•

• Z•••••••-•

lEl UU1

.L.I.,L411*.ark•.•

010 33 99 850

Faxbericht

Openbaar Ministerie
College van procureutsgenental
Parket-Ceneraal
Pustacfres
Poulbus 20305, 2500 El's Gravennggc
Sezoelcadres
Pant Ckau.s/nnn 16

Ann
Ter Anenliu vun

vin

Contactpmnan
Doorkiesitummerts)
°MUM

Arita' pagirds
Onderwerp
Kenmerk
Opnwrkirtgen

Algemene Zaken

2695 's-Gravenhage

de heer knr. Drs. R,K. \Asset

Telefoon 4-31 70 'x.3 99 600
TelefaX +31 70 33 99 850

mr. J.L. de Wijkerslooth

11111111111.1.
91142
14 marl 2001
11 (inehisief deze pagina)

zaak Z.
2001030666
Geachte hcer Visser,
Conform telefonfsche afsprank met mr. J.L. de Wijkerslooth, treft u bijgaand
aun de concept-brief inzake de aangifte Zotreguita.
De koptekst van de brief worth nog gewijzigd in: koptekst van hct
arrondissementvarket Amsterdam.
Met vriendelijke groet.

111•1111P
sceretaresse

Z/Z 'd

6t60. 1 N

100Z .1v-q.t.

Openbaar Ministate

College van procurairs-generaal
Parket- Genera&

Ponsdres Pagel,* 20405. mon EH '4,Graverlhaqe

aftmexattitz
Prim Ckt.raen 16

Hiesen Prakken Bohler advucaten
t.a.v mevrouw Inr. B. Uhler

Xeizersgracht S60-562
1017 EM AMSTERDAM

Oryderdeel

Secrelitriatat College

Corituctppmen
Deo keanummer(:)
0-atuin
Orts kernelt

Oneerwcre

2595 A.I
telefoon 31 70 33 so 8110
Telc.14‘ +31 i0 32 99 850

9q bERmweerding dR
datum Rfl ons kovrert

9812

vermeiden.

14 mann 2001

wilt LI

Concept
aangifte Zorreguieta

Ettl ZZIlk m

uw brldl betlancleicrt.

Geachte mevrnaw 13ohler.
Naar aanteiding van uw aangtfte van 12 Januari 2001 deel ik u mede dat naar
mijn oordeel het Openbaar Ministerie terzake van het door u genoemde
fehencomplex deetneming aan Inhering en misdrijven tezen de menselijltheid
begaan door deledcn van de taming van Argentiaie tussen 1976 en 1983 -minutia strafreehtelijke rechtsrnacht heeft gehad wegens het onthreken Val
toereikende jurisdicrie als bedoeld in de ardkelen 2 tot en met 7 van het Wetbock
van Strafrecht. Ain tilt oordeel liggen de volgentie ovenvegingen ten grondslag
die 1 per alines genummerd heb.
U MOM kennelijk aan gelet op de bewoordingen van uw aangiftc dat
het in uw aangifte omschreven feltenComplct, indien bewczen, diem. tc warden
beschouwd
misdrijven tegen de rnenselijkheid/fulteringen naar intemationaal
recht, mede onulat raj zijn bcgaan up een systematischc manier volgcns een
tevoren beraamd plan. Voorts gaat u er van UAL dat (1) dere feiten rcchtsireeks
volgens internatiunaal gewoonterecht strafbare misdrijven waren op bet moment
van hct begean ervan, (2) dat dit gewoonterecht leidde tot de direete
strafrechtelijke aansprakelijkheid van ieder van de door u genoemde leden van
de Argentijnse regering voor zich en afzonderlijk en limns (3) dat dit reclu than
de mat der Nederlanden direct legiilimeert tat de uitoefening van universele
rechtsmacht terzake van de nationals stsat niettegen.steande het felt dat
"faltering" en "misdrijven tegen de menselijkheid" in de door u in uw aangifte
genoemde periude mar Nedetlands strafreclu niet waxen erkend als zellsrandige
Arrafbare feiten in enigc in de nationals Nederlandse — wet vervatte
delicisontschrijving.

