Ontwerp

Beleidsnota
Noordzee

Ontwerp

Beleidsnota
Noordzee

22 december 2008

4

6

6
6
7

1

Inleiding

		
		
		

1.1
1.2
1.3

Noordzeebeleid
Bestuurlijk-juridische inkadering
Uitwerking van het Noordzeebeleid

20

23

23
7

		

Leeswijzer

27

8

2		

Analyse

33

8
8
11
12
14
14
15
15

16
17

		
2.1
		
2.2
		
2.3
		
2.4
		
2.5
		
2.6
		
2.7
		
2.8
			
		
2.9
		
2.10

Zandwinning
Energie
Scheepvaart
Visserij
Defensie
Toerisme en recreatie
Kabels en leidingen
Relevante ruimtelijke ontwikkelingen
op het land
Mariene ecosysteem
Conclusie: de opgaven

33
33
33
34

3		

Streefbeelden en beleidskeuzen

4		
		

Ontwikkeling in evenwicht met het
systeem

		
		

4.1
4.2

5		

Ruimte voor zandwinning

		
5.1
		
5.2
		
5.3
		
5.4
			

Het mariene ecosysteem
Het gebruik

Winning van oppervlaktedelfstoffen
Ruimtelijke opgave
Analyse
Herzien ruimtelijk beleid voor
zandwinning

5

35

35
35
39
39

44

46

46

47

6		

Ruimte voor windenergie

		
6.1
		
6.2
		
6.3
		
6.4
			

Ruimtelijke opgave
Vertrekpunten
Ruimtelijke analyse
Herzien ruimtelijk beleid voor
duurzame (wind)energie

7		
		

Afwegingskader vergunningplichtige
activiteiten

8		

Realisatie en financiering

		
8.1
			
		
8.2

Activiteiten Noordzeebeleid
2009-2015
Financiering

Bijlagen
49
50
51

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
			

Bronnen
Afkortingen en definities
coördinaten van aan te wijzen
gebieden op de beleidskaart

1 Inleiding
Deze Beleidsnota Noordzee heeft als doel het bieden van transparantie over de beleidskeuzen
in het Nationaal Waterplan over het Noordzeebeleid van het rijk. Het gaat om:
• inzicht bieden in de overwegingen bij de keuzen;
• nader richting geven aan de uitwerking van het beleid;
• waar nodig de relatie aangeven met aanpalend beleid.

6

1.1

Noordzeebeleid

1.2

Bestuurlijk-juridische inkadering

antifouling). Een ander verdrag is het Ballastwater­
verdrag over het voorkómen van de introductie van

Het Noordzeebeleid van het rijk geeft de algemene

De gehele Noordzee is zo’n 575.000 km in omvang.

‘gebiedsvreemde soorten’. De Noordzee Ministers

kaders voor (ruimtelijke) afstemming tussen gebrui-

Het Nederlands deel van Noordzee beslaat circa

Conferentie (nzmc), waarin ook de Europese Commissie

kers onderling en ruimtelijk gebruik in relatie tot het

58.000 km 2, wat 10% is van de gehele Noordzee en

is vertegenwoordigd, geeft politieke richting aan het

mariene ecosysteem en belevingswaarden voor de

ruim anderhalf keer het landoppervlak van Nederland.

internationale Noordzeebeleid. Daarnaast is Nederland

territoriale zee en de Exclusieve Economische Zone

De Noordzee is vanaf circa één kilometer uit de kust

ook partij bij het ospar-verdrag, het regionale verdrag

(eez) zeewaarts van het gemeentelijk ingedeelde

niet gemeentelijk en provinciaal ingedeeld.1 Daarbuiten

ter bescherming van het Noordoost Atlantische

gebieden. Daarnaast richt het Noordzeebeleid zich

valt het beleid en beheer van de Noordzee onder de

zeesysteem. Op Europees niveau zijn vooral de

specifiek op het behoud en de versterking van de

directe verantwoordelijkheid van het rijk. Daarbij

Vogel- en Habititatrichtlijn en de Kaderrichtlijn

kwaliteit van het mariene milieu. Het omvat het

wordt een onderscheid gemaakt tussen de territoriale

Mariene Strategie richtinggevend. Het doel van deze

integrale kader voor alle specifieke beleidskeuzen

zee (binnen de 12-mijlszone) en de eez. Over dat laatste

laatste richtlijn is om een goede milieutoestand van

die gedurende de plan­p eriode van het Nationaal

deel is de Nederlandse rechtsmacht beperkter dan

het watersysteem te bereiken en een duurzaam

Waterplan 2009-2015 nog zullen worden gemaakt.

over de 12-mijlszone. Op de Noordzee is bovendien

evenwicht tussen economie en ecologie na te streven.

Het Nationaal Waterplan gaat niet over specifiek

geen sprake van grondeigendom. De belanghebbenden

Het Gemeenschappelijk Visserijbeleid bepaalt op

beleid voor de afzonderlijke gebruikers van de zee.

bij de Noordzee bestaan primair uit gebruikers en

Europees niveau het visserijbeleid.

2

belangenorganisaties.
Op het gebied van de Noordzee vervangt het
Nationaal Waterplan de Vierde Nota Waterhuis-

Het beleid op de Noordzee wordt in hoge mate

houding en paragraaf 4.7 (Noordzee) van de Nota

bepaald in internationale kaders. Het vn-zeerecht­

Ruimte en de daarin opgenomen verwijzingen naar

verdrag (unclos) is het juridische kader waarbinnen

andere paragrafen. Deze beleidsnota is onderdeel

alle maatregelen op zee moeten plaatsvinden.

van het Nationaal Waterplan en dient in samenhang

Mondiaal worden in diverse kaders afspraken

hiermee gelezen te worden. Deze beleidsnota geeft

gemaakt over zeegebonden activiteiten en over de

een nadere uitwerking en onderbouwing van de

bescherming van het zeemilieu. Nederland is partij

beleidskeuzes en de realisatie, zoals deze in de

bij het Verdrag van London en het daarbij behorende

hoofdtekst van het Nationaal Waterplan opgenomen

London Protocol van 1996, dat wereldwijd strenge

zijn voor dit onderwerp.

beperkingen oplegt aan het storten en verbranden
van afvalstoffen. Voor zeescheepvaart is onder
andere het marpol verdrag (imo) van belang. Dit
verdrag reguleert de verontreiniging door scheepvaart (o.a. olieverontreiniging en het gebruik van

1

De 1 km-grens wordt berekend vanaf de laagwaterlijn. Zie voor de
begrenzing: Wet van 2 november 1990, houdende regeling
provincie- en gemeentegrenzen langs de Noordzeekust van de
gemeente Den Helder tot en met de gemeente Sluis en wijziging
van de Financiële-Verhoudingswet 1984 (Stb. 1990, 553). Bij de
Maasvlakte is de grens vastgesteld op 3 kilometer. Zie verder ook
de Wet van 8 december 1980, tot provinciale indeling van de
Waddenzee (Stb. 1980, 670) en de Wet van 12 december 1985,
tot gemeentelijke indeling van de Waddenzee (Stb. 1985, 648).

Leeswijzer

1.3

Uitwerking van het Noordzeebeleid

De Minister van Verkeer en Waterstaat is coördinerend
bewindspersoon voor het integrale Noordzeebeleid en
-beheer. 2 Om de minister bij de totstandkoming en
uitwerking van het beleid te ondersteunen is het

Deze bijlage volgt de opbouw van paragraaf 5.6 Noordzee van het Nationaal Waterplan.
Hoofdstuk 2 geeft een beschrijving van het veranderend gebruik van de Noordzee, de nieuwe
maatschappelijke vraag­stukken en de ontwikkelingen in beleid die hiermee samenhangen.
Hieruit volgen de maatschappelijke ontwikkelopgaven die de uitgangspunten vormen voor
herijking van het Noordzeebeleid.

Interdepartementale Directeurenoverleg (idon) 3
ingesteld. Het idon ziet toe op de uitwerking van het
integrale Noordzeebeleid. Als het gaat om beheer heeft

In hoofdstuk 3 geeft een overzicht van de doorvertaling van de maatschappelijke ontwikkel­
opgaven naar streefbeelden en beleidskeuzen voor het Noordzeebeleid.

Rijkswaterstaat Dienst Noordzee een coördinerende taak.
Het Noordzeebeleid in de Nota Ruimte is nader uitgewerkt in het Integraal Beheerplan Noordzee 2015

In de hoofdstukken 4, 5 en 6 worden de beleidskeuzen in de planperiode 2009-2015 waar nodig
nader toegelicht en uit­gewerkt.

(ibn). In 2010, na vaststelling van het Nationaal
Waterplan, wordt het ibn daar waar nodig gewijzigd.

Hoofdstuk 7 beschrijft het afwegingskader.
Hoofdstuk 8 omvat het totaaloverzicht van de realisatieagenda 2009-2015 en de financiering.
De bijlagen geven een overzicht van bij de totstandkoming van het Noordzeebeleid gehanteerde
onderzoeksrapporten, studies, literatuur en verslagen van bijeenkomsten, en een overzicht van
coördinaten van de in de beleidskaart aangeduide aan te wijzen gebieden.

2
3

Ten tijde van de vaststelling van het NWP is deze verantwoordelijkheid belegd bij de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat
Deelname: ministeries van V&W, EZ, LNV, VROM, Defensie

7

2 Analyse
Dit hoofdstuk beschrijft het veranderend gebruik van de Noordzee, de nieuwe maatschappelijke
vraagstukken en de ontwikkelingen in beleid die hiermee samenhangen. Hieruit worden
de maatschappelijke ontwikkelopgaven afgeleid die de uitgangspunten vormen voor herijking
van het Noordzeebeleid.

8

2.1

Zandwinning

2.2

Mogelijke ontwikkelingen
De Deltacommissie 6 adviseert om de suppletie

Energie

Huidige winning

inspanningen te richten op een zeespiegelstijging van

Huidig gebruik

Van de landen rond de Noordzee wint Nederland het

130 cm tot 2100. Daardoor zou de hoeveelheid suppletie-

De Noordzee levert op dit moment een aanzienlijke

meeste zeezand, ruim 25 miljoen m3 per jaar. 4 Dit is

zand moeten toenemen tot 85 miljoen m3 per jaar. Ook

bijdrage aan de energievoorziening en –export­

ongeveer de helft van de totale jaarlijkse Nederlandse

wordt een kustuitbreiding tot 1 km gesuggereerd wat

mogelijkheden van Nederland. De totale jaarlijkse

zandbehoefte. Voor kustsuppletie wordt ruim

zou leiden tot maximaal 40 miljoen m extra suppletie-

olie en gaswinningsbaten zijn ongeveer € 5 miljard.

12 miljoen m3/j gewonnen. Zeezand wordt ook deels

zand per jaar extra.

Op zee staan 143 productie-eenheden, waarvan 92%

gebruikt als ophoogzand op land (circa 13 miljoen m3/j).

Wordt ingezet op bredere dijken en terpen op land

voor de winning van gas en voor de winning van 8%

Er wordt vanuit het Nederlandse deel van de Noordzee

dan zal dit tot een sterkere toename van de behoefte

olie. Van de totaal hoeveelheid in Nederland gewonnen

weinig grof industriezand aangevoerd. Grind wordt in

aan zeezand leiden.

gas is een derde afkomstig uit bronnen op zee. Voor

zeer geringe mate aangevoerd als bijproduct van

Voor eventuele aanleg van de Westerschelde container

olie is dit meer dan 80%. Voor de afvoer van olie en

zand. Potentiële wingebieden voor beton- en metsel-

terminal zal maximaal 20 miljoen m3 zand gewonnen

gas zijn deze eenheden aangesloten op een uitgebreid

zand liggen in een gebied ten westen van de Zuid-

worden. Voor het gebruik van zeezand als ophoog-

netwerk aan pijpleidingen die voor gas aanlanden bij

Hollandse eilanden en Zeeland. Doordat dit zand

zand op land wordt een toename tot 25 miljoen m per

Velsen, Callantsoog en Uithuizen. De olie wordt

op enkele meters beneden de zeebodem ligt moet er

jaar mogelijk geacht.

aangeland bij Hoek van Holland en IJmuiden.

verwijderd worden. Voor de zandwinning voor de

Beleid

Voor de Noord-Hollandse kust staan twee windturbine­

Tweede Maasvlakte zal dit op één locatie gebeuren.

De opgave is voldoende betaalbaar zand voor kust-

parken opgesteld van in totaal 228 mw aan opgesteld

De aanleg van de Tweede Maasvlakte zal leiden tot

veiligheid, bouwactiviteiten en infrastructuur te waar-

vermogen: het Offshore Windpark Egmond aan Zee en

een zeer grootschalige winning van zeezand

borgen en in het licht van klimaatverandering nieuwe

het Prinses Amalia Windpark. In deze kabinetsperiode

(maximaal 365 miljoen m3).

strategieën voor zandwinning ruimtelijk mogelijk te

wordt nog 450 mw extra aan windenergie gecommitteerd.

Naast zandwinning vindt op zee winning van

maken De winning moet op maatschappelijk aanvaard­

schelpen plaats.

bare wijze geschieden Uitgangspunt van bouwgrond-

De toegevoegde waarde en productiewaarde van

stoffenbeleid is een zuinig en hoogwaardig gebruik.

zandwinning behelsden in 2004 respectievelijk

Dit houdt in dat hoogwaardig grof zand en grind niet

Olie-en gaswinning

€ 11,9 miljoen per jaar en € 49,7 miljoen per jaar. Deze

voor ophoogdoeleinden gebruikt mag worden.

Naar verwachting zal de komende 10 jaar nog slechts

3

3

ook een grote hoeveelheid zand uit de afdeklaag

een beperkt aantal nieuwe winlocaties op de Noordzee

waarden zijn voor 2015 geschat op € 21,1 respectievelijk
€ 91,1 miljoen per jaar, waarbij nog geen rekening is

Nadere voorwaarden voor de winning van zand, grind

gehouden met realisatie van adviezen van de

en schelpen uit zee zijn opgenomen in de Beleidsregels

5

Deltacommissie .

Mogelijke ontwikkelingen

Ontgrondingen in Rijkswateren. Grootschalige
winning van zeezand is m.e.r.-plichtig.

4
5
6

Landelijke Commissie voor de Coördinatie van het Ontgrondingenbeleid.
Verkenning van economische en ruimtelijke ontwikkelingen op de
Noordzee, Ministerie van Verkeer en Waterstaat (juli 2008).
Samen werken met water, bevindingen van de Deltacommissie (2008)

kaart 24
Kaart 1

Noordzee
huidig
ruimtegebruik
Noordzee
huidig ruimtegebruik
basis
grens territoriale wateren (12 mijlsgrens)
doorgaande NAP –20m lijn
Exclusieve Economische Zone
platforms voor olie- en gaswinning
platform
onderwaterplatform

kaart 24

kabels en leidingen
elektra-, telecom- of besturingskabel
pijpleiding
meetposten

meetlokatie op de Noordzee voor
Noordzee
meteorologische en/of oceanograﬁsche
huidigmetingen
ruimtegebruik
marien ecologisch systeem
basis
ecologische hoofdstructuur
grens territoriale wateren (12 mijlsgrens)
aangewezen Natura 2000 gebieden
doorgaande NAP –20m lijn
aan te wijzen Natura 2000 gebieden
Exclusieve Economische Zone
defensie
platforms voor olie- en gaswinning
oefengebieden (incl. munitiestortplaats)
platform
onderwaterplatform
scheepvaart infrastructuur
begrenzing verkeersscheidingsstelsels
kabels en leidingen
clearways
elektra-, telecom- of besturingskabel
ankergebied
pijpleiding
verkeersscheidingsstelsels separatiezone
meetposten
windenergiegebieden
meetlokatie op de Noordzee voor
windturbineparken
meteorologische en/of oceanograﬁsche
metingen
visserij
buitengrens scholbox
marien ecologisch systeem
ecologische hoofdstructuur
aangewezen Natura 2000 gebieden
zand- en schelpenwinning
aan te wijzen Natura 2000 gebieden
actueel zandwingebied
reserveringsgebied voor beton- en
defensie
metselzand
oefengebieden (incl. munitiestortplaats)
reserveringsgebied voor schelpenwinning
scheepvaart infrastructuur
stortgebieden
begrenzing verkeersscheidingsstelsels
baggerstort
clearways
ankergebied
verkeersscheidingsstelsels separatiezone
windenergiegebieden
windturbineparken
visserij
buitengrens scholbox
zand- en schelpenwinning
actueel zandwingebied
reserveringsgebied voor beton- en
metselzand
reserveringsgebied voor schelpenwinning
stortgebieden
baggerstort

50km

9

10

tot ontwikkeling worden gebracht (twee tot vier per jaar).

Tevens worden ideeën ontwikkeld voor een eiland op

Voor het uitgifteregime van vergunningen voor wind-

Het tempo waarmee bestaande winningen worden

zee voor de opslag van elektrische energie. De functie

energiegebieden bestond tot 1 april van 2008 een

afgebouwd is onder meer afhankelijk van de olieprijs.

van opslag is de onbalans in vraag en aanbod op te

uitsluitingenbeleid. Buiten de wettelijke veiligheids-

Verwacht wordt dat de meeste winningen tussen 2020 en

vangen. Deze opslag op zee is mogelijk te combineren

zones van 500 meter rondom scheepvaartroutes en

2030 worden gestopt wegens uitputting van de velden.

met vormen van duurzame energie.

olie- en gasplatforms, buiten de 12 mijlszone (in
verband met het vrije zicht op de horizon vanaf de

co2 -opslag

Beleid

kust) en niet ten zuiden van de Euro-Maasgeul, kon

Fossiele energie blijft de komende decennia

In het Energierapport7 gaat het kabinet voor de

de markt in principe overal in de eez vergunningen

belangrijk, maar moet wel schoner. Dit kan – als een

komende decennia uit van een forse mondiale vraag-

voor windturbineparken aanvragen. Tussen 2005 en

noodzakelijke tussenstap in de transitie naar een

stijging. Fossiele brandstoffen blijven de belangrijkste

2008 zijn 79 initiatieven ingediend. Ieder initiatief

duurzame energiehuishouding – door co2 bij de bron

energiebron. Het beleid is gericht op een zo volledig

werd afzonderlijk in afstemming andere gebruiks-

af te vangen en te transporteren naar opslaglocaties

mogelijke exploitatie van de beschikbare voorraden

functies en het mariene ecosysteem gewogen.

in de diepe ondergrond. In de toekomst bieden lege

en het maximaliseren van de bijdragen van de kleine

Ontwikkeling van inzichten en daarmee ook verschil

gasvelden en de bijbehorende pijpleidingen kansen

velden (‘kleine veldenbeleid’).

van inzicht tussen de betrokken partijen onderling en
met het rijk over de weging van belangen - en de

voor co2-opslag. Voor grootschalige opslag geldt dat
vooral voor het gebied ten noordwesten van Texel.

In de planperiode tot 2015 is een tweetal pilots

daarmee gepaard gaande grote administratieve lasten

Dergelijk grootschalig hergebruik zal naar verwach-

voorzien voor co2 opslag voor de Hollandse kust

voor alle betrokken partijen - leidden tot een voor

ting niet voor 2020 aan de orde zijn.

tussen Rotterdam en IJmuiden.

iedereen ongewenste situatie. Het kabinet heeft dit

Duurzame energie op zee

Het kabinet wil een aanzienlijk deel van de elektrici-

beleid aangekondigd.9 Voor november 2009 wordt

Windenergie is de duurzame energiebron waar de

teitsvraag dekken met duurzame bronnen. In het

over de laatste vergunningaanvragen binnen het

komende decennia het meest van wordt verwacht.

Kabinetsprogramma Schoon en Zuinig8 is als opgave

huidige stelsel besloten. Het kabinet heeft aangekon-

Voor de dekking van de elektriciteitsbehoefte met

opgenomen om in 2020 20% van de energieopwekking

digd om uiterlijk in 2010 windenergiegebieden aan te

duurzame bronnen wordt zowel op land als op zee

op een duurzame wijze te laten plaatsvinden, in 2050

wijzen als uitkomst van een zorgvuldige integrale

ingezet op deze energiebron. Zonne-energie heeft

wordt gemikt op 40%. Hierbij is een streefgetal

momenteel maar een klein aandeel. Na 2020 kan dit

geformuleerd van een opgesteld vermogen van 6000 mw

aandeel toenemen. Winning van zonne-energie zal

windenergie op de Noordzee in 2020. Doorvertaald

voornamelijk op het land plaatsvinden. Het corrosieve

naar een ruimtelijke opgave betekent dit een ruimtelijke

Noordzeemilieu is niet bij uitstek geschikt voor

claim van minimaal 1000 km 2. Voor deze kabinets-

zonne-energie.

periode wordt 450 mw aan extra windenergie

vergunningstelstel in april 2008 beëindigd en nieuw

gecommitteerd.

