Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

298
Vragen van het lid Van Esch (PvdD) aan de Staatssecretaris van Infrastructuur
en Waterstaat over de berichten dat ophoping van plastics en chemicaliën
gerust mag worden beschouwd als de derde planetaire crisis en dat de schade
door plastic bijna tien keer hoger ligt dan de prijs. (ingezonden 15 september
2021).
Antwoord van Staatssecretaris Van Weyenberg (Infrastructuur en Waterstaat)
(ontvangen 12 oktober 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 178.
Vraag 1
Kent u het bericht «Plastic en andere chemische stoffen stapelen zich op in de
grond: een nieuwe planetaire crisis dreigt»?1
Antwoord 1
Ja. Het milieuprogramma van de Verenigde Naties (UNEP) heeft milieuvervuiling bestempeld als een van de drie planetaire crises.
Vraag 2
Wat is uw reactie op het feit dat de ophoping van chemicaliën op onze
planeet gerust mag worden beschouwd als de derde planetaire crisis – naast
klimaatverandering en het grootschalig verlies aan biodiversiteit – en dat deze
drie problemen elkaar continu beïnvloeden?
Antwoord 2
De wereldwijde vervuiling van bodem, water en lucht met schadelijke stoffen
kan inderdaad een planetaire crisis genoemd worden. Het is één van de
oorzaken van het verlies aan biodiversiteit.
Vraag 3
Wat is uw reactie op de stelling van bodemonderzoeker Violette Geissen «als
de diversiteit in de bodem afneemt en het tegelijk warmer wordt zodat de
grond uitdroogt, diezelfde grond steeds minder weerstand heeft tegen andere
verstoringen zoals chemische vervuiling»? Houdt uw beleid rekening met
zulke wisselwerkingen? Zo ja, waar blijkt dat uit? Zo nee, waarom niet?

