht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

2

voor. Het kabinet zet hierbij in op brede migratiepartnerschappen
en een constructieve grondhouding gericht op een gelijkwaardige
relatie, maar sluit negatieve maatregelen niet uit indien verbetering van resultaten binnen de migratiesamenwerking uitblijft.
Op verzoek van de Europese Raad van juni 2021 zijn Actieplannen
ontwikkeld om migratiesamenwerking met prioriteitslanden te
verbeteren. Het betreft prioriteitslanden uit de focusregio’s voor
migratie van de EU: Noord-Afrika, Sub-Sahara Afrika, MiddenOosten en Westelijke Balkan. Door deze EU-Actieplannen zijn de
migratiedialogen met deze prioriteitslanden geïntensiveerd.
Onder Frans voorzitterschap zijn in 2022 verdere stappen gezet
om de plannen te operationaliseren en concrete acties uit te
voeren. Hiervoor is een coördinatiemechanisme opgezet1.
Gelieerd aan dit proces wordt ook het visuminstrument ingezet
om terugkeersamenwerking met derde landen te verbeteren. Zo
heeft de Raad in november 2021 de eerste negatieve visummaatregelen onder art.25 bis van de Visumcode aangenomen tegen
Gambia. Nederland verwelkomt de inspanningen van de
Commissie en zet conform motie van het lid Brekelmans2 in op
verdere operationalisering van de Actieplannen op alle terreinen
om partnerschappen met landen van herkomst en transit te
verstevigen. Nederland zal blijven oproepen om vaart te maken
met de implementatie van de actieplannen. Ook worden
Afrikaanse landen via het EU-Afrika partnerschap ondersteund bij
het creëren van werkgelegenheid, het bevorderen van economische groei en bij het bevorderen van stabiliteit, waardoor de
grondoorzaken van irreguliere migratie worden aangepakt.
De leden van de VVD-fractie delen de zorgen over de toegenomen invloed
van het Russische narratief in Afrikaanse landen en de verslechterde
invloedspositie van Westerse landen. Wat stelt het kabinet concreet voor
om dit Russische narratief te bestrijden? Wat moeten Westerse landen
hierin anders doen dan in het verleden?
2. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet vindt het belangrijk dat er op proactieve wijze en met
een overtuigend narratief gecommuniceerd wordt over het
EU-Afrika partnerschap, de gedeelde belangen met Afrika, onder
andere om gezamenlijke ontwikkelingsdoelstellingen te behalen,
en over de oorlog in Oekraïne en de impact hiervan op het
Afrikaanse continent. Uit het Europees narratief moet blijken dat
de zorgen van Afrikaanse partners serieus worden genomen.
Hierbij is het noodzakelijk dat er met de ingezette communicatie
goed aansluiting wordt gezocht bij de beleving van de verschillende doelgroepen in de verschillende landen.
Strategische en binnen de EU afgestemde communicatie is één
van de manieren om het Russische narratief te bestrijden. Naast
een reactie op de Russische propaganda is het ook belangrijk dat
de EU, samen met de lidstaten, goed onder de aandacht brengt
dat de EU en de lidstaten gezamenlijk de grootste handelspartner,
de grootste investeerder en de grootste donor voor wat betreft
ODA zijn in de meeste Afrikaanse landen. Daarbij moeten ook de
resultaten die hiermee behaald worden benadrukt.

1
2

Mocadem; https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/?uri=CELEX%3A32022D0060.
Kamerstuk 19 637, nr. 2866.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

3

Op welke manier moeten projecten als onderdeel van de Global Gateway
anders zijn dan de vele ontwikkelings- en infrastructuurprojecten in het
verleden?
3. Antwoord van het kabinet:
De Global Gateway strategie brengt de vele lopende initiatieven
en investeringen onder de noemer connectiviteit bij elkaar met
een duidelijker politiek narratief en een herkenbare merknaam.
De strategie beoogt deze uiteenlopende EU-programma’s en
bestedingen te stroomlijnen, inzichtelijker en zichtbaarder te
maken en zo een duidelijker aanbod voor investeringen in
partnerlanden aan te bieden. In veel opzichten zullen de projecten
zelf niet veel verschillen van die uit het verleden. Het verschil zit
o.a. in de politiek strategische aansturing en communicatie
hiervan via de Global Gateway Board in oprichting met meer oog
voor de geopolitieke context.
Deelt het kabinet de mening van deze leden dat daarbij zowel positieve
drukmiddelen als negatieve drukmiddelen moeten worden ingezet?
4. Antwoord van het kabinet:
De ontwikkeling van de Global Gateway vindt plaats op basis van
de geldende kaders en voorwaarden in de verordening voor het
Instrument voor het Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale
Samenwerking, waaronder het Europese Fonds voor Duurzame
Ontwikkeling + (EFDO+). De inzet is om binnen deze kaders
strategischere keuzes te maken bij connectiviteitsinvesteringen
wereldwijd en hierover onder een heldere merknaam te
communiceren.
De leden van de D66-fractie vragen wat de Nederlandse inzet is bij de
diplomatieke inspanningen binnen de EU-Afrika relatie om het Russische
narratief over de Russische oorlog in Oekraïne tegen te gaan?
5. Antwoord van het kabinet:
De Nederlandse inzet is dat zo veel mogelijk (Afrikaanse) landen
zich publiekelijk uitspreken tegen de Russische agressie tegen
Oekraïne. De Europese lidstaten werken hierbij zo nauw mogelijk
samen en de Hoge Vertegenwoordiger en EDEO spelen een
coördinerende rol met verschillende initiatieven, onder andere op
het terrein van politieke dialoog, Nederland is op verschillende
niveaus in dialoog met Afrikaanse landen om de kernboodschappen met betrekking tot de oorlog in Oekraïne over te
brengen en het Russische narratief te weerleggen. Daarnaast
informeert Nederland ook naar de eventuele beweegredenen van
Afrikaanse landen om Rusland niet publiekelijk te veroordelen
alsook de zorgen die bij Afrikaanse partners bestaan ten aanzien
van de gevolgen van deze oorlog en de maatregelen van de
internationale gemeenschap om de Russische agressie tegen
Oekraïne te stoppen.
Op welke manier wordt met Afrikaanse landen en hun burgers gecommuniceerd dat Rusland een energie- en hongercrisis veroorzaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

4

6. Antwoord van het kabinet:
Rusland is primair verantwoordelijk voor de verzwakking van de
mondiale voedselzekerheid. De EU-instellingen en lidstaten
dragen consequent in bilateraal en multilateraal verband uit dat
Rusland door havens in Oekraïne als strategische doelwitten te
gebruiken de levering van graan aan Afrikaanse landen
verhindert. Daarnaast spant de internationale gemeenschap zich
consistent in om de levering van graan op alternatieve wijze
mogelijk te maken.
De leden van de PVV-fractie stellen dat het continent Afrika een nog
grotere puinhoop wordt dan het al was. Het aantal islamitische terreuraanslagen rijst er de pan uit, corrupte leiders zijn er de baas en het wemelt
er van de Russische Wagner-huurlingen. Dat laatste is een probleem dat
steeds groter wordt. Kan de Minister aangeven in hoeveel Afrikaanse
landen de Wagner Group inmiddels actief is? Hoe worden deze landen
diplomatiek onder druk gezet om de samenwerking met de Wagner Group
stop te zetten?
7. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt de zorgen over de aanwezigheid van de Wagner
Group in Afrika. Volgens verschillende bronnen zou de Wagner
Group actief zijn in de Centraal Afrikaanse Republiek, Mali,
Soedan en Libië. Het is evenwel niet eenvoudig vast te stellen in
hoeveel Afrikaanse landen de Wagner Group, actief is. Dit komt
omdat het een informele entiteit zonder bekende juridische
status betreft en onderscheid tussen Russische paramilitairen en
paramilitairen die opereren onder naam van de Wagner Group niet
eenvoudig te maken is. Het kabinet kan inmiddels wel bevestigen
dat een deel van de Russische paramilitairen in Mali opereert
onder naam van de Wagner Group. Het kabinet acht het echter
vooral van belang om te erkennen dat het een paramilitaire
organisatie van Russische herkomst betreft, waarbij het van
ondergeschikt belang is of het om de Wagner Group gaat, om
Rusland te kunnen blijven aanspreken op de zorgen over onder
andere mensenrechtenschendingen. Nederland vindt het
daarnaast van groot belang om in dialoog te blijven met landen
waar paramilitairen van Russische herkomst actief zijn, onder
andere om de samenwerking met Russische paramilitaire
organisaties te ontmoedigen. In dit kader is het tevens essentieel
om de Europese veiligheidsinzet in de regio tegen het licht te
houden.
Waarom dreigt Nederland niet met het annuleren van investeringen en
ontwikkelingshulp in de desbetreffende landen?
8. Antwoord van het kabinet:
Bedrijven bepalen zelf waarin zij investeren. Het kabinet kan deze
investeringen niet annuleren. Via ontwikkelingssamenwerking
geeft Nederland geen directe begrotingssteun aan overheden. De
Nederlandse steun verloopt vooral via internationale en
maatschappelijke organisaties. Het stopzetten van bilaterale hulp
zou naar verwachting nagenoeg geen invloed hebben op de
machthebbers in deze landen, omdat zij er niet direct de consequenties van ondervinden. De burgers die ondersteund worden
door internationale en lokale hulporganisaties zullen echter wel
direct de consequenties ondervinden op het moment dat ontwik-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

