Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 447

VERSLAG VAN EEN WERKBEZOEK
Vastgesteld 19 januari 2012
Een delegatie uit de vaste commissie voor Defensie heeft van 17 tot en
met 20 oktober 2011 een werkbezoek gebracht aan Afghanistan. De
delegatie bestond uit de leden Brinkman (PVV; delegatieleider), HennisPlasschaert (VVD), Kuiken (PvdA), Cörüz (CDA), Jasper van Dijk (SP),
Hachchi (D66) en Peters (GroenLinks). Het Ministerie van Defensie was
vertegenwoordigd door de Directeur Operaties Defensie, generaal-majoor
T. Middendorp. De delegatie werd begeleid door de toenmalige griffier
van de vaste commissie voor Defensie, mr T.N.J. de Lange.
Het doel van het werkbezoek was in hoofdzaak tweeledig: het verkrijgen
van nader inzicht in de wijze waarop de Nederlandse functionarissen hun
missie in Afghanistan realiseren, en het laten blijken van waardering voor
het feit dat Nederlandse functionarissen onder vaak moeilijke omstandigheden hun werkzaamheden tijdens missies in het buitenland uitvoeren.
Daarnaast strekte het werkbezoek tot het verkrijgen van nader inzicht in de
internationaal-politieke omstandigheden waaronder de missie moet
worden uitgevoerd.
In onderstaand verslag worden de hoofdlijnen van de formele gesprekken
kort weergegeven. Het volledige programma van het werkbezoek is als
bijlage bij dit verslag opgenomen.
De delegatie dankt alle gesprekspartners en degenen die betrokken zijn
geweest bij het organiseren van dit werkbezoek. In het bijzonder wil de
delegatie haar waardering uitspreken voor de inzet van de medewerkers
van de Nederlandse ambassade in Kabul onder leiding van de Chef de
Poste (de heer R. van Vollenhoven), van generaal-majoor Middendorp en
van de ontvangende eenheden in Kunduz en Mazar-e-Sharif bij de

kst-27925-447
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

1

voorbereiding van het programma en tijdens het werkbezoek. De
hartelijke ontvangst en de goede begeleiding van de delegatie hebben in
belangrijke mate bijgedragen aan het welslagen van het werkbezoek.
De voorzitter van de delegatie,
Brinkman
De griffier van de delegatie,
De Lange

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

2

Maandag 17 oktober 2011 – Kabul
Werkdiner op de Nederlandse ambassade
Benadrukt wordt dat de opbouw van Afghanistan een zaak is van lange
termijn, veel langer dan bij voorbeeld het jaar 2014. Dat neemt niet weg
dat er in de afgelopen jaren al heel veel is bereikt, dit in tegenstelling tot
het sombere beeld dat hierover in de media wordt geschetst. Veel
moedige mensen hebben fantastisch werk verricht in de afgelopen jaren,
en doen dat nog. Dit wordt gestaafd door de uitkomsten van de recente
evaluatie van de Nederlandse inzet in Uruzgan: er is sprake van meer
veiligheid en gezondheid, en een betere infrastructuur.
Nederland maakt de toegezegde ontwikkelingsprojecten in Uruzgan af.
Dat zal duren tot 2013. Ondertussen verschuift de steun van Nederland
van provinciale projecten naar nationale projecten. Eén daarvan is het
Afghan Peace and Reintegration Program, een programma gericht op
verzoening. Aan dit project doen op dit moment ca. 2500 ex-Taliban mee.
Voor dit project, en meer in het algemeen voor de toekomst van Afghanistan, is voluit inzetten op de jongere generatie Afghanen van het
allergrootste belang.
Voor wat betreft de mogelijkheden voor Afghanistan om in de toekomst in
financiële zin de eigen broek te kunnen ophouden, zet de Afghaanse
regering in op de exploratie van de natuurlijke rijkdommen in Afghanistan
(bij voorbeeld lithium en ijzererts). Daarnaast realiseert de Afghaanse
regering zich dat zeker tot 2025 financiële steun vanuit het buitenland
noodzakelijk zal zijn, maar wel op een substantieel lager niveau dan nu.
Op dit moment kost de totale internationale inspanning voor Afghanistan
ca. 10 miljard US dollar per maand.
De veiligheidssituatie in Afghanistan is de afgelopen paar jaar naar het
oordeel van sommigen per saldo wat verslechterd. ISAF is het daar niet
mee eens, de VN wel. De situatie m.b.t. de mensenrechten is wel sterk
verbeterd ten opzichte van de periode dat de Taliban het voor het zeggen
had.
Het parlement van Afghanistan bevindt zich sinds afgelopen jaar in een
crisis, na de omstreden uitslag van de parlementsverkiezingen. Mogelijk
komt daar nu verandering in, met het vertrek van negen parlementsleden.
Eén vrouwelijk parlementslid (mevrouw Baraksai) dat moet vertrekken, is
nog in hongerstaking. Meer in het algemeen kan worden geconstateerd
dat er (te) weinig ruimte is voor nieuwe stromingen. Daarbij is er in sterke
mate sprake van politiek die individueel is georiënteerd.
In de regio is Iran in een aantal opzichten een «spoiler». Eén ding is wel
zonneklaar: ook Iran heeft een hekel aan de Taliban. Pakistan wil het risico
vermijden dat zij in de rug kan worden aangevallen in geval van een
conflict met India, wat zich vertaalt in het Pakistaanse Afghanistan beleid.
Complicerende factor is dat de internationale gemeenschap in Afghanistan Pakistan nodig heeft i.v.m. doorvoerlijnen.
Het belangrijkste doel van de Bonn-conferentie begin december is het
uitspreken van een lange termijn-commitment van de internationale
gemeenschap, dus ook na 2014. Vaak wordt een termijn van tien à vijftien
jaar genoemd die nodig is om een duurzame verbetering te bewerkstelligen.
De opiumteelt blijft helaas een substantieel probleem. Ca. 10% van de
Afghaanse economie is volgens waarnemers gerelateerd aan opium.
Tegen de prijs van opium is het moeilijk concurreren (b.v. in het geval van
het stimuleren van de verbouw van saffraan).
Geconcludeerd kan worden dat ook in de jaren na 2014 er militaire en
financiële steun vanuit het buitenland noodzakelijk zal zijn, maar wel veel
minder dan nu het geval is. Als die steun na 2014 niet wordt gegeven dan
kan dit destabiliserende gevolgen hebben .