11 maart 2001

1.1.2. Op basis van daze uitgangspurtren bent u kennehjk van mening dat de re
dczen de uir hct strafrechtelijk en strafvorderlijk legalireitsbeginsel zoals
verwoord in de arts 1 Sr, 1 SY en 16 GW vuortvioeiendc bepericingen met
betrekking tot de uitoefening van jurisdictie en stra(baarheid terzake van
'loitering" an "crimes against humanity" niet tnepasselijk zijn. Uw aangifte
beast imniers tnede -- op de premisse dat Nederland gcrechtigd is met
terugwcrkende kracht jurisdictie to elaimen over het door u in uw aangifte
gedellnicerde feitencomplez ongeacht de stratbaarheid van dat complex op het
moment van het begaan ervan near enige Nederlandse wettelijke hepaling,.
1.1.3.1k kan deze premissa niet delen. Noch de geschiedenis van de
tourandlcomIng van het in art. 1 Sr neergelegde milla poenabeginsel. nosh die
betreffende de totsemdkoming van het in art. 1 Sv verwoorde strafvorclerlijke
legaliteitsbeginsel nosh die aangaande de constitutionele waarborg als Yen...mord
in art. IS GW bicden staun aan deze veronderstelling kenneliPc voortvlaelend
uit een rechtsopratting betreffende de directe doorwerking binnen de
Nederlandse rechtssfeer vat zogeheten "declaratoir volkcnrecht". Integendeei.
De beperkingsnorrn voor de uttoefening van strerechtelijke rechtsmacht en
enige strafvorderlijke bevocgdheid hlijft onverkort der scralbuatheid skeins kan
warden aangenomen itit lcracht van eon voor het beguile felt hest-aside
wcrtelijke strafbepaling als bedoeld in her eerstc lid van art. 1 Sr. Weliewaar kept
Nederland dc mogelijkheid ingevolge art. 93 GW dar bepaalde
verclragsbepalingen direct verbindende werking hebben in de Nederlandse
rechusfeer, maar deze mogelijkheid hecft geen betrekking op bepslingen waarbij
strafbaarstellingen worden gedefinieerd, ook niet wanneer deze eventUeel con
dcclaratoire werking znuden hcbben, w-darbij dezerzijds uitdrukkeiijk in het
midden blijft wat de criteria zijn cm deze "cleclaratoire werking vast to ste1len
en wclk nationaal orgaan daartue bevoegd 2011 zi jn.
1.2. Immers. Nederland hantccrt ten aanzien ran in het volkenrecht
gcdcfinicerdc snatbaarstellingen een absoluut dualitlische benadering'. Dar
houdt m beginsel in:
dat uit het intemationale recht stammende materiele delicuomscbrijvingean
in de Nederlandse rechtssfeer dc bijzondere persoon aUeen kunnen verbinden,
wanneer deze onuehrijvingen, to zamen met de bijbehorertde strafbefireigingen,
op het moment van het begaan van het strafbare fair, bijwege van een rationale
wet in formele zin waren getransforrneerd als strafbaarsrellingen: •
(2) dat de uit het internatlonale recht stanunendc materitIc bepalingen omucnt
de heetschappij van het arrafrecht. waarop de eztraterritoriale suatmaclu van
' In dery contwxt worden do termon "dualstisch" versus
"monistisch" gebezigd in de klas6ieke zln waarin c.w. van de=
Pot en A.M.Donner doze gebruiken in hun Handboek van het
Nederlatuise sLaacsrecht, 1993. pp 461-462. Ri011amtoond wordc,
dat Nederland, in deze zin, voor vat betreft de re cht streekse
werking van verdragarecnc nw m ref t, aangcmcrkt kan warden als
gomatigd monistitich, behoudens. voor voorzover het
strafba:AcallIngen betreft, omdat de watgever via de artE.
1.1. $r en 16 Gw irtzovcrre een waterscheiding neeft
opgetrokkon russet\ nationeel en interrioo4:41 zsicht.