5

kelingshulp wordt stopgezet. Het kabinet hecht aan een gelijkwaardig partnerschap dat tegemoet komt aan ieders belangen en
waarin wederkerigheid centraal staat. Als de betrekkingen met
een land veranderen, bijvoorbeeld door een staatsgreep of
burgeroorlog, dan zal het kabinet de diplomatieke relatie met dat
land opnieuw beoordelen en handelen naar de (geo)politieke
realiteit.
De leden van de PVV-fractie zien Nederland en de EU consequent achter
de feiten aanlopen als het gaat om Afrika. Nu weer. Er wordt weliswaar
gesteld dat het allemaal slechter gaat, maar verder lezen deze leden niets
meer dan dat «we» maar moeten focussen op een «gelijkwaardige
dialoog» en «blijvende investeringen.» Het is te pijnlijk voor woorden,
aldus deze leden, hoe een concreet probleem zoals de relatie met Afrika,
bestreden wordt met abstracte termen en algemene plannetjes. Waar blijft
de radicale koerswijziging waar de huidige situatie om schreeuwt? Waar is
de visie? En waarom bekijkt de Minister de relatie met Afrika niet vanuit
een nationaal perspectief, maar wordt de relatie met Afrika in een EU-jasje
gestoken?
9. Antwoord van het kabinet:
De relatie met Afrika wordt door het kabinet zowel vanuit een
nationaal als Europees perspectief benaderd. Stabiliteit in Afrika
is een gemeenschappelijk Europees belang en de EU is het
belangrijkste handelingspodium voor het Nederlandse buitenlandbeleid en de nationale belangen. Samen met de andere 26
lidstaten legt Nederland meer gewicht in de schaal en heeft
Nederland meer invloed dan wanneer Nederland alleen handelt.
Veiligheid, migratie, maar ook het wegnemen handelsbelemmeringen zijn onderwerpen die gezamenlijk effectiever kunnen
worden behartigd, waarmee we de stabiliteit in de regio willen
bevorderen. Dit dient tevens direct het Nederlandse (bilaterale)
belang. In de Afrikastrategie die het kabinet momenteel aan het
schrijven is, wordt ook aandacht gegeven aan deze onderwerpen.
De leden van de PVV-fractie maken zich ernstig zorgen over de negatieve
impact die de recente ontwikkelingen in Afrika hebben op onze nationale
veiligheid. Specifiek willen deze leden weten hoe de Minister aankijkt
tegen de islamitische terreuraanslagen die deze zomer in Afrika zijn
gepleegd. In landen zoals Nigeria, Mali en Somalië was het raak en
zaaiden islamitische terreurbewegingen dood en verderf. Neemt deze
islamitische terreur nu in omvang toe, of ziet de Minister dat anders? Wat
is zijn analyse?
10. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet constateert dat er sprake is van een verspreiding van
de terroristische dreiging vanuit de Sahel, in het bijzonder
richting West-Afrikaanse kuststaten. Deze bredere trend en de
recente aanslagen in verschillende regio’s zijn zorgwekkend.
Specifiek voor Mali zijn er toenemende signalen dat de verschillende groeperingen koersen op een gewapende confrontatie. Zo
rekruteren aan Al Qaeda en de Islamitische Staat gelieerde
groeperingen actief en lijken zich sterker te organiseren. Vooral
de aan Al Qaeda gelieerde JNIM heeft recentelijk veel aanvallen
uitgevoerd en heeft naar verluidt de rekrutering sterk opgevoerd.
Op 21 en 22 juli 2022 jl. heeft JNIM een serie van 5 complexe
aanvallen uitgevoerd, waarvan de laatste op de militaire basis in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

6

Kati. Sindsdien is de frequentie van de gewapende confrontaties
tussen het Malinese leger en jihadisten hoger dan gebruikelijk.
Wat betreft de Hoorn van Afrika ziet het kabinet terreurdaden van
Al Shabaab in Somalië, Hoewel de groep een nationale focus
heeft, baart de recente inval in Ethiopië zorgen. De motivatie van
Al Shabaab om de grens over te gaan is tot dusver onduidelijk. Al
Shabaab is de afgelopen tijd meer en meer bekend komen te
staan als grootste en rijkste tak van Al Qaeda.
Hoewel er sprake is van een verspreiding van terroristische
groeperingen in de regio, richten groeperingen zich vooralsnog
op het uitbreiden van lokale invloed en vormen zij momenteel
geen directe dreiging voor Nederland. Dit neemt niet weg dat
Nederland zich, samen met Europese partners, inzet voor het
monitoren van de dreiging en het voorkomen dat deze ontwikkelingen uiteindelijk de Europese en nationale veiligheid aantasten.
Hoe groot acht de Minister de kans dat islamitische terroristen via de
migratiestromen vanuit Afrika naar ons land komen?
11. Antwoord van het kabinet:
Het gebrek aan duurzame vrede, stabiliteit en ontwikkeling in de
Sahel en de Hoorn van Afrika brengt risico’s met zich mee voor
deze regio’s en het hele Afrikaanse continent. Voor Nederland en
de EU kan het onder andere leiden tot migratiebewegingen.
De veiligheidsorganisaties zijn alert op signalen van misbruik van
de migratiebeweging en asielprocedure door jihadisten. Dat laat
onverlet dat niet kan worden uitgesloten dat jihadisten via de
migratiebeweging Europa binnenkomen en daarbij mogelijk ook
misbruik van de asielprocedures kunnen maken. In Nederland zijn
alle betrokken organisaties bij het asielproces alert op signalen
die de nationale veiligheid kunnen raken. Deze alertheid wordt
vergroot door middel van trainingen. Als er aanwijzingen zijn dat
een asielzoeker mogelijk een gevaar vormt voor de nationale
veiligheid, wordt dit via de hiervoor in het leven geroepen
meldstructuur doorgegeven aan de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
De leden van de PVV-fractie stellen dat alle ingrediënten die van Afrika
een puinhoop maken, praktisch samenkomen in Mali. Het is niet voor
niets dat de Fransen het land militair opgeven en na negen jaar zijn
vertrokken. En terecht, want de coupplegers die nu aan de macht zijn,
houden iedereen voor de gek en zitten er puur uit eigenbelang, aldus deze
leden. Helaas lijkt Nederland dat niet in de gaten te hebben. Waarom
blijven we anders in Mali actief met militairen en adviseurs op verschillende posten? Waarom trekt de Minister onze militairen en adviseurs niet
terug uit Mali, en welk geloofwaardig perspectief op verbetering is er
nog?
12. Antwoord van het kabinet:
Zoals gemeld in de recente Kamerbrief van 17 juni jl.3 draagt
Nederland met een aantal militairen en civiele experts bij aan de
VN-missie MINUSMA in Mali en aan de militaire en civiele
EU-missies in Mali. Dit doet Nederland om enerzijds om verdere
destabilisatie tegen te gaan en om een signaal van blijvende
steun af te geven richting de Malinese bevolking en de VN en EU.
3

Kamerstuk 29 521, nr. 446.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

7

Het ontbreken van duurzame vrede, stabiliteit en ontwikkeling in
de Sahel regio brengt risico’s met zich mee voor Nederland, de
EU en de regio in de vorm van terroristische dreiging en irreguliere migratiestromen. Daarom blijft de Sahel voor het kabinet
onverminderd een prioritaire regio in het Nederlandse buitenlanden veiligheidsbeleid.
Begin juli kwamen ECOWAS en de Malinese transitieregering tot
een transitieakkoord. In het akkoord is overeengekomen dat er in
februari 2024 presidentsverkiezingen worden georganiseerd. Mali
blijft vooralsnog geschorst van de ECOWAS-instanties en de
persoonsgerichte financiële sancties tegen leden van de transitieautoriteiten en hun familieleden blijven eveneens nog steeds van
kracht4. De overige sancties zijn door ECOWAS opgeheven. Het
kabinet houdt de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.
De leden van de PVV-fractie willen tevens weten of er nog steeds een
verzoek aan Nederland ligt om meer militairen te leveren aan de
VN-missie MINUSMA? Of is dat inmiddels afgewezen? De leden van de
PVV-fractie hopen het laatste, omdat het in Mali al jarenlang dweilen is
met de kraan open.
13. Antwoord van het kabinet:
Op 17 juni jl. is uw Kamer in de bovengenoemde Kamerbrief5
geïnformeerd dat Nederland informeel door Duitsland en de
Verenigde Naties was benaderd om gevechtshelikopters te
leveren aan MINUSMA. Deze inzet was militair haalbaar, zou de
noodzakelijke escalatiedominantie leveren en daarmee de
effectiviteit van MINUSMA vergroten. In de afweging die aan een
inzet ten grondslag ligt, worden echter meerdere factoren
meegenomen, waaronder de (geo)politieke en veiligheidscontext
in Mali. Naast de politieke instabiliteit in het land, de verslechtering van de veiligheidssituatie, de aanwezigheid van Russische
paramilitairen, en berichten over grove mensenrechtenschendingen begaan door het Malinese leger, wordt de missie door de
Malinese transitieautoriteiten in de bewegingsvrijheid beperkt.
Daarom besloot het kabinet af te zien van de additionele inzet
met gevechtshelikopters. Momenteel liggen er geen andere
verzoeken voor een additionele bijdrage aan MINUSMA.
De leden van de CDA-fractie hechten waarde aan het coördineren van
diplomatieke inspanningen van de EU en haar lidstaten. Hoe ziet de
Minister de coördinatie van inspanningen om het Russische narratief over
de oorlog in Oekraïne in Afrikaanse landen tegen te gaan?
14. Antwoord van het kabinet:
Onze diplomatieke inspanningen zijn het meest effectief wanneer
de EU-lidstaten in gezamenlijkheid eenzelfde boodschap afgeven.
Om onze coherentie en effectiviteit te versterken hebben
EU-lidstaten, waaronder Nederland, in een eerder stadium de EU
opgeroepen om de diplomatie inspanningen te coördineren door
onder meer voorstellen te doen voor burden sharing en gezamenlijke boodschappen te formuleren.

