Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2395
Vragen van de leden Amhaouch en Inge van Dijk (beiden CDA) aan de
Minister van Economische Zaken en Klimaat over het bericht «Project Panda:
hoe «kroonjuweel» High Tech Campus toch in buitenlandse handen kwam»
(ingezonden 17 februari 2022).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat)
(ontvangen 12 april 2022).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Project Panda: hoe «kroonjuweel» High Tech
Campus toch in buitenlandse handen kwam»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u zich in de berichtgeving? Is deze een correcte weergave van feiten
en gebeurtenissen? Indien niet, welke onderdelen van het bericht zijn volgens
u niet juist en waarom?
Antwoord 2
Het artikel is een lezing van het Financieele Dagblad van de gebeurtenissen
op basis van meerdere bronnen. Ik kan enkel uitspraken doen over de
betrokkenheid van mijn ministerie. De berichtgeving bevat hierover geen
feitelijke onjuistheden.
Vraag 3
Deelt u de mening dat het kabinet, in het bijzonder het Ministerie van
Economische Zaken en Klimaat, naïef en passief heeft gehandeld door de
High Tech Campus Eindhoven over te laten gaan in buitenlandse handen,
zonder ook maar een serieuze poging te willen doen deze verkoop te
voorkomen en daarmee een van onze meest innovatieve kroonjuwelen in
Nederlandse handen te houden en te beschermen tegen bijvoorbeeld
ongewenste invloed en bedrijfsspionage?

1

ah-tk-20212022-2395
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Het Financieele Dagblad, 11 februari 2022 (https://fd.nl/tech-en-innovatie/1429465/projectpanda-hoe-kroonjuweel-high-tech-campus-toch-in-buitenlandse-handen-kwam)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Nee, ik deel deze mening niet. Zoals uiteengezet in de Kamerbrief «De
verkoop van de High Tech Campus Eindhoven»2 van 15 oktober 2021 is het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat via verschillende kanalen
geïnformeerd toen de verkoop zich in een verkennende fase bevond. EZK is
destijds nagegaan of de verkoop van het vastgoed en de bijbehorende
vastgoedmanagementpartijen tot mogelijke risico’s voor de nationale
veiligheid zou kunnen leiden. Hiervan was geen sprake, waardoor de
overheid ook geen noodzaak zag om in te grijpen bij een marktconforme
vastgoedtransactie tussen twee commerciële partijen.
Vraag 4
Hoe kijkt u terug op de verkoop van de High Tech Campus Eindhoven? Zou u,
met de kennis van nu, vandaag de dag hetzelfde hebben gehandeld als
afgelopen jaar?
Antwoord 4
Ja.
Vraag 5
Kunt u nog eens nauwkeurig aangeven welke opties u hebt onderzocht om te
voorkomen dat de High Tech Campus Eindhoven aan een buitenlandse partij
zou worden verkocht? Wilt u per optie aangeven welke afweging u hebt
gemaakt om deze uiteindelijk niet in te zetten?
Antwoord 5
Mijn ministerie heeft geen opties onderzocht met het doel te voorkomen dat
de High Tech Campus Eindhoven aan een buitenlandse partij zou worden
verkocht. Daartoe zou – in uiterste geval – alleen aanleiding zijn geweest als
risico’s voor de nationale veiligheid zouden optreden bij de wijziging in
zeggenschap.
Vraag 6, 12
Wilt u expliciet toelichten waarom het kabinet een staatsdeelneming voor de
High Tech Campus Eindhoven niet de moeite waard vond? Welke afweging is
hier gemaakt?
Bent u bereid om, naast de huidige staatsdeelnemingen, ook als overheid te
verkennen om deel te nemen aan «infrastructuren»/«ecosystemen», die
essentieel zijn voor de nieuwe toekomstige economie?
Antwoord 6, 12
De beschikbaarheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van bedrijfslocaties
draagt bij aan een gezond vestigingsklimaat in Nederland. Het is daarbij
gangbaar voor bedrijven om een kantoor- of bedrijfspand te huren van een
commerciële vastgoedpartij. Dit zijn reguliere transacties die op de markt tot
stand komen en waar in het geval die transacties legaal en marktconform tot
stand komen geen enkele reden is voor betrokkenheid vanuit de rijksoverheid.
Nederland telt inmiddels talloze zogenaamde campussen waar kennisintensieve bedrijven of bedrijven met aanverwante activiteiten bij elkaar in de
buurt gevestigd zijn. Het kan voor een medeoverheid gewenst zijn om deel te
nemen in de ontwikkeling van een campus, als onderdeel van gebiedsontwikkeling of het stimuleren van bedrijfsactiviteiten op provinciaal of gemeentelijk
niveau. Ik zie dat bij uitstek als een beslissing en beleidsvrijheid die medeoverheden hebben.
Ik zie echter geen reden voor de rijksoverheid om hier in deel te nemen.
Integendeel, het zou kunnen leiden tot marktverstoring en een ongelijk
speelveld als de rijksoverheid selectief in een campus zou investeren of een
bestaande succesvolle campus als belangrijker dan andere kleinere of
nieuwere campussen zou bestempelen.
Campussen concurreren uiteindelijk onderling met elkaar en dat is in het
belang van een gezond vestigings- en ondernemingsklimaat voor Nederland
als geheel. Bedrijven zijn daarbij vrij om zich te vestigen op de campus naar
2