1

ah-tk-20212022-298
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

de Volkskrant, 3 september 2021 (https://www.volkskrant.nl/wetenschap/plastics-en-anderechemische-stoffen-stapelen-zich-op-in-de-grond-een-nieuwe-planetaire-crisis-dreigt~b5a0ff4d/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Antwoord 3
In algemene zin klopt deze stelling. Een gezonde bodem heeft een goede
verhouding tussen de chemische, fysische en biologische aspecten van de
bodem. Beschikbaarheid van water is natuurlijk essentieel voor het functioneren van bodems. Het is duidelijk dat bij droogte en een verminderde ecologie
van de bodem gewassen minder groeien. Aanwezigheid van chemicaliën
heeft uiteraard ook effect op de bodemecologie. Hieruit blijkt al dat het
bodemsysteem complex is. Vanuit het beleid wordt wel steeds meer gekeken
vanuit het gehele bodem-ecosysteem, zo wordt bijvoorbeeld via goede
landbouwpraktijk invulling en maatwerk geleverd. Ook wordt gewerkt aan
klimaatadaptatie, peilbeheer en het beter vasthouden van water door het
verhogen van het organisch stofgehalte in de bodem. Voorts is in de
bodemregelgeving in de normstelling voor verontreinigingen nadrukkelijk
rekening gehouden met de schadelijkheid van verontreinigingen voor de
ecologie. Door het RIVM wordt, zoals ook in het artikel wordt opgemerkt,
verder gewerkt aan de kennisbasis rond mengseltoxiciteit.
Het klopt dat er internationaal, met name vanuit de EU grote aandacht is voor
bodemecologie. De aangekondigde herziening van de EU bodemstrategie
eind dit jaar komt deels voort uit de Biodiversiteitsstrategie 2030. In zijn
algemeenheid deel ik de zorg van de afnemende biodiversiteit en daarmee
ook die van de Nederlandse bodems. Ik bekijk in hoeverre ik dit kan
meenemen in de uitwerking van het Programma Bodem en Ondergrond dat
opgesteld wordt als uitwerking van de Nationale Omgevingsvisie.
Vraag 4
Welke (extra) maatregelen gaat u nemen om het groeiende plasticprobleem
en de ophoping van chemicaliën in Nederland tegen te gaan?
Antwoord 4
Zoals vraag 2 al aangeeft moet op de eerste plaats worden gesteld dat de
problematiek rond chemicaliën een mondiale aanpak vraagt. In eigen land
onderkende Nederland, als dichtbevolkt land met veel industriële en
agrarische activiteit, al begin jaren ’70 de noodzaak van het aanpakken van
milieuverontreiniging, waarna we ons niet alleen nationaal maar ook
Europees en mondiaal hebben ingezet om dit aan te pakken.
Nederland heeft een relatief groot aandeel in de ontwikkeling van het
Europese beleid, waarvan het artikel enkele voorbeelden geeft. Over een
recent Nederlands initiatief is uw Kamer regelmatig geïnformeerd: de
voorbereiding, samen met enkele andere lidstaten, van een Europees verbod
op gebruik van stoffen uit de PFAS-groep (behoudens in essentiële toepassingen).
Ook mondiaal draagt Nederland actief bij aan het signaleren en aanpakken
van milieuverontreiniging, onder meer via inzet op goede implementatie van
de drie chemicaliënverdragen. In dit kader is Nederland een donorland voor
ontwikkelingslanden die ondersteuning krijgen bij het opzetten en handhaven
van beleid.
Op de aanpak van de nadelige gevolgen van plasticgebruik ga ik in het
antwoord op vraag 8 in.
Vraag 5
Wat is uw reactie op de stelling van bodemonderzoeker Violette Geissen dat
we in een papieren schijnwereld leven, «waar alles perfect is en elke norm
altijd gehaald wordt, maar in de echte wereld kijken we nauwelijks»?
Antwoord 5
Het kabinetsbeleid is erop gericht om alle plastic – zowel bioafbreekbaar als
niet bioafbreekbaar plastic in te zamelen en te recyclen. Het achterblijven van
plastic in de natuur is niet de bedoeling. Specifiek voor bioafbreekbaar plastic
geldt dat mijn voorganger in haar brief aan uw Kamer van 10 juni 2021 heeft
gemeld dat we werken aan een verbod op bioafbreekbare plastics, behalve in
