> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ Den Haag

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl

NCTV
Dhr. P.J. Aalbersberg EMPM
Postbus 16950
2500 BZ Den Haag

T 030 274 91 11
info@rivm.nl

Datum
Betreft

KvK Utrecht 30276683

Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

14 februari 2022
Gedragsreflecties opgeleverd 11 februari 2022

Behandeld door

Kopie aan

Geachte mevrouw Sonnema en heer Aalbersberg,
Op 9 februari jl. heeft u de RIVM Corona Gedragsunit gevraagd om
gedragsreflecties op mogelijke aanpassingen van het maatregelenpakket.
Op 11 februari 2022 hebben wij deze aan u opgeleverd (zie bijlage 1).

Bijlage(n)
Bijlage 1:gedragsreflecties 11
februari 2022

De gedragsreflecties zijn gebaseerd op resultaten uit het gedragswetenschappelijk onderzoek van het RIVM en de GGD’en en consultatie
van gedragswetenschappelijke experts.
De focus van onze gedragsreflecties ligt op het leren leven met het virus
rekening houdend met de mogelijkheden vanuit medisch-virologisch
perspectief die gesignaleerd worden met oog op continuïteit van zorg.
Hierbij houden we zoveel als mogelijk rekening met de impact van
maatregelen op naleving, draagvlak, welbevinden, ervaren
rechtvaardigheid en vertrouwen in beleid.
Uitvraag NCTV d.d. 9 februari 2022:
Verzoek om gedragsreflecties op mogelijke aanpassingen in het
maatregelenpakket. Het gaat hierbij om de volgende opties:
Wijzigen huidige maatregelenpakket met mogelijke versoepelingen:
Verruimen van de sluitingstijden.
 Het mogelijk maken van ongeplaceerde activiteiten (waaronder
horeca) met inzet van mitigerende maatregelen.
 Versoepelen van aantal adviezen, waaronder thuiswerkbezoek,
thuiswerkadvies en binnenlandsreisadvies.
In aanvulling hierop kwam op 11 februari in de ochtend het verzoek om
aanvullende gedragsreflecties op:
 Het loslaten van de 1,5 meter per 25 februari (vanaf dit moment
ook loslaten 3G) en vanaf 25 februari 1G (testen voor toegang)
voor grote (>500 bezoekers) ongeplaceerde bezoekers.

Versie: 1.0

Status: Definitief

Pagina 1 van 6

Gedragsreflecties
De door het RIVM opgeleverde gedragsreflecties op 11 februari eind van
de dag treft u aan in bijlage 1.
Ter toelichting op de reflectie met betrekking tot 1.5 meter:
De 1,5 meter is geruime tijd de basis geweest van het coronamaatregelenpakket om besmettingen tegen te gaan. Tenzij er een heel
duidelijk nieuw perspectief wordt geschetst met heldere toelichting welke
maatregelen nog wel aan te houden en waarom, kan het schrappen van
de 1,5m als signaal worden gezien dat de pandemie voorbij is. Op basis
van veranderingen die wij eerder hebben gezien is het goed om rekening
te houden met een mogelijke negatieve impact hebben op naleving van
maatregelen en adviezen die nog wel nageleefd moeten worden.

Datum
14 februari 2022
Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

Tijdens eerdere fases waarin meerdere versoepelingen werden
doorgevoerd en de 1.5 meter werd afgeschaft is de verwarring over de
overblijvende maatregelen toegenomen (Figuur 1 onder, Ronde 15). Het
afschalen van communicatie (zomer 2020) is gepaard gegaan met een
flinke daling in vertrouwen in het coronabeleid; meer mensen vonden dat
er onvoldoende uitleg was (Figuur 2 onder, v.a. ronde 5). Dit benadrukt
het grote belang van doelgerichte, consistente en regelmatige
communicatie, ook in tijden van versoepelingen en lagere acute noodzaak
vanuit zorgperspectief.
Figuur 1

