Aanvulling op het ‘tijdelijk beleidskader voor het waarborgen acute zorg in de COVID-19
pandemie’ voor de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg
Context en inhoud van het ‘Tijdelijk beleidskader voor het waarborgen acute zorg in de COVID-19
pandemie’
In oktober 2020 heeft de minister voor Medische Zorg en Sport met betrokken partijen
afgesproken om met het ‘Tijdelijk beleidskader voor het waarborgen acute zorg in de COVID-19
pandemie’ te gaan werken.1 Dit tijdelijk beleidskader is nog steeds van kracht.
In het tijdelijk beleidskader zijn de volgende afspraken gemaakt:
(1) Het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) expliciteert richting de
regionale overleggen acute zorgketen (ROAZ’en) – en desgewenst via de Regionale
Coördinatiecentra Patiënten Spreiding (RCPS) met de individuele ziekenhuizen – hoeveel
COVID-patiënten zij op basis van de prognoses de komende zeven dagen kunnen verwachten
en waar ze zich dus op moeten voorbereiden. Hierdoor weet elk ziekenhuis waar het aan toe is.
Alle partijen in het ROAZ hebben een bestuurlijke verantwoordelijkheid om de zorg voor het te
verwachten aantal patiënten te accommoderen; de ziekenhuizen en zo mogelijk ook de
zelfstandige klinieken dienen hiertoe de COVID-zorg op te schalen en de non-COVID-zorg af te
schalen. (2) Dit doen zij aan de hand van de handvatten van de Federatie Medisch Specialisten
(FMS)2, waarbij voorop staat dat besluitvorming begint én eindigt bij de zorgbehoefte van de
individuele patiënt en datgene wat zorgverleners nodig hebben om die zorg goed en veilig te
bieden. Om dit mogelijk te maken is (3) maximale regionale ketensamenwerking noodzakelijk
van alle zorgaanbieders in de regio, waarbij de instroom via de huisartsen en de door- en
uitstroom uit de ziekenhuizen wordt verbeterd, (4) een actueel beeld met de laatste stand van
zaken essentieel om de zorg rondom patiënten goed te kunnen coördineren en (5) financieel
comfort nodig voor de zorgaanbieders om de benodigde keuzes te kunnen maken.
Om dit te realiseren neemt iedereen zijn verantwoordelijkheid; de ziekenhuizen en zelfstandige
klinieken, de huisartsen, VVT-instellingen, de wijkverpleging, thuiszorg en andere
zorgaanbieders in de uitvoering, de ROAZ’en en het LCPS in de coördinatie van de
samenwerking, en de zorgverzekeraars voor zorgbemiddeling en het financiële comfort. De
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) bevorderen
vanuit hun toezichthoudende rol dat de samenwerking optimaal en effectief is, en dat binnen de
regio en de verschillende zorginstellingen uitvoering wordt gegeven aan de landelijke afspraken
over de spreiding van zorg, zodat de zorg goed, veilig en toegankelijk blijft.
De afspraken in het tijdelijk beleidskader zijn van kracht tijdens fase 2 van het Opschalingsplan
COVID-19 van het LNAZ (hierna: LNAZ fase 2).3 LNAZ fase 2 vraagt om een systeemgerichte
benadering met als doel het voorkomen van een ernstige crisis (fase 3) en het borgen van de
zorgcontinuïteit. In deze fase is nauwe samenwerking en solidariteit in de regio en tussen regio’s
noodzakelijk.
De landelijke en regionale afspraken zijn niet vrijblijvend. De regionale samenwerking is in deze
pandemie, op basis van dit tijdelijk beleidskader, een randvoorwaarde voor goede zorg en heeft
daarmee ook een duidelijke wettelijke basis in onder andere artikel 3 van de Wkkgz.
In de algemene vergadering van het LNAZ op 3 november jl. is de afspraak herbevestigd dat op
landelijk niveau het ‘fair share’ principe (evenredige spreiding van COVID-19 patiënten over
regio’s) het uitgangspunt blijft voor de regionale verdeling van de gevraagde capaciteit voor
COVID-19 patiënten per ROAZ-regio.
Noodzaak tot aanvulling op dit beleidskader
Deze aanvulling op het tijdelijk beleidskader richt zich specifiek op de toegang tot de ICafhankelijke kritiek planbare zorg tijdens LNAZ fase 2.