7
8

9

Energierapport 2008, Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vergaderjaar 2007-2008, 31510, nr 1.
Werkprogramma Schoon en zuinig, Nieuwe energie voor het klimaat,
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 31209,
nr 1.
Wijziging beleidsregel inzake de toepassing van de Wet beheer
rijkswaterstaatswerken in de exclusieve economische zone,
staatscourant 7 april 2008, nr. 7, pag. 23.; Brief van staatssecretaris
van Verkeer en Waterstaat, Tweede Kamer der Staten Generaal,
Vergaderjaar 2007-2008, 31209, nr. 26.

ruimtelijke afweging van belangen in het Nationaal

De economische waarde van de zeescheepvaart voor

Waterplan. Voorts wordt het uitgifteregime van

Nederland is hoog. Deze waarde hangt met name

vergunningen herzien.

samen met de directe en indirecte betekenis van de
Nederlandse zeehavens, waarvan Rotterdam één van
de grootste ter wereld is.

De Noordzee wordt gezien als icoon voor energie­

1 Toename vaarbewegingen door toenemende
transportvolumes;
2 Afname vaarbewegingen door grotere schepen en
betere belading;
3 Toename vaarbewegingen door verschuiving
wegtransport naar scheepvaart.

winning met mogelijkheden voor grootschalige
windenergie, maar bijvoorbeeld ook voor winning

De Nederlandse zeehavens zijn knooppunten voor

van aquatische biomassa en getijden- en golfslag

internationale goederenstromen en een vestigings-

De beschikbare capaciteit van de scheepvaartinfra-

energie. Op langere termijn worden mogelijkheden

plaats voor industrie en dienstverlening. Ze vervullen

structuur is ruim voldoende om de verwachte groei

gezien voor verdere groei en een internationale

een sleutelfunctie in de Nederlandse economie. Door

van het aantal scheepvaartbewegingen tot 2015 te

aanpak, waarbij energiebronnen op de Noordzee zijn

hun rol als aan- en afvoerhavens voor de belangrijk-

accommoderen.

aangesloten op een North Sea grid.

ste economische centra van West-Europa, realiseren
de Nederlandse zeehavens schaal- en scopevoordelen

Mogelijke ontwikkelingen na 2015

In oktober 2008 hebben het rijk en de energiebedrijven

door de Nederlandse transportsector (binnenvaart,

Het scheepvaartverkeer op de Noordzee zal niet alleen

het sectorakkoord energie ondertekend. In dit sector-

rail- en wegtransport) en bij de toeleveranciers van

drukker, maar ook meer divers van samenstelling

akkoord zijn afspraken gemaakt over de gezamenlijke

bedrijven in het zeehavengebied.

worden. Naast de handelsvaart, zeesleepvaart en

aanpak van de realisatie van de door het rijk voor­

De totale betekenis van de zeehavens (inclusief

waterbouw gaat het om visserij en toenemende

gestane klimaat- en energiedoelstellingen. De afspraken

afgeleide industrie, natransport en dienstverlening)

pleziervaart. Schepen met verschillende manoeuvreer-

hebben onder meer betrekking op de ontwikkeling

is veel groter; deze ligt in de orde van € 23 miljard

karakteristieken, groottes en snelheden komen op

van windturbineparken op zee. In dat verband is vast-

per jaar (ongeveer 7% van het BNP). In de zeehaven-

een klein gebied samen.12

gelegd dat er in 2009 een gezamenlijk stappenplan

gebieden werkten in 2006 ongeveer 163.000 mensen.

wordt opgesteld waarin wordt aangegeven wat er

Dit is bijna 2% van de werkgelegenheid in de

Olietransport

nodig is om de ambities voor 2020 te realiseren.

Nederlandse economie. De directe economische

Op lange termijn neemt het olietransport over zee af,

waarde van de zeescheepvaart (havens en overslag)

omdat mondiaal de olieproductie afneemt. Mogelijk

is in 2004 ongeveer € 2,5 miljard, waarbij aan ruim

zal dit (voor een deel) gecompenseerd worden door

10.000 mensen werkgelegenheid geboden wordt.11

toename van transport van bio-brandstof.

2.3

Scheepvaart

Huidig gebruik
De Noordzee is met ongeveer 260.000 scheeps­

Mogelijke ontwikkelingen tot 2015

bewegingen per jaar één van de drukst bevaren

Tot 2015 wordt een toename van het aantal scheep-

zeeën ter wereld. Meer dan 110.000 van deze scheepsbewegingen zijn van en naar Nederlandse zeehavens.

vaartbewegingen verwacht t.o.v. 2004 tussen circa
10

14 en 31%. Hierin spelen verschillende factoren een
rol:

10 www.havenraad.nl/feitenencijfers.
11 Verkenning van economische en ruimtelijke ontwikkelingen op de
Noordzee, Ministerie van Verkeer en Waterstaat (juli 2008).
12 Beleidsbrief zeevaart, Verantwoord varen en een vitale vloot, Tweede
Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2008-2008, 31409, nr. 2.

11

12

lng

• het voorkomen van schade aan mens, milieu en

verplicht de verder uit de kust gelegen diepwaterroute

Transport van LNG neemt naar verwachting in

economie door permanente verbetering van de

van het verkeersscheidingsstelsel te gebruiken.

de toekomst toe. Aanlanding kan plaatsvinden op

veiligheid van de zeevaart met name ook op de

Voorts heeft het rijk een samenstel van verkeers­

de Maasvlakte, en/of voor de kust van Rotterdam.

Noordzee;

instrumenten tot haar beschikking, waaronder

• behouden en uitbouwen van de bijdrage van de
Containers
Het volume van containertransport en -overslag neemt

zeevaartsector aan de maritieme cluster en

vaarwegmarkering, verkeersbegeleiding, loodsen,
informatievoorziening en plaatsbepaling.

daarmee aan de Nederlandse economie;

2.4

Visserij

fors toe. Deze toename ligt in 2040 tussen de 50% tot

• een zo gering mogelijke belasting van het milieu

een verdrievoudiging van het huidige volume. De in

door een permanente verbetering van de milieu-

aanleg zijnde Tweede Maasvlakte vervult een belang-

prestaties van de zeevaart, onder meer via het

Huidig gebruik

rijke rol in het opvangen van deze groei.

terugdringen van uitstoot naar de lucht.

De Nederlandse zeevisserijsector beschikte in 2006 over

Belangrijke ontwikkeling is de schaalvergroting van

circa 440 vaartuigen met ruim 2.000 bemanningsleden.

de schepen. Een aantal havens in de regio zal voor

Het zeehavenbeleid is vastgelegd in de nota Zeehavens;

Schol en tong zijn de economisch belangrijkste soorten

aanlanding van containers minder tot ongeschikt

ankers van de economie/Nationaal zeehavenbeleid

voor de sector en eveneens qua werkgelegenheid

worden, wegens diepgangsrestricties. Focus voor

2005-2010. Van belang is het instandhouden en

(aantal opvarenden op de vloot en werkgelegenheid

containertransport worden Rotterdam, Bremerhaven

verbeteren van de bereikbaarheid van de zeehavens

aan wal). Haring en makreel, en de visserij op

en Willemshaven.

en het realiseren van fysieke ruimte voor groei. In

haring- en makreelachtigen buiten de eu-wateren zijn

Na de aanlanding van containers volgt natransport

economische termen vertaalt zich dit in de aanwezig-

in vangsttonnage de belangrijkste soorten.

met kleinere schepen naar andere zeehavens en via

heid en instandhouding van voldoende vaarwegen en

weg, rail en binnenwateren landinwaarts.

zogenaamde aanloopgebieden en ‘toegangspoorten’

De schelpdiervisserij en garnalenvisserij vormen ook

(Euro-/Maasgeul en IJ-geul naar de Nederlandse

een substantieel deel van de sector. Deze visserij vindt

Havens

havens van onder andere Rotterdam en Amsterdam)

in de kustwateren en op de Waddenzee plaats. De omzet

De ruimtevraag-stijging voor havens tot 2040 ligt

met een adequate vaardiepte.

van de sector bedroeg in 2006 circa 440 miljoen €

tussen -9 en + 30%. Zeewaartse uitbreiding van
havenactiviteiten lijkt de meest logische ontwikkeling.

(0,1% van het bnp; niet inbegrepen de verwerkende
Om een veilige en vlotte scheepvaart te waarborgen

industrie).

zijn internationale routeringsmaatregelen, het
Beleid

nationale clearway-stelsel, havenaanloopgebieden,

Naast de economische betekenis heeft de visserij een

Het Nederlandse zeevaartbeleid zoals neergelegd in

ankerplaatsen en scheepvaartvrije zones rondom

belangrijke sociaal-culturele betekenis door de

de beleidsbrief Zeevaart ‘Verantwoord varen en een

vaste obstakels ingesteld. De scheepvaart is niet

traditionele verbondenheid met ons land.

vitale vloot’ (2008) kent de volgende ambities:

verplicht gebruik te maken van dit stelsel van
scheepvaartroutes. Wel is het voor (geladen) grotere
olie-, chemicaliën- en gastankers sinds medio 1997

Mogelijke ontwikkeling tot 2015
De Nederlandse Noordzeevisserijsector is een sterk
gespecialiseerde ondernemende sector. De sector
staat onder grote druk door een aantal ontwikkelingen.
• De visserijmethode die men hanteert (de boomkor)
is zeer energie-intensief;
• De sector heeft een economische overcapaciteit en
de vangstmogelijkheden zijn beperkt door het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (gvb);
• De maatschappelijke druk op de sector neemt toe
om natuur- (en dier)vriendelijker te produceren;
• De beschikbare ruimte voor visserij op de Noordzee komt steeds meer onder druk te staan.
Naar verwachting zal de economische waarde van de
visserij op het ncp als gevolg van bovengenoemde
trends in de periode 2005-2015 tussen 8 en 50%
afnemen. Tegelijkertijd ontstaan kansen voor de
sector om zich te profileren met verantwoord vissen
door toepassing van ecolabels voor de consument
(Marine Stewardship Council, msc).
Mogelijke ontwikkelingen na 2015
Duurzame visserij
Zowel vanuit de consument, als vanuit de Nederlandse
overheid en de EU neemt de druk op de sector toe om
duurzaam te produceren. Het proces van omvorming
van de sector dat in gang gezet is, zal waarschijnlijk
ook na 2015 nog gaande zijn.

13

14

Klimaatverandering

Het nationale beleid is gericht op het bevorderen van

toegestaan voor zover dit is te verenigen met

De betekenis van klimaatverandering voor de visserij-

een verantwoorde visserij en een evenwichtige

de militaire oefeningen die daar plaatsvinden.

sector is nog vrij onbekend. Sommige soorten kunnen

exploitatie, het streven naar evenwicht tussen visserij

Voor de precieze begrenzing van deze gebieden

naar het noorden trekken en daardoor economisch

en natuur en een andere verdeling van verantwoorde-

wordt verwezen naar de mijnbouwregeling.

minder interessant worden. Mogelijk komen er

lijkheid tussen overheid en bedrijfstak.

nieuwe soorten in de regio die wel interessant zijn.
Beleid

2.5

Defensie

2.6

Toerisme en recreatie

Huidig gebruik

Het beleid voor de Nederlandse zeevisserij wordt in

Huidig gebruik

De Nederlandse kust is een nationale en internationale

belangrijke mate bepaald door het gvb. De belang-

Circa 7% van de eez is in gebruik als militair (oefen)-

toeristische trekpleister. De kracht zit in het 250 km

rijkste doelstelling van het gvb is het in stand houden

gebied. Het gaat om:

lange brede zandstrand met achterliggend duingebied,

van de visbestanden, om zo duurzame bevissing

• schietgebieden;

afgewisseld met badplaatsen en haventjes met vaak

mogelijk te maken. Het gvb is gestoeld op drie wijzen

• vlieggebieden;

een zeer eigen identiteit. De sector toerisme is goed

van beheer:

• mijnoefengebieden;

voor 3% van het bnp en 5% van de werkgelegenheid.

1 het vlootbeheer, waarmee de omvang van de vloot

• voormalige munitiedumpgebieden.

Ca. 25% van de overnachtingen in de sector vindt

wordt beheerst;
2 het bestandsbeheer, in het kader waarvan beschik-

plaats langs de kust.
Mogelijke ontwikkelingen

bare vangsthoeveelheden worden verdeeld in de

Er worden in de nabije toekomst geen veranderingen

Mogelijke ontwikkelingen tot 2015

vorm van quota;

verwacht in de ruimtebehoefte.

De sector zal tot 2015 naar verwachting een groei

3 het specifieke beheer in de vorm van beheer en

doormaken van gemiddeld 2,6% per jaar. Kust- en

herstelplannen, op grond waarvan de meer kwetsbare

Beleid

zeegebruik zijn hierin een belangrijke factor, maar de

bestanden of bestanden onder het veilig biologisch

Ten behoeve van de nationale veiligheid van Nederland

internationale concurrentiepositie van de kust neemt

minimum specifiek kunnen worden beschermd.

is er behoefte aan oefengebieden van voldoende

af. De betekenis van watersport neemt toe.14

omvang op zee, om de verschillende soorten defensie-

Knelpunt is het gebrek aan jachthavens langs de

Door recente hervormingen van het gvb in 2003 zijn

handelingen te kunnen trainen en middelen te

Hollandse kust. Diverse locaties worden nu onderzocht

qua duurzaamheid en beheer van een groot aantal

kunnen testen. Doel van het ruimtelijk beleid ten

op hun potenties als zeejachthaven (Katwijk, Hoek

visbestanden aanzienlijke vooruitgang geboekt. Maar

aanzien van militaire activiteiten is dat er voldoende

van Holland, Petten).

de Commissie acht dit nog niet voldoende en voert nu

gebieden beschikbaar zijn in Nederland, inclusief de

een brede evaluatie van de hervormingen uit. Binnen

defensiegebieden op de Noordzee. De gebieden van

het gvb zet het ministerie van lnv zich in voor een

defensie zijn in 2004 voor een periode van tien jaar

duurzame visserij met goede vooruitzichten voor

vastgelegd in het Tweede Structuurschema Militaire

zowel het milieu als de visserijsector.

13

Oefen­terreinen . In deze gebieden is medegebruik

13 PKB Tweede structuurschema militaire terreinen, Tweede Kamer der
Staten-Generaal, Vergaderjaar 2004-2005, 28114, nr. 16.
14 Integraal Beheerplan Noordzee 2015 Tweede Kamer der StatenGeneraal, Vergaderjaar 2004-2005, 30195, nr. 1

Mogelijke ontwikkelingen na 2015

telecomkabels gestaag gegroeid, maar inmiddels

tracés vastgelegd. Het beleidsvoornemen van Derde

De verwachting is dat kust en kuststrook steeds

gestabiliseerd. Met de opening van de Europese

Structuurschema Elektriciteitsvoorziening, planolo­

intensiever zal worden benut door diverse vormen

elektriciteitsmarkt is de vraag naar internationale

gische kernbeslissing deel 1 (sev iii, 2008) omvat een

van vrijetijdsbesteding. Met klimaatverandering en

elektriciteitsverbindingen (interconnectoren)

algehele herziening van het structuurschema uit 1994

de te verwachten toename van de vrije tijdseconomie

toegenomen. Nederland kent momenteel een inter-

en vormt het ruimtelijk toetsingskader voor de

liggen hier kansen voor ontwikkeling van de

connector over zee, te weten een kabel tussen

planning van elektriciteitswerken. In sev iii wordt

toeristische sector.

Nederland en Noorwegen (NorNedkabel). Tussen

ruimte gereserveerd voor grootschalige productie en

Nederland en Groot-Brittannië (BritNedkabel) wordt

transport van elektriciteit. Nieuwe elektriciteitskabels

Beleid

deze momenteel aangelegd. Oprichting van wind­

dienen te passen in de tracés die in het sev zijn

Het rijk voert een beleid 15 , gericht op het bevorderen

turbineparken op zee zal wel een extra behoefte aan

vastgelegd.

van het (internationaal) toerisme en verbeteren en

elektriciteitskabels tussen de parken en de Nederlandse

versterken van de branche. Speerpunten in de

kust teweegbrengen. Vanuit de overheid wordt

verbetering en versterking van de branche zijn

verkend of een ‘stopcontact op zee’ mogelijk is ten

innovatie en duurzaamheid.

behoeve van grootschalige windparken op zee.

2.7

Beleid

Op dit moment vormt de grote ruimtedruk in West

Centraal beleidsdoel vanuit economische optiek is

Nederland geen aanleiding voor landuitbreiding.

Huidig gebruik

een facilitering van infrastructuur die beantwoordt

Een uitzondering hierin vormt de havenuitbreiding

Sinds de komst van de olie- en gaswinning is op de

aan de verwachte vraag naar communicatieverbindin-

van Rotterdam. De aanleg van de Tweede Maasvlakte

Noordzee een uitgebreid netwerk van kabels en

gen en naar transport van gas, olie, en stroom. Het

is in 2008 gestart.

leidingen ontstaan. Gegeven de vooruitzichten van de

kabinetsbeleid is gericht op een zo efficiënt mogelijk

olie- en gaswinning op de Noordzee en het bestaande

gebruik van de ruimte. Het streven is tracés te ont-

Mogelijke ontwikkelingen

leidingnet, is te verwachten dat zich hier in de toe-

wikkelen waarin kabels en leidingen zo veel mogelijk

De ruimtelijke inrichting van Nederland zal de

komst een stabilisatie zal voordoen. Wel moet rekening

gebundeld kunnen worden. In de Nota Ruimte is

komende decennia sterk veranderen. Tot 2040 breidt

gehouden worden met nieuwe internationale gas­

verder voor buiten gebruik zijnde kabels en leidingen

het areaal bebouwd gebied uit met 15-26 %. Een

leidingen.

een opruimplicht geïntroduceerd voor zowel kabels

belangrijk deel van deze groei zal optreden in de

als leidingen, tenzij in individuele gevallen aantoon-

Randstad.16

2.8
		

Relevante ruimtelijke
ontwikkelingen op het land

Huidig gebruik

Kabels en leidingen

Mogelijke ontwikkelingen

baar is dat de maatschappelijke baten van het laten

De eerste kabels op de bodem van de zee waren

liggen groter zijn dan de maatschappelijke kosten.

trans­atlantische telecommunicatiekabels tussen

Hierdoor blijven in de praktijk leidingen altijd liggen

Europa en Noord-Amerika. Deze werden enkele

en worden kabels verwijderd.

decennia geleden gelegd. Sindsdien is het aantal

In het Structuurschema Buisleidingen zijn toekomstige

15 Toerismebrief, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar
2007-2008, 26419 nr.34.
16 Nederland Later, Milieu- en Natuurplanbureau
(ISBN 500127001, 2007)
17 J. Stronkhorst, Landaanwinning in de Noordzee (Deltares 2008).

