Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

26 452

Belastingen als beleidsinstrument

Nr. 7

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 17 juni 2008

1

Samenstelling:
Leden: Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL), Kant
(SP), Blok (VVD), Ten Hoopen (CDA), Weekers
(VVD), Van Haersma Buma (CDA), De Nerée
tot Babberich (CDA), Aptroot (VVD), Voorzitter
Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD), Omtzigt
(CDA), Koşer Kaya (D66), Luijben (SP), Van der
Veen (PvdA), Kalma (PvdA), Van Gerven (SP),
Blanksma-van den Heuvel (CDA), Cramer (CU),
Van Dijck (PVV), Gesthuizen (SP), Ouwehand
(PvdD), Heijnen (PvdA), Tang (PvdA), Vos
(PvdA), Ondervoorzitter Vacature (algemeen).
Plv. leden: Van der Staaij (SGP), Van Gent (GL),
Roemer (SP), Van der Burg (VVD), Jonker
(CDA), Snijder-Hazelhoff (VVD), De Vries
(CDA), Van Hijum (CDA), Van Beek (VVD),
Boekestijn (VVD), De Pater-van der Meer
(CDA), Van der Ham (D66), Gerkens (SP),
Vermeij (PvdA), Kuiken (PvdA), Vacature (algemeen), Vacature (CDA), Anker (CU), De Roon
(PVV), Irrgang (SP), Thieme (PvdD), Heerts
(PvdA), Besselink (PvdA), Depla (PvdA) en
Mastwijk (CDA).
2
Samenstelling:
Van der Vlies (SGP), Vendrik (GL), Blok (VVD),
Voorzitter Ten Hoopen (CDA), Ondervoorzitter
Weekers (VVD), Gerkens (SP), Van Haersma
Buma (CDA), De Nerée tot Babberich (CDA),
Haverkamp (CDA), Dezentjé HammingBluemink (VVD), Omtzigt (CDA), Koşer Kaya
(D66), Irrgang (SP), Luijben (SP), Kalma
(PvdA), Blanksma-van den Heuvel (CDA),
Cramer (CU), Van der Burg (VVD), Van Dijck
(PVV), Spekman (PvdA), Heerts (PvdA), Gesthuizen (SP), Ouwehand (PvdD), Tang (PvdA)
en Vos (PvdA).
Van der Staaij (SGP), Halsema (GL), Remkes
(VVD), Jonker (CDA), Aptroot (VVD), Van
Gerven (SP), De Vries (CDA), Van Hijum (CDA),
Mastwijk (CDA), De Krom (VVD), De Pater-van
der Meer (CDA), Pechtold (D66), Kant (SP),
Ulenbelt (SP), Van der Veen (PvdA), Smilde
(CDA), Anker (CU), Nicolaï (VVD), De Roon
(PVV), Van Dam (PvdA), Smeets (PvdA), Karabulut (SP), Thieme (PvdD), Heijnen (PvdA) en
Roefs (PvdA).

KST119696
0708tkkst26452-7
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

De commissie voor de Rijksuitgaven1 en de vaste commissie voor Financiën2 hebben een aantal vragen aan de regering voorgelegd over het
rapport van de Algemene Rekenkamer «Belastingen als beleidsinstrument» (Kamerstuk 26 452, nr. 5).
De minister van Financiën heeft deze vragen beantwoord bij brief van
17 juni 2008.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Aptroot
De voorzitter van de commissie voor Financiën,
Blok
De griffier van de commissie voor de Rijksuitgaven,
Groen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

