Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 391 (R2144)

Goedkeuring van het op 4 april 2014 te Montreal
tot stand gekomen Protocol tot wijziging van
het Verdrag inzake strafbare feiten en bepaalde
andere handelingen begaan aan boord van
luchtvaartuigen (Trb. 2019, 140 en Trb. 2020, 3)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 9 juli 2020
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de Vaste
Commissie voor Infrastructuur en Waterstaat inzake het voorstel van
rijkswet tot goedkeuring van het op 4 april 2014 in Montreal tot stand
gekomen Protocol tot wijziging van het Verdrag inzake strafbare feiten en
bepaalde andere handelingen begaan aan boord van luchtvaartuigen
(Trb. 2019, nr. 140 en Trb. 2020, nr. 3) (hierna: «het Protocol van Montreal»
of «het Protocol»). Hierbij beantwoord ik mede namens de Minister van
Buitenlandse Zaken en de Minister van Justitie en Veiligheid de door de
leden van de vaste commissie gestelde vragen en verzoeken om
toelichtingen. Daarbij wordt zoveel mogelijk de volgorde van het verslag
aangehouden.
– De leden van de VVD-fractie vragen om een gerichte aanpak van
vlieghufters waarbij onder meer bij het niet opvolgen van aanwijzingen,
het zich misdragen of het in gevaar brengen van andere passagiers hard
moet (kunnen) worden ingegrepen.
Met de leden van de VVD-fractie ben ik van mening dat daadkrachtig moet
worden opgetreden tegen misdragingen aan boord van luchtvaartuigen.
Het onderhavige Protocol van Montreal levert hieraan een belangrijke
bijdrage.
Voor wat betreft Nederland, zijn naar huidig Nederlands recht veel
misdragingen aan boord van luchtvaartuigen reeds strafbaar op grond
van het Wetboek van Strafrecht en het Wetboek van Strafrecht BES.
Daarbij kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het bedreigen van of het
plegen van geweld tegen bemanningsleden of medepassagiers. Naast
dergelijke strafbare feiten, levert ook het niet-voldoen aan door of namens
de gezagvoerder gegeven aanwijzingen een strafbaar feit op (artikel 96,
vierde lid, Regeling Toezicht Luchtvaart). Op grond van het voorgaande
kan het openbaar ministerie dan ook strafrechtelijk optreden tegen
misdragingen aan boord van luchtvaartuigen.

kst-35391-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 391 (R2144), nr. 6

1

Het Protocol van Montreal bevat zelf geen nieuwe strafbaarstellingen,
maar biedt een juridische grondslag die het maken van tussenlandingen
voor luchtvaartuigen vergemakkelijkt, om zo overlast gevende personen
uit het luchtvaartuig te verwijderen en hen over te dragen aan de
bevoegde (strafrechtelijke) autoriteiten. Het Protocol van Montreal creëert
daarmee betere randvoorwaarden voor een effectieve aanpak van
overlastgevers en draagt daarmee bij aan het verbeteren van de veiligheid
en de goede orde aan boord van luchtvaartuigen wereldwijd.
– De leden van de D66-fractie willen weten op welke wijze de implementatie van het verdrag na ratificatie van het verdrag op een internationaal
en nationaal niveau zal worden gestimuleerd.
In internationaal verband zal Nederland in de daarvoor aangewezen
overlegstructuren, van met name de Internationale Organisatie voor de
burgerluchtvaart (ICAO) en de European Civil Aviation Conference (ECAC),
het belang van ratificatie van dit Protocol blijven benadrukken en
onderstrepen. Nationaal zullen de desbetreffende instanties op de hoogte
worden gebracht van wijzigingen in de wetgeving, zodat zij deze kunnen
betrekken in hun beleid en procedures die zien op het optreden tegen
orde verstorende passagiers.
– De leden van de D66-fractie vragen of en hoe na ratificatie van de
wijzigingen wordt toegewerkt naar een vereenvoudigd aangiftesysteem,
zoals een elektronisch systeem, voor vliegtuigpersoneel en op welke wijze
zal worden toegewerkt naar het versimpelen van de verdere aangifteprocedure.
In Nederland worden zaken gerelateerd aan orde verstorende passagiers
besproken in het overleg Platform unruly passengers (PUP). Dit betreft
een periodiek overleg dat georganiseerd wordt door de Nederlandse
luchtvaartmaatschappijen. Het overleg bestaat uit deelnemers van de
Nederlandse luchtvaartmaatschappijen, Nederlandse luchthavens, het
Openbaar Ministerie, Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, de
Koninklijke Marechaussee en vakbonden. In dit overleg worden op dit
moment de mogelijkheden van een digitale aangifte verkend. Er worden
pilots uitgevoerd waarbij cabine- en cockpitpersoneel in de gelegenheid
wordt gesteld om reeds tijdens de vlucht aangifte te doen via hun iPad.
Daarnaast worden in dit overleg ook andere opties besproken om tot een
verdere vereenvoudiging van de aangifteprocedure te komen voor orde
verstorende passagiers.
– De leden van de D66-fractie willen verder weten of en hoe door de
regering bij luchtvaartmaatschappijen zal worden aangedrongen op
voorlichting aan cabine- en cockpitpersoneel inzake de wijzigingen in het
Verdrag en de gevolgen daarvan, de correcte vorm van getuigenverklaringen en de correcte wijze van aangifte doen.
Het onderwerp orde verstorende passagiers is een onderwerp dat
integraal onderdeel uitmaakt van de verplichte periodieke inflight
securitytrainingen voor cabine- en cockpitpersoneel zoals opgenomen in
voorschriften van de European Union Aviation Safety Agency (EASA)
zoals opgenomen in AMC1.ORO.GEN.110 (a) Operator responsibilities1.
Cabine- en cockpitpersoneel wordt onder andere door middel van deze
trainingen geïnformeerd over alle relevante nationale en internationale
regelgeving, waaronder ook de bepalingen ter uitvoering van het Protocol
van Montreal. Ook wordt in deze trainingen aandacht geschonken aan de
1