2

4900

1 ,1 ma= 2C01

Nederland terzake van die (viten berust, evcncens op hct moment van het
begaan van het strafbare felt, bijwcge van zo'n nationale wet In de nationalc
rechtssfeer waren getransfurmcerd.
1.3. De bcperkingsnorrn, geforrnulccrd under 1.2.11) vlocit. ook bij do huidlge
stand van het valkenrecht, nag altijd rechtstreeks voort tat het in art. 16 Gw
neergelegde nul]a poena-begiasel. Naar Nederlands rccht can geen felt stra1baar
zijn dan uit icacht van een daaraan voorafgeganc wettelijkc strafbepang Uit do
wetsgeschiedenis van het artikel vloeit voort dat deze waarborgnorm ook geldt
indien de strafbaarstelling direct voortvloeit uit het dwingend voikenrecht of ius
cogens.
framers, de regeting vond het nodig am bij de grondwetsherziening van 1983 tc
voorzien in een aparce overgangsbepaling bij Addidoneel anncel 1X teneinde to
bcrciken dat iv. 274 BBS' niet zou coralicteren met het nieuwe art. 16 CAW. Art
2.7a }IBS bcpaalt clot "misctrijven tegen de mensellAtheid" als omschreven in het
Handvest van het Internationaal Tribunaal van Neurenberg van 1945, near
Nederlands recht sirafbaar zijn ook al waren deze dclicten niet als strafbare
feiten gedcflnieerd krachtens een Nederlands wettelijk voorschrift op het
moment van het begaan ervan. In zuverre bevat het BBS exceptionee3 recht,
onidat bet dcrogeert aan het materiale legaIiteitsbeginser. Deze bijwnderc
bepaling was vulgens de regeting nodig, orndat deze feiten. op bet moment dar
zij begaan Idverdcn, near Nederlands recht niet als strafbare feiten crkend waren
bijwege van wet in formelc zin als bedoold in an. 1.1 Sr'. Als de regering van
oordeet was geweest dat bepalingra, herkomstig aft he materiels iur omens -weartne het Isteurenberpe Handvest ontwijfelbaar bchoort naar Nederiands
recht wonder tussenkomst van de wctgever in fonnele tin zonden !rumen
waken. was doze Additionele bcpaling TX niet nodig geweest. De strelddng van
het BBS is geweest vuor de bij dat Beshilt omschrevcn Inisdrilven het bij art. 1.1.
Sr ornschreven nulla poena-beginscl opzij to =netts.
Ongetwijfcld had de wetgevcr, voor wat betreft de direct uit bet dwingend
ongeschreven volkenrecht of het strafrechtelijkc verdragsrecht vuortvioeiende
delictsomxchnivingen, de natlonale rechtssfeer kunnen openstellen voor de
Resluit van 22 december 1913, Sthl. D 61, ..0angevuld hij
U 233; daergmerent:
wet van 10 juli 1947,
M.R.Mcidertisch, Rerstclwetgewing, '3-Gravenhoge/RAtavia 1946,
pp 65 VA/.
tie Rijrondeze Kaad van CaNatie, 12 januari 1919, NJ
1949, e7 m.o. 8VAR: zie G.Kniggc, Verandezing van wet9oving,
Arnhem, 1984, pp 193-198 en J. de Hull u, Matcrieel
strae.reeht, Deventer 2000, p. 96.
' 5ijlage Handelin9an II, 1975-1976, 13 872, nr 3 p. 51 nr
4 p. 89.
2ie: D. van Eck. Hat Misdrijf van help aan den vijand.
Utrecht/Nijmegen, 1945, pp 86-89.

9

1 4 rnaart 2001

rechtstrcckse werking van dat internanonale strafrecht. Het is rnogclijk dat hij
zulks gnat doen in het kader van de implcmenratie van zijn verplichtingen
voortvloeiend uit de goedketuing van het op 17 juli 199S tot standgekomcn
Statuut van Rome inzake het Intemationaal Strafhof (zic: Kamerstukkaa 11, 2002001.27484 (R 16691. Tot op heden is dat irl ieder geval nog niet gcbeurd. Naar
ruijn °onkel dicnt het de wetgevcr en niet de (nationale) rechter to zijn die het
sirafrachtelijk en strafvorderlijk legaliteitsbcgInsel inznverre nuanceert en
levcatuccl) tells terzijde stelt.
1.4. De wetgever heeft tot op heden niet wilkn weten van de rechtstreehe
doorwerking in de Nedcrlandwmchtsordc ten behoeve van het intemadonale
publieke recht, voorzover het gaar om in het ius eogens gedertnieetde strafbare
triter. Natutulljk ken men opwerpon dat hier de Nederlandse wetgever
ganndcweg loch van een opvallende asymmetrie is gaan gewagen. En wel seders
hot moment dat de Nederlandse Grondwet een Impaling over zogehetcn "self
executing" internationtal recht is gaan bevanen, waardoor de nationals teamssfeer als hct ware is opengestcld vuor internationaal recht Die openstelling is
echter beperkt en eenzijdig. Slechts als die reehtsreekse doorwaking leidt rot cal
rechupositieverbetaring van degene die in de Nederlandse ree.htssfeer verkeert. is
er tegen die nationale rechtsgstand geed constitutinneel of moMUdijk berwam Ik
verwijs u naar de gangbare interpretatie met betrckking tot art. 93 GW, w8arin
"bepalingen van verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties. die
minx Naar inhoud eenieder kunnen vcrbintlen" reclitstreeks verbindende werking
hebben nadat zijn bckcnd gernaaktu. Lk verwijs in dit verband naar het
belcande arrest van de Hoge Ruud in do zaak-Short (30 rattan 1990, NJ 91, 2191 en
de Arra fx7echWiillte Ittlitwerldng dearlAni in HR 11 september 1990, NU 91.250,
bciden met nntert van M1.1.Swart Tevens verwijs llc nog naar HR 10 novetiabes
1989. NJ 1991. 248 met noot van P.11.Koollmans betreffendc de "Icruisrakerrenzaak". Op basis van dit grundwetsartikel noemt Nederland zich in het algernecn
stnatsrcchtelijk "tnonistisch": het opens de nationals rechtssfeer voor het