1

1
Kan worden aangegeven of er ten aanzien van nog te verrichten evaluaties van belastinguitgaven veranderingen zijn opgetreden ten opzichte van
hetgeen hierover in de Miljoenennota 2008 (blz 97) wordt opgemerkt?
In de Miljoenennota 2008 werd aangekondigd, dat nog in 2007 de
evaluatie van het verlaagde BTW-tarief voor de sierteelt en de evaluatie
van de diverse vrijstellingen van accijns op minerale oliën en het
verlaagde tarief voor bieraccijns voor kleine brouwerijen naar de Tweede
Kamer zou worden verzonden. De evaluatie sierteelt is 7 december 2007
aangeboden (TK 31 200 XIV, nr. 157) en de evaluatie accijnzen is 23 april
2008 aangeboden (TK 31 200 IXB, nr. 18). De voor najaar 2007 aangekondigde evaluatie van de regelingen voor de landbouw (landbouwvrijstelling
in de inkomstenbelasting, de BTW-regeling voor de landbouw en de
diverse vrijstellingen in de overdrachtsbelasting voor de landbouwsector)
alsmede de evaluatie van het verlaagde BTW-tarief in de cultuursector
zullen binnen enkele maanden verzonden worden.
Voor de overige aangekondigde evaluaties voor 2008 is er nog geen
aanleiding om daar een wijziging in de stand van zaken te verwachten.
2
Kan er voor de volgende evaluatiecyclus een schema worden gegeven
wanneer welke belastinguitgave opnieuw wordt geëvalueerd?
Eind 2008 is de cyclus van de evaluaties van belastinguitgaven voltooid.
Dan vindt er een evaluatie plaats van deze cyclus. Aan de hand daarvan
zullen conclusies worden getrokken over de volgende fase.
3, 4, 9 en 12
Hoe kunnen ministers een goede, integrale manier verantwoording
afleggen in hun jaarverslagen over de resultaten van het gevoerde beleid
in samenhang met de totale kosten daarvan, als een deel van de kosten,
de belastinguitgaven, niet meegenomen worden in de departementale
jaarverslagen?
Is het kabinet van mening dat het niet opnemen van de belastinguitgaven
in de jaarverslagen in lijn is met de VBTB-gedachte? Hoe kan de Kamer
tijdens de behandeling van de jaarverslagen beoordelen of het gevoerde
beleid de gewenste effecten heeft gehad, in combinatie met de kosten die
daarvoor zijn gemaakt, als het beleidsinstrument belastinguitgaven niet
wordt meegenomen in de jaarverslagen?
Hoe ziet het kabinet het nieuwe verantwoordingsproces in de verantwoording van departementen?
De Algemene Rekenkamer is van mening dat er in het algemeen nog
weinig aandacht is voor een zorgvuldige afweging van een belastinguitgave en de verantwoording van belastinguitgaven. In totaal gaat het
hier om een bedrag van 10,6 miljard euro. Benadrukt wordt dat het
beleidsinstrument belastinguitgaven zou moeten worden meegenomen in
de jaarverslagen van de verschillende departementen. De Algemene
Rekenkamer benadrukt dat de verantwoording van de departementen
tekort schiet. Kan het Kabinet hierop een toelichting geven? Waarom staat
het kabinet hier negatief tegenover? Is het tevens mogelijk om bij
volgende evaluaties een goede indicatie van de uitvoeringskosten te
geven?
De Rekenkamer is van mening dat de belastinguitgaven naast de begrotingen en de Miljoenennota, ook in de jaarverslagen verantwoord moeten
worden. Ik deel deze mening niet. Belastinguitgaven zijn in de begroting
opgenomen om een integraal overzicht te verschaffen in de kosten van
beleid, waardoor een betere afweging gemaakt kan worden. Dit is ten
behoeve van het autorisatierecht van de Kamer. De verantwoording vindt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

2

via reguliere kanalen plaats in het Belastingplan, Miljoenennota en Financieel Jaarverslag van het Rijk. Belastinguitgaven zijn geen uitgaven van
het betreffende departement. Belastinguitgaven worden periodiek geëvalueerd en in de evaluatierapporten wordt in het algemeen de effectiviteit
meegenomen. Dit is vastgelegd in de Rijksbegrotingsvoorschriften. Op
deze manier kan de Kamer beoordelen of het gevoerde beleid zijn effecten
heeft gehad in combinatie met de kosten die daarvoor zijn gemaakt.
Het kabinet hecht aan een begroting en een verantwoording, die politieke
zeggingskracht en focus heeft en leidt tot zo minimaal mogelijke en onnodige verantwoordingslasten en bureaucratie. Uitgangspunt is uiteraard
dat volledig recht wordt gedaan aan het budgetrecht van de Kamer en dat
de kwaliteit van de begroting en verantwoording op een hoog niveau
blijft. Bij wijze van experiment worden de begrotingen en jaarverslagen
van vier departementen (WWI/VROM, VWS/J&G, BUZA en LNV) anders
ingericht. Het meest in het oog springende verschil zit hem in de jaarverslagen waar de artikelen alleen nog financiële toelichting bevatten. De
beleidsmatige verantwoording van de experiment-departementen beperkt
zich tot de beleidsagenda. Dit resulteert in een jaarverslag dat minder op
technische details en meer op politieke hoofdlijnen ingaat en bovendien
de departementen in hun verantwoordingslasten scheelt.
Voor de uitvoeringskosten wordt verwezen naar het antwoord op vraag
17.
5
Kan voortaan bij een nieuwe of herziene belastinguitgave expliciet vastgelegd worden wat de te verwachte effecten zijn van de regeling? Kunnen
voortaan alle zes de onderdelen van het toetsingskader zichtbaar worden
meegenomen en kan wanneer dat voor een onderdeel niet mogelijk is,
daar dan een uitleg over worden opgenomen?
In reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer heb ik aangegeven dat ik het belang van een striktere toepassing van het toetsingskader ondersteun. Daarbij heb ik echter tevens opgemerkt dat in sommige
gevallen, zoals door het sluiten van een coalitieakkoord of het aannemen
van een amendement, de instrumentkeuze voor belastinguitgave al kan
zijn gemaakt. In die gevallen kan alleen achteraf de argumentatie er aan
worden getoetst.
Mijn streven is er op gericht om in de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel waarin de maatregel is opgenomen, expliciet op alle
elementen van het toetsingkader in te gaan. Het beoogde effect vormt een
onderdeel van het onderdeel van het toetsingskader dat de doelstelling
van de regeling betreft.
6
Kan in het vervolg, wanneer er sprake is van voortzetting van een oude
regeling in een nieuwe regeling, het toetsingskader formeel worden
toegepast?
Het hangt af van de achtergrond van de nieuwe regeling of toepassing
van het toetsingskader zinvol is. In gevallen waarin het louter een technische verwerking betreft van het handhaven van een bestaande regeling
ligt het naar mijn mening niet in de reden om het toetsingskader toe te
passen. Dit was naar mijn mening het geval toen IB2001 werd ingevoerd
en het daarin ongewijzigd opnemen van de vrijstelling rechten op
bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement geen nieuw doel
vormde. In gevallen waarin wel sprake is van een hernieuwde politieke
doelstelling om een regeling te handhaven ligt het toepassen van het
toetsingskader wel voor de hand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