1

Kamerstukken 2020/21, 29247, nr. 317.
FMS ‘Raamwerk voor het behoud van de reguliere klinische non-COVID zorg’, 30 oktober 2020.
3
LNAZ, ‘Opschalingsplan COVID-19, versie 1.1’, oktober 2021.
2

We zien dat de recente ontwikkelingen – waaronder de toename van het aantal COVID-19
patiënten in de ziekenhuizen in combinatie met de inhaalzorg-opgave en het zo lang mogelijk in
stand houden van de reguliere zorg terwijl het zorgpersoneel langdurig onder druk staat – tot
aanvullende vraagstukken leiden over hoe de (IC-)capaciteit in de ziekenhuizen moet worden
ingezet. Op basis van de bestaande afspraken kan de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg te
vroeg en te vaak in het gedrang komen, omdat voor deze zorg zowel IC-capaciteit als OKcapaciteit nodig is. Dit is onwenselijk, omdat juist het overeind houden van deze zorg
gezondheidsschade kan voorkomen. Om de toegankelijkheid tot deze zorg bij toenemende COVID19 druk te borgen en meer uniformiteit en voorspelbaarheid te realiseren bij de op- en afschaling
van de planbare zorg, zijn in samenwerking met alle betrokken partijen aanvullende
uitgangspunten en spelregels geformuleerd.
Aanvullende afspraken over IC-afhankelijke kritiek planbare zorg
In LNAZ fase 2 worden in iedere ROAZ-regio met alle betrokken partijen afspraken
gemaakt en vastgelegd over het spreiden van COVID-19 patiënten binnen de regio,
gegeven de landelijke spreidingsafspraken die voortvloeien uit het opschalingsplan voor de
IC-capaciteit van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ). Bij de totstandkoming van
deze regionale afspraken wordt nadrukkelijk rekening gehouden met het borgen van de
IC-afhankelijke kritiek planbare zorg. Dat houdt in dat bij de afwegingen en afspraken
rond de IC-capaciteit in de regio vanaf nu ook specifiek de benodigde inzet ten behoeve
van de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg wordt meegenomen. Deze afspraak geldt bij
het af- en opschalen van de reguliere zorg in LNAZ fase 2.
Het gesprek over de afspraken wordt geïnitieerd door de ROAZ-voorzitter. Alle betrokken
partijen hebben een verantwoordelijkheid om hieraan oplossingsgericht deel te nemen en
overeenstemming te bereiken over de afspraken. Participatie van zorgprofessionals in het
ROAZ is hierbij behulpzaam. Op welke wijze de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg wordt
geborgd, kan in elke regio anders zijn. Dit kan per regio leiden tot aangepaste onderlinge
capaciteitsafspraken om te voldoen aan de ‘fair share’: sommige zorgaanbieders leveren
dan (meer) IC-afhankelijke COVID-19 zorg en andere zorgaanbieders leveren (meer) ICafhankelijke kritiek planbare zorg, maar de regio in zijn geheel blijft diens ‘fair share’
leveren.
Om het goede gesprek in het ROAZ te voeren, zijn zorgaanbieders transparant over
werkvoorraad en wachttijden en over de uitvoering van de gemaakte afspraken, specifiek
ook over de IC-afhankelijke kritiek planbare zorg. Afspraken die in het ROAZ worden
gemaakt, worden zorgvuldig vastgelegd.
De zorgverzekeraars hebben vanuit hun zorgplicht de verantwoordelijkheid om in het
ROAZ, samen met de betrokken zorgaanbieders, de goede randvoorwaarden te scheppen
voor de toegankelijkheid van zorg. Zorgverzekeraars maken waar nodig afspraken met
ziekenhuizen en andere zorgaanbieders om eventuele financiële consequenties op te
vangen, die mogelijk ontstaan als zij doen wat in ROAZ-overleg is afgesproken om de
toegang tot (semi-)acute en (IC-afhankelijke) kritiek planbare zorg te borgen. Er mogen
geen financiële belemmeringen zijn om de totstandkoming en uitvoering van afspraken die
in ROAZ-verband worden gemaakt te bewerkstelligen.
Wanneer de gemaakte regionale afspraken niet tot het gewenste gedrag leiden of wanneer
de toegang tot zorg komt onder druk te staan, dan spreken partijen elkaar onderling aan
en zoeken zij samen met de ROAZ-voorzitter en betrokken partijen naar oplossingen.
Als dat niet tijdig tot het gewenste resultaat leidt, informeert de zorgverzekeraar de
Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) hierover en/of informeert een zorgaanbieder via of in
afstemming met de ROAZ-voorzitter de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ).
De IGJ en NZa zien er samen op toe dat iedere ROAZ-regio dit gesprek voert en dat de
noodzakelijke afspraken worden gemaakt en vastgelegd. De toezichthouders monitoren de
wijze waarop de afspraken tot stand komen, worden vastgelegd en hoe de uitvoering
plaatsvindt (af- en opschaling).
De NZa zal specifiek de druk op de IC-afhankelijke en niet-IC-afhankelijke kritiek planbare
zorg bij ziekenhuizen monitoren. Ziekenhuizen en andere relevante zorgaanbieders dragen
er zorg voor dat de informatie die zij bij de NZa aanleveren actueel is. De NZa borgt de
proportionaliteit en het gemak van de data-uitvraag.