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

3

Dinsdag 18 oktober 2011 – Kunduz
Briefing MT Kunduz
Kunduz is een provincie met ca. 1 miljoen inwoners. Ongeveer 70 % van
de mannen en iets minder dan 50 % van de vrouwen krijgt onderwijs. De
economie leunt op landbouw, veeteelt en, vanwege de centrale ligging,
handel (zowel legaal als illegaal).
In de periode van de Nederlandse aanwezigheid in Kunduz (nu ruim drie
maanden) is uiteraard uitgebreid kennisgemaakt met het lokale bestuur
(o.a. de Gouverneur en de burgemeester). De vertegenwoordigers van het
lokale bestuur spreken waardering voor de Nederlandse aanpak uit.
Vooral het feit dat er echt wordt geluisterd, wordt zeer gewaardeerd. Een
andere waarneming is dat de invloed van het lokale bestuur beperkt is,
hetgeen ook past bij de sterk centraal georiënteerde machtsstructuur
binnen Afghanistan.
Met betrekking tot de rechtsstatelijke aspecten: in de provincie Kunduz zijn
in totaal 6 rechtbanken en ca. 60 rechters. Daarnaast zijn er ca. 50 openbare aanklagers en (slechts) 20 advocaten. Er zijn ook 6 zgn. Huqooqkantoren. Binnen deze kantoren wordt geadviseerd over toepasselijke
rechtsbronnen (formeel recht, gewoonterecht, sharia) in een concreet
geval. Deze kantoren onderhouden contact met dorpsraden die een
rechtsprekende functie hebben. Ongeveer 80% van de civiele zaken (m.n.
land en familie) wordt in informele structuren afgehandeld.
Het Max Planck-instituut heeft vastgesteld dat er veel te winnen valt in de
voorbereiding van strafzaken (veel bewijsmateriaal wordt door onhandig
optreden vernietigd). Ook ligt er in het Afghaanse rechtssysteem veel
nadruk op het verkrijgen van bekentenissen. Verder zijn vraagtekens te
plaatsen bij de onafhankelijkheid van de Afghaanse rechtspraak (zo is een
aantal rechtbanken gehuisvest in gebouwen die eigendom zijn van
invloedrijke zakenlieden). Daarnaast is het recht op adequate verdediging
van verdachten nog onvoldoende gewaarborgd, hetgeen geen verbazing
wekt met slechts 20 advocaten. Verder valt op dat er geregeld sprake is
van straf zonder enigerlei vorm van regelgeving (zo kunnen vrouwen die
weglopen, worden opgepakt) en laat ook de openbaarheid van rechtspraak te wensen over. De inzet van Nederland is gericht op verbetering
van bovenstaande manco’s, met nadruk op de civiele politie-opleiding, de
verbetering van de samenwerking tussen politie en OM en versterking van
de justitiële sector.
De context van het Nederlandse optreden in Kunduz valt te kenschetsen
als ingewikkeld. Er is sprake van een complexe commandostructuur.
Verder zijn er veel hulpverleners met ieder een eigen programma. Ook
verkeert Nederland in de omstandigheid dat zij geen gebiedscommandant
levert en tegelijkertijd wel een aantal beperkingen m.b.t. haar optreden
heeft.
De veiligheid in Kunduz-stad is relatief hoog. Verder is er in de provincie
Kunduz sprake van een aantal dreigingen, niet alleen van de zijde van de
Taliban maar ook door andere powerbrokers en smokkelaars in het
gebied. Als er al sprake is van bermbommen, dan is dat buiten de stad
Kunduz.
Bij de start van de missie is begonnen met het opbouwen van goede
werkrelaties, zowel met coalitiepartners als met de Afghanen. Ook is
begonnen met het realiseren van de noodzakelijke logistieke verbindingen. In het begin waren er wat dat betreft wat vertragingen. Daarnaast
is een aanvang gemaakt met het verkrijgen van info op locatie, in
Kunduz-stad. Deze info had onder andere betrekking op de Afghan
Uniformed Police (AUP). Vanaf half september is echt met de opleiding
gestart.
De AUP blijkt een groot aantal specialismen te kennen, veel meer dan in
Nederland. In de stad zitten meer dan achthonderd politie-agenten. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