4
5

Zie Kamerstuk 29 237, nr. 177.
Kamerstuk 29 521, nr. 446.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

8

Staan alle lidstaten hier hetzelfde in? En kunnen wij bondgenoten in
Afrikaanse landen helpen tegen ongewilde inmenging in hun land?
15. Antwoord van het kabinet:
Er is brede overeenstemming onder de EU-lidstaten over de
noodzaak van gezamenlijke diplomatieke inspanningen om
Rusland diplomatiek te isoleren. Steun van Afrikaanse landen is
hiervoor van groot belang. Daarnaast zijn EU-lidstaten het ook
eens over de noodzaak dat er meer nodig is om het Russische
narratief in Afrika over de oorlog en de oorzaken van de energieen voedselcrisis tegen te gaan.
De oorlog in Oekraïne heeft grote gevolgen op het Afrikaans continent,
zeker op het gebied van energie, voedselzekerheid, en het aangehaalde
Russische narratief. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of het
inzichtelijk is in welke landen deze ontwikkelingen voor een verscherping
in de relatie met het westen hebben gezorgd.
16. Antwoord van het kabinet:
Bijna de helft van de Afrikaanse landen heeft neutraal gestemd
(of waren afwezig) tijdens de stemming in de AVVN over de
resoluties betreffende de veroordeling van de Russische inval in
Oekraïne. Dit toonde aan dat de verwachte ondersteuning van de
Afrikaanse staten van het Westerse standpunt niet een gegeven
is. Serieuze toelichting en gesprekken over onze wederzijdse
standpunten leiden tot een beter begrip.
Met betrekking tot de relatie EU-Afrika delen de leden van de SP-fractie de
analyse dat meerdere grootmachten invloed in Afrika proberen te
verwerven. Op zich vinden deze leden dat hun goed recht: Europa heeft er
geen alleenrecht en Afrikaanse landen maken hun eigen afwegingen. Het
is een goede zaak dat de EU daar een positieve investeringsagenda
tegenover zet. Het blijft evenwel van belang, ook voor de geloofwaardigheid van de EU in Afrika, dat EU-beleid ten aanzien van Afrika coherent
is c.q. dat innerlijke tegenstrijdigheden tussen bijvoorbeeld hulp en
handel eruit worden gehaald. Heeft het kabinet deze (in-)coherentie
scherp in beeld en wordt hier actief aan gewerkt, zo vragen de leden van
de SP-fractie?
17. Antwoord van het kabinet:
Het Nederlandse coherentiebeleid richt zich voor een belangrijk
deel op besluitvorming in de EU: de bevoegdheid op ontwikkelingsrelevante onderwerpen als handel en landbouw is immers
een Europese bevoegdheid. Ook op veel andere terreinen formuleert de Unie een gezamenlijke inzet. Beleidscoherentie voor
ontwikkeling is vastgelegd in artikel 208 van het Werkingsverdrag van de EU: de Unie houdt rekening met de doelstellingen
van haar OS-beleid bij besluitvorming op andere beleidsterreinen,
waarvan het waarschijnlijk is dat die een effect hebben op
ontwikkelingslanden. Beleidscoherentie voor ontwikkeling is
geïntegreerd in de EU SDG aanpak en rapportage, waarbij
voorstellen waar relevant worden gescreend op effecten op
ontwikkelingslanden. Daar waar relevant komt dit ook terug in
de BNC fiches. De Nederlandse inzet op beleidscoherentie is o.a.
vastgelegd in het Actieplan Beleidscoherentie voor ontwikkeling
waarover uw Kamer jaarlijks wordt geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

9

De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat
de Raad zal spreken over het coördineren van de diplomatieke inspanningen van de EU en EU-lidstaten om het Russische narratief over de
Russische oorlog in Oekraïne in Afrikaanse landen tegen te gaan. De leden
zijn benieuwd welke concrete diplomatieke inspanningen het kabinet
voornemens is voor te stellen in deze discussie? Op welke manier is het
stimuleren van vrije media, onafhankelijk van Russische invloed, in
Afrikaanse landen een onderdeel van deze strategie?
18. Antwoord van het kabinet:
De Nederlandse inzet is dat zo veel mogelijk Afrikaanse landen
onderdeel zijn van de internationale coalitie die de Russische
agressie tegen Oekraïne verwerpt. De Nederlandse diplomatieke
vertegenwoordigingen in Afrika zijn in dialoog met Afrikaanse
overheden om enerzijds de kernboodschappen met betrekking tot
de oorlog in Oekraïne over te brengen en anderzijds ook te
informeren naar de zorgen die bij Afrikaanse partners bestaan
over de gevolgen van deze oorlog en de getroffen maatregelen
van de om de Russische agressie tegen Oekraïne te stoppen. Het
is belangrijk dat de boodschappen die in dit kader worden
afgegeven toegespitst zijn op de lokale context. Het stimuleren
van de vrije pers in Afrikaanse landen is, los van de Russische
invloed, een van de primaire doelstelling van zowel het Nederlandse als het Europese ontwikkelings- en mensenrechtenbeleid
in Afrikaanse landen waar democratische waarden en fundamentele vrijheden onder druk staan. Rusland vergroot met name
de invloedssfeer in landen waar al een grote mate van instabiliteit heerst en overheden met beperkte legitimiteit aan de macht
zijn.
In navolging van de motie van onder andere het lid Van der Lee d.d.7 juli
2022 (Kamerstuk 36 045, nr. 99) over de rol van vier grote multinationals in
de voedselprijzencrisis, zijn de leden benieuwd of de Minister bereid is om
dit onderwerp te agenderen tijdens de Raad en te onderzoeken welke
maatregelen er in EU-verband kunnen worden getroffen om de speculatie
op belangrijke commodities, zoals bijvoorbeeld graan, tegen te gaan. De
leden zijn benieuwd welke specifieke maatregelen de Minister in dit
opzicht voor zich ziet en ontvangen hierop graag een toelichting.
19. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet hecht waarde aan eerlijke prijzen voor essentiële
producten, waaronder graan. Naar aanleiding van de motie zal er
op korte termijn een gesprek plaatsvinden met de Europese
Commissie. Vanwege hun deskundigheid zal dit gesprek in nauwe
samenwerking met de Ministeries van Economische Zaken,
Financiën en van LNV plaatsvinden. Dit eerste gesprek heeft als
doel na te gaan of er aanwijzingen zijn die speculatie en marktmisbruik doen vermoeden, of er dergelijke signalen uit andere
lidstaten komen en of (aanvullend) onderzoek nodig is, en of dit
aanleiding geeft tot agendering in een Raad.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat
het kabinet voornemens is te pleiten voor zichtbare en consistente
uitvoering van het EU-Afrika Global Gateway investeringspakket. Deze
leden zijn positief over het feit dat het kabinet wil bijdragen op het gebied
van voedsel- en energiezekerheid in Afrika. Maar toch zijn de leden van de
GroenLinks-fractie bezorgd over de mate waarin deze langetermijninvesteringen ook daadwerkelijk ten goede zullen komen aan hen die het nu het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

10

hardste nodig hebben. Aangezien de samenwerking zich vooral richt op
samenwerking met grote agrobedrijven, is het nog maar de vraag in
hoeverre deze hulp terecht komt bij de mensen op het platteland die nu
juist het hardst hulp nodig hebben en in acute nood verkeren. Deze leden
vragen het kabinet daarom om tevens in EU-verband te onderzoeken wat
gedaan kan worden aan acute verlichting van honger in de Hoorn van
Afrika en daarvoor extra middelen uit te trekken.
20. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt de zorgen over de acute voedselonzekerheid in
de Hoorn van Afrika en levert noodhulp aan deze regio via
reguliere partners, d.w.z. VN-organisaties en fondsen, het
(internationale) Rode Kruis en de Dutch Relief Alliance (DRA). Dat
geldt ook voor de Europese Unie. De humanitaire hulpverlening
van de EU aan de Hoorn van Afrika (inclusief voedselhulp)
bedraagt dit jaar ruim EUR 245 miljoen. Deze steun vindt plaats
in aanvulling op andere samenwerkingsverbanden, zoals de steun
onder het EU-Afrika Global Gateway investeringspakket. Tussen
de EU wordt regelmatig gesproken over de inzet van humanitaire
hulp wereldwijd, waaronder de Hoorn van Afrika.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen het kabinet tevens naar de
inzet om te bewerkstelligen dat een groot deel van de investeringen ook
juist gaat naar kleinschaligere boeren. Investeren in hulp en handel voor
de burgers die dit het hardst nodig hebben, maakt ons tevens een meer
geloofwaardige partner in het tegengaan van bovengenoemd Russisch
narratief, zo stellen de leden van de GroenLinks-fractie.
21. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat het bevorderen van lokaal
eigenaarschap en lokaal ondernemerschap noodzakelijk is voor
de voedselzekerheid in kwetsbare landen. In lijn met de recentelijk overeengekomen Raadsconclusies17, zet de Europese
Commissie in op noodhulp, versterking van voedselproductiesystemen, open houden van handelsstromen en effectieve multilaterale samenwerking. Voor de Sahel is door Team Europe
EUR 1 miljard beschikbaar gesteld ten behoeve van de voedselzekerheid, voor de Hoorn van Afrika EUR 600 miljoen en voor het
Zuidelijk Nabuurschap EUR 225 miljoen. Daarnaast zal de
Commissie EUR 600 miljoen uit de reserves van het Europees
Ontwikkelingsfonds inzetten voor ondersteuning op de impact
van de oorlog, met name voedselzekerheid, in landen in Afrika,
de Caribisch gebied en de Stille Oceaan
Wat het lid van de BBB-fractie betreft moet de stabiliteit van Afrika
prioriteit zijn. Stabiliteit zorgt voor economische ontwikkeling en beperkt
vluchtelingenstromen, zo meent zij. Wel deelt dit lid de visie van de
Minister dat de invloed van Europa in Afrika afneemt ten gunste van
China. Vandaar dat het goed is om een nieuwe, meer open, strategie
richting Afrika te voeren. Het risico van toenemende Chinese invloed in
Afrika is dat onze Zuidflank strategisch kwetsbaar wordt; zo zou China een
vluchtelingencrisis kunnen uitlokken op het moment dat Europa zich
politiek niet schikt naar China, aldus het lid van de BBB-fractie. Zij vraagt
de Minister om in deze strategie het belang van stabiele voedselvoorziening mee te nemen. Hopelijk kan de Minister tijdens de informele RBZ
inbrengen dat Nederland en andere Europese landen buitengewoon veel
kennis hebben die kan worden ingezet om Afrika te helpen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

