Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1312

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 december 2011
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij 22 fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 01 :Verordening Gezondheid voor groei 2014–2020 (Kamerstuk
22 112, nr. 1294)
Fiche 02 : Mededeling dubbele belasting (Kamerstuk 22 112, nr. 1295)
Fiche 03 : Aanpassing rente- royaltyrichtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 1296)
Fiche 04 : Mededeling totaalaanpak van migratie en mobiliteit (Kamerstuk
22 112, nr. 1297)
Fiche 05 : Verordening kredietbeoordelaars (Kamerstuk 22 112, nr. 1298)
Fiche 06 : Mededeling actieplan tegen het toenemend gevaar van
antimicrobiële Resistentie (Kamerstuk 22 112, nr. 1299)
Fiche 07 : Verordeningen Asiel- en Migratiefonds en Intern Veiligheidsfonds (2014–2020) (Kamerstuk 22 112, nr. 1300)
Fiche 08 : Verordening Rechten en Burgerschap Programma (Kamerstuk
22 112, nr. 1301)
Fiche 09 : Verordening Programma Justitie voor de periode 2014–2020
(Kamerstuk 22 112, nr. 1302)
Fiche 10 : Verordening beheerplan haring ten westen van Schotland
(Kamerstuk 22 112, nr. 1303)
Fiche 11 : Stroomlijningspakket richtlijnen voor producten (Kamerstuk
22 112, nr. 1304)
Fiche 12 : Verordening en richtlijn op het terrein van accountancy
(Kamerstuk 22 112, nr. 1305)
Fiche 13 : Mededeling ontwikkeling maritieme strategie voor de Atlantische Oceaan (Kamerstuk 22 112, nr. 1306)
Fiche 14 : Verordening EU ondersteuning van ontmanteling van nucleaire
installaties in Bulgarije, Litouwen en Slowakije (Kamerstuk 22 112,
nr. 1307)

kst-22112-1312
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

1

Fiche 15 : Mededeling «stress tests» van kerncentrales in de Europese
Unie (Kamerstuk 22 112, nr. 1308)
Fiche 16 : Verordening verbod op ontvinnen van haaien (Kamerstuk
22 112, nr. 1309)
Fiche 17 : Mededeling en verordeningen Horizon 2020 – kaderprogramma
voor onderzoek en innovatie (Kamerstuk 22 112, nr. 1310)
Fiche 18 : Verordeningen aanpassing bezoldiging en pensioenbijdrage
personeel van de EU (Kamerstuk 22 112, nr. 1311)
Fiche 19 : Mededeling aardobservatie «Global Monitoring for Environment
and Security (GMES)»
Fiche 20 : Financieringsvoorstel Europees Ontwikkelingsfonds
(2014–2020) (Kamerstuk 22 112, nr. 1313)
Fiche 21 : Verordening Creatief Europa (Kamerstuk 22 112, nr. 1314)
Fiche 22 : Mededeling inzake versterkte solidariteit binnen de EU op het
gebied van asiel (Kamerstuk 22 112, nr. 1315)
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

2

Fiche : Mededeling aardobservatie «Global Monitoring for
Environment and Security (GMES)»
1. Algemene gegevens
Titel voorstel: Voorstel voor een mededeling van de Commissie aan het
Europees Parlement, de Raad, het Europees economisch en sociaal
comité en het comité van de regio’s betreffende het Europees programma
voor monitoring van de aarde (GMES) en zijn operationele diensten (vanaf
2014)
Datum Commissiedocument: 30 november 2011
Nr. Commissiedocument: COM(2011) 831
Pre-lex: http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/
LexUriServ.do?uri=COM:2011:0831:FIN:NL:PDF
Nr. impact assessment: Commissie en Opinie Impact-assessment
Board: N.v.t.
Behandelingstraject Raad: Raad voor Concurrentievermogen (naar
verwachting voorjaar 2012)
Eerstverantwoordelijk ministerie: Ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie
1. Essentie voorstel
De Europese Commissie stelt voor om een intergouvernementeel fonds
op te zetten voor het Europese aardobservatieprogramma «Global
Monitoring for Environment and Security» (GMES) waaraan de 27 EU
lidstaten naar rato van Bruto Nationaal Inkomen (BNI) gaan bijdragen. De
Commissie stelt als maximum budget voor de periode 2014–2020 een
maximum bedrag voor van € 5 841 miljoen (constante prijzen 2011).
Aanleiding voor dit voorstel is dat de Europese Commissie GMES buiten
het EU Meerjarig Financieel Kader 2014–2020 heeft geplaatst. Tegelijkertijd
benadrukt de Commissie het belang van GMES als bijdrage aan de
Europese beleidsagenda.
Management van het fonds zal worden gedelegeerd naar de Commissie.
Dit vereist een intergouvernementele overeenkomst tussen de EU
lidstaten met een eigen set financiële regels en beheersstructuur. Voor de
beheersstructuur doet de Commissie een voorstel met twee elementen:
1) politiek toezicht en programma management van taken en budget en
2) technische coördinatie en operationele implementatie. De Commissie
ziet zichzelf als politiek toezichthouder namens de EU. Vanwege
mogelijke toekomstige synergie met het satellietnavigatie programma Galileo stelt de Commissie voor het programma management te delegeren naar het European Global Navigation Satellite
System Agency (GSA). Voor de technische coördinatie en implementatie voorziet de Commissie om verschillende operationele taken te
delegeren naar al bestaande Europese entiteiten zoals bijvoorbeeld
het Europese Milieuagentschap (EEA) en het Europese Ruimtevaartagentschap (ESA).
Voor wat betreft het GMES data en informatiebeleid wil de Commissie
voortbouwen op eerder vastgestelde uitgangspunten, zoals «full and
open» toegankelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