3

7
Alleen het ministerie van EZ heeft dit kader toegepast bij de starteraftrek
bij arbeidsongeschiktheid. Hierdoor is de Minister van Financiën onvoldoende in staat om toezicht te houden op belastinguitgaven. Hoe wordt
dit aangepakt? Is het toetsingskader dan wel geschikt? Kan voortaan bij
een nieuwe of herziene belastinguitgave expliciet worden vastgelegd wat
de te verwachten effecten van de regeling zijn?
Naar mijn mening betekent het ontbreken van een expliciet toegepast
toetsingskader niet dat er sprake is van onvoldoende toezicht door de
minster van Financiën. Het toezicht bestaat uit meerdere facetten. Ten
aanzien van de budgettaire lasten zal elke nieuwe belastinguitgave, of het
aanpassen van een bestaande belastinguitgave moeten passen binnen het
inkomstenkader zoals dat voor de kabinetsperiode is afgesproken. De
voorstellen en uiteindelijke uitwerking voor nieuwe belastinguitgaven
maken onderdeel uit van een belastingplan, waar de staatssecretaris en ik
als minister van Financiën volledig de verantwoordelijkheid voor dragen.
In het bijbehorende belastingplan wordt in de memorie van toelichting
aandacht besteed aan het hoe en waarom van het voorstel. Jaarlijks wordt
het overzicht van de ontwikkeling van de belastinguitgaven in de Miljoenennota opgenomen. De Algemene Rekenkamer vraagt in haar rapport
om een expliciete verantwoording volgens het toetsingskader. Zoals in het
antwoord bij vraag 5 is aangegeven ondersteun ik dat. Het expliciet
opnemen van het toetsingskader voegt een element toe aan de verantwoording van genomen maatregelen, maar niet aan het toezicht van de
minister van Financiën.
8
Kan het kabinet andere argumenten geven voor het niet toepassen van
een toetsingskader dan die in het rapport worden genoemd aangezien
deze volgens de Algemene Rekenkamer niet toereikend zijn?
In het rapport heeft de Algemene Rekenkamer aangegeven dat het toetsingskader niet in alle gevallen is toegepast. Als reactie daarop heb ik
aangegeven dat ik het toepassen van het toetsingskader ondersteun, maar
heb daarbij ook enkele opmerkingen geplaatst. De Algemene Rekenkamer
heeft daarop gereageerd het positief te vinden dat ik door middel van
overleg en aanscherping van de toetsing de verantwoording door de
departementen wil bevorderen.
10, 14, 15, 16 en 17
Wat zijn de uitvoeringskosten van de belastinguitgaven van de afgelopen
jaren, vanaf 2003 tot en met 2007, per jaar?
Wat zijn de uitvoeringskosten van de departementale begrotingen?
Waarom is er voor gekozen om over de uitvoeringskosten weer geen
informatie te geven?
Is het kabinet van plan om meer inzicht in de uitvoeringskosten te geven?
Is het mogelijk om bij volgende evaluaties een onderbouwde indicatie van
de uitvoeringskosten te maken?
Alle beschikbare informatie over uitvoeringskosten van belastinguitgaven
wordt in de evaluatierapporten ogenomen. Dit betreft meestal de kwalitatieve informatie over knelpunten die bekend zijn bij de kennisgroepen van
de belastingdienst en uitvoeringskosten van externe uitvoeringsdiensten
van regelingen. Voorts kan worden verwezen naar de jaarlijkse publicatie
van het Beheerverslag van de Belastingdienst. Daarin wordt niet specifiek
ingegaan op de uitvoeringskosten van belastinguitgaven, maar er is wel
een bijlage opgenomen met beschikbare kengetallen.
Voor de belastingdienst zelf zijn geen specifieke uitvoeringskosten over
belastinguitgaven bekend. De processen zijn er niet op ingericht en door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

