Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 142

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES EN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 juni 2016
Hierbij bieden wij u een tweetal toezichtsrapporten aan van de Commissie
van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD/Commissie) die beide de internationale samenwerking tussen inlichtingen- en
veiligheidsdiensten als onderwerp hebben1. Deze rapporten bevatten
geen geheime bijlage.
De rapporten zien op de uitvoering van de volgende moties van de
Tweede Kamer:
– Rapport 48; over motie nr. 89 van de leden Schouw en Segers, welke is
bedoeld om meer duidelijkheid te verkrijgen op basis van welke
afwegingen de AIVD en de MIVD samenwerken met buitenlandse
inlichtingen- en veiligheidsdiensten.
– Rapport 49; over motie nr. 96 van het lid Schouw, waarop in reactie
door ons is toegezegd dat voortaan ministeriële toestemming nodig is
voordat sets (meta)data met buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten kunnen worden uitgewisseld.
Dreiging in Europa en de need to share
Het huidige dreigingsniveau vraagt om de bereidheid van de inlichtingenen veiligheidsdiensten om veelvuldig en snel gegevens uit te wisselen
(«need to share»).
De Counter Terrorism Group (CTG), een samenwerkingsverband van
Europese I&V diensten, heeft recent een platform voor structurele
informatie-uitwisseling opgericht in het kader van de dreiging vanuit ISIS.
Enkele dagen na de aanslagen in Brussel is dit platform van meer dan 20
landen bijeengekomen en is relevante informatie bij elkaar gebracht. Dit
heeft geleid tot operationele vervolgactiviteiten.

1

kst-29924-142
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 924, nr. 142

1

Om informatie tijdig te kunnen duiden, zal deze onmiddellijk in het
Europees samenwerkingsplatform moeten worden ingebracht. Juist in het
internationale samenwerkingsverband zijn in de afgelopen maanden
verbanden gelegd die anders verborgen zouden zijn gebleven en waarop
direct door justitiële autoriteiten kon worden geïntervenieerd.
Duidelijk is dat Europese en trans-Atlantische samenwerking op het
gebied van contra terrorisme intensief en snel moet zijn teneinde plannen
voor aanslagen in Europa en elders tijdig te onderkennen. Het delen van
gegevens binnen het operationeel platform van de CTG moet realtime
kunnen gebeuren. Natuurlijk dienen de diensten hierbij te allen tijde de
procedurele waarborgen in acht te nemen. Alle aanbevelingen van de
CTIVD worden dan ook overgenomen. Zo zal het beleid bij beide diensten
in lijn worden gebracht met de door ons gedane toezeggingen.
Verder aangescherpte waarborgen in de nieuwe wet
In het wetsvoorstel betreffende de nieuwe Wet op de Inlichtingen- en
Veiligheidsdiensten zijn twee belangrijke aanscherpingen ten opzichte van
het huidige wettelijke kader opgenomen. Ten eerste worden de bestaande
criteria die gelden voor de samenwerking met buitenlandse diensten,
waaronder respect voor mensenrechten en democratische inbedding, in
de wet opgenomen en in de toelichting nader ingevuld. Ten tweede zal,
zoals nu al reeds praktijk is, voorafgaand aan het delen van ongeëvalueerde gegevens met buitenlandse diensten ministeriële toestemming zijn
vereist.
Wegingsnotities
Een wegingsnotitie is het product van een proces waarin wordt
afgewogen of met een bepaalde buitenlandse dienst kan worden
samengewerkt, en zo ja, op welk niveau. Het wegen is vooral relevant
voor de samenwerking met diensten die voor bijvoorbeeld contra
terrorisme onmisbaar zijn, maar waarbij een hoger risico bestaat dat de
dienst niet voldoet aan de samenwerkingscriteria. In dit kader moet
worden gedacht aan diensten van landen op de route van en naar
gebieden waar terroristische organisaties huizen. Overigens sluit een
kritische wegingsnotitie samenwerking niet op voorhand uit.
Uit rapport nr. 48 blijkt dat door beide diensten afzonderlijk de totstandkoming van de wegingsnotities is opgepakt. Dit is, zoals door de CTIVD
terecht is geconstateerd, een veelomvattend en arbeidsintensief proces.
Voor de diensten geldt een zware inspanningsverplichting voor het
verkrijgen van inzicht in de bevoegdheden en het systeem van gegevensbescherming van een buitenlandse dienst. Benadrukt wordt dat het
invulling geven aan deze inspanningsverplichting (welke onder meer
inzicht vraagt in de modus operandi van de buitenlandse dienst) een
langdurig proces kan zijn waarvan de uitkomst ongeacht de zwaarte van
de inspanning niet altijd een volledig beeld kan worden verkregen.
Zoals uit rapport nr. 48 blijkt is het opstellen van deze wegingsnotities
geen sinecure, als ook om deze van voldoende gewicht te laten zijn. In dat
kader is het toezichtsrapport van de Commissie dan ook van belang.
Daarbij zal het beleid in lijn worden gebracht met de toezeggingen ten
aanzien van ministeriële toestemming voor nieuwe samenwerkingsrelaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 924, nr. 142

2

Delen van ongeëvalueerde gegevens
In het rapport over motie nr. 96 is de in de motie gebruikte term (sets)metadata vervangen door het begrip ongeëvalueerde gegevens, zoals dit ook
in het wetsvoorstel wordt gebezigd. Hiervan is sprake zolang de gegevens
(nog) niet zijn beoordeeld op relevantie voor de taakuitvoering. Indien
deze gegevens worden uitgewisseld met een buitenlandse dienst, is
ministeriële toestemming nodig. Het is daarbij niet van belang of deze
gegevens gericht of ongericht zijn verkregen. Nu van enkele gegevens al
snel de relevantie voor de taakuitvoering duidelijk zal zijn, zal het bij
ongeëvalueerde gegevens veelal gaan om grotere hoeveelheden. Wij
kunnen ons vinden in de definitie van de term ongeëvalueerde gegevens
en de wijze waarop deze moet worden toegepast op de gegevens die de
diensten met een buitenlandse dienst willen delen.
Tenslotte wordt in rapport nr. 49 aandacht besteed aan drie samenwerkingsverbanden waarbij zowel de AIVD en MIVD zijn aangesloten en twee
verbanden waarin alleen de MIVD participeert. Ten aanzien van deze
samenwerkingsverbanden is door de CTIVD geconstateerd dat gemotiveerd aan ons toestemming is gevraagd voor het uitwisselen van
ongeëvalueerde gegevens. Punt van kritiek is wel dat de ministeriële
toestemming onbeperkt geldig is. Conform het voorstel van de CTIVD
hebben wij inmiddels gekozen voor een periodieke toestemmingstermijn
van 1 jaar.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
J.A. Hennis-Plasschaert

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 29 924, nr. 142

3