3

2. Kondigt de Commissie maatregelen of concrete wet- en
regelgeving aan voor de toekomst? Zo ja, hoe luidt dan het
voorlopige Nederlandse oordeel over bevoegdheidsvaststelling,
subsidiariteit en proportionaliteit en hoe schat Nederland de
financiële gevolgen in, alsmede de gevolgen op het gebied van
regeldruk en administratieve lasten?
De Commissie stelt een intergouvernementele overeenkomst voor om het
opzetten van een fonds voor financiering en beheer van GMES mogelijk te
maken.
De Unie is bevoegd om gemeenschappelijke initiatieven te bevorderen,
onderzoek en technologische ontwikkeling te steunen en de nodige
inspanningen te coördineren voor de verkenning en het gebruik van de
ruimte (artikel 189 eerste lid VWEU). Qua doelstelling past het voorstel
van de EC hierin en heeft de EU ook de bevoegdheid om te handelen.
Nederland is echter van mening dat de vorm, namelijk een intergouvernementele overeenkomst, niet in lijn is met de geattribueerde bevoegdheid
volgens artikel 189, tweede lid, jo. artikel 2, zesde lid, VWEU.
De subsidiariteit is positief; ruimtevaart is bij uitstek gebaat bij Europese
samenwerking omdat het voor de meeste lidstaten, zoals Nederland, niet
mogelijk is zelfstandig ruimtevaartprogramma’s te ontwikkelen.
Het voorstel is niet proportioneel omdat er alternatieve wijzen bestaan om
met bestaande middelen het doel dat de Commissie wil bereiken te
verwezenlijken. GMES wordt op dit moment (tot en met 2013) immers
vanuit de EU begroting gefinancierd en de Commissie geeft in de
mededeling onvoldoende argumenten waarom dit vanaf 2014 niet meer
mogelijk is en waarom dit reden is voor oprichting van een fonds buiten
de EU begroting. Het voorstel impliceert dat voor het fonds en het beheer
daarvan een afzonderlijk stelsel van afspraken moet worden gemaakt.
Daargelaten de principiële vraag of een afzonderlijk stelstel naast de
Verdragen wel mogelijk en wenselijk is, is deze aanpak veel bewerkelijker
dan voortgezette financiering uit de EU-begroting. Nederland is van
mening dat alle Europese uitgaven binnen het EU Meerjarig Financieel
Kader moeten worden opgenomen. Dat bevordert de transparantie en een
horizontale belangenafweging en voorkomt dat de prikkels tot begrotingsdiscipline worden afgezwakt.
De Commissie stelt voor de periode 2014–2020 een maximum budget
voor van € 5 841 miljoen (constante prijzen 2011). De financiële gevolgen
voor Nederland van een nieuw fonds zijn fors, lidstaten worden immers
geacht daaraan naar rato van BNI bij te dragen. Op basis van het door de
Commissie voorgestelde budget en de huidige afdrachtsleutel voor de
Nederlandse bijdrage aan de EU-begroting zal het Nederlandse aandeel
€ 269 miljoen bedragen (over de periode 2014–2020). Eventuele
kostenoverschrijdingen zullen in de toekomst, als er een apart fonds voor
GMES wordt opgericht, niet meer kunnen worden opgevangen uit de
EU-begroting, maar zullen direct voor rekening komen voor iedere
afzonderlijke lidstaat.
4. Nederlandse positie over de mededeling
GMES is een vlaggenschipprogramma van het Europese ruimtevaartbeleid, zoals nogmaals bevestigd tijdens de Raad voor Concurrentievermogen van 6 december jongstleden. Voor Nederland is het dan ook
belangrijk dat Europa zich de komende jaren concentreert op het tot stand
brengen van GMES. Dit temeer omdat Nederland in GMES kader
investeert in een nieuwe generatie meetinstrument voor luchtkwaliteit;
TROPOMI. De data die hiervan beschikbaar zullen komen gaan een
enorme impuls geven aan nieuwe bedrijvigheid en nieuwe informatiediensten en daarmee aan economische groei en werkgelegenheid.
Dergelijke toepassingen zijn in hoge mate innovatief, bieden een hoge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