4

provincie Kunduz is verder opgedeeld in zes districten, met per district
nog vijftig tot tweehonderd agenten. In totaal zitten er in de provincie ca.
zestienhonderd agenten, incl. officieren en onderofficieren.
De basistraining beslaat acht weken. Nog drie- à vierhonderd agenten
moeten de basisopleiding doorlopen. Alle cursisten worden geregistreerd.
Vervolgens worden de cursisten voor vijf maanden gementord, incl. 10
weken voortgezette opleiding. De training vindt plaats op een veilige
locatie. In het programma zijn terugkomdagen opgenomen. Iedere agent
krijgt een eigen «voortgangskaart», incl. biometrische gegevens. Het doel
is om eerst zo veel mogelijk agenten de basisopleiding te geven. Gestart
wordt in Kunduz-stad, daarna komen de overige districten aan de beurt.
Een specifieke gendergerichte aanpak is niet eenvoudig, zeker als er veel
Westerse mannen in de buurt zijn. Onderdeel van de gendergerichte
aanpak is dat Nederlandse vrouwelijke trainers Afghaanse mannelijke
recruten trainen. In de media profileert Nederland zich nu niet met deze
genderaanpak. Er werken overigens ruim vijftig vrouwen bij de AUP. Ook
voor de rechterlijke macht bestaat veel belangstellinge van vrouwen.
EUPOL werkt voor heel Afghanistan, dus ook voor Kunduz. EUPOL
mentort de recherche. Ook voorziet EUPOL de recherche van materiaal
waarmee ze hujn werk beter kunnen doen. Verder geeft EUPOL veel
trainingen, o.a. een train de trainer-project met inmiddels 15 geslaagden
en 13 nieuwe cursisten.
Bij EUPOL staat een aantal nieuwe opleidingen op de rol, waaronder een
rechercheopleiding, een opleiding justice and criminal procedures, een
seminar t.b.v. OM en politie inzake vrouwenrechten en een oefencase
(moordzaak) voor OM en politie gezamenlijk.
Ook voor de advocatuur en de zittende magistratuur staat er nog veel op
de rol. Op 18 september is de Afgan Indipendent Bar Association van start
gegaan. Verder is, c.q. wordt, training gegeven aan tien Huquook-medewerkers, 25 Mullahs, 50 dorpsoudsten en 15 vrouwenactivisten. Er wordt
ook aan de hardware geacht. Er zijn bouwplannen voor 6 Huquook
kantoren en voor 6 gebouwen voor het OM. In 2012 worden deze
activiteiten voortgezet, en wordt gedacht aan de invoering van een
«rijdende rechter».
Er wordt ook veel gedaan aan het bevorderen van het bewustzijn en de
acceptatie onder de Afghaanse bevolking. Zo worden er radioprogramma’s uitgezonden over burgerrechten, is er een rubriek in een lokale krant
over de werking van het recht, worden er theaterstukken opgevoerd en
zijn er verspreid over de stad klachtenbussen geplaatst, waar vooral
klachten over het optreden van de politie binnenkomen. Ook het
gezamenlijk patrouilleren met de AUP pakt goed uit. Burgers lijken
daardoor eerder geneigd meldingen te doen aan de AUP, waaronder
meldingen over de vindplaats van scherpe bommen uit vorige oorlogen.
De uiteindelijke doelen van deze acties zijn het vergroten van het
vertrouwen van de bevolking, het verhogen van de veiligheidssituatie, het
overdragen van verantwoordelijkheden aan de Afghaanse overheid,
decentralisatie van de Afghaanse overheid, de verdere opbouw van de
rechtstaat en het verder verweven van grondrechten met de traditionele
rechtspraak.
De betaling van de politiesalarissen verloopt goed. De salarissen zijn
vergelijkbaar met die van de ANA. De salarissen worden betaald door het
Afghaanse ministerie van Binnenlandse Zaken. Het salaris bedraagt ca.
$ 170,– per maand en wordt rechtstreeks op hun bankrekening gestort. In
vergelijking hiermee verdient het OM te weinig (nog geen $ 100,– per
maand), maar daar wordt aan gewerkt. Rechters verdienen ongeveer
$ 400,– per maand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

5

Samengevat: de missie staat, door het hele opleidingstraject heen. Verder:
de Afghaanse agenten waarderen de aandacht voor hen zeer. Motivatieproblemen zijn er niet: de opleiding maakt hen betere agenten. Geen
enkele agent heeft nog geweigerd. Natuurlijk zijn de voorwaarden
waaraan de missie moet voldoen soms lastig, maar onuitvoerbaar zijn ze
niet. Het grootste probleem is de voorwaarde dat het alleen om AUP mag
gaan, en dan vooral in de basisopleiding. Daar is nog maar een relatief
klein aantal van dat moet worden getraind. Het niveau van de agenten valt
niet tegen. Soms spreken ze een beetje Engels, een groter aantal kan een
beetje lezen en schrijven (iets meer dan 50%). Een persoonlijke aanpak
werpt vruchten af, waarbij vooral voor de aanpak van IED’s en de
EHBO-cursus veel belangstelling is. De Nederlandse aanpak wordt ook
door de Westerse partners gewaardeerd.
Office call C-PRT
De Commandant van het PRT, de heer Rosch, heet de delegatie van harte
welkom, mede namens de heer Kurz van het Duitse ministerie van
Buitenlandse Zaken. De taken van het PRT vallen uiteen in in veiligheid,
wederopbouw en ontwikkeling. De veiligheidssituatie is nu beter dan in
2010. De Afghaanse militairen hebben daar in belangrijke mate aan
bijgedragen. M.n. in het noorden van de provincie Kunduz is nog wel
sprake van dreiging als gevolg van Improvised Explosive Devices (IED).
De aanvallen van de vijand zijn overigens vooral gericht op de Afghaanse
militairen. Samengevat is de veiligheidssituatie dus weliswaar beter dan
die was, maar van een stabiel veilige situatie is geen sprake. De Duitse
politiemissie is beperkt tot een trainingsprogramma op de basis. De
Duitse trainers komen in de problemen als de Nederlandse trainers
zouden worden teruggetrokken. Zo monitoren de Nederlanders de
recruten die door Duitse trainers worden opgeleid.
Er wordt civiel intensief samengewerkt met Nederland, zowel ter plekke
als in Kabul als in de resp. hoofdsteden. Kort samengevat: de Nederlandse
bijdrage is zeer waardevol en zeer welkom. De Nederlandse bijdrage
maakt onderdeel uit van de kern van de werkzaamheden hier in Kunduz.
Het verzoeningsprogramma in Afghanistan werpt vruchten af, maar is
beperkt tot twee jaar.
Bezoek basisopleiding German Police Training Centre (GPTC)
De heer Schumann, plaatsvervangend hoofd, heet de Nederlandse
delegatie van harte welkom. Tot nu toe heeft het GPTC ca. 1500 recruten
getraind, zowel AUP als Afghan Border Police. Op dit moment zijn er drie
klassen Border Police in opleiding, en ook drie klassen AUP waarvan de
Kmar er twee voor zijn rekening neemt. De Duitsers, die dus zowel AUP
als Afghan Border Police opleiden, maken geen enkel onderscheid in de
opleiding van beide groepen.
De training is vooral gebaseerd op visuele waarneming. De Nederlandse
aanpak met Playmobil werkt prima. De recruten zijn 20 tot 40 jaar oud.
Op de basis zijn 120 slaapplaatsen voor mannelijke recruten. De vrouwelijke recruten komen in de ochtend en gaan in de avond weer naar huis.
Na de verbouwing die nu plaatsvindt, zal er slaapplaats zijn voor ca. 500
recruten. Dan zijn er ook meer trainers nodig, waaronder Nederlandse
trainers.
De samenwerking tussen de Duitsers en de Nederlanders verloopt in één
woord fantastisch. Lastig is wel dat de Nederlanders geen onderofficieren
kunnen trainen. Zou dat kunnen worden opgelost, via mandaatswijziging
of anderszins?
Vervolgens bezoekt de delegatie een basistraining en spreekt individueel
met recruten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

