Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3103
Vragen van het lid Hammelburg (D66) aan de Ministers van Buitenlandse
Zaken en voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over het
definitief invoeren van de anti-LHBTIQ+ wet in Oeganda (ingezonden 31 mei
2023).
Antwoord van Minister Schreinemacher (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) mede namens de Minister van Buitenlandse
Zaken (ontvangen 4 juli 2023).
Vraag 1
Bent u bereid, nu de Oegandese president de verwerpelijke anti-LHBTIQ+ wet
heeft ondertekend en de wet van kracht is, direct persoonsgerichte sancties
en een visum-ban in te stellen tegen alle Oegandese politici die verantwoordelijk zijn voor het aannemen van deze wet? Bent u bereid dit ook in
Europese Unie (EU)-verband te bespreken en bevorderen?
Antwoord 1
Het kabinet deelt uw zorgen omtrent het invoeren van de anti-lhbtiq+ wet in
Oeganda. Bij het bepalen van onze reactie op deze zorgelijke ontwikkelingen
in Oeganda trekken we op met de EU en gelijkgezinde landen. Onder het
Gemeenschappelijk Buitenland- en Veiligheidsbeleid (GBVB) heeft de EU
meerdere instrumenten tot haar beschikking, waar het instellen van persoonsgerichte sancties er één van is. Nederland kan geen nationale sancties
instellen in dezen. Nationale sancties zijn enkel mogelijk indien deze
voortvloeien uit een internationale verplichting, zoals VN- of EU-sancties.
De discussie over eventuele EU-sancties wordt momenteel gevoerd in
Brussel. Bij het al dan niet instellen van (persoonsgerichte) sancties spelen
diverse overwegingen die gewogen moeten worden. In dit verband zal de
effectiviteit van ons optreden voorop moeten staan. Het overgaan tot sancties
moet daarom zorgvuldig worden afgewogen, in samenspraak met gelijkgezinde landen en vooral ook de lhbtqi+-gemeenschap in Oeganda. De
effectiviteit van (persoonsgerichte) sancties en eventuele (ongewenste)
neveneffecten worden daarin meegewogen.
Vraag 2
Bent u van plan handelsbevordingsinstrumenten, waaronder die van de
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die Nederland nu inzet voor
handel tussen Nederland en Oeganda stop te zetten?

