2011

WIJKEN
in uitvoering

Nog meer

wijken

in uitvoering

2011

2011

WIJKEN
in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

|1

Inhoudsopgave

Voorwoord 					4
Alkmaar 					6
Overdie						8
Amersfoort 					12
Kruiskamp					14
Amsterdam					18
Noord							20
Oost							23
West 							26
Zuidoost						29
Nieuw-West					32
Arnhem						36
Arnhemse Broek					38
Klarendal					41
Malburgen					44
Presikhaaf					47
Den Haag					50
Transvaal					54
Schilderswijk					56
Stations- en Rivierenbuurt				59
Zuidwest						63
Deventer					64
Rivierenwijk					66
Dordrecht					70
Wielwijk en Crabbehof 				
72
Eindhoven 					74
De Bennekel					76
Woensel-West					79
Doornakkers					82

2 |						Wijken in uitvoering

Enschede					86
Velse Lindehof					88
Groningen					92
Korrewegwijk en De Hoogte				
94
Heerlen						98
Meezenbroek, Schaesbergerveld en Palemig		
100
Leeuwarden					104
Heechterp-Schieringen				106
Maastricht 					110
Noordoost					113
Nijmegen 					114
Hatert							116
Rotterdam					120
Bergpolder					122
Noord							125
Oud Zuid 					128
Overschie					131
Vreewijk						134
West							137
Zuidelijke Tuinsteden				140
Schiedam 					144
Nieuwland					146
Utrecht						150
Kanaleneiland					152
Ondiep						155
Overvecht					158
Zuilen-Oost					161
Zaanstad					164
Nieuw Poelenburg					166

40+ wijken 					171
Almelo, Ossenkoppelerhoek			172
Almere, Stedenwijk, Staatsliedenwijk, Kruidenwijk
en Centrum					174
Amersfoort, Liendert				176
Amsterdam, Holendrecht-West en Venserpolder
178
Bergen op Zoom, Gageldonk-West			
180
Breda, Haagse Beemden				182
Capelle a/d IJssel, De Hoeken en de Hoven/Wiekslag
184
Culemborg, Terweijde				186
Delft, Buitenhof 					188
Delfzijl, Delfzijl-Noord				190
Den Bosch, Boschveld				192
Den Bosch, Hambaken				194
Ede, Veldhuizen-A					196
Emmen, Emmermeer				198
Enschede, Wesselerbrink-Noord			200
Gouda, Gouda-Oost 				202
Haarlem, Boerhaavewijk 				204
Haarlem, Zomerzone				206
Heerlen, Passart					208
Helmond, Helmond-West				210
Hengelo, Berflo Es					212
Hoogezand-Sappemeer, Gorecht-West		
214
IJsselstein, IJsselveld-Oost				216
Leerdam, Leerdam-West				218
Leiden, Slaaghwijk 				220
Leidschendam-Voorburg, De Prinsenhof		
222
Lelystad, Boswijk-Zuid				224
Roermond, Donderberg				226
Roosendaal, Kalsdonk				228
Sittard-Geleen, Thienbunder, Achtbunder 		
en Sanderbout					230
Tilburg, Kruidenbuurt				232
Veenendaal, JES					234
Venlo, Venlo-Oost					236
Venray, Brukske					238
Vlaardingen, Babberspolder-Oost			240
Zoetermeer, Palenstein				242
Zwolle, Diezerpoort				244

							Wijken in uitvoering					

|3

Voorwoord

Voorwoord voortgangsrapportage 2011
Graag bied ik u de vierde voortgangsrapportage aan over het
verbeteren van de leefomgeving in de aandachtswijken. Succesfactor
van de aanpak blijkt de integrale en gebiedsgerichte manier van
samenwerken te zijn daar waar achterstanden groot en meervoudig
zijn. Dus niet alleen nieuwbouw en onderhoud plegen aan woningen,
maar ook aandacht voor het tegengaan van werkloosheid, het
bestrijden van schooluitval, het bevorderen van de veiligheid en het
wegwerken van gezondheidsachterstanden. De aanpak wordt de
komende periode voortgezet onder nieuwe omstandigheden. Het
accent verschuift naar het verduurzamen van succesvolle werkwijzen.
In dit magazine vindt u de resultaten die de wijkenaanpak het
afgelopen jaar heeft opgeleverd.
Bewoners, gemeenten, corporaties en vele anderen maken de
wijkenaanpak. Vooral de betrokkenheid van burgers blijkt essentieel
om de aanpak effectief te laten zijn. Neem als voorbeeld het initiatief
van Christha Hartemink die werklozen uit ‘haar’ Arnhemse Broek aan
het werk helpt op het aangrenzende industrieterrein. Het leefbaar
houden van steden en wijken is in de eerste plaats een lokale
verantwoordelijkheid. Het Rijk en landelijke partners hebben een
ondersteunende rol. Een mooi voorbeeld daarvan is de inzet van
MKB-Nederland. Deze organisatie ondersteunt in negen steden het
verstevigen van de wijkeconomie. Partners als Albert Heijn en Tempo
Team spelen een ondersteunende rol bij het opzetten van leerwerktrajecten en enkele betaald voetbal organisaties nemen hun
verantwoordelijkheid door in samenwerking met gemeenten en
corporaties jongeren weer een kans te geven. Feyenoord,
F.C. Groningen en VVV bijvoorbeeld hebben hier behoorlijke stappen
gezet.
In de 40 aandachtswijken is veel ervaring opgedaan met het
verbeteren van de leefbaarheid. Die opgedane kennis benutten we
nu bij de verbreding van de aanpak naar alle wijken en buurten. Ik
roep gemeenten, corporaties en andere betrokken partijen, ook in
krimpgebieden, gebruik te maken van deze kennis. Dit magazine
geeft u een indruk van de geleerde lessen en behaalde resultaten per
wijk. Ik wens u veel leesplezier!

De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J.P.H. Donner

4 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

|5

Alkmaar

De Visitatiecommissie Wijkaanpak heeft in november 2010 de wijk
Overdie bezocht. Over de fysieke aanpak is de commissie positief:
gemeente en corporaties zijn op de goede weg. De doelen voor de
fysieke aanpassingen in de wijk worden jaarlijks geëvalueerd. Er is een
gezamenlijke planning en bewoners worden actief betrokken bij
projecten. Op hoofdlijnen worden de geformuleerde doelstellingen
behaald. Vanwege de veranderende markt, waarin de vraag naar
koopwoningen en appartementen veel lager is dan een paar jaar
geleden, wordt de oorspronkelijke ambitie voor het woningbouwprogramma bijgesteld. Met name de herontwikkeling van het Geert
Groteplein zal hierop van invloed zijn. De realisatie van de multifunctionele voorziening aan de zuidzijde van het Geert Groteplein wordt
hierdoor in de tijd naar achteren geschoven.
Ook over de projecten in de openbare ruimte en het Park Oosterhout
is de commissie in zijn algemeenheid positief. Het is in de hele wijk
zichtbaar dat de fysieke aanpak in de uitvoeringsfase is beland. Als
gevolg van investeringsramingen is er wel enige versobering toegepast voor de buitenruimte.
Wat betreft de sociale doelstellingen kan worden geconstateerd dat verschillende projecten succesvol zijn, waaronder de
Ouderkamers, wijkgerichte Inburgering, project
Bruggenbouwers en diverse initiatieven op het vlak van
veiligheid. De resultaten van het Wijkservicebureau (WSB) zijn,
gezien de ambities op het vlak van re-integratie en werk,
mager. Wel biedt het WSB kansen voor de uitbouw van de
laagdrempelige inloop- en ondersteuningsfunctie. Daarover is
nadere besluitvorming gewenst. De verschillende initiatieven
dragen wel bij aan de sociale samenhang in de wijk.
Uit zowel een eigen evaluatie als uit het visitatierapport blijkt
dat de term ‘ketenaanpak’ geen duidelijke invulling heeft
gekregen. Met die term wordt bedoeld: een samenhangende
aanpak in het activeren en ondersteunen van bewoners, met
name multiprobleemgezinnen. Er is veel gesproken over een
‘Achter de Voordeur’-aanpak, maar tot een goed plan is het
nog niet gekomen. De visitatiecommissie is hierover dan ook
minder positief.
In z’n algemeenheid kan de communicatie over projecten en
resultaten naar bewoners(groepen) beter, er is wat de sociale
opgave aangaat een gevoel van onoverzichtelijkheid.
Hoe verder met Overdie en het wijkactieplan ‘Overdie doet
mee’?
In januari jl. is onder verantwoordelijkheid van het vorige
college van B&W de aanpak van Overdie geëvalueerd. In juli
2011 bepaalt het nieuwe college zijn visie op Overdie. Naar
verwachting zal er meer worden gewerkt met enkele speerpunten. De keuze hiervoor is ook ingegeven door het ontbreken van extra geld voor de wijkaanpak. In het najaar van 2011
wordt de gemeenteraad nader geïnformeerd over de resultaten van 2010 en de voortgang.

6 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

|7

Alkmaar
Overdie
De aanpak van de woningvoorraad gericht op een grotere differentiatie en het kunnen maken van een wooncarrière
in de wijk verloopt redelijk voorspoedig, zij het dat ook in Alkmaar de crisis op de woningmarkt voelbaar is. Daardoor
worden er meer huur- en minder koopwoningen gebouwd. Sommige projecten lopen vertraging op, zoals de sloopnieuwbouw van woningen aan het Geert Groteplein. De aanpak van dit plein, de verbetering van de winkelfunctie en
de toevoeging van een ontmoetingscentrum voor Wonen-Welzijn-Zorg-Werk (WWZW) met ondergronds parkeren,
loopt tegen de grenzen van de financierbaarheid op, waardoor (minimaal) vertraging ontstaat.
In Oud Overdie wordt gewerkt aan de
planvorming voor een brede school, die
eerder wordt gerealiseerd dan oorspronkelijk
de bedoeling was. Verder wordt er momenteel gewerkt aan de realisering van het
Oranjehuis, een open blijf-van-mijn-lijfhuis,
in combinatie met een steunpunt voor
huiselijk geweld.
In de openbare ruimte zijn verschillende
proefprojecten opgeleverd, zoals de
herinrichting van de Camphuijsenkade, de
Melis Stokelaan en de parkeerterreinen bij de
flats Melis Stoke en de Vooruitgang.
Bewoners bleken onder andere kritiek te
hebben op de gekozen bestrating. Er zijn ook
projecten in uitvoering genomen, zoals de
Koelmalaan. Die heeft een middenberm
gekregen, waardoor het nu een echte laan
wordt.
Na de oplevering van de eerste fase van de
revitalisering van het Park Oosterhout is het
afgelopen jaar begonnen met de voorbereiding van de tweede fase, met onder andere
een avonturenheuvel, een ijsvogelwand, een
evenemententerrein en een beplantingsplan.
Vanwege de hoge kosten is de uitvoering
over enkele jaren uitgespreid. De reacties op
de herinrichting van het park zijn heel
positief.

Gezonde wijk
In 2010 is het Centrum voor Jeugd en Gezin
volop gaan draaien. Doelstelling van het CJG
is opvoedingsondersteuning en zorgcoördinatie voor kinderen en jongeren van 0 – 23
jaar, onder het motto ‘alles over opvoeden,

opgroeien en gezondheid bij u in de buurt’.
Het pakket opvoedingsondersteuning dat
wordt geboden in de vorm van spreekuren,
themabijeenkomsten en cursussen, is sterk
uitgebreid.
Een belangrijk uitgangspunt is ‘Eén gezin
- één plan’, een werkwijze waarbij niet alleen
de vragen rondom het kind in de coördinatie
van zorg aan bod komen, maar ook de
overige zorgvragen.
In ontwikkeling is de Verwijsindex; deze
brengt risicomeldingen van hulpverleners bij
elkaar en informeert hulpverleners onderling
over hun betrokkenheid bij jongeren. Gebruik
van de Verwijsindex draagt bij aan het sneller
en beter samenwerken van hulpverleners.

Veiligheid
Naast de reguliere inzet van jongerenwerk,
politie, leden woonconsulenten (wijkteam
Overdie en overleg Jeugdoverlast) zijn de
volgende initiatieven het vermelden waard:
het aanstellen van de tweede wijkagent en
het begin van voorlichtingsbijeenkomsten,
de succesvolle inzet van Buurtvaders en de
uitvoering van het project Bruggenbouwers.
Hierbij ging het vooral om het vergroten van
de leefbaarheid door leefregels in en om de
flats te introduceren. De bewoners vervullen
daarbij een signalerende en toezichthoudende rol. In die buurten waar het project
wordt uitgevoerd, vinden de bewoners dat
hun buurt is verbeterd.
Om in het geval van veiligheid- en overlastproblematiek direct en resultaatgericht actie
te kunnen ondernemen tegen situaties die

8 |						Wijken in uitvoering

uit de hand dreigen te lopen, is in het laatste
kwartaal van 2010 begonnen met een
proefproject Sociaal Wijk Actie Team (SWAT).
Momenteel wordt bekeken of deze aanpak
gecontinueerd en/of moet worden herzien.
Gezien de beperkte ervaring met het SWAT is
nog niet te bepalen of het hier om een
succesvolle aanpak gaat in relatie tot de
ketenaanpak.

Leren en werken
Twee scholen zijn begonnen met ouderkamers. In Overdie wordt ook gewerkt aan
wijkgerichte inburgering, onder meer met
bezoekvrouwen. In 2010 zijn ongeveer 100
migranten in Overdie bereikt.
Het Wijkservicebureau heeft het afgelopen
jaar zijn werkzaamheden uitgebreid. Actieve
benadering van mensen en begeleiding naar
werk (een belangrijke pijler onder de
ketenaanpak) is feitelijk (nog) te beperkt
gerealiseerd.

Bewonersparticipatie
De regeling Bewonersinitiatieven is in
2010/2011 succesvol uitgevoerd in de
Alkmaarse wijken. De regeling draagt in
algemene zin bij aan de doelstelling om de
sociale samenhang in de wijk te verbeteren.
In Overdie heeft de regiegroep diverse
voorstellen gehonoreerd: kinderfestival,
Overdie Studio, jubileumfeest Speel-otheek, verbetering bewegwijzering etc.
Naast de inzet van de regiegroep Overdie zijn
de wijkraden in Nieuw- en Oud-Overdie nog

volop actief en betrokken bij de
wijkvernieuwing.
In Overdie is in een convenant vastgelegd dat
bewoners worden betrokken bij de
projecten. Over het algemeen blijkt dat dit
leidt tot draagvlak en, niet onbelangrijk, ook

tot betere plannen. De wijze waarop de
bewonersparticipatie in Overdie plaatsvindt
is wat betreft het fysieke deel redelijk
succesvol en dient als voorbeeld voor andere
projecten in de stad. Op sociaal gebied is via
nieuwsbrieven gecommuniceerd over de

Werk in uitvoering in 2010/2011
Wonen
• geplande sloop: 508, in grote mate gerealiseerd.
• nieuwbouw: 754 woningen (deels gerealiseerd)
• renovatie: 950 (in uitvoering)
Gezondheid en Zorg
• begin Centrum voor Jeugd en Gezin Overdie (CJG)
• introductie Verwijsindex Jeugd
• CJG ketenpartner bij aanpak multiproblemgezinnen
• Bereik ouderkamers: 250 ouders, doorverwijzing waar nodig naar CJG en
andere voorzieningen

voortgang. Daarnaast is er een kwaliteitsteam ingesteld waarin zitting hebben
vertegenwoordigers van de wijkraden en
huurdersverenigingen van de corporaties; in
dit team wordt de voortgang en de kwaliteit
van de projecten besproken

• Formulierenbrigade: bereik ruim 150 bewoners
• Gebruik Budgetwinkel:ruim 100 bewoners
• Coachingstraject voortijdige schoolverlaters ‘supporters voor supporters’:
14 jongeren
Vrijwillige Inburgering:
• trajecten: 100, 60% doorstroming naar formele inburgering
Veiligheid
• Aantal wijkagenten: 2
• Inzet buurtbewoners als vrijwillige toezichthouders, twee flats in Nieuw
Overdie, per galerij 1 toezichthouder (‘bruggenbouwer’)
• Buurtvaders: ongeveer 10
• Buurtmoeders: netwerk van ongeveer 50 allochtone vrouwen

Werk en Onderwijs en Activering
Wijkservicebedrijf:
• Inloopfunctie Wijkservicebedrijf: van 1-7-2009 toto 1-11-2010: 785
bewoners

Participatie
• Kwaliteitsteam Overdie: vertegenwoordiging wijkraden en huurdersraden
• Wijkraad Oud en wijkraad Nieuw Overdie
• Regiegroep Bewonersinitiatieven (voucherregeling)

							Wijken in uitvoering					

|9

2008 - 2010

Leefbaarometer
Overdie
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

10 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 11

Amersfoort

De gemeente Amersfoort en de corporaties De Alliantie en
Portaal Eemland werken sinds 2006 aan de stedelijke vernieuwing in meerdere naoorlogse wijken van de stad. Dit gebeurt
onder de vlag “Amersfoort Vernieuwt”, zoals de sociale en fysieke
wijkenaanpak lokaal wordt genoemd. De aandachtswijk
Kruiskamp en 40+ wijk Liendert maken onderdeel uit van die
wijkenaanpak. Na vijf jaar investeren is het programma in een
nieuwe fase beland. Veel projecten in Kruiskamp zijn gereed of in
uitvoering. De nieuwe fase is die van ‘waarborgen en verduurzamen’. Voor Kruiskamp betekent dit dat de partijen nog meer
inzetten op loslaten en vertrouwen, op de eigen kracht, inbreng
en inzet van bewoners.
Op 8 november 2010 heeft de visitatiecommissie de wijk
Kruiskamp bezocht. Daarbij stond de overgang naar die
nieuwe fase centraal. De commissie concludeerde dat de
kleinschalige omvang van Kruiskamp de problematiek
behapbaar en overzichtelijk maakt, dat er sprake is van een
heldere projectstructuur en korte lijnen en dat de aanpak
zichtbare successen oplevert. Enkele kanttekeningen
waren dat sommige doelstellingen bescheiden zijn
geformuleerd en dat ‘de wet van de remmende voorsprong’ van toepassing kan zijn. Kruiskamp is al in de
uitvoerende fase beland, dat betekent dat het waarborgen
en verankeren snel moet gebeuren.
Gemeente en corporaties hebben de aanbevelingen
gebruikt om het programma Amersfoort Vernieuwt te
herijken en te verduurzamen voor de komende periode.
De afgelopen vijf jaar werd duidelijk wat er in de wijken
nodig is en dat er anders kan worden gewerkt. De werkwijze van Amersfoort Vernieuwt is nu de “plus” op het
reguliere werk. Door het scherpstellen van prioriteiten kan
deze werkwijze onderdeel worden van de reguliere
processen. Deze verandering betekent een gerichte
aanpak, met minder projecten. Daarbij wordt de nadruk
verlegd van een wijk- naar een buurtgerichte aanpak en
komt het versterken van de eigen inzet en mogelijkheden
van bewoners en ondernemers centraal te staan. Zij
krijgen de gelegenheid eigen ideeën en initiatieven zoveel
mogelijk zelf uit te voeren. Gemeente en corporaties
begeleiden de samenhang van sociaal/economisch en
fysieke aanpak in de buurt. De aanbevelingen van de
visitatiecommissie worden ook meegenomen in het
vernieuwde wijkactieplan (WAP) voor Kruiskamp dat het
komende najaar gereed zal zijn.

12 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 13

Amersfoort
Kruiskamp
Met het project “Meedoen in Kruiskamp” is een nieuw bewonerspotentieel uit de wijk aangeboord. In een aantal
kwetsbare buurten zijn nieuwe bewonersnetwerken op gezet. Diverse initiatieven zijn hieruit al ontstaan, zoals
buurtmaaltijden, opschoondagen en kinderparticipatiemiddagen. Verder hebben de bewoners een eigen wijkkrant
uitgebracht. De gemeente en de corporaties hebben hun nieuwsbrief vervolgens afgeschaft.
Verder zijn zo’n 20-30 bewoners bezig een tijdelijke invulling voor een leegkomende school te bedenken. Zij hebben
zelf initiatief genomen om te komen met plannen. Die variëren van een plek voor initiatieven in de wijk tot ruimte
voor ondernemers zonder personeel. De gemeente probeert op de plannen in te spelen.
Naast de wijktafel over veiligheid met bewoners en professionals zijn er veiligheidsambassadeurs’ in het leven
geroepen. Deze actieve bewoners zijn extra alert op verdachte situaties, melden problemen en geven veiligheidstips
aan de buurtbewoners. Ook nemen ze initiatieven om de buurt veiliger te maken en denken ze mee met gemeente en
politie.

Woningbouw

Wijkeconomie

Binnenkort wordt de nieuwe ABC-school ‘de
Vlindervallei’ opgeleverd. De school heeft
haar intrek in het nieuwe gebouw genomen.
Momenteel worden de overige gebouwen
gereed gemaakt voor onderwijsgerelateerde
functies. Ook krijgen kinderopvang,
huiswerkbegeleiding en de buitenkast
(uitleenplek voor speelgoed) een plek in het
gebouw.

Bewoners en ondernemers worden
gestimuleerd en geholpen met hun
ondernemerschap. Zo verbeteren zij hun
toekomstperspectief.
Er zijn verschillende ontmoetingsplekken
waar zelfstandige ondernemers zonder
personeel ervaringen kunnen uitwisselen.
Ook zijn er leerwerkplaatsen gecreerd.

Parkweelde 2 is bijna afgerond. De eerste
woningen zijn al betrokken. Het gaat hier om
een combinatie van eengezinswoningen en
appartementen in totaal 80 woningen.
De bouw van het project Lemaire (laatste
nieuwbouwproject uit het WAP) begint dit
najaar. Het gaat om 58 huurappartementen
(sociale huur) en 1250 vierkante meter
voorzieningen bestemd voor gemengde
doeleinden (medisch, sociaal, detailhandel).
De verwachte oplevering is in het najaar
2012.
De herinrichting van de Van Randwijcklaan is
bijna afgerond. Deze weg door de Kruiskamp
is belangrijk en voert langs het winkelcentrum “Neptunusplein”.

De gemeente praat met Tempo Team over
samenwerking. Bekeken wordt of er
mogelijkheden zijn om een bepaalde groep
bijstandsgerechtigden uit Kruiskamp aan het
werk te krijgen.
Jongeren uit Kruiskamp hebben afgelopen
jaar de tweede prijs gewonnen tijdens
landelijke Pimp My Block Awards met ‘de
mobiele fietswerkplaats’.

Leefbaarheid
De buitenruimte rondom de nieuwe
ABCschool De Vlindervallei, zal meer als
‘huiskamer’ van de buurt gaan functioneren.
Het is de bedoeling om van de school én de
buitenruimte een plek te maken waar
mensen uit de buurt zich thuis voelen en
graag komen. Op dit moment werken

14 |						Wijken in uitvoering

gebruikers en omwonenden samen met de
Alliantie en de gemeente aan een ontwerp,
waarin de wensen van de verschillende
groepen verwerkt zijn. Er is inmiddels een
ontwerp dat na de zomer wordt uitgevoerd.
In het najaar begint de nieuwe meting voor
de monitor Leefbaarheid en Veiligheid. Begin
2012 zal de gemeente deze gegevens in een
nieuwe wijkatlas Kruiskamp verwerken.

AV-teams
In Kruiskamp zijn afgelopen jaren alle
huishoudens bezocht door een Achter de
Voordeur (AV)-team. Een belangrijk
onderdeel van de wijkenaanpak is het
AV-project. AV staat voor ‘Aanspreken en
Vooruithelpen’. De teams bezoeken buurten
waar relatief veel huishoudens zijn, die met
meerdere problemen tegelijk te maken
hebben. Veel van deze huishoudens hebben
moeite om zelf hulp te zoeken of haken
voortijdig af. De AV-teams zoeken de
mensen thuis op, motiveren ze om wel hulp
te zoeken en helpen ze om die te vinden. De
teams stimuleren de bewoners om deel te
nemen aan activiteiten in de buurt of
daarbuiten. Uiteindelijk worden ze daar
sterker door en krijgen ze meer kansen en
zelfvertrouwen.

Naar aanleiding van signalen die de
AV-teams opakken, heeft het reguliere
opbouwwerk een bewonersbijeenkomst
‘Omgaan met afwijkend gedrag’ gehouden
en een taalgroep voor Turkse vrouwen
georganiseerd. Daarnaast zijn bewoners
geactiveerd om mee te doen aan de
groenrenovatie van Ghentstraat en de
herinrichting openbare ruimte bij
Vlindervallei.

Wijken in uitvoering
Burgerschap
• Zo’n 20-30 bewoners zijn bezig een tijdelijke invulling voor een leegkomende school te bedenken.
Wonen
• Er zijn in 2010 57 nieuwe woningen in de kruiskamp opgeleverd. In 2011
zullen er 80 woningen worden opgeleverd en in 2012 58 nieuwe woningen
(Lemaire).
AV-Teams
• In Kruiskamp zijn in 2010 201 huishoudens bezocht, 52% deed mee aan
een activerend gesprek (105 huishoudens). Hiervan begonnen 39
huishoudens aan een nieuwe traject.
• 26 huishoudens zijn aan een traject begonnen, waarvan zeven op het
gebied van inkomen en zeven op het gebied van gezondheid en zorg.
• 39 huishoudens zijn begeleid naar in totaal 67 nieuwe hulpverlenings- en
activeringstrajecten. Hierbij lag accent op wonen en woonomgeving (22
trajecten) en op leren en opgroeien (26 trajecten).

							Wijken in uitvoering					

| 15

2008 - 2010

Leefbaarometer
Kruiskamp
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

16 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 17

Amsterdam

De afgelopen drie jaar is er veel bereikt in Amsterdam. Het gebiedsgerichte
maatwerk op sociaal en fysiek gebied is effectief gebleken. Onderzoek van het
Landelijk Samenwerkingsverband Aandachtswijken laat zien dat bewoners in
Amsterdam verbeteringen zien in hun wijk en actiever zijn geworden sinds het begin
van de wijkaanpak. De aandachtswijken zijn op onderdelen verbeterd of gestabiliseerd, in weerwil van de verwachte terugval door de crisis. De sociale cohesie in de
aandachtswijken is sterk gestegen, terwijl de werkloosheid juist minder is gestegen.
Aandachtspunt is de subjectieve veiligheid: die blijkt in veel aandachtswijken
achteruit te zijn gegaan.
De wijkenaanpak kon in haar huidige vorm niet doorgaan. De bezuinigingen, het wegvallen van rijksgeld, de stagnatie van de stedelijke vernieuwing en de economische crisis maakten een andere aanpak noodzakelijk.
Daarom is gekozen voor een duidelijker richting en het vasthouden van de
geleerde lessen. De nadruk ligt nu op buurten waar de problemen het
hardnekkigste zijn en op de thema’s die het verschil kunnen maken (leren
& opgroeien, werk & participatie, leefbaarheid & veiligheid).
Enkele elementen uit de Amsterdamse wijkenaanpak zijn het gebiedsgericht werken, het bestaand stedelijk beleid met voorrang inzetten in de
buurten die het het hardst nodig hebben, meer bewonersbetrokkenheid
en het vormen van coalities met onder meer onderwijsinstellingen en het
bedrijfsleven.
In november 2010 heeft de visitatiecommissie wijkenaanpak in
Amsterdam onder de loep genomen. De commissie doet in haar rapport
onder meer de aanbeveling om duidelijke keuzes te maken in de activiteiten op basis van een heldere visie en een aansprekend streefbeeld. Er moet
meer worden gekeken naar resultaat en opbrengst. Ook is het belangrijk
criteria te formuleren op basis waarvan kan worden gestopt met sommige
projecten, bijvoorbeeld omdat er geen geld meer is voor een project of
omdat een project onvoldoende effectief is gebleken. Verder blijft er nog
veel potentieel bij bewoners onbenut. Het is aan de overheid en de
corporaties om dit zogenaamde altruïstisch overschot aan te boren en te
ondersteunen. Ook is het van belang dat er verbindingen komen tussen de
individuele kracht van mensen en de wereld van professionals en
instanties.
In 2011 zijn, samen met corporaties, bewoners en andere partners in alle
wijken nieuwe buurtuitvoeringsprogramma’s gemaakt. Het leeuwendeel
van de inspanningen uit de eerdere fase van wijkenaanpak is in de reguliere
begrotingen van de stadsdelen en corporaties opgenomen. Vernieuwende
werkwijzen, zoals gebiedsgericht programmeren, buurtbudgetten en
participatiemakelaars zijn op veel plekken verankerd.
Aansluitend op de buurtuitvoeringsplannen zijn de stadsdelen uitgenodigd
om aan te geven waarvoor zij de centrale stad nodig hebben. Dit heeft
geleid tot zogenaamde gebiedsgerichte arrangementen. Die hebben tot
doel de uitvoering op lokaal niveau vanuit verschillende diensten te
organiseren. Het gaat hierbij met name om de domeinen leren & opgroeien, werk & participatie, leefbaarheid & veiligheid. Er worden nu afspraken
gemaakt tussen het Rijk en de stad over hoe de rijksoverheid de ambities in
Amsterdam op het terrein van de wijkenaanpak kan ondersteunen.

18 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 19

Amsterdam
Noord
De afgelopen jaren is de sociaaleconomische situatie van veel bewoners in Amsterdam-Noord verbeterd, maar
minder sterk dan stedelijk. Daarmee steekt de sociaaleconomische positie van de gemiddelde bewoner van
Amsterdam-Noord nog steeds ongunstig af bij die van de gemiddelde Amsterdammer. De aandachtswijken in Noord
scoren op belangrijke punten (schooluitval, werkloosheid, armoede, veiligheid enz.) ver onder het Normaal
Amsterdams gemiddelde (NAP). Het doel van de wijkaanpak is om de gebieden zo te verbeteren dat ze op de
genoemde punten op NAP uitkomen.

Bewonersinitiatieven
Voor alle aandachtsbuurten in AmsterdamNoord is geld gereserveerd voor bewonersinitiatieven. Bewoners dienen deze
initiatieven in en voeren ze uit. De initiatieven
komen ten goede aan de wijk, De goedkeuring gebeurt door een denktank van
bewoners en professionals, waarbij de
bewoners in de meerderheid zijn. Zo zijn er in
fysieke zin veel verbeteringen aangebracht,
maar zijn er ook sociale projecten ondersteund, bijvoorbeeld op het gebied van sport.
In de periode juni 2010 - juli 2011 zijn er 160
bewonersinitiatieven goedgekeurd. Noord is
daarmee de koploper van Amsterdam.
Voorbeeld van bewonersinitiatieven zijn het
opknappen van de geveltuinen en bloempakken in de Vogelbuurt, het herinrichten
van het Nigelleplein en het initiatief
Buurtexperts uit de Banne. Buurtexperts zijn
kinderen die activiteiten in de buurt
bedenken en uitvoeren, bijvoorbeeld het
schoonmaken van de buurt.

Werk en armoedebestrijding
De doelstelling binnen het thema ‘werk en
armoedebestrijding’ is om werkzoekenden
uit de buurten aan scholing en werk te
helpen. Eén van de activiteiten die op dit vlak
is ondernomen is het werkbedrijf dat
woningcorporatie Ymere en het stadsdeel
hebben opzet. Bewoners kunnen voor kleine
klusjes in de openbare ruimte een beroep
doen op het werkbedrijf. Het project biedt
werk aan jongeren die in de buurt wonen.

Vermeldenswaardig is ook het project
‘Mannen Vooruit’. Dit programma biedt
activiteiten aan mannen op het gebied van
vaderschap, zoeken naar werk en beweging.

Onderwijs
In de aandachtswijken ligt de gemiddelde
citoscore van de kinderen structureel onder
het Amsterdams gemiddelde. De schooluitval en het aantal jongeren dat de school
verlaat zonder startkwalificatie wijkt
eveneens in negatieve zin af van het
Amsterdams gemiddelde. Binnen de
wijkaanpak wordt geprobeerd deze cijfers
positief te beïnvloeden.
Het project schoolbuurtvaders is erop gericht
om de betrokkenheid van vaders bij hun
schoolgaande kinderen te vergroten.
Daarnaast heeft het project ook als doel om
de arbeidsparticipatie en emancipatie van
mannen te bevorderen. Het project de
vreedzame wijk is erop gericht om de
scheiding tussen school- en thuiswereld te
doorbreken door het stimuleren van
leefregels en een meer eenduidige pedagogische aanpak.

Leefbaarheid
Binnen de aandachtswijken geven de
bewoners een lager cijfer voor de buurt dan
gemiddeld in Amsterdam. In de buurtuitvoeringsplannen wordt daar uitgebreid aandacht
aan besteed. Het stadsdeel en de corporaties
maken per gebied een buurtbeheersplan.

20 |						Wijken in uitvoering

Daarin investeert het stadsdeel in openbare
ruimte en de corporaties vooral in het
onderhoud van hun bezit. In het buurtveiligheidsteam werken stadsdeel, politie,
woningcorporatie Ymere en welzijnsinstellingen samen het verbeteren van de
veiligheid in de Van der Pekbuurt. De aanpak
richt zich met name op groepjes jongeren die
overlast veroorzaken.
Het gebouw ’t Crat is door de woningcorporatie ter beschikking gesteld als ontmoetings- en activiteitencentrum voor jongeren
en volwassenen en voorziet in een behoefte.
De activiteiten worden uitgebreid met
nieuwe doelgroepen.
De Tolshuistuin en de Noorderparkkamer zijn
twee belangrijke ontmoetingsplekken voor
de buurt. De activiteiten trekken veel
bewoners en hebben een positief effect op
de leefbaarheid in de wijk. Ze zorgen voor
een verbinding tussen ‘oude’ bewoners van
Amsterdam-Noord en ‘nieuwe bewoners’ uit
het nieuwbouw gebied Overhoeks.
Daarnaast is er het project Broedstraten. In
dit project werken lokale kunstenaars en
buurtbewoners samen om de wijk op te
fleuren. Objecten worden beschilderd en
kunstenaars geven workshops aan
buurtbewoners.

Wijken in uitvoering
• In de periode juni 2010 - juli 2011 zijn 160 bewonersinitiatieven
goedgekeurd
• Er zijn in het project Werk in de Wijk (Vogelbuurt/IJplein) structureel vier
deelnemers aan het werk. In de Van der Pekbuurt zijn nog eens negen
jongeren via dit traject aan het werk.
• Tachtig mannen hebben meegaan aan activiteiten binnen het project
‘Mannen Vooruit’.
• In de Banne is door gerichte samenwerking tussen het stadsdeel, de politie
(buurtregisseur) en het jongerenwerk vuil en jongerenoverlast bestreden.
De wijk wordt niet meer gezien als onveilig
• Van het ontmoetingscentrum ’t Crat maken circa 50 mensen gebruik.
• In de periode januari 2011 - juni 2011 hebben 7256 mensen de
Noorderparkkamer bezocht.

							Wijken in uitvoering					

| 21

2008 - 2010

Leefbaarometer
Noord
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

22 |						Wijken in uitvoering

Amsterdam
Oost
De wijkenaanpak in Amsterdam Oost richt zich op de Transvaalbuurt en de Indische buurt. Voor beide buurten geldt
de ambitie dat het vitale en levendige buurten moeten worden, waar mensen zich thuis en veilig voelen, waar buren
elkaar kennen en mensen zich inzetten voor de straat en de buurt. Kortom: een wijk waar bewoners en ondernemers
trots op zijn.

Wonen en leefbaarheid
Doelen bij het thema ‘wonen en leefbaarheid’ zijn het verbeteren van de kwaliteit van
de woningen van corporaties, het verbeteren
van de inrichting, het beheer van de
openbare ruimte en het verbeteren van
voorzieningen. Door de huidige economische
omstandigheden zijn enkele projecten
uitgesteld of stilgelegd. Een activiteit die wel
doorging was het opnieuw inrichten van het
school/buurtplein de Insulinde. Ook is het
Afrikanerplein opgeknapt. Het beheer ligt in
handen van de bewoners zelf.

Buurteconomie en werk
Binnen het thema ‘buurteconomie en werk’
worden activiteiten ontwikkeld om meer
mensen aan het werk te krijgen en om de
buurteconomie te versterken. Het buurtbeheerbedrijf Transvaal werkt daarvoor samen
met stadsdeel Oost en de corporaties Ymere,
Stadgenoot en Eigen Haard. Het buurtbeheerbedrijf draagt er aan bij dat de buurt
schoon, heel, veilig en leefbaar blijft. Ook
biedt het buurbeheerbedrijf leerwerkervaringsplaatsen. Een ervaren vakman begeleidt
twee leerlingen die het vak in de praktijk
leren. Daarnaast heeft het buurtbeheerbedrijf haar eigen wijkploeg die nuttige klussen
verricht in de wijk, zoals opruimen, schoonmaken en reparaties uitvoeren.
De samenwerkingsovereenkomst tussen
Albert Heijn en de aandachtswijken heeft in
Transvaal geleid tot diverse samenwerkingsprojecten. zoals het vertonen van het
Transvaaljournaal in de winkel. Ook speelt

AH een belangrijke rol in het opzetten van
een ondernemersnetwerk in de buurt.
In de Indische buurt is gewerkt aan het
versterken van de buurteconomie door het
verbinden van Javastraat en 1ste Van
Swindenstraat. Daarnaast heeft de woningcorporatie De Alliantie een aantal bedrijfsruimten opgezet voor nieuwe ondernemers
op het Makassarplein.
In 2010 is een externe stage/arbeidsbemiddelaar in de Indische Buurt aangesteld. Deze
bemiddelaar moet contact leggen met
jongeren uit de Indische buurt die nu niet in
beeld zijn bij de instanties. Doel is om inzicht
te krijgen in jeugdwerkloosheid én om te
voorkomen dat grote groepen jongeren
langdurig thuiszitten zonder opleiding of
werk.

Leren en opgroeien
Nadruk binnen het thema ‘leren en
opgroeien’ zijn het verbeteren van het
pedagogisch klimaat, het realiseren van
brede scholen, talentontwikkeling en het
versterken van de samenhang van activiteiten gericht op jongeren. In het kader van
JOOST (Jong Oost) staan in 2011 doorgaande
zorg- en leerlijnen centraal. Dat wil zeggen:
geen ‘losstaande’ projecten op het gebied
van onderwijs en zorg, maar aansluiting
zoeken bij scholen en bestaande zorgvoorzieningen, zoals het Ouder Kind Centrum. De
vijf scholen in de Indische Buurt hebben sinds
2010 een bredeschoolcoördinator. In de
Transvaalbuurt komt één nieuw schoolgebouw en wordt er één gerenoveerd. Voor het

aanbod naschoolse activiteiten wordt
gebruik gemaakt van bewonersinitiatieven.
Voorbeelden zijn de schaakschool van
Stichting Bouya, het schrijven en opvoeren
van theaterstukken en talentontwikkeling bij
de Kids van Amsterdam Oost.
Een belangrijk aandachtspunt is de talentontwikkeling en het bieden van perspectieven aan jonge, vaak laagopgeleide jongeren.
Er is sprake van een schrijnend tekort aan
stageplekken voor deze doelgroep. Net als in
2010 probeert Ymere, in samenwerking met
het ROC, stageplekken te vinden voor deze
jongeren.
Het huidige percentage jongeren dat de
school zonder startkwalificatie verlaat is
hoog. Het project ‘Good4you’ in Transvaal is
gericht op leerondersteuning van zo’n 60
jongeren van 12 tot 17 jaar. De nadruk ligt op
het stimuleren en motiveren van de
leerlingen en hun ouders.
De bewoners spelen een belangrijke rol bij de
sociale herovering van het Makassarplein en
de buurt. Het bewonersinitiatief buurtvaders
en buurtmoeders richt zich op het verbeteren
van de leefbaarheid van het Makassarplein
en omgeving. De buurtvaders en buurtmoeders hebben oor voor de frustraties van de
jongeren en proberen hen te helpen. Ook is
er aandacht voor ouders die onzeker zijn in
hun rol van opvoeder. Voorts spelen de
buurtvaders en buurtmoeders een rol in het
bevorderen van de veiligheid in de buurt en
het voorkomen van misverstanden tussen de
jongeren en organisaties en instellingen.

							Wijken in uitvoering					

| 23

Wijken in uitvoering
• In de Indische Buurt zijn in 2010 28 bewonersinitiatieven toegekend en in
2011 tot nu toe 31.
• In de Transvaalbuurt zijn in 2010 23 initiatieven gehonoreerd en in 2011
tot nu toe 14.
• In het schooljaar 2010 – 2011 hebben 20 Jongeren bij Ymere een
stageplaats gevonden
• In de uitvoering van het werkplan buurteconomie zijn er 10 verbeterde
bedrijfsruimtes en 5 nieuwe passende economische functies gerealiseerd.
• Talententent Transvaal: 50 cursussen van gemiddeld 9 weken, gemiddeld
10 deelnemers per cursus.

24 |						Wijken in uitvoering

Daarmee leveren de buurtvaders en
buurtmoeders een cruciale en onmisbare
bijdrage aan de leefbaarheid en de sociale
cohesie in de wijk.
In de Transvaalbuurt is er een breed netwerk
van kunstenaars actief, waarbij nadrukkelijk
de aansluiting wordt gezocht met omliggende grotere instellingen (Trouwgebouw,
Volkskrantgebouw). De inbreng van de
bewoners bij de programmering van
activiteiten is groot.

2008 - 2010

Leefbaarometer
Oost
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 25

Amsterdam
West
Op 1 mei 2010 is stadsdeel Amsterdam West ontstaan uit de voormalige stadsdelen Bos en Lommer, De Baarsjes, Oud
West en Westerpark. Heel Bos en Lommer en vier van de vijf buurten in De Baarsjes behoren tot de wijkaanpakgebieden. Voor 2010 zijn voor Bos en Lommer en de Baarsjes nog aparte buurtuitvoeringsprogramma’s (bups) gemaakt. In
de bups van zowel De Baarsjes als Bos en Lommer lag de nadruk op de drie pijlers krachtige bewoners, krachtige
buurten en krachtige uitvoering, met per onderdeel zowel speerpunten voor Bos en Lommer en De Baarsjes als geheel
als speerpunten per buurt.

Krachtige bewoners
Binnen de pijler ‘krachtige bewoners’ is
gewerkt aan leren en opgroeien en integratie
en participatie. Op het gebied van armoedebestrijding zijn in Bos en Lommer spreekuren
georganiseerd voor cliënten van de
voedselbank en er zijn maatjesprojecten
georganiseerd. In de Baarsjes is op alle
basisscholen extra geïnvesteerd in het
primair proces en in ouderkamers. Ook
hebben studenten huiswerkbegeleiding
gegeven. School’s cool verzorgde in Bos en
Lommer intensieve begeleiding van
risicoleerlingen bij de overgang van primair
naar voortgezet onderwijs. Verder hebben in
Bos en Lommer 21 mensen deelgenomen
aan een activeringstraject. In De Baarsjes zijn
activeringstrajecten gekoppeld aan het
mamacafé, de meestercoupeursopleiding en
het project Meermans. Ook is een banenmarkt georganiseerd.
In zowel Bos en Lommer als de Baarsjes zijn
de lokale gezinsaanpak en de Achter de
Voordeurprojecten voortgezet, waarbij
bewonersadviseurs huishoudens in
kwetsbare delen van de buurten bezochten.
Bij Doenja zijn in 2010 49 vrouwen doorgestroomd naar (vrijwilligers)werk en
participatie.

Krachtige buurten
Binnen de pijler ‘krachtige buurten’ is
gewerkt aan werken en economie, wonen en
leven en veiligheid.
In zowel Bos en Lommer als de Baarsjes zijn

winkelstraatmanagers ingezet. Het
Mercatorplein is opgeknapt en met 70
procent van de pandeigenaren in de Jan
Evertsenstraat zijn afspraken gemaakt over
het opknappen van de puien in de straat. Met
eigenaren en winkeliers in Bos en Lommer
zijn afspraken gemaakt over de aanpak van
de puien en het vervangen van dichte voor
transparante rolluiken In de Baarsjes en Bos
en Lommer was een buurtveiligheidsteam
actief. Daarnaast hielden jongeren uit de
buurt zelf toezicht in kleine teams.
Zo’n 50 bewoners uit de Baarsjes zijn
getraind in het oplossen van conflicten in de
openbare ruimte. Twaalf van hen krijgen een
vervolgtraining. In zowel Bos en Lommer als
de Baarsjes is geïnvesteerd in extra beheer en
onderhoud van de openbare ruimte. De
meestercoupeursopleiding in de Baarsjes is
in 2010 voorbereid en in 2011 begonnen. In
de Robert Scottbuurt leidde een bewonersinitiatief tot de opening van buurtcentrum
Rosco.

Krachtige uitvoering
Binnen de pijler ‘krachtige uitvoering’ is
gewerkt aan nieuwe manieren van werken
en het versterken en versnellen van de
uitvoering. In de tweede helft van 2010 zijn
zo’n 75 bewonersinitiatieven uitgevoerd in
de Baarsjes en Bos en Lommer. In Bos en
Lommer zijn flexibele budgetten per buurt
ingezet op basis van de wensen van
bewoners. Ook is er geïnvesteerd in
buurtgericht werken. In zowel de Baarsjes en

26 |						Wijken in uitvoering

Bos en Lommer zijn buurtcoördinatoren
ingezet. Zij zijn in stadsdeel West structureel
in de begroting opgenomen

Voortzetting wijkaanpak in 2011
Een deel van de projecten uit de buurtuitvoeringsprogramma’s 2010 van Bos en Lommer
en de Baarsjes loopt door in 2011. Ook zijn er
projecten die in 2011 opgezet vanuit het
reguliere geld voor de stadsdelen. Stadsdeel
West bouwt daarnaast de praktijk van de
wijkaanpak uit in het buurtgericht werken.
De ambitie is de maatschappelijke opgaven
in de buurten in heel West leidend te laten
zijn bij het stellen van beleids- en uitvoeringsprioriteiten. Dat betekent dat ‘de
methode wijkaanpak’ regel wordt in plaats
van uitzondering. Elke buurt heeft een
buurtagenda, opgesteld door bewoners,
ondernemers en maatschappelijke organisaties. Die buurtagenda’s sturen – voor zover
het stadsdeel aan zet is – de inzet van het
stadsdeel. Per buurt is een buurtbudget
beschikbaar.
In 2011 hebben de financiële crisis en het
wegvallen van Rijksgeld voor de wijkaanpak
er toe geleid dat er nog scherpere keuzes zijn
gemaakt in Amsterdam West. Stadsdeel
West geeft de kwetsbare buurten en de
buurten met gestapelde hardnekkige
vraagstukken voorrang. In West wordt
daarom de nadruk gelegd op vijf gebiedsgerichte arrangementen: Integrale aanpak
Kolenkitbuurt, Bosleeuw Midden, Robert
Scottbuurt, Netwerk Interventieteam in de
Baarsjes en versterking Jan Evertsenstraat.