6

Bezoek Deputy Head of Mission EUPOL
De heer Boer heet de delegatie van harte welkom, en geeft het woord aan
de heer Chamberlain, onderzoeksrechter in België en sinds oktober 2010
voor EUPOL werkzaam in Kunduz.
EUPOL heeft voor Kunduz een aantal strategische doelen geformuleerd,
waaronder verbetering samenwerking politie-OM, Rule of Law, verbetering van de recherchefunctie, genderpolitiek en betere onderlinge
informatievoorziening. Deze doelen komen dichterbij door training en
mentoring. Bij mentoring is het van het grootste belang om niet te
interfereren in nationale aangelegenheden maar het te houden bij
assisteren/adviseren en training geven.Cursussen worden door EUPOL
opgesteld, maar moeten daarna eerst door het desbetreffende Afgaanse
ministerie worden geaccrediteerd om tot rechtsgeldige diploma’s te
kunnen leiden.
Er wordt nu gewerkt aan een volledig geïntegreerde Rule of Law-training,
waarbij zowel OM als rechters als recherche betrokken zijn. Ook organiseert EUPOL veel kortdurende seminars.
EUPOL werkt samen met alle landen die in Afghanistan werkzaam zijn,
maar behoudt nadrukkelijk haar eigen identiteit. De samenwerking tussen
EUPOL en NTM-A in Kunduz verloopt prima. In alle vormen van samenwerking wordt getracht overlapping te voorkomen.
Rondetafelgesprek Rule of Law
Aan het rondetafelgesprek doen mee de burgemeester van Kunduz, het
Hoofd van het vrouwenministerie, een vertegenwoordiger van een
mensenrechtencomité, de voorzitter van de afdeling Kunduz van de
Afghan Independent Bar Association en een vertegenwoordiger van het
Max Planckinstituut. De vragen die aan de orde komen, zijn o.m.: kan de
bevolking gemakkelijk toegang krijgen tot rechtsinstellingen, zo ja voor
alle bevolkingsgroepen in gelijke mate en hoe kan het vertrouwen van de
bevolking in de rechtstaat worden bevorderd?
De burgemeester van Kunduz acht de aanpak van corruptie heel belangrijk. Door corruptie wordt veel ellende aangericht. Verder is het van groot
belang dat het personeel van de gemeente een hoger niveau krijgt. Om
die reden voert de burgemeester op dit moment het gebruik van
computers in het gemeentelijke apparaat in. Dat is in het Westen niet
meer dan normaal, hier is dat nog heel bijzonder. Feedback van de
bevolking is ook van groot belang. Alle bevolkingsgroepen worden
daarvoor benaderd.
Het Hoofd van het vrouwenministerie is blij met de komst van de
Nederlanders in het gebied en met dit rondetafelgesprek. Vrouwenrechten
zijn van het grootste belang in het kader van de ontwikkeling van een
samenleving. Hier in Kunduz is op dat vlak nog veel te winnen. Het
patriarchaat is hier van oudsher sterk. De Islam is een heel goede
godsdienst, maar wordt regelmatig niet goed geïnterpreteerd. Meer focus
op vrouwenrechten is van groot belang, in plaats van alleen maar focus
op verbetering van het rechtssysteem in het algemeen. De burgemeester
doet in dat opzicht goed werk. De politie is hier in Kunduz door omstandigheden nog geen baken van veiligheid, zoals elders in de wereld.
De vertegenwoordiger van het mensenrechtencomité is het eens met de
stelling dat de corruptie met voorrang moet worden aangepakt. De jonge
mensen in Afghanistan zijn daarbij van het grootste belang, omdat zij nog
niet «besmet» zijn. Het vertrouwen van mensen in de bestaande rechtsorde is nu bijna non-existent. Veel zaken worden nu alleen door de politie
afgehandeld, terwijl er eigenlijk sprake zou moeten zijn van samenspel
tussen politie, OM en rechters. Op het vlak van toegang tot het recht is er
de afgelopen jaren sprake van enige vooruitgang. De oprichting van de
Afghan Independent Bar Association is daar een voorbeeld van. Wel is er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