zie hijvtioriaseln Van dAr Vet-Donner, Harldboak van het,
Ncidpirinclae staatsrecht, bewitrkt door L. Frakke, J.L. de
Merle en G.J.M. van Wiesen, dertiende druk, Zwolle, 1M. Pp
216-21'1; aldeor onk uitgebreide juriuprfidentie. Do &recce
weLkinq hoaft betrekking siccht.,3 op de matcritle nepalingen
Uit EVAM en rvspil voorzover dela waarborgnormen bevaumn.
her EG-recht plichtun kunnen
Rcademisch qcsproken LOW
vefitigen zonder tuesenkomende wetatvan:dormNtie tvgi. UvJ LC
15 juli 1964 (Costa-ENEL), Jur. 1964, p 1199 cr. 9 le art 197
(AImmanthill) Jur. 1918, p. 669 maar ult. du vnnrf!durInde
transformatiove implementatie, your Nederland, van gqrechtsvoorsehriften die rechtsplienten beogen to vestigen ter,
laeta van indiyiduen, bijvourbeeld naar emnleiding van het
Vaetottama Li.d-arrest (Jur. 1990, p. 2431; vgl cok Francovich
dd 19 november 1491, :rue. 1991. p. 535, ) blijkt wel dat de
pliehtvestigende werking condwr die tuseenkomst: van de
nationale wetgovcr in wezer een weinig real etisch denkbeeld
is.

4

of

)4 magi 2001

internntionale (verdragslreche. Hct beschouwt "het recht" dat verbindende
werking kan hebben 3.1s monolith/a-1k recht uit bin auk, ongeacht de barn
waantit de rechtsregel vuortvlocit. mice dc bron maar door Nederland is crkend.
Dan more het w61 Haan om rechtsregcls die voor de burger afdwingbare
wrtarborgnormen opleveren. Dat wil zeggen: normen met een
rcchtsbeschennende strelcking did hij kan opwerpen tegen de overheid dic deze
rechtswoatborgen niet naar behoren heeft willen implernenreren via (nationale)
vvetgeving. Seperkt tot die easus nerncn de dogmadek en de rechtspraak dat
monisme als uitgangspunt aan". Maar Met in bet omgekterde gcval. De
Nederlandsc rechtssfeer slaat niet open voor direct werkendc strafvonierliAce
bepalingen of strafbaarstellingen ult een verdrag, wuataan de burger
reclustreeks, zonder wettelijke tussenkomst, onderwotpen is op basis vo.n het
ongcschreven vo1kenreeht Inzoverre fungecrt an. 16 GW als een ilex specialis"
die. voorzover het 'direct werkend strafrecht" rou aanbelangen, derogeert aan de
voorzicning betreffende "self executing" vercizags- en volkenrecht neergelegd in
art. 93 GW. Ware dat antlers. dan zou de vraarborgnerm ex art 15 GIN, voore)
gelet op de vnagheid van juist het strafrechtelijke "ius cogens° berrcffende zeer
enwrige delicten wijwel illusoir rijn.
1.5.1. Hetzelftic blijft onvetkort Belden nor de beperkingsnorm, gefonnuleerd
antler 12.(2). Uit het materi6le legalitcitsbeginsel vloeit naar tcgenwoordigc
rechtsopvatring evenzeer vuort dat de Nederlandse re ehtssfcer evenmin
openstaat voor direct werkend verdragsjurfsdictierecht waardoor het individu
met strafmachtsaansproken geeonfronrcerd worth die nier getransformerd zijn.
up het moment van het bcgaan van een strafbear felt, in een formeel-wetternice
strafrechtelijk voorschrill, ook niet. als dat jurisdictierecht nnderdeel uitmaakte
van ius cogens. De Nederlandse wetgever kan van daze bcpericingsnorm afwijken
moor dan moet hij daarvan, oak in din opzicht, expressis verbis gcwagen. Ook
indien her intemationale jurisclictlerccht de Nederlandse wetgever uitdruldtelijk
machtigt can (twine) extraterritoriale rechtsmacht to reserveren, client data
wetgever blijkens een wettelijk vourschrilt kenbaar to maken dat hij deze
rnachtiging positief heeft willen implcmenteren in de Nededandse rechtssfeer.
1.5.2. Dit typisch dualistiscbe systeem bestaat in nujn opvuttieg ook indien de
strafbaarstellingen uit het ius cogcns door de nationale wetgever wel near
behoren zijn gerransformeerd in delictsomschrijvingen, zulks cchter zonder dc
dearbil behorende -- in het ius cogens gefonnuleerde erraterritoriale
21e: P.W.C. mow:mane, A.K. Kockkoek
Grondwer., een artikelsgewija commontaar, Zwolle