Kamerstuk 39 925 XIII, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

keuze. Het kabinet wil deze dynamiek graag behouden in het belang van een
gezond vestigings- en ondernemingsklimaat in heel Nederland.
Een staatsdeelneming in de High Tech Campus ligt dan ook niet voor de
hand. Er zijn geen signalen dat de publieke belangen bij de HTCE niet
geborgd worden onder de nieuwe eigenaar. Het kabinet hecht meer waarde
aan het investeren in en faciliteren van hoogwaardige technologieontwikkeling in Nederland. Voor het behoud en versterking van de innovatiekracht van
de High Tech Campus en Nederland in het algemeen zijn andere instrumenten effectiever en efficiënter dan een investering van minimaal 1 miljard euro
aan publiek geld in vastgoed.
Vraag 7
Waarom heeft u geen concurrerend, Nederlands tegenbod mogelijk willen
maken teneinde een «Hollandse oplossing» voor de High Tech Campus
Eindhoven te bewerkstelligen? Klopt het dat hiervoor wel degelijk interesse
bestond? Met welke partijen en personen hebt u hierover contact gehad en
op welk moment? Waarom heeft u uiteindelijk besloten niet in te springen?
Antwoord 7
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 6, zijn er geen signalen dat
de publieke belangen bij de High Tech Campus Eindhoven niet geborgd
worden onder de nieuwe eigenaar. Om die reden heeft de rijksoverheid zich
niet actief gemengd in een alternatief consortium. Het is niet aan de
rijksoverheid om uitspraken te doen over mogelijke interesse van andere
partijen.
Vraag 8
Deelt u de mening dat uw argument «het gaat slechts om stenen» ofwel
vastgoed het allerslechtste argument is om het passieve handelen van uw
ministerie inzake de verkoop van de High Tech Campus Eindhoven te
rechtvaardigen, onder andere omdat zich tussen die stenen hoogwaardige
kennis en sensitieve technologie bevinden die kwetsbaar zijn voor diefstal en
spionage? Denkt u ook dat landen als Duitsland en Frankrijk, laat staan de
Verenigde Staten, een dergelijke verkoop nooit zouden hebben toegestaan?
Antwoord 8
Nee, deze mening deel ik niet, omdat er geen sprake was van passief
handelen van het ministerie. Juist de geschetste potentiële risico’s gaven
aanleiding om scherp naar deze overname te kijken om te bezien of deze op
zichzelf een risico vormt voor de nationale veiligheid. Hoogwaardige
technologie zit bij huurders van de campus en niet bij het vastgoedeigendom
en -beheer. Het is vrij gangbaar dat bedrijven – ook bedrijven die werken met
of op het vlak van hoogwaardige technologie – een bedrijfspand of – locatie
huren. Dat gebeurt overal in Nederland en de High Tech Campus is in dat
opzicht niet anders.
Spionage, kennisdiefstal en ongewenste kennisoverdracht hebben onverminderd de aandacht van het kabinet, ook bij technologiecampussen. Hiervoor
beschikt het kabinet over meer doelmatige en efficiënte middelen dan het
doorkruisen van buitenlandse overnames van het vastgoed. Dit betreft onder
meer de bescherming van bedrijfsgeheimen en intellectueel eigendom en het
aanwijzen van vertrouwensposities in de zin van de Wet veiligheidsonderzoeken. Ook de (digitale) informatiebeveiliging is een belangrijk speerpunt; het
Digital Trust Center bij EZK speelt hierbij een ondersteunende rol.
Ik wil niet speculeren over of Duitsland, Frankrijk of de Verenigde Staten een
dergelijke verkoop niet zouden hebben toegestaan. Dit is immers niet aan de
orde.
Vraag 9
Hoe voorkomt u dat we technologische toppers die belangrijk zijn voor ons
toekomstig verdienvermogen, zomaar in de uitverkoop zetten?
Antwoord 9
Ten eerste wil ik benadrukken dat hoogwaardige technologiebedrijven geen
onderdeel vormden van de verkoop van het vastgoed en het vastgoedbeheer
van de High Tech Campus Eindhoven. Er is hier dus geen sprake van
«uitverkoop van technologische toppers». Zoals ook benoemd in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