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 27

2008 - 2010

Leefbaarometer
West
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

28 |						Wijken in uitvoering

Amsterdam
Zuidoost
In de EGK-buurt (Een Gouden Kans) in Amsterdam Zuidoost zijn projecten ontwikkeld rondom vier thema’s: leefbaarheid en veiligheid, participatie en armoedebestrijding, jeugd en wijkeconomie. De ambitie in de EGK-buurt sluit aan
bij de ambities die Zuidoost heeft voor het hele stadsdeel, zoals genoemd in het bestuursakkoord ‘Werken aan
evenwicht’.
Kernpunten in de ambitie voor de wijkaanpak zijn: ontwikkelingskansen voor iedereen,
vergroten van de rol van de middenklasse,
versterken van de zorgzame samenleving en
van de wijkidentiteit en het verbeteren van
de duurzaamheid. De partners in de aanpak
zijn stadsdeel Zuidoost, de woningcorporaties Rochdale, de Key en Ymere en de
bewoners.

Leefbaarheid en veiligheid
De doelstelling van het thema ‘leefbaarheid
en veiligheid’ is onder andere het tegengaan
van overlast door vervuiling, geluidsoverlast
en drugsoverlast én om de waardering voor
woning, woonomgeving en het vertrouwen
in de buurt.
Het streefbeeld voor de EGK-buurt is een
aantrekkelijk woonklimaat met ruimte voor
verschillende groepen mensen. Om dat te
bereiken wordt de ruimtelijke vernieuwing in
de buurt afgerond. Onderdeel daarvan is de
oplevering van een nieuw winkelcentrum in
de K-buurt. Verder worden toezichthouders
en cameratoezicht ingezet in onder meer
winkelcentra en hoogbouwcomplexen. Ook
wordt het drugsprogramma in de wijk
voortgezet.
Op het gebied van de thema’s schoon en heel
zijn er verschillende initiatieven, waaronder
intensiever beheer en schoonmaak in
wooncomplexen en een programma dat zich
richt op de beïnvloeding van bewonersgedrag als het gaat om vervuiling. Diverse
projecten richten zich op het vergroten van
de bewonersbetrokkenheid bij de leefbaar-

heid. Een voorbeeld is Buurtambassadeurs,
een project waarbij bewoners fungeren als
‘ambassadeurs van de leefbaarheid’. Zij
houden toezicht in hun wijk en spreken
medebewoners aan op hun gedrag.

Participatie en
armoedebestrijding
In de EGK-buurt wonen veel mensen die
moeite hebben het hoofd financieel boven
water te houden. Zogenoemde bewonersadviseurs gaan met deze mensen in gesprek
over hun problemen. Zo nodig worden zij
doorverwezen naar voorzieningen en
hulpinstanties. Daarnaast is er een aanbod
aan cursussen en trajecten voor de bewoners. Dit varieert van werktrajecten tot
computer- en budgetteringscursussen.
Daarnaast worden bewonersinitiatieven op
het terrein van leefbaarheid gestimuleerd.
Daarvoor is € 300.000 beschikbaar.
Bewoners kunnen ideeën indienen voor
initiatieven die ten goede komen aan de
leefbaarheid in de wijk. Ook wordt ingezet op
de preventie van huurschulden en het bieden
van ruimte aan de voedselbank.

Jeugd
Het thema ‘jeugd’ richt zich vooral op het
bieden van kansen aan de jeugd en het
tegengaan van jeugdcriminaliteit en –overlast. Een aantal projecten richt zich op het
ondersteunen van kwetsbare jongeren en
het aanpakken van jongeren die voor
overlast en onveiligheid zorgen. Deels
gebeurt dit groepsgericht, deels persoonsgericht. Verder worden sport- en spelactiviteiten aangeboden en wordt gratis bedrijfs-

ruimte ter beschikking gesteld voor het
geven van computercursussen en
huiswerkbegeleiding.
Twee projecten richten zich op betrokkenheid van kinderen en jongeren bij hun eigen
leefomgeving: Portiekportiers en
Kortvoortkanjers. Bij beide projecten krijgen
de deelnemers een beloning in natura voor
hun bijdrage aan de buurt. Een andere
activiteit is het Buurtcentrum voor
Onderwijs, Onderzoek en Talentontwikkeling
(BOOT). In BOOT werkt de Hogeschool van
Amsterdam mee aan de wijkaanpak. BOOT
Zuidoost richt zich met name op de (wijk)
economie en gezondheid.
Voorbeeldprojecten zijn een juridisch
spreekuur voor bewoners en huiswerkbegeleiding voor kinderen.

Wijkeconomie
De doelstelling van het thema ‘wijkeconomie’ is het vergroten van kansrijke economische activiteiten in de wijk. In de EGK-buurt
zitten veel kleine ondernemers. Daarnaast is
er ook een bloeiende ‘informele’ economie,
bestaande uit activiteiten in het grijze of
zwarte circuit. Het stadsdeel wil kansrijke
ondernemers stimuleren om door te groeien
en ondernemers die in het informele circuit
opereren stimuleren zich als ondernemer te
vestigen. Om dit te bereiken wordt een
aantal ontmoetingen georganiseerd waarin
ondernemers gerichte steun krijgen bij de
ontwikkeling van hun onderneming.

							Wijken in uitvoering					

| 29

Wijken in uitvoering
• In 2011 zijn tot op heden 15 door bewoners ingediende initiatieven
goedgekeurd. Tien van deze projecten zijn inmiddels in uitvoering.
• In 2011 zijn twee toezichthouders ingezet in de openbare ruimte in de
EGK-buurt, met name in en rond de winkelcentra.
• In het kader van het project DOEN Groeneveen is in de flat Groeneveen een
‘buurtteam’ actief van acht flatbewoners, die toezicht houden in de flat en
activiteiten organiseren.
• In de periode januari tot en met juli 2011 zijn wekelijks gratis sport- en
spelactiviteiten georganiseerd voor kinderen van 6 tot 12 jaar, die dikwijls
alleen op straat spelen of ronddolen. Gemiddeld waren er 20 tot 25
deelnemende kinderen per week.
• Binnen het project BOOT geven studenten huiswerkbegeleiding en is er
een juridisch spreekuur. In 2011 kregen 110 kinderen wekelijks huiswerkbegeleiding en hadden 17 bewoners een juridische vraag.

30 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Zuidoost
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 31

Amsterdam
Nieuw-West
Zorgen dat mensen een volwaardige positie innemen in de maatschappij. Daarop ligt de nadruk bij de wijkaanpak in
Amsterdam Nieuw-West. Een kansrijke en veilige leefomgeving wordt daarbij gezien als een randvoorwaarde. In
Nieuw-West wonen veel bewoners die zorg nodig hebben. Aangezien de mate waarin bewoners zorg nodig hebben
verschilt wordt zorg op maat aangeboden.
De aanpak in Nieuw-West is toegespitst op drie urgente aandachtsgebieden en op tien ‘gewone’ aandachtsgebieden.
Deze buurten scoren allemaal onder het Amsterdamse gemiddelde. Het verschil tussen de aandachtsgebieden en de
urgente aandachtsgebieden is dat in de urgente aandachtsgebieden de fysieke stedelijke vernieuwing geheel stil
komt te liggen of zeer ernstig is vertraagd.

Onderwijs
In Nieuw-West zijn veel basisscholen die op
het gebied van de onderwijsprestaties niet
goed scoren. Er wordt daarom hard gewerkt
aan het verbeteren van de kwaliteit van
onderwijs en het betrekken van ouders bij de
talentontwikkeling van hun kinderen. Een
aantal scholen staat in de nabijheid van
nieuwbouw. De nieuwe, sociaal en economisch meestal sterke bewoners mijden deze
scholen, die doorgaans het stempel ‘zwak’
hebben. Het streven is om deze scholen te
laten profiteren van de nieuwe bewoners in
de buurt en omliggende buurten. Verder is
dit jaar in Nieuw-West de vierde Boot
(Buurtwinkel voor onderwijs, onderzoek en
talentontwikkeling) geopend. Ook zijn er
diverse samenwerkingsverbanden opgezet
tussen stadsdeel Nieuw-West en de Hoge
School van Amsterdam (HvA).

Werk, participatie en economie
In Slotermeer, Buurt 5 en Wildeman-/
Blomwijckerbuurt is de werkloosheid
(relatief) hoog en participeren de bewoners
onvoldoende. Voor wie werk nog een stap te
ver is, is participeren het doel, om zo mogelijk
later alsnog aan het werk te gaan. Om meer
inwoners naar werk te begeleiden worden
voorlichtingsbijeenkomsten gehouden, zijn
er schuldhulpverleningstrajecten en
budgettrainingen.

In Nieuw-West gaan veel jongeren zonder
startkwalificatie van school. Via projecten als
Sportscouts krijgen deze jongeren de kans
om werk te vinden of weer terug naar school
te gaan. Sportscouts is een project waarbij
jongeren uit de buurt een opleiding volgen
tot sportinstructeur en tijdens dit traject
meteen sport- en spelactiviteiten in de buurt
organiseren. Daarmee geven zij tegelijk het
goede voorbeeld aan de jongere generatie.

Een veilige en kansrijke omgeving
De gebieden waarop de wijkenaanpak in
Nieuw West zich richt, kenmerken zich alle
vier door het stilvallen of het ernstig
vertragen van de fysieke vernieuwing. Om de
buurten toch leefbaar te houden, wordt
gewerkt aan het verbeteren van de veiligheid
en krijgen mensen die niet zelfredzaam zijn
hulp van bijvoorbeeld klussenteams. Ook zijn
er twee Buurt Beheerbedrijven actief in
Nieuw-West. De bedoeling is dat zij hun
werkgebied uitbreiden en wellicht dat het
aantal buurtbeheerbedrijven uitgebreid
wordt.
Bij het verbeteren van de leefbaarheid en de
veiligheid worden zoveel mogelijk projecten
gekoppeld aan werkgelegenheids- en
participatietrajecten voor bewoners in de
buurt. De leefbaarheid gaat daardoor vooruit
en mensen uit de buurt worden actief of
vinden een baan. Bewoners spelen zelf ook

32 |						Wijken in uitvoering

een actieve rol om hun buurt leefbaar en
schoon te houden.

Zorg op maat
In Slotermeer, Buurt 5 en Wildeman-/
Blomwijckerbuurt zijn veel bewoners
afhankelijk van zorg. In elk van de gebieden
zijn er daarom zogenoemde mantelzorgsalons, waar mantelzorgers hun ervaringen
kunnen delen. Daarnaast vinden er Eigen
Kracht-conferenties plaats, waarin gezinsleden samen met familie en bekenden een
plan voor de toekomst maken. Ook zijn er
diverse Achter de Voordeur-trajecten
gefinancierd. Deze aanpak is in 2011 verder
ontwikkeld.

Bewoner centraal
In 2010 zijn de bewonersinitiatieven in heel
Nieuw-West goed gaan lopen. Steeds meer
bewoners maakten gebruik van de bewonersbudgetten. In 2011 heeft stadsdeel
Nieuw-West besloten om de bewonersinitiatieven uit te besteden. Bewoners gaan nu zelf
over dit budget. Zij bepalen gezamenlijk de
agenda van de wijk en waar het geld voor
wordt gebruikt. Enkele van de 146 initiatieven zijn een buitenspeelmiddag voor
kinderen en de Vrienden van Nieuw-West.
Daarbij zetten vrijwilligers zich in voor
jongeren met een verstandelijke beperking.

Wijken in uitvoering
• Op drie scholen is een bredeschoolcoördinator actief die de scholen helpt
bij het vormgeven van de brede school.
• Alle scholen in Geuzenveld-Slotermeer die huiswerk opgeven beschikken
over huiswerkbegeleiding. Ook zijn er twee buurthuiskamers waar
huiswerkbegeleiding wordt gegeven.
• Intensivering van de gezinsaanpak: vier trajecten voor 15 gezinnen.
• Pedagogische advisering voor 15 gezinnen
• Opvoedcursussen voor 50 gezinnen
• 146 bewonersinitiatieven: 62 in Osdorp, 56 in Slotervaart en 28 in
Geuzenveld/Slotermeer
• Themabijeenkomsten voor 25 gezinnen
• Ouder- en kindochtenden voor 15 gezinnen

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 33

2008 - 2010

Leefbaarometer
Nieuw West
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

34 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 35

Arnhem

De Gemeente Arnhem heeft vier aandachtswijken: Klarendal, Presikhaaf,
Malburgen en het Arnhemse Broek. Wat betreft de voortgang: de plannen
voor 2010 zijn nagenoeg volledig uitgevoerd, de plannen voor 2011 zijn
in uitvoering. De geboekte resultaten zijn positief, zowel uitgedrukt in
cijfers als in waardering van bewoners en partners. Met name de scores die
de toekomst van de wijk meten, laten een opmerkelijke sprong voorwaarts
zien.
Het Arnhemse college wil de wijkenaanpak voortzetten, ondanks
bezuinigingen en desnoods zonder rijkssteun. De Arnhemse raad
heeft zich daar per motie unaniem voor uitgesproken. Ook de
andere stadswijken moeten daarbij worden betrokken. Arnhem
pakt samen met de bewoners, de corporaties en andere partijen
de draad van drie jaar geleden weer op, want Arnhem was al voor
de Vogelaargelden actief in de wijken. Daarbij is niet meer altijd de
hele wijk in beeld, maar wordt geconcentreerd op die buurten en
straten waar de problemen zich echt afspelen. De corporaties
houden zich aan de afspraken die zij in het ‘Akkoord Krachtwijken’
met de gemeente en de bewoners hebben gemaakt. Het college
wil de verworvenheden van de recente wijkenaanpak en de
reguliere activiteiten integreren tot een nieuwe werkwijze, waarmee de gemeente, samen met de partners, aan de slag kan in de
stad. Vooruitlopend op 2012 zullen de partners de prioriteiten van
de wijkenaanpak voor de komende jaren in beeld brengen.
De landelijke visitatiecommissie wijkenaanpak adviseert om in de
beleidsvoorbereiding meer vraaggestuurd (vanuit het bewonersperspectief) te werken. Een deel van de activiteiten die de gemeente nu uitvoert, gaat daardoor tot de reguliere taken behoren. Als
dat niet zou gebeuren, dan bestaat de kans dat na afloop van het
programma de nieuwe, succesvolle manier van werken wordt
losgelaten en de concrete resultaten in de wijken verdampen. De
reeds ingezette organisatieverandering moet dit mogelijk gaan
maken.
Overige adviezen vanuit de visitatiecommissie zijn het opstellen
van een einddoel per wijk (punt aan de horizon) en het bevorderen
van ontmoetingen tussen autochtonen en allochtonen. Het eerste
advies was al in Presikhaaf opgepakt door in buurtsessies en met
specifieke doelgroepen vooruit te kijken naar Presikhaaf in 2025.
Ook in andere wijken wordt gewerkt met wijkvisies. Het belang
van integratie en ontmoeting vormt een integraal onderdeel van
de huidige aanpak. Succesvolle ontmoetingsinitiatieven zijn
bijvoorbeeld “Vaders actief”, Ontmoetingen Presikhaaf, Speeldorp
Klarendal en Vitesse in de wijk. Arnhem blijft inzetten op integratie
in onder meer de wijk Malburgen, waar ruim 70 nationaliteiten
wonen van wie velen kort in Nederland zijn.
Arnhem wil met haar kennis en kunde ook een bijdrage leveren
aan de landelijke voortgang. Het levert een actieve bijdrage aan de
kennisuitwisseling tussen steden en ondersteunt in 2011 ook de
BES-eilanden bij de wijkaanpak. De verbinding met de landelijke
kaders zijn uitstekend en Arnhem wil dat graag voortzetten.

36 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 37

Arnhem
Het Arnhemse Broek
In 2011 bouwt het Arnhemse Broek vooral voort op wat in de voorgaande jaren is ingezet. Het programmabudget is
minder hoog dan in 2010; scherpere prioriteiten en keuzes moeten worden gesteld en gemaakt. Aan de bewoners is
gevraagd een deel van het extra bewonersbudget in te zetten om een aantal prioriteiten ook in 2011 te kunnen
uitvoeren. Daartoe zijn in september en november 2010 twee platformavonden gehouden om met elkaar de prioriteiten voor 2011 te bepalen. Daaruit kwam naar voren dat bewoners (nog altijd) de thema’s ‘Veiligheid’ en ‘Leren en
opgroeien’ belangrijk vinden. Dat gold ook voor de projecten Werken in de Wijk en Vaders Actief.

Wonen en leefomgeving

Leren en opgroeien

De wens van de bewoners voor een
weekmarkt blijkt niet realiseerbaar. In plaats
daarvan is er wel de mogelijkheid geboden
aan marktkooplui om gebruik te maken van
één standplaats op het parkeerterrein. Net
als in voorgaande jaren wordt de groene
opbouwwerker voor het Arnhemse Broek
ingezet. Samen met de bewoners zorgt hij
voor een groene uitstraling van het
Arnhemse Broek. Ook de frequentie van het
ophalen van dumpafval en zwerfafval is
verhoogd. Een woonomgevingsploeg heeft
gezorgd voor schone en verlichte achterpaden. De wijkkrant wordt in 2011 zeven keer
uitgebracht. De wijkkrant, gefinancierd uit
rijksgelden - is zeer belangrijk voor de
samenhang en leefbaarheid van het
Arnhemse Broek.

In Arnhemse Broek komen nog steeds veel
kinderen binnen op de speelzaal en/of het
basisonderwijs met achterstanden en
opvoedings/gedragsproblemen. Organisaties
die binnen dit thema actief zijn, bieden onder
de noemer van ‘Brede school’ een totaalaanpak aan gericht op het helpen van gezinnen
met opvoeden en kinderen en jongeren
helpen met het opgroeien. De brede
schoolcoördinator speelt hierbij een
belangrijke, coördinerende rol.

Werken
In de wijken Presikhaaf en Het Arnhemse
Broek is een economische tafel actief. Het
blijkt lastig om in korte tijd concrete
resultaten te boeken. In 2010 zijn twee
bewoners, onder begeleiding van een coach,
begonnen met het experiment ‘Werken in de
Wijk’. Doel: werkloze bewoners uit Arnhemse
Broek aan een baan helpen in de wijk. Het
experiment is ondersteund met een
financiële bijdrage van het Rijk. Er is ervaring
opgedaan met het ruimte geven aan eigen
initiatieven van bewoners en professionals
zonder de leiding van het project over te
nemen. Ook is er een aantal scholingstrajecten op maat voor wijkbewoners.

Integreren

Bijzondere Opsporingsambtenaar ingezet.
Toezicht, het beheer op onderhoud en
veiligheid blijven belangrijke aandachtspunten. Het programma ‘Veilige Wijk’ wordt op
alle basisscholen en door aanverwante
partners uitgevoerd. Gezamenlijk zijn
gedragcodes/leefregels opgesteld. Kinderen
leren een aantal normen en waarden en bij
alle partners in de wijk (zoals de Blokhut,
basisscholen, Symfonie en kinderopvang)
gelden deze leefregels. Professionals worden
getraind hoe ze deze leefregels over kunnen
brengen.

Uit het budget ‘Broek Ontmoet’ worden twee
initiatieven ondersteund: Vaders actief en het
ouderenproject SWOA (Stichting Welzijn
Ouderen Arnhem). Vaders Actief heeft dit jaar
onder andere de Moederdag Matjesmarkt
georganiseerd. Het ouderenproject SWOA is
in mei begonnen met het inventariseren van
hulpvragen van ouderen. SWOA betrekt
daarbij andere van belang zijnde initiatieven
in de wijk. Uitgangspunt is dat de oudere zelf
zo veel mogelijk die acties onderneemt. Als
dat niet mogelijk is, zal de SWOA ondersteuning bieden.

Sport en cultuur

Veiligheid

Achter de Voordeur

Het programma 2011 voorziet in het
voortzetten van de handhaving en de aanpak
van de overlast in de wijk. Wijkbewoners
wordt gemaand zich te gedragen naar de
regels die gelden voor alle Arnhemmers. Dit
betekent vooral meer ‘blauw op straat’. In
het Arnhemse Broek wordt één extra

In de wijk is het Overleg Zorg en Overlast
actief. In dit overleg bespreken professionals
(zorg, corporaties, politie en gemeente)
overlastgevende en probleemgezinnen. Die
kunnen door deze manier van bespreken
sneller en beter worden geholpen.

38 |						Wijken in uitvoering

De kunstscout is met project ‘Broek in Beeld’
aan de slag. Doel is activiteiten in de wijk te
organiseren die zorgen voor meer samenhang tussen de buurten. In juni is er met
ondersteuning van de kunstscout een
wijkdag ‘Broek in Beeld’ georganiseerd.
Daarnaast werkt de kunstscout aan
verbreding en verbinding in de wijk door
samenwerking te zoeken met verschillende
partners in de stad, zoals de Schouwburg.
Het sportpunt is geopend en biedt veel
sportmogelijkheden voor de bewoners.

Wijken in uitvoering
• Het percentage werkzoekenden is ten opzichte van 2007 (607) teruggebracht met 6,3 procent (569). Het aantal werkzoekenden is iets toegenomen ten opzichte van 2009. Voor het aantal WWB’ers (Wet Werk en
Bijstand) geldt hetzelfde: 434 in 2007, 375 in 2010 (- 13,6 procent).
• Playground De Blokhut is geprofessionaliseerd met de komst van een
beheerder.
• Ko&Co, een opvoedingsprogramma, wordt uitgevoerd met autochtone en
allochtone bewoners.
• Er is één extra Bijzondere Opsporingsambtenaar ingezet.
• Wijkkrant De RijnRepoorter houdt iedereen op de hoogte van het leven in
Arnhemse Broek. Hierin ook een aparte pagina over ‘Krachtwijk het
Arnhemse Broek’.

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 39

2008 - 2010

Leefbaarometer
Het Arhemse
Broek
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

40 |						Wijken in uitvoering

Arnhem
Klarendal
Op 21 april vond de bijeenkomst Klarendal 2021 plaats. Doel was het vergaren van materiaal, suggesties en aanbevelingen voor een nieuw wijkperspectief in 2021.Op 7 juni kreeg de wijkontwikkeling Klarendal de Gulden Feniksprijs
voor geslaagde gebiedstransformatie tijdens de jaarlijkse Provadabeurs in de RAI-Amsterdam.

Wonen en leefomgeving
In 2010/2011 wordt Buiten Gewoon Beter
afgerond en is een zichtbare verbetering van
de woonomgeving bereikt. Op de hoofdroute, Klarendalseweg/Sonsbeeksingel, zijn
plantenbakken en boomspiegelhekjes
aangebracht en is een bestaande muurschildering in oude luister hersteld. In 2011 zijn in
samenspraak met bewoners vijf nieuwe
muurschilderingen aangebracht aan de
Klarendalseweg. In 2011 zijn opnieuw
plantenbakken aangebracht. De groene
opbouwwerker heeft er samen met
bewoners voor gezorgd dat op diverse
locaties in de wijk de kwaliteit van de
woonomgeving een extra impuls heeft
gekregen. De kwaliteit van de speelvoorzieningen wordt bewaakt door een extra
speelterreinbeheerder. Met de activiteiten
Schone Straat en kinderwijkteam is in een
aantal straten en delen van de wijk gewerkt
aan het opschonen van de straat en het
versterken van de onderlinge contacten. De
ontwikkeling van Klarendal is gebaat bij een
sterkere verbinding met de binnenstad en de
Steenstraat. Daartoe is de gebiedsvisie
Velperpoortdistrict ontwikkeld.

Werken
Klarendal heeft de dalende lijn in het aantal
werkzoekenden ook in 2010/2011 weten
door te trekken, mede dankzij de inzet van
participatiecoaches. Tot nu toe zijn ruim 190
bewoners via dit project doorgeleid naar
activering, scholing, werk (31) of een eigen
bedrijf (7). Het aantal ondernemingen in het
Modekwartier is in 2010/2011 verder
uitgebreid. Er zijn nu ruim 40 ondernemers
met een atelierwinkel. Het streven is tot ten

minste 50 ondernemingen te komen.
Ondernemersvereniging Docks groeit
gestaag en verbindt de nieuwe ondernemingen met al bestaande Klarendalse ondernemers. Eind 2010 is een informatiepunt
geopend aan de Van Muylwijkstraat om
bezoekers beter te informeren. Vanuit dit
punt is gedurende twee jaar tevens een
winkelstraatmanager actief in het gebied om
de organisatiegraad en kracht van het
ondernemen te versterken. Klarendalse
jongeren nemen deel aan maatwerkprojecten als New Arts, Scoren in de wijk en
Levensecht Leren.

Leren en opgroeien
De voorbereiding van het multifunctioneel
centrum is op schema. In 2012 wordt deze
wijkvoorziening geopend en moet onder
meer onderdak bieden aan de nieuwe
wijkschool. Met steun uit het wijkactieplan
kon een dreigende sluiting van de
St.Jansschool worden voorkomen. Onder
leiding van de bredeschoolcoördinator is
extra geïnvesteerd in samenwerking tussen
betrokken instellingen, een school-buurt
projectweek, een onderwijs- en opvoedmarkt en diverse opvoedingsondersteuningsactiviteiten. Het terugdringen van het
aantal voortijdig schoolverlaters blijft nog
steeds achter bij de andere aandachtswijken.
In 2010 heeft deze aanpak, onder regie van
Aanval op Uitval, een impuls gekregen.

Integreren
Bouwspeelplaats de Leuke Linde vervult ook
in 2010/2011 een belangrijke functie als
ontmoetingsplek voor veel Klarendallers. De
activiteit Speeldorp Klarendal trekt in de

zomermaanden veel bewoners. De Stichting
Welzijn Ouderen wil het contact met ouderen
in de wijk verbeteren. Met het project
levensloop zijn alle ouderen boven de 70
bezocht. In 2011 is de volgende fase
begonnen met concrete projecten gericht op
het versterken van buren/maatjescontacten
en ontmoeting/participatie. De Klarenmarkt,
in 2011 vier keer gehouden, trekt veel
wijkbewoners en functioneert ook als
verbinding tussen het Modekwartier en de
wijk.

Veiligheid
Het experiment ‘blauw op straat’ waarin
wijkagenten, handhavers en toezichthouders
samenwerken, is in 2010 een reguliere
activiteit geworden. De politiehuiskamer is
verhuisd naar een nieuwe locatie aan de
Hommelseweg en is nu steunpunt voor
politie en handhaving. Bewoners hebben
enkele onveilige plekken aangepakt. Het
overlast- en zorgoverleg (OZO) functioneert
goed en werpt zijn vruchten af. Primaire
invalshoek daarbij is overlast in te wijk te
verminderen, onder meer door de ergste
lastpakken aan te pakken.

Sport en Cultuur
De verdere ontwikkeling van Sportpunt
Klarendal is verstevigd door de inzet van een
drietal combifuncties, gericht op sportvereniging, school en buurt. Inmiddels heeft
Sportpunt ca 400 leden uit Klarendal en
St.Marten/Spoorhoek. Het functioneert als
laagdrempelige voorziening voor sport en
spel. Vijf werkzoekende zijn jongeren
opgeleid tot sportleider. ‘Wijken voor kunst’

							Wijken in uitvoering					

| 41

en de ‘Nacht van de mode’ trekken veel
bezoekers.

Achter de Voordeur
Het project Straatwijs in de Kapelstraat is in
2010 afgerond. In 2011 heeft deze aanpak
een vervolg gekregen in het
Vernieuwingsproject St.Janskerkstraat. In het
project zijn per straat de huishoudens
benaderd voor een “Achter de Voordeur”gesprek. Het project draagt bij aan het
verlichten van schuldenproblematiek en
verborgen armoede. Door het Overleg Zorg
en Overlast wordt overlast preventief
aangepakt, eventueel met een zorgaanbod.
Om huiselijk geweld in een vroegtijdig
stadium aan te pakken is in 2010 begonnen

met het project vertrouwenspersonen.
Enkele bewoners uit de wijk zijn opgeleid als
(vrijwillig) coach.
Wijken in uitvoering
• In Klarendal is het aantal personen in de Wet werk en bijstand met 16 procent afgenomen.
• De participatiecoaches hebben 22 wijkbewoners naar werk begeleid en zes naar een eigen
bedrijf.
• De wijkmonitor laat zien dat de beleving van onveiligheid in de periode 2008-2010 is
afgenomen van 38 naar 32 per 1000 inwoners.
• Uit het programmabudget worden twee extra bijzondere opsporingsambtenaren in de wijk
ingezet.
• Sportpunt biedt een breed sport- en spelprogramma met het oog op een gezondere leefstijl.
• 71 van de 81 huishoudens in de Kapelstraat hebben deelgenomen aan Straatwijs.
• De ‘voorzieningencheck’ levert gemiddeld per huishouden € 1450 op.
• Het Modekwartier telt nu ongeveer 45 ondernemingen.

42 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Klarendal
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 43

Arnhem
Malburgen
Het antwoord op de vraag: ‘Is Malburgen nog een aandachtswijk?’ is nee, maar de wijkaanpak is nog niet klaar en blijft
in delen van de wijk zeker nodig. De wijkmonitor 2010 bevestigt dit positieve beeld en geeft aan dat er een stijgende
lijn zit in de wijkontwikkeling van Malburgen. Het wijkuitvoeringsprogramma wordt nog steeds uitgevoerd volgens
de Malburgse manier.

Wonen en leefomgeving
Er wordt gewerkt aan een plan voor particuliere woningverbetering in de Karperstraat.
Het gaat in eerste instantie om 25 woningen.
Het schoolplein bij de Malburcht is verbeterd
en uitgebreid met speelmogelijkheden. Ook
is er een plan ontworpen voor de openbare
ruimte van Immerloo. Er wordt nu gewerkt
aan de realisatie van het plan, hoewel er geen
geld voor is vanwege de bezuinigingen.
Projecten voor verbeteringen in de openbare
ruimte zijn in gang gezet.

Werken
Er is onderzoek gedaan naar de staat van de
winkelstrips en de vitaliteit van winkelcentrum Drieslag. De Ondernemers Organisatie
Malburgen (OOM) is begonnen en is bedoeld
om vooral ZZP-ers aan de wijk te binden. Alle
instanties en instellingen die actief zijn op het
terrein van zoeken naar werk voor jongeren
zijn bij elkaar gezet om de aanpak op een
vraaggerichte manier te stroomlijnen. Er is
een jongerenpersbureau, dat aansluit bij het
communicatiebureau in het Bruishuis.

Leren en opgroeien
De vier brede scholen in Malburgen West,
Zuid en Oost hebben drie programma’s
gemaakt en voeren die nu uit. Er is regelmatig contact met de bredeschoolcoördinatoren over de voortgang en de leerpunten voor
de nieuwe multifunctionele centra in
Malburgen. Na een eerste succes in
Malburgen wordt samen met onder andere
de Volksuniversiteit gewerkt aan een
programma ‘permanent leren’. School’s cool
begint in het schooljaar 2011-2012. Het

project Pimp my goal wordt doorgezet in
2011-2012. New Arts College ondersteunt
jongeren om kennis te maken met cultuur
en kunst. Er wordt een nieuw beheerplan
gemaakt voor Hobbit/Hakkebrak, zodat er
een actief centrum komt voor kinder,
tiener- en jongerenwerk met aandacht voor
spel, sport en kunstzinnige vorming.

Integreren
Jongerenorganisatie Be-Connected
organiseert programma’s door en voor
jongeren. Er is regelmatig overleg met de
ambulant jongerenwerker om de signalen op
te vangen en adequaat te kunnen reageren.
De wijk zoekt naar een plek voor jongeren
naast het centrale jongerencentrum in
Arnhem Zuid, de Madser. Omars Gym biedt
een gespecialiseerd opvoedingsprogramma
voor met name Marokkaanse en andere
migrantenjongeren. Stichting As Salaam
biedt multiculturele activiteiten aan in de
Hobbit. Samen met de dienst Inwonerszaken
is er aandacht voor het integratieproject door
middel van taal. Voetbalclub Vitesse
organiseert en stimuleert voetbalactiviteiten
voor jongens en meisjes.

Veiligheid
Het Jongeren Toezicht Team is na een
succesvol jaar doorgezet. Er wordt bij steeds
meer activiteiten een beroep op het team
gedaan. Er worden camera’s geplaatst op
winkelcentrum de Drieslag. Met kleine
projecten, zoals afval opruimen (Schone
Straat) wordt onveiligheid in de openbare
ruimte aangepakt. ‘Blauw op Straat’, een
werkoverleg van wijkagenten, handhavers en

44 |						Wijken in uitvoering

toezichthouders onder leiding van de
wijkmanager, loopt voorspoedig.

Sport en cultuur
Er is een breed spel en sportprogramma om
het spelen op speelplekken te verbeteren.
Arnhem bevorderd deelname aan sportverenigingen in Malburgen. Er zijn drie
combinatiefunctionarissen aangesteld,
die zich richten op het versterken van de
band met het verenigingsleven. Er is een
brochure gemaakt met alle informatie over
het kunst en cultuuraanbod in Malburgen.
Swing on South, een dansproject van
introdans, een Zuid Afrikaans gezelschap en
bewoners, heeft de wijk opgefrist. De
atelierroute heeft weer nieuwe gezichtspunten opgeleverd. Door Kennismakenmetkunst.nl
kunnen inwoners uit Malburgen tegen een
gereduceerd tarief kennismaken met kunst in
de stad. Voor de ontwikkeling van kunst en
cultuur in Malburgen wordt een nieuwe
opzet voor de exploitatie van boerderij
’t Duifje gemaakt.

Programma Achter de Voordeur
De zorgcoördinator en de wijkmanager zijn
begonnen met de bespreking van overlastadressen met betrokken professionals in het
Overleg Zorg & Overlast. Het programma
‘Straatwijs’ in Immerloo heeft veel informatie
opgeleverd over de sociaaleconomische
omstandigheden van de bewoners van de
flats. Naar aanleiding daarvan is een
Actieplan gemaakt voor Immerloo. De
uitvoering is inmiddels begonnen. Het
project Huiselijk geweld is voortgezet en
verbreed naar de stad.

Wijken in uitvoering
• Het actieplan woonomgeving en diverse projecten voor verbeteringen in de openbare
ruimte zijn in uitvoering.
• Drie combinatiefunctionarissen vervullen een schakelfunctie tussen de school en het aanbod
aan sport- en spelactiviteiten, bewegingsonderwijs, cultuur en kunstbeoefening in de wijk.
• Stichting As Salaam organiseert elke twee weken activiteiten voor kinderen.
• Er is een multiculturele kinderdagopvang geopend.
• Het project Huiselijk geweld is voortgezet en verbreed naar de stad.
• In de derde fase van de Achter de Voordeuraanpak zijn 150 huishoudens bereikt.
• Extra inzet van twee bijzondere opsporingsambtenaren in het project Blauw op straat
• Het Jongeren toezichtteam houdt toezicht bij activiteiten, evenementen en wedstrijden om
overlast, vernieling en ontoelaatbaar gedrag te voorkomen.
• Winkelcentrum de Drieslag is voorzien van cameratoezicht.
• Er is een wijkkrant die inmiddels acht keer is verschenen.

							Wijken in uitvoering					

| 45

2008 - 2010

Leefbaarometer
Malburgen
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

46 |						Wijken in uitvoering

Arnhem
Presikhaaf
In Presikhaaf is voortvarend aan de wijkaanpak gewerkt. De bewonersinitiatieven zijn een succesnummer. Het
experiment Gezonde Wijk brengt nieuwe vormen van bewonersparticipatie én zorgconcepten samen. Uit het
wijkprofiel blijkt dat Presikhaaf nog flink moet doorpakken om in de buurt van Klarendal of Malburgen te komen.
Maar er blijkt ook duidelijk uit dat de bewoners vertrouwen hebben in de toekomst. In 2009 verwachtte in PresikhaafWest 42 procent van de bewoners vooruitgang in de buurt (tegenover 25 procent in 2005 en negen procent in 2001).

Wonen
Het traject om tot een integrale wijkvisie te
komen nadert zijn afronding. In maart 2011
is een pamflet opgesteld dat in april is
besproken in buurtsessies en met specifieke
doelgroepen. Op basis daarvan is de wijkvisie
geschreven. De drie corporaties, het
gezamenlijke wijkplatform en de gemeente
zullen in september een samenwerkingsconvenant ondertekenen. In 2011 is vanuit het
wijkuitvoeringsplan bijgedragen aan het
informatiecentrum in het winkelcentrum. Dit
trekt gemiddeld 35 bezoekers per dag
(tussen mei 2008 en december 2010 25.000
bezoekers).

Werken
De drie werkgroepen van de economische
tafel hebben hun werk afgerond. In juli 2011
is het actieplan wijkeconomie voor
Presikhaaf afgerond. Op 1 april zijn twee
winkelstraatmanagers aan de slag gegaan,
gericht op de vier winkelstrips in Presikhaaf.
Zij zorgen voor een economische visie en
zorgen voor directe ondersteuning van de
ondernemers. Zij zullen gedurende twee jaar
twee dagen per week actief zijn in de wijk.

Leren en Opgroeien
De Brede Schoolprogramma’s worden zowel
in West als Oost uitgevoerd. Er is extra
aandacht voor individuele begeleiding, zowel
op terrein van leren (School’s cool) als vrije
tijd (Maatjes-project). Leerbedrijf Diagonaal
is uitgegroeid tot een wijk-stagebedrijf met
inmiddels ruim 50 leerlingen, die projecten

voor de wijk uitvoeren en elkaar
ondersteunen.

Integreren

wijkprogrammaleider houdt de vinger aan de
pols met de managers van politie en
handhaving.

Twee Somalische vrijwilligers hebben een
helpdesk voor Somaliërs in Presikhaaf en
Malburgen opgezet. Doel is om de drempel
te verlagen rondom hulpverlening op
terreinen als opvoeding, werk en zorg. Er
wordt nauw samengewerkt met maatschappelijk werk en wijkmanagement. Verder is er
veel energie gestoken in de begeleiding en
procedure rondom de extra bewonersbudgetten. Met resultaat, want de omvang van
deze bewonersinitiatieven is uniek voor
Arnhem. Binnenkort verschijnt er een
publicatie over bewonersparticipatie in
Presikhaaf.

Sport en Cultuur

Resto van Harte heeft de deuren van haar
Arnhemse vestiging geopend. Het is een
onafhankelijke organisatie die investeert in
de leefbaarheid in wijken en steden in heel
Nederland vanuit de gedachte dat samen
eten verbindt.

De zorgcoördinator is volop bezig in
Presikhaaf en neemt deel aan het OZO
(Overleg, Zorg & Overlast). Er is een
vrijwilligersproject rondom vertrouwenspersonen huiselijk geweld in Presikhaaf, maar
dat loopt nog niet goed. Er wordt gekeken
naar verbeteringen. De huisbezoeken aan
ouderen zijn bijna afgerond. Er is een schat
aan informatie boven tafel gekomen en het
netwerk rondom ouderen is versterkt. De
Turks-Nederlandse maatschappelijk werker
heeft de draad weer opgepakt en is tot
1 januari 2012 actief in Presikhaaf. Zij heeft
als opdracht om met name de eerste
generatie Turken te helpen op allerlei
gebieden en door te verwijzen naar
basisvoorzieningen op terrein van welzijn en
zorg.

Veiligheid
Het samenwerkingsverband ‘Blauw op
straat’ van wijkpolitie, milieuhandhaver en
toezichthouder is onder leiding van de
wijkmanager aan de slag gegaan. Het rapport
over integrale aanpak overlast uit 2009
wordt doorgelicht en geactualiseerd. De
wijkmanager is de spil in veel veiligheidsoverleggen (jeugdoverlast, Blauw op Straat
en Overleg, Zorg & Overlast) en de

In de voormalige wijkpost/jongerencentrum
aan de Grevelingenstraat is het Cultuurhuis
“Locatie Spatie” gevestigd. Hier vinden veel
nieuwe activiteiten plaats en heeft de
cultuurscout zijn werkplek. Op het terrein van
sport boeken de combinatiefunctionarissen
goede resultaten bij beide voetbalverenigingen en de tennisvereniging. De aanwas van
(allochtone) jeugd is groot en de koppeling
met de wijk en school versterkt. Ook is er
meer aandacht gekomen voor de relatie met
gezondheid en de bredeschool in Oost.

Achter de Voordeur

							Wijken in uitvoering					

| 47

Wijken in uitvoering

• Afronden woonomgevingproject ‘Buiten gewoon beter’ fase 1 en 2. Fase 3 is in uitvoering.
• Het project ‘schoon, heel en veilig’ is in uitvoering met inzet van een extra buurtbeheerder en een woonomgevingploeg.
• Vanaf 1 april 2011 zijn twee winkelstraatmanagers aan de slag, gericht op de vier winkelstrips in Presikhaaf.
• Leerbedrijf Diagonaal is uitgegroeid tot een wijkstagebedrijf met ruim 50 leerlingen uit het VMBO, MBO en HBO.
• Inzet conciërges op twee basisscholen
• Uitvoering programma integrale aanpak overlast en aanpak top vijf veiligheid
• De inzet van de twee combinatiefunctionarissen leidt tot goede resultaten bij beide voetbalverenigingen en de tennisvereniging.
• Wijkgerichte intensieve gezinsaanpak. In 2010 zijn 48 huishoudens bezocht en in de eerste helft van 2011 97 huishoudens.
• In Presikhaaf zijn vanaf 2009 tot en met 2011 ongeveer 150 aanvragen voor bewonersinitiatieven ingediend (95 procent is goedgekeurd).
Ruim 2000 bewoners waren hierbij betrokken
• Vanuit het experiment Gezonde Wijk zijn 40 ‘smaakmakers’ (bewoners en professionals) actief met het zichtbaar maken van initiatieven en het
koppelen van vraag en aanbod.

48 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Presikhaaf
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 49

Den Haag

Den Haag is in 2008 in samenwerking met drie Haagse corporaties en het Rijk begonnen
met de wijkenaanpak in de wijken Transvaal, Schilderswijk, Zuidwest en Stations-/
Rivierenbuurt. Deze wijken scoren op veel onderdelen slechter dan de rest van Den Haag.
Het is de ambitie om de vier wijken in maximaal tien jaar op het niveau van het ‘Haags
gemiddelde’ te brengen en te houden.
De wijkenaanpak heeft de al lopende verbetering een impuls gegeven. Dat kwam
ook naar voren in de recent uitgevoerde wijkmonitor. Het algemene beeld in de
monitor is dat de vier Haagse aandachtswijken gestaag vooruit gaan. Zo vinden
bewoners hun wijk schoner dankzij extra mankracht, extra materieel en de
plaatsing van ondergrondse containers. Ook met de betrokkenheid van de
bewoners bij hun buurt gaat het goed. Het aantal bewoners dat actief is bij het
verbeteren van de buurt ligt in de vier wijken hoog en is bovendien de afgelopen
jaren gestegen. De wijkmonitor kwam dit jaar voor het eerst uit, maar zal vanaf nu
elk jaar de stand van zaken in de vier Haagse krachtwijken weergeven.
De visitatiecommissie wijkenaanpak heeft bij de ambities van Den Haag een
aantal suggesties gedaan. Zo pleit de commissie voor een differentiatie naar wijk
en voor meer concrete doelstellingen. Dit wordt in Den Haag toegepast door per
wijk specifieke accenten te leggen. In Transvaal is dat de multiculturele wijkeconomie, in de Schilderswijk de veiligheid en openbare ruimte, in de Stations-/
Rivierenbuurt de fysieke ontwikkeling en in Zuidwest de woningdifferentiatie en
de toevoeging van andere functies dan wonen.
Wat de verhouding tussen de resultaten op de lange versus de zichtbare
resultaten op de korte termijn beheerst, concludeerde de visitatiecommissie dat
aan beide goed wordt gewerkt. Het is vooral een kwestie van communiceren:
‘vertel wat er bereikt is’. Den Haag ontwikkelt dit punt nader. Succesvolle
aanpakken worden verduurzaamd en het communicatieplan over de wijkaanpak
is in ontwikkeling.
Wat betreft de ‘Achter de Voordeur’-aanpak ziet de visitatiecommissie bij Den
Haag een enorme inzet en veel resultaat. Tegelijkertijd waarschuwt de commissie
voor wachtlijsten en stelt ze dat de ‘backoffice’ op orde moet zijn. De gemeente
Den Haag zal de komende tijd onderzoeken of een flexibele backoffice mogelijk
is, zodat er geen wachtlijsten ontstaan.
Net als in andere steden is bewonersparticipatie in beweging. De commissie is
positief over de Haagse aanpak. Dat komt onder meer omdat de actieve
bewoners zelf ook inzien dat het lastig is om mensen breed te vertegenwoordigen
in bewonerscommissies. Geprobeerd wordt nieuwe groepen bewoners te
mobiliseren.
Er gebeurt in de Haagse aanpak wijkeconomie meer dan elders. De visitatiecommissie beveelt aan de aanpak steviger te maken door belanghebbende partijen
daar meer bij te betrekken. Wijkeconomie behoort tot een van de prioriteiten in
de tweede fase van de Haagse wijkaanpak. Het is de bedoeling meer bedrijvigheid
in woonbuurten mogelijk te maken en (beginnende) ondernemers te stimuleren.
De bezuinigingen ten gevolge van de economische crisis zetten de wijkaanpak
onder druk. Dit zal gevolgen hebben voor de kwetsbaarste bewoners in de wijken.
De visitatiecommissie roept alle betrokkenen op om ook te denken in ‘kansen’.
De komende tijd zullen efficiency en effectiviteit nog meer nadruk krijgen in de
Haagse aanpak. Ook zal worden ingezet op het aantrekken van externe (particuliere) financiers, die als sponsor een onderdeel van de aanpak kunnen
‘adopteren’.

50 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 51

Den Haag
Stedelijke programma’s
In de gemeente Den Haag lopen stedelijke
programma’s die van belang zijn voor alle
aandachtswijken. Een overzicht van de stand
van zaken.
Schoon, heel en veilig
De wijken zijn merkbaar schoner geworden.
De hoeveelheid vuil is verminderd. Ook het
percentage bewoners dat vindt dat er
rommel op straat ligt, is gedaald. De
plaatsing van ondergrondse vuilcontainers is
door weersomstandigheden licht vertraagd.
Er werken sinds september 2010 vier extra
handhavers in de wijken. De corporaties
leveren een bijdrage door het schoonhouden
van binnentuinen en achterpaden en het
opknappen van bergingsgangen.
Jongeren en gezondheid
In de Haagse aandachtswijken is er veel
aandacht voor gezondheid. Het Haagse
college heeft het meerjarenprogramma
Samen Gezond goedgekeurd en de
uitvoering van het programma loopt. Er
worden activiteiten aangeboden op het
gebied van sport en bewegen, er zijn
collectieve zorgverzekeringen met zorgverleners afgesloten, de campagne Gezond
Binnenmilieu is voortgezet en uitgebreid en
scholen zijn via een GGD-advies geholpen bij
het creëren van een gezond binnenmilieu. Er
zijn 16 wijkverpleegkundigen bijgekomen. Zij
hebben meer dan 1000 inwoners geholpen.