7

duidelijk behoefte aan meer vrouwelijke juristen. Meer in het algemeen is
er sprake van te weinig advocaten in Kunduz. De twee advocaten die zijn
gespecialiseerd in vrouwenzaken kunnen nog onvoldoende doen, mede
door het repressieve optreden van de politie.
Mensen in Kunduz hebben grote problemen met onrechtvaardigheid. De
voornaamste problemen op dit vlak zijn corruptie en toegankelijkheid van
het rechtssysteem. Als die problemen blijven bestaan, bestaat het risico
dat mensen op zoek gaan naar de Taliban om daar dan recht te halen.
Woensdag 19 oktober 2011 – Kunduz, Mazar-e-Sharif, Kabul
Bezoek praktijktraining POMLT
De delegatie krijgt een rondleiding op het terrein en in de gebouwen van
een oude ANA-kazerne, nog uit de Russische tijd. Het hoofdgebouw is
improvisorisch opgeknapt. Het complex is perfect geschikt om Afghaanse
recruten te trainen. De trainers begeleiden de mensen die ze trainen,
vervolgens ook in de stad.
Majoor Sadiq van de AUP, die een cruciale rol vervult als liaison tussen de
AUP en de Nederlandse trainers, is degene die alle recruten uit hun bed
haalt om tijdig bij de training aanwezig te zijn.
De delegatie woont een praktijktraining bij, die is gericht op het controleren van voertuigen bij een checkpoint. Vervolgens vindt een ingelast
gesprek plaats met de Gouverneur en de politiecommandant. Zij zetten
uiteen dat er inderdaad misdaad is in Kunduz, maar niet zoveel als in de
media wordt gesuggereerd. Zij spreken steun uit voor de integratie van
vrouwelijke medewerkers in de politie. De Gouverneur benadrukt het
belang van mensenrechten. De veiligheid is de laatste maanden toegenomen. De politiecommandant zegt desgevraagd dat de delegatieleden
vrijuit mogen spreken met gevangenen, om te horen of hun mensenrechten worden geschonden. Naar zijn weten vinden er geen martelingen
meer plaats. De samenwerking met de Nederlanders is uitstekend.
Gesprek Commandant RC North in Mazar-e-Sharif
Generaal Kneip benadrukt het internationale karakter van RC North. Hij
heeft in 2006 al heel goed met Nederlanders samengewerkt, die toen in
Pol-e-Khomri zaten. Die samenwerking voorloopt ook nu weer uitstekend.
Noord-Afghanistan grenst aan andere landen. Een aantal grensovergangen in het gebied is van groot belang voor de aanvoer van ISAFgoederen. De aanpak van RC North is gericht op een aantal Main Areas in
het gebied, waaronder Kunduz-stad. Deze keuze is ingegeven door de
bevolkingsconcentratie ter plekke. Voor deze mensen is de ringweg in het
gebied van vitaal belang. Zonder deze weg zijn de transportmogelijkheden
zeer beperkt. Om deze reden wordt veel aandacht gegeven aan het
openhouden van deze weg.
De samenwerking met de Afghanen wordt steeds meer gekenmerkt door
gelijkheid. Het zijn niet meer de coalitiepartners die commanderen. Dit
komt door het relatief beperkte aantal militairen van ISAF, maar domweg
ook omdat het de opdracht is om zo te opereren. En ja, de Afghaanse
counterparts zullen ons niet altijd helemaal begrijpen, maar bij geen
gelijkwaardig contact zouden ze ons helemaal niet begrijpen. Bij dit alles
moet in het achterhoofd worden gehouden dat president Karzai de man is
van de transitie. Hij moet in de driving seat blijven. Dit is bij voorbeeld ook
het geval bij de keuze van de focusareas, en bij alle special operations
wordt de Afghaanse leiding vooraf geïnformeerd en betrokken.
Opvallend: in gebieden die nu aan de Afghanen zijn overgedragen, is de
druk van de vijand niet toegenomen. Dat wilden ze niet, of dat konden ze
niet. De vijand: dat is iedereen die de Afghaanse burgers en de internati-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

8

onbale gemeenschap aanvalt. In die zin is er geen onderscheid. De vijand
is een veelkoppig monster. Sommigen zijn modern, anderen middeleeuws. In een aantal dorpen maken zij informeel de dienst uit. Deel van de
strategie van de vijand is de verschillende bevolkingsgroepen in het
gebied tegen elkaar op te zetten.
President Karzai is niet heel erg voor het voortbestaan van de PRT’s. Hij
ziet er een gedeeltelijke duplicering van zijn eigen bestuur in. Een
aanzienlijk gedeelte van het steungeld wordt echter wel degelijk via zijn
centrale regering verstrekt.
Lunch en meet&greet met Nederlanders op Mazar-e-Sharif
Tijdens de lunch maakt de delegatie kennis met de Nederlanders die
werkzaam zijn op Mazar-e-Sharif, m.n. vanwege de stationering van de
Nederlandse F-16’s ter plekke vanaf eind oktober. De voorbereidingen zijn
in volle gang. Met name in logistiek opzicht is dit in deze fase een
uitdagende klus.
Bezoek parlement Afghanistan
De delegatie bezoekt het Afghaanse parlement en heeft een informeel
gesprek met een aantal Afghaanse parlementariërs. Het gesprek heeft het
karakter van Q and A.
De vertegenwoordigers van het Afghaanse parlement zetten uiteen dat
het parlement vanaf nu weer functioneert als een echt parlement. Er is
sprake van een gewone agenda, de regering wordt gecontroleerd, de
parlementariërs hebben volksvertegenwoordigende kenmerken. Probleem
is wel dat meerderheden niet eenvoudig samen te stellen zijn. Er is sprake
van maar liefst 41 politieke partijen. Er zijn ook onafhankelijken, anders
dan in Nederland. Verder is er binnen partijen ook sprake van grote
onderlinge verschillen. Voor het opzetten en verbeteren van de partijorganisatie is steun van de internationale gemeenschap onontbeerlijk.
Een ander probleem is dat sommige politieke partijeen zijn opgericht toen
het nog oorlog was. Daarom worden deze partijen geassocieerd met
geweld, wapens. Verjonging is hard nodig.
Er is een begin van aanpak van corruptie, maar dat valt voor een
onervaren parlement niet mee. Corruptie is in zekere zin erger dan
terrorisme, maar veel mensen weten dat niet. Het bijbrengen van de
regels is daarom een basale voorwaarde voor de aanpak van corruptie.
Religie speelt een allesoverheersende rol. Dat kan een heel goede rol zijn,
in het samenbrengen van een land met heel veel verschillende stammen.
Religie kan veel kracht geven.
Het parlement is zich bewust van schendingen van mensenrechten in
gevangenissen. Vertegenwoordigers hebben daar zelf ook onderzoek naar
gedaan. Zij zullen alles in het werk stellen om de regering ter verantwoording te roepen.
Gesprek Minister van Binnenlandse Zaken
De Minister van Binnenlandse Zaken, de heer Bismillah Khan, benadrukt
zijn grote dankbaarheid voor de inzet van Nederland door de jaren heen.
Hij is dankbaar dat hij zelf ook in Nederland tijdens een hoorzitting heeft
kunnen benadrukken hoe belangrijk de rol van Nederland is geweest en
nog is. In Uruzgan zijn de positieve effecten van de Nederlandse inzet nog
steeds zichtbaar. Hij leeft mee met de familie en vrienden van de
omgekomen Nederlandse militairen.
Veel dank ook voor de rol van de ambassadeur van Nederland in
Afghanistan. Hij is een vriend van Afghanistan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