(red.), de
p. 066.

ACtermans r.7, beerguawnteren di'. door nor de
ontstaanageschiedeniS van *rt. 9. GW to verwijzen: het
arh;.kel is oorapcnolmlijk slachLa ten bclrneve van private
a.w., p. 868. Cul
personen opgenomcn, Akkermans,

verplichtingen zou de burger van het internationclo
behocrliftke kennis moeten
rachtsvoorachrift. eitijd
kunntn dcagen in dc wecftrlandse reentaraal, eashalve
transformatieve tussenkomst van de nationale eetgevcr
onontkoombaar -sou rijn.

5

'el 0
14 mart 2001

reclusmachtelaim cm te zetten in ccn positieve jurisdictiehepalios. In ern
dergellik seval pleegt de wetgevcr ten opzichre van de verdragsbepeling dic
velpliditte tot het elaimcn van totreikende extraterritoriale reehmutcht stellig
wanprestatie, maar dit loidt er niet toe dat de rechtex bevuegd is via
jurisprudende het door hem geconstateerde jurisdictionele gat to dichten en
derhalvc rechtsmacht aitn te nemen rechtstreeks op basis van het his eogens. Dit
is het %else], dat nccrgelegd is in het bekende "Ahihrecht-arrest' (NI 1947, 87) en
(Lora= dlcn 1k mil to houden.
Doze uitwerking van het mina poena-beginsel, year wat betreft het Ncderiands*
jurisdictierecht. was niet zonder bctwisting. Ouderc Nederlandse schrijvers
nemen zondermeer els vanzelfsprekend san. dat bet materielelegaliteitsbeginsel
Been betrekking heeft op de reelusmachtvoorwaarden. Mc: D. Hazewinkel-SuringatI.Remmelink. !Welding tot de studic van het Nederlandse sidied:at. 1975, pp
457.361 en 505. Remmelink meent in 1996, dot het nit het nulla poena-besinsel
voortvloeiende anologieverbod Wet toepasselijk is op het in art S Sr neergelesde
vlagbeginser. Andcren volgen hem hicrin", zoals, recentclijk. De MAW". Van
Dorst is van melting dat het strafrecIrcelillt legaliteitsbeginsel niet slaat op rechtsmachtregelingen" Wolswijk secft earl, dat pleitbaar is dat het nulla poena•
beginset ook de strafmachtsvoorvrdarden omvat en verwijst daartoe ondermeer
near Duitslanda. Bij de Grandwetswijziging 1983 is de kwesde niet aan dc orde
scweest Kelk meent dat bet nulla poena-heginsel, gelet op zijn rechtsbesehermonde climensic, alleen maar analogie, voor wat betreft de niet-vP_rvolgboarheici.
ten gunste uan de jtatiriabele lexistaat". Uit de zoak Knesevic (HR Ll november
199714) 1998 Nr 463) volgt dat de fonnele wetgevcr een volkenrechtelijite
machtiging tot het claimen van extratetitoriale rechtsmacht moet "veralen" in
een wettelijke bepaling. hetgeen de wetgevcr blijkens de geschiedcnis van de
scl. in zi3n laatste