https://www.easa.europa.eu/official-publication/acceptable-means-of-compliance-andguidance-materials

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 391 (R2144), nr. 6

2

wijze waarop een aangifte moet plaatsvinden. De Inspectie Leefomgeving
en Transport houdt toezicht op de inhoud van deze trainingen.
– De leden van de D66-fractie vragen of bij luchtvaartmaatschappijen en/of
vliegvelden zal worden aangedrongen op voorlichtingscampagnes voor
passagiers, opdat ongewild gedrag ook effectiever voorkomen kan
worden. Deze leden vragen de regering bovendien uiteen te zetten of zij
andere preventiemaatregelen voorziet die kunnen bijdragen aan een
verbetering in de naleving van het Verdrag, en wanneer deze eventueel
geïmplementeerd zouden worden. Gezien het belang van ratificatie door
zoveel mogelijk landen, vragen deze leden de regering of zij in internationaal verband ook zal pleiten voor ratificatie van het Verdrag en de
bijkomende wijzigingen.
Het eerdere genoemde Platform unruly passengers (PUP) volgt de
ontwikkelingen op dit terrein actief. Concrete initiatieven voor de inzet van
aanvullende preventieve maatregelen die kunnen bijdragen aan het
voorkomen van orde verstorende passagiers, zoals voor het organiseren
van voorlichtingscampagnes, zijn op de korte termijn niet voorzien. Indien
de actuele ontwikkelingen hiertoe aanleiding geven, kunnen er door het
PUP passende en aanvullende preventieve maatregelen worden
voorgesteld.
In internationaal verband zal Nederland in de daarvoor aangewezen
gremia van met name de Internationale Organisatie voor de burgerluchtvaart (ICAO) en de European Civil Aviation Conference (ECAC) het belang
van ratificatie van het Protocol blijven benadrukken en onderstrepen.
– De leden van de VVD-fractie informeren naar de haalbaarheid van
richtsnoeren voor gemeenschappelijk geformuleerde strafbare feiten en
andere niet-toelaatbare gedragingen.
In 2019 zijn in ICAO-verband richtsnoeren voor gemeenschappelijk
geformuleerde strafbare feiten en andere niet-toelaatbare gedragingen
opgesteld. Deze zijn neergelegd in ICAO Doc 10117 «Manual on the legal
aspects of unruly and disruptive passengers». Dit ICAO-document betreft
een actualisering van de eerder vastgestelde richtsnoeren in de ICAO
Circular 288 (Guidance Material on the legal aspects of unruly/disruptive
passengers). Mogelijke verdere aanpassingen van deze richtsnoeren
zullen eveneens in ICAO-verband plaatsvinden.
– De leden van de VVD-fractie vragen welke middelen extra ter
beschikking moeten komen, bijvoorbeeld in het strafrecht en/of het
opstellen van een landelijke zwarte lijst om personen die zich hebben
misdragen aan boord permanent te kunnen weren in vliegtuigen van alle
maatschappijen ook als zij niet op de zwarte lijst van de specifieke
maatschappij staan.
De uitvoering van het Protocol van Montreal moet voor wat betreft
Nederland in eerste instantie plaatsvinden door in het voorgaande
bedoelde voorzieningen en door voorgenomen wijzigingen van het
Wetboek van Strafrecht BES, het Besluit internationale verplichtingen
extraterritoriale rechtsmacht en het Besluit toezicht luchtvaart BES.
Met betrekking tot het gebruik van zogeheten «zwarte lijsten» merk ik op
dat deze niet wettelijk zijn voorgeschreven. Hierdoor zijn de luchtvaartmaatschappijen zelf primair verantwoordelijk voor het aanleggen van
dergelijke lijsten. Het al dan niet mogen delen van deze lijsten/informatie
is in Nederland onderworpen aan wettelijke voorwaarden in verband met
de privacybescherming. Nederlandse luchtvaartmaatschappijen onderzoeken nu op nationaal niveau of zij hun intern aangelegde zwarte lijsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 391 (R2144), nr. 6

3

van orde verstorende passagiers onderling kunnen delen. De luchtvaartmaatschappijen moeten daarvoor eerst een aanvraag indienen bij de
Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens. De aanvraag bij de Nederlandse Autoriteit Persoonsgegevens is een eerste noodzakelijke stap
alvorens internationaal actie kan worden ondernomen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 391 (R2144), nr. 6

4