9

De training van de AUP is van groot belang, en daarmee ook de nieuwe
rol van de Nederlanders. Natuurlijk wordt ten volle rekening gehouden
met de eisen die Nederland stelt aan de inzet van de Nederlanders in
Kunduz. Op verzoek licht de minister toe dat het bieden van de
mogelijkheid om een andere categorie politiemensen, de Afghan Border
police, te trainen een welkome uitbreiding zou zijn.
Desgevraagd zet de minister uiteen dat het salaris van het OM inderdaad
onderwerp van bespreking in het Afghaanse kabinet is, en in opwaartse
zin zal worden aangepast. Er is inderdaad spanning tussen het kabinet en
het parlement, maar dat is een universeel verschijnsel. De spanning als
gevolg van de eerdere verkiezingsfraude lijkt in ieder geval te zijn
opgelost. Hierbij moet ook in het oog worden gehouden dat dit een heel
jonge democratie is, veel en veel jonger dan de democratie van Nederland
die al meer dan 100 jaar bestaat.
De minister heeft een sterk commitment met de mensenrechten. Iedere
schending daarvan voelt hij als een klap voor Afghanistan. Aan de andere
kant: Afghanistan heeft zich net een beetje ontworsteld aan een periode
van meer dan dertig jaar verbitterde oorlog.
De schending van de mensenrechten in de gevangenissen is aangepakt.
Maar liefst 36 delegaties van het kabinet zijn op missie gegaan naar alle
provincies om de situatie ter plekke te onderzoeken. De schuldigen zijn
gestraft. Afghanistan heeft hiermee een waarschuwing gehad, en heeft
stappen gezet om herhaling te voorkomen. Weet overigens dat het niet
echt om gevangenissen ging, maar om huizen van bewaring.
Afghanistan wil de financiële lasten van salarissen in de justitiële keten
zeker graag zo veel mogelijk zelf dragen. De uitkomsten van de
Bonn-conferentie in december 2011 worden met spanning afgewacht.
Verder is Afghanistan rijk aan mineralen. Er is onlangs een contract met
China afgesloten voor de winning van koper. Op dat vlak zijn er veel meer
mogelijkheden. Ook lopen de inkomsten uit belasting- en invoerheffing
op, m.n. door de aanpak van corruptie. Hoe meer Afghanistan ontvangt,
hoe minder de internationale gemeenschap hoeft te betalen.
Gesprek SVSGVN De Mistura, SVEU Usackas en NATO SCT Gass
De heer De Mistura benadrukt dat de VN hier de komende tientallen jaren
nog wel vertegenwoordigd zal zijn, zoals dat ook al tientallen jaren het
geval is. De vorm waarin is echter moeilijk te voorspellen. Over vijf jaar is
Afghanistan zeker niet perfect, is het hier geen Zwitserland. Maar
Afghanistan zal wel met een eigen aanpak komen. Daarvoor zal het hoe
dan ook noodzakelijk zijn dat de Afghaanse militairen en politiemensen
blijven worden betaald. Verzoening is van het allergrootste belang.
Formeel zijn er geen contacten met de Taliban, zeker niet na de recente
aanslag op Rabbani, maar informeel is er wel wat beweging. Verder is
versterking van het vrouwelijke segment in de Afghaanse instituties van
groot belang.
De heer Gass acht de huidige situatie onzeker v.w.b. verzoening. De heer
Usackas pleit voor hervorming van de verkiezingen. Daarover is de EU in
overleg met het Afghaanse parlement en met president Karzai. In
veiligheidsopzicht is er wel degelijk verbetering, met name in het zuiden
en het zuidwesten. In het oosten blijft het moeilijk, m.n. vanwege de min
of meer open grens met Pakistan. Om die reden is het belangrijk dat
Pakistan op één of andere manier aan de onderhandelingstafel komt.
Overigens blijft het van het grootste belang dat het Westen ook na 2014
blijft bijdragen aan de betaling van de Afghaanse militairen en politiemensen. Het benodigde geld zal een fractie zijn van wat de internationale
gemeenschap nu aan Afghanistan betaalt. Als die fractie niet wordt
opgebracht, moet je de ouders van de omgekomen militaitren van de
internationale gemeenschap wel recht in de ogen kijken. De gevangenissen worden naar aanleiding van de berichten oevr marteling nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