toepassingen waar het meerwaarde heeft (bijvoorbeeld wanneer deze
gebruikt worden als inzamelmiddelen en er daarmee meer organisch
materiaal in de kringloop wordt gehouden of vervuiling in de compost wordt
verminderd). Deze regelgeving werkt IenW uit in samenspraak met de
Vereniging Afvalbedrijven en andere betrokken partijen, zodat het goed
aansluit bij de praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Is het volgens u noodzakelijk om een internationaal panel van wetenschappers op te richten dat beleidsmakers kan voorzien van advies over het plastic
en chemicaliën probleem? Of zijn er al voldoende wetenschappelijke adviezen
die aangeven wat we moeten doen, en moeten we dus vooral tot uitvoering
overgaan?
Antwoord 6
Er zijn verschillende mondiale gremia en verdragen waarbij aandacht is voor
de kennisopbouw, kennisuitwisseling, afspraken en implementatie om de
verontreiniging van chemicaliën en plastic terug te dringen. Voorbeelden
hiervan zijn de VN-verdragen van Bazel, Rotterdam, Stockholm en Minamata
over respectievelijk het beheer en overbrenging van afval, voorafgaande
kennisgeving bij overbrenging gevaarlijke stoffen, beheer en uitfasering
persistente organische vervuilingen en kwik. Daarnaast is er SAICM (Strategic
approach to international chemicals management), een multi-stakeholder
samenwerkingsverband. Zoals ook in het antwoord op vraag 4 aangegeven,
zet Nederland zich al sinds de jaren ’70 in op nationaal, Europees en
mondiaal niveau om milieuverontreiniging aan te pakken, waaronder in
bovengenoemde gremia.
Er is veel wetenschappelijke kennis over chemicaliën en plastic en deze
kennis ontwikkelt zich altijd verder en soms leidt dat tot tegengestelde
conclusies. Daarom wordt mondiaal nu ook gesproken over nut en noodzaak
van een wetenschappelijk panel vergelijkbaar met het IPCC onder het
klimaatverdrag om eenduidige informatie te krijgen voor beleidsbeslissingen.
Ik ben een voorstander van een op bewijs gebaseerde aanpak van milieuverontreiniging en daarmee ook het zorgen voor een goede verbinding tussen
wetenschap en beleid op internationaal niveau. Wat mij betreft is er op dit
moment voldoende informatie beschikbaar om daar waar nodig actie te
ondernemen. Deze boodschap draag ik internationaal uit.
Vraag 7
Kent u het bericht «Schade door plastic ligt bijna tien keer hoger dan de prijs:
wereldwijd 2,8 biljoen euro aan verborgen kosten»?2
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Voelt u de urgentie om iets aan het plasticprobleem te doen en te voorkomen
dat Nederland bijdraagt aan dit probleem? Zo ja, waar blijkt dat uit? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 8
Ja, net als mijn voorganger voel ik de urgentie om de problematiek die speelt
rond plastic aan te pakken. De afgelopen jaren zijn heel wat maatregelen
genomen om de milieu-impact van plastic te verkleinen. Sinds juli van dit jaar
is wetgeving gericht op wegwerpplastics ingegaan, waaronder een verbod op
een aantal specifieke producten die veel in het zwerfafval worden aangetroffen en waarvoor prima alternatieven beschikbaar zijn. Tevens is er statiegeld
op kleine flesjes ingevoerd. Ik zal op korte termijn nadere maatregelen
bekendmaken om het gebruik van plastic bekers en maaltijdverpakkingen
terug te dringen. Ook werk ik aan uitgebreide producentenverantwoordelijkheid voor de kosten van het zwerfafval. Dit is in aanvulling op de gedragscampagne om ervoor te zorgen dat er minder zwerfafval ontstaat in parken.
Er is daarnaast een beleidsprogramma microplastics waarin wordt gewerkt
aan het tegengaan van de uitstoot van microplastics.
In het Plastic Pact NL hebben koplopers afspraken gemaakt om in elke fase
van de plasticketen – van ontwerp, het gebruik en afdanken tot nieuwe
toepassingen van eenmalige plastic producten en verpakkingen – maatregelen te nemen. Er zijn ambitieuze doelstellingen voor 2025 voor de recycle-