11

ontwikkelen van een sterke landbouwsector, wat de stabiliteit veel goed
zou doen.
22. Antwoord van het kabinet:
Het bevorderen van stabiliteit in Afrika is een van de prioritaire
doelstellingen van het huidige kabinetsbeleid. Het tegengaan van
ongewenste invloeden door derde landen en het bevorderen van
duurzame voedselsystemen is hier onderdeel van. Het belang dat
de EU hecht aan een stabiele voedselvoorziening en duurzame
agrarische sector wordt onderstreept doordat een significant
gedeelte van het Europees Fonds voor Duurzame Ontwikkeling
Plus (EFDO+) beschikbaar is gesteld voor dit onderwerp (tot
EUR 890 mln. voor de eerste ronde van het EFDO+).
Russische agressie tegen Oekraïne
De leden van de VVD-fractie steunen de inzet van het kabinet om Oekraïne
te blijven ondersteunen en de militaire steun aan Oekraïne voort te zetten.
Zij zijn dan ook positief over de recent aangekondigde extra steun aan
Oekraïne.
De leden van de VVD-fractie volgen met interesse de discussie rondom
restricties inzake visumverstrekking aan Russische staatsburgers. Wat is
het standpunt van het kabinet hierover en wat zal de Nederlandse inzet
zijn in deze discussie? Welke gewenste en ongewenste effecten verwacht
de Minister van deze maatregel?
23. Antwoord van het kabinet:
Voor Nederland is in de eerste plaats van belang dat EU-eenheid
op dit onderwerp bewaard blijft. Mogelijke restricties zijn enkel
effectief als alle Schengenlanden zich hierbij aansluiten en deze
geharmoniseerd implementeren.
Het invoeren van visumrestricties tegen Russische staatsburgers
kan een krachtig signaal zijn aan Russische staatsburgers en hun
leiders dat de Russische aanvalsoorlog een prijs kent. Anderzijds
geldt dat bij een algehele visumstop alle Russen collectief
gestraft worden voor de acties van hun leider en bemoeilijkt dit
de people-to-people contacten. Een algehele visumstop vereist
een Europeesrechtelijke juridische basis en is in de uitvoering
complex, zoals bij het bepalen van uitzonderingskaders en
bijbehorende voorwaarden. Dat vereist harde keuzes, waarbij
waarschijnlijk ook schrijnende gevallen ontstaan.
Het kabinet is daarom geen voorstander van een algehele
visumstop, maar staat wel open voor een beperking van de KVV
(Kort Verblijf Visa)-verlening op basis van het verblijfsdoel
toerisme aan aanvragers met de Russische nationaliteit, zolang
als de Russische oorlog in Oekraïne doorgaat. Concreet betekent
dit dat KVV-verlening aan Russische burgers voor alle andere
verblijfsdoelen mogelijk zou moeten blijven, waaronder familiebezoek, kort studieverblijf (cursus, conferentie) en medische
behandeling. Ook de mogelijkheid om een beperkt aantal KVV af
te geven op basis van humanitaire gronden zou moeten blijven
bestaan. Daarnaast is het kabinet van mening dat de visumfacilitatie overeenkomst tussen de EU en Rusland volledig moet
worden opgezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

12

Nederland houdt nauw contact met gelijkgezinde lidstaten over
het bewaren van EU-eenheid en de uitvoerbaarheid van mogelijke
restricties.
De leden van de VVD-fractie steunen de inzet van het kabinet om de druk
op Rusland maximaal te houden. Wat is de inzet van het kabinet ten
aanzien van een volgend sanctiepakket? Welk type aanvullende sancties
vindt het kabinet wenselijk? En is het kabinet bereid om in de EU te pleiten
voor sancties ten aanzien van derde landen en entiteiten die het Russische
leger direct steunen met wapens, technologie en grondstoffen?
24. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is voorstander van aanvullende sanctiemaatregelen,
maar doet geen uitlatingen over specifieke voorstellen voor
nieuwe sancties. Dit ondermijnt immers mogelijk de effectiviteit
van dergelijke maatregelen gelet op onder andere het verrassingseffect. Het kabinet zet in op individuele maatregelen tegen
personen en bedrijven die een directe betrokkenheid hebben bij
schendingen van het internationaal recht en mensenrechten.
Tevens kan het gaan om beperkte aanvullende sectorale maatregelen, bijvoorbeeld het verder aanvullen van goederencodes
behorend bij algemene verbodsbepalingen op uitvoer van
technologie.
Het is van groot belang dat de internationale gemeenschap een
gezamenlijk front blijft vormen tegen de Russische oorlog in
Oekraïne. Nederland en de EU spreken derde landen er op aan om
EU-sancties niet te ondermijnen en om sanctieontwijking door
Rusland te voorkomen. Voorts wijzen Nederland en de EU derde
landen erop dat het onder de huidige sanctieverordening niet
alleen verboden is om direct, maar ook om indirect, goederen en
technologie te leveren die zouden kunnen bijdragen tot de
militaire en technologische versterking van Rusland of tot de
ontwikkeling van de defensie- en veiligheidssector. Het kabinet
heeft verschillende keren in de Raad en bij EU-lidstaten gepleit
voor secundaire sancties. Hiertegen bestaat bij veel lidstaten
weerstand, zoals eerder gemeld. Lidstaten hebben in het
bijzonder zorgen over de rechtmatigheid van de extraterritoriale
toepassing van de Amerikaanse sancties tegen Iran. Het kabinet
onderzoekt de mogelijkheden om secundaire sancties toe te
passen binnen de mogelijkheden van het internationaal recht,
maar deze mogelijkheden zijn hoogstwaarschijnlijk beperkt. Wel
bestaat er veel bereidheid onder lidstaten om gezamenlijk te
kijken naar manieren om sanctieontwijking tegen te gaan. Mede
op aandringen van Nederland is het tegengaan van sanctieontwijking een centraal element in de Europese outreach naar derde
landen en op aandringen van Nederland brengt de EU dit punt
ook op in dialogen met hen. Het kabinet blijft hierover met
EU-partners in gesprek.
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de Amerikaanse
oproep aan haar burgers om Oekraïne te verlaten, omdat zij hevige
aanvallen rond onafhankelijkheidsdag verwachten. Bent u bekend met de
informatie waarop de Amerikanen deze oproep baseren en heeft u
hierover contact gehad met uw Amerikaanse collega? Hoe schat u deze
toegenomen dreiging in, ook voor Nederlanders in Oekraïne? Hoeveel
Nederlanders bevinden zich op dit moment nog in Oekraïne?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

13

25. Antwoord van het kabinet:
De Amerikaanse ambassade in Kyiv heeft op 23 augustus een
openbaar nieuwsbericht geplaatst en daarin Amerikanen
opgeroepen Oekraïne te verlaten. President Zelensky heeft
aangegeven rekening te houden met een vergeldingsactie in de
week van de Oekraïense Onafhankelijkheidsdag. De oproep van
de Amerikaanse ambassade is in lijn met de Oekraïense
avondklok die is ingesteld van 23 augustus tot en met
25 augustus om burgers te beschermen tegen mogelijke vergeldingsacties. Er is hierover geen contact geweest met de Amerikaanse autoriteiten.
Nederlanders worden sinds 12 februari 2022 opgeroepen om
Oekraïne te verlaten. Sindsdien geldt een rood reisadvies.
Op 25 augustus zijn er 135 Nederlanders geregistreerd als
aanwezig in Oekraïne bij de informatieservice van BZ. Het
daadwerkelijke aantal Nederlanders in Oekraïne staat niet gelijk
aan het aantal geregistreerden. Registratie is niet verplicht en het
afmelden na vertrek uit het land ook niet.
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat de persoonsgerichte
sancties tegen de kliek rondom Poetin nog niet volledig worden benut. Is
de Minister bereid in de Raad te pleiten voor een nieuwe ronde persoonsgerichte sancties en daarin gebruik te maken van de lijst van corrupte
individuen in Rusland, opgesteld door de Russische oppositieleider Alexei
Navalny? Is hij in het verlengde daarvan bereid om in de Raad opnieuw te
pleiten voor een nieuw sanctieregime op basis van corruptie, zoals
verzocht in de motie van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 35 925 V,
nr. 71) en daartoe concrete voorstellen te doen? Klopt het dat de
Commissie momenteel aan een uitwerking van een dergelijk regime
werkt?
26. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is voorstander van aanvullende sanctiemaatregelen,
maar doet geen uitlatingen over specifieke listingsvoorstellen.
Zoals in vraag 24 gesteld, is de reden dat dit mogelijk de effectiviteit van dergelijke maatregelen ondermijnt gelet op onder
andere het verrassingseffect. Voor het plaatsen van personen op
de EU-sanctielijsten dient te worden voldaan aan de desbetreffende listingscriteria, uitgangspunten van EU-eenheid en doelstellingen van de sancties. Nederland is binnen de EU voortdurend in
gesprek over het toevoegen van personen aan de
EU-sanctielijsten en levert hier een actieve bijdrage aan, dit ook
in het kader van het harmoniseren van sancties met internationale partners. Het kabinet kijkt hierbij naar de brede mogelijkheden die er onder het sanctieregime bestaan, waaronder het
nemen van beperkende maatregelen tegen personen die verantwoordelijk zijn voor schending van de territoriale integriteit van
Oekraïne, personen die materiële of financiële steun verlenen aan
of profijt trekken van de regering van de Russische Federatie en
vooraanstaande zakenlieden die betrokken zijn bij economische
sectoren die een aanzienlijke bron van inkomsten vormen voor de
regering van de Russische Federatie.
Het kabinet blijft conform eerdere moties van de leden
Sjoerdsma, Omtzigt en Jetten actief opties verkennen om te
komen tot een EU-sanctieraamwerk gericht tegen personen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

14

entiteiten verantwoordelijk voor ernstige corruptie. Toen
Nederland tijdens de onderhandelingen over het
EU-mensenrechtensanctieregime opname van corruptie bepleitte
bleek hiervoor onvoldoende draagvlak. Zoals aan uw Kamer
gemeld in het verslag van de Raad Buitenlandse Zaken van
24 januari jl.6 hebben meerdere lidstaten, waaronder Nederland,
opgeroepen om dit dossier verder te brengen. Daarbij kan
inspiratie worden geput uit raamwerken en sanctielijsten van
internationale partners, waaronder het Verenigd Koninkrijk en
Canada. Inmiddels is bespreking hiervan in de Raad gestart,
onder leiding van de EDEO. De Nederlandse inzet hierbij is het
vergroten van draagvlak en het ontwikkelen van een gedegen
ontwerp voor een effectief sanctieregime.
De leden van de D66-fractie lezen dat er in de Raad gesproken wordt over
restricties inzake visumverstrekking aan Russische staatsburgers. Wat is
hierbij de Nederlandse inzet? Is de Minister bereid te pleiten voor een
beperkte stop op toeristenvisa? De leden van de D66-fractie zijn van
mening dat een beperkte toeristenvisastop gerechtvaardigd is. Het geeft
een duidelijk signaal aan de Russische elite dat het handelen van de
Russische regering in Oekraïne alle perken te buiten gaat en consequenties heeft. Daarnaast zijn er ook signalen dat de toegang tot de EU en
Schengen veiligheidsrisico’s met zich brengt. Zo is er het zeer recente
voorbeeld van twee Russische spionnen in Albanië die op toeristenvisa
binnenkwamen en worden beschuldigd van het verzamelen van inlichtingen over een wapenfabriek. Hoeveel Russische geheim agenten zijn er
de afgelopen jaren Nederland en de EU binnengekomen op toeristenvisa?
En hoe schat het kabinet dat risico in? Het voorstel van de leden van de
D66-fractie is om de volgende visa niet meer af te geven: Type C kort
verblijf, Type D (met uitzondering van familie/studie/onderzoek) en Type B.
Humanitaire visa, 3/5 multi-entry visa en lange termijn emigratie/
hervestigingsvisa moeten uiteraard mogelijk blijven. Is de Minister het
eens met dit voorstel? Zo nee, waarom niet?
27. Antwoord van het kabinet:
Voor wat betreft de Nederlandse inzet verwijs ik u naar de
beantwoording van vraag 23. De discussie tijdens de Gymnich zal
zich naar verwachting toespitsen op restricties van KVV-afgifte.
Het voorstel van de D66-fractie voert verder dan dat. Het kabinet
ziet vooralsnog geen draagvlak voor maatregelen voor andere
typen visa en houdt zich bij het standpunt in het antwoord op
vraag 23, ook met het oog op uitvoerbaarheid (en de complexiteit
van uitzonderingskaders bij een brede KVV-stop), het huidige
krachtenveld en het belang van EU-eenheid.
Het kabinet kan geen aantallen van Russische inlichtingenofficieren die op toeristenvisa de EU binnenkomen noemen. De AIVD
werkt in de afgelopen jaren steeds meer samen met andere
Europese inlichtingen- en veiligheidsdiensten om spionage te
voorkomen.
De leden van de D66-fractie willen tevens aandacht vragen voor het feit
dat Griekse bedrijven, als «ultimate owner», nog steeds grote hoeveelheden Russische olie verschepen. Hoe oordeelt de Minister hierover en
waarom wordt dit niet via de Raad gestopt? Is de Minister bereid dat op te
brengen?