4

de geïntegreerde manier van werken is het niet goed mogelijk om tot een
nadere toerekening aan onderdelen van het proces te komen.
Het is vaak ook niet mogelijk om rechtstreeks te achterhalen hoeveel van
een faciliteit gebruik wordt gemaakt. Het uitvragen van alle benodigde
gegevens op aangiftebiljetten past niet binnen het beleid om in het aangiftebiljet alleen gegevens te vragen die van belang zijn voor het vaststellen
van de verschuldigde belasting. Het past ook niet in het streven naar
verlaging van de administratieve lasten.
Als benadering voor de uitvoeringskosten van alle belastinguitgaven
samen wordt uitgegaan van 0,5% van het budgettaire beslag. Voor 2007
zijn de uitvoeringskosten volgens deze rekenregel 53 miljoen.
11
Wat is de verhouding van de uitvoeringskosten van de belastinguitgaven
met omringende landen?
Hierover is geen informatie beschikbaar.
13
Welke stappen gaat het kabinet nemen zodat de departementen de Rijksvoorschriften gaan naleven?
Ik onderschrijf het belang dat de Rijksbegrotingsvoorschriften worden
nageleefd. Het ministerie van Financiën heeft hiervoor in het IOFEZ
aandacht vragen en zal ook de toetsing op dit punt aanscherpen.
18 en 19
Over het algemeen is de beleidsevaluatie verbeterd. Niettemin is de vraag
hoe het kan dat het Ministerie van VROM niet betrokken was bij de
evaluatie van de vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen
forfaitair rendement? Wil het kabinet deze omissie in de evaluatie alsnog
rechtzetten? Kan het kabinet garanderen, dat volgende evaluaties wel
uitgevoerd worden door het Ministerie van Financiën in samenwerking
met het beleidsverantwoordelijke ministerie?
Waarom is er bij de evaluatie van hypotheekvormen niet gekozen voor
samenwerking met het Ministerie van VROM? Worden volgende evaluaties wel uitgevoerd door het Ministerie van Financiën in samenwerking
met het beleidsverantwoordelijke ministerie?
In het verlengde van het antwoord op vraag 5 is de evaluatie van de vrijstelling rechten op bepaalde kapitaalsuitkeringen forfaitair rendement
opgevat als een evaluatie van de technische vertaling van een regeling
vanuit IB64 naar IB2001. Bij de eerstvolgende evaluatie van de regeling zal
een beleidsevaluatie aan de orde zijn, waar ook het beleidsverantwoordelijke Ministerie zal worden betrokken.
20
Kan de minister voorbeelden geven van gevallen waarvoor expliciet niet
voor een toetsingskader is gekozen?
De Algemene Rekenkamer beseft dat het feit dat het toetsingskader
formeel niet is toegepast niet zonder meer betekent dat in de voorbereiding van de regelingen voorbij is gegaan aan de elementen uit het toetsingskader. Uit kamerstukken blijkt in het algemeen dat de eerste drie
aspecten van het toetsingskader in de beleidsoverwegingen zijn meegenomen. Dat zijn de probleemstelling, de doelformulering en de noodzaak
van financiële interventie. De drie andere aspecten zijn niet zichtbaar in de
beleidsvoorbereiding meegenomen. Dat zijn ten eerste waarom een
(fiscale) subsidie in plaats van een heffing, ten tweede waarom een fiscale
subsidie in plaats van een directe subsidie, en ten derde is ex ante (voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

5

de invoering of aanpassing van de regeling) duidelijk dat een goede
evaluatie verzekerd is.
Over het ontbreken van een expliciete toepassing van het toetsingskader
is door de departementen aangevoerd dat het kader wel impliciet wordt
toegepast. Van het expliciet afzien van toepassing van het toetsingskader
zijn geen gevallen bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 26 452, nr. 7

6