2

de Volkskrant, 6 september 2021 (https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/schade-doorplastic-ligt-bijna-tien-keer-hoger-dan-de-prijs-wereldwijd-2-8-biljoen-euro-aan-verborgenkosten~b066087e/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

baarheid, reductie, hergebruik, recycling en het toepassen van gerecycled
materiaal.
Vraag 9
Bent u tevreden met het Nederlandse beleid zolang er jaarlijks nog altijd
meer plastics en chemicaliën het milieu ingaan dan we eruit halen? Zo ja,
waarom? Zo nee, wat gaat u eraan doen dat te veranderen?
Antwoord 9
We zijn er nog lang niet, dus dit verdient onze blijvende aandacht. Daarom
werkt het kabinet aan nieuwe maatregelen. De Europese Commissie werkt
aan de verdere aanscherping van de Verpakkingenrichtlijn. Daarbij zet ik mij
in voor de reductie van wegwerpplastic, meer hergebruik en de verplichte
toepassing van een percentage recyclaat in nieuwe kunststof producten. Op
EU-niveau wordt ook gewerkt aan een voorstel met een beperking tot het op
de markt brengen van bewust toegevoegde microplastics (deeltjes kleiner dan
5 millimeter doorsnede). Dit voorstel wordt eind dit jaar verwacht.
En net voor de zomer heeft uw Kamer een rapport ontvangen waarin een
heffing op fossiele plastic is verkend (Kamerstukken II 2020/21, 35 572, nr. 90).
De eventuele uitwerking van een plastic taks is aan het volgende kabinet
Vraag 10 en 11
Wat vindt u ervan dat voor iedere euro die wordt betaald voor de productie
van plastic, de maatschappij nog eens € 9 betaalt voor de schade die dit
plastic aanricht?
Wat vindt u ervan dat de externe kosten – kosten die niet bij de prijs van
kunststoffen zijn inbegrepen – in 2019 wereldwijd werden geschat op
2,8 biljoen euro en dit bedrag in 2040 ruim kan zijn verdubbeld als we niets
doen aan onze omgang met plastics?
Antwoord vraag 10 en 11
Het gegeven dat de werkelijke kosten van plastic – maar overigens ook van
andere productgroepen, zoals textiel – veel hoger liggen dan de productieprijs of de prijs die consumenten betalen, past niet in een circulaire economie. Ik zet me in voor een circulaire economie waarin efficiënter en zorgvuldiger wordt omgegaan met grondstoffen. Dit levert een belangrijke bijdrage
aan het tegengaan van klimaatverandering en biodiversiteitsverlies, maar ook
aan het tegengaan van vervuiling van lucht, water en bodem en het
vermindert de leveringsrisico’s van grondstoffen.
Vraag 12
Hoe hoog zijn de externe kosten van plastic voor Nederland?
Antwoord 12
Er is mij geen integrale studie bekend over de precieze externe kosten voor
plastic in Nederland. Wel wordt in een studie van PBL uit 2018 ingegaan op
monetaire milieuschade in Nederland van onder meer de basis-chemie, maar
dit ziet alleen op de emissies naar de lucht die ontstaan bij de productie. TNO
meldt in een white-paper over circulaire plastics uit 2020 het volgende over
de verborgen kosten van de plasticindustrie wereldwijd. In 2014 schatte UNEP
de totale verborgen kosten van de plasticindustrie op $ 75 miljard per jaar,
waarvan 30% als gevolg van broeikasgasemissies. Dit is waarschijnlijk een
onderschatting, want er is sprake van voortschrijdend inzicht wat betreft de
schade van plastic-afval voor de bodem en de oceanen, en de gevolgen van
broeikasgasemissies voor de klimaatverandering. Het genoemde bedrag
vertegenwoordigt ongeveer 14% van de jaaromzet in plastics, zijnde
$ 523 miljard. In 2020 schatte Carbon Tracker de totale verborgen kosten van
plastics op € 350 miljard per jaar.
Vraag 13
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de schade die plastic aanricht in Nederland
wordt verhaald op de producent hiervan en niet de maatschappij?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 13
Voor plastic verpakkingen kennen we in Nederland een systeem van
uitgebreide producentenverantwoordelijkheid. Dit betekent dat producenten