6

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2449.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

15

28. Antwoord van het kabinet:
Met het op 3 juni jl. aangenomen zesde sanctiepakket stelde de
EU een verbod op de import en een de facto verbod op de
transport van olie uit Rusland in, inclusief een verbod op invoer
van een groot deel van olieproducten. Omdat het pakket voorziet
in overgangstermijnen voor ruwe olie en geraffineerde aardolieproducten tot respectievelijk december 2022 en februari 2023, is
het verschepen van olie uit Rusland op dit moment mogelijk als
sprake is van de uitvoering van reeds voor 4 juni afgesloten
contracten. Nederland is intensief in contact met EU-lidstaten en
-instellingen over gedegen naleving van de ingestelde sanctiemaatregelen tegen Rusland. Nederland blijft ook voorstander van
explicitering van het olietransportverbod, wetende dat dit de
facto al onmogelijk is vanwege bestaande verboden, zoals reeds
gemeld aan de Kamer in het verslag van de Raad Buitenlandse
Zaken van 18 juli 20227.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister hoe het staat met de
uitwerking van de motie van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 21 501-02,
nr. 2499) om de wapenleveranties en militaire steun aan Oekraïne op korte
termijn verder op te schroeven en daarnaast bij bondgenoten aan te
dringen met spoed meer te leveren en beloofde leveranties uit te voeren.
Is de Minister bereid te pleiten voor een intensivering van Europese
middelen naar Oekraïne via de Europese vredesfaciliteit (EVF)? Kan hij
daarbij pleiten voor een vereenvoudiging van de EVF-procedures? Kan hij
daarnaast aangeven of het kabinet overweegt een deel van de financiering
van de door Oekraïne bestelde houwitsers op zich te nemen? Wordt er
daarnaast overwogen om 152mm artilleriemunitie in te kopen bij derde
landen zoals Egypte en Jordanië om vervolgens door te spelen aan
Oekraïne? Wordt er werk gemaakt van een deal om Nederlandse
uitgerangeerde F-16»s te leveren aan een EU-bondgenoot, zodat zij hun
Sovjetgevechtsvliegtuigen aan Oekraïne kunnen schenken? Wordt er
daarnaast gewerkt aan meer munitie voor de Nederlandse en Duitse
houwitsers die reeds aan het werk zijn gezet in Oekraïne? Zo nee, waarom
niet?
29. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is zich zeer bewust van de urgentie van militaire
steun aan Oekraïne. Voortzetting van de leveranties is dan ook
een van de speerpunten in de Nederlandse inzet. In het
vormgeven van de steun aan Oekraïne, op zowel de korte als op
de lange termijn, sluit het kabinet geen opties op voorhand uit.
Het Ministerie van Defensie inventariseert voortdurend de
mogelijkheden voor verdere steun en houdt daarbij oog voor de
gevolgen voor de operationele gereedheid en inzetbaarheid van
de eigen krijgsmacht.
Nederland trekt samen met partnerlanden op om gerichter en
strategischer steun te kunnen verlenen. Cofinanciering van door
Oekraïne commercieel verworven pantserhouwitsers is op dit
moment niet aan de orde. Over de afstoting van de Nederlandse
F16»s is uw Kamer op 29 juni 2021 geïnformeerd8. Het
beschikbaar stellen van voorgenoemde toestellen voor
zogenaamde back-fill van bondgenoten is daarmee op dit moment

7
8

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2514.
Kamerstuk 22 054, nr. 344.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

16

niet aan de orde. De Tweede Kamer wordt regelmatig via de
gebruikelijke vertrouwelijke weg over leveranties geïnformeerd.
Eind juli 2022 is er EUR 500 miljoen extra beschikbaar gesteld
vanuit de Europese Vredesfaciliteit (EPF) voor militaire steun aan
Oekraïne, waarmee de totale steun EUR 2,5 miljard bedraagt.
Gezien de druk die deze steun op het EPF-budget legt zullen de
lidstaten dit najaar spreken over de toekomstige budgettaire
ontwikkeling van de faciliteit en mogelijkheden om de steun aan
Oekraïne en andere gebieden in de wereld voort te zetten. Op
eerdere momenten heeft het kabinet aangegeven een discussie
over de hoogte van het totaalbudget van de EPF niet uit te
kunnen sluiten vanwege het uiterst onvoorspelbare verloop van
de oorlog in Oekraïne. Uw Kamer zal hierover te zijner tijd
geïnformeerd worden. Vereenvoudiging van de EPF-procedures
acht het kabinet op dit moment niet nodig. Bij unanimiteit onder
de lidstaten kunnen besluiten in korte tijd worden genomen en
uitgevoerd.
De leden van de D66-fractie spreken hun steun uit voor het vasthouden en
bestendigen van een zo breed mogelijk front van landen tegen Rusland,
ook bij de Algemene Vergadering van de VN. Op welke manier probeert
de EU het gezamenlijk front tegen Rusland zo groot mogelijk te maken en
wat is daarbij de Nederlandse inzet?
30. Antwoord van het kabinet:
Nederland spant zich in EU-verband en met andere partners in om
dit gezamenlijke front tegen Rusland zo breed mogelijk te maken
en houden, onder andere door de Russische oorlog in Oekraïne en
de negatieve invloed daarvan op alle niveaus met derde landen te
bespreken. Zowel op nationale titel als in EU-verband blijft
Nederland dit in multilaterale fora zoals de VN aan de orde
stellen. Zo zal Nederland dit opbrengen en marge bij de Global
Centre on Adaptation summit in Rotterdam en bij de aankomende
ministeriële week van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties in New York in september, en is dit doorlopende inzet
binnen de VN. Ook in de VN-Mensenrechtenraad zal Nederland
zich ervoor in blijven spannen dat de Russische agressie door een
zo groot mogelijke groep landen wordt veroordeeld. In deze
context roept het kabinet derde landen ook op om EU-sancties
niet te ondermijnen en om sanctie-ontwijking door Rusland niet
te vergemakkelijken.
De leden van de D66-fractie zijn het eens met het grondig herzien van de
vijf guiding principles die tot 24 februari jongstleden het kader vormden
voor de EU-relatie met Rusland. Wanneer is de Raad voornemens hier een
officieel nieuw standpunt op te formuleren?
31. Antwoord van het kabinet:
Naar verwachting zal de Raad tijdens Gymnich een eerste
verkennende discussie voeren over het grondig herzien van de
vijf guiding principles. Het is op dit moment nog niet te zeggen
wanneer dit verder zal worden vormgegeven en vastgelegd.
Tot slot lezen de leden van de D66-fractie in de geannoteerde agenda over
de informele lunch met de Minister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne,
Moldavië en Georgië. Hierbij geeft de Minister aan dat de absorptiecapaciteit van de Unie om nieuwe leden op te nemen in overweging moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

17

worden genomen. Kan hij dat nader verklaren? Wat verstaat hij onder de
absorptiecapaciteit? Hoe wordt dit bepaald, gemeten en gebruikt? Is de
Minister het met deze leden eens dat de absorptiecapaciteit geen
onderdeel is van de officiële toetredingsprocedure tot de Europese Unie?
32. Antwoord van het kabinet:
De Kopenhagen criteria zijn de voorwaarden waar alle kandidaatlidstaten aan moeten voldoen voordat zij kunnen toetreden tot de
Europese Unie. De Raad voegde hier in 2006 expliciet de absorptiecapaciteit van de EU aan toe. Dit betekent dat er bij eventuele
toetreding van nieuwe lidstaten rekening moet worden gehouden
met het vermogen van de EU om nieuwe leden op te nemen. Dit
werd opnieuw bevestigd door de Europese Raad van 23–24 juni
jl.9, 10 Bij het vaststellen van het vermogen van de EU om in de
toekomst nieuwe leden op te nemen zal er onder meer gekeken
worden of verdere uitbreiding van de EU het functioneren van de
EU en haar instellingen gewaarborgd kan worden.
De leden van de PVV-fractie lezen dat er tijdens de informele Raad wordt
gesproken over inreisbeperkingen voor Russische staatsburgers. In de
media lezen deze leden dat de EU-lidstaten verschillend denken over het
instellen van restricties inzake visumverstrekking. Tsjechië leidt het
pleidooi voor een volledige stop op het verstrekken van visa aan
Russische staatsburgers, terwijl lidstaten zoals Duitsland terughoudender
zijn. Maar waar staat Nederland op dit specifieke punt? En wat betekenen
eventuele restricties voor de Nederlandse belangen en zijn er al signalen
opgevangen over schadelijke tegenmaatregelen van Russische zijde,
indien er een volledige stop komt?
33. Antwoord van het kabinet:
Voor het standpunt van het kabinet ten aanzien van de beperking
aan de afgifte van visa aan Russische toeristen verwijst het
kabinet naar het antwoord op vraag 23. Het kabinet realiseert
zich terdege dat het beperken van visa aan Russische toeristen
niet zonder gevolgen zal blijven. Dat geldt ook voor eventuele
Russische tegenmaatregelen.
De leden van de PVV-fractie vrezen dat we steeds verder een zinloze (en
economische) sanctieoorlog ingezogen worden. Dat, terwijl de burgers en
huishoudens in Nederland nu al de eindjes niet aan elkaar kunnen
knopen. Zijn extra maatregelen zoals visumrestricties – die de Russische
historische missie niet hinderen – dan wel zinvol? De leden van de
PVV-fractie denken van niet. Waarom blijft het kabinet daarnaast beweren
dat ten aanzien van nieuwe sanctiepakketten alle opties op tafel blijven
liggen? Hoe kan dit als beleid worden aangehouden tegen de achtergrond
dat één op de drie huishoudens in Nederland volgens het NIBUD nu al
niet meer rond kan komen en onze eigen economie door de koopkrachtcrisis de vernieling in draait?
34. Antwoord van het kabinet:
Verstoringen van internationale handelsketens die mede zijn
veroorzaakt door de Russische agressie tegen Oekraïne hebben,
9

