Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 839

Jeugdzorg

31 066

Belastingdienst

Nr. 817

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 maart 2022
Bij brief van 17 maart 2022 heeft de vaste commissie voor Justitie en
Veiligheid mij gevraagd om meer informatie over het onderzoek van de
Inspectie Justitie en Veiligheid naar hoe de jeugdbescherming is
omgegaan met gezinnen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire
(Kamerstuk 35 927, nr. 79).
Naar aanleiding van de technische briefing op 15 maart door de Inspectie
Justitie en Veiligheid vraagt u om de onderzoeksopzet, de onderzoeksvraag, de achtergrond van de leden van de begeleidingsgroep en de
onderliggende beschikbare data. In de bijlage vindt u de beantwoording
van de vragen die ik van de Inspectie Justitie en Veiligheid heb
ontvangen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind

kst-31839-817
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 817

1

Bijlage

Mijn ambtsvoorganger heeft in de brief over de aanpak uithuisplaatsingen
kinderen van gedupeerde ouders kinderopvangtoeslag twee lijnen
aangegeven.1 De eerste lijn richt zich op de passende hulp en ondersteuning voor gedupeerde gezinnen. Daarbij gaat het om het erkennen
van het leed van de gedupeerde ouders en kinderen, en te bezien of
herstel van de gezinssituatie wenselijk en mogelijk is. De tweede lijn is het
onderzoek van de Inspectie Justitie en Veiligheid (hierna: Inspectie JenV)
naar de werking van het systeem van de jeugdbeschermingsketen en hoe
dat heeft gefunctioneerd ten aanzien van deze ouders en kinderen. Deze
bijlage richt zich alleen op dit onderzoek en gaat in op de vragen die
daarover door leden van de Tweede Kamer zijn gesteld aan de Inspectie
JenV tijdens de technische briefing op 15 maart jl.
De Inspectie JenV gaat met haar onderzoek na hoe er door het systeem
van jeugdbescherming is omgegaan met gezinnen die zijn gedupeerd
door de kinderopvangtoeslagaffaire, en of dit anders was dan met niet
gedupeerde gezinnen. Zij onderzoekt daarmee of het falen van de
overheid in de kinderopvangtoeslagaffaire ook doorwerkte in het systeem
van de jeugdbescherming. De Inspectie JenV richt zich met haar
onderzoek op het functioneren van het systeem van de jeugdbescherming
en op verklaringen waarom gedupeerde gezinnen (bijzonder) te maken
kregen met jeugdbeschermingsmaatregelen, en of dit wel of niet
voorkomen had kunnen worden. Het onderzoek bestaat uit een kwantitatief (cijfermatig) deel, gevolgd door een kwalitatieve verdieping.
Kwantitatief deelonderzoek van de Inspectie JenV
In het kwantitatieve deelonderzoek wordt onderzocht of gezinnen die
slachtoffer waren van de kinderopvangtoeslagenaffaire hierna vaker te
maken kregen met een jeugdbeschermingsmaatregel dan andere
vergelijkbare maar niet gedupeerde gezinnen. Meer informatie over de
opzet en onderzoeksvraag van deelonderzoek 1 is te vinden in het plan
van aanpak2.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (hierna: CBS) is betrokken bij de
opzet en uitvoering van het kwantitatieve deelonderzoek en voert het
onderzoek, in het kader van aanvullende statistische dienstverlening, in
stappen uit. Als eerste stap verricht het CBS op dit moment een vooronderzoek. In week vijf is het CBS hiermee gestart. Hierin gaat het CBS na of
het mogelijk is om op basis van de beschikbare databestanden objectief
en transparant vast te stellen of de door de kinderopvangtoeslagenaffaire
gedupeerde gezinnen als groep vaker of minder vaak dan andere
vergelijkbare maar niet gedupeerde gezinnen te maken kregen met een
jeugdbeschermingsmaatregel nadat zij gedupeerd werden. En zo ja, in
welke mate dit voor kwam.
Met behulp van de gegevens van de Uitvoeringsorganisatie Herstel
Toeslagen (hierna: UHT) van de Belastingdienst kan het CBS de
gedupeerde ouders en hun kinderen in beeld brengen. De concretisering
van de onderzoeksvraag in deelvragen, de keuze van vergelijkingsgroepen
en de kenmerken waarop vergeleken wordt, vindt vanuit IJenV in
samenspraak met het CBS en externe deskundigen plaats. Dit proces
loopt, waarbij in week 11 twee expertbijeenkomsten hebben plaatsgevonden. In deze expertbijeenkomsten zijn keuzes ten aanzien van de
inhoudelijke afbakening van het onderzoek en op het gebied van
methodologische en statistische technieken besproken.
1
2