Versie: 1.0
1.0

Status: Definitief

Pagina 2 van 6

Figuur 2

Datum
14 februari 2022
Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

Met betrekking tot communicatie-strategie voor de komende periode is
het belangrijk om:
 door te gaan met deskundige en vertrouwenwekkende
communicatie (doel coronabeleid, strategie, afwegingen en
transparantie).
 een aanzienlijk deel van de mensen maakt zich nog zorgen over
de situatie nu en de komende maanden. Doorgaan met
communicatie en het bieden van maatwerk in ondersteuning kan
bijdragen aan de naleving en draagvlak voor het beleid en de
overblijvende maatregelen.
Verschillende onderwerpen die we in deze gedragsreflecties aanstippen
zijn door ons uitgewerkt in memo’s en eerdere brieven met
gedragsreflecties. Deze zijn te raadplegen via
www.rivm.nl/gedragsonderzoek/publicaties.
Tot slot attendeer ik u graag op de meest recente metingen van de
Corona Gedragsunit van het RIVM & partners: Onderzoeken RIVM Corona
Gedragsunit | RIVM
Tot een nadere mondelinge toelichting zijn wij gaarne bereid.
Met vriendelijke groet,
Dr. Mariken Leurs
Hoofd Corona Gedragsunit
Centrumhoofd Gezondheid en Maatschappij

Versie: 1.0
1.0

Status: Definitief

Pagina 3 van 6

Bijlage 1:

Datum
14 februari 2022

Gedragsreflecties op beoogde wijzigingen in / continuering van
het corona-maatregelenpakket

Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

RIVM Corona Gedragsunit | 11 februari 2022
Kernboodschap












Voorkom beeldvorming dat pandemie helemaal voorbij is
o Focus niet alleen op versoepelen, maar ook op wat nog wél geadviseerd
wordt én waarom (welk risico lopen we, doel en effectiviteit van
overblijvende maatregelen).
o Aandacht voor logica pakket: stadions open maar wel limiet thuis bezoek?
Veel mensen zijn voor een basisset aan gedragsadviezen, ook als ziekenhuizen
niet onder druk staan.
o hoog draagvlak: hygiëne (zoals handen wassen) en thuisblijven/testen bij
klachten,
o vrij hoog draagvlak: 1.5m afstand, quarantaine na risico contact, en deeltijd
thuiswerken
o lager draagvlak: bezoekbeperking en zelftest vooraf aan bezoek (laag
ervaren nut en lastig om te doen).
Argumenten van burgers zelf voor aanhouden basismaatregelen: beperkt
virusverspreiding, kost weinig moeite, gewend, ieders
eigen verantwoordelijkheid, bevordert hygiënisch gedrag etc.
Het Ctb geniet relatief weinig draagvlak en levert in de praktijk conflicten op.
Als wordt overwogen de 1G-systematiek te introduceren (testen voor toegang),
is het voor uitlegbaarheid van groot belang dat dit draagvlak heeft in sector zelf
(bijv. nachtleven), evident effectief is, er voldoende test mogelijkheden zijn en
hebben mensen gelijke toegang hiertoe. Houd rekening met mogelijke
gevoelens van onrechtvaardigheid onder de mensen die gevaccineerd zijn,
heldere toelichting is van belang voor draagvlak.
Voor een deel van de bevolking zal het verder opengaan van de samenleving te
vroeg voelen vanwege de hoge infectiecijfers en daarmee gevoel van
onveiligheid versterken.
o Bied mensen met (meermaals) uitgestelde zorg gefundeerde geruststelling
dat straks niet wéér de reguliere zorg moet worden uitgesteld.
o Bied voor personen die zich onveilig voelen door de versoepelingen (bijv.
vanwege hun kwetsbare gezondheid) en hun huisgenoten (bijv. kinderen
die langdurig thuis zitten) ondersteuning bij het maken van een risicoinschatting en het zo veilig mogelijk kunnen deelnemen aan de
maatschappij. Bijv. persoonlijke begeleiding of landelijk informatienummer
met medisch expert.
Communicatie: de onderbouwing van nog geldende adviezen (risico situaties,
effectieve ingrepen, logisch pakket) is ook nu weer erg belangrijk in deze fase
van afbouwen. Probeer verharding in discussies te voorkomen en streef naar
maatwerk in mogelijkheden om deel te nemen aan de samenleving.