15

16

Voorts vindt er al decennialang ideevorming plaats

Atlantische Oceaan, instroom vanuit de stroomgebieden

voorkomen en terugdringen van negatieve effecten

over eilanden voor de kust en kustuitbreidingen voor

van verschillende grote Europese rivieren, de profes­si­

van verontreinigende stoffen en van een overmaat

uiteenlopende doeleinden en als oplossing voor

onele visserij en atmosferische depositie. Het gebied

van nutriënten. Dit moet worden bereikt door het

verschillende maatschappelijke vraagstukken.17

is kraamkamer voor vis en belangrijk als trekroute en

stopzetten of geleidelijk beëindigen van lozingen en

overwinteringsgebied voor vele soorten vogels.

verliezen van gevaarlijke stoffen. Uiteindelijk moet

Beleid

De kwaliteit van het Noordzeewater is de laatste

dit leiden tot concentraties in het mariene milieu,

In de kabinetsreactie op het advies van Deltacommissie

tientallen jaren verbeterd, maar moet voor een aantal

die voor natuurlijke stoffen dichtbij de achtergrond-

heeft het kabinet aangegeven niet voor eilanden in

stoffen (o.m. nutriënten) nog steeds als onvoldoende

waarden liggen en voor door de mens vervaardigde

zee te kiezen ten behoeve van de veiligheid. Het kabinet

worden aangemerkt. Daarnaast voldoet de kwaliteit

synthetische stoffen vrijwel nul bedragen. Voor het

heeft in de structuurvisie Randstad 2040 18 aangegeven

van het sediment, met name langs de kust, voor diverse

beleid ten aanzien van de kwaliteit van zwemwater

eventuele kustverbredingen of eilanden niet te willen

parameters nog niet aan de gewenste kwaliteit.

wordt verwezen naar paragraaf 5.1 Kust van het
Nationaal Waterplan.

benutten voor wonen en werken. Het kabinet houdt
de mogelijkheid open voor kansen van eilanden voor

Mogelijke ontwikkelingen

andere doeleinden. Het kabinet heeft het bedrijfsleven

De wereldwijde klimaatverandering en de resulterende

Op het gebied een duurzame ontwikkeling van het

uitgenodigd om met interessante voorstellen te komen.

zeespiegelstijging zullen effecten hebben op het

mariene systeem dient naast de op grond van de

In de Lange termijn verkenning Schiphol 19 heeft het

mariene ecosysteem. Onzeker is nog wat de gevolgen

Vogel- en de Habitatrichtlijn (o.a. Natura 2000)

kabinet aangegeven dat het onderzoek naar mogelijk-

precies zullen zijn voor habitats en biodiversiteit.

ingestelde gebieden gewezen te worden op de

heden en onmogelijkheden van landaanwinning in

Nationaal en internationaal groeit de zorg over het

totstandkoming van het Blauwboek Europees

zee nog nieuw licht op het vraagstuk van een lucht-

effect van de intensivering van menselijke activiteiten

Maritiem Beleid en de verduurzaming van het

haven in zee kan werpen. Mogelijk kan deze optie op

op het mariene ecosysteem. Wereldwijd staat mariene

Gemeenschappelijk Visserijbeleid 20 21. In 2008 is de

de lange termijn (na 2040) opportuun worden.

biodiversiteit onder steeds grotere druk en vindt er
uitputting plaats van natuurlijke hulpbronnen.

2.9

Mariene ecosysteem

Specifiek voor de Noordzee gaat de aandacht
aanvullend uit naar de toenemende ruimtelijke druk.

Huidige situatie

Juist de landschappelijke waarden en het gevoel van

De Noordzee is een zeer complex en open mariene

ruimte en vrijheid bieden, vooral langs de kust,

ecosysteem, ondiep en voedselrijk, dat wordt bepaald

tegenwicht aan de toenemende drukte op land.

door een subtiel samenspel tussen klimaat, zee­
stromingen, nutriënten, sedimenten, flora en fauna

Beleid

en het gebruik door de mens. Zeer bepalend voor de

Het waterkwaliteitsbeleid is in internationaal

kwaliteit en kwantiteit van de Noordzee is de directe

ingekaderd door de Europese Kaderrichtlijn Water,

open verbinding aan de noord- en zuidkant met de

de Nitraatrichtlijn en het ospar-verdrag. Doel is het

18 Structuurvisie randstad 2040, naar een duurzame en concurrerende
Europese topregio, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar
2007-2008, 31089, nr. 21
19 Lange termijn verkenning Schiphol, Verkenningendocument, Tweede
Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 29665, nr. 85
20 Aanwijzingsbesluit Natura 2000-gebied Voordelta (genomen op
19 februari 2008) is gepubliceerd op 27 februari 2008 in de
Staatscourant 2008, 41.
21 Aankondiging terinzagelegging ontwerpbesluiten 1e tranche
waaronder Noordzeekustzone (gedateerd 13 november 2006) is
gepubliceerd op 27 november 2006 in de Staatscourant 2006, 231.
Het definitieve aanwijzingsbesluit Noordzeekustzone wordt in
december 2008 genomen en gepubliceerd en zal enkele weken
daarna in januari 2009 in werking treden.

Kaderrichtlijn Mariene Strategie in werking getreden.

de vorige eeuw, tijdens de totstandkoming van de

De samenleving vraagt dan ook om een herijking van

Deze richtlijn geeft verder invulling aan de reeds

Nota Ruimte:

de maatschappelijke afweging tussen het huidige

ingezette lijn binnen het ospar verdrag om tot een

1 Algemeen: een duurzame (economische) ontwik­

gebruik en de nieuwe maatschappelijke opgaven, in

duurzaam evenwicht te komen tussen economische

keling in evenwicht met het mariene systeem.

evenwicht met het mariene systeem, transparant, met

groei en de ecologie van het mariene systeem.
Belangrijke uitgangpunten zijn het voorzorgbeginsel
en het hanteren van de ecosysteembenadering.
Mariene ruimtelijke planning wordt beschouwd als een
belangrijk instrument om tot een duurzaam gebruik

2 Extra accent: reserveren van zandwinlocaties

regie van het rijk. 22

voor kustbescherming en bescherming tegen
overstromingen.
3 Extra accent: ruimte voor duurzame energie op
grote schaal.

te komen in balans met het mariene ecosysteem.
Daarbij staat het rijk open voor ideeën die wellicht

2.10

Conclusie: de opgaven

ook het duurzame gebruik van de zee op de langere
termijn ten goede kunnen komen. Dit vraagt om een

Mondiale, Europese en nationale ontwikkelingen zijn

heldere en transparante afweging maar ook een

allen van invloed op toekomstig gebruik van de

samenwerkingsgerichte en ondernemende attitude

Noordzee, zowel voor de kortere termijn als voor de

van het Rijk.

lange termijn. Rode draad is pro-actief in te spelen op

Op het toch al drukke Nederlandse deel van de

klimaatverandering, uitputting van olie- en gasvoor-

Noordzee kan niet zonder meer ruimte geboden

raden en inzet op duurzaam gebruik van het mariene

worden aan de drie maatschappelijke ontwikkel­

systeem. Er ligt een expliciete vraag om meer ruimte

opgaven. Het Noordzeebeleid in de Nota Ruimte van

voor zand­w inning ten behoeve van kustsuppleties

inpassing tussen bestaande gebruiksfuncties met in

en ophoogzand, en ruimte voor het plaatsen van

achtneming van de mariene omgeving, volstaat niet

6000 mw opgesteld windenergievermogen in 2020 en

langer. ‘In evenwicht’ met het mariene ecosysteem

verdere doorgroei daarna. De andere gebruiksfuncties

ontwikkelen betekent niet meer belasten dan wat het

handhaven hun ruimteclaim. Olie- en gaswinning

mariene ecosysteem aankan. De ruimtevraag vanuit

neemt af na 2015, daartegenover zal de ruimtebehoefte

zandwinning en windenergie is op het totale opper-

voor co2-opslag na 2015 groeien.

vlak van de Nederlandse Noordzee bezien niet heel

Uit bovenstaande analyse kunnen drie centrale maat-

winning en windenergie betekent dat de ruimtevraag

schappelijke ontwikkelopgaven worden afgeleid die

zich vooral toespitst op het drukke zuidelijke deel van

zich aan het begin van de 21 eeuw een stuk prominenter

de Noordzee, daar waar zich de meeste scheep­v aart,

manifesteren op de Noordzee dan in de jaren 90 van

olie- en gaswinning, recreatie en visserij bevindt.

groot. Maar een kosten-effectieve invulling van zand22 o.a. Noordzee-atelier 29/5/2008; IDON Nieuwsbrief ‘Integraal
beheer Noordzee’ nr. 6 (december 2007); Duurzame ontwikkeling van
het potentieel van de zee, Raad voor de Wadden, Raad voor het
Landelijk Gebied, Raad voor Verkeer en Waterstaat, VROM-Raad
(mei 2007).

17

Mogelijk toekomstbeeld: hoe zou het verder kunnen gaan…

18

Als gevolg van klimaatverandering zijn in de tweede helft van de
21e eeuw de klimaatzones wereldwijd verschoven, met alle gevolgen
van dien voor de productie van voedsel, het stijgen van de zeespiegel,
het vaker optreden van natuurrampen en het verdwijnen van voor
de mens zo markante diersoorten. Deze effecten van door de mens
veroorzaakte klimaatverandering, heeft de mensheid doen beseffen
dat we zuinig en zorgvuldig met onze planeet moeten omgaan. Dat
heeft vervolgens ook zijn weerslag gekregen op de wijze waarop de
mens met zijn omgeving omgaat: veel bewuster dan nu.
De wereldwijde verarming van het mariene ecosysteem door een
combinatie van systematische overbevissing en klimaatverandering
heeft uiteindelijk de transitie bewerkstelligd naar duurzame vormen
van visserij en viskweek. Nederland heeft dit tot ontwikkeling weten
te brengen in de Noordzee, de Atlantische Oceaan, en de zeeën
buiten Europa waar Nederlandse vaartuigen vissen.
De Nederlandse zeehavens zijn van enorme economische betekenis
gebleven voor Nederland als poort naar West-Europa. Het smelten
van de Noordpoolkap heeft de bereikbaarheid van Nederland via
de noordroutes verder verbeterd. Terwijl de verdere mondialisering
van de economie en wereldwijde bevolkingsgroei de vraag naar
vervoer verder heeft doen stijgen. Het is lastig te voorspellen hoe de
modal split zich gaat ontwikkelen tussen weg, spoor, lucht, water
of andere modaliteiten, o.a omdat de externe kosten van transport
(zoals milieu-effecten) beter zijn verdisconteerd in de prijs. Maar
scheepvaart blijft een betrouwbare en kosteneffectieve wijze van
massatransport. Schepen zijn waarschijnlijk groter, maar de transitie

naar duurzame energie heeft hen inmiddels ook een stuk schoner
gemaakt. De ruimtevraag op zee blijft onverminderd groot.
Als gevolg van de decennialange extra kustsuppleties ten behoeve
van de veiligheid tegen overstromingen heeft de kustzee zich ontwikkeld tot een tientallen kilometers lange voordelta met voor ieder
wat wils en met een grote ecologische waarde, maar bovenal een
veilige barrière tegen de zeespiegelstijging.
De fossiele grondstoffen raken op, bovendien komen concurrerende
duurzame vormen van energie beschikbaar. Tussen 2040 en 2100
zullen ook de laatste kleine olie- en gasvelden zijn uitgeput. De
plekken van de oude olie- en gasvelden zijn inmiddels ingenomen
door grootschalige productiegebieden van duurzame energie en
opslag van co2. Duurzame (wind)energie is van internationaal belang.
Nederland heeft samen met de omringende landen een mondiale
koppositie ingenomen in het produceren en maakt gebruik van een
international netwerk van duurzame energie in ondiepe zee. Zoals in
het Energierapport is verwoord: “Nederland heeft iets met energie
en water. Deze combinatie biedt geweldige kansen voor het bedrijfsleven in Nederland. Niet alleen met het oog op de ontwikkeling van
de Noordzee, maar ook elders in de wereld. Nederland heeft de
mogelijkheid om een sterke positie verwerven bij de ontwikkeling
van offshore windturbines. Verder kan een co2-infrastructuur met
opslag in lege gasvelden onder de Noordzee een gunstige
vestigingsplaatsfactor voor bedrijven zijn, bijvoorbeeld in de
regio’s Rijnmond en Eemshaven” (blz. 76)

Uitklapbare
beleidskaart

kaart 25
Kaart 2

kaart 25
Noordzee
beleidskeuzes
structuurvisiekaart
Noordzee beleidskeuzes
Noordzee
beleidskeuzes
Structuurvisiekaart
structuurvisiekaart
basis

grens territoriale wateren (12 mijlsgrens)
doorgaande NAP -20 m dieptelijn
basis
grens territoriale wateren (12 mijlsgrens)
scheepvaart infrastructuur
doorgaande NAP -20 m dieptelijn
begrenzing verkeersscheidingsstelsels
ankergebieden
scheepvaart infrastructuur
verkeersscheidingsstelsels separatiezone
begrenzing verkeersscheidingsstelsels
clearways
ankergebieden
zoekgebied ankergebieden voor
verkeersscheidingsstelsels separatiezone
Eemshaven (die in de Duitse EEZ liggen)
clearways
geulen: aanpassing in studie
zoekgebied ankergebieden voor
Eemshaven (die in de Duitse EEZ liggen)
platforms voor olie- en gaswinning
geulen: aanpassing in studie
platforms
onderwaterplatform
platforms voor olie- en gaswinning
platforms
zandwinning
onderwaterplatform
reserveringsgebied voor suppletie- en
ophoogzand
zandwinning
reserveringsgebied voor beton- en
reserveringsgebied voor suppletie- en
metselzand
ophoogzand
reserveringsgebied voor beton- en
defensie
metselzand
oefengebieden (incl. munitiestortplaats)

Eemsgeul
Eemsgeul

IJgeul incl. aanloopgebied
IJgeul incl. aanloopgebied

Maasgeul
Maasgeul

defensie
marien ecologisch systeem
oefengebieden (incl. munitiestortplaats)
ecologische hoofdstructuur
aan te wijzen Natura 2000 gebieden
marien ecologisch systeem
aangewezen Natura 2000 gebieden
ecologische hoofdstructuur
andere mogelijk ecologisch waardevolle
aan te wijzen Natura 2000 gebieden
gebieden
aangewezen Natura 2000 gebieden
a Voordelta
andere mogelijk ecologisch waardevolle
b Noordzeekustzone
gebieden
c Vlakte van de Raan
a Voordelta
d Uitbreiding Noordzeekustzone
b Noordzeekustzone
e Friese Front
c Vlakte van de Raan
f Klaverbank
d Uitbreiding Noordzeekustzone
g Doggersbank
e Friese Front
h Zeeuwse Banken
f Klaverbank
i Kustzee
g Doggersbank
j Bruine Bank
h Zeeuwse Banken
k Borkumse Stenen
i Kustzee
l Centrale Oestergronden
j Bruine Bank
m Gasfonteinen
k Borkumse Stenen
l Centrale Oestergronden
windenergiegebieden
m Gasfonteinen
windturbineparken
windenergiegebied
windenergiegebieden
zoekgebied windenergiegebied, te
windturbineparken
concretiseren vóór 2010
windenergiegebied
1 Borssele
zoekgebied windenergiegebied, te
2 IJmuiden
concretiseren vóór 2010
3 zoekgebied Hollandse kust
1 Borssele
4 zoekgebied ten noorden van de
2 IJmuiden
Waddeneilanden
3 zoekgebied Hollandse kust
4 zoekgebied ten noorden van de
Aanlandingspunt voor windenergie
Waddeneilanden
Borssele; Eemshaven; IJmuiden; Maasvlakte
Oterleek (mogelijk aanlandingspunt)
Aanlandingspunt voor windenergie
zoekgebied windenergiekabels naar
Borssele; Eemshaven; IJmuiden; Maasvlakte
aanlandingspunt
Oterleek (mogelijk aanlandingspunt)
zoekgebied windenergiekabels naar
duurzame energie op langere termijn
aanlandingspunt
kerngebied olie- en gaswinning, optie
grootschalige CO2-opslag na 2020
duurzame energie op langere termijn
ontwikkelingsrichting duurzame energie
kerngebied olie- en gaswinning, optie
na 2020
grootschalige CO -opslag na 2020
zoekgebied eiland2 voor
ontwikkelingsrichting duurzame energie
energie-opslag en -productie
na 2020
pilots CO2 opslag vóór 2015
zoekgebied eiland voor
energie-opslag en -productie
pilots CO2 opslag vóór 2015

3 Streefbeelden en beleidskeuzen
In onderstaand stroomschema is aangegeven hoe de drie maatschappelijke ontwikkelopgaven zijn doorvertaald naar streefbeelden en beleidskeuzen
voor het Noordzeebeleid. De beleidskaart voor de Noordzee geeft hiervan de ruimtelijke weerslag: de gebruiksfuncties van nationaal belang,
het beleid ten aanzien van het mariene ecosysteem en de (aan te wijzen) Natura 2000-gebieden zijn op de beleidskaart ruimtelijk vastgelegd.
De Noordzee kent geen andere overheden buiten de 1 kilometergrens. De beleidskeuzes zijn daarom direct bindend voor alle partijen.

20

Opgave

Streefbeelden

Algemeen:
een duurzame (economische)
ontwikkeling in evenwicht met
het mariene systeem

• De Noordzee is een gezond, veerkrachtig en open marien ecosysteem dat duurzaam gebruikt wordt. Economische,
ecologische en sociaal culturele waarden zijn in balans (planet, people, profit). Nederland behaalt (internationale) doelen voor
het mariene ecosysteem door bij te dragen aan de totstandkoming van integraal beleid en maatregelen ter bescherming van
de mariene biodiversiteit en de realisering van een wereldwijde netwerk van mariene beschermde gebieden. De ecosysteembenadering en het voorzorgsbeginsel worden actief toegepast in het beleid.
• De belevingswaarde van de Noordzee is een sterke internationale troef voor recreatie en toerisme. Onderdeel is een
onbelemmerd vrij uitzicht langs vrijwel de gehele kust. De archeologische waarden in de bodem zijn goed bewaard gebleven.
• Duurzame visserij en mariene aquacultuur houdt een gezonde vispopulatie in stand en daarmee blijft de visserij een sociaaleconomische basis voor delen van de kustregio. Het natuurlijke bodemleven heeft zich hersteld.
• De Noordzee is van grote maatschappelijke betekenis voor de scheepvaart. Een goede en veilige bereikbaarheid van de
havens en vrije en veilige doorgang voor de scheepvaart is gewaarborgd.
• De kleinere olie- en gasvelden worden zoveel mogelijk gewonnen. In de periode na 2020 zijn de grote vrijkomende gasvelden
in beeld voor CO2-opslag.
• Elektriciteitskabels, telecommunicatiekabels en buisleidingen zijn zo veel mogelijk gebundeld.

Extra accent:
reserveren van zandwinlocaties
voor kustbescherming en
bescherming tegen overstromingen.

Het Nationaal Waterplan schetst in paragraaf 2.4 een algemeen lange termijn streefbeeld voor Nederland als een veilige,
welvarende en leefbare delta. Belangrijk onderdeel hiervan is een optimale bescherming tegen overstromingen door rivieren
en zee. Elementen hierin zijn ondermeer een robuuste kust die door het aanbrengen van zand is meegegroeid met de zee­
spiegelstijging en een combinatie van verschillende typen traditionele en innovatieve waterkeringen die waar mogelijk
multifunctioneel zijn (zoals overstroombare dijken en brede bewoonbare dijken). Op het IJsselmeer stijgt het peil geleidelijk mee
met de zeespiegel. De waterkeringen zijn hiervoor in de loop van de tijd verhoogd en activiteiten langs de oevers zijn hier op
ingesteld.
Om Nederland blijvend te beschermen tegen overstromingen is de beschikbaarheid van voldoende zand een belangrijke
basisvoorwaarde. De Noordzee is de belangrijkste leverancier.

Extra accent:
ruimte voor duurzame energie
op grote schaal

In de periode na 2020 zijn de grote vrijkomende gasvelden in beeld voor de grootschalige productie van duurzame energie.
Nederland heeft doorgepakt met het grootschalig produceren van duurzame energie op zee. Samen met de omringende landen
is een internationaal netwerk opgezet van duurzame (wind)energie op de Noordzee.