4

toegevoegde waarde en kunnen daarmee een bijdrage leveren aan de
Europa 2020-strategie. Ook sluiten ze aan bij het nationale ruimtevaartbeleid, waarin meer aandacht wordt gevraagd voor toepassingen. Het
Nederlandse bedrijfsleven profiteert van Europese investeringen in
ruimtevaart.
Nederland is echter tegen het opzetten van een apart fonds voor GMES en
daarmee ook tegen een intergouvernementele overeenkomst om
deelname van de EU lidstaten te regelen. Zoals het kabinet in haar reactie
op het Commissievoorstel voor het EU Meerjarig Financieel Kader heeft
aangegeven [TK 21501-20, nr. 553] is Nederland van mening dat alle
Europese uitgaven binnen het EU Meerjarig Financieel Kader moeten
worden opgenomen. Dat bevordert de transparantie en een horizontale
belangenafweging en voorkomt dat de prikkels tot begrotingsdiscipline
worden afgezwakt. In het bijzonder is Nederland tegenstander van het
buiten het MFK plaatsen van uitgaven die nu nog binnen het MFK worden
gefinancierd, zoals GMES Wel staat Nederland open voor een oplossing
waarbij tegenvallers bij zeer grote projecten in beginsel door herallocatie
vanuit alle categorieën kunnen worden opgevangen, mits dit niet ten
koste gaat van de begrotingsdiscipline.
Nederland hecht eraan dat de besprekingen over GMES niet vooruitlopen
op de integrale besluitvorming betreffende het MFK.
Nederland roept de Commissie op te komen met een voorstel voor een
GMES programma dat continuïteit biedt, dat naar behoren is ingebed in
de Europese regelgeving en binnen het EU Meerjarig Financieel Kader
2014–2020. Voor Nederland moet een dergelijk programma in ieder geval
voorzien in: een transparante begroting; een duidelijke beheersstructuur;
een goed databeleid; en gegarandeerde betrokkenheid van de gebruikers.
Begroting
Het budget van € 5841 miljoen wordt door de Commissie niet onderbouwd en het is momenteel onvoldoende transparant welke kosten hierin
zijn opgenomen. Een transparante begroting moet o.a. onderscheid
maken tussen ontwikkeling- en operationele kosten en tussen de kosten
voor de ruimtecomponent, de in-situ component en de informatiediensten.
Beheersstructuur
Wanneer GMES, net als nu, een Europees programma wordt binnen de
EU begroting, wordt ook de beheersstructuur een stuk eenduidiger en
hoeft er geen aparte delegatie naar de Commissie plaats te vinden. Voor
wat betreft het programma management is Nederland van mening dat de
GSA momenteel niet over de benodigde expertise beschikt. Verder dient
goed te worden bezien of de GSA, die op korte termijn voor de derde keer
omgevormd moet worden voor de exploitatiefase van de Europese GNSS
systemen, een verdere taakverzwaring aankan. Voordat stappen worden
gezet om die expertise bij de GSA op te bouwen moeten alternatieven
bekeken worden. Te denken valt aan de Europese Organisatie voor de
Exploitatie van Meteorologische Satellieten (EUMETSAT).
Nederland is wel voorstander van het betrekken van de relevante
bestaande entiteiten bij de technische coördinatie en operationele
implementatie aangezien dan optimaal gebruik wordt gemaakt van
bestaande expertise en netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

5

Databeleid mbt GMES
Het door de Commissie gehanteerde begrip «full and open» is onvoldoende duidelijk gedefinieerd. Wat betreft het GMES data en informatiebeleid mbt GMES blijft Nederland inzetten op kosteloze en vrije toegang
tot gegevens die met publieke middelen gefinancierd zijn voor overheden
en wetenschap. Verder staat Nederland een kosteloze en vrije toegang
voor [alle] gebruikers voor, mits aan veiligheidsvoorwaarden wordt
voldaan waarmee misbruik van het systeem wordt voorkomen.
Gebruikers
De GMES informatiediensten moeten vraaggestuurd blijven en de rol van
het User Forum moet in de beheersstructuur worden verankerd.
Relatie met het MFK
De onderhandelingen over GMES maken voor wat betreft de financiële
aspecten integraal onderdeel uit van de onderhandelingen over het
Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2014–2020. Nederland hecht eraan dat
besprekingen over GMES niet vooruitlopen op de integrale besluitvorming betreffende het MFK. De beleidsmatige inzet van Nederland bij
de vormgeving van GMES zal ondersteunend moeten zijn aan de
Nederlandse inzet in de MFK-onderhandelingen, te weten een substantiële
vermindering van de Nederlandse afdrachten aan de EU en een
hervormde begroting die is toegespitst op de prioriteiten van dit
decennium. Binnen dit kader blijft vanzelfsprekend de ruimte bestaan om
op de inhoud actief in te spelen op het verloop van de onderhandelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 22 112, nr. 1312

6