Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

17 050

Misbruik en oneigenlijk gebruik op het gebied
van belastingen, sociale zekerheid en subsidies

Nr. 589

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 september 2019
In mijn brief van 28 juni1 heb ik u nader geïnformeerd over onterecht
verstrekte uitkeringen aan gedetineerden door UWV. Ik heb daarin
toegezegd om u in december middels de Stand van de uitvoering sociale
zekerheid, die ik u twee keer per jaar stuur, te informeren over de
voortgang op de ingezette maatregelen. In de aanloop naar het plenair
debat dat wij op 4 september voeren over de uitkeringen aan gedetineerden, informeer ik u hierbij over de tussenstand van de ingezette
maatregelen.
De ervaring met UWV is voor mij aanleiding geweest om breder te kijken
naar het proces van gegevensuitwisseling ten behoeve van het controleren van onrechtmatige samenloop tussen detentie (en voortvluchtigen)
en een uitkering in de sociale zekerheid. Hierbij informeer ik u mede
namens de Staatssecretaris over de onvolkomenheden die wij geconstateerd hebben en over de verbeterpunten die wij zien in het proces van
gegevensuitwisseling rondom samenloop tussen detentie en uitkeringen
tussen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI), het Ministerie van Buitenlandse Zaken (BZ) en Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) enerzijds en
het UWV, de SVB en het Inlichtingenbureau (namens gemeenten)
anderzijds.
Detentie binnen Nederland
Regulier proces
Als een uitkeringsgerechtigde gedetineerd wordt, dan is hij verplicht om
dit bij UWV, SVB of de gemeente te melden. Er is sprake van het niet
nakomen van de inlichtingenplicht als de uitkeringsgerechtigde dit nalaat.
1

kst-17050-589
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Kamerstuk 17 050, nr. 579

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 17 050, nr. 589

1

Om naast deze inlichtingenplicht te borgen dat er geen onverschuldigde
uitkeringen worden betaald, is er per 1 mei 2000 een koppeling gerealiseerd tussen DJI, de voorlopers van UWV, SVB en het Inlichtingenbureau
(ten behoeve van uitkeringen door gemeenten). Gegevens worden
sindsdien volgens de destijds vastgestelde overeenkomsten geleverd.
Dagelijks ontvangen deze organisaties een bestand van DJI met vanaf dat
moment bekende nieuwe insluitingen. Bij geconstateerde samenloop met
het bestand van uitkeringsgerechtigden wordt de uitkering van de
gedetineerde waar nodig beëindigd, waarna de door DJI aangeleverde
data worden verwijderd.
Stand van zaken maatregelen uit kamerbrief 28 juni
Zoals ik u in juni al meldde, kwam bij UWV aan het licht dat het proces
van het vergelijken van de gegevens van DJI met de WW gedurende twee
jaar (van november 2015 tot november 2017) en met de Ziektewet vier jaar
(van september 2014 tot oktober 2018) niet goed gefunctioneerd heeft.
UWV heeft mij in dit verband gemeld dat herstelacties en verbetermaatregelen in gang zijn gezet, zoals eerder toegezegd. Zo is het onderzoek naar
betalingen op bankrekeningen van penitentiaire inrichtingen afgerond.
Deze bleken allen rechtmatig te zijn (een voorbeeld is een nabetaling zoals
vakantietoeslag van een reeds gestopte uitkering waar iemand nog recht
op had). Ook is begin juli een herstelbestand met detentiemeldingen
tussen 2014 en 2019 door DJI en de Justitiële Informatiedienst (JustID)
geleverd.
UWV legt de van DJI verkregen gegevens die eerder niet vergeleken zijn
met de bronbestanden alsnog naast deze bronbestanden om samenloop
tussen detentiemeldingen en (destijds) lopende uitkeringen op te sporen.
Om het precieze aantal overeenkomsten te kunnen bepalen, worden deze
gegevens geanalyseerd in samenwerking met DJI. Het is voor UWV, in de
situatie waarin een samenloop geconstateerd is, namelijk niet automatisch vast te stellen of een uitkering beëindigd moet worden. Daar is
handmatig werk voor nodig. Beëindiging van een uitkering hangt onder
meer af van de vorm van detentie en het type uitkering2. Als blijkt dat
iemand onterecht een uitkering heeft ontvangen, vordert UWV deze terug
binnen de juridische kaders.
UWV houdt daarnaast de wijze van gegevensuitwisseling, -afhandeling en
monitoring in samenwerking met DJI tegen het licht.
Verbeteringen proces
De uitvoering van de Wet socialezekerheidsrechten gedetineerden (WSG)
is een complexe aangelegenheid, waarbij vlak na de invoering bleek dat
deze niet geheel sluitend was.
Zoals ook aangegeven in mijn brief van 28 juni, kan het zijn dat door de
manier waarop gegevens worden uitgewisseld, mensen die nog in het
aanvraagproces van een uitkering zitten, gemist worden en de samenloop
niet ontdekt wordt. UWV, SVB en het Inlichtingenbureau onderzoeken of
en hoe vaak dit zich daadwerkelijk heeft voorgedaan. Daarnaast is het niet
uitgesloten dat gedetineerden een uitkering aanvragen vanuit detentie en
2