Multiprobleemgezinnen
Kwetsbare huishoudens verkeren in lastige
omstandigheden door bijvoorbeeld
werkloosheid, schulden, gezondheidsproblemen, verslaving of verwaarlozing. Den Haag
helpt hen door een betere afstemming van
de hulp die de betrokken instanties aan een
gezin verlenen. Den Haag OpMaat, onderdeel van de sociale dienst, biedt één loket
voor alle sociale voorzieningen van de
gemeente. Medewerkers van OpMaat
hebben in de tweede helft van 2010 1278
huisbezoeken afgelegd na melding van een
probleemsituatie via de Meldcode. In het
kader van crisisinterventies zijn 131 zaken in
behandeling genomen. Verder krijgen 162
mensen begeleiding die door psychische of
andere problemen hun administratie niet op
orde kunnen houden. Voor 2010 komt de
totale administratieve begeleiding op 243. In
heel 2010 hebben 2178 huisbezoeken
plaatsgevonden.
De Haagse woningcorporaties hebben met
de gemeente Den Haag geprobeerd het
aantal huisuitzettingen te verminderen door
de inzet van een multidisciplinair team. Bij
het afsluiten van een huurovereenkomst met
een nieuwe huurder wordt de huurderverklaring als controle-instrument ingezet. In de
tweede helft 2010 zijn 321 huishoudens
aangemeld. De corporaties hebben achttien
keer een veto uitgesproken vanwege onder
meer woonfraude en overlast. In heel 2010

52 |						Wijken in uitvoering

kregen 484 huishoudens begeleiding
aangeboden, waarvan 294 zijn afgerond en
190 nog in begeleiding zijn. In 223 gevallen
werd uithuiszetting voorkomen en in 71
gevallen gebeurde dat alsnog.
Werk, inburgering en wijkeconomie
Doel van dit programma is om meer
inburgeraars te bereiken via een inspirerend
aanbod. Intussen weten klanten goed de
weg naar het Haags Taalplein te vinden.
Hieronder een overzicht van de inburgeringtrajecten in de vier aandachtswijken.
Begonnen trajecten
1e helft

2e helft

Zuid West

479

650

1129

Schilderswijk

390

507

897

Transvaal

190

245

435

Stationsbuurt

60

91

151

1.119

1.436

2.612

Totaal

Totaal

Met dit resultaat is voor heel 2010 de planning van 2000
deelnemers ruimschoots gehaald.

Wijken in uitvoering
SCHOON, HEEL EN VEILIG
• Er zijn vier extra handhavers in de wijken ingezet.
• In Transvaal zijn de overlastgevende jeugdgroepen aangepakt op het
Joubertplantsoen en het Paul Krugerplein.
• In de Schilderswijk zijn twee garages opgeknapt, waardoor de parkeeroverlast op straat is afgenomen.
JONGEREN EN GEZONDHEID
• De wijkverpleegkundigen hebben 1000 inwoners van advies voorzien.
• In Transvaal is het project “Tijd voor Ontbijt” gestart met een publiciteitscampagne op basisschool Yunus Emre.
MULTIPROBLEEMGEZINNEN
• In de tweede helft van 2010 zijn 1278 huisbezoeken afgelegd.
• In het kader van woonoverlast en betalingsachterstanden is aan 484
huishoudens begeleiding aangeboden.

WERK, INBURGERING EN WIJKECONOMIE
• In 2010 zijn 2612 inburgeringtrajecten begonnen.
• Wijkcommunicatiebureau Schilderswijk is een erkend leerbedrijf
geworden.
• In Zuidwest is het voormalige hoofdkantoor van corporatie Staedion
verbouwd tot Hart van Moerwijk: een verzamelgebouw voor onder andere
vrijwilligersorganisaties, kleinschalige bedrijven en restaurant Van Harte.
LEEFBAAR WONEN
• In de Hertzogstraat in Transvaal zijn 135 woningen ingrijpend verbouwd
tot 72 maisonnettes, eengezins- en benedenwoningen.
• Voor de ontwikkeling van station Hollands Spoor tot internationale entree
tot Den Haag is een intentieovereenkomst getekend tussen de gemeente,
NS-Poort en Vestia. Het ontwerp voor het vernieuwde stationsplein is bijna
gereed.
• De fysieke opknapbeurt van Complex Otterrade is afgerond.

							Wijken in uitvoering					

| 53

Den Haag
Transvaal
Schoon, heel en veilig
Hinderlijke en overlastgevende jeugdgroepen zijn, in samenwerking met Streetcare,
stevig aangepakt. Dat is in Transvaal gebeurd
op twee locaties: het Joubertplantsoen en
het Paul Krugerplein. Er is extra ambulant
jongerenwerk ingezet in Transvaal Noord en
op het Kaapseplein hebben ambulante
jongerenwerkers naast jongeren ook
overlastgevende Midden- en OostEuropeanen benaderd. Naast de plaatsing
van zeven jongeren in trajecten werden drie
‘burgemeestersbrieven’ met hulpaanbod
uitgereikt. Daarnaast is er een voetbalkooi
gekomen op het Anna Blamanplein. Dit plein
is geheel opnieuw ingericht.

Jongeren en gezondheid
Corporatie Staedion draagt bij aan de
voorbereiding en uitvoering van het
meerjarig project ‘tijd voor ontbijt’ dat op alle
basisscholen in Transvaal wordt uitgevoerd.
Extra aandacht in dit project gaat uit naar de
rol en betrokkenheid van ouders. Het derde
kwartaal is er een publiciteitsactie geweest,
waarbij de wethouder en directeur deelnamen aan het ontbijt bij de lagere school
Yunus Emre. Op andere scholen werden als
onderdeel van de actie ontbijtbordjes
uitgedeeld.

Werk, inburgering en
wijkeconomie
Het is de bedoeling dat de Paul Krugerlaan
een onderscheidende multiculturele
winkelstraat wordt met een robuust

ondernemingsklimaat. Een enthousiaste
groep ondernemers heeft daartoe een
Bedrijven Investeringszone (BIZ) opgericht.
Er komen drie nieuwe restaurants aan het
begin van de Paul Krugerlaan. Bij één
daarvan kunnen leerlingen van praktijkschool De Einder werkervaring opdoen. De
herinrichting van de Paul Krugerlaan is ter
hand genomen en wordt dit najaar
opgeleverd.
De Haagse Mart wordt opgewaardeerd door
onder meer een betere ontsluiting en
bereikbaarheid en uitbreiding van voorzieningen voor zowel de marktlui als het
publiek. In de tweede helft van 2010 is een
voorlopig ontwerp uitgewerkt voor het
marktterrein. De uitvoering staat gepland
voor de tweede helft van 2011.
In Transvaal is een tweejarige opleiding
detailhandel ontwikkeld. Leerlingen kregen
twee dagen per week theorie en liepen drie
dagen per week stage bij ondernemingen in
de wijk. Deze aanpak krijgt mogelijk een
vervolg.

Leefbaar wonen
De plannen van de gemeente Den Haag en
woningcorporatie Staedion voor de aanpak
van Transvaal-Noord zijn, als gevolg van de
economische crisis, gewijzigd. Er vindt nu een
onderzoek naar de mogelijkheden plaats.
Daarbij worden alle opties bekeken, van
groot onderhoud of renovatie tot sloop/
nieuwbouw.

54 |						Wijken in uitvoering

Het onderzoek moet uiterlijk eind 2011 zijn
afgerond.
De aanpak van 147 woningen in TransvaalNoord gaat wel door. Dit gebied (Reitzstraat,
tussen de Paul Krugerlaan en De la Reyweg)
is actiegebied. Dit betekent dat Staedion is
begonnen met het begeleiden van de
bewoners naar een nieuwe woning.
Bedoeling is dat de woningen vanaf begin
2012 worden gesloopt. De nieuwbouw van
veertig appartementen en zeventig
eengezinswoningen begint halverwege
2012. Er komen 24 eengezinswoningen in de
vrije sectorhuur. De rest is voor de verkoop.
Ook de openbare ruimte in het gebied wordt
aangepakt. In de Reitzstraat komen
woningen met voortuinen en het gebied
wordt verkeersluw gemaakt. Ook komen er
ondergrondse vuilcontainers en bomen in de
straat.
In de Hertzogstraat zijn 135 woningen
ingrijpend gerenoveerd. Daarmee heeft de
Haagse woningcorporatie Staedion een stuk
authentiek Transvaal behouden. Achter de
oorspronkelijke gevel bevinden zich nu 72
maisonnettes, eengezins- en
benedenwoningen.

2008 - 2010

Leefbaarometer
Transvaal
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 55

Den Haag
Schilderswijk
Schoon, heel en veilig
De gemeente en Q-park zijn in de
Schilderswijk begonnen met het opknappen
van de parkeergarages. Dat heeft ertoe geleid
dat de garages intensiever worden gebruikt
en de parkeeroverlast aanzienlijk is afgenomen. In de wijk wordt betaald parkeren
ingevoerd.
Den Haag heeft ‘doordouwers’ aangesteld
die op een onorthodoxe manier ernstige
problemen aanpakken. Zo heeft een
doordouwer in de Schilderswijk de regie
gehad bij de aanpak van de Delftselaan. Er
zijn onder meer fysieke en sociale maatregelen genomen, zoals het helpen van 23
jongeren door ze in trajecten te plaatsen, het
vergroten van bewonersbetrokkenheid met
een buurtpreventieproject en een experiment om woninginbraken te voorkomen.

Jongeren en gezondheid
De campus Teniersplantsoen wordt een
voorzieningencluster voor brede ontwikkeling en ontplooiing, zowel in programmatische als fysieke zin, naar het voorbeeld van
het Engelse Community Center. Er wordt
intensief samengewerkt met het Nova
College, Lucas Onderwijs, Zebra Welzijn,Haag
Wonen en Culturalis. Het programma van de
campus is het afgelopen halfjaar in kwaliteit
versterkt en uitgebreid met onder meer een

zaterdagschool, een modevakschool en de
techniek/klusjesschool. Het project Aan de
Bak is stopgezet en geïntegreerd met het
project Prachtwerk.
Op het gebied van gezondheid is verder
gegaan met de aanpak van overgewicht. Er
zijn diverse preventieactiviteiten op het
gebied van voeding en sport en bewegen
aangeboden. Er wordt gewerkt aan een
signaleer- en doorverwijsprotocol om de
aanpak rondom kinderen met overgewicht
verder te stroomlijnen. Tijdens het schooljaar
2010-2011 hebben tien van de vijftien
basisscholen in de Schilderswijk meegedaan
aan het project de Gewichtige Vakleerkracht.
Daarbij meet en weegt de vakleerkracht
lichamelijke opvoeding elk jaar alle leerlingen
van de school en signaleert zo vroegtijdig of
er sprake is van overgewicht. Twintig
kinderen krijgen bemiddeling van leefstijlcoaches vanuit het project WIJS van de
Haagse Hogeschool. Moeders konden
deelnemen aan kookworkshops over
gezonde voeding en koken.
Wijkcommunicatiebureau Schilderswijk
informeert wijkbewoners over alles wat er in
de Schilderswijk gebeurt. Bij het bureau
werken bewoners, medewerkers van de
gemeente en corporatie Haag Wonen samen
aan verschillende wijkmedia. Dat zijn er zes:
krant, tv-journaal, radioprogramma, een

56 |						Wijken in uitvoering

website, digitale muurkranten en buurtvoorlichters. Het wijkcommunicatiebureau is ook
erkend als leerbedrijf.

							Wijken in uitvoering					

| 57

2008 - 2010

Leefbaarometer
Schilderswijk
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

58 |						Wijken in uitvoering

Den Haag
Stations- en Rivierenbuurt
Jongeren en gezondheid
De ambitie is om een voorziening rond de
basisschool Jan van Nassau te creëren. Er is
een ontwerp gemaakt voor de nieuwe brede
buurtschool en de sloopvergunning voor de
oude Deltaschool is aangevraagd en
goedgekeurd. Verder is het leerkansenprofiel
ingevoerd en begint de inhoudelijke
samenwerking tussen de school, de
bewonersorganisatie, het welzijnswerk en
andere betrokken partijen vorm te krijgen.

Ook het plein voor station Hollands Spoor
krijgt een grote opknapbeurt. Auto’s worden
deels verbannen uit het gebied. Het plein
krijgt bomen, bankjes en terrassen. Er zijn
afspraken gemaakt met corporaties over de
bouw van ruim zeshonderd studentenwoningen. Die zijn nodig voor de studenten van
de Campus Den Haag, een nevenvestiging
van de Universiteit Leiden.

Leefbaar wonen
Corporatie Staedion heeft besloten het Rode
Dorp op te knappen en de woningen geschikt
te maken voor jongeren en studenten.
Daarbij werkt Staedion nauw samen met
onderwijsinstellingen en studenten.
De gemeente gaat het Stationsplein en het
brede deel van de Stationsweg aanpassen.
De tramperrons moeten meer mensen
kunnen verwerken en de openbare ruimte
wordt opnieuw ingericht. De verwachting is
dat tot 2020 het aantal tramreizigers met
veertig tot zeventig procent toeneemt.
Daarnaast gaan vanaf 2013 nieuwe trams
rijden op een aantal lijnen.

							Wijken in uitvoering					

| 59

2008 - 2010

Leefbaarometer
Stations- en
Rivierenbuurt
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

60 |						Wijken in uitvoering

Den Haag
Zuidwest
Schoon, heel en veilig
De Leyweg moet de functionele en ruimtelijke ruggengraat van Zuidwest worden. Daar
is een traject in gang gezet voor het keurmerk
Veilig Ondernemen. Onder regie van het
Veiligheidshuis zijn er zes straatcoaches en
drie gezinscoaches ingezet. In een casuïstiekoverleg zijn 51 jongeren besproken. In twee
gevallen leidde dit tot een hulptraject. Er is
een proef geweest met anti-inbraak spray
(DNA) in Bouwlust.
In 2010 zijn ondergrondse afvalcontainers
geplaatst. De wijk is daardoor schoner en
volgens de bewoners ook leefbaarder
geworden. Een volgende stap is het werken
aan gedragsverandering bij bewoners.
Daarna is een intensieve en strenge
handhaving op straat gewenst.

Gezondheid en sport
Een jaar geleden zijn in Zuidwest negen
wijkverpleegkundigen - Zichtbare schakels
genoemd - aan de slag gegaan. Zij zijn op
zoek naar gezinnen die hulp nodig hebben.
Vaak treffen de verpleegkundigen een
combinatie van problemen aan. De
wijkverpleegkundigen hebben een duidelijke
‘schakelfunctie’. Dat wil zeggen dat zij geen
langdurige zorg verlenen.

Werk, inburgering en
wijkeconomie
Diverse partijen, waaronder de corporaties,
de Kamer van Koophandel en MKB Den
Haag, werken aan de ontwikkeling van de
wijkeconomie in Zuidwest. Kleine ondernemers hebben zich georganiseerd en bereiden
een netwerk voor Ondernemers Den Haag
Zuidwest voor. Ook komt er opnieuw een
grote ondernemersbijeenkomst, met
aandacht voor presentaties van met name de
ondernemers zelf.
Uit onderzoek is gebleken dat er in Zuidwest
grote behoefte is aan bedrijfsonroerend
goed, vooral aan kleinschalige bedrijfsruimte.
Corporatie Staedion heeft het Hart van
Moerwijk omgebouwd tot een verzamelgebouw voor de buurt met een maatschappelijke functie, kleinschalige bedrijven, een
vergaderruimte en een restaurant. Ook de
brandweerkazerne nabij station Moerwijk is
voor een periode van zeven jaar als
bedrijfsverzamelgebouw in gebruik
genomen, met onder meer een sportschool
en kantoren voor beginnende ondernemers.
Begin 2011 is het nieuwe Stadskantoor aan
de Leyweg opgeleverd. Vanaf mei hebben
ongeveer 1000 medewerkers van de
gemeente Den Haag er hun intrek genomen.
Ook is er een bibliotheek gehuisvest. Verder
is in 2010 begonnen met de vernieuwing van
winkelcentrum Leyweg, inclusief de
herinrichting van de openbare ruimte tussen
het winkelcentrum en het Stadskantoor.

De bewoners van Zuidwest hadden voor het
derde en laatste jaar de mogelijkheid om
ideeën voor de verbetering van hun wijk in te
dienen. Er zijn 52 ideeën ingediend.

Wonen
Ondanks de economische crisis willen de
corporaties in Zuidwest blijven doorgaan
met de herstructurering en differentiatie van
het woningaanbod. Als gevolg van de
gewijzigde marktomstandigheden zal vaker
worden gekozen voor renovatie of groot
onderhoud in plaats van sloop-nieuwbouw.
Zo is Vestia recentelijk begonnen met de
grootschalige renovatie van De Vosch
(portiekwoningen voor starters).
Vanwege de economische crisis worden in de
periode 2010 - 2012 naar verwachting zo’n
200 nieuwbouwwoningen per jaar opgeleverd. Het streven is de productie daarna weer
te verhogen naar circa 300 woningen per
jaar.
In 2011 is de aanpak van het complex
Otterrade afgerond. Er is onder meer gewerkt
aan de versterking van de VVE (Vereniging
van Eigenaren)-structuur van het complex.
Vestia heeft zich met de aankoop van enkele
woningen en het beschikbaar stellen van een
huismeester een positie in het complex
verworven. Deze positie wordt benut om de
VVE mee te helpen vormgeven, onder meer
door gerichte woningtoewijzing aan
bijvoorbeeld studenten.

							Wijken in uitvoering					

| 61

62 ||						Wijken inWijken
uitvoering
in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Zuidwest
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 63

Deventer

De wijkvernieuwing in de Rivierenwijk kent een
fysieke en een sociale opgave. In het afgesloten
charter tussen Rijk en gemeente is echter uitsluitend
een sociaal programma opgenomen. Het charter
heeft een looptijd van 2008 t/m 2017. Eind 2011
zal het uitvoeringsprogramma worden geactualiseerd. Voor de zomer van 2011 zal de gemeente het
overleg met het rijk hierover beginnen.
Op 9 september 2010 heeft de visitatiecommissie Wijkenaanpak de Rivierenwijk bezocht.
Het accent van de visitatie is gelegd op de
bouw van het wijkvoorzieningencentrum en
de beoogde verdieping van de Amstellaan.
De commissie stelt dat de gemeente een
traditie hoog heeft te houden in het wijk- en
buurtgericht werken en de prominente rol die
het welzijns- en opbouwwerk hierbij heeft. Als
goede voorbeelden worden het PAKhuis en
het project Sterrevinder genoemd. In deze
traditie van samenwerken en verbinden is het
plan ontwikkeld voor een samenwerkingsschool in een wijkvoorzieningencentrum. Voor
het realiseren van dit centrum is het nodig dat
de barrièrewerking van de Amstellaan wordt
opgeheven.
De Commissie heeft de indruk dat het plan in
de loop van de tijd is uitgegroeid tot een
“droom” waar vele betrokken organisaties en
bewoners inhoud aan gaven. De commissie
constateert daarbij wel dat er te weinig sturing
is om de oorspronkelijke fysieke plannen beter
te laten aansluiten bij de maat en draagkracht
van de Rivierenwijk. Tevens is geconstateerd
dat de problemen in het fysieke domein te
herleiden zijn tot de staat van de openbare
ruimte en de directe woonomgeving. De
verwaarlozing en verloedering van de openbare ruimte is zeer voelbaar en moet een halt
worden toegeroepen.
De Commissie adviseert:
• vaart te maken en uit de ‘dromen’ te
stappen over een plan om de barrièrewerking van de Amstellaan tegen te gaan;
• te komen tot de ontwikkeling van een
wijkvoorzieningencentrum (WVC) met
daarbinnen een programma dat past bij de
draagkracht en de schaalgrootte van de wijk;
• het steviger aanpakken van de openbare
ruimte om verdere verwaarlozing en
verloedering tegen te gaan.

64 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 65

Deventer
Rivierenwijk
De uitvoering van de fysieke opgave in de wijk heeft de afgelopen jaren vertraging opgelopen. Dit kwam vooral door
financiële, organisatorische en bestuurlijke perikelen over de uitvoering van de verdiept aan te leggen Amstellaan.
Hierdoor stagneerde de totstandkoming van een stedenbouwkundig plan. Het gevolg was dat het totale fysieke
programma stil kwam te liggen. Vanaf medio 2010 hebben gemeente en corporatie met ondersteuning van minister
Dekker hard gewerkt aan een nieuw en financieel haalbaar plan voor de Amstellaan. Daarnaast is de verdeling van
verantwoordelijkheden en regievoering tussen gemeente en corporatie verduidelijkt en wordt er inmiddels gewerkt
aan de opzet van een adequate uitvoeringsorganisatie. De verwachting is dat eind 2012 de schop in de grond kan.
Tegelijkertijd zullen ook activiteiten beginnen op het terrein van de woningbouw, het groen en de opwaardering van
de openbare ruimte.

De bewonersbetrokkenheid in de
Rivierenwijk is hoog. Traditiegetrouw is de rol
van bewoners heel belangrijk bij alles wat er
in de wijk gebeurt. De Kopgroep (het
overlegorgaan van de bewoners) heeft veel
betrokkenheid en inzet getoond. Bewoners
hebben veel meegedacht over hun wijk; dat
geldt ook voor het afgelopen jaar dat in het
teken stond van aanpassing tot een meer
realistisch plan.
In het sociale domein is de aanpak in de
Rivierenwijk succesvol. Hieronder worden de
meest in het oog springende voorbeelden
van het afgelopen jaar genoemd.

De brede school.
De school is sterk in visie en uitvoering. Een
kwetsbaar punt is de afhankelijkheid van
projectsubsidies. De school heeft zich goed
geprofileerd, onder andere door: de
zomerschool (zo’n 80 kinderen namen
hieraan deel), schoolmaaltijden, taalverwerving, huiswerkbegeleiding, overdracht naar
het voortgezet onderwijs, participatie ouders,
toepassing IT in de lessen, relatie met
voorschoolse opvang en de relatie met
naschoolse opvang.

Verduurzaming: ten aanzien van de
inbedding, het voortzetten zijn er problemen
te verwachten vanwege de projectsubsidies:
deze komen en gaan. Het risico van verlies
van opgebouwde kennis is hier aanwezig.
Gaat de gemeente hier nog stappen in
ondernemen?

Aanval op de schooluitval
De intensieve benadering levert op dat de
Rivierenwijk van de hoogste score vroegtijdige schoolverlaters in Deventer in enkele
jaren tijd is gezakt tot het niveau onder het
stedelijk gemiddelde. De aanpak bestond
onder andere uit: onderwijstijdverlenging,
lunchvoorziening, schoolvervoer, breed
sociaal cultureel aanbod, sport en spel. Het
percentage deelnemende kinderen uit de
wijk is gestegen naar 68%.
Verduurzaming: De activiteit zal worden
gecontinueerd in het reguliere aanbod,
binnen onderwijs en gemeente.

66 |						Wijken in uitvoering

Rivierenwijk beweegt.
De sportactiviteiten waren stimulerend. In de
wijk was eigenlijk geen sprake van georganiseerde sportbeoefening. Door de aanleg van
de Cruyffcourt en de sportverenigingen is
hiermee een begin gemaakt. Veel individuele
wijkbewoners konden zo blijven sporten en
enkele sportverenigingen hebben zich
langdurig met de wijk verbonden.

Scholing, activering en werk.
In januari is het project Sterrenvinder in het
leven geroepen. Vanaf de start heeft
Sterrenvinder tot april 2011, 395 wijkbewoners begeleid. Sommige deelnemers hebben
meerdere trajecten gedaan. Het project
omvat 3 treden. Trede 1 richt zich op het
verwerven van competenties die de afstand
tot scholing en werkervaring overbruggen of
verkleinen. Trede 2 gaat om het verwerven
van competenties die de afstand tot de
reguliere arbeidsmarkt overbruggen en de
derde trap is het einddoel. Bewoners worden
binnen deze trede teruggeleid naar de
reguliere Arbeidsmarkt. Ruim driekwart van
de sterren steeg één of meerdere treden op
de ladder.

Wijken in uitvoering
Aanval op de schooluitval
In Rivierenwijk zijn 760 jongeren, van wie 250 geen startkwalificatie hebben. Het gaat om 88 jongeren in Rivierenbuurt en 166 in Deltabuurt. Meer uitgesplitst:
• Instroom 2010: 65 jongeren. Totale bestand gehele periode: 322 jongeren waarmee trajectafspraken zijn gemaakt.
• Succesvolle cumulatieve uitstroom t/m 31-12-2010: 197 jongeren (= 79% van 250 jongeren: = taakstelling gehele project).
• Aan het werk zonder startkwalificatie: 53 jongeren (=21% van 250 jongeren). Als zij hun baan verliezen kunnen ze alsnog weer instromen in het project.
• Begeleiding in beroepenoriëntatie: 13 jongeren. Begeleiding naar BBL (leren/werken): 4 jongeren. Begeleiding naar werk: 2 jongeren.
• Uitval traject: 3 jongeren.
• Niet succesvolle trajecten (onvindbaar of andere redenen): 77 jongeren (=24% van 322 jongeren, totaal aantal jongeren in traject).
• Preventieve gesprekken ter voorkoming schooluitval: 13 gesprekken met 5 jongeren. Match met een mentor: 16 jongeren
• In 2010 hebben in totaal 121 leerlingen van de Circuitschool en OBS De Snippeling meegedraaid in de huiswerkbegeleiding. Opgeteld bij de 39 leerlingen in
2009 resulteert dit in een tussenstand van 160 leerlingen
Participatie en Werk
• Binnen trede 1 waren eind 2009 252 personen ingestroomd; eind 2010 is dit aantal opgelopen tot 353. In 2009 hebben binnen trede1 66 mensen hun
alledaagse droom bereikt, in 2010 waren dit er 70. Van de instromers in trede1 hadden tot 2009 117 personen de 3 basiscompetenties verworven, eind 2010
was dit aantal 160. Van de deelnemers in de jaren 2008-2010 hadden er 35 een WWB-uitkering en 52 een UWV-uitkering (WAO, Wajong of WW)
• Binnen trede 2 waren eind 2009 103 personen ingestroomd; eind 2010 is dit aantal gestegen naar 158. Hiervan waren er 85 doorstromers uit trede 1. In deze
trede hebben 26 personen de drie werknemerscompetenties verworven, 12 de drie competenties ondernemerschap. Van de deelnemers in de jaren 20082010 hadden er 32 een WWB-uitkering en 27 een UWV-uitkering (WAO, Wajong of WW).
• In 2008 zijn 42 sterren uitgestroomd, in 2009 41 en in 2010 6. Dat betekent een totale uitstroom naar betaald werk of zelfstandig ondernemerschap van 89
personen.

							Wijken in uitvoering					

| 67

2008 - 2010

Leefbaarometer
Rivierenwijk
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

68 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 69

Dordrecht

Op 13 september 2010 heeft de visitatiecommissie Wijkenaanpak
Crabbehof en Wielwijk bezocht. De algemene conclusie was dat op
een volhardende en vasthoudende wijze de stedelijke vernieuwing
vorm wordt gegeven. Successen worden zichtbaar gemaakt en alle
betrokken partijen hebben een duidelijke vraagstelling. Fundamentele
vraagstukken worden niet uit de weg gegaan.
De visitatiecommissie heeft gekeken naar drie thema’s,
Gevarieerde wijken, beheersbaarheid overlast in CrabbehofNoord en Wijkeconomie. Wat betreft de gevarieerde wijken
ging het om de vraag: komen de huidige doelstellingen, gericht
op het aantrekken van middeninkomens en de sociale aanpak
overeen met de realiteit in de wijken? Volgens de commissie
moeten de wijken niet alleen middeninkomens aantrekken,
maar vooral aandacht besteden aan de aanwezige groepen die
een meerwaarde voor de wijk hebben. Het belangrijkste doel is
dat het imago van de wijk omhoog moet. De commissie geeft
als advies om bij het creëren van het gewenste woonmilieu
rekening te houden met de behoeften van de huidige bewoners. In deze bewoners zitten zogenoemde sociale stijgers die
uiteindelijk tot de middengroep (gaan) behoren.
Wat betreft de overlast in Crabbehof-Noord: de Foyer in
Crabbehof-Noord richt zich op het aanbieden van appartementen aan jongeren. De commissie vindt dat het project
tegenstrijdige ambities heeft. Het project wil overlast bestrijden en tegelijkertijd jongeren een toekomst bieden. De
commissie concludeert dat op dit moment het één ten koste
gaat van het andere. De commissie adviseert om eens fundamenteel terug te gaan naar de uitgangspunten die voor het
foyerconcept gelden.
Over de wijkeconomie: in de vernieuwing van de aandachtswijk Wielwijk is ervoor gekozen om het centrum eerst aan te
pakken. De commissie constateerde dat de winkeliers hierover
zeer tevreden zijn. Een aantal basisvoorwaarden voor goed
ondernemerschap in Wielwijk en Crabbehof is volgens hen
echter nog onvoldoende. De slagkracht en de bureaucratie van
de gemeente kunnen bijvoorbeeld verbeterd worden, bijvoorbeeld bij het op orde houden van de openbare ruimte en de
flexibiliteit rondom regelgeving. Omgekeerd vraagt de
gemeente de eigenaren van de winkelcentra ook om te
investeren in hun bezit.
ZZP’ers leveren een bijdrage aan de wijkeconomie van
Wielwijk en Crabbehof. De Kansenflat biedt een enkele ZZP’ers
de kans zich binnen 3 jaar te ontwikkelen tot ondernemer. De
Kansenflat maakt ondernemers meer zichtbaar in de wijk
zichtbaarder. Het verdient de aanbeveling om als vervolg op
dit succes na te denken over een duurzame voorziening voor
startende ondernemers die gedragen wordt door de belangrijkste partners in de wijk.

70 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 71

Dordrecht
Wielwijk en Crabbehof
De corporaties en de gemeente Dordrecht hebben de adviezen van de commissie omarmd en maken concreet werk
van de aanbevelingen. In november 2010 is een bijeenkomst georganiseerd om over het thema gevarieerde krachtwijken na te denken. Conclusie was dat de doelstellingen van Dordrecht West zullen worden bijgesteld naar doelen
die niet gericht zijn op inkomensposities alleen, maar veel breder kijken naar wat mensen voor de wijk kunnen
betekenen en andersom. De herijking van de doelstellingen wordt september dit jaar afgerond.
Voor Crabbehof Noord is een uitgebreid
aanvalsplan opgesteld waarmee de overlast
in het gebied wordt aangepakt. Onderdeel is
een wijziging van het Foyer concept. In de
eerste vijf maanden van 2011 is het aantal
overlastmeldingen met 25% gedaald en nog
in juni 2011 ondertekenen gemeente,
zorginstellingen en Woonbron een intentieovereenkomst voor de aanpassingen van het
Foyer.
Ook met de adviezen voor wijkeconomie zijn
partijen aan de slag gegaan. Het MKB
Nederland en de Kamer van Koophandel
maken gezamenlijk een aanpak om de
slagkracht van ondernemers te verbeteren
en de regeldruk te verminderen.

Verduurzaming van de aanpak
Het verduurzamen van de aanpak is de
komende periode de belangrijkste opgave
voor de wijkaanpak Dordrecht. Op dit
moment wordt op twee domeinen
nadrukkelijk gezocht naar die verduurzaming. Het gaat daarbij om het onderbrengen
van de “Achter de Voordeur-aanpak” en het
ontwikkelen van een business case waarin
het project “de werkmakelaar” haar succes
kan vastleggen in een uitzendbureau-constructie. Beide initiatieven bevinden zich in
een verkenningsfase.

Gezond Crabbehof en Wielwijk
Gezondheid is onlosmakelijk verbonden met
het persoonlijk leven van bewoners, en met
sociale doelen zoals prettig wonen, het
volgen van onderwijs en het hebben van

werk. Omgekeerd kunnen een slechte
woonsituatie of arbeidsomstandigheden
problemen met de gezondheid veroorzaken
of verergeren. Wijken waarin veel van
dergelijke problemen bij elkaar komen, zoals
de krachtwijken of aandachtswijken, kennen
dan ook gezondheidsverschillen ten opzichte
van de rest van de stad. In Dordrecht geldt dit
ook voor de wijken Crabbehof en Wielwijk.
Voor de aanpak in Crabbehof en Wielwijk is
dit een reden om gezondheid (naast wonen,
onderwijs, werk en vrije tijd) als vijfde “ladder
tot sociale stijging” toe te voegen aan het
sociaal-economische programma. Dit thema
heeft daarmee een belangrijke rol gekregen
binnen de wijkaanpak.
Om te komen tot een gezonde wijk voldoet
het niet om slechts één aspect aandacht te
geven. Er is een integrale benadering nodig,
met samenwerking door de verschillende
instellingen en organisaties. Om tot zo’n
aanpak te komen is een inventarisatie
gemaakt en zijn tal van bestaande activiteiten tegen het licht gehouden.
Het doel van de “vijfde ladder” van het
sociaal-economisch programma is er naar te
streven de gezondheid in Crabbehof en
Wielwijk gelijk te trekken met de gezondheid
in Dordrecht. De directe aanleiding tot het
opnemen van gezondheid in het sociaaleconomisch progrogramma was de uitkomst
van het Wijkprofiel Gezondheid van de GGD.
Uit dit onderzoek bleek dat de wijk op
verschillende onderdelen een gezondheidachterstand vertoont. Winst valt te behalen
bij overgewicht bij kinderen, psychische

72 |						Wijken in uitvoering

gezondheid bij alle leeftijdsgroepen en
sociaal-economische gezondheidsverschillen
in het algemeen.
Een paar voorbeelden van de resultaten die
de integrale aanpak heeft opgeleverd zijn:
• In het kader van “gezond en sportief leven”
zijn diverse sport en spelactiviteiten
opgezet;
• Over een “gezonde leefomgeving” heeft
een werkgroep, onder leiding van de GGD
een advies uitgebracht voor de stedenbouwkundige visie van Crabbehof
• De Zorggroep Crabbehof heeft het
initiatief genomen om een behandel c.q.
gezondheidscentrum te realiseren voor de
wijk. In de tweede helft van 2011 word het
behandel c.q. gezondheidscentrum
gerealiseerd door bouwkundige aanpassingen van het bestaande pand.
• Eind 2010 is Resto Van Harte gestart. Het
doel van Resto Van Harte is het doorbreken van sociaal isolement. Verder zijn twee
wijkverpleegkundigen begonnen in
Crabbehof en Wielwijk om de verbinding
tussen zorg, kwaliteit van leven te
optimaliseren.
• Partijen werken samen aan verdere
ontwikkeling en verankering van de
integrale aanpak.

2008 - 2010

Leefbaarometer
Wielwijk en
Crabbehof
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 73

Eindhoven

Het Eindhovense college van burgemeester en wethouders gaat door met de
vernieuwing van tien gebieden in de stad, waaronder de aanpak in de drie
krachtwijken Doornakkers, De Bennekel en Woensel-West. De afgelopen
jaren is veel in gang is gezet en bereikt, zo blijkt uit evaluatie. De wijken zijn
fysiek en op het terrein van leefbaarheid opgeknapt, participatie van bewoners is verbeterd en samenwerking in de wijk heeft een impuls gekregen. Op
het sociale domein ligt er in de krachtwijken nog een opgave.
Op basis van zowel de conclusies van de visitatiecommissie als de
evaluatie naar de effecten van de wijkvernieuwing moet het college
bepalen hoe het vervolg van de aanpak er gaat uitzien. De conclusies
van beide rapporten sluiten goed op elkaar aan. Ze benoemen
zichtbare resultaten van de aanpak, vooral op fysiek terrein en op het
thema ‘schoon, heel en veilig’. Onder bewoners is het vertrouwen
gegroeid in de aanpak. Zij voelen zich serieuzer genomen en de
samenwerking met en tussen gemeente en corporaties is verbeterd.
Beide rapporten spreken ook van een opgave voor de komende
periode, die vooral ligt in het sociale domein. Het blijkt nog steeds
lastig om te bepalen wat in elke wijk nodig is om te zorgen voor
sociale stijging van bewoners. Om de sociale doelstellingen van de
wijkvernieuwing dichterbij te brengen, is een extra inspanning
noodzakelijk. De visitatiecommissie constateert bovendien verkokering binnen de sociale pijler. Ook adviseert de commissie om meer
wijkgericht te gaan werken en mandaat en bevoegdheden over te
dragen aan de professionals in de wijken.
Hoe verder met de wijkvernieuwing?
Het college is voortvarend aan de slag gegaan met de conclusies uit
beide rapporten. Gemeente, het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en de commissie organiseerden samen een
masterclass. Bedoeling daarvan was om zicht te krijgen op wat er in
Eindhoven nodig is om een vervolg te geven aan het wijkgericht
werken. Om te bepalen wat de aanpak in de wijkvernieuwingsgebieden en krachtwijken moet zijn, werken gemeente, corporaties en
andere partners aan een plan voor gebiedsgericht werken. Dit plan
verschijnt eind 2011.
Belangrijk onderdeel van dit plan worden de gebiedsgerichte analyses
per wijk. Daarbij wordt aansluiting gezocht met het nieuwe sociaal
beleid dat in 2011 voor de hele stad is ontwikkeld. Uitgangspunten
daarbij zijn vraaggestuurd en wijkgericht werken en het zelforganiserend vermogen van bewoners. In een aantal wijken lopen er daarom
experimenten waarbij bewoners en partners doorzettingsmacht
hebben. Bewoners krijgen verder zeggenschap over en budget voor
bijvoorbeeld de inzet van het welzijnswerk.
In het plan is ook aandacht voor experimenten met nieuwe samenwerkingsvormen. De krachtwijken dienden daarvoor de afgelopen
jaren gebruikt als laboratorium. Zo is in drie krachtwijken geëxperimenteerd met een nieuwe Achter de Voordeur-aanpak, de aanpak
Krachtwijken Actief en vormen van samenwerking, zoals de
Buurtonderneming Woensel-West. Het college zoekt naar manieren
om de lessen die uit deze experimenten te behouden.

74 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 75

Eindhoven
De Bennekel
De gemeente is het afgelopen jaar, samen met corporaties en bewoners in de Bennekel, doorgegaan op ingeslagen
weg. Vrijwel alle afspraken op de thema’s Achter de Voordeur, perspectief voor jongeren en de aanpak van werkloosheid in het in buurtcontract zijn in uitvoering of inmiddels afgerond. De wijk knapt zichtbaar op. Bewoners spelen
daar een centrale rol in. Nadat in voorgaande jaren plannen zijn gemaakt voor de herinrichting van de openbare
ruimte, is de afgelopen periode de schop letterlijk de grond in gegaan.
In de Bennekel wordt via een vijfpuntenplan
gewerkt aan het verbeteren van de fysieke
kwaliteit en uitstraling van de wijk. Het gaat
daarbij onder meer om renovatie van huizen,
het aanpakken van achterpaden, het
vernieuwen van tuinmuurtjes en het
herinrichten van de openbare ruimte.
Belangrijk is dat bij deze initiatieven de
bewoners meedenken en ook zelf de handen
uit de mouwen steken. Zo hebben bewoners
hun voortuintjes opgeknapt, terwijl de
corporaties Trudo en Woonbedrijf tuinmuurtjes vernieuwden in diverse straten.

De bewoners zijn tevreden en trots op het
resultaat. De straat is meer hun straat
geworden.

Ook worden de resultaten nu zichtbaar van
de herinrichting van de Arcadeltstraat,
Lassusstraat, Willaertplein en Jan
Hollanderstraat. Samen met bewoners heeft
een ontwerpster een plan gemaakt. Dat past
bij het motto van de wijkvernieuwing in de
wijk: “We doen het samen in de Bennekel”.
Sinds begin 2010 de schop de grond in is
gegaan, krijgt het plan daadwerkelijk vorm.

Sluitend programma voor jongeren
Eén van de prioriteiten van het wijkactieplan
is ervoor zorgen dat kinderen en jongeren in
de Bennekel kansen krijgen om zich te
ontwikkelen. Het afgelopen jaar hebben
bewonersorganisaties en professionals van
SPIL-centrum De Kameleon, Welzijn
Eindhoven, sportbedrijf de Karpen en GGD
allerlei ontspannende, sportieve en

Een belangrijke ontwikkeling voor de
bewoners van de Bennekel is ook de
verbouwing van wijkcentrum De Dommel,
dat kampte met achterstallig onderhoud. In
2010 is een deel van De Dommel gerenoveerd om de activiteiten van bewoners en
jongeren beter te kunnen huisvesten. Najaar
2011 is de renovatie van de rest van het
gebouw en van de buitenruimte voltooid.

educatieve activiteiten uitgevoerd voor deze
groepen.
Er is nu sprake van een sluitend activiteitenprogramma voor alle leeftijdsgroepen.
Daardoor is een nog beter beeld gekregen
wie er opgroeien in de Bennekel en hoe het
met ze gaat. Sinds dit jaar gelden er bindende
afspraken over uitwisseling van gegevens en
signalen van ‘risicokinderen’. Hiermee kan
men kinderen en jongeren in de Bennekel
nog beter in beeld krijgen en sneller
signaleren als ze in de knel (dreigen te)
komen. Zo wordt geprobeerd afglijden te
voorkomen en te werken aan talentontwikkeling. Voor 2012 geldt dat er nog intensiever
zal worden gewerkt vanuit het programma
Perspectief voor Jeugd, waaraan alle inzet
voor de jeugd van Bennekel kan worden
gerelateerd.

Wijken in uitvoering
educatieve activiteiten uitgevoerd voor kinderen en jongeren.
Armoede en werkeloosheid
• Krachtwijken Actief: vanuit een voormalig winkelpand van de Lassusstraat
(beschikbaar gesteld door Trudo) begeleid Bennekel Actief personen naar
trajecten gericht op werk of maatschappelijke participatie. Van de 234
cliënten is 22 procent begeleid naar werk, nog eens 26 procent naar
activering (stand dec. 2010).
• Sinds 2011 biedt een bedrijfscontactfunctionaris maatwerk aan (beginnende) ondernemers. De functionaris neemt contact op met ondernemers,
kijkt waar specifieke vragen liggen, bemiddelt en adviseert.
Perspectief voor jeugd
• Bewonersorganisaties en professionals hebben ontspannende, sportieve en

Achter de Voordeur
• De afgelopen periode zijn onder regie van de krachtwerker voor 126
huishoudens (287 bewoners) signalen van meervoudige complexe
problemen opgepakt door de zorgpartners in de buurt. Dat heeft geleid tot
individuele verbetering van de situatie van de betrokken bewoner(s).
• Ambitie is om in de wijk een fysiek punt te maken (gemeenschapscentrum
De Ketting), van waar uit probleemhuishoudens kunnen worden geholpen.
• Woningcorporaties hebben geïnvesteerd in het actief opsporen van
problematiek Achter de Voordeur in een aantal wooncomplexen en hebben
waar nodig bewoners verwezen naar de gewenste zorgleveranciers.

76 |						Wijken in uitvoering

Fysiek & Schoon, heel en veilig
• In het kader van het thema schoon, heel en veilig zijn talloze activiteiten
uitgevoerd, van de aanpak van tuinmuurtjes tot en met
straatwerkgroepen.
• In Bennekel-Oost werken bewoners, opbouwwerk, politie en gemeente
aan het terugdringen van overlast door kamerbewoning. Sinds 2010 is er
sprake van een verbod op omzettingen.
• In 2010 is wijkcentrum de Dommel gerenoveerd. Er is een onder andere
een jongerencentrum gekomen. In het najaar van 2011 volgt de opening
van het volledig gerenoveerde gebouw.
• De resultaten van de fysieke herinrichting van de herinrichting van de
Arcadeltstraat, Lassusstraat, Willaertplein en Jan Hollanderstraat worden
zichtbaar. In juni is de oplevering van de Arcadeltstraat gevierd.
Bewonersparticipatie
Waardebonnen: tot en met voorjaar 2011 zijn 66 initiatieven gehonoreerd,
uiteenlopend van een veiligheidsproject tot een fototentoonstelling over de
wijk.
• Bewoners waren actief met onder andere huiswerkbegeleiding,
kindercarnaval, jongereninloop in wijkcentrum De Dommel, opschoondagen in diverse straten, buurvrouwendag, muziekles en straatspeeldag, etc.

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 77

2008 - 2010

Leefbaarometer
De Bennekel
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

78 |						Wijken in uitvoering

Eindhoven
Woensel-West
Onder regie van de buurtonderneming, een samenwerking van gemeente, corporatie Trudo en bewoners, zijn de
afgelopen periode opnieuw stappen gezet in de vernieuwing van Woensel-West. Gezinnen krijgen hulp Achter de
Voordeur, werklozen worden begeleid richting werk en ondernemers krijgen ondersteuning. De bouw van het
nieuwbouwproject VoltaGalvani is begonnen. De betrokkenheid van bewoners is gegroeid. Het nieuwe SPIL-centrum
speelt daarbij een belangrijke rol.

De voorbereiding van sloop en nieuwbouw
van woningen op het terrein van
VoltaGalvani heeft de nodige tijd gekost.
Maar rond de jaarwisseling 2010-2011 is
begonnen met de bouw van 110 woningen
voor een- en tweepersoonshuishoudens en
gezinnen. Bewoners uit de eerste sloopfase
van plan Celsius kunnen terecht in de
nieuwbouw van VoltaGalvani. Aan de
Edisonstraat komen een kleine 30 dertig
werkateliers. De plinten van de panden
worden gevuld met ondernemers. Tijdens
een goed bezochte informatieavond zijn
potentiële ondernemers geïnformeerd over
de mogelijkheden.
Ook zijn de voorbereidingen begonnen voor
het andere grote project in de fysieke
vernieuwing van de Woensel-West, de
sloop-nieuwbouw rondom het Celsiusplein.
Bewoners worden hierbij intensief betrokken. Het ontwerperscollectief VERS uit
Woensel-West werkt in de wijk en stimuleert
de creativiteit van bewoners tijdens het
ontwerpproces. De nieuwbouw in het plan
Celsius (ca. 400 woningen) wordt een mix
van sociale huur en sociale koopwoningen
voor alleenstaanden, tweepersoonshuishoudens en gezinnen. Als alle woningen op het
terrein van VoltaGalvani in 2013 zijn
opgeleverd, begint de eerste fase van de
sloop rondom het Celsiusplein.

SPIL-centrum als impuls voor de wijk
Het SPIL-centrum (SPIL staat voor Spelen,
Integreren en Leren) Boschdijk, dat eind
zomer 2010 is geopend, is een belangrijke
impuls voor Woensel-West. De ontwikkeling
van de jeugd is een speerpunt voor bewoners
en de gemeente. Het SPIL-centrum fungeert
steeds meer als ‘spil’ op het terrein van
opvoeden en educatie. De organisaties die
betrokken zijn bij de ontwikkeling van
kinderen van 0 tot 12 jaar – consultatiebureau, peuterspeelzaal, buitenschoolse
opvang en basisschool – hebben één
gezamenlijke pedagogische visie. Voordeel
van de ononderbroken begeleiding is dat het
makkelijker is om problemen vroeg te
signaleren en tijdig maatregelen te nemen.

Wijksportvereniging Woensel-West
SPIL-centrum Boschdijk is ook de thuisbasis
van de nieuwe wijksportvereniging.
Kinderen, jongeren en volwassenen kunnen
tegen een gereduceerd tarief van 5 euro per
maand sporten in de eigen wijk. Dat de
wijksportvereniging in een behoefte voorziet,
blijkt uit de ruim 200 aanmeldingen. Het
aanbod van sportactiviteiten is groot, onder
meer basketbal, voetbal en fitness. Populair,
vooral onder kinderen en jongeren, zijn de
dansgroepen.