10

allemaal opnieuw gecertificeerd. Het personeel wordt getraind in het
respecteren van mensenrechten. Gevangenen gaan ondertussen naar
gevangenissen die niet in het rapport over de schendingen worden
genoemd. President Karzai was oprecht woedend toen hij over de
schendingen hoorde.
Werkdiner
Als speciale gasten zijn aanwezig de co-directeur van Afghan Analist
Network, de directeur van International Assistance Mission en de
oud-korpschef van het politiekorps Twenthe, nu werkzaam voor EUPOL.
Zij schetsen het beeld dat in Afghanistan vooral de onzekerheid over de
toekomst na 2014 een belangrijke rol speelt. Schep daar duidelijkheid
over, meld (als dat zo is tenminste) dat de transitie echt gaat gebeuren.
Natuurlijk is ook de huidige situatie verre van ideaal, maar in die huidige
situatie weet de bevolking wel min of meer waar zij aan toe is.
De Taliban ziet NGO’s niet als prime target. Toch is het er ook voor NGO’s
onveiliger op geworden, omdat zij een aantrekkelijk doelwit voor
ontvoering tegen losgeld vormen. Het Haqqani-netwerk speelt daar een
belangrijke rol in. De status van het netwerk is onduidelijk: Taliban,
crimineel en/of nog anders.
De «gewone» Afghaan wil graag ervaren dat er ook voor hem/haar wat
aandacht van de internationale gemeenschap is. Ook zijn ze voor een
bepaalde vorm van pluralisme in de politiek. Religieus fundamentalisme
heeft daar een slechte werking op, m.n. in het parlement. Verder speelt
patronage een belangrijke rol. Dat houdt veel eigen initiatief tegen. Veel
Afghanen overwegen om (uiteindelijk) te vertrekken uit Afghanistan.
Donderdag 20 oktober 2011 – Kabul
Gesprek Head of Mission EUPOL
De heer Savolainen prijst de waardevolle bijdrage van Nederland aan
EUPOL. EUPOL focust op de civiele politie en op de Rule of Law. Daar is
nog veel werk te verzetten: zo vinden hier heel veel veroordelingen plaats
alleen op basis van bekentenissen/verklaringen, in plaats van (mede) op
basis van onderzoek.
De Afghaanse politie valt uiteen in verschillende onderdelen:
– De Afghan Civil Order Police, een soort Kmar;
– De Afghan Public Protection Force, die de privé-beveiligingsfirma’s zou
moeten vervangen;
– De Afghan Border Police, waarin weliswaar wat militaire elementen
zitten maar die voornamelijk grenscontrôle tot taak heeft, en die civiele
politietraining goed zou kunnen gebruiken;
– De Counternarcotic unit;
– De Counterterrorism unit;
– AUP: een belangrijke doelgroep van EUPOL;
– Afghan Anti Crime Police, meer recherche-achtig dan AUP en
eveneens een belangrijke doelgroep van EUPOL;
– De Afghan Local Police;
De eerste acht onderdelen vallen onder de verantwoordelijkheid van het
ministerie van Binnenlandse Zaken, de ANA onder het ministerie van
Defensie en de NDS is zelfstandig. Alle onderdelen kunnen training
gebruiken, en in de toekomst ligt een stroomlijning van deze organisatiestructuur zeer voor de hand. Training is nog jaren en jaren noodzakelijk,
zeker tot 2018 of daaromtrent. EUPOL bereikt ca. 10% van alle Afghaanse
agenten.
De samenwerking tussen EUPOL en de NAVO verloopt prima. Het budget
van EUPOL bedraagt ongeveer € 60 miljoen. Het project valt onder de
tweede pijler (Ashton). Het huidige mandaat loopt tot mei 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

11

Verlenging ligt in de rede, en zou langer moeten duren dan 2014. Een
veilig beroep is het politievak zeker niet: ieder jaar komen er meer dan
duizend politiemensen om het leven. Ondertussen zijn de misdaadcijfers
laag; niet omdat er weinig misdaad is maar omdat er weinig aangifte
wordt gedaan, vanuit de gedachte dat aangifte toch zinloos is.
Bezoek Police Staff College
Tijdens het bezoek wordt duidelijk dat er veel is verbeterd in de opleiding
van Afghaanse politiemensen. Er zijn nu elf grote opleidingscentra,
verdeeld over heel Afghanistan. Ook zijn er veel meer kleinere opleidingscentra. Eerst was de training door de internationale gemeenschap slecht
gecoördineerd. Diverse landen gaven eigen trainingen, vaak dwars door
elkaar heen. Inmiddels loopt dat beter, en worden er ook veel meer
agenten getraind (eerst capaciteit van ca. 7000, nu ca. 20 000). Op dit
moment heeft ongeveer de helft van de politiedistrcten (185 van de 364)
op een of andere wijze meegedaan aan de trainingen. Het uiteindelijke
doel is uiteraard om alle districten te bereiken. Deze trainingen zijn mede
van belang in het kader van de transitie in 2014.
De invoering van community-politie in de ware zin des woords is hard
nodig, in deze fase waarin de oorlog achter ons ligt. Een goed en frequent
contact met de bevolking is daarvoor essentieel, evenals het zonder
zichtbare bewapening op straat patrouilleren. Pas dan kan vertrouwen
ontstaan.
Gelijkheid van mannen en vrouwen is in Afghanistan nog geen
gemeengoed. Op grond van de Afghaanse grondwet zou het dat wel
moeten zijn. Een bewustwordingsprogramma in het hele land is noodzakelijk. Meer vrouwen in het bestuur van Afghanistan zou ook helpen. Dat
begint met een betere opleiding voor vrouwen. In dit trainingscentrum is
ook een opleidingsschool voor vrouwen opgenomen.
Mensenrechten spelen een belangrijke rol in de trainingen. Dat kan heel
basaal zijn, zoals het boeien van gevangen op een wijze dat hun handen
er niet van af vallen, of gevangenen van tijd tot tijd wat te drinken geven.
Nederland speelt een belangrijke rol in de trainingen, in die zin dat een
ideale training zou bestaan uit een initiële training, daarna toepassing in
de praktijk, en daarna weer training op basis van wat in de praktijk nog
niet goed ging. Nederland gaat mee in de praktijkfase, EUPOL niet.
De delegatie brengt een bezoek aan een aantal lessen, waaronder een les
aan vrouwelijke politie-officieren in opleiding. Vrouwen zijn alleen al
nodig omdat alleen vrouwen onderzoek mogen verrichten op vrouwelijke
verdachten. Een nare extra dimensie daarin wordt gevormd door
Taliban-strijders die vermomd zijn in burka.
Gesprek Commandant NATO Trainingsmission Afghanistan
De heer Golden zet uiteen dat het de gedachte is dat de Afghan National
Police eind 2012 bestaat uit ca. 157 000 mensen. Bij de start waren het er
ca. 90 000, nu ca. 135 000. Op dit moment kan ongeveer 50% een beetje
lezen en schrijven. Twee jaar geleden was het salaris zo laag dat ze niet in
hun eigen onderhoud konden voorzien. Daar is inmiddels verbetering in
gebracht.
Een heel grote groep van deze agenten wil graag onderwijs, training. Dit
heeft een breder doel dan alleen het politie-optreden beter maken. De
maatschappij als geheel komt op een hoger niveau. Het is hoopvol dat de
Afghanen daar zelf ook initiatieven in hebben genomen. Zo hebben ze zelf
een paar honderd instructeurs gezocht en gevonden, onder meer op
universiteiten.
Voor de toekomst zijn er drie belangrijke prioriteiten:
– Als eerste de stijging van het aantal agenten tot 157 000. Dat is echt
het minimaal noodzakelijke aantal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