Zie ook bijlage 4 bij Kamerstuk 17 050, nr. 579 voor een overzicht van detentievormen en het
recht op een uitkering. Daarbij geldt dat voor alle AW- en ZW- uitkeringen de uitsluitingsgrond
van toepassing is vanaf de dag dat deze vrijheidsontneming één maand heeft geduurd. Voor de
WW-uitkeringen is direct de uitsluitingsgrond van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 17 050, nr. 589

2

daarbij niet in beeld komen via de huidige gegevensuitwisseling. Hiervan
zijn echter geen situaties bekend bij UWV, SVB en het Inlichtingenbureau.
Op basis van recente bevindingen stel ik vast dat het proces van
gegevensleveringen en verwerking door UWV, SVB en het Inlichtingenbureau na ontvangst van deze gegevens beter moet. Samen met deze
organisaties en met DJI kijk ik naar verbeteringen in het proces van het
vergelijken van gegevens. Dit vraagt om maatwerk per organisatie.
Oplossingsrichtingen kunnen bijvoorbeeld gevonden worden in het vaker
vergelijken van gegevens of in het uitbreiden van de geleverde gegevens,
bijvoorbeeld met de duur van detentie of de leeftijd van een gedetineerde.
In de Stand van de uitvoering van december informeer ik u hier nader
over.
Detentie in het buitenland
Regulier proces
Ook bij detentie in het buitenland geldt dat indien iemand met een
Nederlandse uitkering gedetineerd wordt, de betrokkene verplicht is dit
zelf te melden aan de instantie(s) waarvan hij een uitkering ontvangt. Met
ingang van 1 januari 2014 is in de wet SUWI bepaald dat de Minister van
Buitenlandse Zaken (BZ) gegevens verstrekt aan de SVB, UWV en het
Inlichtingenbureau met betrekking tot personen die in het buitenland
gedetineerd zijn en bij BZ bekend zijn. In dat kader is een proces van
gegevensverstrekking gestart. Daartoe ontvangen de uitkeringsinstanties
maandelijks van BZ een bestand met insluitingsdata van mensen die
consulaire bijstand hebben gevraagd wegens detentie in het buitenland.
Dit bestand wordt vergeleken met het bestand van uitkeringsgerechtigden. Op basis van de bestandsvergelijking dienen de uitkeringen van
betrokken personen beëindigd te worden.
Onvolkomenheden
UWV heeft mij gemeld dat de gegevensverstrekking van BZ aan UWV
gedurende drie maanden niet goed heeft gewerkt. De gegevens van
gedetineerden in het buitenland van april, mei en juni 2019 konden na een
systeemupdate bij UWV niet maandelijks worden verstrekt, maar zijn in
juni in één keer aangeleverd. Daardoor is bij 23 lopende uitkeringen niet
direct onderkend dat er sprake is (geweest) van samenloop met een vorm
van detentie in het buitenland. UWV heeft deze uitkeringen inmiddels
beëindigd. Terugvordering vindt plaats conform het reguliere terugvorderingsbeleid. Inmiddels is de maandelijkse gegevenslevering hervat.
De SVB heeft mij onlangs laten weten dat de gegevensverstrekking vanuit
BZ van medio 2016 tot medio 2019 niet heeft plaatsgevonden, vanwege
het ontbreken van een door BZ gewenst convenant, dat onder meer zag
op bescherming van persoonsgegevens. De SVB heeft inmiddels een
convenant met concrete werkafspraken met BZ afgesloten. De gegevensuitwisseling is hervat en de SVB onderzoekt hoeveel samenloopgevallen
er gemist zijn. Gezien het beperkte aantal gevallen van samenloop bij de
SVB voordat de gegevenslevering met BZ stopte, is de verwachting van
de SVB dat dit om kleine aantallen gaat. Terugvordering vindt plaats
conform het reguliere terugvorderingsbeleid. Bij het Inlichtingenbureau
zijn geen onregelmatigheden geconstateerd met betrekking tot detentie in
het buitenland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 17 050, nr. 589