Een groep ouders heeft zich de afgelopen
periode opnieuw ingezet om ervoor te
zorgen dat ook andere ouders hun kinderen
op school doen op basisschool ’t Palet, zodat
de school ‘verkleurt’ en meer een afspiegeling wordt van de wijk. Steeds meer ouders
uit Woensel-West haken aan. De ambitie is
om het SPIL-centrum te laten fungeren als dé
ontmoetingsplek voor de wijk. In het
centrum worden diverse cursussen gegeven.
De Buurtinfowinkel en De Klaver (informatiepunt voor allochtone vrouwen) beheren
de informatiebalie in het SPIL-centrum en
verzorgen een ‘huiskamer’ voor de buurt. De
komende periode wordt geprobeerd de
inloop verder te vergoten.

							Wijken in uitvoering					

| 79

Wijken in uitvoering
SPIL-centrum
• De Wijksportvereniging Woensel-West slaat aan en heeft ruim 200 leden
(kinderen, jongeren en volwassenen).
• Via De Klaver krijgen allochtone vrouwen vanuit SPIL-centrum informatie
over gezondheid, opvoeding, scholing en computerles en Nederlandse
taalles. Wekelijks komen er 20-25 cursisten (mannen en vrouwen) voor
taallessen.
Achter de Voordeur
• De afgelopen periode zijn onder regie van de krachtwerker voor 101
huishoudens (171 bewoners) signalen van meervoudige complexe
problemen opgepakt door de zorgpartners in de buurt. Dat heeft geleid tot
individuele verbetering van de situatie van de betrokken bewoner(s).
• Vanuit maatschappelijk steunsysteem de Tulp worden kwetsbare bewoners
die kampen met eenzaamheid, psychiatrische problemen of verslaving
begeleid. Het afgelopen jaar waren er 65 nieuwe hulpvragers. De Tulp heeft
continu met zo’n 40 hulpvragers intensief contact (minimaal eens per drie
weken) en met 40 minder intensief (eens per 5 weken). Los daarvan komen
cliënten naar een antidepressie-, taal- en kookcursussen.
Stimuleren ondernemerschap
• Vanuit de buurtonderneming werkt Woensel-West Actief aan het begeleiden
van personen naar trajecten gericht op werk of maatschappelijke participatie.
Van de 187 cliënten is 28 begeleid naar werk, nog eens 11procent naar

activering (stand dec. 2010).
• De in september 2010 geopende tweedehandswinkel Emmaus loopt goed. In de
winkel werken veel vrijwilligers uit Woensel-West.
• De bedrijfscontactfunctionaris helpt (beginnende) ondernemers. Hij kijkt waar hun
specifieke vragen en behoeften liggen, bemiddelt en adviseert.
Fysiek & Schoon, heel en veilig
• Het terrein VoltaGalvani is bouwrijp gemaakt. De nieuwbouw is rond de jaarwisseling
begonnen.
• Toewijzingsbeleid door corporatie Trudo: met 170 (100 adressen) nieuwe huurders
zijn afspraken gemaakt om een maatschappelijke bijdrage te leveren aan de wijk.
• In het najaar van 2011 wordt een Cruijff Court aan de Groenewoudseweg aangelegd.
• Medio 2011 is het definitief ontwerp van de SPIL-straat aan bewoners gepresenteerd.
De realisatie begint naar verwachting eind 2011.
• Intensiever beheer van de openbare ruimte heeft geleid tot schonere straten, maar
vergt continu aandacht.
Overig
• De Buurtonderneming Woensel-West blijft de regie voeren over de wijkvernieuwing
onder leiding van twee nieuwe directeuren vanuit de gemeente en Trudo.
• Waardebonnen: tot en met voorjaar 2011 zijn 46 bewonersinitiatieven gehonoreerd,
uiteenlopend van een straatspeelmiddag tot het verspreiden van geboortekoffertjes
aan ouders van pasgeboren kinderen met informatie over de wijk en het
SPIL-centrum.

80 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Woensel- West
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 81

Eindhoven
Doornakkers
De aanpak in Doornakkers leidt tot zichtbare effecten op de ontwikkeling van eigenwaarde en betrokkenheid van
bewoners bij de wijk. Beide hebben een positieve invloed op de verbetering van de arbeidsparticipatie en gezondheid. De Achter de Voordeur-aanpak is geëvalueerd en wordt de aanpak verder ontwikkeld. Bewoners laten zich van
hun beste kant zien via de straatactiviteiten van Buurtkracht, een nieuw verjongd stichtingsbestuur voor de buurtinfowinkel en het opzetten van activiteiten met waardebonnen. Ook denken en praten veel bewoners mee over de
toekomstvisie van hun wijk.
In 2009 werd besloten een toekomstvisie te
ontwikkelen voor Doornakkers. De visie
bevat een beeld van hoe de wijk er in 2030
uit zou moeten zien, niet als eindbeeld maar
wel met een ambitie om naar toe te werken.
Bewoners zijn intensief betrokken bij het
opstellen van de visie. De gemeente heeft
alle wensen en ideeën inmiddels samengebracht in een conceptvisie, die is besproken
met de woningcorporaties en met (bewoners) organisaties. In het najaar van 2011
wordt de ’Wijkontwikkelingsvisie
Doornakkers 2030’ aan het college, de
gemeenteraad en corporatie Woonbedrijf
voorgelegd.

Doorontwikkeling Achter de
Voordeur-aanpak
De afgelopen twee jaar is er gewerkt aan de
Achter de Voordeur-aanpak in alle drie de
krachtwijken. In elke wijk heeft een krachtwerker regie gevoerd over de hulp van ca. 15
organisaties aan in totaal 302 huishoudens
(607 bewoners) met meervoudige problemen (schulden, werkeloosheid, huiselijk
geweld etc.). Dit tweejarige experiment,
onder meer bedoeld om verkokering te
doorbreken en maatwerk te leveren aan
probleemhuishoudens, is mei 2011
beëindigd.

De begeleidingsgroep stelde vast dat werken
volgens het uitgangspunt ‘één huishouden,
één plan’ succesvol is en dat de samenwerking tussen de betrokken organisaties
(corporaties, welzijn, GGzE, etc.) goed op
gang is gekomen. Wel hebben professionals
in de wijk behoefte aan meer mandaat en
doorzettingsmacht. Ook de effectiviteit van
de hulpverlening kan beter.
De Achter de Voordeur-aanpak gaat door,
maar zonder de drie gemeentelijke krachtwerkers. Hoe de aanpak in 2012 en verder er
precies gaat uitzien is afhankelijk van de
uitwerking van nieuw sociaal beleid, waaraan
de gemeente werkt. De ervaringen die
opgedaan zijn in de Eindhovense krachtwijken en in andere gemeenten én de lessen van
het landelijk experiment Achter de Voordeur
worden daarin meegenomen.
Impuls voor de gezonde leefomgeving
Gezondheid is één van de drie thema’s in het
wijkactieplan. De gezondheidstoestand van
de bewoners van Doornakkers is slecht,
vergeleken met de andere Eindhovense
buurten. Via het programma Gezond in de
Buurt en Trefpunt Doornakkers Gezond
wordt er gewerkt aan een preventieve
aanpak van gezondheidsproblemen. Het
gaat daarbij bijvoorbeeld om beweegprogramma’s, gezondheidsactiviteiten op

82 |						Wijken in uitvoering

basisscholen en een goede eerstelijnsgezondheidszorg. De belangstelling voor
deelname aan ‘gezonde’ activiteiten neemt
toe.
‘Gezond in de buurt’ besteedt aandacht aan
een gezonde sociale en fysieke leefomgeving.
De subsidieregeling ‘Groen in de wijk’ van het
voormalig ministerie van LNV biedt
Doornakkers de kans om groen in de buurt,
in combinatie met sport, spelen en gezondheid te verbeteren.
In 2011 en 2012 wordt, via de Groenimpuls,
de “Omloop” (de verbinding tussen oud en
nieuw Doornakkers), verbeterd. Door de
aanleg van een groenstructuur in combinatie
met spelen, bewegen en ontmoeten wordt
de integratie van beide delen van de wijk
ondersteund.

Wijken in uitvoering
Armoede en werkeloosheid
• Vanuit het pand aan de Jan van Riebeecklaan werkt Doornakkers Actief aan
het begeleiden van personen naar werk of maatschappelijke participatie.
Van de 212 cliënten is 48 procent begeleid naar werk en drie procent naar
activering (stand dec. 2010).
• Nieuwe invulling voormalig basisschool De Tongelaar: de eerste helft van
2011 is een conceptprogramma van eisen ontwikkeld voor de vestiging van
een ZZP-Buurtcentrum.
Gezondheid
• Aanbod buurtactiviteiten: een naschools activiteitenprogramma met
voorlichting over voeding op twee basisscholen, ouder- en kindgym, cursus
EHBO en groepsvoorlichtingsbijeenkomsten voor allochtone vrouwen over
gezondheid, beweging, wekelijkse wandeling voor senioren, etc.
• Beweegprogramma: van de 191 deelnemers had 58 procent het programma eind 2010 voltooid. In 2010 namen 79 mensen deel.
• In 2010 heeft de Allochtone zorgconsulent van de GGD 225 keer contact
gehad met 67 cliënten.
• Op de basisscholen De Driesprong en De Boschakker is samen met onder
andere Sportformule en de GGD gewerkt volgens de Gezonde School
Methode. Onderdeel was onder meer een fittest in de groepen 2 en 7,
gevolgd door activiteiten voor de hele school.
Fysiek & Schoon, heel en veilig
• Bewoners worden bij de openbare ruimte betrokken door onder meer het

houden van schouwen en opschoonacties.
• De leefbaarheidscoach/straatcoach van Woonbedrijf motiveert en coacht
bewoners om de leefbaarheid te verbeteren.
• In De Toeloop worden beheer en programmering van de maatschappelijke
ruimten met nieuwe mensen (inclusief vrijwilligers en re-integratie) beter
afgestemd en een impuls gegeven. Ook is er specifieke aandacht voor de
openbare ruimte van De Toeloop.
Achter de Voordeur
• De afgelopen periode zijn onder regie van de krachtwerker voor 75
huishoudens (212 bewoners) signalen van meervoudige complexe
problemen opgepakt door de zorgpartners in de buurt. In veel gevallen
leidde dat tot verbetering van de situatie van de betrokken bewoner(s),
onder wie risicojongeren.
• Klapperproject (Woonbedrijf): ca. 60 mensen zijn geholpen bij problemen
op het gebied van administratie, inkomen, schulden en sociaal-maatschappelijke vraagstukken.
Bewonersparticipatie
• Waardebonnen: tot en met voorjaar 2011 zijn 73 initiatieven gehonoreerd,
variërend van het organiseren van een straatspeeldag tot een voetbalschool voor de jeugd.
• Voor het ontwikkelen van een integrale visie op Doornakkers 2030 was er
in de tweede helft van 2010 een samenspraaktraject met buurtbewoners.
• Buurtkracht: in straten en buurten zijn door bewoners volgens de
straat-aan-zet aanpak activiteiten uitgevoerd gericht op meer
leefbaarheid.

							Wijken in uitvoering					

| 83

2008 - 2010

Leefbaarometer
Doornakkers
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

84 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 85

Enschede

Enschede streeft er naar om van Velve-Lindenhof zo
snel mogelijk weer een ‘normale wijk’ te maken. De
term ‘aandachtswijk’ heeft veel extra aandacht en
investeringen gebracht, maar brengt in de beleving van
bewoners en professionals ook een negatief stempel
met zich mee.
De visitatiecommissie concludeerde al dat de
problemen in Velve-Lindenhof vergeleken met
andere wijken ‘behapbaar’ zijn en constateerde
ook dat de wijk voldoende potentie heeft om een
wijk te worden waar bewoners en de hele stad
Enschede trots op kunnen zijn. Om dit te bewerkstelligen zijn gemeente en corporaties bezig veel
projectactiviteiten over te nemen in reguliere en
stadsbrede activiteiten. Dat geldt onder andere
voor de succesvolle aanpak van de wijkcoaches
en voor enkele projecten die gericht zijn op
opvoedondersteuning. Aangezien de meeste
woningbouwplannen, en ook het multifunctionele Hart van de wijk, in 2012 en 2013 worden
opgeleverd, streven alle betrokken partijen er
naar om de meeste sociale activiteiten tegen die
tijd opgenomen te hebben in reguliere
werkzaamheden.
Op 13 december 2010 bezocht de visitatiecommissie de wijk Velve-Lindenhof. Geconstateerd
werd dat de cijfers laten zien dat het met de wijk
de goede kant op gaat. Belangrijke succesfactor
hierbij is enerzijds de grote betrokkenheid onder
professionals en bewoners en anderzijds de
voorzetting van wat met name woningcorporatie
De Woonplaats is gang had gezet. Partijen
kunnen terecht trots zijn op de behaalde resultaten. Kenmerkend voor de wijk is een sterk sociaal
programma, een grote betrokkenheid van
bewoners en een relatief behapbaar pakket aan
achterstanden. Uitdagingen richten zich vooral
op het versterken van de mondigheid van
bewoners, het verbreden en concentreren van
het voorzieningenpakket in het Hart van de Wijk
en de opname van bewoners in een verhoudingsgewijs omvangrijk nieuwbouwprogramma.
Met name dit laatste zal leiden tot een verandering van de bevolkingssamenstelling door
instroom van kansrijke bewoners. De adviezen
van de visitatiecommissie zijn opgenomen en
overgenomen in de aanpak van de wijkvernieuwing. Daarnaast wordt momenteel hard gewerkt
aan het vastleggen en verduurzamen van
succesvolle projecten. De aanpak van de wijkcoaches en de centrale inzet van de ondersteuning voor (nieuwe) ondernemers zijn daar
aansprekende voorbeelden van.

86 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 87

Enschede
Velve-Lindenhof
In 2010 is het grootste deel van de herstructureringsgebieden binnen de wijk gesloopt en gereed gemaakt voor de
nieuwbouw. In het middengebied van de wijk bouwen woningcorporaties De Woonplaats en Ons Huis respectievelijk
211 en 49 nieuwe woningen. Deze woningen zijn energiezuinig ontworpen. Daarnaast verschijnt er een grotere
diversiteit van woningtypes, meer groen in de openbare ruimte en bredere straten. Dat maakt het geheel tot een
aantrekkelijk woongebied. De laatste nieuwbouwwoningen in het middengebied worden medio 2012 opgeleverd.
Naast het middengebied wordt er ook nieuw gebouwd in de noordwestelijke hoek van de wijk (het Lage Bothof) op
het terrein van een voormalige textielfabriek. Daar krijgen wonen, werken, winkelen en cultuur een plek. Er komen
onder meer circa 180 (zorg-)woningen, de Nationale Reisopera, en een supermarkt.

Leren en opgroeien

Leven en werken

Participeren en ontmoeten

In de geïntegreerde peuterspeelzaal/
kinderopvang vinden allerlei activiteiten
plaats, onder andere een Taalverbeterplan,
een kindcentrum en opvoedingsondersteuning. Ook is er een ouderkamer ingericht
voor buurtbewoners. In samenwerking met
de Brede School en het Loes Loket wordt er
gewerkt met maandthema’s, bijvoorbeeld
voorlezen, danslessen en gezonde leefstijl. Al
deze activiteiten komen onder één dak met
de scholen in een nieuw multifunctionele
wijkgebouw. De oplevering van dit zogenaamde ‘Hart van de wijk’ is eind 2012
gepland.

In Velve-Lindenhof helpen vier wijkcoaches
gezinnen kampen met meerdere problemen.
De wijkcoaches werken volgens het
uitgangspunt één gezin, één plan. Zij
verenigen 12 functies in één persoon en
hebben vergaande bevoegdheden om
problemen op en aan te pakken. Zowel
betrokken instanties als bewoners geven aan
dat de ervaringen met deze Achter de
Voordeur-aanpak positief zijn. Dat komt
onder meer door het laagdrempelige en
aanbodgerichte karakter van de aanpak en
de nadruk op maatwerk. Uit een evaluatie
van de Universiteit Enschede blijkt dat de
wijkcoaches hun werk prima doen en dat de
samenwerking met de betrokken partners
goed functioneert. Het experiment loopt tot
eind 2011. Alle gezinnen in de wijk zijn dan
bezocht en dan zullen ook de resultaten
bekend zijn.

Sinds het begin van de wijkaanpak zijn er al
verschillende initiatieven door de bewoners
zelf uitgevoerd. Zo is begin 2010 in VelveLindenhof de kinderwijkraad geïnstalleerd.
Onder begeleiding van welzijnsorganisatie
Alifa komen kinderen bij elkaar en praten
samen met de wijkraad en met stadsdeelmanagement over zaken die de kinderen na aan
het hart liggen.

De groep jongeren die in Velve-Lindenhof
overlast veroorzaakt is bij de gemeente,
politie en andere instanties in beeld. In het
verleden is er te weinig samenwerking
geweest tussen instanties bij de aanpak van
deze groep. Een andere klacht is dat er veel
tijd en energie wordt gestopt in de kleine
groep overlastgevende jongeren, terwijl er
weinig aandacht is voor de grote groep
jongeren in de wijk waarmee het wel goed
gaat. Inmiddels is in de wijk een jongerencoach actief. De wijkcoaches verwijzen door
naar deze jongerencoach, die vervolgens
hulp kan bieden bij bijvoorbeeld het zoeken
naar werk of problemen thuis of op school.

De gemeente heeft in 2010 een haalbaarheidsstudie uitgevoerd naar het invoeren van
het experiment met de wijkcoaches in
andere wijken in Enschede. Inmiddels is
besloten om wijkteams te vormen die
werken op basis van de ervaringen in
Velve-Lindenhof en de wijkzorgteams in
andere wijken. Deze wijkteams richten zich
op 2600 huishoudens met meervoudige
problematiek in heel Enschede.

88 |						Wijken in uitvoering

Een ander voorbeeld is de digitale dorpspomp: een computer met een beeldscherm,
dat overdag ook buiten kan staan en waar
alle bewoners van de wijk bij kunnen komen.
Via dit interactieve scherm is informatie te
krijgen van en over de wijk, van organisaties
en ook van bewoners zelf. Deze informatie
kunnen de bewoners er zelf opzetten. Het
kan informatie zijn over schoolactiviteiten,
de speeltuin, over de nieuwbouw van de
huizen, het Hart van de wijk etc.
Verder is er een buurtmuseum gekomen. Het
mooie van dit initiatief is dat het geheel door
bewoners zelf is bedacht en uitgevoerd. Het
gaat om een oud pand met grote historische
waarde. Eenmaal volledig opgeknapt werd
de woning in december 2010 overgedragen
aan de Stichting Museum – Buurtkamer
Velve-Lindenhof. Zij gaan samen met
buurtbewoners en andere enthousiastelingen aan de slag om dit huis tot een cultureel
en sociaal ontmoetingscentrum om te
toveren.

Wijken in uitvoering
Wonen
• Begin 2012 worden circa 260 woningen opgeleverd;
• In 2013 wordt een multifunctionele accommodatie opgeleverd, bewoners
hebben hier actief aan deelgenomen;
Wijkcoaches
• De wijkcoaches-methodiek wordt toegepast in de hele stad en zal zich
richten op 2600 probleemgezinnen in Enschede;
• 300 gezinnen in Velve-Lindenhof zijn inmiddels bezocht; eind 2011 zijn álle
gezinnen bezocht

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 89

2008 - 2010

Leefbaarometer
Velve-Lindenhof
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

90 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 91

Groningen

De visitatiecommissie is onder de indruk van de vele
mooie en creatieve dingen die gebeuren in de aandachtswijken Korrewegwijk en De Hoogte in Groningen.
Bijvoorbeeld de voortvarende aanpak binnen
‘Onderneem ‘t’. Dit project bevordert ondernemerschap
en ontsluit microfinanciering. Ook de vooruitstrevende
manier waarop de bewonersparticipatie is georganiseerd maakt indruk. Bewoners kunnen meebepalen
waar het geld aan wordt besteed voor verbetering van
hun woon- en leefomgeving. De commissie noemt de
waardenzeefmethode en de wijkstemdag gedurfde en
prima methoden. De commissie is ervan overtuigd dat
de aanpak nog effectiever kan zijn als de doelstellingen
per wijk expliciet worden gemaakt en gedeeld met
anderen. Het stemt de commissie positief dat de partijen
in Groningen dat zelf ook zien en een proces van
heroverweging zijn begonnen, met een gerichter aanpak
en een slagvaardiger organisatie.
Een belangrijke stap daarbij is het ‘normaliseren’
van de aandachtswijkenaanpak. Dit gebeurt door
de aandachtswijkenaanpak onderdeel te maken
van de samenwerking tussen gemeente en
corporaties. Al vanaf 1998 zijn er in Groningen
gezamenlijke afspraken over wijkvernieuwing.
Recent zijn de afspraken vernieuwd voor de derde
periode van 4 jaar in het Nieuw Lokaal Akkoord
2.0 (NLA). Voorheen stond de aanpak naast de
lijnorganisatie, waardoor die qua plannen,
financiering en organisatie te veel los stond van de
al lopende initiatieven.
Ook buiten de aandachtswijken is de wijkaanpak
in Groningen geregeld in het NLA. In het NLA zijn
afspraken gemaakt over de fysieke en sociale
opgaven in vijftien wijken, inclusief Korrewegwijk
en De Hoogte. In elk van deze wijken is een
wijkteam actief met vertegenwoordigers van de
bewoners, de corporaties en de gemeente. De
opdracht van de wijkteams is het maken van
verbinding met bewoners van de wijk en het met
bewoners realiseren van projecten die bijdragen
aan prettig samenwonen. Hiervoor was de
afgelopen vier jaar 20 miljoen euro beschikbaar,
naast de investeringen in nieuwbouw, renovatie,
sociale samenhang en openbare ruimte. Om
wijkgericht werken te verduurzamen, hebben
gemeente en corporaties een toekomstschets
gemaakt per wijk, wijkperspectief genaamd. Deze
wijkperspectieven geven richting aan de inzet van
gemeente en corporaties. De wijkteams gebruiken
het wijkperspectief om voorstellen van bewoners
te toetsen. Maar het biedt ook de mogelijkheid
om zaken in de wijk te op de agenda te zetten.

92 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 93

Groningen
Korrewegwijk en De Hoogte
Er is sprake van vooruitgang in Korrewegwijk en De Hoogte. Het gaat over de volle breedte beter. Het jaarplan ‘Mooi
Blijven Wonen 2011’ staat in het teken van het vastleggen van de in gang gezette beweging. De gemeente, de corporaties Lefier en De Huismeesters en de instellingen in de wijken werken daarbij goed samen. Het besef dat zij het niet
alleen kunnen, is groot. Daarom is via de zogeheten waardenzeefmethode bij bewoners en ondernemers geïnventariseerd wat zij belangrijke thema’s vinden. Daaruit kwamen de volgende thema’s naar voren: jeugd, veiligheid en
verloedering in de openbare ruimte. De bewoners is gevraagd voor deze thema’s plannen aan te dragen en uit te
werken. Op een wijkstemdag mogen de bewoners zelf een keuze maken uit de ingediende projecten.
In de afgelopen drie jaar zijn vier wijkstemdagen gehouden. Ruim 1250 bewoners
bezochten deze dagen. Zij dienden 72
projecten in, waarvan er 36 zijn uitgekozen.
Daarvoor was ruim 1,25 miljoen euro
beschikbaar. Volgens de Bewonersmonitor
Krachtwijken (2011) van de Universiteit van
Tilburg wordt in Groningen veel gedaan aan
het informeren van bewoners over de
wijkaanpak. Dat is althans de mening van de
bewoners zelf. Zij zien verbeteringen in de
wijk.

Jeugd
Het buurtrestaurant L’Eetudié wordt gerund
door jongeren met ‘rugzakproblemen’. Zij
gedijen vooral goed in een kleinschalige
omgeving waarin ze kunnen werken én leren.
L’Eetudié is een initiatief van woningcorporatie Lefier, het Alfa-college en multicultureel
vrouwencentrum Jasmijn. Het restaurant
draait al vier jaar. Elk jaar gaan daar tien
jongeren aan de slag. Bijna allemaal halen ze
hun diploma en stromen door naar een
vervolgopleiding of werk.

Veiligheid
In 2010 is het Veiligheid In de Buurt
(VIB)-pand geopend. Het is een plek van
waaruit diverse hulpverleners werken en
buurtbewoners binnenlopen. In overleg met
buurtbewoners worden maatregelen
bedacht om de veiligheid in de wijk te
verhogen. De laagdrempeligheid van het
VIB-pand nodigt uit om zaken op tafel te

leggen, variërend van het voorkomen van
inbraken tot het aanpakken van overlastproblemen. Voor zes straten is in overleg met de
bewoners een specifieke aanpak uitgestippeld. Eind 2011 wordt er weer een veiligheidsbelevingsmeting gehouden en zijn er
cijfers over het effect van het VIB-pand
beschikbaar.

Zo worden de woningen extra geïsoleerd wat
een gunstige invloed zal hebben op de
woonlasten van de bewoners. Ook zijn
inmiddels de werkzaamheden gestart voor
de bouw van 500 woningen in de
Cortinghborg . Een nieuwe wijk in dit gebied.
Deze woningen worden voornamelijk
ingezet in de sociale huur.

Openbare ruimte

In de Korrewegwijk is een wijkvernieuwingsplan gemaakt en uitgevoerd voor 580
woningen. Een deel is gesloopt en vervangen
door nieuwbouw en een deel is opgeknapt
door niveauverbetering. Het hele traject van
allereerste planvorming tot uitvoering is in
nauw overleg met bewoners van de wijk
gebeurd. De wijk is aantrekkelijker en
geschikt voor mensen in alle fasen van hun
leven. Uiteraard zijn de woningen ook
zuiniger in energieverbruik.

In De Hoogte draait nu twee jaar het
Schuttingenplan van woningcorporatie De
Huismeesters. Werklozen en/of bijstandsgerechtigden kunnen meewerken aan het
opknappen van hun wijk en doorstromen
naar betaald werk, een vervolgtraject of
vrijwilligerswerk. De effecten zijn merkbaar
en zichtbaar. De wijk wordt netter en de
brandgangen veiliger door het plaatsen van
nieuwe schuttingen. Zes deelnemers hebben
een belangrijke stap richting werk gezet, één
deelnemer is doorgestroomd naar een baan
als medewerker onderhoud bij een corporatie, vier deelnemers werken mee aan de
schuttingen voor de duur van een half jaar.
De wijkbewoners reageren positief op het
project.

Wonen
Drie jaar geleden is de start gemaakt voor
een grootschalige renovatie van 500
woningen in Tuindorp de Hoogte. Naast het
behoud van de historische architectuur van
de buurt wordt voornamelijk ingezet op
duurzaamheid, veiligheid en comfort.

94 |						Wijken in uitvoering

Leefbaarheid
In Groningen wordt in veertien wijken vanaf
1996 elke twee jaar de leefbaarheid
gemeten. Uit de Monitor Leefbaarheid en
Veiligheid (2010) blijkt dat de Korrewegwijk
en De Hoogte duidelijk in de lift zitten,
hoewel de Korrewegwijk en De Hoogte op
leefbaarheid en sociale samenhang nog
steeds onder het stadsgemiddelde scoren.
Beduidend meer mensen dan gemiddeld
vinden dat hun buurt er het laatste jaar op
vooruit is gegaan en verwachten dat de
kwaliteit van wonen de komende jaren zal
toenemen.

Groningen Korrewegwijk en De Hoogte

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 95

2008 - 2010

Leefbaarometer
Korrewegwijk en
De Hoogte
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

96 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 97

Heerlen

De visitatiecommissie heeft geconstateerd dat professionals met veel betrokkenheid en
passie werken aan Meezenbroek, Schaesbergerveld en Palemig (MSP). De eerste resultaten daarvan zijn zichtbaar: betere Cito-toetscijfers, minder schooluitval, succesvolle
schuldhulpverleningstrajecten. Door dicht bij de bewoners te staan, hebben de professionals hun vertrouwen herwonnen. Bewoners en professionals hebben weer geloof in de
aanpak van de problemen die in de wijk spelen. Ook zit er veel creativiteit en innovatie in
de aanpak. De met bewoners ontworpen pocketparken en volkstuinen zijn daarvan
volgens de commissie goede voorbeelden, die ook voor andere aandachtswijken interessant zijn.
Daarnaast heeft de commissie in overweging gegeven om prioriteiten te kiezen
in het programma voor MSP met het oog op het in de toekomst beschikbare geld
en daarbij goed te kijken wat echt heeft gewerkt en welke onderdelen met
minder energie en geld toe kunnen.
Heerlen heeft daarom een proces in gang gezet onder de naam Wijkenaanpak
vanaf 2012/herordening afspraken uit WAP/ Charter. Met betrokken bewoners
en partners (corporaties, welzijnsinstellingen, politie etc.) wil men komen tot een
nadere toespitsing op succesvolle en noodzakelijke projecten op het gebied van
de herstructurering. Uitgangspunt daarbij blijft het integrale karakter, first things
first (met name op gebied van leefbaarheid, veiligheid en participatie) en het
verantwoord omgaan met het (beperkte) geld. Daarbij worden de fysieke
voorzieningen nauwkeurig onder de loep genomen. Het streven is dit proces in
het derde kwartaal van 2011 af te ronden, zodat de gemeenteraad begin 2012
een bijgesteld WAP kan vaststellen.
Voor het welslagen van de wijkenaanpak in MSP wordt de nieuwbouw van het
centrum (met een tweetal supermarkten, woningen en Brede Maatschappelijke
Voorziening) noodzakelijk geacht. Ook een ander structuurversterkend element,
de MSP-allee (een langzaamverkeerverbinding door de wijk, die niet alleen
bepaalde belangrijke onderdelen van MSP “verknoopt” maar daarnaast ook een
verbinding vormt tussen Heerlen-Oost en de Brunssummerheide) wordt
aangelegd.
Wat betreft het thema ‘krimp’ sluit Heerlen aan bij inmiddels gevormde kennisclusters zoals de Stedenband met Amsterdam (Sluis, Delfzijl en Heerlen) en kijkt
ze naar krimpscenario’s zoals in Rotterdam en de daarbij bedachte interventiemogelijkheden. Verder richten twee studenten de afrondende stage van hun
opleiding op de particuliere woningvoorraad in dit krimpgebied. Het actief
betrekken van bewoners/eigenaren is daarbij het uitgangspunt.
Sinds mei 2011 is de verantwoordelijkheid voor het programma
Herstructurering in Heerlen ondergebracht bij één lid van het directieteam. Naast
MSP gaat het daarbij om Hoensbroek/Passart en Vrieheide en het afronden van
Molenberg en Heerlerheide. In die herstructureringsopgave wordt binnen MSP
alles (dus ook reguliere werkzaamheden van afdelingen/corporaties) in een
projectstructuur inzichtelijk gemaakt, gevolgd, afgerond en geëvalueerd.
Uiteindelijk is het de bedoeling om alle goede voorbeelden om te zetten naar
“regulier” beleid. Daarvan zijn nu al tekenen herkenbaar: Hoensbroek kan de
resultaten van MSP al inzetten in de herstructureringsopgave. Andersom maakt
ook MSP al gebruik van de aanpak in Molenberg/Heerlerheide/Passart en
Vrieheide. Daarnaast maakt de afdeling Welzijn (ook door de decentralisatie van
een aantal regelingen) een omslag naar gebiedsgeoriënteerd en vraaggericht
werken.

98 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 99

Heerlen
Meezenbroek,
Schaesbergerveld en
Palemig
De uitvoering van de sloopplannen verloopt volgens plan. Oorspronkelijk werd uitgegaan van de sloop van 759
woningen. Door de aanleg van de MSP-Allee en door voortschrijdend inzicht zal de totale sloop hoger uitkomen
(waarschijnlijk 44 woningen). Eind 2010 waren 385 woningen gesloopt (voornamelijk aan de Govert Flinckstraat en de
Limburgiastraat).
De nieuwbouwprojecten lopen achter op de planning die voorzag in de bouw van 200 huurwoningen en 150 koopwoningen door de corporaties. Slechts 76 huurwoningen op de Kasteellaan zijn inmiddels gerealiseerd. De corporaties
bekijken de nieuwbouwplannen opnieuw op hun haalbaarheid. De intentie is om in elk geval de nieuwbouwplannen
voor het nieuwe centrum te verwezenlijken.
Het project “Ketenregisseur MSiP”, de
samenwerking tussen eerstelijns zorg, is in de
praktijk zeer succesvol gebleken. Inmiddels is
dan ook een voorstel om deze aanpak ook
voor 2011 en 2012 voort te zetten goedgekeurd en gefinancierd.
In het kader van “Schoon MSP” hebben in
2010 verschillende acties plaatsgevonden
rondom het thema schoon, heel en veilig.
Hiermee wordt getracht het bewustzijn van
bewoners voor hun woonomgeving te
stimuleren.
Ook zijn er vier speelplekken in de wijk bij
gekomen en worden de plannen voor de
vijfde speelplek op het Glasmijterrein verder
uitgewerkt. Inmiddels zijn er twee pocketparks en zullen er in 2011 nog twee volgen,
waarbij het vierde pocketpark een andere
invulling krijgt: een fruitgaard in het centrum
van MSP. Ook is het toekomstig centrumpark
tijdelijk ingericht, in afwachting van de
realisering van de nieuwe invulling van het
centrum. Het nieuwe Centrumplan is een
belangrijke pijler onder de herstructurering
van de wijk. De contouren van het nieuwe
centrumplan, met winkels en woningen,

worden steeds duidelijker. De Plusmarkt en
Aldi hebben toegezegd naar het nieuwe
winkelcentrum te willen verhuizen.

De bedoeling is om uiteindelijk 1200
leerlingen in Parkstad te helpen aan een
geschikte stageplek.

Thema Werken

Thema Leren en opgroeien

Er werden – door de economische situatie –
in het project “Re-integratie werklozen”meer
cliënten bediend dan gepland. Voor het
project “Buurthulpen” is het streven jaarlijks
minimaal tien actieve buurthulpen te werven
om klussen in de wijk te doen. In de loop van
2010 is huisvesting voor de buurthulpen
beschikbaar gekomen, waardoor die
doelstelling gerealiseerd kon worden
gerealiseerd. Dit is een project waarbij
corporaties en gemeente intensief samenwerken om vraag en aanbod bij elkaar te
brengen. Een ruilsysteem van diensten
tussen buurtbewoners wordt niet zelfstandig
tot stand gebracht, maar wordt geïntegreerd
in het project van de inzet van buurthulpen.
Voor het project “Maatschappelijke stages”
zijn inmiddels de systemen bij de
Vrijwilligerscentrale zodanig ingericht dat van
daaruit de koppeling kan worden gemaakt
tussen vraag en aanbod van stageplekken
voor leerlingen uit het voortgezet onderwijs.

De realisatie van een jongerenontmoetingsplek aan de Schandelermolenweg is
opgepakt. In oktober 2010 is de bouwvergunning aangevraagd. Tevens werd in 2010
een open jongerenontmoetingsplek aan de
Bredastraat gerealiseerd. Voor de voorgenomen activiteiten “Vrijwilligerskader Brede
Maatschappelijke Voorziening” is de
samenwerkingsstructuur voor verenigingen
opgezet en is er sprake van ondersteuning
van verenigingen.
Vanuit het jongerenwerk wordt in MSP extra
ingezet op de zelfredzaamheid van jongeren
en de bevordering van de veiligheid op straat.
In 2011 wordt hierin de samenwerking met
de veiligheidsprojecten binnen de wijk verder
gestalte gegeven.
De voorbereiding van de Brede
Maatschappelijke Voorziening-MSP is in
volle gang. Naast de geplande investering in
het gebouw wordt nagedacht over het
beheer van het gebouw na opening. In het

100 |						Wijken in uitvoering

project “Bibliotheekvoorziening” is niet
gekozen voor een fysieke plek waar
buurtbewoners kunnen lezen, maar wordt
laaggeletterdheid aangepakt door allerlei
laagdrempelige evenementen in de wijk. Er
wordt nadrukkelijk gezocht naar gecombineerde activiteiten met acties vanuit Schoon
MSP. In het Centrum voor jeugd en gezin
kunnen mensen terecht met vragen en
problemen in de gezinssfeer.

Thema Integratie
Het project “Uitbreiding inburgeringtrajecten” is in 2010 afgerond. Er werden 55

inburgeringtrajecten door MSP-inwoners
doorlopen (voornemen was 33 trajecten). Ter
bevordering van de inburgering begon in
2010 – in het kader van het Deltaplan
inburgering – de werving van taalcoaches.
Het project verloopt goed en zal de komende
tijd zeker blijven bestaan.

Thema Veiligheid
De projecten op veiligheidsgebied in MSP zijn
niet goed van de grond gekomen, dan wel
vertraagd in uitvoering gaan. Het project
“Aanpak criminele volwassenen” had in 2010
moeten beginnen, maar dat is niet gelukt.

Dat geldt ook voor de aanpak van huiselijk
geweld en de buurtbemiddeling. Rond de
aanpak van overlastgevende jeugd en
handhaving hebben wel diverse activiteiten
plaatsgevonden, maar die aanpak moet voor
2011 en verder beter worden gecombineerd
met de extra inzet op jongerenwerk. Met
diverse scholen in de wijk zijn convenanten
gesloten over door scholen te nemen
veiligheidsmaatregelen, maar de uitvoering
laat op zich wachten.

Stand van zaken per 1 januari 2011
Thema primair
Wonen/Leefbaarheid

Leren en Opgroeien
Werken
Integreren
Veiligheid
Gezondheid
Combinatie
Bewonersparticipatie

Indicator
Aantal Cruijff-courts
Aantal Krajicek Playgrounds
Aantal combinatiefuncties
Aantal Pocketparks
Aantal nieuwe speelplekken
Sloop / nieuwbouw
Aantal brede scholen
Aantal Centra voor Jeugd en Gezin
Aantal conciërges
Verstrekte microkredieten
Aantal trajecten
Inzet MKB-adviseurs
Aantal taalcursussen voor inburgeraars
Aantal wijkagenten
Aantal Straatcoaches
Aantal Straattoezichthouders
Aantal wijkzusters
Aantal bezoeken “Achter de Voordeur”
Vouchersysteem ingevoerd?
Aantal activiteiten
Aantal bewoners bereikt

Gepland
0
0
0
4
5
759 / 350
1
1
3
5
25
25
30 in 2010
3
1
5
1
Ja, aantal
onbekend
Nee
15 in 2010
350 in 2010

Gerealiseerd
0
0
0
3
4
385 / 76
0
1
0
1
14
14
35 in 2010
3
1
5
1
Ja, aantal
onbekend
Nee
20 in 2010
425 in 2010

							Wijken in uitvoering					

| 101

2008

Meezenbroek,
Schaesbergerveld
en Palemig
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2010

2008-2010

102 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 103

Leeuwarden

De visitatiecommissie wijkenaanpak heeft op
13 januari 2011 de wijk HeechterpSchieringen bezocht. Tijdens het bezoek
stonden op verzoek van gemeente, corporaties
en bewoners drie thema’s centraal:
• waarborgen en verankeren van de
frontlijnaanpak
• bewonersparticipatie
• de fysieke aanpak die volgt op de sociale
aanpak
De commissie heeft een positief beeld van
de sociale aanpak in de wijk HeechterpSchieringen. Er is sprake van vitaliteit,
energie, korte lijnen en een bijzondere
samenwerking tussen partijen in het
frontlijnteam. Het doorbreken van de
verkokering voor een efficiënte aanpak
achter de voordeur is een voorbeeld voor
het land. De verbinding met Hboinstellingen en de bestuurlijke verankering, maar vooral het enthousiasme van
het team sprak de commissie erg aan.
Deze aanpak wordt momenteel in heel
Leeuwarden toegepast. De commissie gaf
aan dat hierbij maatwerk belangrijk is,
evenals het bewijs dat de nieuwe aanpak
iets oplevert. Leeuwarden wil dit met het
instrument MKBA aantonen.
Wat betreft de bewonersparticipatie
onderstreepte de commissie de insteek
van de gemeente en de corporaties dat dit
geen doel op zich is. De commissie
adviseerde de bewonersparticipatie te
differentiëren naar de vragen ‘waarom’,
‘wie’ en ‘hoe’. In Leeuwarden wordt hier
aan gewerkt in het kader van het vormgeven van burgerschap.
Als het gaat om de fysieke aanpak viel het
de commissie op dat er weliswaar wordt
samengewerkt aan dit thema, maar met
minder energie in vergelijking met het
frontlijnteam. Een gedeeld beeld over de
wijk lijkt bij partijen nog te ontbreken. De
aanzet van de corporaties en de gemeente
om naar de wijk te kijken op basis van
verschillende woonmilieus sprak de
commissie erg aan. De commissie gaf het
advies hier snel van visievorming over te
gaan tot realisatie. Daar wordt nu hard
aan gewerkt.

104 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 105

Leeuwarden
Heechterp-Schieringen
In het wijkactieplan is het uitgangspunt ‘geen bewoner de wijk uit’. Het afgelopen jaar zijn maatregelen genomen om
‘sociale stijgers’ in de wijk te houden. Vanuit het concept ‘woonmilieus’ is samen met de bewoners en de corporaties
opnieuw naar de wijk gekeken. Op basis van dit concept zijn er haalbaarheidsstudies in gang gezet voor in eerste
instantie Schieringen-Zuid en het Centrumgebied. In Schieringen-Zuid is besloten kleinschalig te slopen, te renoveren
en groot onderhoud toe te passen voor het ‘levendige woonmilieu’. Ook in het centrumgebied wordt geprobeerd een
passend woonmilieu te realiseren.

Nieuwbouw en renovatie

Sociale aanpak: Frontlijnteam

Werk en inkomen

Het afgelopen jaar zijn er 20 nieuwbouwappartementen voor senioren opgeleverd,
waarvan vijftien voor mensen uit de wijk. De
woningen zijn heel energiezuinig. Daarnaast
zijn 111 laagbouwwoningen gerenoveerd.
Naast comfortverbetering lag het accent ook
hier op energiebesparing. Alle woningen zijn
maximaal geïsoleerd en voorzien van nieuwe
verwarmingsapparatuur en zonnepanelen.

Het frontlijnteam heeft bijna iedereen in de
wijk bezocht. Er is bij 1875 voordeuren
aangebeld en er zijn 3472 diensten
aangeboden. Het wordt steeds meer de
kunst om tijd in te ruimen voor het leggen
van nieuwe contacten in de wijk. Sommige
bewoners hebben veel tijd nodig om stappen
vooruit te zetten. Het frontlijnteam blijft
betrokken bij deze bewoners en laat ze niet
los. Ze worden geholpen bij het zoeken naar
een nieuw perspectief.

Werk is en blijft een belangrijk aandachtspunt. In totaal zijn er een kleine honderd
bewoners aan het werk of weer naar school
gegaan. Helaas is de spoeling qua vacatures
dun. Zelfstandig ondernemerschap kan dan
een uitkomst bieden. Bureau Zelfstandigen
Fryslân heeft 25 nieuwe ondernemers ruim
een half jaar intensief begeleid bij het
opzetten van hun eigen bedrijf. De cursus
bestond onder ander uit het maken van een
ondernemersplan, het bouwen van een
website en training in sociale vaardigheden.
Op dinsdag 14 juni is de cursus afgerond met
een feestelijke certificaatuitreiking.

Leefomgeving
Begonnen is met de aanleg van het
‘strúnpaad’. Dit gebeurde met geld van het
voormalig ministerie van LNV. Het gaat om
wandelpaden vanuit de wijk naar het nabij
gelegen sport- en recreatiegebied. Samen
met de bewoners is het plan tot stand
gekomen. Er wordt ongeveer 2200 meter
schelpenpaden, 800 m2 trottoir en asfalt en
2000 m2 waterpartij aangelegd.
De buurttuin, op de plek van een voormalige
school voor agrarisch onderwijs, krijgt steeds
meer vorm. Ongeveer 20 bewoners denken
mee over de inrichting en zullen straks de
eerste gebruikers zijn. Twee scholen voor het
voortgezet onderwijs staan borg voor de
continuïteit en ondersteuning.
In het deelproject ‘buurt en blok’ worden er
samen met bewoners fysieke verbeteringen
in de wijk bedacht. Zo zijn er het laatste jaar
verschillende paden opgeknapt, is verlichting
aangebracht in achterpaden, zijn er extra
parkeerplaatsen gerealiseerd, bomen gekapt
én geplant, etc.

De reguliere instellingen verwijzen steeds
meer door naar het team. Het team is steeds
op zoek naar bewoners met talenten die de
wijk kunnen versterken. En die zijn er, getuige
de door de bewoners zelf georganiseerde
activiteiten zoals een hardloopgroep,
huiswerkbegeleiding, dansavonden voor
oudere alleenstaanden, een taalgroep voor
allochtone vrouwen, een Turkse feestavond,
een streetdancecursus voor en door jongeren
en een soos voor Wajongers. Op deze
initiatieven speelt het buurthuis goed in door
de bewoners te ondersteunen. Steeds meer
bewoners bezoeken de activiteiten.
Het frontlijnteam dient als voorbeeld voor
andere steden in Nederland, maar ook voor
de andere wijken in Leeuwarden. Onder de
noemer ‘Amarylis’ heeft het college tien
wijken aangewezen waar op deze manier
wordt gewerkt.

106 |						Wijken in uitvoering

Begin dit jaar is in Heechterp - Schieringen,
met ondersteuning van MKB-Nederland, een
ondernemersvereniging opgericht. Die
organiseert activiteiten voor ondernemers
waarbij wordt aangesloten bij andere
activiteiten in de wijk. Zo is er een
Banenmarkt georganiseerd in combinatie
met een wijkfeest. Er was een ruim aanbod
aan banen bij onder meer de gemeente
Leeuwarden, uitzendbureaus, het vrijwilligersservicepunt, het Bureau Zelfstandigen
en diverse scholen.
De Praktijkwinkel ‘Iederswinkel’ biedt de
mogelijkheid om in een laagdrempelige,
vertrouwde en veilige (werk)omgeving het
eigen ondernemerschap te ontplooien en
werkervaring op te doen in de vorm van een
stage. De Praktijkwinkel werkt als een

ontmoetingsplaats voor leerlingen, mensen
die aan het reintegreren zijn, buurtbewoners
en ondernemers.
In samenwerking met het AOC Fryslân is een
leerwerktraject van een jaar opgezet voor
jongeren uit de wijk zonder startkwalificatie
en die daarom geen werk kunnen vinden. Het
doel is het behalen van een startkwalificatie.
Hieraan gekoppeld is het project
Stadslandbouw in de wijk en rond het
watergebied de Potmarge in Leeuwarden, in
samenwerking met universiteit Wageningen.
In maart 2011 is een ontmoetingsplein
georganiseerd met medewerking van diverse
maatschappelijke organisaties in Leeuwarden.
Vijf startende ondernemers, die meededen
aan de cursus Kansrijk Ondernemen in de wijk
in 2010, zijn op die bijeenkomst gekoppeld
aan een gevestigde ondernemer in een
soortgelijke branche. De gevestigde ondernemer gaat voor een jaar de beginnende
ondernemer coachen bij het opzetten van zijn
of haar bedrijf. Na een evaluatie wordt
bepaald of deze aanpak wordt voorgezet voor
nieuwe beginnende ondernemers.