Verwacht wordt dat de ruimtedruk op de Noordzee verder zal toenemen. Het kabinet zal daarom de verschillende opties voor borging
van de afweging tussen de diverse planologische claims nader verkennen. De komende jaren zullen de mogelijkheden worden verkend
in hoeverre het behoud van de mariene natuur in afweging met ruimtelijke claims nader kan worden uitgewerkt. Tevens zal worden
bezien of deze uitwerking vervolgens zou moeten worden verankerd in een Rijksbestemmingsplan voor de Noordzee.
Beleidskeuzen tot 2015
• Het kabinet kiest voor een duurzaam, ruimte-efficiënt en veilig gebruik van de Noordzee in evenwicht met het mariene
eco­s ysteem zoals vastgelegd in de Kaderrichtlijn Water, de Kaderrichtlijn Mariene Strategie en de Vogel- en Habitatrichtlijn.
• In overleg met de Nederlandse visserijsector, natuurorganisaties en met de andere EU-lidstaten wordt in het kader van het
Europees Gemeenschappelijk Visserijbeleid ingezet op de verduurzaming van de visserij in de Noordzee.
• Het nemen van maatregelen ter vermindering verontreiniging scheepvaart (koopvaardij, visserij, offshore-supply en recreatie).
• Het vrije zicht op de horizon vanaf de kust wordt gehandhaafd.
• Het kabinet geeft binnen bovengenoemde Europese kaders prioriteit aan activiteiten die van nationaal belang zijn voor Nederland:
- Olie- en gaswinning. zoveel mogelijk aardgas en aardolie uit de Nederlandse velden op de Noordzee wordt gewonnen zodat het
potentieel van aardgas- en aardolievoorraden in de Noordzee wordt benut.
- Zeescheepvaart: een stelsel van routeringsmaatregelen, clearways en ankergebieden dat de scheepvaart op een veilige en
vlotte manier kan accommoderen.
- Zandwinning en Duurzame energie: zie hierna
- Defensie: voldoende gebieden op de Noordzee.
• Zoekgebied voor 2 pilots voor CO2-opslag
• Bundeling van kabels en leidingen, opruimplicht
• Afwegingskader vergunningplichtige activiteiten: aan bestaande en nieuwe gebruikers wordt aangegeven welke ontwikkel- en
experimenteerruimte onder welke voorwaarden beschikbaar is.

• Zandwinning en suppletie: voldoende ruimte voor zandwinning ten behoeve van de kustbescherming, tegengaan van
overstromingsrisico’s en ophoogzand voor op het land.
• Inzet op zand winnen dieper dan 2 meter, om de negatieve effecten van zandwinning te beperken en de beschikbaarheid van
zand tussen -20 meter dieptelijn en de 12 mijlszone zolang mogelijk te garanderen.
• Zandsuppletie: zie paragraaf 5.1 Kust, Nationaal Waterplan.

• Ruimte voor 6000 Megawatt windenergie op de Noordzee in 2020 (minimaal 1000 km 2). Ruimtelijk voorwaarden scheppen voor
verdere (internationale) doorgroei van duurzame energie na 2020.
• Zoekgebied voor een eiland voor energieopslag en -productie.

In de hoofdstukken 4 tot en met 6 worden de beleidskeuzes in planperiode 2009-2015 waar nodig nader
toegelicht en uitgewerkt, aan de hand van de drie
maatschappelijke opgaven. Hoofdstuk 4 beschrijft
de beleidskeuzes die gericht zijn op een economisch
gebruik dat in evenwicht is met het mariene ecologische
systeem. Hoofdstukken 5 en 6 richten zich binnen dit
algemene kader op de herijking van de ruimtelijke
afweging tussen zandwinning, duurzame (wind)
energie en de andere nationale belangen in het
zuidelijke deel van de Noordzee. Als sluitstuk worden
de herziene kaders van het Noordzeebeleid gevat in
de hoofdlijnen van het afwegingskader voor
vergunningplichtige activiteiten op de Noordzee.

21

22

4 Ontwikkeling in evenwicht met het systeem
Dit hoofdstuk werkt de beleidskeuzes uit die zijn gericht op een economisch gebruik dat in evenwicht is met het mariene ecologische systeem. Allereerst worden de activiteiten toegelicht in het
kader van de internationale richtlijnen en verdragen ten aanzien van het mariene ecosysteem.
Dit geheel is kaderstellend voor de realisatie van de (ruimtelijke) beleidskeuzes voor de
ontwikkeling verschillende gebruiksfuncties, die in de paragrafen daarna worden beschreven.

4.1

Het mariene ecosysteem

In ospar-verband is afgesproken dat dit soort

De kustwateren zullen waarschijnlijk pas in 2027 aan

stoffen daarom ook in sediment en in mariene

de ecologische doelen van de krw voldoen (met name

4.1.1 Waterkwaliteit

organismen worden gemeten. Deze meetmethode

fytoplankton). De voornaamste reden is dat de

De verbetering van de waterkwaliteit, bezien vanuit

maakt het mogelijk veranderingen, maar ook

kustwateren voor het bereiken van de ecologische

ospar (gehele Noordzee voor wat betreft stoffen,

nieuwe stoffen vroegtijdig te signaleren. Deze

doelen vrijwel geheel afhankelijk zijn van maatregelen

eutrofiëring en zeegebonden gebruik) en de Europese

signaalfunctie is bijzonder waardevol, gezien het

bovenstrooms, inclusief die in het buitenland.

Kaderrichtlijn Water (krw) (ecologie tot maximaal

persistente karakter van vervuilingen in het

De grootste bijdrage levert het verminderen van de

één zeemijl en chemie tot maximaal 12 zeemijl),

mariene milieu en de benodigde voorzorg en

belasting met stikstof.

vraagt om zowel een nationale als internationale

aandacht voor voedselkwaliteit (consumptie van

inspanning. Voor de Noordzee is een stroomgebied-

vis). Dit laatste is ook vereist in het licht van de

Het is belangrijk dat afstemming tussen de krw en

krm (zie 4.1.2).

ospar op dit vlak verder wordt vormgegeven, mede

brede afweging van maatregelen van belang. Immers,
er is een grote bovenstroomse bijdrage, inclusief

2 Ten aanzien van de beoordeling van chemische

in samenhang met de implementatie van de krm.

buitenland, aan de totale belasting van de Noordzee

stoffen is in ospar-verband afgesproken om

met milieugevaarlijke stoffen en nutriënten. Voor de

het voorzorgprincipe te hanteren en daarmee

In paragraaf 4.2.1 en 4.2.2 worden de specifieke

implementatie van de krw wordt een omvangrijk

de in ospar vastgelegde beoordelingscriteria

activiteiten van de zeescheepvaart en olie- en

programma van maatregelen voor de rijkswateren

(Environmental Assessment Criteria, eac) 23 .

gaswinning ten aanzien van waterkwaliteit

uitgevoerd tot 2015, met een doorkijk tot 2027. Voor

Dit is een strenger criterium dan de mtr-waarde

(verontreiniging) en veiligheid beschreven.

het behalen van de normen geldt een resultaats­

(Maximaal Toelaatbaar Risico) waar de krw op

verplichting.

normeert.

De beheerder treedt handhavend op als het gaat om
lozingen door de scheepvaart. Daarnaast beschikt

De chemische stoffen (exclusief nutriënten) over-

Daarnaast is van de meeste stoffen niet goed bekend

de beheerder over een incidentenorganisatie om

schrijden volgens de krw-meetmethode en -beoorde-

welke effecten ze – eventueel in combinatie met

bij rampen schade aan het milieu te voorkomen en

ling niet vaak de krw-normen in de Noordzee tot

andere stoffen – uitoefenen op organismen. Ten

te beperken.

maximaal 12 zeemijl. Naar de maatstaven van ospar

aanzien van de gehele kustzone en verder op zee zijn

bevinden zich nog altijd stoffen (o.a. pak’s en tbt)

nog eutrofiëringsproblemen waarneembaar (ospar

in zee die er van nature niet thuis horen. Dit heeft

integrale rapportage 2008). In 2007 was de ecologie

twee redenen:

(fytoplankton en bodemdieren) volgens de krw in de

1 De krw schrijft voor chemische stoffen in totaal

kuststrook van één zeemijl nog niet op orde. Tevens is

water te meten. Hierdoor kunnen milieugevaarlijke

het gehele Nederlands deel van de Noordzee in eu

stoffen, zoals pak’s en tbt die zich hechten aan

verband aangewezen als nitraatgevoelig gebied.

sediment en zich ophopen in mariene organismen,
niet als probleemstoffen worden aangetoond.

23 In het kader van het OSPAR-verdrag zijn afspraken gemaakt om voor
een reeks stoffen (Chemicals for Priority Action) te streven naar de
achtergrondwaarde voor stoffen die van nature in het milieu
voorkomen.

23

24

Ecosysteembenadering

Voorzorgbeginsel

De ecosysteembenadering kan worden omschreven als:

Het voorzorgprincipe, zoals dat al sinds jaren in internationaal en nationaal beleid

“Geïntegreerd beheer van de menselijke activiteiten, gebaseerd op kennis van de dynamiek van

(OSPAR, 4 e Nota Waterhuishouding en Nota Ruimte) gestalte heeft gekregen, is een cruciaal

het ecosysteem – met als doel het duurzame gebruik van ecosysteem producten en -diensten,

uitgangspunt bij de planning en ontwerp van voorgenomen activiteiten op zee. Het houdt in

en behoud van de integriteit van het ecosysteem”.

dat preventieve maatregelen genomen dienen te worden wanneer er redelijke gronden tot
bezorgdheid bestaan dat een activiteit schade toebrengt aan het marine milieu, de gezond-

De ecosysteemgerichte benadering is, als strategisch beleidsprincipe, vastgelegd in het in 1992

heid van de mens en/of ander rechtmatig gebruik, zelfs wanneer er geen afdoende bewijs is

in Rio de Janeiro gesloten Biodiversiteitsverdrag en voor de Noordzee in diverse Noordzee­

voor een oorzakelijk verband tussen een activiteit en de gevolgen ervan. Achterliggende reden

ministersconferenties en in de Kaderrichtlijn mariene strategie bekrachtigd.

van het voorzorgsprincipe is dat alles wat in het oceanensysteem komt er nooit meer of zeer
moeilijk uit te halen is en dus kan ophopen in het systeem.

In hoofdlijnen worden bij de uitwerking van de ecosysteembenadering

Het voorzorgsbeginsel betekent dat vooraf maatregelen worden genomen om mogelijke

voor de (Noord)zee de volgende elementen onderscheiden:

langdurige, onomkeerbare en ongewenste effecten van activiteiten te voorkomen en, als de

• Monitoring, analyse van meetgegevens, wetenschappelijk onderzoek van ecologische

betrokken activiteit toelaatbaar lijkt, te beperken. Bij de aantasting van het mariene milieu

processen en evaluatie als basis voor beheer en beleid;
• Ontwikkeling van ecologische kwaliteitsdoelstellingen (EcoQO’s) en van economische en
sociale kwaliteitsdoelen;
• Het betrekken van mogelijke ecologische gevolgen van beoogde activiteiten bij de besluitvorming over activiteiten op zee;
• Het beschermen van het zeemilieu gericht op duurzame ontwikkeling en toepassing van
het voorzorgbeginsel;
• Adaptief beheer, waarmee de mogelijkheid wordt geboden om in te spelen op economische
ontwikkelingen en kennisopbouw;
• Het betrekken van stakeholders bij het beheer van de zee.
Bij de toepassing van de ecosysteembenadering wordt gestreefd naar een goede wetenschappelijke onderbouwing van maatregelen. Hierbij wordt onderkend dat relaties tussen oorzaak en
gevolg niet altijd éénduidig zijn, het voorzorgbeginsel is derhalve een belangrijk onderdeel van
de ecosysteembenadering.

gaat het niet alleen om ongewenste emissies van stoffen, maar ook om verstoring van het
ecosysteem door bijvoorbeeld het afdekken of verwijderen van sediment, geluiden zichthinder
of vernietiging van bodemfauna. Instrumenten hierbij zijn het opstellen en beoordelen van
milieueffectrapporten, het uitvoeren van risicoanalyse en risicobeoordeling, het toepassen van
schone technieken, controlesystemen, monitoring en beheersing van stromen (afval)stoffen.

4.1.2 Implementatie Kaderrichtlijn Mariene

benadering van het Noordzeebeleid ten aanzien van

Het kabinet streeft ernaar dat uiterlijk in 2010 de

Strategie

het huidige en voorziene gebruik, zoals vastgelegd

Natuurbeschermingswet 1998 en de Flora- en

In 2008 is de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (krm)

in het Nationaal Waterplan, worden meegewogen.

faunawet in de Nederlandse EEZ van toepassing is.
Regulering van visserijactiviteiten in Natura-2000

in werking getreden. Nederland zal in relatie tot de
implementatie van de krm nader invulling geven aan

4.1.3 Natuurgebieden op zee

gebieden vindt plaats in het kader van het Europese

het gebruik van de zee zonder dat dit afbreuk doet

In de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn, in de krm

Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Dit zal worden

aan de goede milieutoestand. Uitgangspunten daarbij

en in het ospar-verdrag is bepaald dat gebieden met

geïmplementeerd op grond van de Visserijwet 1963.

zijn de toepassing van de ecosysteembenadering en

bijzondere ecologische waarden op zee moeten

het voorzorgsbeginsel: kern is dat wordt uitgegaan

worden beschermd. De kaders bevatten ook regels

Onderzoek moet de komende jaren uitwijzen of naast

van wat het ecosysteem aankan. Besluitvorming over

voor de toekenning van zo’n beschermde status.

de ingestelde Natura 2000 gebieden nog andere

economische activiteiten op de Noordzee vindt plaats

Op termijn moet bescherming van verschillende

ecologisch waardevolle gebieden in aanmerking

onder afweging van de effecten op de voorkomende

afzonderlijke gebieden ertoe leiden dat er een

komen voor specifieke bescherming, en zo ja, welke.

ecologische waarden. Dit moet het mogelijk maken

samenhangend netwerk van beschermde gebieden

Hierover wordt uiterlijk in 2012 besloten in het kader

dat er herstel van de biodiversiteit in de gehele Noord-

op zee ontstaat.

van de besluitvorming over de implementatie van de

zee optreedt. Op grond van de krm zal in 2012 de

Overigens is het gehele Nederlandse deel van de

krm en Natura 2000. Op de beleidskaart staat

goede milieutoestand van de Noordzee worden bepaald,

Noordzee een kerngebied van de Ecologische

indicatief een aantal mogelijk ecologisch waardevolle

aan de hand waarvan doelen worden vastgesteld. Het

Hoofdstructuur (ehs).

gebieden vermeld.

gereed zijn. Uitvoering van maatregelen gebeurt na

Voortbouwend op de Nota Ruimte 24 en het ibn 2015

Bij de implementatie van de krm en Natura 2000

2015.

wijst het kabinet in 2010 de ecologisch waardevolle

gebieden wordt rekening gehouden met de mogelijke

gebieden Doggersbank, Klaverbank, het Friese Front,

effecten van de klimaatverandering op de toestand

Nederland zet in het kader van de implementatie van

Westerscheldemonding/Vlakte van de Raan en delen

van het mariene ecosysteem.

de krm in op een internationale strategie in ospar-

van de Kustzee ten noorden van Bergen aan als

verband. De strategie is erop gericht om bij de

Natura 2000 gebied. 25

definiëring van de goede milieutoestand, de doelen

Met deze aanwijzingen voldoet Nederland aan haar

en de uitwerking van de maatregelen het mariene

internationale verplichtingen ingevolge de Vogel- en

ecosysteem op het schaalniveau van de gehele

Habitatrichtlijn. De genoemde gebieden worden

Noordzee en het noordoostelijke deel van de

tevens aangewezen als Marine Protected Area (mpa)

Atlantische Oceaan te beoordelen, te beschermen

in het kader van het ospar-verdrag. Uiterlijk drie jaar

en te ontwikkelen en het gebruik ervan te verduur­

na aanwijzing wordt voor de genoemde gebieden een

zamen. Bij het vaststellen van de doelen voor de

beheerplan opgesteld.

daarvoor benodigde maatregelenpakket zal in 2015

goede milieutoestand zal de gebiedsgerichte

24 Nota Ruimte, Ruimte voor ontwikkeling, Tweede Kamer der
Staten-Generaal, Vergaderjaar 2005-2006, 29435.
25 Voor de precieze begrenzing van deze gebieden wordt verwezen
naar het IBN 2015. De begrenzing van de reeds aangewezen Natura
2000 gebieden Voordelta en Noordzeekustzone zijn vastgelegd in
respectievelijk het aanwijzingsbesluiten LNV van 27 februari 2008
en het ontwerpbesluit januari 2007

25

26

4.1.4 Europees Maritiem Beleid

bijna overal voldoende zijn om groei te kunnen

toegang tot de diverse havens periodiek gebaggerd

In december 2007 is door de Europese Commissie

opvangen.

moeten worden. Als de kwaliteit van het gebaggerde
materiaal voldoende is kan dit materiaal verspreid

een ‘Blauwboek’ uitgebracht inzake het (integrale)
Europese Maritiem Beleid en een bijbehorende

Op de scheepvaartroutes heeft de onbelemmerde

worden in het mariene systeem. Bij onvoldoende

Actieplan. Het nieuwe eu maritiem beleid zal

doorvaart prioriteit boven ander gebruik, zoals

kwaliteit dient het geborgen te worden in depots om

voortbouwen op marien onderzoek en - technologie

visserij en recreatie. Olie- en gasplatforms of andere

verspreiding van de verontreiniging te voorkomen.

en zal de Lissabon agenda verankeren voor meer

permanente individuele bouwwerken worden niet

groei en meer en betere banen. Uitgangspunt is dat de

toegestaan binnen 500 meter van deze scheepvaart-

De scheepvaart (koopvaardij, visserij, offshore-supply

economische ontwikkeling niet ten koste gaat van de

routes (Waterwet).

en recreatie) verdient als grootste gebruikersgroep
bijzondere aandacht bij de terugdringing van de olie-

duurzaamheid van het milieu. Het Blauwboek bevat
een actieplan om integraal maritiem beleid in de

Ten behoeve van de ontwikkeling van de Tweede

en luchtverontreiniging en afval. Nederland bevordert

lidstaten te bevorderen. Het actieplan omvat een

Maasvlakte is op 1 juli 2008 het verkeersscheidings-

in internationaal verband het nemen van maatregelen

breed scala aan terreinen zoals maritiem transport,

stelsel nabij Rotterdam gewijzigd en zijn nieuwe

op dit gebied, zoals bijvoorbeeld in het kader van het

energie, visserij en bescherming van het mariene

ankergebieden vastgesteld. Deze wijziging dient

marpol-verdrag en het zeehavenbeleid.

milieu. Mariene ruimtelijke planning is één van de

samen met de aansluiting van het stelsel op het

instrumenten die de Commissie wil bevorderen om

clearway-stelsel wettelijk te worden opgenomen

4.2.2 Olie- en gaswinning

sectoraal maritiem gebruik te integreren. Hiertoe

in de mijnbouwregeling en de beleidsregels inzake

Het kabinet heeft in het Energierapport aangegeven

heeft de Commissie op 25 november 2008

de toepassing van de Waterwet op installaties in

in de periode tot 2030 het potentieel van de aanwezige

een zogenoemde ‘roadmap’ uitgebracht.

de exclusieve economische zone.

olie- en gasvoorraden zoveel mogelijk te willen benutten. Dit is van nationaal belang. Regulering van gebruik

4.2

Het gebruik

In 2009 wordt een verkenning afgerond naar de

gebeurt vooral door middel van vergunningverlening

mogelijke verbreding van de Maasgeul. Een nieuw

in het kader van de Mijnbouwwet. Op activiteiten die

ontwerp voor de aanloop van de Eurogeul en de

plaatsvinden binnen de 12-mijlszone is ook de Waterwet

4.2.1 Zeescheepvaart

IJ-geul wordt in 2010 gerealiseerd. Een planstudie is

van toepassing. Rondom olie- en gasplatforms kan

Het beleid dat met name is gericht op het tenminste

gaande die leidt tot een ontwerp voor verbreding van

binnen een veiligheidszone van maximaal 500 meter

handhaven en waar mogelijk verbeteren van het

de Eemsgeul. In overleg met Duitsland wordt ruimte

scheepvaart niet worden toegestaan (Mijnbouwwet).

bestaande veiligheidsniveau op zee, wordt voortgezet.

gezocht voor een ankergebied voor lng tankschepen

Op de beleidskaart zijn de routeringsmaatregelen,

nabij de havenaanloop van Eemshaven. Met de

Wanneer olie- en gasvelden leeg zijn, komen deze na

ankergebieden en clearways vastgelegd. Dit is van

beoogde aanpassingen kan het scheepvaartverkeer

2020 in beeld als zoekgebied voor de doorgroei van de

nationaal belang. Voor de precieze begrenzing van deze

voldoende en op een veilige manier meegroeien met

productie van duurzame (wind)energie en/of eventuele

gebieden wordt verwezen naar de mijnbouw­regeling.

de ontwikkelingen van de Nederlandse zeehavens.