die plastic verpakkingen op de markt brengen wettelijk verantwoordelijk zijn
deze verpakkingen in te zamelen en te recyclen. Producenten dragen hiervan
ook reeds te kosten, deze liggen in de huidige situatie tussen de € 200 en
300 miljoen per jaar. Het systeem van uitgebreide producentenverantwoordelijkheid wordt met ingang van 2023 verder uitgebreid. Producenten gaan dan
ook meebetalen aan de kosten voor het opruimen van zwerfafval van plastic
verpakkingen.
In het antwoord op vraag 9 verwees ik naar de verkenning die dit kabinet
– naar aanleiding van een motie van het lid Van Raan (PvdD) – heeft laten
uitvoeren naar een nationale heffing op virgin plastic. In deze studie zijn
verschillende varianten onderzocht voor een heffing op nieuw plastic en zijn
de effecten daarvan op milieu en economie kwalitatief in beeld gebracht.
Deze verkenning kan dienen als het vertrekpunt voor de uitwerking van een
plastic taks.
Vraag 14
Hoe verhouden de kosten van het opruimen van plastic uit de natuur in
Nederland zich tot de kosten die gemaakt moeten worden om te voorkomen
dat plastic in de natuur terecht komt? Welke van die twee is het meest
kostenefficiënt?
Antwoord 14
De inzet is dat plastic niet in het milieu terechtkomt. Preventie door het
voorkomen van onnodig gebruik van plastic is daarbij de eerste stap. Voor
plastic dat wel op de markt komt moeten goede manieren van inzameling
beschikbaar zijn, waarmee wordt voorkomen dat plastic afval in de natuur
komt. Het opruimen van zwerfafval is een laatste stap. Kostenefficiëntie is
geen factor die van invloed is op deze afvalhiërarchie, en is derhalve niet in
kaart gebracht.
Vraag 15
Bent u het eens dat het beter is om kosten te maken om te vóórkomen dat
plastic in de natuur eindigt dan om kosten te maken om de plastic op te
ruimen wanneer het al in de natuur ligt? Zo ja, wat gaat Nederland doen om
het huidige plasticverbruik te verminderen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Het voorkomen van plastic in de natuur is het uitgangspunt. Het verminderen
van plastic verbruik is daarbij een van de oplossingsrichtingen. In het kader
van de implementatie van de Single Use Plastic richtlijn zijn verschillende
kunststofproducten voor eenmalig die veel in het zwerfafval tegenkomen,
verboden. Binnenkort zal ik uw Kamer nader informeren over de aanvullende
maatregelen die Nederland neemt in het kader van de richtlijn, maatregelen
die als doel hebben de hoeveelheden drank- en voedselverpakkingen voor
eenmalig gebruik te reduceren. Daarnaast zijn producenten, zoals uiteengezet
in het antwoord op vraag 13, verantwoordelijk voor het opzetten van
inzamelsystemen voor plastic verpakkingen. Onderdeel hiervan is ook de
wettelijke verplichting voor statiegeld op plastic flessen. Op 31 december
2022 gaat ook de verplichting voor statiegeld op blikjes in.
Vooruitlopend op wet- en regelgeving heeft het Plastic Pact NL de doelstelling
om reductie en hergebruik van plastic te bevorderen. Zo wordt er ingezet op
een pilot voor herbruikbare koffiebekers en maaltijdcontainers, en wordt het
gebruik van alternatieve materialen gestimuleerd waar het aantoonbaar een
betere milieu-impact oplevert.
Het voorkomen van zwerfafval kan ook door het effectief faciliteren van het
weggooi- en achterlaatgedrag, bijvoorbeeld door goede afvalbakken op
goede locaties en een open inrichting van de openbare ruimte en handhaving. Hier hebben de gebiedsbeheerders in Nederland volop aandacht voor.
Daarnaast is er veel te winnen in het gedrag van mensen: effectieve
communicatie of andere manieren van gedragsbeïnvloeding zijn daarbij de
instrumenten. Gezien de vele oorzaken van zwerfafval, is het onwaarschijnlijk
dat het zwerfafval probleem volledig op te lossen is met preventief beleid.
Opruimen zal ook noodzakelijk blijven. Met de invoering van uitgebreide