Concrete resultaten in het afgelopen jaar
Sociaal
• In totaal 1875 gezinnen bezocht, 3472 diensten aangeboden (veel gerelateerd aan begeleiden naar werk).
• Proefproject ‘Kind in Fryslân’ begonnen.
• Bewonersactiviteiten (bijvoorbeeld hardloopgroep, huiswerkbegeleiding, taalgroep).
Fysiek
• 20 energiezuinige nieuwbouwappartementen opgeleverd.
• 111 woningen verbeterd, ook energetisch.
• Sloop voormalige school.
• Start aanleg strúnpaad en buurttuin.
Werk en Inkomen
• 25 bewoners opgeleid tot zelfstandig ondernemer.
• Ondernemersvereniging opgericht en actief.
• Zes bewoners krijgen opleiding/werkervaring bij sloop Wilgenflat.
• Praktijkwinkel opgericht.

							Wijken in uitvoering					

| 107

2008 - 2010

Leefbaarometer
HeechterpSchieringen
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

108 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 109

Maastricht

De visitatiecommissie wijkenaanpak heeft op 28 juni 2010
de gemeente Maastricht bezocht. Het beeld van de uitvoering van de wijkenaanpak in Maastricht Noordoost wordt
gedomineerd door drie grote fysieke, infrastructurele
ingrepen: het ongelijkvloers maken van de spoorwegovergang, het onder de grond leggen van hoogspanningsleidingen in Limmel / Nazareth én de ondertunneling van de A2.
De commissie is er – in lijn met de gemeente, corporaties en
bewoners en andere betrokken organisaties – van overtuigd
dat deze investeringen essentieel zijn voor de verdere
ontwikkeling van de buurten Wittevrouwenveld,
Wyckerpoort, Limmel en Nazareth.
De vernieuwing van Limmel/Nazareth staat of valt met het
slechten van de spoor- en hoogspanningsbarrières tussen de
twee buurten. Op deze centrale plaats (het Hoolhoesterrein)
moet een nieuw centrum met onder meer een nieuwe brede
school en winkelcentrum komen. Daarvoor moet de
spoorwegovergang ongelijkvloers worden gemaakt en
moeten de hoogspanningslijnen ondergronds gaan. Als dat
niet gebeurt, kan het nieuwe centrum niet worden gerealiseerd en zullen de nog aanwezige voorzieningen (basisschool
en winkels) onvermijdelijk uit de wijk verdwijnen .Het
opheffen van de barrières kost € 22,5 mln. Dit maakt
vernieuwing van school, winkels, woningen en openbare
ruimte ter waarde van nog eens € 22,5 mln mogelijk. Het
gaat dus om een investering van € 45 mln. Dankzij bijdragen van verschillende partijen is hiervan inmiddels € 40,3
mln gedekt.
Het Rijk heeft in 2008 een overeenkomst met
Maastricht gesloten over de aanpak van Noordoost.
Het Rijk heeft zich daarmee verplicht om op zoek te
gaan naar de laatste 4,2 miljoen euro, waarmee 40%
van de kosten voor het opheffen van de barrière
hoogspanningslijnen wordt gedekt. Het Rijk heeft dit
bedrag nog niet gevonden. Een oplossing is dat
leidingbeheerder TenneT de cofinanciering doorberekent in haar energietarieven. De minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie heeft
toegezegd dat hij de Tweede Kamer daarover voor het
eind 2011 informeert. Als die € 4,2 miljoen er niet
komt, moet de ontwikkeling in 2012 noodgedwongen
worden afgeblazen, blijven Limmel en Nazareth met
lege handen en zullen de school en winkels onvermijdelijk uit de wijk verdwijnen. Bij een positief en
spoedig besluit gaat de totale investering van € 45
miljoen door en is de wijk gered. De vernieuwing van
Wittevrouwenveld en Wyckerpoort profiteert sterk
van de ondertunneling van de A2. Het Rijk is, samen
met de gemeente Maastricht, provincie Limburg en
gemeente Meerssen, opdrachtgever. Hierdoor zal de
leefkwaliteit structureel verbeteren.

Visitatie
De visitatiecommissie is onder de indruk van het
uithoudingsvermogen van alle partijen die bij de
herstructurering van Maastricht-Noordoost betrokken
zijn. Naast de langdurige projecten zijn 20 kortetermijnacties voor de periode medio 2008 – medio 2010
afgerond. De commissie vindt deze combinatie van
lange- en kortetermijnprojecten, die in samenwerking
met bewoners zijn opgezet en direct effect hebben
gesorteerd, goed voor de vooruitgang die er in de wijk
is en wordt geboekt. De commissie is ook zeer te
spreken over de inbreng en inspanningen van de
bewoners in de buurt.
Als aanbevelingen ter verbetering adviseert de
commissie onder meer om meer richting aan te
brengen in doelstellingen, het wij–zij-denken te
doorbreken, meer vraaggericht te werken, voldoende
aandacht te houden voor sociale versterking en meer
samenhang te brengen tussen de sociale maatregelen.
Maastricht neemt deze aanbevelingen ter harte.
Uitgangspunt voor de verdere herstructurering van
Noordoost zijn twee Wijkontwikkelingsplannen (één
voor Limmel/ Nazareth en één voor
Wittevrouwenveld/ Wyckerpoort) die in 2010 zijn
vastgesteld. Deze plannen richten zich op het sociaal
versterken en ruimtelijk vernieuwen van beide wijken
in de periode 2010-2020. In twee uitvoeringsprogramma’s is vastgelegd welke maatregelen op sociaal
en fysiek terrein in 2011 en 2012 concreet worden
uitgevoerd.
De woningcorporaties hebben te maken met ingrijpende afwaardering en verminderende investeringscapaciteit. Dat heeft gevolgen voor de bijdragen van
de corporaties aan de Maastrichtse volkshuisvesting,
leefbaarheid en sociale programma’s. De gezamenlijke
opgave is om bij een afnemende investeringscapaciteit van alle betrokken partijen, de kwaliteit van de
herstructurering op peil te houden.
De gemeente heeft met de corporaties afgesproken
om de financiële haalbaarheid van alle geplande
herstructureringsopgaven tegen het licht te houden en
samen te bepalen in welke mate die moeten worden
bijgesteld. De resultaten leggen partijen vast in een
nieuw lokaal akkoord voor de periode tot 2020. Deze
herijking heeft geen gevolgen voor de lopende
projecten die in 2011 in Noordoost worden
uitgevoerd.

110 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 111

Maastricht
Noordoost
Sinds september 2009 is er een coördinator dagarrangementen voor de stadsdeel Maastricht Noordoost. Hij moet
zorgen voor een aanbod aan opvang, onderwijs en vrijetijdsactiviteiten voor onder meer basisschool ’t Spoor in
Limmel/Nazareth en De Letterdoes in Wyckerpoort. De dagarrangementen, waarbij voor kinderen voor en na schooltijd opvang en/of activiteiten worden opgezet, hebben tot doel de ontwikkelingskansen van leerlingen te vergroten
en de ouders in de gelegenheid te stellen werk of studie en zorg te combineren.
Voor de concrete invulling van de
naschoolse (vrijetijds)activiteiten zorgen
de twee combifunctionarissen. De één legt
de verbinding tussen activiteiten op
school, buurt en sportverenigingen, de
ander zorgt voor de verbinding tussen
school, wijk en cultuur. Er zijn in 2010 circa
40 buitenschoolse activiteiten georganiseerd waar circa 450 leerlingen aan
hebben deelgenomen.

Werk en Werkgelegenheid
De opname in het Wijkservicepunt van het
Servicepunt Werk en Bemiddeling wordt in
2011 en 2012 voortgezet. De resultaten
overtreffen de geplande aantallen in het
Wijkactieplan. De re-integratiemedewerkers
in Limmel/Nazareth en Wittevrouwenveld/
Wyckerpoort bereiken veel meer mensen
dan verwacht. In 2010 zijn er 67 toegeleid
naar werk en 48 naar een andere activiteit.
Het Wijkservicepunt bewijst daarmee zijn nut
als laagdrempelige functie, waar mensen
makkelijk in en uit lopen.

Veiligheid
De Veilige Buurten teams timmeren hard aan
de weg en de aanpak begint zijn vruchten af
te werpen. De teams bestaan uit de
wijkagent, de opbouwwerker van Trajekt, de
wijkgebonden medewerker van de gemeente en medewerkers van de corporaties
Woonpunt en Servatius. Er zijn elke acht
weken buurtbijeenkomsten en de bewoners
bepalen drie prioriteiten die telkens door de
leden van de Veilige Buurten Teams als de
buurtbewoners worden aangepakt. De

resultaten hiervan worden na afloop van de
acht weken aan de bewoners voorgelegd,
waarna een nieuwe achtweekse cyclus
begint. Het doel van deze aanpak is, buiten
het leefbaarder en veiliger maken van de
wijk, de mate van participatie en de
zelfredzaamheid van de bewoners te
vergroten. Dit proces komt steeds beter op
gang.

Integratie en participatie
Het project Kunst in de Wijk bevordert dat
kunstenaars activiteiten organiseren in hun
eigen wijk. Dit stimuleert de gedeelde
identiteit en gemeenschapszin in de wijk,
bevordert dat meer mensen in Noordoost
aan kunst en cultuur gaan doen en versterkt
de eigen kracht van bewoners en bewonersgroepen. Dat draagt ook bij aan de ambitie
van Maastricht om in 2018 de Culturele
Hoofdstad van Europa te worden.
Een voorbeeld van een kunstproject is ‘De
Graanvrouwe van Limmel’. Inwoners
mochten zelf bepalen welk kunstwerk er in
Limmel kwam. Via de media werd een
oproep gedaan aan kunstenaars om met een
voorstel te komen voor Limmel. Verder heeft
het kunstcollectief Veer-Ein! uit Noordoost
enkele activiteiten georganiseerd, zoals
Schuttingtaal en een fototentoonstelling in
Nazareth. Veer-Ein! wil jaarlijks een groot
project doen in de openbare ruimte. In 2011
is dat het beschilderen van de basisschool in
Nazareth, met kunstenaars en leerlingen.
Ook komt er een expositieruimte en er wordt
een begin gemaakt met wijktheater.

112 |						Wijken in uitvoering

Wonen
Er loopt op dit moment een experiment met
een ander toewijzingsbeleid voor sociale
huurwoningen. Doel is te onderzoeken in
hoeverre het mogelijk is woningen toe te
wijzen aan mensen die actief willen bijdragen
aan straat, buurt of wijk. De experimenten
variëren per buurt. Enkele voorbeelden zijn:
meer kansen bieden aan jongeren uit de
eigen buurt, meer mogelijkheden voor
wooncarrière voor bewoners uit de eigen
buurt, binnen een wooncomplex leefregels
opstellen en die laten ondertekenen door
kandidaat-huurders, doorlichten (screenen)
van bewoners voor toewijzing in bepaalde
wooncomplexen en buurtbewoners nieuwe
bewoners in de buurt welkom laten heten.

Gezondheid
Een aantal gezinnen in Noordoost kampt
met meerdere problemen tegelijk. Meestal
zijn diverse organisaties betrokken bij de
hulpverlening, zoals de schuldhulpverlening,
geestelijke gezondheidszorg, sociale dienst
en woningcorporaties. In het verleden werd
in dit soort situaties langs elkaar heen
gewerkt. Via de persoonsgerichte aanpak
werken instanties nu met elkaar samen. In
2010 zijn er circa 200 personen bereikt via
deze aanpak.

2008 - 2010

Leefbaarometer
Noordoost
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 113

Nijmegen

De wijkaanpak in de Nijmeegse wijk Hatert is op de goede weg.
Dat blijkt uit verschillende onderzoeken die de afgelopen tijd in
Hatert zijn gedaan. De grote vraag op dit moment is echter: hoe
gaan we verder? Daarbij staat voorop: wat kunnen bewoners op
eigen kracht overnemen en wat niet?
Er is de afgelopen maanden flink geëvalueerd en gevisiteerd in Hatert. In een paar jaar tijd is ruim10 miljoen euro
extra in Hatert geïnvesteerd. Er ging onder meer geld naar
Schoon, Heel en Veilig, Hatert Werkt, Hatert Jong, Hatert
Ontmoet en Hatert Thuis.
Volgens de landelijke visitatiecommissie gaat het de goede
kant op in Hatert.
‘Hatert is zeker niet de slechtste van de veertig. Fysiek
gezien niet, maar ook sociaal niet. De sociaaleconomische
problemen in de wijk overheersen. Maar er is bijvoorbeeld
een goed sociaal netwerk. Soms steekt jongerenoverlast
de kop op. Er zit vitaliteit in de aanpak samen met de
bewoners. Dat maakt de uitgangspositie van Hatert
gunstiger dan elders.’
Uit de visitatie blijkt dat er in Hatert veel ‘drang’ is om te
helpen. Er is zó veel georganiseerd rond de bewoners dat
het gevaar bestaat dat de hulpverlening centraal komt te
staan in plaats van de bewoners. Nu staan de gemeente,
corporaties en andere instellingen voor de vraag: wat doen
we straks nog wel en wat niet meer? Hoe leg je de aanpak
vast? Daarbij staat voorop: wat kunnen bewoners op eigen
kracht overnemen en wat niet?
Volgens de commissie kan de rol van professionals minder.
Het is effectiever als bewoners elkaar weten te vinden.
Losse, aanbodgerichte projecten waar de bewoners
passief aan bijdragen zullen waarschijnlijk gaan verdwijnen. De commissie is positief over plannen voor een
integraal Sociale Wijkteam in Hatert. Dat zal de inzet van
uitvoerenden coördineren. Eén persoon in het team (waar
alle organisaties in zitten) is centraal aanspreekpunt.
Volgens de commissie moet de gemeente de regie nemen:
‘Leiding geven, stimuleren, verbinden en doorzettingsmacht tonen.
Eind 2011 moet er een plan liggen voor Hatert, samengesteld door de gemeente Nijmegen, de corporaties en de
bewoners. Dit plan wordt gebaseerd op de evaluatie van
het WAP in de afgelopen jaren en de diagnose van de wijk.
De doelstellingen voor 2015 en de financiële kaders zijn
bepaald. De vraag die rest is wat we gaan doen, wat we
niet meer gaan doen en hoe we zoveel mogelijk activiteiten kunnen verduurzamen. De samenwerking wordt hoe
dan ook minder subsidiegedreven en minder vrijblijvend.

114 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 115

Nijmegen
Hatert
Bewoners, woningcorporaties, gemeente en andere instelling werkten nauw samen aan de uitvoering van een zestal
sporen in Hatert.: Hatert Werkt, Hatert Thuis, Jong Hatert, Hatert Ontmoet, Veilig Hatert en Hatert Integreert. Deze
aanpak in sporen wordt nu verlaten om plaats te maken voor de zaken die het meest belangrijk zijn. Gezien de
krimpende middelen moeten er scherpe keuzes gemaakt worden. In het sporen-model is ondertussen wél veel tot
stand gebracht.

Hatert Jong
In de wijk zijn met inzet van twee combinatiefunctionarissen combinaties gelegd tussen
basisscholen en sportverenigingen. Dit heeft
onder meer geleid tot een naschools
sportprogramma, een afgestemd binnenschools en buitenschools sportaanbod en
een sportdag voor alle kinderen van groep 3
tot en met 8. Een beweegtuin voor senioren
is uitgebreid met een toestel zodat ook
kinderen er plezier van hebben. Hiermee is
bijgedragen aan een positief beweegklimaat
in de wijk. Op het programma voor 2011
staan verder gerichte activiteiten voor
doelgroepen als allochtone meiden,
peuterspeelzaal en sportstimulering voor
risico-kinderen in de leeftijd van 10 tot en
met 14 jaar.

Hatert Thuis
In Nijmegen zijn in zeven wijken, waaronder
Hatert, wijkteams operationeel die gezinnen
helpen met meervoudige problemen.
Deelnemers aan de wijkteams zijn de
wijkagent, de corporatiemedewerker, de
maatschappelijk werker, de adviseur
Meldpunt Bijzondere Zorg en een gemeentelijke wijkteamregisseur. Zo nodig schuiven
andere partijen aan.

Hatert Werkt
Het Actiecentrum Hatert Werkt heeft in 2010
aansprekende resultaten geboekt. Ondanks
de economische crisis, oplopende werkloosheidscijfers en een krimpende vacaturemarkt
lukte het om 164 werkzoekenden met succes

te ondersteunen bij de zoektocht naar werk.
Daarnaast begeleidde het actiecentrum 140
wijkbewoners bij participatietrajecten. De
publieksvoorlichters van het actiecentrum
gaan er op uit om mensen te helpen. De
groep ouderen, arbeidsongeschikten en
gezinnen met kinderen kregen op het gebied
van armoedebestrijding het afgelopen jaar
extra aandacht. Véél meer dan voorheen
wordt nu gebruik gemaakt van inkomensondersteunende maatregelen.
Het actiecentrum zette in 2010 fors in op
schuldhulpverlening en boekte goede
resultaten. Niet alleen maakten meer
mensen gebruik van de regelingen, ook heeft
het Actiecentrum met de wijkgerichte
aanpak ouderen en ‘werkende armen’ weten
te bereiken. De medewerkers van het
actiecentrum gingen de wijk in om mensen
actief te benaderen via informatie- en
netwerkbijeenkomsten en huis-aan-huisacties bij oudere bewoners. Ook worden
diverse cursussen ten behoeve van werkzoekenden gegeven, zoals sollicitatietrainingen
en budgetteren.

Hatert Ontmoet
Het spoor Hatert Ontmoet bestaat uit
verschillende deelprojecten.
Aanpassing van het wijkcentrum aan de
eisen van de tijd is daarbij het meest in het
oog springend. Begonnen is met oriënterende gesprekken voor een buurtrestaurant
en een atelier. Het wijktheater heeft samen
met bewoners aan een voorstelling in de wijk

116 |						Wijken in uitvoering

gewerkt. Een toneelstuk legt haarfijn de
vinger op de zere plekken waar het thema
opvoeden betreft.

Hatert Integreert
In de afgelopen jaren zijn diverse projecten
van de grond getild. Uit de stadsmonitor
blijkt dat deze projecten hun vruchten
afwerpen. Zo is het aandeel bewoners dat
een positief beeld heeft van andere etnische
groepen gestegen en zit nu boven het
Nijmeegs gemiddelde. Het bevorderen van
contacten tussen de diverse etnische
groepen in de wijk blijft een onderdeel van de
wijkaanpak in Hatert. Een onafhankelijke
“Adviesgroep Integratie Hatert” verzorgt
diverse workshops rond het thema etniciteit
in de wijk.

Hatert Veilig
In 2010 is een buurtpreventieproject dat
gedragen werd door vrijwilligers beëindigd.
Alle partners in de wijk zetten de komende
tijd in op een breder gedragen verantwoordelijkheid voor de veiligheid in de wijk,
waarbij veel meer bewoners als de ‘ogen en
oren’ in de wijk fungeren en de lijnen met
professionals worden versterkt. Het
bestaande wijkveiligheidsplatform van
bewoners, politie en gemeente vervult hierbij
de voortrekkersrol.

Wijken in uitvoering
Hatert Jong
• Het Centrum voor Jeugd en Gezin is actief in de brede school
• In het meideninloophuis komen elke avond zo’n 20 allochtone meiden van
11 tot 25 jaar samen.
• In het project School’s cool zijn in 2010 93 scholieren begeleid door een
mentor bij de overstap van groep 8 naar de brugklas.
• Voor 14-16 jarigen is een mentorproject begonnen met de naam
future-click.
Hatert Thuis
• Vanaf het begin van de aanpak zijn circa 300 huishoudens bediend door
het wijkteam via een Achter de Voordeur-aanpak

Hatert Werkt
• 164 werkzoekenden zijn aan werk geholpen
• 4211 inwoners geholpen bij het gebruik maken van regelingen voor
minima
Hatert Ontmoet
• Het Nijmeegs Wijktheater maakt een voorstelling met en voor bewoners
waardoor wijkbewoners met elkaar in contact komen en de onderlinge
afstand verkleint.
Hatert Veilig
• Bewoners in het wijkveiligheidsplatform werken samen met de politie.
• Inbraakpreventieactie door politie
• Inzet van een straatcoach

							Wijken in uitvoering					

| 117

2008 - 2010

Leefbaarometer
Hatert
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

118 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 119

Rotterdam

De wijkenaanpak is in 2010 op volle kracht doorgegaan. Het wijkengeld is volledig ingezet
en de corporaties zijn doorgegaan met investeren in de wijken, al zijn de omstandigheden
waarbinnen dat gebeurd wel veranderd. Door het wegvallen van de projectsteun is hun
spankracht beperkt en wordt een aanslag op hun weerstandsvermogen gedaan. Dat wordt
versterkt door de financiële crisis en nieuwe Europese regels.
Ook bij de gemeente is er, als gevolg van de kredietcrisis, sprake van grote bezuinigingen.
Dat zal gevolgen hebben voor de inrichting van de wijkenaanpak. Een positieve nieuwe
ontwikkeling is het Nationaal Programma Zuid. Dit programma kan een belangrijke impuls
geven aan de aanpak van Rotterdam Zuid en daarmee aan de wijkenaanpak.
Met de wijkenaanpak is de samenwerking tussen corporaties, deelgemeenten en de stad op
een hoger niveau komen te staan. Bij het aantreden van het nieuwe college in Rotterdam is
gekozen voor een vorm waarbij deze samenwerking is neergelegd in afspraken op wijkniveau. Deze gebiedsafspraken zijn het vervolg op de wijkactieprogramma’s. Ze zijn ook de
concrete uitwerking van de afspraken tussen de gemeente, de Rotterdamse corporaties en de
deelgemeenten.
Visitatie
De visitatiecommissie wijkenaanpak heeft in 2010 twee keer Rotterdam aangedaan. In haar verslag bevestigt de commissie dat de sociale en de fysieke problematiek in de Rotterdamse wijken bovenmaats groot is. De omvang van de problematiek, het grote aantal projecten, de hoeveelheid betrokken organisaties en de
verschillende betrokken bestuurslagen, maken volgens de commissie de aanpak
complex.
De commissie heeft over een aantal specifieke aspecten van de Rotterdamse
wijkenaanpak aanbevelingen gedaan. Het gaat om het gebieds- en wijkgericht
werken, het Pact op Zuid, revitalisering winkelgebieden in West en Noord, de
pleinenaanpak op Zuid en de aanpak van de particuliere woningvoorraad op Zuid.
Op de belangrijkste van deze aanbevelingen en het vervolg erop, wordt hieronder
ingegaan.
De aanbevelingen over het gebiedsgericht werken (maak een gedragen visie per
gebied; organiseer uitvoeringskracht op wijkniveau; maak duurzame financieringsafspraken) krijgen vorm en inhoud in het Nationaal Programma Zuid. De visitatie heeft in het geval van de wijken West en Noord nadrukkelijk aandacht gevraagd
voor het leggen van verbindingen met alle belanghebbenden in een gebied en niet
alleen met de gekende vastgoedpartijen en de gemeente. Dit advies heeft ertoe
geleid dat er contacten zijn gelegd met nieuwe essentiële partners zoals onderwijs
en ondernemers.
De visitatiecommissie adviseert wat betreft de pleinenaanpak op Zuid, het intensieve en professioneel beheer voorlopig te continueren. Er wordt gekeken of dat
financieel mogelijk is.
Wat betreft de aanbevelingen over de aanpak van de particuliere voorraad op Zuid
(kijk naar onorthodoxe maatregelen; differentieer op microniveau; organiseer
homogeniteit en wissel ervaringen uit met andere gemeenten), kan worden
gemeld dat daarvoor nieuwe elementen (op het gebied van instrumenten en
werkwijze) worden ontwikkeld die later onderdeel worden van de totale aanpak.

120 |						Wijken in uitvoering

							
							Wijken
Wijken in uitvoering
uitvoering					
				

| 121

Rotterdam
Bergpolder
De wijk Bergpolder is een aantrekkelijke wijk met een rustig en divers karakter. In de wijk wonen ongeveer 8000
inwoners. De grote omvang van de groep eenpersoonshuishoudens, studenten en starters is typerend voor
Bergpolder; 64 procent van de bevolking is alleenstaand. Ook de etnische samenstelling van de bevolking ziet er in
Bergpolder anders uit dan in de stad als geheel: 27 procent is allochtoon tegen 37% in heel Rotterdam. De wijk heeft
relatief veel inwoners tussen de 20-39 jaar. De dichtbebouwde wijk bestaat uit overwegend gesloten monumentale
bouwblokken van circa vier bouwlagen.

De aanpak in Bergpolder richt zich op:
• Aanpak woningvoorraad en wooncarrière;
• Aanpak buitenruimte (waaronder pleinen,
kindvriendelijke wijken en groen);
• Verbetering van ondernemerschap;
• Activering van en binding tussen burgers
en integratie bevorderen;
• Voorkomen van overlast.
De wijkenaanpak heeft een enorme impuls
gegeven aan de alliantie met de corporaties.
Dat heeft inmiddels geleid tot de ondertekening van gebiedsafspraken voor het gebied.

Station Bergweg

Buurtcentrum Bergpolder

Met Rijksgeld uit het budget Impuls
Herbestemming is een onderzoek gedaan
naar de mogelijkheid tot het herbestemmen
van een deel van de Hofpleinlijn (voormalige
spoorverbinding van Rotterdam naar Den
Haag) tot cultureel centrum. Het resultaat is
positief: het station kan voorzien in behoefte
aan horeca en cultuur én kan ook een
economische impuls voor de wijk betekenen.

Het bewonersinitiatief buurtcentrum
Bergpolder is een succes omdat buurtbewoners en andere bewoners uit Noord hier vaak
gebruik van maken. Het activiteitenaanbod is
in een jaar tijd uitgebreid tot een gevarieerd
weekprogramma, waarin voor en door
diverse doelgroepen activiteiten worden
gehouden. Vanwege het succes wordt
onderzocht hoe de activiteiten in het
buurtcentrum bij het regulier aanbod zijn
onder te brengen en het succes van dit
buurtcentrum is te waarborgen voor de wijk.

122 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 123

2008 - 2010

Leefbaarometer
Bergpolder
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

124 |						Wijken in uitvoering

Rotterdam
Noord
Noord kent vijf wijken: Het Oude Noorden, de Provenierswijk, Nieuw Crooswijk, Oud Crooswijk en Rubroek. De
nadruk in de aanpak in de laatste drie wijken ligt op het versterken van de uitgangspositie van bewoners en het
bieden van perspectief. Dat kan door de eigen kracht van bewoners te mobiliseren via een aanpak gericht op activering. Daarbij gaat het vooral om het benutten van bestaande initiatieven en het vergroten van de effectiviteit van
projecten door samenwerking, afstemming en kennisdeling.

Het Oude Noorden, de grootste wijk in Noord
met ca. 17.500 inwoners, is aan het einde
van de negentiende eeuw gebouwd. Er wordt
momenteel hard gewerkt om meer variatie
in het woningaanbod aan te brengen, maar
het totale aanbod huurwoningen is nog altijd
hoger dan het stedelijk gemiddelde.
Tweederde van de ca. 8500 woningen zijn in
corporatiebezit en slechts 16 procent van alle
woningen zijn koopwoningen. De wijk heeft
een opvallend laag gemiddelde huishoudinkomen (€ 21.000 per jaar) en 23 procent van
de huishoudens leeft onder de armoedegrens. Bewoners ontberen voor een
belangrijk deel de capaciteit (inkomen,
kennis en kunde) om op eigen kracht hun
leven in te richten. De Provenierswijk (4.500
inwoners) kent vooral problemen met
schooluitval en jongerenproblematiek.

Gevangenis Noordsingel

Opknappen Rotte

Momenteel is de gevangenis aan de
Noordsingel nog in gebruik, maar vanaf eind
2013 zal het gebouw leeg staan. Delen van
het complex kregen al eerder een andere
functie (bijvoorbeeld een onderwijsinstelling
in het voormalige gerechtsgebouw). Voor de
herontwikkeling van het hele gebied is de
afgelopen periode samen met bewoners een
zogeheten biedbook opgesteld. Daarin staat
onder andere dat er een openbaar park moet
komen rondom de monumentale gebouwen
en de mogelijkheid tot ondergronds
parkeren. Voor de gebouwen zelf worden
marktpartijen gevraagd om ideeën te
ontwikkelen, bijvoorbeeld woningen of een
bedrijfsverzamelgebouw.

Het opknappen van het Rottegebied is
geslaagd. Een deel van de Linker Rottekade is
structureel en goed opgeknapt. Er is veel lof
en waardering voor dat stuk Rottekade dat
een verbinding legt tussen Rotte en
Schuttersveld. Er zijn nog delen waar extra
inzet gewenst is: de rest van de Linker
Rottekade ligt er nog slecht bij, de verkeerssituatie Zaagmolenkade en Noorderbrug is
een probleem en de handhaving ter hoogte
van de algemene begraafplaats moet
worden verbeterd.

Buurtactiveringscoaches
Buurtactiveringscoaches hebben een
speciale werkwijze ontwikkeld voor
langdurig werkzoekenden en uitkeringsgerechtigden in Crooswijk. Het project is
dermate succesvol dat de dienst Sociale
Zaken en Werkgelegenheid het opneemt in
Full Engagement, het programma dat als
doel heeft dat alle Rotterdammers met een
uitkering als tegenprestatie aan de slag gaan.

Kook met mij mee!
Kook met mij mee! is een gezondheidsprogramma waarbij basisschoolleerlingen een
lekker en duurzaam voedingspatroon
promoten onder hun leeftijdsgenoten,
ouders en andere buurtbewoners. Jaarlijks
nemen 180 basisschoolleerlingen van groep
7/8 deel aan een gevarieerd programma dat
bestaat uit kooklessen, proeverijen, excursies
naar biologische landbouwbedrijven,
e-learningmogelijkheden en wijkdiners.

							Wijken in uitvoering					

| 125

126 ||						Wijken inWijken
uitvoering
in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Noord
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 127

Rotterdam
Oud Zuid
Oud Zuid bestaat uit de wijken Oud Charlois, Carnisse, Tarwewijk, Afrikaanderwijk, Bloemhof, Hillesluis en
Katendrecht. Dit zijn oude stadswijken waar de problemen de afgelopen jaren zijn geculmineerd. De wijken zijn
onderling zeer verschillend, maar scoren allemaal hoog op diverse negatieve factoren zoals veel vooroorlogse, relatief
kleine en goedkope huurwoningen, weinig groen, laag inkomen en opleidingsniveau, veel ervaren overlast van drugs
en groepen jongeren. Bovendien heeft het hele gebied een imagoprobleem. Daardoor is het moeilijk om mensen van
buiten voor dit gebied te laten kiezen. Dit heeft vooral invloed op de woningmarkt in deze gebieden. Het hele gebied
heeft een relatief jonge bevolking, wat vraagt om specifieke voorzieningen en veel inzet op onderwijs en scholing.
Daarom ligt de nadruk op leren en opgroeien.

Oud Zuid valt onder de aanpak van
Rotterdam Zuid in het gelijknamige
Nationaal Programma, dat is opgestart na
advies van het team Deetman/Mans van
februari 2011. In dit programma (gereed in
september 2011) wordt onder meer gewerkt
aan het per wijk ontwikkelen van een
gemeenschappelijk toekomstbeeld en de
weg naar dat doel toe. De aanpak kent drie
sporen: talentontwikkeling, economische
versterking en fysieke kwaliteitsverbetering.

Het Vliegwiel
Voor de wijken Bloemhof, Hillesluis en
Afrikaanderwijk kan “Het Vliegwiel” als
succesvol en geslaagd project worden
aangemerkt. Het gaat om een project voor
(allochtone) vrouwen, die zich verder willen
ontwikkelen in taal, gezondheid, kennis en
het voor jezelf durven opkomen, met als
einddoel een baan. Door gebruik te maken
van bestaand aanbod en tegelijkertijd
vraaggericht te werken, is Het Vliegwiel erin
geslaagd een centrale plaats in te nemen in
de wijken.

Preconceptiezorg

Aanpak huiselijk geweld

Op Zuid is er sprake van relatief hoge
sterftecijfers van baby’s in de laatste
maanden van de zwangerschap of vlak na de
bevalling. Een deel van de vrouwen is zich
slecht bewust van de risico’s op een
ongezonde zwangerschap. Daarvoor is eind
2009 het project “Preconceptiezorg”
opgezet. Met als belangrijkste doelstelling
het bewustzijn van de bewoners op dit vlak
te vergroten. Een ander doel is dat stellen
met een kinderwens nog voor hun zwangerschap worden onderzocht op risicofactoren.
Nu wordt een verloskundige of huisarts pas
bezocht als de zwangerschap al minstens tien
à twaalf weken gevorderd is. Bewoners
worden via campagnes gewezen op het
belang van een gezonde leefstijl tijdens de
zwangerschap. Voor vrouwen én mannen
met een kinderwens zijn er voorlichtingsbijeenkomsten, in de vorm van laagdrempelige
sessies bij mensen thuis.

De aanpak van huiselijk geweld heeft op Zuid
een hoge prioriteit. Er zijn Lokale Teams
Huiselijk Geweld opgericht die de probleemgevallen in de wijken aanpakken. Enerzijds
bestaat de aanpak uit het extra informeren
van beroepsgroepen (onderwijs, huisartsen,
etc.) om huiselijk geweld beter te kunnen
signaleren en anderzijds uit het bieden van
adequate hulp aan slachtoffers.

128 |						Wijken in uitvoering

Stulemeijercomplex
In het voorjaar van 2010 heeft het binnenplein van het Stulemeijercomplex in Hillesluis
een opknapbeurt ondergaan. Mede dankzij
het Poen voor je Plan, zoals de bewonersinitiatieven in Feijenoord worden genoemd,
subsidie van de deelgemeente Feijenoord en
het SBS6-programma Tuinruimers was de
opknapbeurt mogelijk.

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 129

2008 - 2010

Leefbaarometer
Oud Zuid
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

130 |						Wijken in uitvoering

Rotterdam
Overschie
In de deelgemeente Overschie wonen circa 16.000 mensen, waarvan ongeveer 60 procent tussen de 20 en 65 jaar is.
Overschie is een wijk met een sterk eigen gezicht en een rijke historie. De bevolkingssamenstelling binnen de wijk is
sterk gedifferentieerd, waarbij opvalt dat er de laatste jaren relatief meer Surinamers, Turken en Marokkanen in
Overschie (voornamelijk in Kleinpolder) zijn gaan wonen dan in de rest van Rotterdam. Door de eenzijdige woningvoorraad trekt Overschie vooral mensen met een laag inkomen, een laag opleidingsniveau, een lage arbeidsparticipatie en weinig economisch perspectief. De nadruk ligt op de aanpak van de eenzijdige woningvoorraad, sociale
activering en vergroting van de arbeidsparticipatie.

In het kader van de wijkenaanpak heeft
Overschie een aantal grote investeringen in
de wijk Kleinpolder kunnen doen. Daarmee
zijn onder meer het sport- en speelpark
Levenslust, het Prachthuis en het schoolplein
van de Zonnekorf betaald, evenals het
opknappen van het Sidelingepark, het
festival Paradie Overschie en Overschie Sport
Gratis. Ook de wijk Kleinpolder is opgeknapt.
Er is een speelhuis gekomen, de Rabobank
Rotterdam zet zich actief in de wijk in en het
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu doet onderzoek naar de beleving van
het groen in de wijk.

Paradie Overschie

Sport- en speelpark Levenslust

Het gratis cultuur-, muziek- en sportfestival
Paradie Overschie vond voor de vierde keer
plaats en trok meer dan 30.000 bezoekers.
Het festival versterkt de samenhang en
sociale banden in Overschie en geeft ook een
impuls aan het verenigingsleven en de
uitstraling en aantrekkingskracht van de
deelgemeente.

Het nieuwe sport- en speelpark Levenslust
bestaat uit een speelpark met de nieuwste
speeltoestellen voor de jongere kinderen.
Allen met een Rotterdams thema zoals
‘water en zand’ en ‘bruggen en gebouwen’.
Voor de oudere jeugd is er een sportpark met
een kunstgrasveld en een verhard terrein.
Ook worden er regelmatig activiteiten
georganiseerd in het kader van Overschie
Sport Gratis. Levenslust ligt in Kleinpolderoost en is dé belangrijkste sport- en
speelvoorziening in dit deel van de wijk.

							Wijken in uitvoering					

| 131

Rotterdam Overschie

132 ||						Wijken inWijken
uitvoering
in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Overschie
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 133

Rotterdam
Vreewijk
In Rotterdam-zuid ligt de wijk Vreewijk. Grote delen van de wijk zijn opgezet als tuindorp. Vreewijk kent een vrij
homogene gemeenschap, met als belangrijkste kenmerk een relatief hoog percentage autochtone bewoners met een
sterke binding met de wijk. De wijk telt zo’n 12.900 inwoners. De bevolking van Vreewijk is relatief oud, 22 procent is
ouder dan 65 jaar.
Het aandeel sociale huurwoningen in Vreewijk is hoog: 84 procent, bijna allemaal in bezit van één corporatie. Het
aantal schoolverlaters zonder startkwalificatie is hoog, maar het aandeel personen met werk is met 56 procent gelijk
aan het gemiddelde voor de aandachtswijken.

Bij de ontwikkeling van Vreewijk staat de
volgende missie centraal: behouden en
versterken van de waarden van het tuindorp
Vreewijk, in harmonie met de rest van de wijk
en de stad. De te nemen maatregelen zijn
ondergebracht in vier thema’s: 1) het
behouden en versterken van sociale cohesie
en verbeteren van de leefbaarheid,
2) zorgen dat ouderen zo lang mogelijk in de
wijk kunnen blijven wonen, 3) behouden van
kleinschalige voorzieningen en Vreewijk
aantrekkelijker maken voor gezinnen en 4)
het op peil houden van en aanbrengen van
meer differentiatie in de woningvoorraad,
met respect voor het beschermd
Stadsgezicht.

Participatie Vreewijk

Het Witte Paard

Voor Vreewijk is het participatieproces
rondom tuindorp Vreewijk een geslaagd en
succesvol project. Aan de hand van duidelijke
deelproducten (cultuurhistorische studie,
masterplan buitenruimte, woonwensenonderzoek, etc.), waarbij bewoners inspraak
hebben gehad, is een akkoord bereikt over
het verbeterprogramma Vreewijk. Dit
programma betreft de herstructurering
(renovatie dan wel sloop/nieuwbouw) van
circa 1300 woningen.

Behoud van het icoon Het Witte Paard, een
voormalig verenigingsgebouw in het oude
tuindorp, past in de doelstelling om het
karakter van Vreewijk te behouden en van
Zuid een aantrekkelijk woongebied te
maken. Met behulp van het budget Impuls
Herbestemming is een maatschappelijk
ondernemingsplan gemaakt, waarmee het
mogelijk wordt dat het gebouw een brede
maatschappelijke betekenis gaat krijgen.
Gedacht wordt aan functies als horeca en
programmering gericht op de hiervoor
genoemde vier thema’s.

Vreewijk goes Classic
Het Rotterdams Philharmonisch Orkest
ontwikkelt Community Projects om
Rotterdammers op een innovatieve,
originele en betrokken wijze kennis te laten
maken met het orkest. Samen met corporatie, Com.wonen is het project Vreewijk goes
Classic opgezet om bewoners van Vreewijk
kennis te laten maken met klassieke muziek.

134 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 135

2008 - 2010

Leefbaarometer
Vreewijk
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

136 |						Wijken in uitvoering

Rotterdam
West
De aandachtswijk Rotterdam West kent verschillende wijken: Delfshaven, Spangen, Bospolder/Tussendijken, Nieuwe
Westen-Noord, Middelland en Het Oude Westen.
De problematiek is er complex en divers. Hier is het gemeenschappelijk thema: jongeren met zware problemen:
gedragsproblemen, gebroken gezinnen, schulden, verslaving of criminaliteit. Een tweede aandachtspunt is het
verbeteren van de buitenruimte. Het Oude Westen staat bekend om zijn multiculturele winkelbestand en overlastgevende jongeren. De strategie is permanente aandacht voor veiligheid, ruimtelijk-fysieke, sociaaleconomische en
maatschappelijk-culturele ingrepen in combinatie met gebiedsmarketing.

Frontlijn Delfshaven

De Fabriek

Van medio 2009 tot medio 2010 is de
Frontlijnaanpak in Delfshaven toegepast.
154 gezinnen hebben begeleiding gekregen.
Hun problemen betroffen vooral schulden,
moeite met aanvragen van toeslagen,
huisuitzetting, overbewoning, scholing in
Nederlandse taal, huiselijk geweld en het
vergroten van het sociale netwerk. Zodra een
gezin was aangemeld vond huisbezoek
plaats en werd begonnen met de
hulpverlening.

De Fabriek is een monument dat al 20 jaar
leeg staat. Het wordt nu verbouwd tot een
bedrijfsverzamelgebouw. Er wordt nog
gezocht naar instellingen met een maatschappelijk functie die hier hun intrek in
willen nemen.

wordt een ander beeld van de wijk getoond,
onder meer via een tv-serie. De zesdelige
serie is uitgezonden op regionale tv en had
een gemiddelde kijkdichtheid van 200.000
huishoudens. Ook de website werd goed
bezocht met 1000 unieke bezoekers per
maand.

Alliantie West Kruiskade

Fietswrak voor een plantenbak

In 2009 is begonnen met het zoeken naar
een oplossing voor de hardnekkige
veiligheidsproblemen op de West Kruiskade.
Dit heeft in 2010 geleid tot de oprichting van
de Alliantie West Kruiskade, een samenwerking tussen corporatie, (deel)gemeente en
ondernemersvereniging. De veiligheid wordt
verbeterd door te investeren in goede
ondernemers, het opknappen van panden en
winkels en het werken aan een beter
leefklimaat. De afspraken zijn gemaakt voor
10 jaar. De eerste resultaten zijn zichtbaar.
Nieuwe goede ondernemers willen zich
vestigen op de West Kruiskade. Zittende
ondernemers willen investeren in hun winkel
en of pand.

Met een gezamenlijk offensief van de
bewoners van de Willem Buytewechstraat en
de Roteb is de buurt vrijgemaakt van
zwerfvuil, rotzooi en fietswrakken. De actie is
betaald met subsidie van de “Delfshavense
Duiten”, zoals de bewonersbudgetten in de
deelgemeente Delfshaven worden genoemd.
De straat is inmiddels schoon en in samenwerking met de afdeling groen van
Gemeentewerken zijn er plantenbakken
geplaatst.

10-14 jarigen
Per gebied worden 50 kinderen begeleid om
de overstap van het primair naar het
voortgezet onderwijs te maken. De
verwachting is dat het investeren in deze
leeftijdsgroep vroegtijdig schoolverlaten kan
voorkomen. Aandacht is er voor de
gezinssituatie, sociale vaardigheidstrainingen, naschoolse opvang en het betrekken
van ouders bij het maken van de schoolkeuze. Scholen geven aan welke kinderen
extra aandacht nodig hebben. Ook is ingezet
op het voorkomen van schooluitval bij jeugd
van 10 – 14 jaar, in samenwerking met de
basisscholen en het voortgezet onderwijs.

WOW
Het negatieve imago van West wordt
gevormd door beelden die mensen,
Rotterdammers en bezoekers van buiten
Rotterdam over de wijk hebben.
Wijkbewoners onderschrijven dit beeld
overigens niet. Met de WOW-campagne

Annie Verdoold
Annie Verdoold, al jaren actief in de wijk
Spangen, begon in juni 2008 met het koken
voor de ouderen van de wijk. Zij krijgt hulp
van een stagiaire die bezig is met een
inburgeringcursus en een vrijwilliger vanuit
een participatietraject Onbenutte
Kwaliteiten. Verder helpen twee wijkbewoners mee.

							Wijken in uitvoering					

| 137

138 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
West
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 139

Rotterdam
Zuidelijke Tuinsteden
De Zuidelijke Tuinsteden bestaan uit de wijken Zuidwijk en Pendrecht. Pendrecht (12.000 inwoners) is kort na de
Tweede Wereldoorlog gebouwd. In vergelijking met de rest van de stad valt op dat het aantal jongeren en ouderen
hoger is, waarbij de ouderen voornamelijk autochtoon zijn en de jongeren grotendeels allochtoon. Een deel van de
problemen in de wijk op sociaal en veiligheidsgebied wordt veroorzaakt doordat beide groepen slecht met elkaar
overweg kunnen.

In Zuidwijk (ruim 13.000 inwoners) neemt
het aantal inwoners af. Er wonen relatief veel
65-plussers (21 procent) en personen van
Antilliaanse/Arubaanse afkomst (7 procent).
De samenstelling van huishoudens lijkt sterk
op die in Rotterdam. Van de bevolking heeft
43 procent een opleiding op mbo-niveau of
hoger en een hoog percentage is werkloos
(12 procent tegen stedelijk 9 procent).

Campagne Pendrecht

Pendrechttheater

De campagne ‘Pendrecht is goed bezig’ had
als doel iets te doen aan de slechte naam die
de wijk een aantal jaren geleden had, zodat
de verkoop van de woningen weer aantrekt
en de huidige bewoners zich meer betrokken
te laten voelen bij en trots te laten zijn op hun
wijk. Het project is intussen afgerond en zeer
geslaagd: 25 maanden lang zijn projecten in
de wijk opnieuw onder de aandacht gebracht
bij de bewoners, zijn er 25 actieve bewoners
‘held’ geweest voor de campagne en hebben
duizenden bewoners deelgenomen aan de
campagne. Sinds het begin van de campagne
is Pendrecht niet meer negatief in het nieuws
geweest.

Pendrechttheater heeft in 2010 een
theatermarathon georganiseerd. Hierbij
werden op één dag alle theaterstukken
opgevoerd. In alle theaterstukken speelden
‘oude’ vaak autochtone wijkbewoners
samen met jonge vaak allochtone wijkbewoners. Dit had als resultaat dat deze, vaak
mijlenver van elkaar verwijderde doelgroepen, elkaar hebben leren begrijpen. Dat is
ook één van de ambities van de gebiedsvisie
en het integraal wijkactieprogramma.

140 |						Wijken in uitvoering

Wijkservicepunt Charlois Zuid
Wijkservicepunt Charlois Zuid is een
laagdrempelige loketvoorziening. Bewoners
kunnen hier terecht met hun vragen op
allerlei gebied. Het wijkservicepunt pakt de
vragen op, waardoor grotere problemen
kunnen worden voorkomen.

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 141

2008 - 2010

Leefbaarometer
Zuidelijke
Tuinsteden
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

142 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 143

Schiedam

In de Schiedamse wijk Nieuwland is
tussen juni 2010 tot en met juni 2011
veel gebeurd. De gemeente en Woonplus
werken zowel op bestuurlijk als programmaniveau intensief samen aan de
verschillende onderdelen van het
Wijkactieprogramma (WAP). Er is hierbij
veel aandacht besteed aan de gezamenlijke visie op de woningmarkt, leefbaarheid, participatie en sociale stijging.
Op 10 juni 2010 heeft de visitatiecommissie Wijkenaanpak Nieuwland
bezocht. Vlak voor de zomervakantie
in 2010 zijn belangrijke voorzieningen
voor jongeren en kinderen gerealiseerd: het Cruijff Court en de Krajicek
Playground. In het najaar is het
wijkfestival Nieuwland Life gehouden,
voorbereid door ongeveer tachtig
vrijwilligers. Daarnaast zijn er veel
kleinschalige activiteiten door en voor
bewoners geweest. In het najaar is
tevens een begin gemaakt met een
van de aanbevelingen van de visitatiecommissies om bewoners meer eigen
initiatieven te laten nemen. Om hen
beter bij de uitvoering van het WAP te
kunnen betrekken, zijn de netwerken
van bewoners in Nieuwland in beeld
gebracht. In februari 2011 is de
voorbereiding voor het programma
2012 – 2017 begonnen. In het kader
van dit programma zijn veel bijeenkomsten gehouden met ondernemers, partners, professionals en
gemeenteambtenaren. In mei is de
monitor Wijkenaanpak Nieuwland
2011 afgerond en is een begin
gemaakt met de gemeenschappelijke
evaluatie met Woonplus. De concept
Sociale Index wordt bij het opstellen
van het programma betrokken.