opslag van co2. Voor de Hollandse kust zijn momenteel

De capaciteit van de scheepvaartroutes op zee zal

Verder zal er voor de veilige en gegarandeerde

twee pilots met co2-opslag gepland. Deze locaties

27

28

zullen worden betrokken bij de besluitvorming in het

gebruikt. In de Noordzee ligt voorts een aantal

en verantwoordelijk beheer van de bestanden gericht

Nationaal Waterplan over het zoekgebied voor

dumpgebieden voor munitie, waar vooral oude

beleid staat hierbij voor ogen. Kern van dit beleid is

windenergie.

voorraden liggen uit de Tweede Wereldoorlog. Het is

het principe van de ecosysteembenadering met oog

al geruime tijd verboden munitie te dumpen. Bij de

voor een goede balans tussen natuur, economie, en

De ministers van Economische Zaken, Verkeer en

schietoefeningen vanaf de wal komt munitie in zee

werkgelegenheid. Hiermee samenhangend is de

Waterstaat, en Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

terecht. Voor de precieze begrenzing van de defensie-

mondiale doelstelling om alle bestanden per 2015 te

en Milieubeheer zijn partij bij het Convenant olie en

gebieden wordt verwezen naar de mijnbouwregeling.

exploiteren op het niveau van de ‘maximum sustainable

gas 1995 26 . Het convenant bepaalt ook dat onder­

yield’ overgenomen. Deze doelstelling beoogt de

nemingen zelf het initiatief zullen nemen om de

4.2.4 Visserij

vangsten zodanig te bepalen dat deze geen effect

milieubelasting te verminderen van booractiviteiten

In beginsel heeft de visserij overal toegang.

kunnen hebben op het reproductievermogen van de

en van inrichtingen die tot de betreffende bedrijfs­

De verduurzamingsslag die binnen de visserijsector

bestanden. De Commissie wil de bijvangsten vermin-

takken behoren. Door de maatregelen die in de loop

thans ingezet is zal leiden tot onder andere beduidend

deren, kwetsbare soorten en gebieden beschermen,

der tijd getroffen zijn, zijn de nadelige milieueffecten

minder bodemberoering en de toenemende mogelijk-

en waar dit aan de orde is de over­c apaciteit van de

van olie- en gasplatforms sterk gereduceerd. Naar

heden voor mariene aquacultuur. Dit lijkt een samen-

vloot terug te brengen. Tevens wordt aandacht

verwachting zullen olie- en gasprojecten overigens

gaan van visserij-activiteiten met andere functies

besteedt aan technische maatregelen: zoals milieu-

op termijn geen schadelijke effecten op de natuurlijke

steeds meer haalbaar te maken. Het Kabinet zal

vriendelijke visserij methodes. Hierbij speelt voor de

waarden van de Noordzee hebben. Wel kunnen

hiertoe nadere studies laten uitvoeren.

boomkorvisserij de ontwikkeling van de puls kor

er negatieve effecten zijn op trekkende vogels

Tevens wordt voor verdere bepalingen verwezen naar

(elektrische pulsjes) een grote rol. Hiermee snijdt het

(desoriëntatie door platformverlichting). Hiervoor

de kaders van afstemming met het mariene systeem

mes aan twee kanten: goed voor het ecosysteem

kunnen mitigerende maatregelen worden getroffen

(4.1.2 krm, 4.1.3 Natura 2000) en met de activiteiten

(minder bodemberoering) en goed voor de visserij

(zoals het toepassen van groen licht).

van nationaal belang (4.2.1 scheepvaart, 4.2.1 olie-

(minder bodemvuil in het net, minder olieverbruik

en gaswinning, 4.2.3 defensie, 5 zandwinning en

per kilo gevangen vis, en schonere vis). Voor de

6 windenergie).

kieuwnetvisserij is een methode van pingers op

4.2.3 Defensie

netten (alarmsignalen) in ontwikkeling ter voor­

Op de beleidskaart zijn de oefengebieden voor de

koming van verdrinking van dolfijnen in netten.

Defensie aangegeven. Deze gebieden zijn in 2004 voor

De huidige bodemberoerende visserij heeft grote impact

een periode van tien jaar vastgelegd in het Tweede

op het mariene ecosysteem. Door recente hervormingen

Structuurschema Militaire Oefenterreinen. Dit is van

van het Gemeenschappelijk Visserijbeleid (gvb) in

Nederland spant zich ervoor in dat in de planperiode

nationaal belang. In deze gebieden is medegebruik

2003 zijn qua duurzaamheid en beheer van een groot

van het Europese Visserij Fonds (evf) maatregelen

toegestaan voor zover dit is te verenigen met de

aantal visbestanden aanzienlijke vooruitgang

genomen worden voor verduurzaming van de visserij.

militaire oefeningen die daar plaatsvinden. Deze

geboekt. Maar de Commissie acht dit nog niet

gebieden worden – wanneer er geen oefeningen

voldoende en voert nu een brede evaluatie van de

plaatsvinden – zo mogelijk ook voor andere activiteiten

hervormingen uit. Een nadrukkelijker op duurzaam

26 Intentieverklaring uitvoering milieubeleid olie- en gaswinningsindustrie (VROM 94-530/EZ 94-0312/VW 94-0527)

Het Operationeel Programma van het evf en het

visserijsector (Productschap Vis), enkele ngo’s en het

kabels en leidingen. Met het oog op efficiënt ruimte­

Beleidsprogramma Biodiversiteit noemen in dit

Ministerie van lnv het zogenoemde ‘Maatschappelijk

gebruik zullen veiligheidszones en onderhoudszones

verband de te realiseren resultaten. De kernelementen

Convenant’ afgesloten om in het traject naar verduur-

waar mogelijk worden verkleind. Indien een kabel

van de inzet uit het Visserij Fonds zijn:

zaming gezamenlijk op te trekken. Deze thema’s zijn:

of een leiding buiten gebruik wordt gesteld, dan geldt

• Het stimuleren van selectievere vangstmethoden

• Certificering van duurzaam gevangen vis;

er in beginsel een opruimplicht (voor kabels: binnen

• Informatieverstrekking en communicatie naar de

24 maanden). Deze opruimplicht wordt in de Water-

die minder impact op het ecosysteem hebben
(technische maatregelen);
• Bevordering van energiebesparende technieken;
• Versterking van samenwerking in de keten;
• Diversificatie van de werkgelegenheid in visserijgemeenschappen;
• Capaciteitsvermindering van de vloot.

consument en samenleving;
• Visserijonderwijs op gebied van duurzame visserij

wet vergunning expliciet vastgelegd. Voor leidingen
die onder de Mijnbouwwet vallen geldt een vergelijk-

voor zowel aankomende als huidige vissers;

bare regeling. Bovendien geldt in het algemeen het

• Het realiseren van beschermde gebieden op de

afwegings­kader voor vergunning­plichtige activiteiten

Noordzee;
• Het bevorderen van de biodiversiteit in de
Noordzee-ecosystemen.

van het ibn 2015. Het beleid ten aanzien van de
bundeling van kabels en leidingen is nader uitgewerkt
in het ibn 2015 en behoeft op dit punt niet te worden
aangepast.

Tot en met 2013 is hiertoe een bedrag van circa
€ 120 miljoen beschikbaar uit zowel het evf als de

4.2.5 Recreatie

nationale cofinanciering. Daarnaast is nog € 20 miljoen

In beginsel heeft recreatie overal toegang binnen de

4.2.7 Eilanden in zee

gereserveerd uit nationale middelen specifiek ten

kaders van afstemming met het mariene systeem

In de voorbije decennia zijn verschillende ideeën

behoeve van verduurzaming en innovatie. In 2006 is

(4.1.2 krm, 4.1.3 Natura 2000) en met de activiteiten

ontwikkeld voor landaanwinning en eilanden in zee,

het zogenoemde Visserij Innovatieplatform (vip)

van nationaal belang (4.2.1 scheepvaart, 4.2.1 olie- en

voor uiteenlopende onderwerpen. Alleen het haven-

ingesteld dat deze transitie moet begeleiden. Zij

gaswinning, 4.2.3 defensie, 5 zandwinning en 6 wind-

gebied Maasvlakte is tot realisatie gekomen, de Tweede

adviseert ten aanzien van de bestedingen uit het

energie). Het beleid ten aanzien van recreatie in de kust-

Maasvlakte wordt nu aangelegd en de ‘zandmotor’

Fonds, stimuleert actief onderzoek naar innovatie-

zone staat beschreven in paragraaf 5.1 Kust in het

voor de kust van het Westland is in voorbereiding.

mogelijkheden, en regisseert de discussie hoé een

Nationaal Waterplan.

Ook aan het begin van de 21e eeuw worden nieuwe en

rendabele visserij te realiseren. Het vip is samen-

innovatieve mogelijkheden aangedragen voor eilanden

gesteld uit vertegenwoordigers uit het visserij-bedrijfs-

4.2.6 Kabels en buisleidingen

als oplossing voor eventuele ruimtelijke vraagstukken

leven, maatschappelijke organisaties, overheid en

Bij de planning van de aanleg van kabels en leidingen

op het land, voor energievoorziening en -opslag en

wetenschap.

wordt in overleg met de initiatiefnemer gestreefd naar

als alternatieve vormen van kustbescherming.

parallel lopende tracés (bundeling) en bij voorkeur naar
In Nederland is de transitie naar een duurzame

een tracé door gebieden waar reeds zand is gewonnen.

visserij-sector reeds in gang gezet. Hiertoe worden

Ten aanzien van initiatieven die een groot oppervlak

enerzijds middelen uit het evf en nationale

innemen, kan het Rijk een ruimtelijke reservering

co-financiering ingezet, en anderzijds hebben de

voorschrijven voor de doorgang van toekomstige

29

30

De Tweede Kamer heeft het kabinet gevraagd om

op de goede gronden in het oosten van Europa

Op grond van bovenstaande conclusies kiest het kabinet

specifiek ten aanzien van landaanwinning en

waar de bevolking afneemt.

niet actief voor eilanden in zee ten behoeve van zee-

eilanden in zee de mogelijkheden en onmogelijkheden

• De Deltacommissie gaat in haar advies in op het

waartse verstedelijking van de Randstad, landbouw-

in kaart te brengen. 27 Op grond van het advies van de

idee om eilanden voor de kust aan te leggen vanuit

grond of veiligheid. Voor de keuzes ten aanzien van

Deltacommissie, de structuurvisie Randstad 2040 en

het perspectief van waterveiligheid. Een polder of

kustuitbreiding wordt verwezen naar paragraaf 5.1

een verkenning van de bestaande plannen komt het

eilanden voor de kust verminderen de golfaanval

Kust van het Nationaal Waterplan. Het kabinet houdt

28

op de bestaande kust. Ze kunnen de hoogte van de

de mogelijkheid open voor kansen van kleinschaliger

• Kunstmatige eilanden of polders in zee zijn tech-

waterstanden doen toenemen, maar misschien

eilanden voor andere doeleinden. Daarbij wordt met

nisch realiseerbaar, maar relatief dure opties voor

juist (licht) doen afnemen als er gezorgd wordt

name gedacht aan benutting voor economisch-maat-

landaanwinning. Met de tunnels of bruggen die het

voor een combinatie met diepe geulen en een

schappelijke doeleinden, zoals energieopslag en

eiland met het vaste land moeten verbinden, zijn

uitgekiende ligging. De commissie concludeert dat

-productie en experimenteerruimte voor innovatieve

extra aanleg- en operationele kosten gemoeid. De

de voordelen niet opwegen tegen de nadelen,

oplossingen. Verwezen wordt naar hoofdstuk 7 over

financiering van nieuwe eilanden of een polder in

namelijk de vermindering in de stabiliteit van het

het afwegingskader voor vergunningplichtige

zee loopt het risico van substantiële kostenover-

kustprofiel, verstoring van het natuurlijk herstel

activiteiten.

schrijdingen door bijvoorbeeld extra compensatie-

van de kust na storm en een toename van het

maatregelen of technische problemen. Potentiële

onderhoud aan de primaire waterkering. Boven-

Het kabinet heeft het bedrijfsleven uitgenodigd om

investeringen lopen uiteen van circa € 3 miljard

dien moet het eiland zelf ook beschermd worden

met voorstellen te komen voor een eiland voor energie-

(energie-eiland) tot € 20 á 90 miljard (vliegveld in zee).

tegen hoog water. De Deltacommissie adviseert om

opslag en productie. Het rijk zal deze voorstellen

ten behoeve van kustveiligheid in te zetten op de

(ruimtelijk) faciliteren. Het nu vanuit de markt

beproefde methode van kustsuppleties.

voorliggende idee betreft een eiland voor energie-

kabinet tot de volgende conclusies.

• Landaanwinning is weinig zinvol voor bedrijfs­
terreinen of grootschalige woningbouw. Het
kabinet heeft in de structuurvisie Randstad 2040

• In de Vogel- en Habitatrichtlijngebieden op zee zijn

opslag (voor het opvangen van tijdelijke pieken in

aangegeven eventuele kustverbredingen of

nieuwe eilanden alleen toegestaan wanneer er

het elektriciteitsverbruik). Dit idee vereist een

eilanden niet te willen benutten voor wonen en

sprake is van dwingende redenen van groot

ondoorlatende kleilaag van voldoende dikte op circa

werken. Verstedelijking op zo’n kustuitbreiding

openbaar belang en er op andere plaatsen geen

40 meter diepte onder het wateroppervlak.

verkleint de druk op de binnenstedelijke verdichting,

mogelijkheden zijn. Dat geldt ook als eilanden

sluit niet goed aan op het wegen– en spoorwegen-

significante negatieve effecten hebben op deze

net en doet afbreuk aan de landschappelijke

gebieden (externe werking). In beide gevallen

kwaliteiten en natuurwaarden aan de kust. 29

dient dan compensatie plaats te vinden voor het

• Landaanwinning is niet zinvol voor landbouw,

verlies aan natuurwaarden. Voorts dient rekening

ondermeer vanwege problemen met de kwaliteit

gehouden te worden met de mogelijke negatieve

van de grond en waterhuishouding, hoge trans-

externe werking van eilanden op de (vhr-gebieden)

portkosten en het hebben van goede alternatieven

in de kustzone en op de Waddenzee.

27 Motie begrotingsbehandeling ministerie LNV vergaderjaar 20072008, kamernummer 31200 XIV nr 112 bijlage 1 (motie Atsma cs.).
28 J. Stronkhorst, Landaanwinning in de Noordzee (Deltares 2008).
29 Structuurvisie Randstad 2040, naar een duurzame en concurrerende
Europese topregio, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar
2007-2008, 31089 nr. 21.

Deze condities komen slechts op twee plaatsen op het

4.2.8 Archeologische waarden

Nederlandse deel van de Noordzee voor: voor de

Het Verdrag van Valletta (Malta) is geïmplementeerd

kust van Zeeuws-Vlaanderen en in de ruime

in de Nederlandse wetgeving middels wijziging van

omgeving van de Doggersbank.30 Het kabinet spreekt

de Monumentenwet 1988. Het verdrag streeft naar het

uit het oogpunt van kosten-effectiviteit de voorkeur

behoud van archeologische waarden in situ. Daartoe

uit voor een zoekgebied voor de Zeeuwse Kust.

worden archeologische aspecten vroegtijdig in

De uiteindelijke keuze wordt op projectniveau

ruimtelijke planprocessen, waaronder m.e.r.-studies

gemaakt. Hierbij dienen de uitkomsten van de

betrokken. Voor wrakken ouder dan 50 jaar moet

passende beoordeling van het Nationaal Waterplan

een nadere afweging gemaakt worden voordat ze

op grond van de Natuur­b eschermingswet 1998 en de

geborgen of geruimd kunnen worden. Bovendien

resultaten van het onderzoek in het licht van Natura

geldt binnen de territoriale wateren en aansluitende

2000 en krm naar de natuurwaarden in de Zeeuwse

zone dat deze activiteiten vergunningplichtig zijn

Banken in acht te worden genomen.

ex artikel 45 t/m 47a van de Monumentenwet 1988.

31

Verder geldt vanuit de huidige Monumentenwet 1988
Het kabinet houdt vast aan het besluit dat de optie

de verplichting dat bij de uitvoering van werken

voor een vliegveld in zee als mogelijk alternatief voor

aangetroffen zaken, waarvan redelijkerwijs vermoed

een verdere doorgroei van Schiphol niet aan de orde

kan worden, dat deze van cultuurhistorisch belang

is. Mogelijk kan deze optie op de (zeer) lange termijn

zijn, worden gemeld aan de Rijksdienst voor

(na 2040) opportuun worden.

Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten
(racm).

30 T.C. Prins, Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken
vanuit ecologisch perspectief. Deltares rapport Z4757
(Deltares 2008 (in prep.).

32

5 Ruimte voor zandwinning
De vraag naar zand zal de komende jaren sterk stijgen, vooral vanwege de toename van
kustsuppleties. Het kabinet wil expliciet ruimte bieden voor extra zandwinning ten behoeve van
de kustbescherming en tegengaan van overstromingen. Dit hoofdstuk geeft de onderbouwing
van de reservering van het gebied voor zandwinning.

5.1

Winning van oppervlaktedelfstoffen

basisbehoefte voor het functioneren van de
Nederlandse samenleving;

5.3

Analyse

• Zuinig en hoogwaardig gebruik is een eerste uit-

Kosteneffectieve zandwinning wordt bereikt door

belang. Het is belangrijk dat de maatschappelijk

gangspunt. Desalniettemin heeft Nederland jaar-

winning zo dicht mogelijk bij de plek van de zand­

aanvaardbare mogelijkheden voor winning van

lijks circa 60 miljoen m3 zand (ophoog- en beton en

behoefte aan de kust en op het land. Elke kilometer

oppervlaktedelfstoffen worden benut. Onder winning

metselzand) nodig. Winning in Nederland beperkt

verder winnen maakt zandwinning 4% duurder.

van oppervlaktedelfstoffen in de Noordzee wordt

de afwenteling van de ruimtelijke problemen op

Uit het oogpunt van de kustveiligheid (bescherming

verstaan winning van suppletiezand, ondiepe (tot

buurlanden en de afwenteling op andere milieu-

kustfundament) blijft zandwinning, behoudens

twee meter diep) en diepe winning van ophoogzand

thema’s, zoals transporthinder en extra energie­

enkele uitzonderingen (o.a. het uitdiepen van

en beton- en metselzand. Suppletiezand wordt

gebruik die optreden bij aanvoer over grote afstanden;

vaargeulen), alleen mogelijk zeewaarts van de

Winning van oppervlaktedelfstoffen is van nationaal

aangewend voor kustversterking met zandsuppleties.

• Voor de bescherming van de Nederlandse kust

Ophoogzand en beton- en metselzand worden gebruikt

tegen overstromingen door middel van zandsupple-

voor de bouw en infrastructuur. Daarnaast wordt

ties is Noordzeezand de enige reële mogelijkheid.

doorgaande nap -20 meter dieptelijn. Deze vertrekpunten leveren een gebied op met een oppervlak van
ruim 5000 km 2 tot aan de 12 mijlszone, dit is ruim

ophoogzand aangewend voor het tegengaan van

meer dan de gedane aanname van circa 2000 km 2.

overstromingsrisico’s (bijvoorbeeld dijken of hoog­

In principe herbergt de strook tussen de doorgaande

gelegen buitendijkse industrieterreinen). Op dit moment
wordt al het suppletiezand en ongeveer een derde van

5.2

Ruimtelijke opgave

nap -20 meter dieptelijn en de 12 mijlszone dus tot 2040
ruim voldoende betaalbaar zand om te voldoen aan de

het ophoogzand voor bouw en infrastructuur uit de

Verschillende strategieën voor het tegengaan van

hoogste zandvraag voor zandsuppletie en tegengaan

Noordzee gewonnen. Het grootste deel van het ophoog-

overstromingen van zee en rivieren worden na

van overstromingen.

zand uit zee wordt aangewend in West-Nederland,

vaststelling van het Nationaal Waterplan nader

aangezien daar nauwelijks ruimte beschikbaar is voor

uitgewerkt. De opgave is voldoende ruimte voor

Op locaties met een grote zandbehoefte, zoals aan de

de ontwikkeling van zandwinning.

zandwinning te vinden om Nederland de komende

Zeeuwse en Hollandse kust, zou misschien op termijn

decennia, ook wanneer gekozen wordt voor de meest

buiten de 12 mijlszone gewonnen dienen te worden.

