Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

21 501-34

Raad voor Onderwijs, Jeugd, Cultuur en Sport

Nr. 205

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 mei 2013
In februari 2013 heeft ResearchNed/KPMG een rapport afgerond van een
onderzoek naar de verwachte werking van de Erasmus Master Garantiefaciliteit, dat in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap is uitgevoerd. Hierbij bied ik u dit rapport aan1 en informeer
ik u over de Nederlandse positie ten aanzien van deze garantiefaciliteit.
Achtergrond
Sinds november 2011 vinden de voorbereidingen plaats voor «Erasmus
voor iedereen», het nieuwe geïntegreerde programma van de EU voor
onderwijs, training en jeugd voor de periode 2014 tot en met 2020. De
belangrijkste doelstellingen van dit programma zijn het ontwikkelen van
vaardigheden door middel van leermobiliteit, het verbeteren van de
kwaliteit van het onderwijs en het stimuleren van jeugdparticipatie in de
samenleving. Als aanvulling op de bestaande instrumenten heeft de
Europese Commissie voorgesteld binnen «Erasmus voor iedereen» de
Erasmus Master Garantiefaciliteit te ontwikkelen. Dit instrument moet
studenten de mogelijkheid bieden om een lening af te sluiten tegen
gunstige voorwaarden waarmee een volledige master in een ander
EU-land kan worden gevolgd. De onderhandelingen over «Erasmus voor
iedereen», inclusief de Erasmus Master Garantiefaciliteit, zijn op dit
moment nog gaande.
Onderzoek
De London School of Economics heeft in 2011 in opdracht van de
Europese Commissie al een verkennend onderzoek uitgevoerd op
Europees niveau. Dit onderzoek bevestigde het grote belang van
(internationale) mobiliteit van studenten. Omdat dit onderzoek niet gericht
was op individuele landen, heeft het ministerie van OCW
1

kst-21501-34-205
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 205

1

ResearchNed/KPMG opdracht gegeven tot een aanvullend onderzoek,
gericht op de impact, meerwaarde en haalbaarheid van de garantiefaciliteit voor Nederland.
De inschatting van ResearchNed/KPMG is dat de Europese garantiefaciliteit weinig impact zal hebben op Nederlandse (uitgaande) studenten. Uit
de bevindingen van ResearchNed/KPMG blijkt dat Nederland een land is
met een zeer toegankelijk en transparant publiek leningenstelsel voor
studenten. Het is voor Nederlandse studenten al mogelijk om hun
Nederlandse studiefinanciering onder voorwaarden mee te nemen als zij
in het buitenland gaan studeren. Dit blijft ook zo na de invoering van het
sociaal leenstelsel.
Van een groeiend aantal buitenlandse (inkomende) studenten in de
Nederlandse wo-masters verwacht ResearchNed/KPMG wel overwegend
positieve effecten. Zo kan deze groep een positief effect hebben op
verdergaande internationalisering van het onderwijs. Dit sluit aan bij het
onderzoek van het Centraal Planbureau over de economische effecten van
internationalisering in het hoger onderwijs (2012). Uit het onderzoeksrapport blijkt onder meer dat studentmobiliteit kan bijdragen aan
internationalisering van het onderwijs, groei van het aantal hoogopgeleide werknemers en versterking van handelsrelaties. Bovendien is het
volgens het Centraal Planbureau zeer waarschijnlijk dat de netto-instroom
van studenten in Nederland positief bijdraagt aan de Nederlandse
overheidsfinanciën.
De haalbaarheid van de garantiefaciliteit hangt volgens de onderzoekers
sterk af van de deelname van voldoende intermediairs die leningen
kunnen verstrekken. De door ResearchNed/KPMG ondervraagde intermediairs toonden weinig interesse in deelname aan de Europese garantiefaciliteit, vanwege de verwachte geringe deelname van Nederlandse
studenten en de juist grotere deelname van studenten uit andere
EU-landen.
Nederlandse positie
Uw Kamer is door middel van een BNC-fiche geïnformeerd over de
Nederlandse positie ten aanzien van het «Erasmus voor Iedereen»
programma (2011–2012, Kamerstuk 22 112, nr. 1332). Nederland
verwelkomt hierin het Commissievoorstel en oordeelt dat het goed
aansluit op de Europa 2020-strategie voor banen en groei. Zoals aangegeven in dit fiche geldt voor het hoger onderwijs dat meer en meer
studenten ervoor kiezen hun volledige master in het buitenland te doen.
Financiering van de meerkosten van deze zogenaamde diplomamobiliteit
is niet in alle landen goed geregeld. Nederland vindt het daarom in
beginsel positief dat de Commissie een op deze studenten toegesneden
instrument voorstelt, de Erasmus Master Garantiefaciliteit. Nederland acht
het van belang dat EU-acties niet alleen ondersteunend zijn op individueel
niveau maar ook op systeemniveau waardoor de externe oriëntatie van
het onderwijs in Europa duurzaam kan worden versterkt en jongeren zich
beter kunnen voorbereiden op een meer internationale arbeidsmarkt.
Modernisering van het programma is nodig, omdat er het nodige is
veranderd sinds de vaststelling van de vorige generatie programma’s.
Bovendien is de context veranderd, denk bijvoorbeeld aan de Bolognahervormingen in het hoger onderwijs. Nederland hecht er daarom aan dat
het nieuwe programma naar vorm en inhoud met zijn tijd mee gaat. Deze
positieve houding is versterkt door bovengenoemd rapport van het
Centraal Planbureau over de economische effecten van internationalisering in het hoger onderwijs. De Europese garantiefaciliteit zal – met
name door de instroom van buitenlandse studenten – naar verwachting
profijt voor Nederland opleveren door middel van positieve effecten op
het onderwijs, de economie en de overheidsfinanciën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 205