144 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 145

Schiedam
Nieuwland
De Visitatiecommissie geeft in haar eindrapportage een positief beeld van de wijkenaanpak in Nieuwland. Er is veel
waardering voor de energie van de betrokkenen en de vele boeiende projecten. Zowel vanuit de gemeente als de
corporatie zijn verbindingen tussen het sociale en fysieke aspect gelegd. De Visitatiecommissie heeft ook een
kritische kanttekening. Zij signaleert dat het gevoel voor een gedeelde ambitie bij alle relevante organisaties beter
kan.

Bij het stimuleren van de wijkeconomie
wordt een groot aantal projecten uitgevoerd.
Zo is er een stagewinkel aan een school
verbonden, lopen de leerlingen stage in de
wijk, zijn er diverse werkgelegenheidsprojecten en is er een participatiecoach en
werkmakelaar actief. Deze aanpak kan
volgens de Visitatiecommissie aan kracht
winnen door de verbindingen tussen
gemeente, ondernemers, scholen en
instellingen beter op elkaar te laten
aansluiten.
De Visitatiecommissie constateert dat
Nieuwland er goed in is geslaagd haar
bewoners bij de wijkenaanpak te betrekken.
Aanvankelijk was de vraag aan de
Visitatiecommissie met ideeën te komen om
meer buurtbewoners uit de zogenaamd
moeilijk bereikbare groepen te betrekken. Op
de dag van dat de Visitatiecommissie
Nieuwland bezocht bleek dat veel nieuwe
wijkbewoners de bijeenkomsten wisten te
vinden. Gezamenlijk concludeerden de
commissie, gemeente en Woonplus, dat het
netwerk onder de nieuwe wijkbewoners
door gerichte activiteiten in korte tijd sterk
gegroeid is. De door ons gekozen aanpak
heeft in relatief korte tijd vruchten afgeworpen. De aanpak betreft o.a. de activiteiten
voor Antilliaanse mannen, de ouderkamers
in de Brede Scholen en het stimuleren van
interculturele ontmoetingen.

Bewoners willen volgens de
Visitatiecommissie graag eerder, dus vanaf
het begin, bij de projecten worden betrokken. Als eerste stap hebben Woonplus en de
gemeente daarom netwerken van allochtone
wijkbewoners in kaart gebracht.
De visitatiecommissie adviseert de aandacht
te richten op zaken die in de wijk zichtbaar en
duurzaam van karakter zijn en niet te
stoppen als de subsidie stopt. Ook geeft de
commissie het advies de aanwezige passie
en ervaring van de bewoners te benutten en
de goede elementen van de aanpak te
verankeren.
Vervolg adviezen Visitatiecommissie
Het College heeft aangegeven dat sociale
stijging het uitgangspunt is voor het
realiseren van de opgaven van Schiedam.
Het versterken van het burgerschap, waarbij
er meer ruimte komt voor eigen verantwoordelijkheid van bewoners, is hierbij een
belangrijk aspect. Zowel bij de huidige
projecten als nieuwe projecten wordt
bekeken of bewoners meer verantwoordelijkheid kunnen dragen.
Deze zaken spelen een belangrijke rol bij het
opstellen van het programma wijkaanpak
Nieuwland voor de periode 2012 – 2017. Op
de jaarlijkse WAP-avond voor bewoners
gaven zij aan dat Veiligheid en Jongeren voor
hen belangrijke thema’s zijn. Daarnaast zal
de nadruk worden gelegd op gezondheid,

146 |						Wijken in uitvoering

wijkeconomie en participatie. Verder zal er
veel aandacht zijn voor de communicatie. In
het voorjaar van 2011 is de vernieuwde
website de lucht ingegaan.

Fysiek
Woonplus ontwikkelt in de wijk het project
“Het Kwartet”. Aan de rand van het
stadscentrum komen 68 eengezinswoningen
met tuin op eigen grond. De bouw van het
project de Watertoren in het noordelijk deel
van de wijk is al begonnen.

Verduurzaming
Het Wijkactieprogramma in Nieuwland
omvat meer dan 45 projecten. Op basis van
de evaluatie die in 2011 plaatsvindt, wordt
bekeken welke projecten worden voortgezet.
Bij de nieuwe projecten is duurzaamheid één
van de selectiecriteria.

Voortgang bij de thema ´s
Bij het thema ‘Achter de Voordeur’ is sprake
van een meer dan gemiddelde sociale
problemen, vooral op financieel gebied,
huisvesting, relatie ouder en kind en huiselijk
geweld. Bij het project Samen Buurten zijn de
afgelopen jaren ongeveer 500 huishoudens
bezocht. Het doel was om bewoners te
activeren en eventuele problemen te
inventariseren. Bij 56 huishoudens was er
sprake van meerdere problemen. Hen is hulp
aangeboden. Daarnaast hebben 87
huishoudens aangegeven actief in hun
omgeving te willen zijn en is bij 83 huishou-

dens informatie verstrekt.
Bij het thema ‘Werken en leren’ was er veel
aandacht voor het creëren van kansen voor
jongeren op de arbeidsmarkt. Daartoe
hebben de scholen verbinding gezocht met
bedrijven. Jongeren kunnen nu eerst stage in
de wijk lopen. Daarnaast ondersteunt de
winkelstraatmanager detailhandelaren en
zelfstandigen zonder personeel. Een paar
keer per jaar is er een ondernemersnetwerkbijeenkomst, die onder andere als doel heeft
werk binnen de wijk te houden. De drie
werkgelegenheidsprojecten de Groene
Brigade (onderhoud buitenruimte), Watch
Out (Veiligheid) en ’t Goed (kringloopwinkel)

zorgen dat Nieuwlanders meer kansen
hebben op het vinden van een baan. De
voortzetting van deze aanpak is in verband
met het afbouwen van het participatiebudget door het rijk onzeker geworden.

Wonen en veiligheid
De verloedering van de wijk is afgenomen,
maar de overlast door jongeren en burenoverlast zijn juist toegenomen, evenals het
aantal woninginbraken. De bewoners uit
bepaalde delen van Nieuwland geven aan
dat zij zich nog steeds niet veilig voelen. De
inzet van projecten als Watch Out, de
Lichtblauwe Brigade, de Buurt bestuurt,

Buurtpreventief en Buurtbemiddeling
verdienen daarom te worden voortgezet.
Bij het thema ‘Ontmoeten in de wijk’ ligt de
nadruk op het versterken van de sociale
cohesie. Een belangrijke randvoorwaarde
daarbij is dat bewoners elkaar beter leren
kennen. Dat gebeurde onder meer tijdens
het Nieuwland Life festival en andere
kleinschalige activiteiten. In het kader van het
project Ruimte voor Contact droegen
buurtbewoners ideeën aan om een
buurtparkje op te knappen. Ook voor
jongeren zijn verschillende activiteiten
georganiseerd.

Wijken in uitvoering
Wonen
• In het komende jaar worden 68 appartementen gerealiseerd in Nieuwland.
• Samen buurten.
• In het afgelopen jaar zijn 500 huishoudens bezocht. Hiervan kampen 56
huishoudens met meerdere problemen. Aan deze huishoudens is een
hulpaanbod gedaan.
Veiligheid
• Er is minder verloedering in Nieuwland.
• De jongeren- en burenoverlast is toegenomen.
• Het aantal woninginbraken is licht toegenomen.

							Wijken in uitvoering					

| 147

2008 - 2010

Leefbaarometer
Nieuwland
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

148 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 149

Utrecht

In de Utrechtse wijken Kanaleneiland, Overvecht, Ondiep en Zuilen-Oost worden
de wijkactieplannen en bijbehorende uitvoeringsprogramma’s sinds 2008
uitgevoerd. De wijkactieplannen waren destijds afgesproken voor de periode
2008-2009. De wijkactieprogramma’s 2010-2011 zijn intussen in uitvoering
en ook zijn er afspraken gemaakt voor de periode na 2011.
De noodzaak tot het voortzetten van de aanpak staat in Utrecht niet ter discussie.
Door de bezuinigingen staat komende periode in het teken van focus: prioriteiten
stellen, kiezen, beter ‘richten’ van de aanpak en beter aansluiten bij de reguliere
inzet in de wijken. .
Begin 2011 is een evaluatie van de wijkaanpak in Utrecht verschenen. De
onderzoekers concluderen dat de aandachtswijken afgelopen jaren een
positieve ontwikkeling hebben doorgemaakt en dat het bewonersoordeel over de buurt, de toekomstverwachting en het veiligheidsgevoel
verbeterd zijn. Zij doen de aanbeveling om meer samenhang aan te
brengen tussen de maatregelen. De combinatie van zichtbare korte
termijn- en minder zichtbare lange termijnmaatregelen is volgens de
onderzoekers succesvol.
Ook is een vergelijking gemaakt tussen de werkwijze in drie verschillende
Utrechtse wijken: een aandachtswijk (Overvecht), een ‘gewone’ wijk
(Binnenstad) en de door Utrecht zelfbenoemde krachtwijk Hoograven.
De belangrijkste les uit de vergelijking is dat een stevig wijkactieprogramma zorgt voor tempo, besluitvaardigheid en effectiviteit van de uitvoering. De krachtwijken kunnen zich volledig richten op de uitvoering,
omdat ze zich daar niet bezig hoeven te houden met zaken als budget,
mandaat en samenwerkingsafspraken.
De aanbevelingen van de visitatiecommissie zijn grotendeels opgepakt.
Zo heeft de gemeente het advies overgenomen om de bestaande sociale
netwerken in de wijken meer te ondersteunen en minder zelf te organiseren. Dat gebeurt via de introductie van het vouchersysteem in Ondiep en
door mee te doen aan het experiment ‘Moeilijk bereikbare groepen’
waarbij de nadruk ligt op een meer individuele benadering van bewoners.
De commissie adviseert de betrokken organisaties na te gaan hoe
succesvolle projecten en activiteiten over twee, drie jaar structureel en
met regulier geld kunnen worden ingevoerd. Door de betrokken diensten
worden reguliere en extra inzet per wijk naast elkaar bekeken om te zien
welke activiteiten moeten blijven bestaan en waar eventuele (financiële)
knelpunten zitten. Ook de woningcorporaties kijken welke investeringen
zij de komende jaren in de Utrechtse krachtwijken gaan doen.
De visitatiecommissie vindt ook dat er nog te weinig met economische
ogen naar de wijken wordt gekeken. De gemeente is het daarmee eens.
Het verbeteren van het imago van de wijken gebeurt nog te weinig
overtuigend, vindt de commissie. ‘U in de Wijk’ (wijktelevisie voor en door
bewoners) kan hierbij een goede rol spelen. Naar aanleiding van de
stagnatie in de ontwikkeling van multifunctionele schoolaccommodaties
(mfa’s) in Overvecht concludeert de commissie dat de gemeente de regie
en de verantwoordelijkheid moet nemen. Intussen zijn over de belangrijkste discussiepunten afspraken gemaakt en komt de realisatie van de
mfa’s in zicht.

150 |						Wijken in uitvoering

trech
							Wijken in uitvoering					
uitvoering					

| 151

Utrecht
Kanaleneiland
De ontwikkelingen in de krachtwijk Kanaleneiland in de afgelopen periode zijn positief. Verbeteringen in de sfeer van
schoon, heel en veilig, de aanpak van de woonomgeving en de nieuwbouw in het centrumgebied hebben een gunstige invloed op de beleving van bewoners. Ook het vertrouwen in gemeente, corporaties en politie neemt toe.
Uit de gemeentelijke monitor blijkt dat vier van de twaalf indicatoren een ontwikkeling volgen die op koers ligt. Op
vijf indicatoren werd beter gescoord dan het beoogde streefpad. Het gaat hierbij om toekomstverwachting, ervaren
jongerenoverlast, het aantal autokraken en arbeidsplaatsen per 1000 inwoners en de matige of slechte gezondheid.
De indicatoren uitkeringsontvangers jonger dan 65 jaar, doorstromers naar HAVO/VWO en de woninginbraken
ontwikkelden zich minder gunstig en blijven achter bij het streefpad.
Speerpunten in het wijkactieprogramma
zijn sinds de start van het programma
vernieuwing van de wijk, het stimuleren
van sociale samenhang en bewonersinitiatieven en jeugd en kansarme gezinnen.
Afgelopen jaar zijn deze speerpunten
aangevuld met maatregelen op het gebied
van onderwijs, werkgelegenheid en
wijkeconomie.

realiseerde een bedrijfsverzamelgebouw
voor beginnende ondernemers uit de wijk.
Eiland 8 (initiatief van Mitros en Portaal) telt
intussen vijftig actieve ondernemers. De
gemeente hield een bijeenkomst voor
zelfstandige ondernemers zonder personeel
en organiseerde een wijkalliantie met
bedrijven uit Kanaleneiland, gericht op werk
en samenwerking.

Jeugd en kansarme gezinnen

Bewonersinitiatieven en sociale
samenhang

Veel maatregelen en projecten uit het
wijkactieprogramma leveren een bijdrage
aan een goede en veilige leefomgeving voor
de jeugd in Kanaleneiland en het bieden van
hulp aan kansarme gezinnen. Zo wordt er
extra ingezet op schoolmaatschappelijk werk
op alle basisscholen in de wijk. De competenties van kinderen en het contact met de
ouders is verbeterd. Er is extra dagaanbod
voor tieners (in Jongerencultuurhuis) en het
aanbod voor meidenwerk is uitgebreid.
Op het gebied van begeleiding naar werk
ging het Mitros-project Talent voor Zorg
goed van start. Verder boekte de werkmakelaar resultaat met onder meer een cateringproject en het opbouwen van een netwerk
voor vraag en aanbod in de wijk. Ook het
Jongerenloket draaide naar tevredenheid.
Het activeringsteam heeft haar weg
gevonden in de wijk en realiseerde de voor
2010 beoogde resultaten waar het de
activering van bewoners betrof. Mitros

Via onder meer wijkberichten, websites, een
SRV-wagen en bijeenkomsten is er op
project- en op programmaniveau intensief
gecommuniceerd. Positief voor het
wijkimago is ook het initiatief ‘U in de Wijk’,
waarbij bewoners zelf wijktelevisie maken
over wijk(activiteiten) en bewoners.
Bewoners en belanghebbenden zijn nauw
betrokken bij de herinrichting van de
ARK-zone, de openbare ruimten bij wooncomplexen in Kanaleneiland-Noord, de
vernieuwing van het Marco Poloplantsoen,
het maken van het gebiedsplan Kanaleneiland-Zuid, de aanpak van portieken en de
herstructurering in Kanaleneiland-Noord.
In Kanaleneiland en Transwijk zijn veel
bewoners en bewonersorganisaties actief.
Naast regulier geld en leefbaarheidsbudgetten van gemeente en corporaties, konden
bewoners met een extra rijksbijdrage hun

152 |						Wijken in uitvoering

initiatieven uitvoeren. De klankbordgroep en
de wijkraad Zuidwest waren betrokken bij
het opstellen van het wijkactieprogramma,
de voortgangsrapportage en bij de visitatie
door de commissie-Deetman.
Een aantal vrijwilligersorganisaties, zoals Al
Amal en Lady Fit, ontwikkelt zich naar een
meer (semi)professionele vorm. Dit leidt tot
een andere (financierings)vraag, benadering
en ondersteuning. Daarnaast zijn er
ontwikkelingen op het gebied van zelfbeheer
van accommodaties en ruimtes.
Voorbeelden zijn: het 3-Generatiecentrum
en Jongerencultuurhuis in KanaleneilandNoord. In Kanaleneiland-Zuid hebben
groepen bewoners de wens geuit meer
locaties zelf te gaan beheren.

Vernieuwing van de wijk
In Kanaleneiland-Noord overleggen
betrokken partijen over de herstructureringsaanpak. De nieuwbouw in deelgebied 1 van
Kanaleneiland-Centrum verliep volgens
planning (ruim de helft van de woningen is
verkocht). De bouw van woningen en
voorzieningen in deelgebied 3 is in voorbereiding. De aanpak van de woningen in
Kanaleneiland-Zuid, inclusief de herinrichting van de buitenruimten, vergde meer tijd
omdat eerst de uitgangspunten voor de
restauratie moesten worden uitgewerkt.
Het begin van de uitvoering staat nu gepland
voor eind 2011.

In Transwijk werd begonnen met de
nieuwbouw van het woonzorgcomplex en
207 woningen. Corporatie Bo-Ex vervroegde
het begin van haar energieproject: zonnepanelen voor algemene energievoorziening op
voor woningcomplexen.
De herinrichting van de zone langs het
Amsterdam-Rijnkanaal (ARK-zone) is in
uitvoering. Dat geldt ook voor het verbeteren
van de entrees en de aanleg van een siertuin
in Park Transwijk. Aan de Olof Palmelaan is
de speelplek vernieuwd.

Wijken in uitvoering
Jeugd en kansarme gezinnen
• Tweede Cruijff Court aangelegd in het Marco Poloplantsoen.
• Driemaal per week wordt het VET-project (Verdien Een Tien) voor kinderen uitgevoerd op het Krajicek
Playground. Toename van het aantal deelnemers (135) en meer ouderbetrokkenheid.
• Extra inzet van de voorzorgverpleegkundige leidde tot drie trajectbegeleidingen.
• Talent voor Zorg: In het MAX-gebouw zijn elf jongeren gehuisvest. Zij worden begeleid bij opleiding en stage bij
zorginstellingen in de wijk.
• Via Jobmatch werden 46 jongeren aan een baan geholpen. De leeftijd van de doelgroep is verhoogd naar 23 jaar.
• Er zijn 146 bewoners bereikt met een op activering gericht aanbod.
• Taal- en werkstage: in 2010 negen extra plaatsingen van inburgeraars gerealiseerd.
• Bij vijftig leerlingen uit Kanaleneiland extra aandacht voor verminderen schoolverzuim.
• Twee ernstig overlastgevende gezinnen worden aangepakt.
• 54 kinderen besproken in zorgoverleg basisscholen; 37 zijn doorverwezen naar jeugdarts of JAT.
• Een deel van de inzet van de straatcoaches is verplaatst naar de woensdagmiddag om ook de kinderen onder de
twaalf jaar te bereiken.
Bewonersinitiatieven en sociale samenhang
• Uit het rijksbudget bewonersparticipatie zijn 36 initiatieven gehonoreerd, onder andere het project Vreedzame
Straat van de bewonersgroep Samen Leven in Kanaleneiland-Noord; sportactiviteiten voor jongeren;
activiteiten van Meidenwerk The Mall in Kanaleneiland-Zuid en het Meidencentrum Al Amal.
Vernieuwing van de wijk
• Nansen- en De Gasperilaan opnieuw ingericht (straten, parkeren, speelvoorzieningen en afvalinzameling) en
binnentuinen aangepakt.
• Speeltuin en spetterbadjes aan de Columbuslaan vernieuwd.
• Portiekaanpak Kanaleneiland-Noord uitgevoerd door Mitros in samenspraak met bewoners.
• Resultaten extra inzet buurtbeheer: schone, hele en veilige woonomgeving, betere aanspreekbaarheid en
herkenbaarheid van de drie corporaties en een grotere klanttevredenheid.
• Politiekeurmerk Veilig Wonen: corporaties Mitros, Portaal en Bo-Ex hebben de voorgenomen maatregelen op
het gebied van inbraakpreventie uitgevoerd, variërend van complexniveau (met onder andere cameratoezicht)
tot buitenruimte.

							Wijken in uitvoering					

| 153

2008 - 2010

Leefbaarometer
Kanaleneiland
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

154 |						Wijken in uitvoering

Utrecht
Ondiep
Volgens de Utrechtse monitor Krachtwijken 2010 gaat het over vrijwel de hele linie – jeugd en ouders, openbare
ruimte, goed burgerschap – beter in Ondiep. De beste indicator dat het de goede kant op gaat in Ondiep is het
vertrouwen van bewoners in de toekomst van Ondiep. In 2006 had 33 procent van de bewoners een negatieve
toekomstverwachting, nu is dat nog slechts zeven procent (stedelijk 13 procent). Maar de fysieke en sociale opgave is
zeker niet klaar en op een aantal punten zijn de successen nog broos.

Jeugd en ouders
De brede school is een belangrijk instrument
om kansen en ontwikkelingsmogelijkheden
voor kinderen te vergroten. De drie
basisscholen (Jules Verneschool,
Rietendakschool en De Boemerang) hebben
een activiteitenprogramma ontwikkeld en de
partners hebben het ‘Brede school convenant Ondiep’ ondertekend. In 2011 wordt er
gewerkt aan een plan voor een eigen
voorziening voor ouderactiviteiten door de
scholen.
De oudercoach begeleidde gezinnen en
werkte, net als het schoolmaatschappelijk
werk, preventief. Via het maatjesproject
begeleiden jonge vrijwilligers tieners bij hun
deelname aan activiteiten. Het Centrum voor
Jeugd en Gezin in Noordwest wordt nog in
2011 opgeleverd. Via Meedoen op Straat, de
jongerenbus, het jongerencentrum aan de
Thorbeckelaan en het jeugdopbouwwerk zijn
er voor meer dan honderd kinderen en
jongeren meerdere keren per week
activiteiten. Tweemaal per week was de
‘veilige vindplaats’ (VVP) open voor de
moeilijkste jeugd uit Ondiep.

Kwaliteitsverbetering openbare
ruimte
Ondiepers hechten veel belang aan een
schone en hele openbare ruimte. Daar is dan
ook flink op ingezet. Dat is terug te zien in de
cijfers voor een schone, verzorgde en goed
onderhouden buurt: die zijn alle drie sterk
verbeterd. De streefwaarde in het wijkactie-

plan (WAP), een 6, is al behaald (4.8 in 2008).
In 2010 is verder gewerkt aan de uitvoering
van GrOeNDIEP waarbij samen met
bewoners wordt gewerkt aan de herinrichting van de openbare ruimte. Diverse straten
zijn opgeknapt en opgeleverd, onder handen
genomen of aangepast. Wat betreft het
onderhoud van de openbare ruimte is er een
‘flexibele’ onderhoudsploeg ingezet.
Hierdoor is de bewonerswaardering
toegenomen van gemiddeld een 5,2 naar
6,0. De bewoners worden in 2011 meer bij
de werkzaamheden betrokken.
De fysieke vernieuwing in Ondiep gaat op
grote schaal door. Belangrijkste ontwikkelingen zijn bouw van 57 woningen aan de
Abrikoosstraat, de renovatie van 350
woningen in de Bomenbuurt en het begin
van de bouw van het Community centre aan
het Thorbeckepark.

Stimuleren goed burgerschap
De activiteiten van het activeringsteam
verlopen (gedeeltelijk) volgens planning.
Vanaf september hebben 77 mensen een
intakegesprek gehad en zijn 66 mensen
aangemeld bij een aanbieder. De
Vriendendienst heeft meer dan 400 diensten
verleend. Ondanks de inzet van een
straatmanager voor de
Amsterdamsestraatweg, blijkt het stimuleren
van bedrijvigheid in Ondiep lastig (zoals het
bereiken van zelfstandigen zonder personeel). Via buurtbemiddeling (door vrijwil-

ligers) zijn er zeventien zaken in behandeling
genomen. De buurtbeheerder van Mitros
heeft schoon, heel en veilig nadrukkelijk op
de kaart gezet. Hij vormt de ogen en oren in
de wijk, spreekt bewoners aan op gedrag,
signaleert problemen en speelt ze door
richting gemeente, politie, welzijn of Mitros.
De jongerenoverlast is volgens de bewoners
gestabiliseerd. En hoewel het aantal
woninginbraken is toegenomen, voelen de
bewoners zich veiliger. Het aantal bewoners
met een uitkering is in 2010 gestabiliseerd
ten opzichte van 2009. Het interventieteam
heeft in 2010 484 controles verricht: 337
huisbezoeken en 147 bezoeken aan
ondernemers.
Ook het afgelopen jaar zijn bewoners
intensief betrokken bij de wijkvernieuwing.
Met advies- en de klankbordgroep is
meerdere malen gesproken over de
voortgang van het wijkactieprogramma, met
bewoners over herinrichting van de /
openbare ruimte of herstructurering van
woningen of woningcomplexen. Eind 2010 is
het vouchersysteem (‘buurtbonnen’) voor
het toekennen van budget voor initiatieven
ingevoerd.

							Wijken in uitvoering					

| 155

Wijken in uitvoering
Jeugd en ouders
• De brede school Ondiep is begonnen met extra bredeschoolactiviteiten en
er is sprake van een intensivering van het schoolmaatschappelijk werk. Er
wordt gewerkt aan het vergroten van de ouderbetrokkenheid. De aanpak
voortijdig schoolverlaten is doorgezet.
• In 2010 zijn elf gezinnen met meerdere problemen begeleid. Via Home
Start werden zes gezinnen aan vrijwilligers gekoppeld. De Marokkaanse
oudercoach begeleidde acht gezinnen en jonge vrijwilligers veertien
tieners.
• Voor meer dan honderd kinderen en jongeren zijn meerdere keren per
week activiteiten georganiseerd.
• Via het project ‘Thuis Bij’ zijn 95 bijeenkomsten georganiseerd, waarmee
ca. 285 nieuwe deelnemers zijn bereikt.
• In de nieuw te bouwen locatie Thorbeckepark komt een Community
centre. Bewoners en gebruikers overleggen over de programmering en het
gebruik van de accommodatie.
• Er zijn 28 professionals geschoold in de aanpak van kindermishandeling.
Tevens zijn er twee lunchbijeenkomsten voor professionals (114
deelnemers) georganiseerd om aandacht te vragen voor de aanpak van
huiselijk geweld.
• Twee maatschappelijk werkers hebben in het kader van armoedebestrijding 30 trajecten uitgevoerd om de administratie bij cliënten op orde te
krijgen.

Kwaliteitsverbetering openbare ruimte
• De herinrichting van de openbare ruimte in Ondiep (GrOeNDIEP) vordert.
De aanpak van de diverse straten is afgerond. Begin gemaakt met
herinrichting van Het Witte Wijk. Er wordt gewerkt aan een plan voor de
herinrichting van het Bielzenplein.
• Extra aandacht voor reiniging en onderhoud. Concreet resultaat: geen
verpaupering en bij bewoners meer vertrouwen en betere
toekomstverwachtingen.
• De winkelstraatmanager Amsterdamsestraatweg zette zich succesvol in
om het economisch functioneren, veiligheid, leefbaarheid en samenwerking tussen betrokkenen te verbeteren.
Stimuleren goed burgerschap
• Leerwerktraject Vriendendienst: 30 deelnemers deden ca. 400 vierhonderd
klussen.
• Het Activeringsteam Noordwest hielp 77 personen. Jobmatch heeft
negentien jongeren geplaatst en vijftien jongeren begeleid bij het zoeken
naar werk.
• In de eerste helft van 2010 zijn er 484 controles op fraude uitgevoerd en 29
uitkeringen stopgezet.
• Ondiep

156 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Ondiep
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 157

Utrecht
Overvecht
In Overvecht ligt een belangrijk accent nog steeds op investeringen in kinderen en hun ouders. Daarnaast is er meer
aandacht besteed aan de wijkeconomie en gebiedspromotie. Voor zes van de dertien indicatoren uit de gemeentelijke monitor, geldt dat de streefcijfers zijn gehaald. Het gaat hier om de indicatoren toekomstverwachting, autokraak,
matige of slechte gezondheid, leerlingen met een achterstandsscore, sociale samenhang en werkzoekenden 15-26
jaar. De scores zijn minder goed als het gaat om ervaren jongerenoverlast (na een daling weer licht gestegen), woninginbraken (in eerste helft 2011 wel een daling van 30% ten opzichte van 2010), voortijdige schoolverlaters en huishoudens met een bijstandsuitkering. Eind 2010 werd een begin gemaakt met gebiedspromotie die de positieve
kanten van de wijk beter over het voetlicht moet brengen.
Voor het vergroten van de kansen van
kinderen tot 12 jaar richten de maatregelen
zich op de drie leefwerelden van het kind:
thuis, op school en op straat. De samenwerking in de brede school werkt goed. Alle
basisscholen in Overvecht maken hier deel
van uit, evenals Cumulus Welzijn, het
Utrechts Centrum voor de Kunsten (UCK) en
Ludens kinderopvang. Er is een gezamenlijke
pedagogische visie met veel aandacht voor
democratisch burgerschap, vreedzame wijk,
ouderbetrokkenheid en talentontwikkeling.
Het aantal samenwerkende partijen is
uitgebreid en er is extra aanbod op het
terrein van techniek en internet.
De betrokkenheid van ouders nam toe. Er zijn
nu negen basisscholen met zogeheten
‘ouderinlopen’. In het kader van de
Vreedzame school en wijk zijn kinderen
getraind als bemiddelaar (mediator)en is er
een vreedzame kinderraad gekozen. In 2010
heeft de vreedzame kinderraad (en alle
scholen) gewerkt aan een wijkmanifest met
gedragsregels en wensen van kinderen. In
2011 hebben de basisschoolleerlingen met
elkaar gesproken over hoe je kunt omgaan
met verschillen tussen mensen. Daarbij
hebben de scholieren acties ondernomen
om elkaar beter te leren kennen en elkaar te
ontmoeten. Bij de ouderinlopen is aandacht
besteed aan de principes van de vreedzame
wijk. Ook is er professionele hulp en
ondersteuning geboden aan honderden
ouders en kinderen, in trajecten op het

gebied van opvoedingsondersteuning,
schoolmaatschappelijk werk, hulpverlening
of doorverwijzing naar specialisten. Ouders
waarderen het schoolmaatschappelijk werk
met een 7,7.

Met de aanpak Gezond Gewicht zijn zeer
goede resultaten behaald in het terugdringen
van overgewicht bij kinderen.

Activering bewoners

De jongerenoverlast in de wijk is weer licht
toegenomen. Straatcoaches zorgden voor
bruikbare informatie over overlastgevende
en criminele jongeren. De inzet van het
jongerenwerk was een aandachtspunt. De
extra buurtbeheerders vormen ogen en oren
in de wijk en worden veel aangesproken op
straat. Ook de vele bewonersinitiatieven
leverden een bijdrage aan de leefbaarheid in
de wijk.

De twee multifunctionele voorzieningen, de
Doe Mee Centra, die bijdragen aan de
activering van bewoners functioneren naar
tevredenheid. Er is lokaal een onderzoek
gedaan naar de wijkeconomie in Overvecht,
met speciale aandacht voor de ongeveer 600
zelfstandigen zonder personeel. Er bleek
behoefte aan betere huisvesting en
ontmoetingsmogelijkheden met andere
ondernemers. Er is een netwerkbijeenkomst
voor ondernemers georganiseerd. Mogelijke
locaties voor werkplekken en ontmoeting in
de wijk worden in kaart gebracht.
Diverse activiteiten zijn gericht op het
verkrijgen van werk of versterken van de
arbeidsmarktpositie van mensen, zoals het
activeringsteam gericht op activering en
participatie van werklozen; het project
wijkvoorlichters en Jobmatch. Die laatste
brengt jongeren en bedrijven bij elkaar.
Daardoor krijgen jongeren de kans om
werkervaring op te doen. Ook helpt
Jobmatch jongeren bij het schrijven van een
sollicitatiebrief, het maken van een CV en het
voorbereiden op het sollicitatiegesprek.

158 |						Wijken in uitvoering

Leefbaarheid, veiligheid en
vernieuwing

Bij de vernieuwingsaanpak De Gagel is een
externe procesmanager in gesprek gegaan
met bewoners en professionals. Besloten is
om de zes flats aan de Tigris-, Haifa-, St.
Eustatius-, St. Maarten- en Ankaradreef te
renoveren en het openbaar gebied aan te
pakken. De (gedeeltelijke) sloop en nieuwbouw bleek niet haalbaar. Wel wordt
gestreefd naar meer variatie in soorten
woningen in de buurt. Er is nog geen besluit
genomen over de multifunctionele
onderwijsaccommodatie aan de Ibisdreef.
De Spoorzone wordt vernieuwd. Besloten is
dat de woningen rond de Maria van
Hongarijedreef worden gesloopt en
vervangen door nieuwbouw. Dit proces is nu

in volle gang. In de Camera Obscuradreef
konden 258 huishoudens hun woonwensen
kenbaar maken. Ook de sociale situatie van
de huurders kwam aan bod. De gemeenteraad heeft in 2011 het Stedenbouwkundig
Programma van Eisen voor de Camera
Obscuradreef vastgesteld. Er is nog geen
besluit genomen over de multifunctionele
accommodatie Teun de Jager. Verder worden
grote delen van de openbare ruimte in de
Spoorzone vernieuwd.

Wijken in uitvoering
Vergroten kansen kinderen tot 12 jaar en hun ouders
• Aan de negentig naschoolse cursussen op het terrein van sport en cultuur
namen meer dan 1700 kinderen deel
• Ca. 75 kinderen zijn getraind als bemiddelaar
• In het kader van schoolmaatschappelijk werk zijn 140 trajecten met ouders
of kinderen uitgevoerd en twee sociale vaardigheidstrainingen gehouden
• Er zijn 93 hulpverleningstrajecten voor jeugd en ouders uitgevoerd, in
plaats van de geplande 30.
• Er zijn 80 wondercoachtrajecten uitgevoerd, waarvan 49 gefinancierd door
het wijkactieprogramma.
• De zorgcoördinator van Cumulus behandelde 352 signalen (gepland 250)
en werkte nauw samen met andere partijen in de wijk (gebiedsteams, JAT)
• Er zijn 6 extra trajecten casemanagement (autoprobleem gezinnen) ingezet
en 6 extra korte begeleidingsprojecten (in Camera Obscura naar aanleiding
van woonwensenonderzoek)
• 12 gezinnen zijn bereikt via de Bloemaanpak
• Er zijn 65 professionals getraind in preventie kindermishandeling. De
meldcode kindermishandeling is ontwikkeld en geïmplementeerd.
Activering bewoners naar participatie, werk en betere gezondheid
• Het activeringsteam bereikte 214 bewoners, van wie er zich 197 bij een
aanbieder meldden.
• Achttien mensen vonden een werkplek.
• Jobmatch benaderde 107 jongeren, 48 jongeren vonden een baan.
• Gezond gewicht: 400 peuters en hun ouders, ongeveer 2.200 basisschoolkinderen en ouders, 325 intermediairs en 80 externen zijn bereikt.
• SportExperience telde 250 bezoekers en 90 deelnemers. Vier studenten
hebben twee keer tien weken stage gelopen bij de playgrounds. Via de
carrousel zijn ongeveer 500 kinderen bereikt.
• Laagdrempelig beweegoffensief: circa 900 mensen kregen voorlichting,
ongeveer 130 mensen zijn gaan bewegen.
• Met 71 buurtgerichte activiteiten op het gebied van gezondheidsbevorde-

ring: werden 8.500 mensen bereikt. Dat resulteerde in 2.200 deelnemers.
Op de ‘lekker buitendag’ (Dag van het Park) meldden zich tachtig bewoners
als vrijwilliger en 700 bezoekers.
• Via Big Move zijn 151 bewoners begonnen met beweegactiviteiten.
• In totaal werden in tien buurtflats, buurtwinkels en ontmoetingsflats
laagdrempelige activiteiten georganiseerd voor en door bewoners.
Leefbaarheid, veiligheid en vernieuwing van de wijk
• Drie overlastgevende en criminele jeugdgroepen zijn aangepakt.
16 jongeren zijn aangepakt via dagbesteding, 23 via intensieve hulpverlening en 11 jongeren via intensieve begeleiding na detentie.
• Voor het project preventieve opvoedingsondersteuning in de Gagel
meldden zich 66 nieuwe deelnemers, er werden 48 huisbezoeken afgelegd,
38 doorverwijzingen en 26 moeders voor de ouder/kindgroep. Naast drie
groepen in Overvecht-Noord zijn er nu ook drie in Overvecht-Zuid.
• De jongerenvoorziening bij buurthuis de Boog bereikt per avond ongeveer
vijftig jongeren
• Voor het project Speel- en wandelstraten in De Gagel werden onder meer
17 kleinschalige bijeenkomsten en ontmoetingen gehouden. Er is intussen
een begin gemaakt met de uitvoering
• Bij Park de Gagel is een speelveld (playground) vernieuwd
• Er is een ‘woonwensenonderzoek-plus’ gehouden aan de Camera
Obscuradreef. Daarmee zijn 258 huishoudens bereikt.
• Het schoolgebouw van het Trajectum College (voorheen Vader Rijn
College) is gedeeltelijk gesloopt en herbouwd. In het gebouw komen ook
wijkvoorzieningen, een buurtrestaurant, een vergaderruimte, buitenschoolse opvang en kinderdagverblijf.
• Vrouwen hielden 77 workshops bij hen thuis om andere vrouwen te
ontmoeten en te activeren. Aan elke bijeenkomst namen gemiddeld acht
vrouwen deel.
• Aanpak woonfraude, op 46 adressen is onderzoek gedaan, 4 woningen zijn
ontruimd.
• Inzet op Lik-op-stuk beleid bij niet naleven van regels in 10 hoog
complexen zorgt voor beduidend nettere portieken.

							Wijken in uitvoering					

| 159

2008 - 2010

Leefbaarometer
Overvecht
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

160 |						Wijken in uitvoering

Utrecht
Zuilen-Oost
In Zuilen-Oost is opnieuw stevig gewerkt aan het wijkactieprogramma. Centraal stonden jeugd en ouders, het
verbeteren van leefbaarheid en veiligheid en het versterken van participatie en cohesie. Hoewel de behaalde resultaten nog broos zijn, is de opgaande lijn een feit. Bewoners geven aan daar vertrouwen uit te halen voor de toekomst.
Slechts 12 procent van de bewoners in Zuilen-Oost heeft een negatieve toekomstverwachting. De wijk scoort
intussen een ruime voldoende (6,1) en steeds minder bewoners willen er weg: nog maar 28 procent.

Het afgelopen half jaar hebben 117
Marokkaanse vaders de cursus ‘Opvoeden
voor vaders’ gevolgd en een flink deel van
hen deed daarna de vervolgcursus. De
Marokkaanse oudercoach heeft naast de
reguliere begeleiding negen gezinnen
intensief begeleid. Portes en Stade Profiel
begeleidden negen gezinnen met meervoudige problemen. Vrijwilligers ondersteunen
acht gezinnen. Via het Maatjesproject krijgen
tieners begeleiding bij hun deelname aan
activiteiten. De samenwerking binnen de
brede school en de betrokken scholen (De
Cirkel, de Carrousel en de Prinses
Margrietschool) is flink verbeterd. Ook werd
het ‘Convenant brede school Zuilen’
getekend. De extra uren schoolmaatschappelijk werk voorziet in een behoefte.
Daardoor is het mogelijk meer preventief te
werken. Het Centrum voor Jeugd en Gezin in
Noordwest (buitenring Geuzenwijk) wordt in
2011 opgeleverd. Via Meedoen op Straat, de
jongerenbus, The Mall, en het jeugdopbouwwerk zijn er voor honderden kinderen en
jongeren meerdere keren per week
activiteiten gehouden. Een initiatiefgroep in
de Geuzenwijk heeft een doorstart gemaakt
met de jongerenhuiskamer.

Verbeteren leefbaarheid en
veiligheid
Na enkele ernstige incidenten is sinds 2009
de inzet gericht op de aanpak van een groep
van 40 overlastgevende en criminele
jongeren. In 2010 is de repressieve inzet
deels afgebouwd en zijn er meer preventieve
en curatieve maatregelen ingezet, onder
meer opvoedondersteuning. In de buurthuizen zijn er inloopavonden, waar jongeren
ook hulp en begeleiding krijgen richting
opleiding of werk. Voor de meeste jongeren
van de ‘top 40’ zijn plannen van aanpak
gemaakt en in uitvoering. Voor de jongere
jeugd op straat biedt het aanbod van de
brede school, het jeugdopbouwwerk en The
Mall de kans om slechte ‘voorbeelden’ links
te laten liggen en een andere route te kiezen.
In de Zwanenvechtpleinbuurt zijn gemeente,
Portes en Mitros begonnen met een
buurtaanpak. Daarbij wordt een beroep
gedaan op de betrokkenheid van bewoners
bij de leefbaarheid en veiligheid in de wijk.
Op de jongerenoverlast na zijn alle veiligheidscijfers opnieuw verbeterd: bewoners
voelen zich minder vaak onveilig in hun buurt
(van 53 procent in 2009 naar 45 procent in
2010). Ook het aantal autokraken is enorm
gedaald en is zelfs lager dan de streefwaarde
voor 2011. Ook het aantal woninginbraken is
afgenomen.

Versterken participatie en cohesie
Het versterken van participatie en sociale
cohesie is een zaak van lange adem. In 2010
en de eerste helft van 2011 zijn buurtbewoners op allerlei manieren betrokken bij de
uitvoering van de maatregelen uit het
wijkactieprogramma. Belangrijk voor Zuilen
was de opening van het Vorstelijk Complex,
waarin intussen diverse welzijns- en culturele
activiteiten plaatsvinden. Zowel in ZuilenOost als Ondiep ging in het voorjaar van
2010 het activeringsteam aan de slag.
Bewoners van het Zwanenvechtplein zijn
betrokken bij het uitwerken van een
buurtaanpak en de woningverbeterplannen
van Mitros. Via het project ‘Thuis bij’ vonden
er 113 huiskamerbijeenkomsten plaats,
waardoor een sterk vrouwennetwerk onder
bewoners én professionals is ontstaan.
Verschillende keren vertelde een professional
iets over gezondheid en opvoeding. Samen
met een klankbordgroep van bewoners is
een herinrichtingsplan voor het
Bernhardplein gemaakt. De werkzaamheden
daarvoor zijn eind 2010 begonnen. Tenslotte
is ook de fysieke vernieuwing van de wijk
voortgezet (onder andere de oplevering van
het nieuwbouwproject Geuzeveste en de
renovatie van de Vreelanthof). Ook daar zijn
bewoners bij betrokken.

							Wijken in uitvoering					

| 161

Utrecht Zuilen - Oost

Wijken in uitvoering
Jeugd en ouders
• Schoolmaatschappelijk werk is versterkt via vroegsignalering en training
voor leerlingen en leraren, ouderbetrokkenheid door koffieochtenden, een
ouderspreekuur en huisbezoeken.
• De brede school heeft verder vorm gekregen door het aanstellen van een
coördinator en het programmeren van bredeschool activiteiten.
• Negen gezinnen met meervoudige problemen worden professioneel
begeleid. Home Start ondersteunt acht gezinnen.
• Aan (vooral Marokkaanse) ouders wordt opvoedondersteuning
aangeboden via een sociale vaardigheidstraining (acht deelnemers),
oudercoaching (33) en de cursus opvoeden voor vaders (basiscursus 117
deelnemers, vervolgcursus 69).
• 38 professionals zijn geschoold in de aanpak van kindermishandeling en
huiselijk geweld en er zijn voorlichtingsbijeenkomsten georganiseerd voor
bewoners en professionals.
• Via Meedoen op Straat, inzet van de jeugdopbouwwerker, de jongerenbus
en de jongerenactiviteiten van The Mall zijn voor honderden kinderen en
jongeren activiteiten georganiseerd. Samen met Al Amal is de huiskamer
Geuzenwijk opgezet.

Verbeteren leefbaarheid en veiligheid
• Drie groepen (een criminele, overlastgevende en een hinderlijke groep) zijn
aangepakt. Voor alle groepen is een plan van aanpak opgesteld met daarin
individuele, groeps- en gebiedsgebonden afspraken en acties. Na detentie
krijgen jongeren een nazorgtraject.
• In de preventieve sfeer zijn maatregelen getroffen, onder meer inbraakpreventie, inzet van drie straatcoaches en van buurtbeheerders.
Versterken participatie en cohesie
• Het Activeringsteam Noordwest heeft 77 personen geholpen. Jobmatch
heeft van de 34 inschrijvingen vijftien jongeren begeleid naar een bijbaan.
‘Dress for Success’ heeft ruim 170 sollicitanten geholpen met kleding en
voorbereiding van hun sollicitatie.
• De uitvoering van het plan voor het Bernhardplein – dat in samenwerking
met bewoners tot stand is gekomen – is in december 2010 gestart.
• De aanpak van de Zwanenvechtpleinbuurt, Queeckhovenpleinbuurt en
Geuzenwijk zetten bewoners aan tot extra participatie en activiteit. De
presentiewerker sprak 43 gezinnen rondom het Queeckhovenplein.
• In 2010 participeerden vijftien vrijwilligers in het project
‘Buurtbemiddeling’. Er kwamen elf hulpverzoeken binnen.
• Via het project ‘Thuis Bij’ zijn 113 bijeenkomsten georganiseerd, waarmee
circa 350 nieuwe vrouwen zijn bereikt.
• Twaalf Marokkaanse vaders volgden de workshop ‘Opvoeden met succes’.

162 |						Wijken in uitvoering

2008 - 2010

Leefbaarometer
Zuilen Oost
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

							Wijken in uitvoering					

| 163

Zaanstad

De visitatiecommissie wijkenaanpak bezocht in oktober 2010 de wijk
Poelenburg in Zaanstad. De commissie adviseerde om de ambitie om van
Poelenburg een gemiddelde wijk te maken, uit te werken in toetsbare
doelstellingen en de sociale partners in de wijk daaraan te binden. Volgens
de commissie biedt de omvang van de wijk (8000 inwoners) ruimte voor
oplossingen op maat in plaats van generiek beleid: “Maak het klein”.
Over de fysieke vernieuwing adviseerde de commissie om het
ambitieniveau vast te houden. De sloop- en nieuwbouwopgave blijft
een belangrijk onderdeel van de vernieuwing. In zijn algemeenheid
moeten de bewoners van de wijk op de eerste plaats blijven staan.
Dat betekent aandacht voor het op peil houden van het onderhoud
van de bestaande voorraad en voor de gevaren van verkoop van
huurwoningen aan particulieren die daar zelf niet gaan wonen. Ook
adviseerde de commissie goed te kijken naar de voorgenomen
investering in een brede school met maatschappelijke functies.
Op het punt van de bewonersparticipatie merkte de commissie op
dat bewoners niet alleen bij de totstandkoming, maar ook bij de
uitvoering van de plannen moeten worden betrokken. En wel op een
manier die aansluit bij hun dagelijkse ervaringen en leefwereld.
De uitkomsten van diverse onderzoeken en van het bezoek van de
visitatiecommissie maken duidelijk dat de gemeente en de corporaties, de bewoners en het Rijk onverminderd verder willen met de
vernieuwing van Poelenburg. Maar de omstandigheden zijn veranderd. Er is minder geld beschikbaar omdat de bijzondere projectsteun komt te vervallen, de corporaties zich willen richten op hun
kerntaken en de gemeente scherpe keuzes moet maken. Het
Wijkactieplan zal daarom worden bijgesteld.
In hoofdlijnen gaat het voor Poelenburg om drie doelstellingen. Ten
eerste ‘Schoon, heel en veilig’. Er is een vaste onderhoudsploeg voor
de wijk die op verzoek van bewoners werkzaamheden uitvoert.
Jongeren worden wekelijks ingeschakeld om kleine klussen in de wijk
te doen. Er wordt gekeken wat er kan worden gedaan aan de overlast
en overbewoning van onder meer mensen uit midden- en oostEuropa in de wijk.
Ten tweede de fysieke vernieuwing van openbare ruimte, woningen
en voorzieningen. De noodzaak van fysieke vernieuwing is nog
onverminderd aanwezig. De gemeente is begonnen met de uitvoering van een plan voor de openbare ruimte. De corporaties zijn bezig
met de renovatie van woningen.
Ten derde de ondersteuning van kwetsbare gezinnen en jongeren.
De woningcorporaties zijn begonnen met een veel directere benadering van hun bewoners via huisbezoeken en portiekgesprekken. Dit
om te achterhalen wie een steuntje in de rug nodig heeft. Verder zal
er vooral in onderwijs voor jongeren worden geïnvesteerd (voorschoolse educatie, verder terugdringen schooluitval). Het sociale
programma in het Wijkactieplan is geëvalueerd en gestroomlijnd om
de aanpak structureel te maken.