De (dwingende) redenen van groot openbaar belang

extreme scenario’s, in de zandbehoefte te kunnen

Dit kan ondervangen worden door dieper te winnen

van de winning van oppervlaktedelfstoffen kunnen

blijven voorzien.

dan de huidige praktijk van 2 meter diepte.

in een vergunningaanvraag of een vergunning­

Als aanname is gekozen voor 110 miljoen m3 zand per

verleningsbesluit worden gebaseerd op de volgende

jaar tot 2100: in totaal gaat het tot 2040 om circa

onderbouwing:

4 miljard m3 en tot 2100 om circa 10 miljard m3 .

• Winning van oppervlaktedelfstoffen voor het

Uitgaande van winning tot 2 meter diepte komt

tegengaan van overstroming door kustsuppleties

dit neer op een benodigd oppervlakte van circa

en ten behoeve van de bouw van infrastructuur,

2000 km 2 31 tot 2040. Na 2040 zou beduidend meer

woningen en industrie, voorziet in een grote

oppervlakte nodig zijn, tenzij dieper wordt gewonnen.

31 Voor deze inschatting is aangesloten bij het scenario van de
Deltacommissie waarbij zandsuppletie de zeespiegelstijging volgt
(maximaal 1,30 m tot 2100)

33

34

Winnen tot grotere diepte is, volgens de huidige

beperken en de beschikbaarheid van zandwinning

Landwaarts van de doorgaande NAP-20 meter

inzichten, effectiever qua kosten en ruimtebeslag.

binnen de 12 mijlszone zolang mogelijk te garanderen,

dieptelijn mag geen winning plaats vinden.

Ook vanuit ecologisch oogpunt is diepere winning op

zet het Rijk in op diepere zandwinning dan de nu

Uitzondering daarop vormt in beginsel winning uit

een kleiner oppervlak te verkiezen boven minder

gebruikelijke 2 meter. In het gebied voor de Zeeuwse

vaargeulen, het aanleggen van overslagputten,

diepe winning op een groter oppervlak. Deze diepere

kust wordt bij zandwinning rekening gehouden met

winning waarbij het verwijderen van oppervlakte-

winning levert wellicht niet overal geschikt ophoog-

de resultaten van het onderzoek in het kader van

delfstoffen uit de winlocatie bijdraagt aan de kust-

Natura 2000 en krm naar de natuurwaarden in het

verdediging en het in oorspronkelijke staat brengen

mogelijk ecologisch waardevolle gebied ‘de Zeeuwse

van de zeebodem van voormalige stortgebieden.

zand op, bijvoorbeeld voor de Zeeuwse kust.
Spanningen met eventueel buiten de 12 mijlszone

Banken’. Rondom kabels en leidingen mag binnen

gelegen windturbineparken kunnen vermeden worden

minimaal 500 meter aan weerszijden geen zand

Naast zand worden in kleinere hoeveelheden

door de winning van zand buiten de 12 mijlszone uit

worden gewonnen. Indien zandwinprojecten voor

schelpen gewonnen. Het beleid is dat schelpen­

te stellen tot na het winnen van windenergie

kustsuppleties hierdoor niet of moeilijk realiseerbaar

winning is toegestaan zeewaarts van de NAP –5m

(afschrijving windturbines in circa 20 jaar) of door

zijn, zal verkend worden of het actief bundelen van

dieptelijn en in hoeveelheden die in overeenstemming

naast deze windenergiegebieden zand te winnen.32

bestaande kabels en leidingen mogelijk en realiseer-

zijn met de natuurlijke aanwas.

baar is.
In het gebied tussen de tussen de doorgaande
-20 meter dieptelijn en de 12 mijlszone is geen overlap

Diepe winning van beton- en metselzand en ophoog-

met aangewezen en aan te wijzen Natura 2000-gebieden.

zand is in beginsel toegestaan. Met het oog op

Echter, een mogelijk ecologisch waardevol gebied,

mogelijk toekomstig gebruik is voor de Zuid-Hollandse

de Zeeuwse Banken, ligt hier wel in.

en Zeeuwse kust een gebied gereserveerd voor de
winning van grof zand t.b.v. de productie van beton-

5.4
		

Herzien ruimtelijk beleid voor
zandwinning

en metselzand. Het gebied is verkleind ten opzichte
van de Nota Ruimte, omdat op geologische gronden
het gebied waarin dit zand voorkomt kleiner wordt

Op de beleidskaart in hoofdstuk 3 zijn de reserverings-

ingeschat en omdat op korte termijn geen grote vraag

gebieden voor zandwinning zowel voor kustsuppletie,

naar dit zand verwacht wordt. Daarom wordt in dit

tegengaan van overstromingen, als voor ophoogzand

deel van de Noordzee voorrang gegeven (in de tijd)

en beton- en metselzand voor bouw en infrastructuur

aan windenergiegebied ‘Borssele’ (zie ook hoofd-

weergegeven. Dit is van nationaal belang. In deze

stuk 6). Het principe om zuinig en zo hoogwaardig

gebieden heeft zandwinning prioriteit boven andere

mogelijk gebruik van bouwgrondstoffen te maken en

gebruiksfuncties. Om de mogelijke effecten van

om windenergiewinning mogelijk te maken, blijft

zandwinning op het bodemleven en de visserij te

onverkort van kracht.
32 Quickscan opties wind / zand combinaties, Royal Haskoning
(19 september 2008).

6		Ruimte voor windenergie
In het kader van het beleid gericht op een duurzame, schone en zuinige energieopwekking zal het aantal windturbines op zee sterk worden
uitgebreid. In het Kabinetsprogramma Schoon en Zuinig is als opgave opgenomen om in 2020 20% van de energieopwekking op een duurzame
wijze te laten plaatsvinden, in 2050 wordt gemikt op 40%. Hierbij is een streefgetal geformuleerd van een opgesteld vermogen van circa
6000 MW windenergie op de Noordzee in 2020. Het kabinet streeft naar een zo kosteneffectief mogelijk opgesteld vermogen voor 2020
en het leggen van een basis voor een verdere (internationale) doorgroei na 2020. Realisatie van deze doelstelling is van nationaal belang.
Dit hoofdstuk beschrijft de ruimtelijke keuze van dit kabinet ten aanzien van het aanwijzen van een aantal windenergiegebieden.

6.1

Ruimtelijke opgave

De opdracht van 6000 mw is vertaald naar een
ruimtelijke opgave van tenminste 1000 km 2. Dit is de
equivalent van ongeveer 1200 windturbines á 5 mw of
2000 turbines á 3 mw.

6.2

Vertrekpunten

Voor de uitwerking van de ruimtelijke opgave voor
windenergie is uitgegaan van een aantal vertrekpunten,
dat is afgeleid van de beleidskeuzen in hoofdstuk 3:
1 Prioritaire ontwikkeling van economisch gebruik
dat van nationaal belang is voor Nederland
(scheepvaart, olie- en gaswinning, duurzame
(wind)energie, zandwinning en defensie).
2 Efficiënt en veilig gebruik van de Noordzee in
evenwicht met het mariene ecosysteem.
Dit leidt tot de volgende vertrekpunten:

Ad 1. Ruimtelijke spanning tussen verschillend gebruik
van nationaal belang wordt zo klein mogelijk gehouden.
De volgende vertrekpunten zijn daarbij gehanteerd:
Kosteneffectieve Windenergie
• Zo dicht mogelijk bij de kust en nabij aanlandingspunten.
• Minimale grootte is circa 80 km 2 (400-500 mw).
• Verspreide ligging om zodoende optimaal te
profiteren van het windfront.

Zandwinning

mogelijk, maar medegebruik door vaste objecten is

Getracht wordt om windenergiegebieden zoveel

om veiligheidsredenen in principe uitgesloten.

mogelijk buiten de 12 mijlszone aan te wijzen,
omdat binnen de 12 mijlszone zandwinning het
meest kostenefficiënt is te realiseren.

Ad. 2 Efficiënt en veilig gebruik in evenwicht met het
mariene ecosysteem

Vlot en veilig scheepvaartverkeer
Bij de aanwijzing van windgebieden is het vertrekpunt voor veilig scheepvaartverkeer een afstand van
twee zeemijl vanaf de internationaal (IMO) vast­
gestelde verkeersscheidingsstelsels, ankergebieden en
nationaal (Mijnbouwregeling) vastgestelde clearways.
Hierbij is aangesloten op ervaringen in de praktijk en
het beleidsmatige uitgansgpunt van toepassing van
risico-analyse voor veilig scheepvaart­verkeer.33
Bij verdere uitwerking en door gebruikmaking van
opgedane praktijkervaring kan blijken dat in
specifieke situaties meer maatwerk mogelijk is.
Olie- en gaswinning
Uit veiligheidsoverwegingen kan op basis van de
Mijnbouwwet een veiligheidszone van maximaal
500 m rondom platforms worden geëist. Daar waar
het platforms met een helikopterdek betreft, is het
vertrekpunt een obstakelvrije zone van vijf zeemijl om
veilig helikopterverkeer van en naar deze platforms te
garanderen. Bij verdere uitwerking kan blijken dat in
specifieke situaties meer maatwerk mogelijk is.
Defensie
Deze terreinen worden zoveel mogelijk gehandhaafd.
Bepaalde vormen van medegebruik zijn weliswaar

De volgende vertrekpunten zijn daarbij gehanteerd:
Natura 2000 gebieden en andere mogelijk ecologisch
waardevolle gebieden
Om eventuele significante effecten uit te sluiten zijn
aangewezen en aan te wijzen Natura 2000-gebieden
vermeden. Andere mogelijk ecologisch waardevolle
gebieden, waar in het licht van Natura 2000 en krm tot
2012 onderzoek plaatsvindt, zijn zoveel mogelijk ontzien.
Efficiënt ruimtegebruik
• Niet alleen vanuit het oogpunt van kosteneffectieve
windenergie en veilig scheepvaartverkeer, maar
ook vanuit het oogpunt van het behoud van de
waarde van een open zee geniet een gespreide
ligging van grote windenergiegebieden de voorkeur boven vele kleinere gebieden. Verrommeling
op zee wordt op deze wijze tegengegaan.
• Meervoudig gebruik, zoals duurzame niet
bodemberoerende visserij, mariene aquacultuur
en recreatie, wordt zoveel mogelijk toegestaan.
Beleving
Om het vrije zicht vanaf de kust op de horizon te
handhaven, is gestreefd om geen windenergiebieden
binnen de 12-mijlszone te realiseren.
33 Beleidsbrief zeevaart, Verantwoord varen en een vitale vloot, Tweede
Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2008-2008, 31409 nr. 2.

35

36

Afstand tussen scheepvaartroutes en windturbineparken

Afstand tussen heliplatforms en windturbineparken

Een algemene inschatting van een veilige afstand van twee zeemijl tussen grote windenergie-

De obstakelvrije zone van vijf zeemijl rondom een heliplatform wordt gehanteerd om de kans op

gebieden en scheepvaartroutes wordt in de praktijk met name ingegeven door het gedrag

een aanvaring tussen een helikopter en een obstakel te minimaliseren. Een obstakel kan hierbij

van schepen bij uitwijkmanoeuvres Er dient voldoende ruimte te zijn voor normale uitwijk­

betrekking hebben op een klein bootje, een groot schip of een windturbine(park). Deze brede

manoeuvres. Een gemiddeld containerschip vaart met een snelheid van 20 knopen (zeemijl per

interpretatie is nodig omdat een helikopter die volledig vliegt op instrumenten, geen goed

uur). Het is in regelgeving voorgeschreven dat een koersverandering bij uitwijken duidelijk

onderscheid kan maken tussen deze verschillende obstakels. Als volledig op instrumenten wordt

waarneembaar moet zijn en tijdig uitgevoerd moet worden. Een uitwijkmanoeuvre kan

gevlogen – een situatie die op de Noordzee met enige regelmaat voorkomt – mag de vlieger

resulteren in een afwijking van de koerslijn van tweeënhalve zeemijl. Een halve zeemijl is

pas op een hoogte van 1500 voet uitgaan van voldoende verticale separatie van een obstakel.
37

een gangbare minimale passeerafstand tussen schepen onderling bij een overzichtelijke en
duidelijke verkeerssituatie. Hierbij dient te worden opgemerkt dat op zee geen voorrangs-

De afstand van vijf zeemijl betreft een Nederlandse interpretatie van internationale lucht-

wegen en geen scheepsklassen zijjn vrijgesteld van uitwijkplicht. De grootste tankers moeten

vaartregelgeving (ICAO annex 14 en 6 resp. JAR OPS 3). Deze internationale regelgeving schrijft

soms uitwijken voor de kleinste schepen.

de minimale klimsnelheid voor van een helikopter die volledig beladen vliegt op één van beide
motoren (N-1). Als deze situatie zich voordoet direct na het afvliegen van een heliplatform

Naast deze normale uitwijkmanoeuvres zijn er ook de noodmanoeuvres of een noodstop.

terwijl op dat moment volledig op instrumenten wordt gevlogen, dan dient de helikopter

Dit kan resulteren in een koersverandering van 90 graden, waarbij een schip één of twee

vliegend volgens een bepaald patroon een hoogte van 1500 voet te bereiken alvorens vrij (ook

zeemijl verder tot stilstand komt, afhankelijk van het schip en haar snelheid.

over obstakels) te kunnen manoeuvreren.. Het aan – en afvliegen van een platform vereist
overigens bij één windrichting slechts drie specifieke sectoren die (over een afstand van vijf

Het schip kan ook geconfronteerd worden met onverwachte machineschade of motor­

zeemijl) vrij moeten zijn van obstakels. Bij een draaiende windrichting, draait de ligging van de

problemen. Dan heeft het schip tijd en ruimte nodig om te reageren op de onverwachte

vereiste obstakelvrije sectoren mee. Om een platform bij elke windrichting te kunnen aan- en

situatie die zich voordoet. Met een afstand van twee zeemijl tot een windturbinepark zal

afvliegen is daarom een obstakelvrije zone van vijf zeemijl in alle richtingen nodig.

een schip niet direct tussen de windturbines terecht te komen, indien wind en stroom het
schip die kant op doen drijven.

Een windturbinepark dat zich binnen de obstakelvrije zone van vijf zeemijl bevindt, beperkt
de mogelijkheden om het platform vanuit verschillende richtingen aan te vliegen (bereikbaar-

Ook kan het schip geconfronteerd worden met slecht weer situaties. De wind op de Noordzee

heid). Voor de vliegveiligheid is dat geen probleem; er wordt dan onder bepaalde omstandig-

is in 11% van de tijd windkracht 6 of meer. In dergelijke omstandigheden heeft het schip extra

heden gewoon niet gevlogen. Over de consequenties daarvan voor de bedrijfsvoering van een

ruimte nodig om het schip de boeg tegen de golven in te wenden om bepaalde zeegang het

olie/gasplatform (veiligheid platform en bemanning, evenals kosten) dienen dan wel heldere

hoofd te bieden.

afspraken te zijn gemaakt. De kosten van het op een bepaald moment niet kunnen aanvliegen
van één olie/gas-platform kunnen per dag variëren van enkele tienduizenden euro’s (bij het

Tenslotte dient bij de afstand tussen scheepvaartroute en windturbinepark rekening gehouden

geen doorgang kunnen vinden van een geplande personeelstransfer) tot meer dan een miljoen

te worden met mogelijke verstoring van het zicht, zowel op de radar als visueel.

euro (bij het stil komen liggen van de productie).
De plaatsing van een (deel van een) windturbinepark binnen de obstakelvrije zone zal altijd een
maatwerkoplossing vereisen waarbij omvang en ernst van het bereikbaarheidsprobleem voor
het betreffende olie/gasplatform per geval - mede op basis van de onderlinge geografische
positionering en meteogegevens (bijv. overheersende windrichting) - bezien zal moeten
worden.

Beoordeling potentiële windenergiegebieden
Gebied

Hollandse
kust

Kosten

Relatief laag,
dichtst bij de
kust

38

Borssele

Ten noorden
van de
Wadden­
eilanden

IJmuiden

Midden-categorie, verder
van de kust

Midden-categorie, verder
van de kust
(noordelijk
deel relatief
hoog)

Relatief hoog,
verst van de
kust

Netinpassing

6000 MW, beschikbaar
vanaf 2014 via IJmuiden en
aanvullende investering in
Oterleek (voorkeursaanlandingspunten volgens
project ‘Kabel op Zee’).

1000 MW, beschikbaar tussen
2014-2018, afhankelijk van
voltooiing project ZW-Nederland.
Aanlanding van meer vermogen vergt extra investeringen.

1000 MW, beschikbaar vanaf
2018, afhankelijk van aansluiting Eemshaven-Lelystad.
Aanlanding van meer vermogen vergt extra investeringen.

6000 MW, beschikbaar vanaf
2014 via IJmuiden en aanvullende investering in Oterleek
(voorkeurs-aanlandingspunten volgens project ‘Kabel op
Zee’).

Samenhang met ander gebruik
Gebruik

Overwegingen

Scheepvaart

Substantieel ruimtebeslag door windenergie
heeft mogelijk nadelige effecten voor vlotte
en veilige toegang van havens.

Olie- en gaswinning

Rekening houden met mogelijk ruimteverlies door
prospects en bestaande mijnbouw-installaties.

Zandwinning

5 % duurder, als buiten 12 mijl gewonnen wordt

Defensie

n.v.t.

Visserij

Mogelijkheden voor medegebruik door duurzame
visserij bezien.

Natuur

Wellicht nadelige effecten op vogels in omgeving
van Bruine Bank

Scheepvaart

Risico op aanvaring groter, maar beheersbaar

Olie- en gaswinning

n.v.t.

Zandwinning

5 % duurder, als buiten 12 mijl gewonnen wordt

Defensie

n.v.t.

Visserij

Mogelijkheden voor medegebruik door duurzame
visserij bezien.

Natuur

Wellicht nadelige effecten in uiterste zuidoosten:
Zeeuwse Banken

Scheepvaart

Geen probleem.

Olie- en gaswinning

n.v.t.

Zandwinning

n.v.t.

Defensie

Oefengebied lastig te verplaatsen vanwege laag
vliegen en schieten. Met relatief geringe aanpassing
wellicht wel ruimte voor 1000 MW vlak boven Waddeneilanden te realiseren

Visserij

Mogelijkheden voor medegebruik door duurzame
visserij bezien.

Natuur

Wellicht nadelige effecten in uiterste zuidoosten:
Borkumse Stenen

Scheepvaart

Geen probleem.

Olie- en gaswinning

Rekening houden met ruimteverlies door prospects.

Zandwinning

n.v.t.

Defensie

n.v.t.

Visserij

Mogelijkheden voor medegebruik door duurzame
visserij bezien.

Natuur

Wellicht nadelige effecten in zuidelijk deel: Bruine
Bank

Mogelijkheden

Conclusie

Zoekopdracht

Dit gehele gebied beschouwen als zoekgebied Hollandse kust.
Opdracht: voorbereiden besluitvorming
eind 2009. Gericht op maatschappelijke
afweging tussen kosteneffectieve windenergie, een vlot en veilig scheepvaartverkeer naar de Nederlandse havens, olie- en
gaswinning, veilig vliegverkeer van en naar
platforms, kosteneffectieve zandwinning,
visserij, defensiegebieden, het mariene
ecosysteem en een vrij zicht op de horizon
vanaf de kust.

Oppervlakte
344 km 2
Dit is ook een
zoekgebied
voor energieeiland.

Geschikt als windenergiegebied, inclusief
zoekgebied voor energie-eiland. Gebruik
van zuidoostelijk deel nader te preciseren.

Zoekopdracht:
minimaal
1000 MW

Dit gebied beschouwen als zoekgebied ten
noorden van de Waddeneilanden.
Opdracht: voorbereiden besluitvorming
eind 2009. Gericht op maatschappelijke
afweging tussen een andere vormgeving
of eventuele verplaatsing van defensiegebied en realisering van minimaal 1000 MW
windenergie.

Oppervlakte
1170 km 2
Op termijn verdere uitbreiding
mogelijk.

Geschikt als windenergiegebied. Gehele
gebied nader te preciseren i.v.m. prospects
en natuurwaarden.