Kamerstuk 31 066, nr. 921
Plan van Aanpak deelonderzoek 1. Hoe ging de Jeugdbescherming om met gezinnen
gedupeerd door de Toeslagenaffaire? 10 februari 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 817

2

Het vooronderzoek van het CBS is momenteel in afronding. Op grond van
dit vooronderzoek zal het CBS tot een oordeel komen of het mogelijk is
om op basis van beschikbare databestanden een objectieve en transparante uitspraak te doen over de eventuele disproportionaliteit. Na een
positief oordeel van het CBS zal het definitieve kwantitatieve (cijfermatige)
onderzoek volgen.
Omdat het vooronderzoek van het CBS nog niet is afgerond, is de
gedetailleerde onderzoeksopzet, met informatie zoals over de
analysetechnieken en variabelen van het kwantitatieve onderzoek nog niet
beschikbaar. Deze informatie zal de Tweede Kamer zo spoedig als
mogelijk, nadat definitief besloten is hoe het kwantitatieve onderzoek
uitgevoerd gaat worden, worden toegezonden. De Inspectie JenV
verwacht dit in mei te kunnen doen. De Inspectie JenV heeft in verband
met de bescherming van de privacy van de betrokken gedupeerden geen
toegang tot de door het CBS samengestelde of verrijkte microdata. De
uitkomsten van het definitieve kwantitatieve onderzoek worden aan
iedereen beschikbaar gesteld via de website van het CBS en Inspectie
JenV.
Kwalitatief deelonderzoek van de Inspectie JenV
In het kwalitatieve deelonderzoek stelt de Inspectie JenV verklarende
vragen. De Inspectie JenV gaat onderzoeken hoe het komt dat gedupeerde
gezinnen te maken kregen met jeugdbeschermingsmaatregelen. Zo wil zij
zicht krijgen op de factoren die een rol speelden in het proces dat leidde
tot een jeugdbeschermingsmaatregel voor deze gezinnen. De informatie
wordt opgehaald uit, onder meer, dossieronderzoek en interviews met
gedupeerden en professionals. Daarnaast zullen externe experts tegenspraak en advies geven. Op dit moment ontwikkelt de Inspectie JenV een
plan van aanpak voor het kwalitatieve deelonderzoek. De bevindingen van
het kwantitatieve deelonderzoek vormen hier mede input voor. Dit plan
van aanpak wordt zoals gebruikelijk na vaststelling gepubliceerd op de
website van de Inspectie JenV.
Na afronding van het kwalitatieve deelonderzoek zullen de totale
resultaten van het gehele onderzoek gepubliceerd worden.
Betrokkenheid gezinnen, advies en tegenspraak externe deskundigen
Dit onderzoek gaat over mensen die slachtoffer zijn geworden van de
kinderopvangtoeslagenaffaire. De Inspectie JenV gaat daarom ook met
gedupeerde gezinnen in gesprek. Zij wil hun perspectief bij het onderzoek
betrekken en hun eigen ervaringen over het handelen van de jeugdbescherming mee nemen. De Inspectie JenV kan er niet voor zorgen dat
uithuisgeplaatste kinderen terugkeren naar huis. Dat is het werk van onder
meer het ondersteuningsteam, de gemeenten en moet onderworpen
worden aan een rechtelijke toets.
Externe deskundigen zorgen gedurende het gehele onderzoeksproces
voor tegenspraak en advies aan de Inspectie JenV. Deze deskundigen
worden, zoals ook gemeld door de Inspectie JenV tijdens de technische
briefing, alleen aan de hand van hun expertise aangeduid en zullen
gedurende het onderzoek anoniem blijven. Het gaat om deskundigen
vanuit de wetenschap, kenniscentra en de rechtspraak met de volgende
aandachtsgebieden: statistiek en econometrie, (internationale) kinderrechten, jeugd- en familierecht, jeugdbescherming en -jeugdreclassering,
non-discriminatie en mensenrechten, en toezicht. Deze groep deskundigen wordt uitgebreid met personen die over andere of aanvullende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 817

3

deskundigheid beschikken als gedurende het onderzoekstraject blijkt dat
daar aanleiding voor is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 839, nr. 817

4