164 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 165

zaanstad
Nieuw Poelenburg
Belangrijk moment in 2010 was de realisering van het Infohuis. In het infohuis kunnen bewoners terecht met alle
mogelijke vragen over hun leefomgeving en worden ze zonodig direct doorverwezen. Ook verzorgt het Infohuis de
informatievoorziening over de vernieuwing van de wijk. Verder is het Infohuis nauw betrokken bij het organiseren
van tal van activiteiten in en voor de wijk zoals het Buurtfestival, Varen op de Zaan, ondernemersbijeenkomsten en
rondleidingen voor professionals.

Wonen
Veel energie is gestoken in de financiële
doorrekening van de fysieke vernieuwing van
de wijk. Het stedenbouwkundig plan met
onder meer een nieuw winkelcentrum, een
voorzieningencentrum en vernieuwing en
differentiatie van het woningaanbod is
ambitieus, maar is niet van tafel. Zo is het
afgebrande winkelcentrum de Bloemkorf
opgeknapt en is er een planning gemaakt
voor de renovatie van woningen. Ook wordt
de openbare ruimte aangepakt.

Gezonde wijk
De gezondheid van de bewoners van
Poelenburg blijft een punt van aandacht. Het
bereik van vooral veel allochtone huishoudens met meervoudige problemen is
verbeterd. Hun aandeel is toegenomen tot
boven het landelijk gemiddelde van 10
procent. Het vrijwillig spreekuurbezoek van
niet-westerse allochtonen bij Centrum Jong
is tussen 2007 en 2010 vertienvoudigd.
Ouderen met depressieklachten kregen via
de huisartsen ‘beweegrecepten’ voor
verandering van levensstijl. Voor alleenstaande allochtone ouderen zijn er projecten
om eenzaamheid te voorkomen.
Taal- en spraakachterstanden worden sinds
2007 vroegtijdig opgespoord tijdens het
logopedisch spreekuur in Centrum Jong (0-4
jaar). Veel niet-westerse allochtone gezinnen
krijgen advies ‘op maat’ over opvoeding- en
cultuurgerelateerde problemen.

Veiligheid
In 2010 is de jongerenoverlast en de
jeugdcriminaliteit in Poelenburg sterk
afgenomen, vooral dankzij repressie (politie,
cameratoezicht) en preventie (jongerenwerk). Zo hebben jongeren onder meer
meegewerkt aan de inrichting van
Jongerencentrum de Kanjer. De overlast is
met 90 procent gedaald en ligt inmiddels
onder het Zaans gemiddelde. Een groep van
circa 30 potentieel criminele jongeren is van
de straat gehaald. De helft heeft nu werk of
volgt een opleiding en heeft nu ook een
voorbeeldrol voor andere jeugd.
De Poelenburgers voelen zich veiliger (zes
procent minder onveiligheidsgevoelens).
Ook waar het gaat om de verloedering van
de openbare ruimte is het verschil ten
opzichte van het Zaans gemiddelde kleiner
geworden. Dat komt waarschijnlijk omdat
meldingen over de openbare ruimte in
Poelenburg sneller dan gemiddeld in
Zaanstad worden afgehandeld.
Met hulp van het bureau Rijksbouwmeester
is een veilige route voor kinderen ontwikkeld
en uitgevoerd.

Groen in de wijk
Als onderdeel van de veilige kindroute en
dankzij subsidie van het (voormalige)
ministerie van LNV zijn speelplekken
ingericht.

166 |						Wijken in uitvoering

Leren en werken
Het opleidingsniveau van de jongeren in
Poelenburg ligt inmiddels op het Zaans
gemiddelde. De schooluitval is sterk
teruggedrongen tot onder het stedelijk
gemiddelde. In 2010 werd een nieuwe
VMBO-school (Pascal) geopend. Belangrijk
initiatief was verder het vernieuwend
muziekonderwijs in de wijk. Topmuzikanten
traden op als docent en dat stimuleerde de
talentontwikkeling.
Er zijn het afgelopen jaar weer verschillende
initiatieven genomen om de werkloosheid
tegen te gaan. Zo werd afgelopen voorjaar
2011 een banenmarkt gehouden.
Tweehonderd jongeren zijn doorgeleid naar
werk, stageplaatsen, onderwijs en
vrijwilligerswerk.

Bewonersparticipatie
Het gevoel van medeverantwoordelijkheid
voor de woonomgeving is gedaald van 65
procent in 2007 naar 32 procent in 2009. Dit
is deels te verklaren uit het feit dat de fysieke
vernieuwing van Poelenburg nog niet
zichtbaar is. Verder zorgt het eenzijdige en
goedkope woningaanbod voor een instroom
van kansarmen in de wijk. Het aandeel
bewoners dat zich inzet voor de leefbaarheid
wijkt nauwelijks af van het Zaans gemiddelde
(27 procent), maar de daling is moeilijk te
verklaren als het wordt afgezet tegen de
aandacht voor Poelenburg en het beschikbare vouchergeld.
Participatie blijft een belangrijke kwestie in

de Zaanse aanpak. Kinderparticipatie krijgt
volop aandacht. In 2010 is onder meer een
nieuwe ploeg Portiekportiers geworven die
een rol hebben in het schoonhouden van
portieken. Naar de kinderen is goed
geluisterd bij het ontwikkelen van de veilige
kindroute en het ontwerpen van nieuwe
speelplekken. Sinds vorig jaar is er ook een

klankbordgroep die meedenkt over de
vernieuwing van de wijk.

Sociale uitsluiting
Uit projecten in Poelenburg en ervaringen bij
het Centrum Jong blijkt dat allochtone en
alleenstaande vrouwen gebaat zijn bij hulp
bij de (financiële) administratie, opvoedings-

Werk in uitvoering in 2010
Wonen
• Aantal verbeterde woningen: 382
• Er worden wekelijks 8 á 10 jongeren ingezet via Actief Talent voor het
schoonhouden van de wijk
Gezondheid en Zorg
• Realisatie Centrum voor Jeugd en Gezin
• Het vrijwillig spreekuurbezoek van niet-westerse allochtonen bij Centrum
Jong (voorganger CJG) is vertienvoudigd tussen 2007 en 2010
• Wijkzusters: 1
• Bezoeken Achter de Voordeur: 86
• Het bereik van ‘multiprobleem-gezinnen’ is verbeterd tot boven het
landelijk gemiddelde van 10 procent
• Er werden 50 beweegrecepten uitgeschreven.

ondersteuning en het vinden van de weg in
de bureaucratie. Onder de eerste generatie
allochtonen bevinden zich veel jonge
vrouwen. Via Centrum Jong worden ze
gewezen op cursussen en opleidingen en op
de strippenkaart ‘bewegen op recept’ om
hun gezondheid te verbeteren.

Werk en Onderwijs
• Aanstelling van 5 conciërges
• Inburgeringtrajecten: 70
• 200 jongeren zijn doorgeleid naar opleidingen, werkplekken en
vrijwilligerswerk
Veiligheid
• Wijkagenten: 1
• Percentage bewoners dat zich onveilig voelt is gedaald met zes procent
• Meldingen van overlast bij de politie is met 90 procent gedaald.
Participatie
• Aantal bewonersinitiatieven: 34
• Opening Infohuis Nieuw Poelenburg

							Wijken in uitvoering					

| 167

2008 - 2010

Leefbaarometer
Nieuw
Poelenburg
De Leefbaarometer geeft leefbaarheidssituatie en ontwikkelingen voor
alle woongebieden in Nederland
weer. In het linker kaartje worden de
leefbaarheidsontwikkelingen tussen
2008 en 2010 weergegeven. De
gebieden waar de leefbaarheidssituatie tussen 2008 en 2010 niet
wezenlijk is veranderd zijn geel
gekleurd. Gebieden waar sprake is
van leefbaarheidsverbetering
worden groen gekleurd en gebieden
waar leefbaarheid verslechterd is
kleuren rood. In het rechter kaartje is
af te lezen waarin deze ontwikkelingen hebben geresulteerd: in dit
kaartje wordt namelijk de leefbaarheidsituatie in 2010 weergegeven. In
deze leefbaarheidskaartjes worden
gebieden waar sprake is van leefbaarheidsproblemen oranje
gekleurd. In de (donker) rode
gebieden is er sprake van grote
leefbaarheidsproblemen. In de
groen gekleurde gebieden is er
sprake van een positieve leefbaarheid. Voor meer informatie over de
recente leefbaarheidsontwikkelingen in de wijk kunt u kijken op
www.leefbaarometer.nl.

2008

2010

168 |						Wijken in uitvoering

							Wijken in uitvoering					

| 169

170 |						Wijken in uitvoering

2011

40+
WIJKEN

							Wijken in uitvoering					

| 171

Almelo
Ossenkoppelerhoek
In Almelo is het de wijk Ossenkoppelerhoek die extra aandacht vraagt. Het is een wijk met ca 7000
inwoners waar op diverse terreinen achterstanden zijn, zowel fysiek als sociaal. Met het in 2009
vastgestelde preventieplan heeft de wijkvernieuwing een extra impuls gekregen. Belangrijke
partners in de aanpak zijn de woningcorporaties Beter Wonen en St. Joseph, het Wijkplatform
Ossenkoppelerhoek (vertegenwoordiging wijkbewoners), zorgorganisatie Carint/Reggeland,
welzijnsorganisatie Scoop, de basisscholen uit de wijk en de plaatselijke politie. Vier thema’s staan
centraal: wonen in een veilige omgeving, persoonlijke groei en ontwikkeling, opvoeden en opgroeien
en oud worden in de wijk.

172 |						Wijken in uitvoering

							

Wonen in een veilige omgeving

Opvoeden en opgroeien

In de aanpak van ernstige overlast en probleemhuishoudens is
er een verbetertraject voor 25 huishoudens ontwikkeld en in
uitvoering. Er zijn samenleefregels opgesteld ter bestrijding van
ongewenst gedrag in een aantal portiekflats.
Voor de jeugd is een nieuwe ontmoetingsplek en nieuwe
speelplekken gerealiseerd. Met het in gebruik nemen van
de zogenoemde Ossenkoppelerbus zijn er 14 projecten/
activiteiten in gang gezet door bewoners zelf om de betrokkenheid van bewoners bij hun leefomgeving te versterken. Ook in
fysiek opzicht is een forse bijdrage geleverd aan de wijkvernieuwing. Zo zijn er 72 woningen en circa 200 portiekwoningen
gerenoveerd en is begonnen met de sloop van in totaal 260
woningen.

Kinderen van 6 tot 12 jaar worden betrokken bij allerlei
activiteiten zoals natuurbeleving, milieu, bewegen/buiten
spelen, gezondheid en veiligheid. Indirect worden ook ouders
betrokken bij deze activiteiten. Als stimulans worden er
Ossenkopjes aan de deelnemende kinderen uitgereikt, die
kunnen worden verzilverd tegen speelgoed dat uitnodigt tot
beweging of een tweedehands fiets. Het project kent ook
activeringsplaatsen (inclusief leerwerkplekken) met stageplaatsen bij een dierenspeciaalzaak en bij enkele fietsenmakers.
Daarnaast worden 14 gezinnen via de gezinscoaches begeleid
en ontvangen 13 gezinnen opvoedingsondersteuning.

Persoonlijke groei en ontwikkeling
Aan de eerste fase van het project Ik, mijn kind en de school
(voorheen wijkgerichte inburgering) nemen dertig bewoners
deel. Na de zomervakantie start de tweede groep van 30
bewoners. Verder hebben 50 bijstandsgerechtigden met
begeleiding hun afstand tot de arbeidsmarkt verkleind.
Het geluksbudget wordt ingezet bij chronisch zieke bewoners
die in een sociaal isolement verkeren en bij overbelaste
mantelzorgers. Het betreft geluksgerichte cliëntondersteuning en een eenmalige persoonlijke subsidie van maximaal
€ 450 voor het gaan doen van leuke activiteiten. De positieve
ondersteuning en het budget zijn een setje waardoor deelnemers weer meer zin in het leven krijgen en in beweging komen
en ervaren dat er meer is in hun leven dan ziek en afhankelijk
zijn.

Oud worden in de wijk
In de wijk komt een woonzorgzone. Inmiddels zijn
36 verpleeghuisappartementen, 34 verzorgingshuisappartementen, 37 woonzorgappartementen en aanvullende algemene wijkgerichte voorzieningen opgeleverd.
Ook is er een ontmoetingsruimte waar de ouderen in de wijk
activiteiten kunnen ondernemen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 173

Almere
Stedenwijk, Staatsliedenwijk, Kruidenwijk en Centrum
Almere zet wijkdoorkruisend en –overschrijdend in op het verbeteren van de leefbaarheid. Een
gerichte sociale aanpak waarbij de gemeente één van de 16 partners is en bewoners zelf ook stevig
aan het stuur zitten. Er wordt ingezet op ‘Ontwikkelen’ bij jeugd en het ‘Meedoen’ van iedereen om
het sociale weefsel in de relatief jonge doorstroomwijken op te bouwen. De 16 maatschappelijke
partners zijn in de zomer van 2010 begonnen met de uitwerking van de projecten en het opzetten
van een projectorganisatie. De filosofie blijft de gehele aanpak hetzelfde: maak werk met werk,
betrek elkaar bij waar je mee bezig bent, zorg voor een blijvend effect met incidenteel geld en
bovenal: doe nooit iets alleen.

174 |						Wijken in uitvoering

							

Meedoen

Ontwikkelen

Met meedoen richt Almere zich op alle inwoners van de
40+wijken. Almere wil daarmee bereiken dat elke inwoner van
de wijk naar vermogen deelneemt aan de samenleving en dat
kinderen zich goed kunnen ontwikkelen. Voor onbezorgd
opgroeien is meer nodig dan onderwijs. Maar ook armoede is
een risicofactor. Het leven in een minimumhuishouden
beïnvloedt de kansen van kinderen om zich te ontwikkelen.

In het onderwijs gaat het erom de onderwijsresultaten
van kinderen, afgezet tegen het landelijk gemiddelde, te
verbeteren. Hiervoor heeft Almere een Lokale Educatieve
Actieagenda (LEA) met zes actiepunten benoemd, bijvoorbeeld
het leesonderwijs en een naadloze overgang van VMBO naar
MBO. Alle zes actiepunten zijn van toepassing
op de 40+wijken.

Activeringscentrum

De Ontwikkelprojecten richten zich op de ontwikkeling van
kinderen. Er is extra aandacht voor taal- en rekenachter-standen, maar het inzetten van talent wordt extra gestimuleerd. De
GGD verzorgt met de Zorggroep Almere het project ‘Gezond
Gewicht Gezonde Wijk’ dat zich richt op de gemiddeld slechte
eet- en sportgewoontes van kinderen.

In het Activeringscentrum komen mensen die lang zonder werk
zitten en vaak geen dagbesteding hebben, weer in contact met
anderen in de wijk. Door een dagritme en training aan te bieden
en gezamenlijk een opdracht met meerwaarde voor de wijk uit
te voeren. Tussen april en juni hebben bijvoorbeeld twee
groepen met 14 deelnemers een training ondergaan.

Zelf bedacht, zelf gedaan .nl
Een vijfde deel van het budget is gereserveerd voor
nieuwe projecten van de bewoners zelf. Een regiegroep
van bewoners is verantwoordelijk voor de besteding van
het budget. De ingediende projecten zijn tot op heden heel
divers en gaan van lokale culturele invulling van leegstand tot de
aanleg van een steiger annex buurtpodium.

Vereenzaming Ouderen
In Almere Centrum is er een project tegen vereenzaming
bij ouderen. Er zijn brieven verstuurd waarop 120 mensen (30
procent) aangaven een oriënterend gesprek met een consulent
op prijs te stellen. Nadruk ligt bij deze bezoeken
op het stimuleren van eigen kracht en zelfstandigheid.

Playground
In Stedenwijk is de Playground een groot succes. Er komen
vooral jongere buurtbewoners om te sporten en elkaar te
ontmoeten. De Playground onderhoudt nauwe contacten de
(brede) scholen in de wijk. Met het project kunnen jongeren
punten scoren als ze zich aan de afgesproken regels houden.

Opbrengst
Almere wil de komende jaren nog slimmer, gerichter en
vroegtijdiger problemen aanpakken. De praktijk leert dat
netwerken van bewoners, professionals en instituties cruciaal
zijn in het zetten van stappen op het gebied van de leefbaarheid.
De erfenis van de 40+ moet een stevig netwerk zijn waarin men
elkaar blijvend weet te vinden.

Er wordt inmiddels nagedacht over het oprichten van een
mobiel spreekuur.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 175

Amersfoort
Liendert
De wijk Liendert is een typische jaren-zestigwijk aan de oostkant van Amersfoort. De problemen van
de wijk concentreren zich in Liendert-Noord. Er is sprake van lage ruimtelijke kwaliteit, verloedering
van de omgeving en sociale problemen, zoals een hoge werkloosheid en vroegtijdig schoolverlaten.

Stedelijke vernieuwing

De plannen voor het sloop- en nieuwbouwproject ‘Liendert drie’ zijn klaar. Op de plek waar de
acht blokken portiek-woningen staan, zullen zowel grondgebonden woningen als appartementen
terugkomen, waaronder een aantal gebouwen die kunnen dienen als woning of bedrijfsruimte.
Ook komt in Liendert een ABC-school. Die wordt waarschijnlijk in 2014 opgeleverd.

Wijkeconomie en werken

In de voormalige garageboxen onder de flat ‘de Havikshorst’ zijn zeven startersbedrijfsruimten
ingericht. Beginnende ondernemers kunnen deze ruimtes voor twee jaar gebruiken tegen een
lage huur. Ruim veertig gegadigden hebben zich ingeschreven. Dat heeft geleid tot een enorme
kwaliteits-verbetering van de omgeving. Voor het eind van dit jaar komen er nog zeven of acht
startersbedrijfsruimten bij.

176 |						Wijken in uitvoering

							

Via het Amersfoort Vernieuwt-werkpunt in Liendert zijn acht
bijstandsgerechtigden voor een jaar aangesteld als buurtvoorlichter. Het afgelopen jaar hebben ondernemersverenigingen
hun leden geschoold in ondernemerschap. Verder hebben
Rotary-leden beginnende ondernemers geholpen bij het
opzetten van hun bedrijf.

Versterken participatie en cohesie
In de verschillende buurten van Liendert hebben zogenoemde
Buurt bv’s bewoners met succes aangespoord om verantwoording te nemen voor hun directe woon- en leefomgeving. De
resultaten op het gebied van veiligheid, schoon heel en veilig zijn
direct zichtbaar. Vooral de openbare ruimte rondom de
Horstenflats is verbeterd.
Met de scholen, de maatschappelijke organisaties, de ouders
van de kinderen en de buurtbewoners is een schoolmoestuin
gerealiseerd. Buurtbewoners en de groepen 7 en 8 van de
scholen in Liendert onderhouden de moestuin.

AV-teams
In Liendert heeft een Achter de Voordeur-team de afgelopen
jaren alle huishoudens in de flats de Horsten en aan de
Liendertseweg bezocht. Het ging om 257 adressen. Daarvan
deden 212 huishoudens mee aan een gesprek. Daarvan zijn 124
huishoudens nieuwe trajecten begonnen. In het kernteam zijn 23 huishoudens besproken. Deze huishoudens nemen
aan 45 trajecten deel, verdeeld over de verschillende leefgebieden. De meeste op gebied van inkomen (20) en gezondheid en
zorg (12). Verder zijn 118 huishoudens begeleid naar in totaal
207 nieuwe hulpverlenings- en activeringstrajecten. Hierbij lag
accent op leefgebied wonen en woonomgeving (59 trajecten)
en leren en opgroeien (71 trajecten).

In de Horsten wonen relatief veel kinderen, tieners en jongeren
en er zijn veel klachten over overlast en opvoeden. Een aantal
kinderen is verwezen naar projecten voor kinderen van ouders
met psychische en sociale problemen. Ook zijn meer kinderen
gaan sporten.
Naar aanleiding van signalen die de AV-teams hebben opgepakt, heeft het opbouwwerk vier avonden georganiseerd over
inbraakpreventie voor bewoners van de flats. Bewoners die
aangaven zich in te willen zetten voor hun buurt, zijn verwezen
naar de opbouwwerker. Deze heeft hen gevraagd deel te nemen
aan de werkgroep ‘Buurt bv’ in hun flat.

Verbeteren leefbaarheid en veiligheid
De veiligheid en leefbaarheid rond de flats aan De Horsten zijn
toegenomen. De garageboxen tussen de flats worden gesloopt.
Daardoor zijn de ingangen overzichtelijker en dat verhoogt het
veiligheidsgevoel. Ook worden de vuilcocons vervangen door
ondergrondse afvalcontainers. Het aantal parkeerplaatsen
achter de flats wordt uitgebreid, waardoor de parkeerdruk
vermindert en de plek achter de flats levendiger wordt. Ook zijn
er in de portieken camera’s geplaatst die bezoekers registreren.
Het aantal inbraken is daardoor afgenomen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 177

Amsterdam
Holendrecht-West en Venserpolder
Holendrecht-West en Venserpolder liggen in Amsterdam Zuidoost. Het woningaanbod is eenzijdig
en de sociaal-economische positie van de bewoners is gemiddeld zwak. Beide buurten hebben de
afgelopen jaren te kampen met leefbaarheids- en veiligheidsproblemen. Er zijn projecten ontwikkeld
rondom vier thema’s: leefbaarheid en veiligheid, participatie en armoedebestrijding, jeugd en
wijkeconomie. De overkoepelende ambitie met de wijkaanpak in beide buurten sluit aan bij de
ambities die Zuidoost heeft voor het hele stadsdeel. Kernpunten in de ambitie voor de wijkaanpak
zijn: ontwikkelingskansen voor iedereen, vergroten van de rol van de middenklasse, versterken van
de zorgzame samenleving en de wijkidentiteit én verbeteren van de duurzaamheid. De partners in de
aanpak zijn Stadsdeel Zuidoost, de woningcorporaties Stadgenoot, Eigen Haard, de Key, de Alliantie
en Ymere en de bewoners.

178 |						Wijken in uitvoering

							

Leefbaarheid en veiligheid
Bij het thema ‘leefbaarheid en veiligheid’ gaat het onder andere
om het tegengaan van overlast door vervuiling, geluidsoverlast
en drugsoverlast en om de waardering voor woning, woonomgeving en het vertrouwen in de buurt.
Om de veiligheid in en rond winkelcentrum Holendrecht te
verhogen zijn toezichthouders ingezet en is cameratoezicht
ingesteld. Daarnaast zijn er in Holendrecht West enkele
sportvoorzieningen gekomen voor de oudere jeugd en worden
bergingen in de wooncomplexen sociaal veiliger gemaakt. In
Venserpolder zijn de bestaande speelvoor-zieningen bij het
Dolingaplein gemoderniseerd. Het doel hiervan is een vermindering van de ervaren overlast door rondhangende jongeren. Bij
de thema’s Schoon en Heel draait het vooral om intensiever
beheer en schoonmaak. Ook is er een programma dat zich richt
op de beïnvloeding van bewonersgedrag rond vervuiling.

Participatie en armoedebestrijding
In Holendrecht is stevig ingezet op de armoedebestrijding en
activering van bewoners via een project dat een combinatie is
van een Achter de Voordeurbenadering (Kansrijk Zuidoost) en
een activeringsaanpak. Het project bestaat onder meer uit
doorverwijzingen van bewoners naar de beschikbare voorzieningen en hulpinstanties en het verwijzen naar cursussen en
trajecten, variërend van arbeidbegeleidings-trajecten en
huiswerkbegeleiding tot computer- en budgetteringscursussen.
Bewoners met een uitkering worden ‘geactiveerd’. Dit houdt in
dat ze, onder begeleiding, leren taken en verantwoordelijkheden
op zich te nemen. Voorbeelden hiervan zijn een klussendienst en
een ontbijtcafé. De bewoners worden bij het project betrokken
door middel van huisbezoeken en een loket op een laagdrempelige locatie in de wijk.
In zowel Holendrecht West als Venserpolder wordt in 2011, net
als in 2010, een voucherproject uitgevoerd ter stimulering van

de bewonersparticipatie en ter bevordering van de leefbaarheid.
Bewoners kunnen initiatieven voordragen ter verbetering van de
leefbaarheid in de buurt. Een regiegroep van buurtbewoners
beoordeelt de ideeën en bij goedkeuring krijgen de bewoners een
voucher om hun idee uit te voeren. In beide wijken hebben
bewoners vele tientallen initiatieven ingediend en hebben de
regiegroepen hieruit inmiddels een keuze gemaakt. Zowel in
Holendrecht West als in Venser-polder zijn ruim 30 aanvragen
toegekend. Deze projecten zullen nog in 2011 worden
uitgevoerd.

Jeugd
Het project Groepsaanpak Jeugd en Veiligheid richt zich op
het aanpakken van jongeren die voor overlast en onveiligheid
zorgen. De aanpak is deels groepsgericht, deels persoons-gericht
en deels locatiegericht. Het gaat om een voortzetting van een
project uit 2010 en maakt onderdeel uit van het programma
Intensivering Jeugd.

Wijkeconomie
De doelstelling van het thema ‘wijkeconomie’ is het vergroten van kansrijke economische activiteiten in de wijk.
Door middel van een combinatie van toezicht en fysieke maatregelen wordt de veiligheid en uitstraling van het winkelcentrum
Venserpolder en de omliggende woningen verbeterd. De politie,
woningcorporatie Eigen Haard en het stadsdeel werken hierin
samen. In Holendrecht is een inves-teringsregeling voor ondernemers (kansenzone) ingezet. De investeringsregeling is erop gericht
de economische positie van de ondernemers te versterken door
middel van het uitlokken van investeringen in onder meer etalages
en inrichtingen.
De regeling wordt ook ingezet om nieuwe ondernemers te
verleiden om zich te vestigen in dit winkelcentrum.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 179

Bergen op Zoom
Gageldonk-West
De wijk Gageldonk-West in Bergen op Zoom wordt gekenmerkt door het duidelijk afgeronde
woongebied, de goede ligging nabij station, centrum, ziekenhuis, snelwegen en recreatiegebieden.
Ooit is Gageldonk-West vanuit de ‘wijkgedachte’ opgezet: kleine gesloten buurten met eigen
voorzieningen waar de gemeenschapszin tot bloei kwam. Er zijn echter risico’s die de wijk nu
kwetsbaar maken. Er is sprake van een beperkte sociale cohesie, lage inkomens, onveiligheid door
toegenomen criminaliteit en een matig voorzieningenniveau. Als mensen kunnen kiezen, vertrekken
ze naar elders.

180 |						Wijken in uitvoering

							

Toch is Gageldonk-West een mooie, levendige wijk met veel
potentie, veel culturen, aantrekkelijke woonbuurtjes en veel
beginnende ondernemers. De ambitie is om van GageldonkWest een vitale, ondernemende wijk te maken, waar mensen op
allerlei sociaal-maatschappelijke terreinen mee kunnen doen.
De wijk moet op economisch vlak weer meespelen ten opzichte
van andere wijken. Ook moet de koppeling met de binnenstad
worden versterkt.
In het najaar van 2011 wordt begonnen met de fysieke aanpak van de wijk. Een van de belangrijkste onderdelen van het
zogeheten Masterplan is het nieuw leven inblazen van het
centrumgebied van Gageldonk-West, waar mensen terecht
kunnen voor hun dagelijkse boodschappen, maar ook voor hun
sociale activiteiten en ontmoetingen.
De wijkontwikkeling op sociaal-maatschappelijk gebied is al
flink op gang gekomen. Samen met enthousiaste bewoners is
een dekkend netwerk van buurtpreventie opgezet om zo de
objectieve en subjectieve veiligheid in de buurt te verbeteren.
Daarnaast zijn projecten uitgevoerd, die zijn gericht op het
meedoen in en verantwoordelijkheid voelen voor de buurt. Zo is
er een buurtsite ter bevordering van het meedoen in de wijk,
opgezet samen met een groep actieve bewoners. Zij komen
deels voort uit het participatieproject Meedoen!
Inmiddels zijn de eerste flats bij de Lorkstraat gesloopt en
is het braakliggende terrein voorzien van gras. Met schoolkinderen is een tijdelijke buurt- en vlindertuin aangelegd.

Verder wordt gewerkt aan een gezonde wijk. Medio 2010
is een onderzoek uitgevoerd naar het zo gezond mogelijk
inrichten van Gageldonk-West. De resultaten van het onderzoek
zijn opgenomen in het concept-Masterplan.
Dit plan voorziet in meer kwalitatief goede ruimtes, zoals
een groot plein in het centrumgebied, waar meer ruimte is voor
het langzaam verkeer en er fietsroutes zijn richting het
recreatie- en natuurgebied rondom Bergen op Zoom.
Met bewoners wordt gewerkt aan de bewustwording rond
gezond bewegen en is bekeken hoe de openbare ruimte in de
wijk daaraan kan bijdragen.
Ook zijn de eerste stappen gezet om het ondernemerschap in de
wijk sterker te profileren. Samen met adviseur Perficio zijn
workshops gepland om de behoefte onder beginnende
ondernemers in beeld te brengen om vervolgens aan vijf van
hen hulp op maat te bieden.
Risico bij herstructureringswijken blijft een overdaad aan
projecten. De gemeente en woningcorporatie Stadlander
hebben daarom een buurtregisseur aangesteld in GageldonkWest. De meerwaarde blijkt in de praktijk door gestructureerde
participatie van en met bewoners en het regisseren van
initiatieven waar diverse wijkpartners bij betrokken zijn.
Bovendien zorgt het coördinatieteam Gageldonk-West ervoor
dat projecten worden uitgevoerd die passen binnen het
projectenboek en de wijkontwikkelingsvisie.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 181

Breda
Haagse Beemden
In de Bredase wijk Haagse Beemden ligt de nadruk op thema’s die volgens bewoners het verschil
kunnen maken: Leren en Opgroeien, Werk, Integratie en Participatie en Wonen, Woonomgeving en
Veiligheid. De afgelopen twee jaar hebben gemeente, corporaties en bewoners hard gewerkt aan
deze thema’s – en met succes.

182 |						Wijken in uitvoering

							

Het bevorderen van de veiligheid en vooral het tegengaan van
de woninginbraken heeft de afgelopen twee jaar veel aandacht
gekregen. In zes buurten (1300 adressen, 27 straten) wordt aan
buurtpreventie gedaan, verdeeld over Kesteren, Muizenberg,
Gageldonk, Kievitsloop en Heksenwiel Overkroeten. In deze
gebieden zijn bijna 100 straatcontactpersonen actief. De meeste
van deze vrijwilligers waren niet eerder actief in hun buurt. In de
preventiegebieden daalde volgens de politie het aantal inbraken
met 98 procent. Op het gebied van leefbaarheid zijn geen exacte
cijfers bekend, maar volgens de straatcontactpersonen is die
aanmerkelijk verbeterd. Dat geldt ook voor de sociale cohesie.

Concrete resultaten

Met twee nieuwe sportvelden in de buurten Gageldonk en
Overkroeten kreeg de jeugd een hoogwaardige openbare
sportvoorziening . De kunstgrasvelden liggen in de omgeving
van een basisschool en kinderdagverblijf. Ook de NAC
Streetleague gebruikt de velden voor hun straatcompetities. Het
Open Sportcentrum Haagse Beemden houdt wekelijks sport- en
spelactiviteiten op de velden. In 2011 wordt het laatste
kunstgrasveld aangelegd in Kievitsloop.

• De meeste woningen van de drie corporaties zijn voorzien van
het politiekeurmerk Veilig Wonen. Het Inbraak Preventieteam
bezocht tientallen woningen en adviseerde bewoners over
een beter beveiligde woning.

De Haagse Beemden bruist volop, maar er is nog veel energie
nodig om samen met de bewoners, wijk- en professionele
organisaties de Haagse Beemden een impuls te geven.
Momenteel wordt gewerkt aan een uitvoeringsplan voor de
periode 2012-2014, waarbij de succesvolste projecten
onderdeel geworden van het reguliere werk in de wijken.

• De drie winkelcentra in de Haagse Beemden werken aan de
verbetering van de onderlinge samenwerking tussen
winkeliers en hebben gezamenlijk maatregelen genomen om
de veiligheid en uitstraling van de winkelcentra te verbeteren.

• Jongeren organiseerden in eigen beheer diverse activiteiten.
Er komt geen centrale jongerenvoorzienig. In plaats daarvan
wordt het jongerenwerk georganiseerd vanuit over meerdere
locaties in de wijk.
• In 2011 is ingezet op het bevorderen van de werkgelegenheid
van jongeren. Zeven Wajongers werden begeleid naar werk.
• De leefomgeving is in een aantal straten verbeterd door de
aanpak van de wortelopdruk.

• Drie buurtcoaches en drie sportcoaches sporen overlast van
jongeren en overlast als gevolg van problemen tussen
bewoners onderling op.

• De wijk is in de afgelopen twee jaar aanzienlijk schoner
geworden. Dit dank zij de schoonmaakprojecten van de
basisscholen en de woningcorporaties. Tevens rijden dagelijks
twee zwerfvuilploegen door de wijk om het zwerfvuil op te
ruimen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 183

Capelle aan den IJssel
De Hoeken en de Hoven/Wiekslag
In de Capelse buurten De Hoeken en de Hoven/Wiekslag wonen ongeveer 5000 mensen.
Problemen zijn er vooral op het terrein van de lage inkomens, sociale samenhang en veiligheid.
De woningvoorraad is 100 procent sociale huur in gestapelde bouw. Het wijkactieplan is opgedeeld
in drie thema’s: Wonen en Voorzieningen, Armoede en Participatie en Veilig Opgroeien.
De gemeente Capelle aan den IJssel en woningcorporatie Havensteder hebben dit plan samen met
de bewoners en de daar werkzame maatschappelijke instellingen gemaakt. Het plan bevat afspraken
over het versterken van de woon- en leefbaarheid in de Hoeken en de Hoven/Wiekslag. Ook bij
de uitvoer zijn de bewoners erg betrokken. Uit enthousiaste en actieve sleutelfiguren in de wijk is
een regiegroep ontstaan die onder andere de BuurtBonnen verstrekt om bewonersinitiatieven te
ondersteunen. Dit stimuleert de participatie en betrokkenheid van deze en andere buurtbewoners.

184 |						Wijken in uitvoering

							

Wonen en voorzieningen
In samenwerking met Havensteder investeert de gemeente in
een leefbaardere buurt. Via het project Energiebewust Leven
krijgen bewoners informatie over energiegebruik.
Ook hebben bewoners aangegeven meer culturele activiteiten
te willen in de buurt. Gezien de plannen rondom sloop in de
Hoven vormt het Buurttheater een goed middel voor bewoners
om elkaar te ontmoeten en om de leefbaarheid op peil te
houden in aanloop naar de sloopwerkzaamheden. Het heeft
een positieve invloed op de bewonersparticipatie.
Het project Buurten met Uitzicht Digitaal kent twee componenten. In de eerste plaats zijn dat de internetcafés, bedoeld om
meer mensen aansluiting te laten vinden op de digitale snelweg.
In de tweede plaats het experiment ‘de twitterende flat’. Daarbij
wordt Twitter ingezet om moeilijk bereikbare bewoners (met
name jongeren) te informeren en ze enthousiast te maken voor
hun buurt.

Armoede en Participatie
Individuele bewoners, gezinnen en huishoudens moeten er
zichtbaar, voelbaar en meetbaar op vooruit gaan. Duurzame
ontwikkeling van de wijk kan niet zonder duurzame persoonlijke
ontwikkeling van zijn bewoners. Om de participatie en
bewustwording te bevorderen, is er het thema Gezond en
Bewegen. Daarmee wordt de bewust-wording van zowel
gezonde voeding als het nut van bewegen vergroot.

Het Eropaf-team bestaat uit professionals van verschillende
(welzijns)instellingen. Het doel van dit project is om via de
‘Achter de Voordeur’-aanpak problemen en hulpvragen die tot
op heden niet bekend waren te inventariseren.

Veilig opgroeien
Binnen het thema Veilig Opgroeien staan vooral de kinderen en
jongeren binnen de Buurten met Uitzicht centraal. Hierbij wordt
gebruik gemaakt van de wetenschappelijk onderbouwde
methodiek Communities that Care (CtC), waarbij het doel is om
te voorkomen dat risicojongeren probleemgedrag gaan
vertonen. Er worden diverse interventieprogramma’s ingezet
zoals weerbaarheids- en sociale vaardigheidstrainingen ook is er
extra geld beschikbaar voor schakelklassen, waardoor jonge
nieuwkomers één jaar lang fulltime zich alleen op de
Nederlandse taal kunnen richten.
In samenwerking met de GGD worden Eigen Kracht
Conferenties georganiseerd voor gezinnen met meervoudige
problemen. Een Eigen Krachtcoördinator organiseert de
bijeenkomst en begeleidt en ondersteunt het gezin waar nodig.
Er worden minimaal tien conferenties georganiseerd, waarbij
wordt gekeken voor welk soort problemen het een goede
aanpak is. Verder is er intensieve individuele begeleiding (project
Blijf bij Jezelf) om jongeren die dreigen af te glijden naar
crimineel gedrag aan te zetten tot een nuttige dagbesteding
(school of werk).

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 185

Culemborg
Terweijde
Het wijkplan van Culemborg heet ‘Aansprekend Terweijde’. Dit plan heeft voor de korte en de lange
termijn drie hoofddoelen, namelijk:
• het eerste half jaar ‘de lont uit het kruitvat’ halen, zodat de dreiging van openbare
ordeproblemen weg is;
• voor de projectperiode van 2010 tot 2012 de leefbaarheid in de wijk Terweijde verbeteren. Dit
wordt gemeten in de leefbaarheidsmonitor van 2013/2014. Terweijde moet dan een 6,9 scoren;
• zorgen dat in 2015 Terweijde een normale wijk in Culemborg is.
Om deze doelen te bereiken, werkt Culemborg aan vier sporen: een zuur spoor, een zorgspoor, een
zoet spoor en een bewonersspoor. Speerpunten binnen de integrale aanpak zijn een gezins- en
persoonsgerichte aanpak (zuur en zorg), intensiever toezicht en handhaving (zuur), realiseren van
voorzieningen (zoet) en samenwerking met de bewoners.

186 |						Wijken in uitvoering

							

Binnen de gezins- en persoonsgerichte aanpak gaat het om de
ondersteuning van gezinnen met meerdere problemen. Het
gaat hier om een combinatie van straf en zorg voor in totaal 149
personen. Een deel hiervan komt in een hulp-traject, een ander
deel wordt zeer intensief begeleid in het gezin door ketenregisseurs en gezinsmanagers. Door het belonen van goed gedrag en
bestraffen van slecht gedrag proberen zij het leven van de
gezinsleden weer op de rails te krijgen, zodat ze goed functioneren en geen overlast (meer) veroorzaken. Daarnaast heeft
Culemborg het initiatief genomen voor huisbezoeken aan
gezinnen met kinderen tot 18 maanden. Dit om verborgen
problemen in kaart te brengen en zo nodig door te verwijzen
naar voorzieningen op het gebied van wonen, welzijn, gezondheid. Dit laatste omdat na onderzoek vast is komen te staan dat
de oorzaken van de problemen met vroegtijdige inzet van zorg
weg-genomen kunnen worden.
In 2010 is structureel extra capaciteit aan de politie toegevoegd. De gemeente heeft er voor gezorgd dat er twee
bijzondere opsporingsambtenaren voor het handhaven
van de Algemene Politieverordening zijn aangesteld. Zij zijn
toegevoegd aan het Veiliger Wijkteam en zijn dus beschikbaar
voor Terweijde. Zij houden toezicht op hinderlijke en overlastgevende jongeren. Om er voor te zorgen dat goedwillende
jongeren ook ergens terecht kunnen, is er een jongerenruimte in
Terweijde gekomen. Samen met de jongeren wordt nu gewerkt
aan inrichting en programmering van de ruimte.

Dat betekent dat de bewoners invloed moeten hebben op
het beleid en dat de gemeente bepaalde initiatieven van
bewoners ook ondersteunt. Daartoe overlegt de gemeente
Culemborg één keer per maand met de leden van het
Bewonersoverleg Terweijde. Het gaat hier om zeer gemotiveerde bewoners die zich willen inzetten voor hun wijk. Daarnaast
kunnen alle bewoners plannen indienen om de leefbaarheid te
verbeteren. Realisatie van de plannen is mogelijk dankzij het
bewonersbudget.
Het meest in het oog springende resultaat van de ingezette
acties is de rustig verlopen jaarwisseling 2010-2011. Een ander
belangrijk resultaat is het verdwijnen van de overlastgevende
jeugdgroep in Terweijde. Ook voor het realiseren van de andere
(sub)doelen uit het plan van aanpak is Culemborg op de goede
weg. De leefbaarheidsscores voor Terweijde zijn verbeterd.
Terweijde-Componistenbuurt is van een 6,6 in 2008 naar een
7,0 in 2011 gegaan en Terweijde-Staatsliedenbuurt van een 6,3
naar een 6,4. Gemiddeld scoort heel Terweijde nu dus een 6,7.
Dit neemt niet weg dat er nog veel werk te doen is. De subscores
op veiligheid vertonen een lichte verbetering, maar zijn nog
steeds niet goed.
Het college van B&W maakt zich grote zorgen over het kunnen
voortzetten van dit (tot nu toe succesvolle) beleid, aangezien
eind 2011 veel beschikbare budgetten zullen stoppen. Met
name de voortzetting van de ketenregisseurs (straf en zorg) en
de gezinsmanagers acht het college essentieel.

De bewoners van Terweijde zijn het belangrijkste element
in de aanpak. Het gedrag van de mensen die in Terweijde
wonen, bepaalt mede of de wijk leefbaar is of niet.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 187

Delft
Buitenhof
Buitenhof is een wijk met zo’n 14.000 inwoners die wonen in tien verschillende buurten, in een ruim
opgezet stedenbouwkundige groene structuur. Met name de buurten Gillis en het Rode Dorp vallen
in negatieve zin op in de wijk. De wijk bestaat grotendeels uit middelhoogbouw. Oorspronkelijk zou
er veel worden gesloopt, maar inmiddels wordt er ook gedacht aan renovatie in combinatie met
aandacht voor verschillende leefstijlen.

188 |						Wijken in uitvoering

							

Gemiddeld 56 procent van de woningvoorraad is goedkope
huur. Het bezit is in eigendom van vier corporaties DuWO,
Vestia, Vidomes en Woonbron. Uit cijfers blijkt dat een woning
gemiddeld 13 keer wordt aangeboden voordat de huurder de
woning accepteert (2009). Meer dan een kwart van alle
werklozen in Delft woont in de Buitenhof. Van deze groep is 44
procent langer dan drie jaar werkloos. Van de werklozen heeft
56 procent slechte startkwalificaties. Opvallend is het hoge
aantal jongeren: éénderde van de wijkbevolking is jonger dan 24
jaar. Veel van deze jongeren groeien op in éénoudergezinnen en
hebben geen stabiele thuissituatie. Door een forse jeugdoverlast
staat de leefbaarheid onder druk; er is sprake van een gevoel van
onveiligheid.

Woningdifferentiatie is nodig om de sociale binding van huidige
bewoners mogelijk te maken, ook als hun individuele economische positie verbetert. Een klein deel van de woningen zal
worden omgebouwd tot studentenwoningen.
Buitenhof kent veel verschillende initiatieven. De kunst is
nu op een slimme manier richting aan te brengen in de
verschillende programma’s. Dit neemt niet weg dat van allerlei
interessante projecten het resultaat zichtbaar wordt.
Voorbeelden daarvan zijn onder andere de speeltuinnieuwe-stijl in de Gilliswijk, het vouchersysteem en de brede
school in de wijk. Dat is een belangrijke ontmoetingsplek in de
wijk geworden met een persoonlijke benadering van leerlingen
en ouders.

Buitenhof wil zich nu gaan richten op drie programma’s om de
leefbaarheid te vergroten. Ten eerste is dat Jong en Oud in het
Buitenhofpark. Dit betreft onder andere de herinrichting van het
wijkpark met deelname van jong en oud, gericht op het
vergroten van sociale cohesie. Er is ook aandacht voor veiligheid
en een slagvaardige aanpak ‘Achter de Voordeur’.
Ten tweede: Bedrijf in Beeld. Er zijn vrij veel kleine en grote
bedrijven in de wijk. De aandacht is meestal gericht op de
grotere bedrijven, maar het is de bedoeling om in te zoomen op
de kleinere bedrijven. Een accounthouder is bezig met de
inventarisatie van deze bedrijven om een koppeling tot stand te
brengen met werkzoekenden uit de wijk en mogelijk stageplaatsen en leer-/werk trajecten te organiseren.
Het programma beoogt sociale stijging te bevorderen.
Ten derde: Nieuw in Voorraad. De aandachtsbuurten bestaan
grotendeels uit sociale woningbouw van circa 35 jaar oud.
Hoge eentonige flatgebouwen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 189

Delfzijl
Noord
Het college van Burgemeester en Wethouders van Delfzijl stelde eind januari de uit te voeren
projecten in het kader van de 40+ aanpak vast voor de wijk Delfzijl Noord (6200 inwoners).
De projecten vallen onder de programmalijnen ‘Gezonde leefstijl’, ‘Veilig samen wonen en leven’,
‘Samenwerken aan werk’ en ‘Sociale samenhang’.

190 |						Wijken in uitvoering

							

Gezonde leefstijl
In het Vestingpark is het Beleveniscollectief deze zomer samen
met bewoners begonnen aan de bouw van een natuurlijke
speeltuin. De kinderen van de Brede School Noord hebben met
tekeningen laten zien wat hun ideale invulling van de speeltuin
is. Ook zijn de voorbereidingen begonnen van ‘bewegen met de
sportbuurtclub’ en ‘bewegen voor kwetsbare groepen’.