Sucinga's Inleiding Luc da
Stratrecht, p 519.

beweLkinu van D. Hazavinkelszudie van het Nedcrlandae

• J.m.van Bemmelen/W.F.C. van Hattum, Hand- en laerbock
van het Nederlandsa etralrecht, dl I, ArnhemPs-Gravenhage
1953 pp 80-81 en A.C.'i. Hart, Hot nulls poena-beginael,
opgenomen in Crondrechten, Commentoar np Hoofdetuk 1 van ,je
herrkene Grondvet, aangebneinn aan Hr H.j.M.Jvukens, Nijmegen
1982, p 338.
u Materieel vtrarecht, Over elgemene learstukken van
strafrechtelijke aensprakeIijkheid rear Mederlands rte hl,
Devenr.ar 7000, p. 14.5.
A.J.A. Van Horst. De vcrjaring van het recht tut
•
strafvordering, Arnhem 1984, p. 104.
" 'Lie 'eijn: Locus delicti en rachtsmacnt, Deventer 1 998, p

N 2 vv,

1° C.E60A, Studieboek matcrieel Ahrafrecnt. Amsterdam 1196,
p 93.

6

14 moan 2001

tcnstandkaming von de Wet Oorlogsstrafrecht Nederland (WOS) Len aanzien van
het univcrsiditeitsbeginsei al.s neergelegd in dc zogeheten vier 'Rode Y..ruisconventies" bleak gedaun te hebben". Blijkens rechtsoverwegingen 5.2. en 5.3.
van dat arrest acht de Hoge Road noodzakelijk dat. voor wat betreft deze
transfnrrnatie, blijla van de "bedoeling" van de wetgever zij het dan dat die
bedoeling soms ongclukkig of onduidelijk uitgedrukt kan zijn om van de uit
het intemadonale recht of vollanrecht voortvlociende machtiging tot het
claimen van extraterritariale rechtsmacht gebruik Le maken rniddcls eon
wptrelijke hepaling in dic zin. Doze eis zou de Nage Bead nict hebben kunnen
stollen, indien hij het legaliceitsbeginsel ols necigelcgd in art. 1.1. Sr niet
toepasselijk had Reedit op het juzisdicrlerecht, 66k in gevallen waarin con
deficuomschrijving opgenomcn is in het ius cogens. dat uhttrukkeliik machiigt
tot het claimen van extraterritoriale rechtsmacht op basis van de universaliteitsclaim, zoals bij de vier 1949 Rode Kruisuanvendes'. Zonder posidefrechtelijice
bepaling in het (armee wettelijk recta, wearbij de volkenrechtelijke znochtigIng
uotianaalrechtclijk Is gciransformeerd gaat het dus kennelijk niet. lets anders is.
of het lcgaliteitsbeginsel zou medebrengen, dat doze transformatieve
jurisdictiebepaling restrictief moat warden uirgcicgd. Die consequentie verbindt
de Hoge Read niet non het legalitcitsbcglasel.
1.6. Mocht tot vnor kart deze ruime interpretatic van het nulla pnerto-beginsel
betwistbaar ziln in gevallcn dat can stralbaarheid up zichzelf voorrvlocit nit tus
cogent, in hot Statuut van het International Criminal Court (Ilium: ICC) is
aangenomen dat het uit het nulla poena-beginscl voortvloeiende non.
retroactivitcitsgebod ook merle de strafmachtsvoorwaarden omvat in die
gerallen. Aileen in gevallen dat eert Strafhof rechtsmacht kan uitoefenen over
bijzondere personen, omvat het Hof hiiirorchisch bovengeschlkt is aan nationale
jurisdicties zoals bij dc Neurenbcrgse tribunalen, het tribunaal van Tnkio. her
1CTY en hct Wwanda-tribunaal gelds deze beperkingsnonn niet. A fortiori gelds
deze norm dus voor nadonale jurisdicdes.
Zonder enige twiJfcl formtdcert het ICC-Statuut (ICCS), definiend in de am 5-0
LCCS de "hard core-crimes" wasrover het Hof direct rechtsmacht wag
uitnefenen sander dat daze stralbaarstcllingen getransfonneerd behoevtri te zijn
in nationale wetgeving substanricf ins cogcns''. Tot deze delicten behoren
von de
" Omtrent de verschillende intetprac4tlea
wel:.neschiedeni4 van de WOS: R. van raaij, Proefproces zaat
K, Tram:, 1997 no 6a (auqustus) pp 17-21.
1"

3 ie: 0 .M .Uhler, H. Courvier, F. Siordet , R. 9oppe. C.