6.3

Ruimtelijke analyse

de aan te wijzen windenergiegebieden de mogelijk-

voldoende capaciteit op het hoogspanningsnet

heid open houden om eventueel ruimte te bieden aan

beschikbaar komt. Tegelijkertijd is dit echter het

Onder hantering van de hiervoor geïntroduceerde

andere innovatieve vormen van duurzame energie en

meest drukke deel van de zuidelijke helft van de eez.

vertrekpunten is een analyse gemaakt van potentiële

medegebruik zoals bijvoorbeeld recreatie, duurzame

windenergiegebieden in de eez tot 2020. Voor de

niet-bodemberoerende visserij en mariene aqua­

periode tot 2020 zijn gebieden in het centrale en

cultuur. Gaandeweg de implementatie kunnen nog

noordelijke deel van de eez niet reëel. Gezien de

nieuwe inzichten naar boven komen (bijv. nieuwe

afstand tot de kust zijn de aanleg- en exploitatiekosten

technologieën en randvoorwaarden vanuit de

Op grond van bovenstaande analyse wijst het kabinet

te hoog. Wel komt dit gebied in beeld na 2020,

implementatie van de krm, zoals onderwatergeluid

in het Nationaal Waterplan de volgende windenergie-

wanneer de olie- en gasvelden uitgeput raken, de

en integriteit van de zeebodem). Deze kunnen nadere

gebieden aan (zie beleidskaart):

stand van de techniek voor wind verder op zee is

eisen stellen aan de inrichting van windturbineparken

• ‘Borssele’ en

doorontwikkeld en een mogelijk internationaal

(specifieke vergunningvoorwaarden).

• ‘IJmuiden’.

Om zekerheid te bieden dat uiteindelijk de circa

De resterende ruimtelijke vraagstukken ten aanzien

van windenergiegebieden voor een kosteneffectieve

6000 mw aan windenergie daadwerkelijk vanuit een

van de thans aan te wijzen gebieden geven het

realisatie van 6000 mw spitst zich derhalve toe op het

ruimtelijk oogpunt opgesteld kan worden, dient het

kabinet echter nog onvoldoende zekerheid dat voor

(drukke) zuidelijke deel van de eez, zo dicht mogelijk

totaal aan te wijzen oppervlak daarom ruim meer te

wind op zee een netto gebied van minimaal 1000 km 2

bij de aanlandingspunten aan de kust doch zoveel

bedragen dan de voor 6000 mw aan wind op zee strikt

zal resteren. Daarbij vraagt een kosteneffectieve

mogelijk buiten de 12 mijlszone.

benodigde 1000 km . Het kabinet hanteert daarbij als

toepassing van wind op zee het realiseren van een

richtgetal een totaaloppervlak van circa 1500 tot 2000 km2.

substantieel gebied voor wind op zee dichterbij de

6.4
		

Herzien ruimtelijk beleid voor
duurzame (wind)energie

netwerk van windturbines op zee tot ontwikkeling
zou kunnen komen. De analyse voor het aanwijzen

2

De tabel op de pagina hiernaast geeft, onder strikte

kust. Daarom initieert het kabinet twee zoekgebieden

toepassing van de in 6.2 genoemde vertrekpunten,

Bovendien vraagt een kosteneffectieve toepassing

waarin aanvullende ruimte voor wind op zee

een beoordeling van potentiële windenergiegebieden

van wind op zee - vanwege met name de waterdiepte

gevonden dient te worden:

voor 2020 in het zuidelijke deel van de eez.

ter plekke evenals de afstand tot de plek waar de

• Het gebied voor de Hollandse kust tussen Hoek

elektriciteitskabels aan land zullen komen – het

van Holland en Texel;

Naast de conclusies die hierboven in de tabel per

realiseren van een substantieel gebied voor wind op

gebied worden getrokken, kan daar in het algemeen

zee dichterbij de kust. Van alle beschouwde gebieden

aan worden toegevoegd dat in vrijwel ieder beschouwd

is het gebied voor de Hollandse kust tussen Hoek van

Het kabinet neemt in het definitieve Nationaal

gebied nog vraagstukken spelen ten aanzien van

Holland en Texel voor de periode tot 2020 het meest

Waterplan een ontwerpbesluit op over het aanwijzen

afstemming met ander gebruik en met het mariene

kosteneffectief voor windenergie, omdat op een

van windenergiegebieden binnen deze twee zoek­

ecosysteem, die mogelijk de ruimte voor wind op zee

relatief ondiepe plek gebouwd kan worden dichtbij

gebieden. Dit ontwerpbesluit wordt uitgewerkt in

zullen reduceren. Daarnaast wil het kabinet binnen

aanlandingspunten waar in deze planperiode

de vorm van een aanvulling op de structuurvisie

• Ten noorden van de Waddeneilanden.

39

40

van het Nationaal Waterplan. De selectie van

mogelijk planologische helderheid geboden aan alle

Aandachtspunten voor de realisatie

windenergie­gebieden in de twee zoekgebieden zal

gebruikers van de eez. Hierdoor kan bij de realisatie

1 Het gebied overlapt in het zuidoosten met een

gepaard gaan met een specifieke en gedetailleerde

van windturbineparken de vergunningprocedures

mogelijk ecologisch waardevol gebied (Zeeuwse

Plan-mer, om zodoende zoveel mogelijk helderheid te

efficiënter doorlopen worden en administratieve

Banken). Hoewel de natuurwaarden daarvan

bieden over de omstandigheden en randvoorwaarden

lasten van alle betrokken partijen worden verminderd.

beperkt lijken, zal tot 2012 in dit gebied in het licht
van Natura 2000 en krm nog nader onderzoek

waaronder windturbineparken in deze gebieden
geplaatst kunnen worden en spoedige realisatie wordt

Om dit beleid te effectueren worden in 2010 de

plaatsvinden. Op basis daarvan worden zonodig

bevorderd.

beleidsregels inzake de toepassing van de Waterwet

nadere voorwaarden en/of beperkingen gesteld aan

Na inspraak zal het besluit in het voorjaar van 2010

op installaties in de eez aangepast.

de realisatie van windturbineparken in dit gebied.
2 Door het gebied lopen relatief veel kabels en

worden vastgesteld.
Op de langere termijn na 2020 voorziet het Rijk

leidingen, waardoor mogelijk niet al het oppervlak
voor windturbines beschikbaar is.

Op de beleidskaart zijn tevens de zoekgebieden

realisatie van windenergie verder op zee ten noord-

aangegeven waarbinnen de keuze voor de aanlanding

westen van Texel, in dat deel van de eez waar nu nog

van de kabels naar de aangewezen windenergie­

veel olie- en gasplatforms staan. Deze ontwikkel­

landelijk elektriciteitsnet is momenteel beperkt tot

gebieden zal plaatsvinden.

richting is aangegeven op de beleidskaart.

maximaal 1000 mw. Het gebied ligt ver weg van de

Het rijk zal gedurende de planperiode buiten de

Hieronder worden de aan te wijzen windenergie­

ongunstige voorwaarde voor de ontwikkeling van

aangewezen gebieden geen toestemming geven voor

gebieden en zoekgebieden voor windenergie nader

het Nederlandse elektriciteitsnet. Voor de ontwik-

het oprichten van windturbineparken op zee. De

toegelicht en worden aandachtspunten meegegeven

keling van windturbineparken in dit gebied zullen

redenen hiervoor zijn de volgende. Zoals in paragraaf

voor de uiteindelijke realisatie van de gebieden

voor de aanlanding van de windenergie hoge

6.3 is aangegeven, zijn de aan te wijzen windenergie-

respectievelijk de zoekopdracht omschreven.

aanvullende investeringen in de net-infrastructuur

3 Inpassing van het opgewekte vermogen in het

belasting van het elektriciteitsnet. Dat is een zeer

34

benodigd zijn.

gebieden en benoemde zoekgebieden in de eez de
meest reële gebieden vanuit een integrale afweging

6.4.1 Gebied Borssele

tussen de nationale belangen van windenergie,

Dit is een gebied van 344 km 2, waar minimaal

eventueel op te richten multifunctioneel eiland

scheepvaart, olie- en gaswinning, zandwinning,

1000 mw te realiseren is.

voor energie-opslag en -productie.

4 Dit gebied is tevens een zoekgebied voor een

defensie, het mariene ecosysteem en het vrije uitzicht
vanaf de kust. Door het aanwijzen van enkele grote

Het is een redelijk gunstig gebied voor de Zeeuwse

gebieden wordt verrommeling op zee door meer

kust (Walcheren): weinig scheepvaartverkeer,

kleinere parken tegengegaan, wat tevens een positief

beperkte waterdiepte en midden-categorie qua afstand

effect heeft op de scheepvaartveiligheid en de

tot de kust. Aanlanding is voorzien bij Borssele.

efficiënte aanleg van kabels. Bovendien wordt door
het vooraf aanwijzen van windenergiegebieden zoveel

34 Dit geldt voor de territoriale zee en EEZ zeewaarts van het gemeentelijk
ingedeelde gebieden (zie ook voetnoot 1 voor de op precieze begrenzing).
Landwaarts van deze grens blijft de bepaling uit de Nota Ruimte gelden
dat windturbineparken zijn toegestaan in de gemeentelijk ingedeelde
gebieden recht voor de haven- en industriegebieden van de IJmond en
de Maasvlakte nabij de mogelijke aanlandingspunten op het hoogspanningsnet te land, mits dat mogelijk is uit oogpunt van
scheepvaartveiligheid..

6.4.2 Gebied IJmuiden

6.4.3 Zoekgebied Hollandse kust

voor andere in het geding zijnde gebruiksfuncties en of

Dit is een gebied van 1170 km 2.

Het gebied is voor de periode tot 2020 het meest

waarden.

kosteneffectief voor windenergie, omdat hier de
Hier vindt weinig scheepvaartverkeer plaats, maar er

mogelijkheid is om relatief ondiep te bouwen dichtbij

Aandachtspunten

is een grote waterdiepte en het is ver van de kust

aanlandingspunten waar in deze planperiode

1 Veiligheid scheepvaart: Op basis van risico­a nalyses

verwijderd. Het overlapt deels met de Bruine Bank.

voldoende capaciteit (4000-6000 mw) op het hoog-

is een afstand van twee zeemijl een veilig vertrek-

Aanlanding kan plaats vinden in IJmuiden of Oterleek

spanningsnet beschikbaar kan worden gemaakt.

punt. De uitkomsten van risicoberekeningen

waar in deze planperiode voldoende capaciteit

Aanlanding van de windenergie kan plaats vinden in

verschillen per situatie en zijn onder meer

(4000-6000 mw) op het hoogspanningsnet beschik-

IJmuiden, Oterleek en dieper in het net. Tegelijkertijd

afhankelijk van de drukte van routes, te kruisen

baar kan worden gemaakt.

is dit het meest drukke deel van de Noordzee.

verkeer en het soort schepen. Daarnaast dienen

Dit betreft een gebied dat doorsneden wordt door

ook praktijkervaringen in acht te worden genomen.

Aandachtspunten voor de implementatie

scheepvaartroutes naar de havens van Rotterdam en

De invalshoeken kunnen per specifieke situatie tot

1 Door de verre ligging en de grote waterdiepte is dit

Amsterdam, terwijl zich in het noorden en zuiden

verschillende maten voor een veilige afstand tussen

olie- en gasplatforms bevinden.

windturbineparken en scheepvaartroutes leiden.

gebied in de huidige ontwikkelingsfase van de

2 Olie en gas: De omvang en ernst van het bereikbaar-

energietechnologie minder aantrekkelijk. Dit gebied
wordt aantrekkelijker in een meer volwassen fase

De zoekopdracht luidt:

heidsprobleem voor het betreffende olie/gasplat-

van deze energietechnologie.

De doelstelling voor de studie in het zoekgebied, is het

form zal per geval - mede op basis van de onder-

vinden van ruimte voor één of meerdere grotere

linge geografische positionering en meteogegevens

doorgroei van windenergie na 2020, wanneer olie-

windenergiegebieden met een totaaloppervlak van

(bijv. overheersende windrichting) - bezien moeten

en gasplatforms uit productie worden genomen

500 km 2 ten behoeve van 3000 mw. In de studie wordt

en/of in aansluiting op de ontwikkeling van een

deze ruimte in een brede maatschappelijke kosten-

3 Vrij zicht op de horizon vanaf de kust: Een vanuit

eventueel internationaal North Sea Grid (na 2020).

effectiviteitsanalyse vergeleken met de eventuele

visuele aspecten weloverwogen situering aan de

3 Voor de precieze benutting en begrenzing is nader

consequenties voor een vlot en veilig scheepvaartverkeer

binnenrand van de 12-mijlszone met een daarbij

onderzoek nodig naar de ecologische effecten.

op de Noordzee en van en naar de Nederlandse havens,

passende vormgeving biedt wellicht openingen

De Bruine Bank zal tot 2012 onderzocht worden in

de winning van olie en gas en een veilig vliegverkeer

voor maatwerk.

het licht van Natura 2000 en krm. Op basis van

van en naar platforms met een helikopterdek, zand­

de uitkomsten van dat onderzoek zal een nadere

winning, visserij, Defensiegebieden, het mariene

afweging plaats vinden in hoeverre nog nadere

ecosysteem en het vrije zicht op de horizon vanaf de

voorwaarden zouden moeten worden gesteld aan

kust. Op basis van deze analyse besluit het kabinet

de realisatie van windturbineparken in dit gebied.

over de definitieve locaties en de totaalomvang van de

2 Het gebied biedt kansen voor een noordwaartse­

4 Er is tevens nader onderzoek nodig, omdat er nog
prospects zijn voor olie- en gaswinning.

aan te wijzen windenergiegebieden binnen dit zoekgebied, alsmede over de consequenties van dit besluit

worden.

41

42

6.4.4 Zoekgebied ten noorden van de Wadden­

teitsnet nabij de Eemshaven is gereserveerd voor

eilanden

twee nieuwe vergunde kolencentrales in de regio.

In dit zoekgebied zal ruimte voor minimaal 1000 mw

Pas na aanzienlijke investeringen (niet voor 2018)

windenergie gevonden moeten worden.

zal de capaciteit voldoende zijn om 1000 mw
windenergievermogen te kunnen afvoeren. Een

Het is een zoekgebied met beperkt scheepvaartverkeer,
een hoge gemiddelde windsnelheid, een grote afstand
tot de kust en omvat op dit moment grotendeels een

grotere capaciteit in het net vergt een investering
van circa € 1,5 miljard.
• Door de grote transportafstand naar de gebruikers

defensie-oefenterrein. Aansluiting op het hoog­

in de Randstad zijn aanzienlijke investeringen

spanningsnet is voorzien in de Eemshaven.

nodig, dient rekening gehouden te worden met
behoorlijke transportverliezen en lange planolo­

De zoekopdracht luidt:
Een maatschappelijke afweging zal worden gemaakt

gische doorlooptijden.
4 In het oostelijke deel van het zoekgebied ligt een

tussen een andere vormgeving of eventuele verplaatsing

mogelijk ecologisch waardevol gebied (Borkumse

van het aanwezige defensiegebied en de realisering

Stenen). Dit gebied zal tot 2012 onderzocht worden

voor 2020 van minimaal 1000 mw windenergie

in het licht van Natura 2000 en krm. Op basis van

(165 km 2 netto).

de uitkomsten van dat onderzoek zal een nadere
afweging plaats vinden in hoeverre nog nadere

Aandachtspunten

voorwaarden zouden moeten worden gesteld aan

1 Dit gebied is aantrekkelijk, omdat samen met de

de realisatie van windturbineparken in dit gebied.

andere drie gebieden ruimtelijke spreiding van
duurzame energie ontstaat over de Noordzee

6.4.5 Implementatietraject

(optimaal gebruik van het windfront).

Om de realisatie van windturbineparken te bespoedigen

2 In relatie tot de afstand tot de kust is de oprichting

werkt het rijk samen met de betrokken partijen een

van windturbineparken op deze plek qua kosten

gezamenlijk implementatie-traject uit. Dit traject

vergelijkbaar met het gebied nabij Borssele.

omvat ondermeer:

3 T.a.v. het elektriciteitsnet op het land spelen bij de

• De uitwerking van een nieuw regime voor

Eemshaven nog de volgende twee zaken:

vergunninguitgifte waarbij de toekenning van

• Op korte termijn is sprake van congestie in het

sde-subsidie en verwerving van de benodigde

noordelijke gedeelte van het hoogspanningsnet.

Wbr-vergunning maximaal aan elkaar gekoppeld

De thans voorziene versterking van het elektrici-

zullen worden;

ospar-verband in op internationale afstemming om

heden daarbij. Het doel is om de bouw niet onnodig te

(het resterende deel van) 6000 mw windenergie op

het mogelijke internationale cumulatieve negatieve

vertragen en daarmee de duurzaamheidsdoelstelling

zee in de 2020;

effect van windturbineparken op het mariene

voor 2020 niet in gevaar te brengen. De uitvoerings-

ecosysteem zoveel mogelijk te beperken. Bij het

protocollen omvatten onder meer bepalingen over

nemen principebesluit over de voor windenergie

uitgifteregime van de windenergiegebieden zal

de toegestane funderingstechnieken, over het bouw-

benodigde netconfiguratie op zee;

van de laatste inzichten gebruik gemaakt worden.

seizoen, monitoring van effecten en gedrag van

• Wijze van financiering van de sde-subsidie voor

• De voorbereiding van het door het kabinet te

dieren, mitigerende maatregelen en het toepassen

• De besluitvorming over de aanlanding van de voor
De Europese Commissie heeft op 13 november 2008

van de laatste inzichten. Ook mogelijke aanvullende

• De voorwaarden waaronder eventueel mede-gebruik

een Mededeling over Wind op Zee uitgebracht die

bepalingen en maatregelen voor de vergunning­

in windturbineparken zou kunnen plaatsvinden,

ingaat op de benodigde maatregelen voor de realisa-

verlening die volgen uit de passende beoordeling

bijvoorbeeld door recreatie, duurzame niet-bodem-

tie van de Duurzame Energiedoelstellingen voor 2020

van de aangewezen gebieden op grond van de

beroerende visserij en mariene aquacultuur,

en daarna. De Commissie wijst op de uitdaging om in

Natuurbeschermingswet 1998 (resultaten zijn per

of door andere vormen van duurzame energie­

het geheel van plannen en maatregelen van de

april 2009 beschikbaar), dienen in dit implementatie-

productie;

verschillende lidstaten de onderlinge samenhang te

traject te worden meegenomen.

wind op zee benodigde elektriciteitskabels;

• De mogelijkheden voor publiek-private samen­

creëren in de verschillende processen. Het gaat onder

werking bij de monitoring van de effecten van

meer om ruimtelijke ordening op zee, de tijdige

de bouw en exploitatie van windturbineparken

aanwijzing van gebieden voor offshore windenergie,

op het mariene systeem, met hierbij aandacht

afstemming met het mariene ecosysteem en de

voor de internationale dimensie.

netinspanning van grootschalige windenergie op
zee. Nederland zal een actieve bijdrage leveren

Het realiseren van 6000 mw aan windenergie kan

aan ontwikkelingen in Europees verband voor de

resulteren in een langdurige belasting van het

oprichting van grensoverschrijdende netconfiguraties

ecosysteem op meerdere plekken tegelijk. Deze

voor de inpassing van grootschalige offshore

belasting kan nog verder toenemen wanneer ook onze

windenergie.

buurlanden hun plannen voor de aanleg van wind­
turbineparken ten uitvoer brengen. Het gaat vooral

Voorts zet het rijk, als onderdeel van het implementa-

om cumulatieve effecten van langdurige geluids­

tietraject, in op eventuele aanvullende onderzoeken

belasting en wellicht ook barrièrewerking voor

en het ontwikkelen van uitvoeringsprotocollen.

zoogdieren, vislarven en mogelijk ook het foerageer-

De uitvoeringsprotocollen dienen om marktpartijen

en trekgedrag van vogels. Op dit moment is nog veel

heldere richtlijnen te verschaffen voor het zo milieu-

onzeker over deze mogelijke negatieve effecten. Mede

vriendelijk mogelijk bouwen van de benodigde

ter uitwerking van de vhr en de krm zet Nederland in

windturbineparken en het omgaan met de onzeker­

43

7 Afwegingskader vergunningplichtige
activiteiten
44

Nieuwe gebruikers zijn in beginsel welkom op de

• Efficiënt ruimtegebruik en behoud van belevings-

verplichting. Het toepassen van het afwegings­

Noordzee. Vergunningen vormen een belangrijk

waarde:

kader in mogelijk ecologisch waardevolle gebieden

instrument om activiteiten in de Noordzee te reguleren.