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

producentenverantwoordelijkheid voor zwerfafval krijgen de gebiedsbeheerders meer middelen tot hun beschikking om dit goed te doen.
Vraag 16
Op welke manier gaat Nederland bijdragen aan het stimuleren van innovatie
en gebruik van alternatieven voor (wegwerp) plastic?
Antwoord 16
Zoals in het antwoord op vraag 15 genoemd, zal ik uw Kamer nog dit najaar
informeren over nadere maatregelen die worden genomen om de hoeveelheid plastic drink- en voedselverpakkingen voor eenmalig gebruik te
reduceren. Doel van die maatregelen is de hoeveelheid eenmalige verpakkingen te reduceren en het stimuleren van innovatie in de transitie naar
herbruikbare verpakkingen.
Vraag 17 en 18
Bent u bereid hogere belasting te heffen op plastics uit aardolie, externe
kosten toe te voegen aan de prijs voor plastic zodat het recyclen van
kunststoffen rendabeler wordt en het verbod op wegwerpplastic uit te
bereiden? Zo ja, hoe gaat u dit aanpakken en op welke termijn? Zo nee,
waarom niet?
Hoe staat u tegenover het heffen van belasting op virgin plastics waartoe
wordt opgeroepen in de aangehouden motie van de leden Van Esch en Van
Raan over een belasting op polymeren?3 Bent u van plan eigenstandig met
een wetsvoorstel te komen om belasting op polymeren in te voeren? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord op vraag 17 en 18
Zoals aangegeven in de brief aan uw Kamer op 14 juni jongstleden, laat het
kabinet het besluit over de invoering van een plastic taks over aan het nieuwe
kabinet.
Vraag 19
Hoe staat het met de uitvoering van de aangenomen motie-Van Esch c.s. over
onderzoeken welke productgroepen recyclebaar gemaakt kunnen worden?4
Antwoord 19
De WUR heeft recentelijk onderzoek afgerond naar de recyclebaarheid van
kunststof verpakkingen.5 Uit dit onderzoek blijkt dat 27% van de kunststofverpakkingen goed te recyclen is. De overige 73% is onder te verdelen in
verschillende categorieën:
– 29%-punt van de verpakkingen is moeilijk recyclebaar, maar de problemen
zijn relatief eenvoudig op te lossen. Dit gaat met name om verpakkingen
met bijvoorbeeld handpompjes die lastig te recyclen zijn; moeilijk
verwijderbare of te grote etiketten; en zwarte verpakkingen. Regelgeving
om deze problemen op te lossen moeten op EU-schaal worden opgesteld
en oplossingen zijn daarom door Nederland op ambtelijk niveau aan de
Europese Commissie voorgelegd.
– 11%-punt bestaat uit kleine verpakkingen zoals bijvoorbeeld snoepwikkels.
Het kleine formaat maakt goed inzameling en sortering voor recycling
lastig. Deze categorie problemen is lastiger oplosbaar.
– 14%-punt, betreffen laminaat-verpakkingen. Deze zijn lastig te recyclen
omdat ze uit verschillende dunne laagjes plastic of andere materialen
bestaan, die niet meer te scheiden zijn, maar zich ook niet gezamenlijk
laten recyclen. De verpakkingen bestaan uit verschillende lagen met als
doel de verpakking verschillende eigenschappen mee te geven en
daarmee de houdbaarheid van de verpakte producten te vergroten,
waardoor voedselverspilling voorkomen wordt. Deze verpakkingen laten
zich veelal niet eenvoudig vervangen door beter recyclebare varianten.
– 18%-punt zijn moeilijk te recyclen verpakkingen omdat er nog geen
recyclingtechniek voor beschikbaar is. Dit zijn met name PET-schalen en

3

Kamerstuk 32 852, nr. 160.
Kamerstuk 32 852, nr. 159.
5
Packaging design: the key to circular packages (wur.nl).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6

PS-verpakkingen. Verschillende marktpartijen werken aan het ontwikkelen
van technieken. De Wageningen Universiteit verwacht dat deze op relatief
korte termijn beschikbaar kunnen zijn.
Ter uitvoering van de motie Agnes Mulder/de Groot (Kamerstukken II 2020/21,
32 852 nr. 169) ben ik met het verpakkende bedrijfsleven in gesprek over een
over een plan om het aandeel recyclebare verpakkingen te verhogen. Ik zal
uw Kamer voor het volgende commissiedebat over circulaire economie over
de voortgang informeren.
Vraag 20
Wat vindt u van het idee van het World Wide Fund for Nature (WWF) om te
onderhandelen over een «juridisch bindend mondiaal verdrag over plasticvervuiling in de zee» om zo het plastic probleem internationaal aan te pakken?
Bent u bereid zich hiervoor hard te maken bij de vijfde zitting van het
Milieuprogramma van de Verenigde Naties (VN-Milieuprogramma) in februari
2022? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 20
In UNEA-verband vindt al enige jaren discussie plaats over een mondiale
aanpak van plastic zwerfvuil. Een mondiale verbindende architectuur, die een
mondiaal level playing field voor een mondiaal probleem creëert, ontbreekt
op dit moment. Er lijkt op dit moment brede steun voor de ontwikkeling van
een juridisch instrument, een Verdrag. NL en de EU zouden de totstandkoming van een Verdrag zeker toejuichen. Een internationaal Verdrag creëert
een wereldwijd basisniveau en kan bestaan naast bestaande initiatieven op
lokaal, nationaal en regionaal niveau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

7