Pilloud, R.3. w ilhalm, The Geneva Conventions of 12 August
1949, CommenLary, Vol IV, Gcneneva, 1958, pp 17-3'1. Voorts:
it, van Elst, De zaak Darco Knerevic: rechzmac!.it over
Joeqoslavische en ardere bultonlandAe ooelogamisdadigers, Nal
2 cktober 1998 afl. .1a pp 1587-1593.
" Art. 5, aerate lid, ICCS, boschrijft de ICC jurisdicvie
---1. The juritidiction of the Court shall be
.41,2
limited to the most serious crimes of concern to Lila
Court has
4 whole. The
community aei
international
7

(Wet

14 manrt 2C01

"crimes against humanity", waurian "torture" een specimen is, blijkens art. 7
1CCS'". UniversaliteitscIaims zijn hier stellig toegeiaten. Niettemin hebben de
founding fathers aangcnomen. bliikens de arm 11' en 24' ICCS. dat. ock zijn
deze feiten reeds gedefinieerd als strafbaar ondcr het volkenrccht vand 1994. her
ICCS aan het strafhuf slechts rechtstnacht guns, uit to oefenen na dc
inwerkingtscding van het ICCS. Deze heperking near de categoric personen, die
arm de TCC-jurisdictje ondetworpen }cannon worden. worth. blacris dc
eeschiedenis van de totstandkoming van het ICCS geacht idakkeloos voort tc
vloelen uit het volkenrechteliik nulla poena-begiasel, waarvan de ant. 1.1. Sr en
16 GW nationale dcrnmen zijn.
2.1. Het vurenstaande geldt evenzeer voorzovcr men aan zou nemen dm de in
aangifte vervatte feiten "deelnerning aan Loitering" mede of ailccn
"misdrijvcn tegen de menselijkheid" zouden opteveren in de zin were u daaraan
jurisdiction in accordance with this Statute with respect to
the following crimes:
(4) The Crimo o" genocide;
(b) Crimes agaiuel. humanity:
(c) War eilmcs;
(s3) The crime of aggression." Zia: Chrixtnollmi. 11411, The
jurisdiction of the Permanent International Criminal Court
ever Violations of Humanitarian r,mw, in FInvia LaLLanzi (cd.I
The International Criminal Court: Comments an tne Draft
.7tatot* 19 (1990).
" art. 7 ICCS luidt, veer:over pier van belang: "---1. For
the purposes of thin St?tntsit, "crim% ayainst humanity" means
any of the (ollowing acts when committed as a part of a
widesprgod or systematic attack directed a9ainsc any civilian
population, with, know)Rdgm oC thC ALtack:
(a) Murder;
(b) etc.
(f) Torture.
(g) etc."
tic: Machreld boot/Rodney Dixon/Christopher x.m411, Crimes
against humanity, ormenomen in: 0.Trife1.eicer (cd.) Ccmmentary
on the Rome Statute of the iNternationalCriminal CouLL,
Chscrvers' Nnv65:4, Article by Article, A4dtan-daden 1999, PP
111-3 72.
" Att. 11, eerate lid, 1CCS, luidt: "---1. The Conrt has
jurisdiction only with respect to crimes committed after the
entry into force or this Statute." Zic: Sharon A.williams,
Jurisdiction raLiOne temporis, epgenomen in: 0.Triffterer.
Commentary, a.w., pp 323-328.
" Att. 24, eente lid, 1CCS luidt: "---1. No person shall
be criminally responsible under this Statute for conduct
prior to the entry iaito force of the NtaLutc." Zie: asol
C.Pangalangan, Non-retroactivity ratione pernnae. opgenamen
in: 0.Trifftcrer, cnmmentary, a.w., pp 467-473.

8

g J.