ah-tk-20222023-3103
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Het baart het kabinet grote zorgen dat er in verschillende landen in Afrika,
maar ook daarbuiten, negatieve maatschappelijke ontwikkelingen op het
gebied van anti-lhbtiq+ wetgeving plaatsvinden. Ik heb in het wetgevingsoverleg op 15 juni jl. aangegeven er geen voorstander van te zijn de
handelsbevorderingsinstrumenten stop te zetten. Dat zou niet in lijn zijn met
de Afrikastrategie, waarin we evenwichtige en gelijkwaardige relaties
nastreven en inzetten op gemeenschappelijke belangen en waarden.
Het stopzetten van instrumenten voor het Nederlandse bedrijfsleven en
Oegandese private sector ontwikkeling vindt het kabinet niet wenselijk, omdat
de mogelijkheden om in Oeganda samen te werken aan economische
ontwikkeling en lokale impact daarmee ernstig zouden worden bemoeilijkt.
Een dergelijke stap benadeelt juist de lokale bevolking, zoals de Oegandese
boeren, die werken aan voedselzekerheid, evenals de bijdrage van het
Nederlandse MKB en hun Oegandese partners aan werkgelegenheid.
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) is een
belangrijk onderdeel van handelsbevordering. Ondernemers worden via de
RVO en de ambassade, indien zij zich bij hen melden, gewezen op het belang
van IMVO en eventuele specifieke risico’s. De informatievoorziening via de
website van de RVO wordt regelmatig geactualiseerd. Op dit moment wordt
daarbij prioriteit gegeven aan IMVO-informatie voor ondernemers, met
specifieke aandacht voor landen waarin de risico’s groter zijn. Inmiddels is de
informatie op de landenpagina van RVO over Oeganda geactualiseerd.
Vraag 3
Deelt u de mening dat alle beslissingen hieromtrent vanuit het principe van
«do no harm» moeten worden genomen en dat hierover het overleg met
lokale community based organisaties moet worden gevoerd?
Antwoord 3
Ja. Nederland staat in nauw contact met Oegandese en internationale
organisaties die opkomen voor mensenrechten in Oeganda. De bescherming
van mensenrechtenverdedigers, waaronder lhbtiq+-organisaties, blijven we
daarnaast actief steunen. Met dat doel zorgen we, in overleg met andere
gelijkgezinde partners, indien nodig voor additionele (financiële) steun aan
organisaties die lhbtiq+-personen bescherming en opvang bieden. Hierbij is
de behoefte van de lokale lhbtiq+-gemeenschap leidend.
Vraag 4
Kunt u verzekeren dat u bij beslissingen hieromtrent altijd het risico op een
backlash zeer zwaar meeweegt? En deelt u de mening dat er geen besluiten
zouden moeten worden genomen die de kans hierop vergroten, zoals het
stopzetten van ontwikkelingshulp aan Oeganda, dat ook de LHBTIgemeenschap lokaal zal raken (zoals dit in het verleden ook voor extra
vervolging, geweld en dodelijke slachtoffers heeft gezorgd)?
Antwoord 4
Ja, het risico op een backlash wordt meegenomen in de strategische en
integrale afwegingen en bij besluiten wordt erop ingezet risico’s voor de
lhbtiq+ gemeenschap en andere kwetsbare groepen te minimaliseren. Daarbij
wegen de wensen en behoeften van de lokale lhbtiq+ gemeenschap zwaar
mee.
Bewustzijn over culturele en lokale opvattingen is hierbij tevens van belang.
Daarom is het belangrijk dat deze in de aanpak rondom de mensenrechten
van lhbtiq+-personen worden meegewogen, en op basis daarvan handelingsopties en de meest effectieve aanpak – en het bijpassende narratief – gekozen
worden, altijd in samenspraak met desbetreffende lokale lhbtiq+-organisaties.
Vraag 5
Kunt u aangeven wat de status is van acties van de Equal Rights Coalition
omtrent de definitief aangenomen anti-LHBTIQ+ wet in Oeganda? Is de
coalitie bereid nu in gezamenlijkheid actie te ondernemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De Equal Rights Coalition heeft de situatie in Oeganda het afgelopen jaar
nauwgezet gevolgd. Nederland heeft als covoorzitter van de internationale
diplomatie werkgroep van de coalitie gezorgd dat Oegandese lhbtiq+organisaties de werkgroep regelmatig van informatie voorzagen om
diplomatieke besluitvorming en gezamenlijke actie te ondersteunen. Op basis
hiervan is onder andere een brief namens de Equal Rights Coalition gestuurd
aan de Oegandese president Museveni, afgeleverd in Kampala door de
ERC-covoorzitters Duitsland en Mexico, met de oproep om het wetsvoorstel
niet te bekrachtigen gezien de internationale mensenrechtenverplichtingen
van Oeganda en de diplomatieke, humanitaire, gezondheids-, investerings- en
economische gevolgen indien de wet bekrachtigd zou worden. De brief is
door 32 ERC-landen getekend. Ook heeft Nederland zich ingezet voor een
gezamenlijke ERC-verklaring op het moment dat de wet bekrachtigd werd.
Deze verklaring1 is door 32 landen getekend en tevens door de Minister van
Buitenlandse Zaken gedeeld op sociale media.2 Oeganda zal op de agenda
van de ERC blijven staan zodat landen en maatschappelijke organisaties
gezamenlijk kunnen bepalen hoe de lokale lhbtiq+-gemeenschap het beste
ondersteund kan worden nu de wet getekend is.
Vraag 6
Bent u bereid deze vragen, gezien de ernst en urgentie, binnen een week te
beantwoorden?
Antwoord 6
Deze vragen zijn zo snel mogelijk beantwoord met inachtneming van
zorgvuldigheid.

1

Equal Rights Coalition | Statement by the Equal Rights Coalition on the Anti-Homosexuality Act
in Uganda – Equal Rights Coalition.
2
https://twitter.com/wbhoekstra/status/1663236715711021089?s=46&t=5EUy_eFwpg0RfS7GVx5Zw.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3