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/DOC_93_3 Kopenhagen Criteria maart
1993.
10
2022-06-2324-euco-conclusions-NL.docx (europa.eu) Bijeenkomst van de Europese Raad (23
en 24 juni 2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

18

in combinatie met andere factoren zoals de toegenomen vraag
naar grondstoffen en energie en de naweeën van de coronacrisis,
bijgedragen aan de forse daling van de koopkracht in 2022. Ook
stijgen de gasprijzen doordat Rusland de levering van gas
onderbreekt. Op dit moment zijn sancties op de levering van
Russische olie nog niet in werking en zijn er geen sancties voor
gaslevering. In het algemeen geldt dat sancties ook de Europese
en Nederlandse economie raken. Dit is de prijs die we betalen om
pal te staan voor vrijheid, de Europese veiligheid en de internationale rechtsorde. Het kabinet is voorstander van het voorbereiden van aanvullende sanctiemaatregelen om maximale druk uit
te oefenen op Rusland, in reactie op diens voortdurende militaire
agressie in Oekraïne. Wat het kabinet betreft dient daarbij oog
gehouden te worden voor de energieleveringszekerheid op
nationaal en Europees niveau en het behoud van EU-eenheid.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het instellen van visumrestricties
voor Russische staatsburgers als een mogelijke sanctie wordt gezien. Kan
de Minister nader uitwijden waaraan wordt gedacht? Worden hier
specifieke selectiecriteria aan gekoppeld? Hoe worden Russen die Rusland
ontvluchten, beschermd? Kunnen wij een visumstop realiseren? Wat is het
kabinetsstandpunt hierin, zo vragen deze leden.
35. Antwoord van het kabinet:
Voor het standpunt van het kabinet ten aanzien van het instellen
van visumrestricties voor Russische staatsburgers verwijst het
kabinet naar het antwoord op vraag 23.
De herziening van de five guiding principles voor de relatie met Rusland
kan een groot effect hebben op de verhoudingen tussen de EU en
Rusland. De leden van de CDA-fractie kunnen zich vinden in de inzet van
het kabinet, maar vragen de Minister in hoeverre er like-minded countries
zijn om deze inzet te steunen in de RBZ. Kan de Minister inschatten of de
lidstaten hier op één lijn liggen?
36. Antwoord van het kabinet:
De eerste bespreking tijdens Gymnich van de toekomstige relatie
tussen de EU en Rusland zal uitwijzen hoe de verschillende
lidstaten er over denken. Het kabinet hecht daarbij grote waarde
aan EU-eenheid ten aanzien van Rusland, om een vuist te kunnen
maken tegen en het gevaar dat Rusland vormt het hoofd te
kunnen bieden.
Ook hechten de leden van de CDA-fractie veel waarde aan coördinatie niet
alleen binnen de Europese Unie, maar ook buiten de Europese Unie. Hoe
gaat de inzet gecoördineerd worden met andere landen. Kan dit gecoördineerd worden met de G7?
37. Antwoord van het kabinet:
In de optiek van het kabinet bedreigt de door Rusland ontketende
oorlog niet alleen Oekraïne en zijn bevolking, maar vormt deze
grootschalige militaire agressie een geopolitiek kantelpunt en
een bedreiging voor de vrede, veiligheid en stabiliteit in heel
Europa. Het kabinet hecht er daarom grote waarde aan met een
breed front gelijkgezinde landen op te trekken, inclusief met
G7-landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

19

Deze leden lezen dat er mogelijk gesproken zal worden over de gevolgen
van de Russische agressie en de toekomst van het Oostelijk Partnerschap
met Georgië, Moldavië en Oekraïne. Kan de Minister duiden wat de
kabinetsinzet hier gaat worden? Wordt er op dit punt al gesproken over
een verdieping van de partnerschappen, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
38. Antwoord van het kabinet:
Oekraïne en ook Moldavië en Georgië verdienen de volledige
steun van de EU om de Russische agressie het hoofd te kunnen
bieden. De EU heeft baat bij het voorkomen van verdere destabilisering in deze instabiele regio. Gezien het belang van stabiliteit
langs de oostgrens van de EU is het kabinet voorstander van het
verder aanhalen van de banden met deze drie landen in het kader
van het Oostelijk Partnerschap. Aandacht voor hervormingen,
inclusief op rechtsstaat, staat hierbij voor het kabinet centraal.
Ten aanzien van Rusland nemen de leden van de SP-fractie met interesse
kennis van de voorgenomen discussie over de five guiding principles van
de EU-Rusland-relatie. Kan de Minister toelichten wat zijn inzet is in deze
discussie? De leden van de SP-fractie onderkennen volledig de huidige
problematische relatie met Rusland, maar vinden het van belang om oog
te houden voor een toekomst na de Oekraïne-oorlog en/of na Poetin. De
EU en Rusland zijn geografisch en historisch met elkaar verbonden en het
is daarom van belang om fora voor samenwerking zoals de Organisatie
voor Veiligheid en Samenwerking in Europa en de Raad van Europa open
te houden en te revitaliseren.
39. Antwoord van het kabinet:
Er zal een eerste verkennende discussie worden gevoerd tijdens
Gymnich over het herzien van de zogeheten vijf guiding
principles. De door Rusland ontketende oorlog in Oekraïne, met
zijn enorme aantal (burger)slachtoffers, is een geopolitieke
aardverschuiving. Dit vraagt een grondige herziening van de
wijze waarop de EU Rusland tegemoet treedt. Het kabinet hecht
daarbij grote waarde aan EU-eenheid ten aanzien van Rusland, om
een vuist te kunnen maken tegen en het gevaar dat Rusland
vormt het hoofd te kunnen bieden. Het kabinet deelt de mening
van de SP-fractie dat de EU en Rusland, als deel van hetzelfde
Europese continent, onlosmakelijk aan elkaar verbonden zijn. Feit
blijft dat Rusland probeert een ander Europees land met bruut
militair geweld zijn wil op te leggen en daarbij juridische en
politiek bindende afspraken met voeten treedt waarop de vrede,
veiligheid en stabiliteit in Europa berust. Er is in de optiek van
het kabinet dan ook sprake van een fundamentele vertrouwensbreuk met alle gevolgen van dien
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de oprichting door
het Verenigd Koninkrijk een internationaal fonds om Oekraïne, in nauwe
samenwerking met de defensie-industrie, van materieel te voorzien.
Nederland onderzoekt deelname aan dit fonds, zo hebben deze leden
begrepen. Kan de Minister hierop een toelichting geven? Wat zou dit
betekenen voor Nederlands publiek geld in relatie tot de defensieindustrie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

20

40. Antwoord van het kabinet:
Op 11 augustus jl. heeft het Verenigd Koninkrijk in Kopenhagen
het «Ukraine Fund» voor militaire steun gelanceerd. Het kabinet
onderzoekt momenteel eventuele deelname aan het fonds en is in
afwachting van de nadere details over aankoop van bijvoorbeeld
materieel, en over complementariteit met andere initiatieven als
de Europese Vredesfaciliteit. Het kabinet zal op basis daarvan een
afweging maken over een eventuele bijdrage. Mocht het kabinet
besluiten aan dit fonds bij te dragen, dan zal uw Kamer hierover
worden geïnformeerd.
Tot slot hebben de leden van de SP-fractie vragen over het preaccessietraject van Oekraïne, Moldavië en Georgië. De Minister schrijft, naar het
oordeel van deze leden terecht, dat «de absorptiecapaciteit van de Unie
om nieuwe leden op te nemen in overweging genomen [dient] te
worden». Kan de Minister toelichten uit welke elementen dit begrip
bestaat en welk (relatief) gewicht de regering eraan hecht?
41. Antwoord van het kabinet:
De Kopenhagen criteria zijn de voorwaarden waar alle kandidaatlidstaten aan moeten voldoen voordat zij kunnen toetreden tot de
Europese Unie. De Raad voegde hier in 2006 expliciet de absorptiecapaciteit van de EU aan toe. Dit betekent dat er bij eventuele
toetreding van nieuwe lidstaten rekening moet worden gehouden
met het vermogen van de EU om nieuwe leden op te nemen. Dit
werd opnieuw bevestigd door de Europese Raad van 23–24 juni jl.
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1824).11, 12 Bij het vaststellen van het
vermogen van de EU om in de toekomst nieuwe leden op te
nemen zal er onder meer gekeken worden of verdere uitbreiding
van de EU het functioneren van de EU en haar instellingen
gewaarborgd kan worden.
Het kabinet onderschrijft de noodzaak om de absorptiecapaciteit
van de EU mee te nemen in overwegingen om nieuwe leden op te
nemen.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over het feit dat het
tegengaan van sanctie-ontwijking voor het kabinet een belangrijk
aandachtspunt is bij de totstandkoming van nieuwe maatregelen.
Tegelijkertijd zijn deze leden ook bezorgd over de mate waarin de
bestaande loopholes voldoende gedicht zijn. Kan het kabinet aangeven
wat op dit moment de belangrijkste loopholes zijn in het Europese
sanctiebeleid? En wat zal de Nederlandse inzet zijn als het gaat om het
dichten van deze loopholes in het reeds bestaande sanctiepakket?
42. Antwoord van het kabinet:
Het tegengaan van sanctie-ontwijking is voor het kabinet van
groot belang voor een verbeterde effectiviteit van sancties, zowel
bij de totstandkoming van nieuwe maatregelen als in de naleving
van de bestaande sancties. Het kabinet zet zich in de EU actief in
om bij vormgeving en aanscherping van nieuwe maatregelen en
met verzoeken om via guidance de uitvoering en naleving van
sancties te verbeteren, mede op basis van het rapport van
11