3

Voortvluchtigen
Sinds 1 januari 2011 zijn de sociale zekerheidswetten gewijzigd om te
zorgen dat de sociale zekerheidsrechten worden afgenomen voor de
periode dat men zich aan de tenuitvoerlegging van een onvoorwaardelijke
vrijheidsstraf en/of vrijheidsbenemende maatregel onttrekt. CJIB werkt
daarbij samen met UWV, de SVB en het Inlichtingenbureau. Via bestandsvergelijkingen tussen de betrokken instellingen worden uitkeringen bij
onrechtmatige samenloop beëindigd.
De voortvluchtigen zijn opgenomen in een opsporingsregister van de
politie. UWV, SVB en het Inlichtingenbureau ontvangen de relevante
gegevens via het CJIB.
In oktober 2018 is het oude opsporingsregister gemigreerd naar een
nieuw register. Per abuis is een deel van het bestand voortvluchtigen
hierin niet opgenomen. Het gaat om personen van wie de taakstraf is
omgezet naar vervangende hechtenis. Hierdoor heeft gedurende een
periode van 10 maanden geen correcte bestandvergelijking plaatsgevonden. Het CJIB heeft mij laten weten dat 926 personen ten onrechte niet
zijn opgenomen in de bestanden die de afgelopen 10 maanden zijn
verstuurd. Deze gevallen moeten nog getoetst worden op eventuele
samenloop met een uitkering bij UWV, SVB en IB.
In juli is deze omissie ontdekt en daarna direct hersteld. Sinds augustus
2019 zijn in de bestanden die maandelijks worden verstuurd ook weer de
personen opgenomen waarvan de taakstraf is omgezet naar vervangende
hechtenis. Van deze personen wordt de uitkering bij onrechtmatige
samenloop beëindigd. De bestanden worden beoordeeld op onrechtmatige samenloop met de lopende uitkeringen bij UWV, de SVB en
gemeenten en op terugvordering.
Tot slot
Voor de zomer hebben de Staatssecretaris en ik u geïnformeerd over de
stand van zaken in de uitvoering van de sociale zekerheid en over de
uitdagingen waar onze ZBO’s voor staan. Net als uw Kamer vind ik het
van belang dat fricties in de uitvoering sneller en beter worden geëxpliciteerd en geëscaleerd, zodat maatregelen eerder kunnen worden getroffen.
Uit de set brieven die ik u voor de zomer gestuurd heb (Kamerstuk 17 050,
nrs. 577 en 578, Kamerstuk 26 448, nr. 625), blijkt dat veel in gang is gezet
en dat resultaten zichtbaar worden, maar ook dat deze tijd vragen.
De Staatssecretaris en ik constateren tegelijkertijd dat ontwerp en
implementatie van beleid met complexe ketenaspecten in het verleden
niet altijd voldoende grondig en toekomstvast heeft plaatsgevonden. Dit
aspect wordt betrokken bij de opdracht Werk aan Uitvoering, zodat we
hier bredere lessen uit kunnen trekken. Over dit traject, dat gericht is op
het realiseren van een toekomstbestendige uitvoering, wordt u voor
Prinsjesdag nader geïnformeerd.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 17 050, nr. 589

4