12

–

Verder de realisatie van een betere verdeling tussen het aantal
officieren, onderofficieren en agenten. Met name het aantal onderofficieren is nu te laag, zo blijkt uit de salarisadministratie.
– Tenslotte is een grote kwaliteitsimpuls noodzakelijk.
De rol van Nederland is een belangrijke, m.n. voor wat betreft dit laatste
punt. Het zou mooi zijn als Nederland een nog belangrijkere rol zou
kunnen gaan spelen, bij voorbeeld door ook politiemensen van buiten
Kunduz te kunnen trainen. Ook zou training van de Afghan Border Police
zeer welkom zijn. Er zijn op dit moment te weinig mensen (ca. 20 000) om
de lange, ingewikkelde grens van Afghanistan te bewaken. Uitbreiding is
nodig, maar ook een kwaliteitsimpuls, waardoor Afghanistan ook meer
eigen inkomsten kan genereren (accijnzen). Het plan is daarom om in de
nabije toekomst het douane-karakter van de ABP uit te breiden en het het
leger-karakter af te bouwen c.q. over te dragen aan de ANA. Daarover is
nog wel discussie gaande tussen de Afghaanse ministeries van Binnenlandse Zaken en Defensie. In de komende jaren zal al met al een
opwaartse druk zichtbaar zijn op de opleidingen. Ongeveer 90% van deze
opleidingen wordt overigens al door Afghanen zelf verzorgd. Niet alleen
EUPOL, ook NTM-A acht het van belang dat hiermee met steun van de
internationale gemeenschap ook na 2014 wordt doorgegaan. Het verder
optuigen van de Afghan Local Police (loopt pas een jaar of twee) verdient
specifieke aandacht. Deze is van groot belang om het gat in sommige
dorpen in te vullen, waar anders de Taliban haar kans grijpt.
De grootste uitdaging voor de toekomst is dat het Westen steeds minder
geld en mensen ter beschikking wil stellen. Hoe verduurzamen we wat we
hebben bereikt. Een deel van de oplossing is leiders op te leiden. De
Russen namen ze mee naar Rusland, wij doen dat hier in Afghanistan.
Meet&greet Nederlanders op vliegveld Kabul
Ter afsluiting brengt de Nederlandse delegatie een bezoek aan de
Nederlanders die op het vliegveld van Kabul zijn gestationeerd. In
individuele gesprekken delen zij hun ervaringen met leden van de
delegatie, en maken duidelijk dat zij veel en goed werk verrichten op de
plaatsen waar zij zijn gestationeerd. Veel van dit goede en zware werk is
onzichtbaar voor het grote publiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

13

Programma
Alle tijden zijn gesteld in lokale tijd
Maandag 17 oktober 2011
08:30 Verzamelen op luchthaven Rotterdam
09:00 Vertrek naar Kabul
18:30 Aankomst Kabul
20:00 Werkdiner Nederlandse ambassade
Aansluitend overnachting Nederlandse ambassade
Dinsdag 18 oktober 2011
06:00 Ontbijt
07:30 Vertrek naar Kunduz
08:30 Aankomst Kunduz
09:30 Briefing MT Kunduz
11.30 Office call DEU-C-PRT
12.00 Lunch op Kamp Kunduz
13.15 Bezoek basisopleiding GPTC
15.15 EUPOL
16.30 rondetafelgesprek Rule of Law
19.00 Diner
Aansluitend meet&greet met Nederlandse militairen en overnachting
Woensdag 19 oktober 2011
07:00 Ontbijt
08.15 Bezoek praktijktraining POMLT
09.45 Vertrek naar Mazar-e-Sharif
10.45 Gesprek Commandant RC-N
11.45 Lunch en meet&greet Nederlanders
13.00 Vertrek naar Kabul
15.00 Bezoek Parlement
17.00 Gesprek Minister van Binnenlandse Zaken
18.30 Gesprek SVSGVN, SVEU en NATO SCR
19.45 Werkdiner Nederlandse ambassade
Aansluitend overnachting Nederlandse ambassade
Donderdag 20 oktober 2011
07.30 Ontbijt
09.00 Gesprek HoM EUPOL
10.30 Bezoek Police Staff College
12.30 Lunch Nederlandse ambassade
14.30 Gesprek C-NTM-A
17.30 Meet&greet Nederlanders op vliegveld Kabul
20.30 Vertrek naar Nederland
(01.30 Aankomst luchthaven Rotterdam)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 27 925, nr. 447

14