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/DOC_93_3 Kopenhagen Criteria maart
1993.
12
2022-06-2324-euco-conclusions-NL.docx (europa.eu) Bijeenkomst van de Europese Raad (23
en 24 juni 2022).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

21

nationaal coördinator Sanctienaleving Blok. Onder de huidige
sanctieverordeningen is het verboden om sancties te ontwijken
door bijvoorbeeld ook op indirecte wijze middelen ter
beschikking te stellen. Het kabinet blijft met EU-partners in
gesprek over eventuele technische verbeteringen in de sancties
die de EU heeft ingesteld tegen Rusland. Zo ligt er een voorstel
van de Europese Commissie dat er toe zal bijdragen dat het in
alle lidstaten mogelijk wordt om overtreding of ontwijking van
EU-sancties strafbaar te stellen. In Nederland is dat al geregeld
door strafbaarstelling onder de Wet op de economische delicten
(WED). In het sanctiepakket van 21 juli jl. is tevens een
meldplicht ingesteld waardoor personen en organisaties op de
sanctielijst verplicht zijn zich te melden als zij in EU-landen
tegoeden en bezittingen hebben. Er bestaat veel bereidheid onder
lidstaten om gezamenlijk te kijken naar manieren om sanctieontwijking tegen te gaan. Mede op aandringen van Nederland is
het tegengaan van sanctie-ontwijking een centraal element in de
Europese outreach.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen aan de Minister of hij inzicht
kan geven in de manier waarop op dit moment de oppositie in Rusland
nog wordt gesteund door Europa. Welke initiatieven lopen er op dit
moment en kan de Minister iets zeggen over het verwachte effect van
deze steun? Deze leden achten het van groot belang om ook in Rusland
tegenstemmen tegen Poetin te blijven steunen.
43. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet merkt op dat de interne repressie en de censuur in
Rusland sinds de inval in Oekraïne sterk is toegenomen. De
ruimte voor Russische burgers en organisaties om gebruik te
maken van hun grondrechten is daardoor zeer ingeperkt. Het
kabinet blijft in samenwerking met gelijkgezinde landen zoeken
naar mogelijkheden om Russische mensenrechtenverdedigers en
vrije media steunen, zowel binnen als buiten Rusland. Zo krijgen
onafhankelijke Russischtalige media de kans om vanuit de
Europese Unie programma’s uit te zenden voor luisteraars in
Rusland, als tegenwicht voor de (staats) media in Rusland zelf.
Ook worden mensenrechtenverdedigers en activisten zo goed als
mogelijk opgevangen. In de praktijk blijkt effectieve ondersteuning binnen Rusland niet gemakkelijk, mede vanwege de
beperkte vrijheden.
De leden van de GroenLinks-fractie achten het net als het kabinet van
groot belang om stil te staan bij diplomatieke inspanningen om een einde
te maken aan de Russische agressie, ook richting derde landen. Daarom
zijn de leden benieuwd naar de appreciatie die het kabinet heeft van de
onderhandelingsgesprekken die vorige week werden geleid door de
Turkse president Erdogan. Is het kabinet op de hoogte van eventuele
volgende stappen in dit overleg? En hoe kijkt de Minister aan tegen het
feit dat Turkije niet deelneemt aan de sancties tegen Rusland, maar,
sterker nog, dat de handel tussen Rusland en Turkije echter is toegenomen het afgelopen half jaar?13
44. Antwoord van het kabinet:
Het is van groot belang dat de internationale gemeenschap een
gezamenlijk front blijft vormen tegen de Russische oorlog in
13

https://www.ft.com/content/caee1ae3-41c5-4c85-8d66-a8d3eea3112d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

22

Oekraïne. Nederland en de EU roepen kandidaat lidstaten,
potentiële kandidaat lidstaten, EFTA-landen, en EEA-landen
daarom op om zich aan te sluiten bij de sanctiemaatregelen tegen
Rusland.Tegelijkertijd is er ook begrip nodig voor de positie
waarin Turkije zich bevindt en moet er waardering zijn voor wat
Turkije wél doet, zoals een duidelijke stellingname tegen de
Russische agressie, onophoudelijke pogingen richting
de-escalatie, en de belangrijke rol die het heeft gespeeld bij de
totstandkoming van het graantransport uit Oekraïne.
Het lid van de BBB-fractie stelt dat Europa voor grote uitdaging staat deze
zomer. Alle prioriteit moet wat dit lid betreft uitgaan naar het gezamenlijk
bestrijden van de consequenties van de Russische invasie van Oekraïne,
zoals stijgende gasprijzen, inflatie en stijgende voedselprijzen. Deze zaken
dreigen van de aankomende winter een koude winter te maken. Graag ziet
het lid van de BBB-fractie een overzicht van welke non-Russische
gasbronnen de Europese Unie overweegt en al inzet.
45. Antwoord van het kabinet:
De EU importeert niet-Russisch pijpleidinggas vooral uit
Noorwegen en Algerije, en daarnaast uit het VK en Azerbeidzjan.
In EU-verband is met deze landen gekeken naar extra gasleveringen waar mogelijk. Daarnaast importeert de EU vloeibaar gas
(LNG) uit een groot aantal landen wereldwijd, waarbij geldt dat
de VS op het moment de grootste exporteur is naar de EU. Om
veel extra LNG te kunnen ontvangen, verdubbelt Nederland dit
jaar zijn LNG-importcapaciteit. Tevens wordt, zoals toegelicht
door de Minister van Klimaat & Energie, nadrukkelijk ingezet
(zowel nationaal als in EU-verband) op energiebesparing en
versnelling van de energietransitie. Dit is conform het REPower
EU-plan om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van
Russische energie.
Ook krijgt dit lid graag een update van de graanevacuatie uit Oekraïne.
Hoeveel ton graan is er sinds het recente bestand geëxporteerd, hoeveel
denkt de Minister dat er nog geëxporteerd kan worden en hoe kan de
Europese Unie daar een bijdrage aan leveren? Deze graantransporten zijn
volgens het lid van de BBB-fractie essentieel om hongersnoden in Afrika
en het Midden-Oosten te voorkomen, maar het extra graan op de
wereldmarkt kan ook onze eigen voedselprijzen drukken. Ook hoopt het lid
van de BBB-fractie dat de Minister met zijn collega’s bespreekt of er opties
zijn om inflatie te dempen met het Europese handelsbeleid.
46. Antwoord van het kabinet:
De eerste 22 dagen is 720 duizend ton graan vanuit Oekraïense
havens met 33 schepen geëxporteerd en er liggen 18 schepen
klaar om geladen te worden. Het kabinet heeft de graanafspraken
tussen de VN, Oekraïne, Turkije en Rusland verwelkomd en is
bereid om als nodig daar ook praktische ondersteuning aan te
leveren. Hiertoe wordt thans overleg gevoerd met de VN.
Nederland acht het daarnaast van groot belang dat de EU waar
mogelijk de export van graan zoveel mogelijk blijft faciliteren,
onder andere via het Solidarity Lanes plan zoals mei jl. van start
gegaan is. Hierbij is coördinatie met internationale partners zoals
de VN en G7 essentieel.
Het lid van de BBB-fractie hoopt dat de Minister tijdens de lunch met de
collega’s van Oekraïne, Moldavië en Georgië kan inbrengen dat Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

23

veel waarde hecht aan de Kopenhagen Criteria. Volgens dit lid zou de
Minister moeten zeggen dat, als deze landen ooit willen toetreden tot de
Europese Unie, zij eerst grote stappen moeten zetten om in de buurt te
komen van deze criteria.
47. Antwoord van het kabinet:
De voortgang van iedere kandidaat lidstaat richting de EU hangt
af van de voortgang die de kandidaat lidstaat boekt op het gebied
van de Kopenhagencriteria. De bijeenkomst met de Ministers van
Buitenlandse Zaken van Oekraïne, Georgië en Moldavië biedt de
gelegenheid tot dialoog met deze landen, over de oorlog in
Oekraïne en de hervormingen die deze drie landen moeten
doorvoeren in het kader van de Kopenhagencriteria.
Overig
Helemaal tot slot willen de leden van de D66-fractie hun ongenoegen
uitspreken over de actie van het Israëlische leger om de deuren van zeven
ngo’s hardhandig te sluiten. Deze leden vinden het goed dat Nederland
een verklaring heeft afgegeven, maar missen het handelingsperspectief.
Wat gaat Nederland, met of zonder bondgenoten, doen om Israel te
bewegen haar maatschappelijk middenveld met rust te laten?
48. Antwoord van het kabinet:
Voor het antwoord op deze vraag verwijst het kabinet naar de
beantwoording van de Kamervragen van de leden Sjoerdsma en
Mulder14.
Tot slot Iran, dat niet op de agenda staat maar wel besproken dient te
worden volgens de leden van de PVV-fractie. Deze leden hebben
kennisgenomen van de reactie van de Minister naar aanleiding van de
moordaanslag op Salman Rushdie. Het was een aanslag op de vrijheid
van meningsuiting, zoals de Minister terecht stelde in zijn verklaring. De
Minister voegde er strijdbaar aan toe dat hij de vrijheid van meningsuiting
zal blijven verdedigen. De leden van de PVV-fractie willen dat hij die
belofte meteen in de praktijk waar gaat maken. Is de Minister daarom
bereid de moordaanslag nog eens extra onder de aandacht te brengen
tijdens de informele Raad Buitenlandse Zaken? Zo nee, waarom niet?
49. Antwoord van het kabinet:
De verschrikkelijke aanslag op Salman Rushdie is niet alleen een
aanval op een groot schrijver, maar inderdaad ook een rechtstreekse aanval op de vrijheid van meningsuiting. Het is nu aan
de Amerikaanse autoriteiten om deze aanval verder te onderzoeken en al dan niet over te gaan tot vervolging van
verdachte(n). De Hoge Vertegenwoordiger en het Voorzitterschap
van de Raad gaan over de agendering tijdens Gymnich. Het
kabinet ziet geen meerwaarde in een separate bespreking van
deze aanslag bij Gymnich. Naast de verklaringen van de MinisterPresident en mijzelf, heeft ook de EU Hoge Vertegenwoordiger de
aanslag op Salman Rushdie krachtig veroordeeld. Nederland blijft
wereldwijd opkomen voor de vrijheid van meningsuiting als
onderdeel van het mensenrechtenbeleid.