14 maart 2001

tockcnt blijkens de bewoardingen van uw aangiFte.
2.2. Immers, bij de Wet Oorlogsstrafrecht Nederland (WOS) zijn "misdrijven
tegen de mensehjIcheicla nier apart omschreven als stratbaar gestelde categorie.
Daargelatcn of dc vier Rode Kruisconventies van 1949 daartoe in beginset wet
mach tigden, ile Nederlandse wetgever hccft daarwm tot op heden in iedcr gcvai
Been gebruik willen maken. tk vermag niet in te zien dat de huidige stand van
het volicnrecht in dit opzicht de hetekenis van het Nederlandse
legaliteltsbeginsel -- in rnatencle en formele zin heeft gewijzigd of
genuanceerd. De WO5 concentecrt zich slechts op "oorlogsmisdritven" in
eigenLijke rn, darhalve feiten begaan in con tocstand van ccn gcwapcnd conflict
zoals gedefinierxd door de nationale wetgever. Nederland heeft sechrsmaclu over
deze feiten, voorzover zij do bestonddelen van ontlogsmisdritven, tottering,
genocide of commune misdrijvcn ingcvolgc het Wethoek van Serafrechr vertonen". Ten nanzien van de personen waarop uw aangiftc betrckking heeft is noch
van "oorlogsmisdriiverC noch van "genocide" sprake. Celet op art. 7 1CCS
vertoont het NederlarLdse recht dus, vow wat bereft "crimes against fnnartityop dit moment een jurisdletioncel gat inzoverre het volkenrecht Nedertind wel
machrigt tetzake extraterrioriale jurisdictie to nemen. Het is Wet aan do melt=
am dit gat te dichtcn buiten een wettelijke vuorziening urn.
3.1. In de Uitvoeringswet Folteringsverdrag anwerlcingtreding dd 20 januari 1959)
heck do Ncdcrlandse wetgever faltering zonder meer stralbaar gesteld. Nog
ti argelaten of hot Foltervercirag alszodanig aangemerkt kan warden als een
cndificatie van ins cugens, met con bijbehorende universaliteitsclaim, in de door
u genoemde perinde was "tottering" als zodanig in Nederland nict scrafbaar
gesteld. Uit nicts kan volgen dat, vour het uitoefenen van jurisdictie door een
Nederlands gerecht, het dwingend volkenrechtelijk gewnnntereche (-customary
international low') bij machte zou zijn de beletsclen cx art. 1.1. Sr of 16 GW apzij
to zetten. Van een "bcdoeling van de wetgever" orn dat bij de Uitvoeringswet
Foltcringsverdrag te doen is mist geblcken. Oat gelds evenzeer visor de erkenning
middels art. 5 van die wet van het Le dezen toepasselijko universaliteitsbeginsel
3.2. Op de7.e gronden bestaat ten aanzien van 'faltering" binncn dc Nederlandse
roclussfeer gem toereikende rcehrstnacht, weshalve eeuzeU'de slotiorn als sub.
2.2. verwoord ten aanzien van "crimes against humanity" geindiceerd is. Het felt
dat een supranationaal gerecbt als het ICTY niet aan de door rail opgesamde
beperkingsnonmcn van het NederLuidse nulla poenu-beginsel gchonden zou zijn
is in dit verband naar mijn nurdeel tiler relevant
1k moge u crop wijz.en dat het College van Procurreurs-Generaal op vergelijkhare
gronden de Ptocurcur-Generaal blj de Hoge Ruud der Nederlanden heeft
verzocht con voordracht en vardering als bcdoeld in art 456 Sv in overweging te
w1len nemen in een scrafzzak. morbij eveneens tcrzake van een feitencomplex,
zie de ontwoorden van de Ministes van Justirie op de
Kam9tvragen intake Opsporing:wndkL-rzoeken in Nederland van
oorlogsmiArilven en misdrivien Lecien de memieliikheid,
p S.
Tuittedc Kamer, 1990-1999, 26 256, nr

9

14 rnaart 2001

dat in een nangifte werd gckwalhiceerd als "deelneming aan loitering aithans
misdrijven tegen de mcnselijkheid, begaan in 1982" wcrd aangenomen dat hct
vnlkenrccht rechtsheeks ettoe kan strekken termke van zo'n complec met
terugwerkende kracht cxtraterritoriale rechtsmacht te claimen ook al is daarvr,or
in gets wettclijke stratbepang steun tc vinden. De Procurcux-General bij de
Hoge !land heeft inrniddels bestoten tot een voordnicht en vordering als verzocht
over te zullen gun.
Tk wijs a op de mogelijkheid orn terzake mijn beslissing om geen vervolging in to

stollen terzakc van de feiten waarop uw aangifte hetrckldng heeft ex an. t2 Sv
een klaclu in le dienen blj het Gerechtshor te Amsterdam.
Hoogach tend.

(behandelend OfEcier)

10