antwoord op vraag 6, is het heel gangbaar dat bedrijven, met inbegrip van
technologiebedrijven, een kantoor- of bedrijfspand huren van een commerciële vastgoedpartij. Het Nederlandse beleid is erop gericht een goed
vestigings- en ondernemingsklimaat te stimuleren, waarbij technologiebedrijven zich kunnen focussen op hetgeen waar hun toegevoegde waarde zit; het
ontwikkelen en produceren van hoogwaardige technologische toepassingen.
Daarnaast is het een open investerings- en vestigingsklimaat van groot
belang voor de Nederlandse economie, óók voor ons toekomstige verdienvermogen. Nederland is en blijft open voor buitenlandse investeerders, juist ook
omdat buitenlandse investeringen en economische groei cruciaal zijn voor
onze innovatie- en ontwikkelingskracht.
Wanneer wijzigingen in zeggenschap in bedrijven die sensitieve technologie
ontwikkelen leiden tot potentiële risico’s voor de nationale veiligheid, heeft
het kabinet het wetsvoorstel Veiligheidstoets investeringen, fusies en
overnames voorbereid. Dit wetsvoorstel ligt er behandeling in uw Kamer.
Vraag 10
Heeft u een inventarisatie gemaakt van publiek/private belanghebbenden
welke potentiële Technologie Campussen in Nederland mogelijk op de
nominatie staan om verkocht te worden (in het kader van ongewenste
verkopen)?
Antwoord 10
Nee. De rijksoverheid houdt geen inventarisaties bij van commerciële partijen
die in de verkoop zijn, ook niet wanneer het technologie campussen betreft.
Vraag 11
Bent u bereid om het gesprek aan te gaan met pensioenfondsen en andere
(co)financiers/fondsen om in toekomstige soortgelijke gevallen proactief te
kunnen handelen als het in nationaal, publiek en/of strategisch belang is?
Antwoord 11
Ik ben altijd bereid om informeel gesprekken aan te gaan met financiers,
zowel in Nederland gevestigd als daarbuiten om te investeren in Nederland.
Nederland is immers afhankelijk van voldoende investeringen om het
toekomstige verdienvermogen veilig te stellen. De vooronderstelling dat dit
alleen kan met financiers gevestigd in Nederland deel ik overigens niet, net
zo min dat dergelijke gesprekken zullen waarborgen dat deze financiers in
bepaalde transacties zullen stappen. Of financiers bepaalde investeringen
verrichten hangt af van hun eigen investeringsbeleid en financiersmogelijkheden.
Vraag 13, 14
Wanneer zal de motie-Amhaouch/Inge van Dijk over het beschermen van
campussen tegen ongewenste overnames en invloed3 zijn uitgevoerd? Deelt
u de mening dat het beschermen van regionale innovatie-ecosystemen, zoals
Brainport Eindhoven, die kraamkamer zijn van bedrijvigheid, kennisontwikkeling en innovatie en daarmee van cruciaal belang zijn voor zowel het huidige
als toekomstige verdienvermogen van Nederland, onderdeel moet zijn van
een strategisch, regionaal, offensief industriebeleid waar het CDA al geruime
tijd voor pleit?
Bent u in dat kader bereid om zo spoedig mogelijk met wetgeving te komen
die campussen als de High Tech Campus Eindhoven die bescherming kan
bieden, temeer daar de nieuwe Wet Veiligheidstoets investeringen, fusies en
overnames deze bescherming blijkbaar niet geeft?
Antwoord 13, 14
Met betrekking tot de vraag over industriebeleid verwijs ik graag naar de
industriebrief die mijn ministerie in voorbereiding heeft. Deze wordt naar
verwachting voor de zomer aan uw Kamer gezonden. In het kader van de
motie-Amhaouch en Inge van Dijk verken ik de wenselijkheid en mogelijkheid
van toepassing van het wetsvoorstel Veiligheidstoets investeringen, fusies en
overnames op vastgoedtransacties met betrekking tot hightech-campussen,
3

Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

zoals de High Tech Campus Eindhoven. Uit deze verkenning blijkt dat het niet
proportioneel is om deze te onderwerpen aan investeringstoetsing, aangezien
er geen direct risico voor de nationale veiligheid verbonden is aan deze en
soortgelijke vastgoedtransacties. Het is daarom een te ingrijpend instrument
met vergaande gevolgen voor de autonomie en rechtszekerheid van
bedrijven, dat eveneens niet het gewenste effect heeft; namelijk het beschermen van de hoogwaardige technologie die huurders ontwikkelen. Hiervoor is
ander instrumentarium meer geschikt en proportioneel, waaronder het
aanwijzen van vertrouwensposities in de zin van de Wet veiligheidsonderzoeken en maatregelen ten behoeve van de (digitale) informatiebeveiliging. Een
overzicht van dit bredere instrumentarium zal ik voor de zomer aan uw
Kamer doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5