14

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3798.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

24

Ook willen de leden van de PVV-fractie weten wat de Minister gaat doen
om de oorzaak van deze aanval op de vrijheid van meningsuiting aan te
pakken en te veroordelen: het islamitisch staatsterrorisme van Iran. Dat
terrorisme kent namelijk geen grenzen. Ook in Nederland werden eerder
twee tegenstanders van het regime in Teheran geliquideerd. En dan waren
er recent nog berichten over verijdelde aanslagen op de IraansAmerikaanse journaliste Masih Alinejad en de voormalig nationale
veiligheidsadviseur van de Verenigde Staten, John Bolton. Dat constaterende, hebben de leden van de PVV-fractie nog twee vragen: wanneer
gaat Nederland in woord en daad optreden tegen het Iraans islamitisch
staatsterrorisme? En hoe kan het dat de EU – alsof er niets aan de hand
is – met Iran blijft onderhandelen over een nucleair akkoord zonder dit
staatsterrorisme ter sprake te brengen?
50. Antwoord van het kabinet:
In 2019 zijn – mede op voordracht van Nederland en naar
aanleiding van de moordaanslagen in Nederland – door de
Europese Unie sancties opgelegd, vanwege ernstige zorgen over
de waarschijnlijke betrokkenheid van Iran bij vijandelijke acties
op Europees grondgebied.15 Dergelijke statelijke dreigingen zijn
helaas een breder fenomeen waar Nederland zich, samen met zijn
bondgenoten, tegen moet weren. De Nederlandse aanpak hiervan
werd eerder meer uitvoerig toegelicht in een brief aan uw
Kamer.16 Voorts acht het Kabinet een hernieuwd Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA) onverminderd in het belang van
Nederland en de internationale gemeenschap. Het is het beste
middel om een Iraans kernwapen, en daarmee verdere proliferatie
in de regio, te voorkomen. Dat is en blijft van essentieel belang
voor de Nederlandse, Europese en regionale veiligheid. Dat
weerhoudt Nederland en de EU er uiteraard niet van om – waar
dat nodig is – Iran verantwoordelijk te houden voor aangelegenheden die Europese en internationale veiligheidsbelangen raken.
Dat geldt voor eerder genoemde vijandelijke acties op Europees
grondgebied, maar ook voor wat betreft het Iraanse ballistische
raketprogramma en de Iraanse rol in de regio.
De leden van de SP-fractie stellen vragen over de volgende onderwerpen,
die niet in de geannoteerde agenda staan. Ten eerste Syrië. Hoe
beschouwt het kabinet de aanzetten in Turkije om toenadering te zoeken
tot de regering van Syrië? Deelt de Minister de opvatting dat de EU
deelgenoot zou moeten zijn in besprekingen over beëindiging van de
burgeroorlog in Syrië? Wat is volgens de regering het perspectief op het
einde van deze oorlog? Deelt het kabinet de zorgen van diverse bevolkingsgroepen in Syrië en Turkije (met name Koerden en de vele vluchtelingen uit Syrië die in Turkije verblijven)?
51. Antwoord van het kabinet:
Nederland stelt zich conform EU-beleid op het standpunt dat van
normalisatie met het Syrische regime geen sprake kan zijn zolang
er niet voldoende voortgang is geboekt op het politieke proces
zoals uiteengezet in VN-resolutie 2254. Dit standpunt draagt
Nederland ook uit in gesprekken met partners in de regio.
De EU, en daarmee Nederland, steunt VN-resolutie 2254 actief.
Hierin is het mandaat van de Speciale VN-gezant voor Syrië
15
16

Kamerstuk 35 000 V, nr. 56.
Kamerstuk 30 821 V, nr. 72. Zie daarnaast ook Kamerstukken 30 821 en 26 643, nr. 42.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

25

vastgelegd: het ondersteunen van een door Syrië geleid vredesproces middels het vormen van een overgangsregering, een
nieuwe Grondwet en democratische verkiezingen. Conform
EU-beleid draagt Nederland het belang van een inclusief en door
Syriërs geleid politiek proces als enige duurzame oplossing van
het conflict, consequent uit.
Het kabinet is zich bewust van de moeilijke omstandigheden in
Syrië waar veel bevolkingsgroepen onder lijden, waaronder de
Koerden. Het blijft in deze gecompliceerde context onverminderd
van belang dat de fundamentele rechten van eenieder worden
geëerbiedigd, ditzelfde geldt ook in Turkije.
Ten tweede stellen de leden van de SP-fractie vragen over Israël/Palestina.
Het kabinet heeft meermaals gesteld het Palestijnse maatschappelijk
middenveld te steunen. Is het kabinet dus ook bereid de recente invallen
van het Israëlische leger bij zes Palestijnse burgerorganisaties krachtig te
veroordelen? Is het kabinet bovendien bereid om Israël tot de orde te
roepen inzake bombardementen van burgerdoelen in Gaza? Wanneer
komt het moment dat het kabinet de mooie woorden kracht bij zet met
daden, zo vragen de leden van de SP-fractie.
52. Antwoord van het kabinet:
Voor het antwoord op de vraag over de recente invallen van het
Israëlische leger bij zeven Palestijnse ngo’s verwijst het kabinet
naar de beantwoording van de Kamervragen van de leden
Sjoerdsma en Mulder17.
In reactie op de situatie in en rondom Gaza heeft het kabinet
uitgesproken dat kalmte en de-escalatie van beide kanten vereist
is om nog meer burgerslachtoffers te voorkomen.
Ten derde stellen de leden van de SP-fractie een vraag over Jemen. In juni
werd met een overweldigende meerderheid een motie van de SP-fractie
en de CU-fractie over straffeloosheid in Jemen aangenomen (Kamerstuk
21 501-02, nr. 2498). Op welke wijze werkt de Minister aan uitvoering van
deze motie en neemt de Minister de rest van de EU hierin mee? In de brief
over de Nederlandse inzet in de AVVN d.d. 15 juli (Kamerstuk 26 150,
nr. 199) staat geen woord over deze motie, merken de leden van deze
fractie met verbazing op.
53. Antwoord van het kabinet:
Het verbeteren van de mensenrechtensituatie en het tegengaan
van straffeloosheid in Jemen is een kernpunt van het Nederlandse Jemenbeleid. Momenteel wordt bezien hoe zo concreet
mogelijk uitvoering gegeven kan worden aan de hierboven
genoemde motie. Dit kan bijvoorbeeld tijdens de aankomende
AVVN high level week in New York, zowel in EU-verband als met
andere partners.
Graag vragen de leden van de GroenLinks-fractie aandacht voor het feit
dat vorige week het Israëlische leger invallen heeft gedaan bij zes
prominente Palestijnse organisaties, die vorig jaar door Israël, zonder enig
bewijs, als terroristisch bestempeld waren. Ondanks internationale kritiek,
gaat Israël onverminderd door met het bestrijden van deze organisaties.
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het goed dat Nederland zich
17

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3798.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

26

vorige maand samen met andere EU-landen uitsprak tegen de beschuldigingen aan het adres van deze organisaties, maar dit blijkt niet genoeg
geweest om de invallen te voorkomen. Daarom vragen de leden van de
GroenLinks-fractie aan het kabinet om tijdens de Raad erop in te zetten
dat de EU als geheel deze daden door de Israëlische regering veroordeelt
en eveneens te bespreken hoe de EU, als geheel of in een coalitie van
gelijkgestemde landen, openlijk deze Palestijnse organisaties beter kan
steunen en beschermen, zodat zij hun werk kunnen blijven voortzetten.
54. Antwoord van het kabinet:
Voor het antwoord op de vraag over de recente invallen van het
Israëlische leger bij zes Palestijnse ngo’s verwijst het kabinet
naar de beantwoording van de Kamervragen van de leden
Sjoerdsma en Mulder18.
Tot slot vragen de leden van de GroenLinks-fractie graag aandacht voor
de schrijnende situatie in Myanmar, waar eind juli vier van de belangrijkste voorvechters van de democratie in het land zijn geëxecuteerd door
de militaire junta, meer dan 2.000 onschuldige burgers zijn vermoord, en
waar ruim een miljoen mensen op de vlucht zijn. Deze leden vragen de
Minister om deze situatie te agenderen tijdens de Raad Buitenlandse
Zaken. De leden van de GroenLinks-fractie willen bepleiten dat Nederland
zich er hard voor maakt dat de EU als geheel de executies nadrukkelijk zal
veroordelen en dat aanvullende internationaal gecoördineerde maatregelen tegen het regime zullen worden genomen. Is het kabinet bereid om
deze punten actief uit te dragen in de Raad?
55. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt de ernstige zorgen van uw Kamer over de
situatie in Myanmar en betreurt de executies van vier politieke
gevangenen door het Myanmarese leger ten zeerste. Nederland is
en blijft fel tegen de doodstraf, in alle gevallen en omstandigheden, en heeft deze executies dan ook direct publiekelijk
veroordeeld. Ook de EU veroordeelde de executies direct, zowel
in een verklaring van alle EU-lidstaten19 als in een gezamenlijke
ministeriële verklaring van de EU, Australië, Canada, Japan,
Nieuw-Zeeland, Noorwegen, het Verenigd Koninkrijk, de
Verenigde Staten en Zuid-Korea20. Het kabinet blijft voorstander
van het verhogen van de druk op de betrokkenen bij de coup van
1 februari 2021 en op het Myanmarese leger. Nederland blijft
binnen de EU en met gelijkgezinde landen werken aan de
mogelijkheden voor verdere sancties en andere gecoördineerde
acties. De EU heeft sinds de staatsgreep vier keer sancties
ingesteld tegen de militaire junta en economische entiteiten met
banden met het leger, waarbij sindsdien in totaal 51 individuen en
10 entiteiten op de sanctielijst zijn geplaatst.

18

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 3798.
Verklaring van de Hoge Vertegenwoordiger namens de EU over de executie van prodemocratische en oppositieleiders in Myanmar/Birma (25 juli 2022), https://www.consilium.europa.eu/
nl/press/press-releases/2022/07/25/myanmar-burma-declaration-by-the-high-representative-onbehalf-of-the-eu-on-the-execution-of-pro-democracy-and-opposition-leaders-in-myanmarburma/.
20
Myanmar, Joint Statement on Execution of Pro-Democracy and Opposition Leaders (25 juli
2022) https://www.eeas.europa.eu/eeas/myanmar-joint-statement-execution-pro-democracyand-opposition-leaders_en.
19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2521

27