2

Anderzijds heeft Nederland in het BNC-fiche aangegeven dat innovatieve
financiële instrumenten die worden gefinancierd uit de EU-begroting,
zoals deze garantiefaciliteit, ook risico’s met zich kunnen meebrengen,
zoals marktverstoring of budgettaire risico’s voor de EU. Om die reden
heeft Nederland bij de vormgeving van deze faciliteit erop aangedrongen
dat dit instrument voldoet aan de eisen die het Financieel Reglement stelt
aan financiële instrumenten en daarbij nog een aantal duidelijke randvoorwaarden gesteld, zoals een beperkt budget, gedegen evaluatiemomenten
en voldoende informatievoorziening.
Het onderzoek van ResearchNed/KPMG heeft ertoe geleid dat Nederland
een aantal aanvullende randvoorwaarden heeft ingebracht in de onderhandelingen:
• Gezien de uitkomsten van het onderzoek van ResearchNed/KPMG
vindt Nederland het belangrijk dat eerst ervaringen met dit nieuwe
instrument worden opgedaan in een pilot. Daarbij zal onder meer
moeten worden gelet op voldoende participatie van financieel
intermediairs, op maatregelen die financieel intermediairs nemen ter
voorkoming van oneigenlijk gebruik en op het voorkomen van een te
grote schuldenlast bij studenten.
• Verder wil Nederland dat de werking van de faciliteit tussentijds wordt
geëvalueerd en dat de uitkomsten van deze evaluatie door de
Commissie aan de Raad worden voorgelegd. Op basis daarvan kan
dan zo nodig worden bijgestuurd.
• Nederland is van mening dat het budget voor de garantiefaciliteit
binnen het «Erasmus voor iedereen» programma in verhouding moet
staan tot het pilot-karakter.
Het Nederlandse standpunt wordt door een aantal andere lidstaten
gedeeld. Over deze punten moet nog definitieve besluitvorming
plaatsvinden.
ResearchNed/KPMG heeft ook aangedragen dat een voorwaarde kan zijn
dat uitsluitend leningen worden toegestaan bij een intermediair in het
land van herkomst van de student. Dit om het risico voor intermediairs te
beperken. Nederland heeft deze voorwaarde ingebracht in de besprekingen, maar dit bleek op juridische bezwaren te stuiten wegens
beperking van de vrijheden van de Europese interne markt.
Stand van zaken
Er is nog geen akkoord over de Erasmus Master Garantiefaciliteit. Een
meerderheid van de lidstaten is voorstander van de garantiefaciliteit,
maar alle lidstaten hebben een voorbehoud gemaakt over de omvang van
het budget, omdat de uitkomsten van de onderhandelingen over het
Meerjarig Financieel Kader nog niet bekend zijn.
Het Ierse voorzitterschap streeft naar een politiek akkoord over het gehele
Erasmus voor Iedereen programma, inclusief de garantiefaciliteit, voor de
zomer. Of dit ook gaat lukken, is nog ongewis. De afstemming met het
Europees Parlement vindt plaats via de trilogen met de Europese
Commissie en de Raad.
Tijdens de OJCS-Raad op 16 en 17 mei a,s, zal het voorzitterschap de
lidstaten informeren over de stand van zaken van het Erasmus voor
Iedereen programma.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 21 501-34, nr. 205

3