Doel is handhaving van het vrije uitzicht vanaf de

die tot 2012 onderzocht worden op specifieke

In het ibn 2015 is vanuit het integrale beleidskader

kust en een onderling doelmatige en veilige

bescherming in het kader van Natura 2000 en de

van de Nota Ruimte nader richting gegeven aan de

afstemming van het gebruik. Zoveel mogelijk

krm, verdient extra aandacht. Daarnaast geldt het

vergunningverlening in de vorm van een integraal

streeft de initiatiefnemer naar meervoudig

afwegingskader ter bescherming van Natura 2000

afwegingskader voor de gehele Noordzee. Dit

ruimtegebruik. In de gebieden die zijn aangemerkt

gebieden, zoals verankerd in artikel 19 van de

afwegingskader geldt voor alle vergunningplichtige

voor activiteiten van nationaal belang (zie

Natuurbeschermingswet 1998. Op grond van deze

activiteiten, ook voor verlenging en uitbreiding van

beleidskaart), mogen andere activiteiten dit

wet geldt ten aanzien van compensatie een

bestaande activiteiten. Met behulp van het afwegings­

gebruik niet belemmeren. Zichtbare permanente

resultaatsverplichting. In het geval van ruimtelijke

kader kunnen de beheerders beter sturen op efficiënt

werken (daaronder worden bouwwerken verstaan

ingrepen voor activiteiten van nationaal belang

ruimtegebruik, op gebruik in evenwicht met het

die 6 maanden of langer op hun plaats staan)

behoeven bij de aanvraag en verlening van

mariene ecosysteem in het algemeen en op bescherming

binnen de 12 (zee)mijlszone die het vrije zicht op

vergunningen de (dwingende) redenen van groot

van gebiedsgebonden natuurwaarden in het bijzonder.

de horizon beperken, worden niet toegestaan.

openbaar belang niet te worden onderbouwd.

Ook kan ongewenst gebruik worden geweerd. Het

Activiteiten van nationaal belang kunnen wel

Concreet gaat het om de opsporing en winning van

afwegingskader is niet van toepassing op activiteiten

worden toegestaan in de 12-mijlszone, wanneer er

aardolie en aardgas, 6000 mw opgesteld vermogen

die vooral in internationaal verband worden geregu-

geen redelijke alternatieve locaties zijn en er geen

in windturbineparken en de winning van opper-

leerd en/of niet vergunningplichtig zijn, zoals visserij,

significante effecten optreden op de bescherming

vlaktedelfstoffen (zandwinning). Mogelijk wordt

scheepvaart en recreatie. Het integraal afwegings­

van de kust. Schade aan de vrije horizon dient dan

het afwegingskader nog aangevuld in het licht van

kader sluit zo veel mogelijk aan op reeds bestaande

zo beperkt mogelijk te zijn. Bij bodemingrepen in

de implementatie van de krm, zoals bijvoorbeeld

wet- en regelgeving, waaronder bijvoorbeeld de

de territoriale zee en de eez moet rekening worden

rekening houden met cumulatieve effecten met

milieueffectrapportage en de verplichtingen die

gehouden met de aanwezigheid van archeologi-

andere activiteiten op zee, ook in internationaal

sche waarden.

verband. In 2012 beslist het rijk aan de hand van

voortvloeien uit de Vogel- en Habitatrichtlijn.

• Ecologische effecten:

nader onderzoek of meer ecologisch waardevolle

Het Noordzeebeleid in het Nationaal Waterplan geeft

Activiteiten op zee zijn mogelijk mits er geen

gebieden in aanmerking komen voor specifieke

opnieuw richting aan de invulling van dit integrale

significante effecten zijn op het mariene ecosysteem,

bescherming in het kader van de vhr en krm. Om

afwegingskader voor vergunningplichtige activitei-

onder hantering van de ecosysteembenadering en

mogelijke strijdigheid van activiteiten met een

ten. Naar aanleiding van de herziening van het

het voorzorgbeginsel. In het geval van significante

eventuele aanwijzing van aanvullende bescherm-

Noordzeebeleid in het Nationaal Waterplan wordt aan

effecten dient te worden aangetoond waarom die

de gebieden te voorkomen, verdient het afwegings-

de actualisatie van het afwegingskader in het ibn in

activiteit op de Noordzee dient plaats te vinden.

kader op de beleidskaart aangegeven mogelijke

2010 de volgende uitgangspunten meegegeven:

Ten aanzien van compensatie geldt een inspannings-

ecologisch waardevolle gebieden extra aandacht.

• Experimenteerruimte:
Voor experimenten die versterking van duurzame
ontwikkeling op de langere termijn van de Noordzee
beogen, kan het Rijk een gebied aan­w ijzen en
indien mogelijk tijdelijk ontheffing verlenen van
de bepalingen uit dit afwegingskader.
Er zal één loket zijn waar per project samen met de
initiatiefnemer bekeken zal worden of ruimte
geboden kan worden binnen de kaders van het
Noordzeebeleid.
Nadeelcompensatie
Een rechtmatig gebruiker van de Noordzee (of een
deel daarvan) heeft geen alleenrecht op het gebruik
van het betreffende gebied. De overheid bepaalt in
welke mate medegebruik van andere gebruikers moet
worden geaccepteerd.
Als een gebruiker meent schade te ondervinden van
een ander rechtmatig gebruik kan hij een beroep
doen op schadevergoeding bij het bevoegd gezag.
Het gaat daarbij alleen om schade van individuele
gebruikers, die zij redelijkerwijs niet zelf kunnen
dragen en die buiten het normaal maatschappelijk
risico valt. Als v&w de betrokken vergunningverlener
is, kan gebruik worden gemaakt van de Regeling
nadeelcompensatie Verkeer en Waterstaat 1999.

45

8 Realisatie en financiering
In de voorgaande hoofdstukken is het Noordzeebeleid in het Nationaal Waterplan nader
toegelicht. In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van in de verschillende hoofdstukken
benoemde activiteiten om de beleidskeuzes van het Noordzeebeleid in deze planperiode
te realiseren. Daarna wordt een overzicht gegeven van de bijbehorende financiering.

46

8.1
		

Activiteiten Noordzeebeleid
2009-2015

Activiteiten Noordzeebeleid 2009-2015
Wat

Wie

Wanneer

Actualisatie Beheerplan Noordzee 2015

VenW, LNV, EZ, VROM

2010

Verkenning borging van afweging ruimtelijke claims, o.a. optie
Rijksinpassingsplan

VenW, VROM, LNV, EZ

2011

Het rijk gaat na of aanvullende acties nodig zijn om
een duurzaam gebruik in evenwicht met het mariene

Maatregelenpakket KRM

VenW, LNV, EZ, VROM

2015

ecosysteem te bevorderen. Mogelijk leidt dit tot een

Inzet op duurzame visserij in Europees verband van EVF en GVB

LNV

2013

innovatieagenda voor een duurzame ontwikkeling

Aanwijzen Doggersbank, Klaverbank, het Friese Front, Westerschelde­
monding/Vlakte van de Raan en delen van de Kustzee ten noorden
van Bergen als Natura 2000 gebied en MPA OSPAR gebied

LNV

2010

Natuurbeschermingswet 1998, Flora- en Faunawet, in Nederlandse
EEZ van toepassing verklaren.

LNV

2010

Beheerplan Natura 2000-gebieden op zee

VenW, LNV

2013

Onderzoek bescherming van ecologisch waardevolle gebieden
in kader van Natura 2000 en KRM

LNV, VenW

2012

Besluitvorming over meer beschermde gebieden op zee
Natura 2000 en KRM

LNV, VenW, EZ, VROM

2012

Vaststellen strategie en locaties winning suppletiezand

VenW

2010

Besluit over aanwijzen windenergiegebieden binnen de zoek­
gebieden voor Hollandse kust en boven de Waddeneilanden

VenW, EZ, VROM, LNV, Defensie

2010

Aanpassing beleidsregels waterwetvergunning tbv aanwijzing
windenergiegebieden

VenW, EZ, LNV, VROM

2010

Implementatietraject windenergie op de Noordzee

EZ, VenW, VROM, LNV, met inbreng van
maatschappelijke partijen

2010

Onderzoek samengaan duurzame visserij-technieken en
windenergie-gebieden

LNV, VenW, EZ, VROM

2010

Besluit over eiland voor energieopslag en winning

EZ, VenW, LNV, VROM,
maatschappelijke partijen

Voor 2015

en afstemming tot stand te brengen tussen diverse

Twee pilots voor CO2-opslag

EZ, VenW. LNV, VROM

Uiterlijk 2015

beheertaken onderling (vooral vergunningverlening

Aanpassing Maasgeul, Eurogeul, IJgeul en Eemsgeul;
Beluitvorming eventueel ankergebied tbv Eemshaven

VenW

2010

Onderzoek samengaan duurzame visserij-technieken en
‘energie-gebieden’

LNV

2010

Innovatie-agenda

van de Noordzee, in samenhang met bestaande
innovatieprogramma’s zoals bijvoorbeeld voor
duurzame visserij en energie. Dit zal nader worden
uitgewerkt in de actualisatie van het Beheerplan
Noordzee 2015.
Organisatie
Diverse onderdelen van verschillende ministeries
beheren gezamenlijk de Noordzee. Rondom beleid en
beheer van de Noordzee zijn daarom verschillende
interdepartementale samenwerkingsverbanden
in het leven geroepen:
• Het Interdepartementaal Directeurenoverleg
Noordzee (IDON) houdt zich bezig met strategieontwikkeling, visievorming en de afstemming op
het gebied van beleidsontwikkeling.
• Beheerders werken samen met Rijkswaterstaat
Noordzee als coördinerend beheerder. Dit om een
betere bediening van de klant te bewerkstellingen

en informatiebeheer), beheer en handhaving en
beheer en beleid.

• In Kustwachtverband werken zes ministeries
samen bij de uitvoering van een aantal dienstverlenende taken en handhavingstaken. Aansturing
van de Kustwacht geschiedt:
- voor de dienstverlenende taken (nautisch
		 beheer en optreden bij incidenten en calamiteiten)
		 door de minister van Verkeer en Waterstaat;
- voor de handhaving (algemene handhaving,
		 handhaving milieuwetgeving, verkeersveilig		 heid en visserij) door de Permanente Kontakt		 groep Handhaving Noordzee (pkhn), waarin de
		 betreffende ministeries vertegenwoordigd zijn.

8.2

Financiering

Dekking vindt plaats uit de begrotingen van de
ministeries van het ministerie van Verkeer & Waterstaat en het ministerie van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit. Voor de financiering van de
kustlijnzorg (winning en suppleren) wordt verwezen
naar Hoofdstuk 7 van het Nationaal Waterplan.

47

Bijlagen
48

Bijlage 1 Bronnen

Beleidsbrief zeevaart, Verantwoord varen en een vitale vloot, Tweede Kamer der
Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 31409, nr. 2.

PKB Tweede structuurschema militaire terreinen, Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vergaderjaar 2004-2005, 28114, nr. 16.

Duurzame ontwikkeling van het potentieel van de zee, Raad voor de Wadden, Raad
voor het Landelijk Gebied, Raad voor Verkeer en Waterstaat, VROM-Raad (mei 2007).

Plan-MER Nationaal Waterplan, Milieueffectrapport, Royal Haskoning (2008)

Energierapport 2008, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008,
31510, nr. 1.

Prins, T.C., Een quickscan van de mogelijkheden voor windmolenparken vanuit
ecologisch perspectief. Deltares rapport Z4757 (Deltares 2008 (in prep.).
Quickscan opties wind / zand combinaties, Royal Haskoning (19 september 2008).

Identification of Suitable Sea Areas for Wind Farms with Respect to Shipping and Safety,
DNV, technisch rapport van de expertgroep Scheepvaart, (in prep.).

Samen werken met water, bevindingen van de Deltacommissie 2008.

IDON Nieuwsbrief ‘Integraal beheer Noordzee’ nr. 6 (december 2007).

Stronkhorst, J., Landaanwinning in de Noordzee (Deltares 2008).

Integraal Beheerplan Noordzee 2015 Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vergaderjaar 2004-2005, 30195, nr. 1

Structuurvisie Randstad 2040, naar een duurzame en concurrerende Europese topregio,
Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 31089, nr. 21.

Intentieverklaring uitvoering milieubeleid olie- en gaswinningsindustrie,
(VROM 94-530/EZ 94-0312/VW 94-0527).

Toerismebrief, Tweede Kamer der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 26419, nr.34.

Lange termijn verkenning Schiphol, Verkenningendocument, Tweede Kamer der
Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 29665, nr. 85
Lindeboom, H. e.a., Gebieden met bijzondere ecologische waarden op het Nederlandse
Continentaal Plat, Alterra, RIKZ (2005).
Nationale Havenraad, http://www.havenraad.nl/feitenencijfers.

Verkenning van economische en ruimtelijke ontwikkelingen op de Noordzee,
Ministerie van Verkeer en Waterstaat (juli 2008).
Verslag Stakeholdersbijeenkomst scheepvaart en windenergie, Rijkswaterstaat
Noordzee (19 juni 2008).
Verslagen Noordzee-ateliers, Ministerie van Verkeer en Waterstaat, DGW (29 mei en
30 september 2008) http://www.noordzeeloket.nl/themas/ruimtelijk_beheer/
Ruimtelijk_perspectief/

Nederland Later, Milieu- en Natuur planbureau (ISBN 500127001, 2007).
Nota Ruimte, Ruimte voor ontwikkeling, Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vergaderjaar 2005-2006, 29435.
Notitie vliegveiligheid in relatie tot offshore windparken, eindrapportage interdepartementale werkgroep afgestemd met NOGEPA, NWEA en LVNL (november 2008)

Werkprogramma Schoon en zuinig, Nieuwe energie voor het klimaat, Tweede Kamer
der Staten-Generaal, Vergaderjaar 2007-2008, 31209, nr 1.
Witbaard, R e.a., Basisinformatie over Borkumse Stenen, Bruine bank en
Gasfonteinen, potentieel te beschermen gebieden op het NCP, IMARES (2008).

49

Bijlage 2 Afkortingen en definities

50

BNP

Bruto Nationaal Product

PKHN

Permanente Kontaktgroep Handhaving Noordzee

EAC

Ecological Assessment Criteria

RACM

Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en Monumenten

EcoQO

Ecological Quality Objective: ecologische kwaliteitsdoelstelling

RWS

Rijkswaterstaat

		

binnen OSPAR

SEV III

Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening

EEZ

Exclusieve Economische Zone

TBT

Tributyltin

EHS

Ecologische Hoofdstructuur

UNCLOS

United Nations Convention on the Law of the Sea

EU		

Europese Unie

VHR

Vogel- en Habitatrichtlijn

EVF

Europees Visserij Fonds

VIP

Visserij Innovatieplatform

EZ		

Ministerie van Economische Zaken

VN

Verenigde Naties

GVB

Gemeenschappelijk Visserijbeleid

VROM

Ministerie van Volksgezondheid, Ruimtelijke Ordening en

IBN 2015

Integraal Beheerplan Noordzee 2015

		

Milieubeheer

IDON

Interdepartementaal Directeurenoverleg Noordzee

VenW

Ministerie van Verkeer en Waterstaat

IMO

International Maritime Organisation

Wbr

Wet beheer rijkswaterstaatswerken (‘Waterwet’)

KRM

Kaderrichtlijn Mariene strategie

Zeemijl

Nautische mijl (NM), dit is 1,852 km

KRW

Kaderrichtlijn Water

LNG

Liquefied Natural Gas

LNV

Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit

MARPOL

International Convention for the Prevention of Pollution from Ships

MPA

Marine Protected Area

MSC

Marine Stewardship Council: organisatie voor certifiëring van

		

duurzaam gevangen vis

MER, m.e.r.

Milieueffectrapportage

MTR

Maximaal Toelaatbaar Risico

MW

Megawatt, 1 miljoen Watt

NAP

Nieuw Amsterdams Peil, referentie voor de waterstand in Nederland

NCP

Nederlands Continentaal Plat

NGO

Niet-gouvernementele Organisatie

NZMC

Noordzee Ministers Conferentie

OSPAR

Oslo-Parijs Conventie. OSPAR-Verdrag: verdrag inzake de

		

bescherming van het mariene milieu in het noordoostelijk deel van

		

de Atlantische Oceaan

PAK’s

Polyaromatische Koolwaterstoffen

Bijlage 3		 Coördinaten van
						 aan te wijzen gebieden
						 op de beleidskaart
Aan te wijzen windenergiegebieden (gebruikt coördinatenstelsel: ED50)
Gebied

Punt

Noorderbreedte

Oosterlengte

Borssele

1

51°36’11.26” N

003°06’13.18” E

2

51°34’15.96” N

003°03’34.63” E

3

51°37’22.05” N

002°58’26.28” E

4

51°44’37.88” N

002°46’19.88” E

5

51°48’05.62” N

003°03’53.16” E

6

51°43’59.15” N

003°08’30.82” E

IJmuiden

7

51°41’50.09” N

003°07’52.27” E

1

53°10’11.61” N

003°45’00.00” E

2

53°05’00.00” N

003°45’00.00” E

3

53°05’00.40” N

003°49’39.17” E

4

53°04’56.09” N

003°57’56.76” E

5

53°00’12.58” N

003°55’15.82” E

6

52°58’06.69” N

003°51’07.33” E

7

52°39’13.65” N

003°27’19.48” E

8

52°39’13.65” N

003°27’19.48” E

9

52°37’14.73” N

003°24’51.18” E

10

52°37’15.88” N

003°12’44.43” E

11

52°37’29.46” N

003°11’28.21” E

12

52°38’04.44” N

003°11’32.89” E

13

52°53’22.41” N

003°25’02.53” E

14

52°54’06.47” N

003°25’27.09” E

15

53°01’28.18” N

003°29’34.10” E

16

53°03’49.00” N

003°32’19.00” E

17

53°06’34.08” N

003°33’22.53” E

18

53°11’29.39” N

003°34’47.39” E

19

53°10’28.98” N

003°42’55.96” E

20

53°15’09.71” N

003°45’50.48” E

Opmerking

Platform = Middelpunt van 3 en 5, straal 5 nm

Platform = Middelpunt straal 500 m
Platform = Middelpunt van 17 en 19, straal 5 nm
Platform = Middelpunt van 19 en 1, straal 5 nm

51

52

Reserveringsgebied zandwinning
Suppletie- en ophoogzand:
Het reserveringsgebied voor winning van suppletieen ophoogzand is het gebied tussen de doorgaande
nap -20 m dieptelijn en de 12 mijlsgrens (buitengrens
territoriale wateren).

Beton- en metselzand:
(gebruikt coördinatenstelsel: ED50)
Punt

Noorderbreedte

Oosterlengte

Opmerking

1

51°43’07.78” N

003°29’36.89” E

Raakpunt doorgaande -20m NAP

2

51°43’11.19” N

003°08’41.12” E

3

51°48’34.87” N

003°08’39.95” E

4

51°59’30.44” N

003°21’50.69” E

5

52°00’57.06” N

003°39’20.51” E

6

52°04’39.60” N

003°39’23.77” E

7

52°04’27.85” N

004°05’44.60” E

Raakpunt doorgaande -20m NAP

Punt 6 volgt vervolgens de doorgaande -20m NAP en raakt daarna weer aan punt 1

De doorgaande nap -20 m dieptelijn is de landwaartse
grens van zandwinning. De bronhouder van de
coördinaten van deze grens is het Ministerie van
Verkeer en Waterstaat.
De 12 mijlsgrens wordt op grond van het unclos
Zeerechtverdrag vastgesteld door de Dienst der
Hydrografie van de Koninklijke Marine.

53

54

Colofon
Deze publicatie is een uitgave van de Rijksoverheid.
Meer informatie over deze nota en het Nationaal Waterplan is te vinden op
www.nationaalwaterplan.nl en op www.nederlandleeftmetwater.nl
Hier kunt u ook een pdf-versie downloaden.

Vormgeving

CO3, Toon van Lieshout

Fotografie		
			
			
			
			
			

Marieke van der Velden/Hazazah (omslag, 26, 36, met dank aan Petro-Canada)
Van Oord Dredging and Marine Contractors B.V. (32)
Hartman Seatrade (42)
Nederlands Visbureau (13)
Rijkswaterstaat Dienst Noordzee (45)
Han Bouwmeester/AGAMI (47)

Illustraties		

Bureau Stroming

Cartografie

Mijs Cartografie en Vormgeving

Drukwerk		

Kwak & van Daalen & Ronday, Zaandam

22 december 2008