Versie: 1.0
1.0

Status: Definitief

Pagina 4 van 6

Uitvraag maatregelenpakket
 De 1.5 meter als advies heeft vrij hoog draagvlak onder bevolking (rond 82%,
25-31 januari). Dit geeft mensen met een kwetsbare gezondheid mogelijk ook
een veiliger gevoel.
 De 1,5 meter is altijd de basis geweest van alle maatregelen. Tenzij er een heel
duidelijk nieuw perspectief wordt geschetst met heldere toelichting welke
maatregelen nog wel aan te houden en waarom, kan het schrappen van de
1,5m als signaal worden gezien dat de pandemie voorbij is met negatieve
impact op naleving van maatregelen en adviezen die nog wel nageleefd moeten
worden.
 Overweeg daarom om nu nog niet tot besluitvorming over te gaan met oog op
de hoge besmettingscijfers, tenzij er (zeer) grote epidemiologische zekerheid is
dat de maatregel niet opnieuw ingevoerd moet worden (zoals najaar 2021).
 Bij epidemiologische onzekerheid, communiceer dat dit besluit binnenkort
wordt genomen, maar dat het gewenst is eerst even aan te kijken wat het effect
is van de huidige versoepelingen.

Datum
14 februari 2022
Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

Aandacht voor kansengelijkheid: equality versus equity
Bij de overgang van het verleggen van de verantwoordelijkheid van overheid naar
burger is het belangrijk om oog te blijven houden voor mensen die niet op basis van
algemene communicatie en ondersteuning bereikt worden, en soms juist meer
nodig hebben. Denk hierbij aan extra inzet met betrekking tot toegankelijkheid,
begrijpbaarheid en beschikbaarheid.

Versie: 1.0
1.0

Status: Definitief

Pagina 5 van 6

Datum
14 februari 2022
Ons kenmerk
005-2022 G&M-CG/ML/eu

Recente focusgroepen maatschappelijk middenveld en vragenlijst onderzoek – eind
januari 2022
 Er is weinig draagvlak voor het coronatoegangsbewijs (CTB). In de praktijk levert
inzet CTB veel conflicten op.
 Voor jongeren, armen, sociaal kwetsbaren en ouderen is het hebben van sociaal
contact cruciaal. Nu versoepeld wordt kost het moeite om deze groepen weer
actief te krijgen.
 Regie meer lokaal: branches/organisaties/werknemers weten beter wat in
welke situatie mogelijk is (maatwerk). In noodsituaties regie naar nationaal.
 Burgers en partijen uit het maatschappelijk middenveld werken graag mee aan
een plan voor de toekomst. Ze willen wel meer horen wat er met hun input is
gedaan. Dit bevordert draagvlak en vertrouwen.
 Draagvlak voor hygiëne maatregelen (zoals geen handen schudden, handen
wassen), thuisblijven en (zelf)testen bij klachten, 1.5m afstand, en mondkapje in
publieke binnenruimtes liggen rond de 80%.
 Bezoekbeperking thuis (53% draagvlak) en testen vooraf aan bezoek (40%
draagvlak) heeft beperkt draagvlak. Het ervaren nut en de moeilijkheid (lastig af
te nemen, kosten?) van zelftesten vooraf aan bezoek is laag.

Zie voor recente cijfers over welbevinden en mentale gezondheid (eind januari
2022):
Welbevinden en leefstijl | RIVM

Zie voor nadere toelichting en voorbeelden onze eerder uitgebrachte
gedragsreflecties en memo's. www.rivm.nl/gedragsonderzoek/publicaties

Versie: 1.0
1.0

Status: Definitief

Pagina 6 van 6