-

De Patiëntenfederatie Nederland, ZN, de FMS, de LHV, MIND, V&VN, NFU, ZKN, NVZ en
VWS en de NZa werken samen aan actuele en eenduidige communicatie richting patiënten,
mede op basis van deze aanvulling op het tijdelijk beleidskader, over de keuzes die
worden gemaakt om de zorg tijdens deze pandemie zo goed mogelijk toegankelijk te
houden. Patiënten moeten geïnformeerd worden over de mogelijkheid van
zorgbemiddeling door zorgverzekeraars en actief worden doorverwezen, zodat zoveel
mogelijk reguliere zorg aan patiënten verleend kan blijven worden.

Aanvullende afspraken inzet zelfstandige klinieken
Tot en met LNAZ fase 2D continueren zelfstandige klinieken de planbare zorg die zij
leveren, zolang dit de (semi-)acute zorg en IC-afhankelijke kritiek planbare zorg niet in de
weg staat. Op het moment dat dit wel het geval is, en dat is in principe het moment
waarop het LNAZ, de minister en de IGJ informeert dat er een situatie dreigt te ontstaan
waarbij fase 3 op korte termijn moet worden afgekondigd,4 wordt in ROAZ-verband het
gesprek gevoerd over de vraag waar zorgprofessionals uit de zelfstandige klinieken kunnen
helpen om te voorkomen dat de toegankelijkheid tot de (semi-)acute zorg en ICafhankelijke kritiek planbare zorg in het geding komt. Uiteraard kan dit gesprek op basis
van onderlinge vrijwilligheid al eerder plaatsvinden. Dit alles om een zorginfarct te
voorkomen.
Om deze aanvullende afspraken te realiseren neemt iedereen zijn verantwoordelijkheid. De
minister van VWS heeft samen met LNAZ, LCPS, FMS, NVIC, V&VN, NVZ, NFU, ZKN,
ZN/zorgverzekeraars, Patiëntenfederatie, IGJ en de NZa op 18 november 2021 afgesproken om op
basis van deze aanvulling op het tijdelijk beleidskader te gaan werken en alle partijen hebben
daartoe hun commitment uitgesproken.

4

Zoals beschreven in het ‘Tijdelijk verdiepend beleidskader Continuïteit en kwaliteit van zorg in fase 3 van de
COVID-19’, Kamerstukken 2020/2021, 31765, nr. 549.