Veilig samen wonen en leven
In het project ‘Leefstijl jeugd en jongeren’ heeft betrekking op de
methodiek die de Brede School Noord hanteert voor het
programma ‘Burgerschap’. De leraren integreren deze methodiek in hun klas. Voor het project ‘Buurtbemiddeling’ wordt nog
naar vrijwilligers gezocht. Bij het project ‘Burgermeldpunt’ zijn
tot nu toe zeven meldingen binnen-gekomen van bewoners.
Onder de vlag van het project ‘Gezinscoaches’ wordt hulp
geboden aan twee gezinnen.
Woningcorporatie Acantus heeft 65 woningen aan Juisterrif en
Koperszand opgeknapt. In de eerste helft van 2011 vond een
woningverbeteringsprogramma plaats in 84 woningen aan
Kattegat. Ook stelt Acantus een woning beschikbaar in de
Finsestraatflat van waaruit professionals hun werk kunnen
doen.

Samenwerken aan werk
Aan een project voor begeleid wonen voor jongeren nemen drie
jongeren deel. In het ‘klussenteam’ zijn gemiddeld tien personen
per maand actief. Er zijn tot nu toe 170 klussen verricht.

Sociale samenhang.
Vier van de vijf projecten zijn dit jaar in gang gezet. ‘Welkom in
de wijk’ wordt ingezet om nieuwe bewoners zich welkom te
laten voelen in de wijk.

De huidige bewoners gaan op huisbezoek om hen te vertellen
over alle faciliteiten in de buurt. Op deze manier zullen nieuwe
bewoners sneller hun buurtgenoten leren kennen en zullen ze
zich willen inzetten voor de wijk.
‘Steunstee in de wijk’ is een plek waar bewoners terecht kunnen
voor informatie, elkaar kunnen ontmoeten en waar professionele organisaties hun diensten kunnen aanbieden.
Het project ‘Culturele dialoog’ is er op gericht om allochtone en
autochtone bewoners met elkaar kennis te laten maken. Dit
gebeurt tijdens theater, dans en voorstellingen. Tien buurtbewoners hebben zich ingeschreven voor de ‘Culturele dialoog’ in
september. Ook wordt er een opleiding tot sportassistent en tot
theatermaker gegeven.
Het project ‘Digitaal wegwijs’ is gericht op het opzetten van een
website voor de wijk. Het is een waardevolle aanvulling op de
gedrukte editie Noordproat.
Tenslotte is er het project ‘Kansberoepen’. In dit project worden
mensen zonder baan gewezen op kansrijke beroepen.

Andere initiatieven
In 2010 is in Bethingestaete het project Eetkamer van Oranje
begonnen als eet- en ontmoetingsgelegenheid voor mensen in
de wijk. De Voucherverordening is vastgesteld en er zijn drie
vouchers uitgereikt. Verder zijn diverse buurtinitiatieven vanuit
het bewonersbudget betaald.
Op de open dag op 14 mei is het Talentenboek Noord gepresenteerd. In het talentenboek kunnen wijkbewoners aangeven
waar zij goed in zijn en waar zij andere buurt-bewoners mee
kunnen helpen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 191

Den Bosch
Boschveld
In het westelijk deel van Den Bosch ligt de wijk Boschveld. Er wonen zo’n 3200 mensen, verdeeld
over ruim 1500 huishoudens. De sociale herstructurering van Boschveld is gebaseerd op vier pijlers.
De stand van zaken is op dit moment als volgt.

Gemengde buurt

Doordat er nog weinig nieuwbouw is opgeleverd, is er nog geen noemenswaardige doorstroming
of nieuwe instroom. De bevolkingsopbouw van de wijk is nog grotendeels hetzelfde als 2007. De
gegevens van de corporaties over het aantal bewoners dat doorstroomt naar de eerste opgeleverde
nieuwbouwwoningen laat zien dat de doorstroming op de goede weg is. De scores van sociale
samenhang en buurtbetrokkenheid zijn op peil gebleven en het aandeel bewoners dat zich actief
inzet voor de buurt is behoorlijk gegroeid.

192 |						Wijken in uitvoering

							

Zorgzame buurt
Het aantal adressen waar hulp moet worden geboden, neemt
toe. Dit komt door ‘zwakke’ instroom in de buurt.
Ook bij het tijdelijk toewijzen van woningen moeten de
draagkracht en draaglast van de omgeving goed in de gaten
worden gehouden. Maar ook een betere signalering is debet aan
de stijging. Die is vooral een gevolg van een intensievere
samenwerking van professionele hulpverleners.
De tevredenheid van ouderen over de voorzieningen is
toegenomen. Er zijn (nog) geen fysieke voorzieningen gerealiseerd, maar er is wel informatie gegeven over voorzieningen en
er zijn onderlinge hulpstructuren tussen bewoners opgezet,
zoals belcirkels.

Jong zijn
Er is en wordt geïnvesteerd in het voorkomen van taalachterstand via vroeg- en voorschoolse educatie (VVE) en
de schakelklas. Er is een daling van het aandeel ‘gewicht’-leerlingen op de school maar het feitelijke aandeel is nog hoog. De
school wordt omgevormd tot een kindcentrum met dagarrangementen. Er is inmiddels een goed lopende dagopvang (2
groepen) en naschoolse opvang gerealiseerd. Verder loopt er
een onderzoek om de overgang van basisonderwijs naar
voortgezet onderwijs beter te laten verlopen en schooluitval te
voorkomen. In de kelder van het buurthuis is een tijdelijke
jongerenkamer geopend, in afwachting van het nieuwe
jongerencentrum in West.

Actieve buurt
De intensieve aanpak van de veiligheid rondom het winkelcentrum van de afgelopen jaren heeft zijn vruchten afgeworpen. Er
is veel gedaan aan het tegengaan van drugsdealen. Ook is de
bezetting van de winkels onder de loep genomen.

Daardoor is het aantal ongewenste exploitanten in de panden
afgenomen. Ook de dagelijkse leefbaarheid is, met succes,
aangepakt. De score van de leefbaarheid is, ondanks de
bouwactiviteiten, op peil gebleven en de perceptie van
verloedering is afgenomen.
Het buurtbedrijf ‘Kroon op je wijk’ zorgt voor positieve reuring in
de wijk. Er is een fietsenwerkplaats geopend en de eerste
bewoners die elkaar vooruit kunnen helpen zijn gekoppeld. Ook
neemt een aantal bewoners deel aan een individueel leer- of
werktraject.

Stand van zaken fysieke herstructurering
De eerste 107 corporatiewoningen zijn gesloopt. De nieuwbouw bestaat uit 72 huurwoningen en 72 koopwoningen.
Inmiddels zijn 72 corporatieflats gerenoveerd.
Verder wordt de laatste hand gelegd aan een nieuwe splitsingsactie voor het winkelcentrum met de bovenwoningen. Als alle
eigenaren daar vervolgens mee instemmen, is er sprake van één
Vereniging van Eigenaren (VVE) in plaats van zeven. Die is dan de
gesprekspartner voor het traject dat moet leiden tot een
supermarkt in het winkelcentrum en herstructurering van het
winkelaanbod. Dit moet in 2013 zijn gerealiseerd.
De nieuwbouw van Brede Bossche School begint eind 2012. De
oplevering is gepland rond de jaarwisseling 2013/2014.
Er worden op dit moment plannen ontwikkeld voor een tweede
sloopnieuwbouwlocatie in de wijk. Er zullen in 2012 57
woningen worden gesloopt, daar komen circa 40 woningen
voor terug. Er is een principeakkoord met de bewoners over een
sociaal plan. Een belangrijk deel van de wijk bestaat uit een
(voormalig) bedrijfsterrein. Op deze locatie kunnen ca 600
woningen worden gebouwd.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 193

Den Bosch
Hambaken
In het noorden van ‘s-Hertogenbosch ligt de wijk de Hambaken, een wijk uit de zeventiger jaren
met ruim 5000 inwoners. Er staan veel eengezinswoningen met een relatief lage huurprijs. Er
wonen verhoudingsgewijs veel mensen die te kampen hebben met meerdere problemen, zoals
werkloosheid, armoede en opvoedingsonmacht. Het percentage jongeren dat van school komt
zonder startkwalificatie is ook veel hoger dan het stedelijke gemiddelde. Sommige jongeren
veroorzaken overlast en het gevoel van veiligheid is bij bewoners niet hoog.
Een incident eind 2008 heeft geleid tot extra aandacht en inzet voor de Hambaken voor een periode
van twee jaar. Bewoners en organisaties zijn vanaf dat moment samen opgetrokken met de intentie
om de leefbaarheid en veiligheid in de wijk te verbeteren.

194 |						Wijken in uitvoering

							

Hart van en voor de wijk
De wijkwinkel wordt omgebouwd tot een wijkplein.
De gemeenteraad heeft besloten niet te bezuinigen op dit
onderdeel. Er wordt nu bekeken wat de beste plek is om dit “hart
voor de wijk” te realiseren. Ook gaat een wijkteam in de wijk aan
de gang. Het wijkteam wordt ondergebracht in het wijkplein.

Doelbewust aan de slag
Aan jongeren in de leeftijdsgroep van 11 tot 15 jaar worden
activiteiten aangeboden om te voorkomen dat zij zich aansluiten bij de overlastgevende en criminele groepen in de wijk.
Met alle partijen is een programma ontwikkeld. Onderdeel van
het programma is de weekendschool. Daar komen ook
onderwerpen als beroepsoriëntatie aan de orde.

Jeugdregisseur
De jeugdregisseur is zichtbaar aanspreekpunt voor de jongeren
in de wijk. Jongeren kunnen bij hem terecht voor vragen, contact
en een luisterend oor. Hij verwijst en maakt kansen voor hen
zichtbaar. Sinds december 2010 werkt hij 20 uur per week in de
wijk en heeft 15 jongeren uit de overlastgevende groep onder
zijn hoede.

Interventieaanpak

Een eenmalige grote controle van onder meer auto’s heeft
in juni plaats-gevonden. Na de zomervakantie is begonnen met
de aanpak van de verwonderadressen.

Overlast en verloedering
De activiteiten die de verschillende partijen ondernemen,
dragen nog onvoldoende bij aan een verbetering van de
beleving van bewoners als het gaat om overlast en verloedering. Dit was aanleiding de Landelijke Expertisegroep
Veiligheidspercepties opdracht te geven dit te onderzoeken.
Belangrijkste bevindingen zijn dat het in de Hambaken op het
vlak van overlast en verloedering beter gaat, zeker wat betreft
verloedering. Desalniettemin bestaan er nog steeds grote
overlast- en verloederingsproblemen, met name jeugdoverlast
en drugsoverlast. Op basis van de inhoud
van deze rapportage worden verdere stappen gezet.

Meting
De afdeling Onderzoek en Statistiek van de gemeente heeft een
instrument ontwikkeld om de effecten van de inzet van de
zogeheten 40 plus-gelden voor de Hambaken te meten. Omdat
de meeste projecten pas dit jaar zijn begonnen, is afgesproken
om begin 2012 voor de eerste maal te meten over 2011.

Met toestemming van de landelijke overheid worden bestanden
gekoppeld om misbruik en oneigenlijk gebruik van sociale
voorzieningen te traceren. Het gaat om koppelingen tussen
gemeentelijke bestanden, UWV, Sociale Verzekeringsbank etc.
De koppeling maakt de zogeheten verwonderadressen
zichtbaar. Met de zorginstanties wordt per adres bekeken wat er
moet gebeuren.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 195

Ede
Veldhuizen A
De wijk Veldhuizen telt ruim 16.000 inwoners . Veldhuizen bestaat uit Veldhuizen A, Veldhuizen B
en de Steinen. Veldhuizen A bestond bij de aanleg uit de Horsten, Burgen en de Steinen. De Steinen
worden tegenwoordig echter apart gezien. Veldhuizen A (Horsten en Burgen) heeft ruim 4.000
inwoners.
Heel Veldhuizen is voor ons aangedachtsgebied, maar de problemen zoals hieronder beschreven
gelden met name voor Veldhuizen A.

196 |						Wijken in uitvoering

							

De Edese wijk Veldhuizen A is een zorgelijke wijk. Er wonen veel
mensen met een zwakke sociaal-maatschappelijke positie. De
vaak grote gezinnen moeten over het algemeen rondkomen van
een laag inkomen. Er is veel hoogbouw in de wijk. Mensen
wonen dicht op elkaar in relatief kleine behuizing. De concentratie van mensen in een moeilijke positie leidt er toe dat de
bewoners van Veldhuizen A onverdraagzamer worden.
Verhoudingsgewijs zijn er veel bewoners slachtoffer van
criminaliteit. Er is weinig sociale cohesie en de integratie
verloopt moeizaam. De bewoners van Veldhuizen ondervonden
tot zo’n 1,5 a 2 jaar geleden dagelijks overlast van een groep van
ongeveer 90 jongeren, voornamelijk Marokkaans-Nederlandse
jongens. De laatste 2 jaar is de overlast enorm verminderd, de
geschiedenis leert echter dat er geen garantie is dat dit niet
ineens zou kunnen omslaan.
Om een kentering te bewerkstelligen en jongeren betere kansen
te bieden, ligt het accent van de aanpak in Veldhuizen op
ondersteuning bij opgroeien en opvoeden en het verbeteren
van de leefbaarheid in de wijk. Dat vereist een wijkaanpak met
een breed scala aan instrumenten en maatregelen binnen de
thema’s wonen, werken, leren en opgroeien, integratie en
veiligheid. Die aanpak is in grote lijnen gericht op drie pijlers: een
sociale, een economische en een ruimtelijke pijler.
De versterking van de zwakke sociaal-maatschappelijke positie
van de bewoners (sociale stijging) is het belangrijkste onderdeel
van deze aanpak. Die richt zich op de sociale cohesie in de wijk
en participatie, integratie en emancipatie van de bewoners en
ook op leefbaarheids- en veiligheidsvraagstukken.

Het netwerk Wijkwerk, waarin professionals uit de wijk
samenwerken, is daarbij een belangrijke verbindende factor.
Verder wordt geprobeerd de economische positie van de
bewoners te verbeteren en het voorzieningenniveau in de wijk
te moderniseren. Ook wordt geïnvesteerd in het bevorderen van
het (etnisch) ondernemerschap in de wijk. De gemeente zet zich
op verschillende manieren in om leegstand van winkels tegen te
gaan.
De grootschalige herstructurering van de wijk is erop gericht om
van Veldhuizen een wijk te maken met een gedifferentieerd
woningaanbod en daardoor een gedifferentieerde bevolkingsamenstelling én een hoogwaardige openbare ruimte.
Om al deze doelen te realiseren, zijn verschillende maat-regelen
uitgevoerd op het gebied van woonomgeving, werken en
economie, leren en opgroeien, integratie en veiligheid. In 2010
ging het onder meer om buitenspel- en sportvoorzieningen, het
versterken van het wijkteam en het creëren van stageplekken en
werkervaringsplaatsen voor jongeren. Ook zijn er, in samenwerking met het Centrum voor Jeugd en Gezin en de basisschool,
gezinsmanagers ingezet.
De gemeente en woningcorporatie Woonstede hebben
de afgelopen jaren hard gewerkt aan de vernieuwing van
Veldhuizen. De woontorens aan de Leeuwenhorst zijn inmiddels
bewoond en er is geïnvesteerd in speelplaatsen, openbare
ruimte en 30km-zones. Maar in de huidige economische situatie
is de vernieuwing van een bestaande wijk een moeilijke opgave.
Een aantal fysieke ingrepen wordt daarom voorlopig uitgesteld
in afwachting van economisch betere tijden.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 197

Emmen
Emmermeer
Emmermeer is de oudste naoorlogse woonwijk van Emmen die al langdurig te kampen heeft met
substantiële problemen. Het wijkplan Emmermeer 2009-2014 is een resultaat van de gezamenlijke
inzet van bewoners, professionals en betrokken organisaties uit Emmermeer en concentreert zich op
wateroverlast, sociaal klimaat en voorzieningen.

198 |						Wijken in uitvoering

							

Woonomgeving

Voorzieningen voor jeugd en jongeren

Het afgelopen jaar is verder gewerkt aan het oplossen van
de wateroverlast in de wijk. Hiertoe zijn vooral maatregelen
genomen waarbij verharde oppervlakten zijn afgekoppeld van
het rioleringssysteem. Het regenwater wordt of direct geïnfiltreerd in de bodem (de Nijkampen; winkelcentrum
Emmermeer) of indirect geïnfiltreerd via een regenwaterafvoer
die is aangelegd tussen Dennenlaan en Boslaan. Woningen aan
de Valtherzandweg zijn gesloopt, waardoor het verhard
oppervlak dat regenwater afvoert op de riolering vermindert.
Verder wordt gewerkt aan het aanleggen van waterbergingen
en wadi’s en het aanleggen van een nieuwe hoofdafvoerleiding.

Het Instituut Service Management, verbonden aan de
Hogeschool Stenden te Emmen, heeft eind 2010 onderzoek
gedaan onder jongeren naar hun behoefte aan voorzieningen in de wijk. Verder is een denktankbijeenkomst
georganiseerd waarin tal van ideeën over jongerenvoorzieningen naar voren zijn gebracht. Beide trajecten hebben een
goede basis opgeleverd om mee aan de slag te gaan in de wijk.
Vooral een multifunctioneel sportveld blijkt kansrijk. Deze
voorziening is zowel door jongeren als door ouderen te
gebruiken.

Sociaal klimaat
In 2010 is een ´Plan van Aanpak Buurt Vitaal´ opgesteld. Hierin
is de vormgeving en uitvoering van het deelprogramma Buurt
Vitaal beschreven. De gemeente Emmen heeft het plan in nauw
overleg met zorg- en welzijnsorganisaties opgesteld. Hoewel de
gemeente, binnen de kaders van Emmen Revisited de regie
voert over de ontwikkeling van het deelprogramma Buurt Vitaal,
vervullen de samen- werkingspartners in de wijk een belangrijke
rol in de uitvoering en daarmee in het te behalen succes. Daarbij
gaat het steeds om de vitaliteit van de wijk en van de wijkbewoners. Het gaat in dit Plan van Aanpak om nieuw te ontwikkelen
programmaonderdelen: activiteiten, voor-zieningen en de
verbinding daarvan met de reguliere sociaal-maatschappelijke
infrastructuur in Emmermeer.

In opdracht van de gemeente Emmen heeft TMS Holland
onderzocht of het schoolgebouw van het Drenthe College aan
de Flintstraat, dat vrijkomt na dit schooljaar, geschikt is als
onderkomen voor de jeugd en voor een aantal instanties. Bij dit
onderzoek is tevens bekeken of het mogelijk is ’t Koekoeksnest
(kinderopvang) en Dribbel (peuterspeelzaal) onder te brengen in
één gebouw.

Kennisdeling
Het belangrijkste leereffect van de wijkaanpak Emmermeer ligt
in de werkwijze van Emmen Revisited. In de afgelopen tien jaar
is Emmen Revisited als projectaanpak (en later als programmaaanpak) succesvol geweest in drie gebieden.
De aanpak van Emmen Revisited leidde tot veel nieuwe
inzichten en werkmethodieken over hoe je op lokaal niveau,
samen met partners, succesvol kunt werken aan een leefbare
samenleving. De samenwerkingscultuur, in combinatie met de
opgebouwde netwerken, maakt van Emmen een broedplaats voor nieuwe werkwijzen die ook interessant zijn voor
andere steden, wijken en dorpen. Kennislokaal is de naam
waaronder Emmen Revisited projecten, methodieken en
wetenswaardigheden in de etalage zet en deelt met iedereen
die hierin geïnteresseerd is.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 199

Enschede
Wesselerbrink Noord
In de Enschedese wijk Wesselerbrink Noord voert woningcorporatie Domijn een grootschalige
herstructurering door. Naast de fysieke ingrepen, wordt ook de leefsituatie van bewoners verbeterd.
Het ondersteunen en stimuleren van ondernemers in het gebied speelt daarbinnen een belangrijke
rol.
Het sociaaleconomische programma (SEP) ‘Door noaberschap op eigen kracht vooruit!’ kent drie
speerpunten: Meer mensen werken mee!, Nix aan de hand! (voor jongeren) en Beter scoren in
opgroeien en opvoeden.

200 |						Wijken in uitvoering

							

Uitgangspunt van het SEP is dat in 2015 de wijk een zelfstandige
en zelfredzame buurt is. De bezuinigingen, veranderende
wetgeving en het nieuwe collegeprogramma zijn de redenen dat
ervoor is gekozen om opnieuw naar het programma te kijken.
Een fundamentele verandering in het programma is dat de
interventies vraaggerichter zijn. Plannen van aanpak die tot nu
toe zijn geschreven zijn nog sterk aanbodgericht: er is een
project en daar worden mensen uit de buurt bij gezocht. De
nieuwe aanpak houdt in dat in overleg en in samenwerking met
bewoners wordt gekeken wat ze nodig hebben om zelfredzamer
te worden.

Tegelijkertijd worden bedrijven, verenigingen en stichtingen in
de buurt in kaart gebracht. De bedrijven worden benaderd en er
wordt gekeken wat hun vraag of aanbod is. Vervolgens worden
bedrijf en werkzoekende gekoppeld. Het belang van het bedrijf
is daarbij het uitgangspunt. Daarom is het bedrijf ook verantwoordelijk voor de begeleiding.

Er is een duidelijke accentverschuiving naar werk. In
Wesselerbrink Noord is veertien procent van de inwoners
werkloos of werkzoekend, tegenover gemiddeld zeven procent
in heel Enschede. Bedoeling is dat in 2015 iedere bewoner uit
Wesselerbrink Noord passend werk heeft. De wensen en
behoeften van de werkgevers in de buurt staan hierin centraal.
De vraag aan de aspirant-werknemer is niet alleen wat die kan
of wil, maar ook wat hij of zij kan, wil of moet leren.

De Stadsdeelleiding laat een film maken die in 2011 als vliegwiel
zal fungeren voor de verschillende speerpunten uit het SEP. Een
meer vraaggerichte invulling van het programma vraagt ook om
een herbezinning op de projecten die nog moeten beginnen.
Met de partners is afgesproken dat een aantal projecten in de
huidige vorm niet doorgaat. Wel wordt gekeken hoe de ambities
meer vraaggericht kunnen worden vormgegeven om toch aan
de oorspronkelijke doelstellingen te kunnen voldoen.

Het SEP is bedoeld als impuls voor de ontwikkeling tot zelfredzaamheid van de bewoners, die weer moet leiden tot een
blijvende verandering van gedrag. Het is een interventie en geen
structurele inzet.

De 450 mensen met een uitkering en jongeren met problemen
worden ingedeeld in verschillende groepen. Met hen volgen
individuele gesprekken. Doel van die gesprekken is om met de
persoon in kwestie te bepalen welk werk bij hem of haar past en
wat er nodig is om dit werk te kunnen doen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 201

Gouda
Oost
Gouda Oost is een kinderrijke jonge wijk met meer
dan 5.600 bewoners, die ongunstig scoort op de
leefbaarometer. Al enige jaren werken partijen samen
om de problematiek in Gouda Oost aan te pakken.
Voor de wijk is in 2004 de structuurvisie “gastvrij
Gouda Oost” ontwikkeld. Gemeente, wijkbewoners
en beide woningcorporaties hebben zich achter de
structuurvisie geschaard en er is een begin gemaakt
met de uitvoering van een fors aantal sociale,
economische en fysieke projecten.

202 |						Wijken in uitvoering

							

In 2009 is geconstateerd dat er (te) veel verschillende projecten
voor Gouda Oost waren. Om de samenhang te verbeteren, is er
gekozen voor het principe van één wijk, één plan. Hierdoor
ontstond er één integraal programma, inclusief veiligheid en
leefbaarheid. Dit programma kwam tot stand in samenwerking
met de veiligheidspartners, jeugdpartners, scholen, het
wijkteam, wijkbewoners, woningcorporaties en de gemeente.
Het wijkprogramma is opgedeeld in vijf thema’s: sluitende
jeugdaanpak, sluitende veiligheidsaanpak, sociale samenhang,
arbeidsparticipatie en wijkontwikkeling. Voor deze thema’s zijn
doelstellingen geformuleerd als: ieder kind heeft voldoende
kansen op een brede ontwikkeling, er is aandacht voor de
feitelijke veiligheidssituatie en beleving, bewonersinitiatieven
die zijn gericht op onderling contact en ontmoeting en sfeer in
de wijk worden gestimuleerd, zo veel mogelijk mensen moeten
meedoen en alle jongeren tot 27 jaar moeten een opleiding
volgen en/of aan het werk zijn.
Op basis van de resultaten van de verschillende projecten
(in cijfers en mijlpalen) wordt het wijkprogramma bijgestuurd.
De oplevering in juni 2011 van het Nelson Mandela Centrum
was het eerste tastbare resultaat van de gekozen aanpak.
In september is het centrum in gebruik genomen. In deze
nieuwe multifunctionele accommodatie komen (onder meer)
de brede school, het centrum voor jeugd en gezin,
een nieuw buurtservicecentrum, een sportzaal en zestien
woningen. De deelnemende partijen hebben de afgelopen tijd
in hun onderlinge samenwerking geïnvesteerd, zodat de
multifunctionele accommodatie meer is dan een bedrijfsverzamelgebouw.

Gouda Oost wordt gekenmerkt door stempelbouw,
maar mist lange (zicht)lijnen. Alle voorzieningen zijn
fysiek geconcentreerd op een slecht ontsloten plek en zijn
verouderd. Verschillende groepen gebruikers zitten elkaar
hierdoor letterlijk in de weg. Dit zorgt voor een gesloten karakter
van de wijk en versterkt het onveiligheidsgevoel. Om de wijk een
meer open karakter te geven, worden enkele
appartementencomplexen gesloopt en deels vervangen door
nieuwbouw. In de eerste fase worden 122 woningen gesloopt
en circa 75 woningen gebouwd. Een medewerker van de
woningcorporatie heeft alle gesprekken met de bewoners
gevoerd. Niet alleen om woonwensen te inventariseren, maar
ook om problemen te signaleren en door te leiden naar de juiste
instanties. Doordat vooraf met betrokken partijen en instanties
hierover afspraken waren gemaakt, konden in een aantal
individuele gevallen de problemen worden opgelost.
Om de bewonersagenda in te vullen heeft het wijkteam in
samenwerking met de woningcorporaties en de gemeente het
afgelopen jaar drie workshops voor wijkbewoners gehouden. In
juni 2011 heeft het wijkteam op basis van deze workshops een
advies uitgebracht. Op hoofdlijn is ingestemd met de gekozen
richting. Er zijn enkele concrete zaken die in de ogen van de
bewoners extra aandacht vragen, zoals het zoeken naar en
versterken van de eigen identiteit van de wijk. Ook vinden de
bewoners het belangrijk om iedereen in de wijk daarbij te
betrekken.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 203

Haarlem
Boerhaavewijk
Voor de Boerhaavewijk in Haarlem is, na gesprekken met bewoners en ondernemers, het afgelopen
jaar een gebiedsvisie opgesteld voor zowel fysiek-economische als sociale ingrepen. Beide trajecten
moeten leiden tot meer verbondenheid in en met de wijk. Bewoners weten daardoor dat er
aandacht is voor hun wijk en dat investering in vernieuwing op gang is gekomen. Het zichtbaarste
voorbeeld daarvan is de ombouw van garageboxen tot ateliers, een belangrijke sociaal-economische
investering.

204 |						Wijken in uitvoering

							

Dat de Boerhaavewijk een zogeheten 40+ wijk is, komt onder
meer door de slechte kwaliteit van een aantal complexen en de
openbare ruimte. Ook zijn de voorzieningen voor met name
jongeren sterk verouderd.
Het gemiddeld besteedbaar inkomen is er laag en de werkloosheid relatief hoog, terwijl er tegelijkertijd een tekort is aan
personeel in sommige sectoren. Ook als het gaat om sociale
kwaliteit en sociale contacten scoort de Boerhaavewijk matig.
Verder voelt 35 procent van de bewoners zich onveilig.
Om deze problemen aan te pakken, zijn er zeven sociale
projecten in gang gezet, met als gemeenschappelijke deler
duurzaamheid. Met duurzaam wordt bedoeld: projecten die ook
blijven draaien zonder subsidie. Een eerste project is goedgekeurd en andere zijn in voorbereiding. De uitvoering van de
meeste projecten begint september dit jaar.

Werken
Het project werkstages heeft een tweeledig doel. Bewoners de
kans bieden om stage te lopen in bedrijven en organisaties die in
de wijk actief zijn. Hierdoor kan een aantal bewoners geactiveerd worden en mogelijk de weg naar onderwijs (ROC of HBO)
weer vinden. Ook is het denkbaar dat een stageplaats voor een
aantal bewoners kans op een arbeidsplaats mogelijk wordt. Het
tweede doel sluit direct aan op vragen uit de wijk, van bewoners,
van organisaties of anderszins. Studenten van InHolland en het
Nova-college zullen worden ingezet om de vragen het hoofd te
bieden. Door de verbinding met het onderwijs structureel te
maken kan de wijk rekenen op een meerjaren broedplaats voor
studenten waar zowel studenten als bewoners profijt van zullen
hebben.

Leren en opgroeien
Stichting Dock (welzijnsorganisatie) is samen met lokale
organisaties bezig sport- en spelactiviteiten voor kinderen en
jongeren op te zetten. Centraal hierbij staat talentontwikkeling,
het ontwikkelen van sociale vaardigheden en het opleiden/
begeleiden van vrijwilligers. Jongeren worden zoveel mogelijk
betrokken bij de keuze van de activiteiten.

Integreren
Het muziekproject laat culturen en leeftijdsgroepen samenkomen. Door actief te werven in de wijk wil de Wereld Muziek
School (WMS) zelfstandig rond kunnen komen. Medewerkers en
leerlingen van de WMS ‘dragen’ dit project, dat helemaal is
gericht op Schalkwijk.

De Ringvaart
Het wijkcentrum de Ringvaart krijgt een stevige opknapbeurt.
Het wordt ‘opener’ en aantrekkelijker gemaakt met tal van
activiteiten die in samenwerking met de beheerder (Dock)
worden opgezet. Door de variatie en veelheid aan activiteiten
moet de Ringvaart een herkenbaar middelpunt in de wijk
worden.

Sociale Wijkteams
Haarlem is begonnen met een ‘Achter de Voordeur’-aanpak.
Wijkcoaches koppelen de vraag van bewoners aan organisaties
en diensten die bewoners kunnen helpen zelfstandig en
zelfredzaam te worden. De Boerhaavewijk heeft de primeur van
dit project, met de ambitie het in de hele stad toe te gaan
passen. Dit project vraagt van vele betrokken partijen een
nieuwe oriëntatie op hun rol in de samenleving en is daarom
ingrijpend. Politiek is er draagvlak in de gemeente voor een
innovatieve aanpak die beter werkt en minder kost.
Welzijnsorganisaties zullen ook hun steentje bijdragen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 205

Haarlem
Zomerzone
De Haarlemse wijk Zomerzone is genoemd naar de Zomervaart, een centrale as in Haarlem Oost.
De wijk bestaat uit de Slachthuisbuurt, een vooroorlogs gebied, en Parkwijk, een typische naoorlogse
wijk met een hoog percentage huurwoningen. Het Reinaldapark is de verbindende schakel. Het park,
dat op dit moment wordt gesaneerd, is oorspronkelijk aangelegd op een vuilnisbelt. De bewoners van
de Zomerzone hebben veelal een laag inkomen. Ook wonen er de meeste bijstandsgerechtigden van
Haarlem en veel bewoners hebben een onderwijsachterstand.

206 |						Wijken in uitvoering

							

De woningbouwcorporaties en de gemeente hebben enkele
jaren geleden de handen ineengeslagen om de Zomerzone aan
te pakken. Het project ‘coalities in de wijken’ heeft daaraan
bijgedragen. Naast de rijksbijdrage heeft de gemeente Haarlem
één miljoen euro bijgedragen en de corporaties eveneens één
miljoen euro. De doelstellingen van het project zijn: meedoen
aan een vertrouwde samen-leving, investeren in leren en
opvoeden én stimuleren van werkgelegenheid en economische
activiteiten. De aanpak wordt gekenmerkt door een aanpak van
onderaf. Bewoners, organisaties zoals wijkraden en bewonersgroepen konden aanvragen voor projecten en activiteiten
indienen.

Meedoen
De invulling van de doelstelling ‘meedoen aan een vertrouwde
samenleving’ resulteerde in 35 initiatieven vanuit de wijk. Dat
varieerde van ‘Sjanie op sjouw’- met educatieve uitjes voor
buurtbewoners - tot het ontwikkelen van belangrijke centra
voor de buurt. De Hamelink in de Slachthuisbuurt werd in
voorgaande jaren ontwikkeld en is verder uitgebouwd tot een
brede school en buurtcentrum.
Er vinden nu acht wekelijks terugkerende activiteiten en
cursussen plaats, zowel op informatief, recreatief, sportief als
educatief gebied. Voorbeelden zijn een cursus weerbaarheid
voor ouderen en computercursussen. Vrijwilligers en, waar
nodig, vakkrachten begeleiden de activiteiten.

In Parkwijk is een oud schoolgebouw een centrum van
activiteiten geworden, De Sprong. Er is onder meer een
vadercentrum gevestigd, evenals een Marokkaanse groep die
zich vooral richt op de opvoeding van kinderen, een digitale
markt voor zorg en aanbod “BUUV”, de Stichting ontmoet
elkaar in Parkwijk en het kunstenaarscollectief Het 5de Kwartier.
Deze groepen hebben als doel de bewoners te stimuleren deel
te nemen aan de activiteiten. Circa 30 procent van de bewoners
van Parkwijk neemt deel aan de projecten van Het 5de Kwartier.

Investeren
Het investeren in leren en opvoeden concentreerde
zich vooral in de basisscholen de Talenten en Parkrijk.
De resultaten van deze scholen zijn aanmerkelijk verbeterd.
Parkrijk heeft zich even teruggetrokken van de wijkgerichte
aanpak en heeft zich geconcentreerd op de verbetering van het
onderwijs. Dit bleef niet zonder resultaat. Bij de laatste
Cito-toets haalden de leerlingen het landelijke gemiddelde en
dat was in jaren niet voorgekomen. Via de 40+ gelden investeert
de school weer in een wijkgerichte aanpak en de ontwikkeling
van een brede school.

Stimuleren en verduurzamen
Het stimuleren van begeleiding naar werk blijft achter bij
de gewenste ontwikkelingen. Door nieuwe initiatieven wordt
geprobeerd dit te verbeteren.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 207

Heerlen
Passart
De wijk Passart in Heerlen telt zo’n 2500 inwoners, die vooral in huurwoningen wonen.
De wijkenaanpak in Passart heeft in de afgelopen periode duidelijk vorm gekregen.

208 |						Wijken in uitvoering

							

Wonen
Drie van de vier flats aan de Laurierstraat zijn inmiddels
gesloopt. Dankzij de goede samenwerking tussen gemeente,
woningcorporatie, politie en welzijnsorganisatie kregen alle
bewoners snel een nieuw onderkomen. Nu wordt samen met
bewoners, ondernemers, leerlingen van de basisschool en
diverse organisaties hard gewerkt aan de plannen voor
herinrichting van de vrijgekomen grond.
In het oude Passart kon het karakter van de buurt bewaard
blijven doordat de beoogde sloop van een aantal panden aan
het Plataanplein (dat door de bewoners zelf wordt onderhouden), niet doorgaat. De corporatie heeft in goed overleg met de
gemeente besloten de eerste 10 à 15 jaar nog geen renovatieof sloopbesluit te nemen. Wel wordt groot onderhoud verricht.
Bewoners zijn hier zeer tevreden over en hebben weer
vertrouwen in de samenwerking met de corporatie en de
gemeente gekregen. De woningen die nu niet worden gesloopt,
krijgen geen woonbestemming meer, maar worden samen met
bewoners ingericht met buurt- en maatschappelijke functies.

Zorg en welzijn
Het project Voor Elkaar in Heerlerheide verbindt welzijn
en zorg voor ouderen met elkaar. In het sociaal wijkteam
Carisven (waar Passart onderdeel van is) worden de problemen
van ouderen besproken, hun indicatiestelling vereenvoudigd en
geprobeerd om hun problemen zo vroeg mogelijk te signaleren
en te voorkomen. Inmiddels zijn er 17 organisaties bij dit project
betrokken. De ouderencasussen worden vooral door de
thuiszorgorganisaties en de woningcorporatie ingebracht.

Er is afstemming met het casuïstiekoverleg Passart, waar de
aanpak van overlast-panden en -gezinnen wordt besproken. Er
is de afgelopen tijd veel energie gestoken in kennismaken,
betrokkenheid, onderling vertrouwen en kennisdelen tussen de
betrokken professionals. Door de welzijnsorganisatie is vanaf
2010 een dienstverlenende, gezinsgerichte aanpak ingezet.

Veiligheid
In het project Hartslag Passart wordt de ervaring met de
veiligheidsaanpak rond het station van Heerlen en het
buurtgericht werken gecombineerd. In het zogenaamde
Casuïstiekoverleg wordt de aanpak van gezinnen met meerdere
problemen afgestemd. De Woonomgevings-ploeg pakt de
minder complexe problemen in de woonen leefomgeving aan en voor het oplossen van conflicten tussen
bewoners is de buurtbemiddelingsaanpak ontwikkeld die nu
ook wordt toegepast in heel Heerlen. Het Flexteam, het
gemeentelijke multidisciplinaire handhavingsteam, ondersteunt
de aanpak met haar formele doorzettings-macht. Om de sociale
veiligheid in en rond de St. Paulus-school te verbeteren, werken
de school, de politie, de gemeente en het peuterzaalwerk al
sinds 2009 samen, met zichtbaar positieve resultaten. Heerlen
wil de opgedane kennis, met nam de ontwikkelde
veiligheidsaanpak voor overlastpanden en probleemgezinnen/
individuen, graag overdragen, aan andere steden.
Daarvoor is onder meer een film gemaakt. In Heerlen worden
kennis en ervaring al overgedragen naar andere buurten met
structurele problemen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 209

Helmond
Helmond-West
Helmond-West is een zeer gedifferentieerde wijk met een rijke diversiteit aan mensen, woningen en
voorzieningen. In het wijkontwikkelingsprogramma Helmond-West zijn de problemen getypeerd
als: hoge werkloosheid, complexe maatschappelijke problemen, een verouderde woningvoorraad,
een eenzijdige samenstelling van de bevolking, weinig sociale samenhang en veel gevoelens
van onveiligheid. In 2010 zijn de eerste grote stappen gezet om de ambities en doelen uit het
wijkontwikkelingsprogramma te behalen. Bewoners worden betrokken bij de plannen voor de wijk
via bijvoorbeeld meedenkgroepen.

210 |						Wijken in uitvoering

							

In het najaar van 2011 wordt begonnen met de bouw van
20 woningen, waarvan een aantal specifiek voor senioren.
Tevens zijn twee andere woningbouwprojecten in voor-bereiding. Speerpunt binnen de nieuwbouw en renovatie vormt de
differentiatie in het eenzijdige woningbezit en duurzaamheid.

Verder is er het project ‘Kijk vooruit’. Dat richt zich vooral op
jongeren die ernstige overlast veroorzaken of dreigen af te
glijden naar de criminaliteit. Zij worden gemotiveerd om naar
school te gaan of te gaan werken en gestimuleerd om hun
problemen op te lossen.

Om de druk op de schaarse openbare ruimte te vermin-deren,
komen er parkeerplaatsen op de binnenterreinen. Verder
komen er nieuwe pleinen, een nieuw buurtpark, worden straten
heringericht en opgeknapt en wordt er gewerkt aan de
verbetering van de uitstraling van het winkelcentrum. In nauwe
samenspraak met bewoners is er een trap- en speelveldje
gekomen op een veld dat in het verleden nauwelijks werd
gebruikt.

In samenwerking met de straathoekwerker worden – met
wisselend succes – projecten uitgevoerd, waarbij de overlast
voor de wijkbewoners vermindert en de behoeften van
jongeren centraal staan. Er wordt hard gewerkt om de effectiviteit van het Jeugd Preventie Team te verhogen. Inmiddels is ook
een Veiligheidsoverleg in het leven geroepen. Daarin werken
politie en stadswacht nauw samen met de woningcorporatie en
de gemeente om verstoring van de openbare orde en feitelijke
onveiligheid terug te dringen.

Maatschappelijke aanpak
Op sociaal-maatschappelijk gebied lag de nadruk op de ‘Achter
de Voordeur’-aanpak. Twee huisbezoekers hebben 25 gezinnen
bezocht - en met resultaat. In 2011 krijgt de aanpak een vervolg
bij 50 gezinnen. Voorbeelden van vervolgacties uit deze aanpak
zijn de ‘huiskamergesprekken’, waarin wordt geprobeerd
problemen van bewoners op te lossen. Ook is er ‘West Werkt’,
dat gericht is op re-integratie van mensen door hen te helpen
met het vinden van een baan, stage of vrijwilligerswerk.

Veiligheid
Om de overlast te verminderen en de veiligheid te vergroten, is
de zichtbaarheid van politie en stadswacht vergroot. De
buurtbrigadiers en het Jeugd Preventie Team pakken onder
meer overlastveroorzakers aan.

Wijkhuis Brede School +
Het doel van de ‘Wijkhuis Brede School+’ is om maatregelen op
diverse maatschappelijke terreinen te verwezenlijken, zoals
leren en opvoeden, ontmoeten, sporten, integreren, participeren en sociale cohesie. Er is een duurzaamheidscoach ingeschakeld om de duurzaamheid van zowel het gebouw als de inhoud
van het onderwijs te begeleiden.
De architect is inmiddels begonnen met het maken van
een ontwerp voor het Wijkhuis Brede School+. Inhoudelijk
hebben school en kinderdagverblijf al intentieafspraken over
een verdergaande samenwerking voor 0-12 jarigen. School en
kinderdagverblijf moeten uitgroeien tot een kindcentrum voor
alle kinderen van 0 tot 12 jaar.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 211

Hengelo
Berflo Es
Evenals veel andere wijken in het 40+ programma kenmerkt de aanpak in de Hengelose wijk Berflo Es
zich door omvangrijke fysieke en sociale opgaven. Het is een wijk in uitvoering met een fors sloop- en
nieuwbouwprogramma. Van een op veel plekken schrale en anonieme wijk is Berflo Es hard op weg
een aantrekkelijke wijk te worden. Bewoners zijn actief in hun wijk, zowel als het gaat om de woning
en woonomgeving als om het deelnemen aan tal van maatschappelijke projecten.

212 |						Wijken in uitvoering

							

Sportieve en creatieve wijk
• Een in het oog springend project is de wijktheaterproductie In
Blessuretijd in het stadstheater. Deze is tot stand is gekomen
met inzet van 169 wijkbewoners op het toneel en 120
personen achter de schermen. De voorstelling trok ruim
1.900 bezoekers. In Blessuretijd is genomineerd voor een
landelijke prijs voor het Kunst en cultuur voor je wijk-festival.
• Voor de digitale gezondheidscursus onder leiding van betaald
voetbalclub FC Twente wordt ontwikkeld, heeft
een experiment plaatsgevonden. Daaraan namen zo’n 80
personen deel. Dit leverde veel materiaal op ter verbetering
van het testmodel. In het najaar begint de cursus.
• Het Kultuurhuske heeft gezorgd voor een positieve dynamiek
van diverse activiteiten, onder meer voor het onderdeel de
culturele / creatieve wijk. Via de stichting ‘Scoren in de wijk’
zijn diverse projecten uitgevoerd op het terrein van sport en
bewegen, normen en waarden, gezondheid en voeding. Er is
een goede samenwerking met de basisscholen.

Activerende en ondernemende wijk
• De woningcorporatie Welbions heeft de afgelopen periode
150 huishoudens bezocht in het kader van het project
“Sociale voorhoede”. De ambitie van dit project is het
signaleren van ontwikkelingskansen bij bewoners en ze
hiertoe te stimuleren. De komende periode worden afspraken
gemaakt met andere organisaties over vervolg-acties. In
Hengelose Es, een andere wijk waar herstructurering
plaatsvindt, bekijkt de corporatie hoe de pluspunten van de
aanpak in Berflo Es ook daar kunnen worden toegepast.

• De muziek- en watershow heeft wekelijkse voorstellingen,
met inbreng vanuit het Regionaal Opleidingen Centrum.
Ondernemerscentrum voor sociale economie H164 is
geconsolideerd. H164 is de naam van het bedrijfsverzamelgebouw dat er op is gericht om beginnende ondernemers een
plek en ondersteuning te bieden. De verbinding hiervan met
de wijk vraagt extra aandacht.

Lerende wijk
De aanpak om het lezen te verbeteren op de scholen is klaar
voor uitvoering. Doel is de woordenschat bij basisschool-leerlingen te vergroten. Er is een taalspel ontwikkeld. Ook scholen
buiten de Berflo Es maken daar gebruik van. Verder zijn
makelaars geïnteresseerd in het ontwikkelde informatiemateriaal voor (potentiële) nieuwe bewoners over de brede school. Ter
overbrugging van de periode tot de realisatie van de brede
school is er een uitgebreid activiteitenprogramma voor
kinderen.

Aantrekkelijke wijk
De voorbereidingen voor het Watertorenpark lopen
volgens plan met veel aandacht voor inbreng vanuit de wijk.
Het project schoon, heel en veilig loopt voorspoedig. Elke twee
weken komt een werkgroep van bewoners, politie, corporatie,
gemeente en stadstoezicht bij elkaar om deelonderwerpen te
bespreken, een wijkschouw te doen en waar nodig actie te
ondernemen. Deze aanpak werkt goed. Een bijzonder onderdeel
is de aanpak van een fietstunnel, die de verbinding vormt tussen
de wijk en de directe omgeving. Dit najaar wordt de fietstunnel
in samenwerking met wijkbewoners opgeknapt.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 213

Hoogezand-Sappemeer
Gorecht-West
De wijkvernieuwing Gorecht-West is binnen de
gemeente Hoogezand-Sappemeer een proef waarbinnen sociaal en fysiek samen gaan. Een integrale
aanpak die nieuw is voor de samenwerkende
organisaties, de gemeente en de woningcorporatie
Lefier en in iets mindere mate woningcorporatie
Talma.

214 |						Wijken in uitvoering

							

Samen Aanpakken
In 2010 zijn de middelen verkregen om te kunnen starten met
de uitvoering van de zogeheten frontlijnaanpak. De eerste
gesprekken zijn gepland in de zogenaamde ‘rode baksteen’woningen. Die staan, vanwege de slechte staat waarin ze
verkeren, de komende jaren op de nominatie om te worden
gesloopt. De ‘binnenkomer’ is de vraag naar de woonomgeving
en de wensen van de bewoner voor de toekomst: wel of niet
terug naar de wijk. Tegelijkertijd wordt bekeken en besproken of
er nog andere problemen spelen.
De geplande activiteiten voor de periode van 1 april 2011 t/m
31 maart 2012 zijn vastgelegd in het plan van aanpak ‘samen
aanpakken’. In gezamenlijk overleg – d.w.z. met alle betrokken
partijen, ook die meer indirect bij de nieuwe werkwijze
betrokken zijn – wordt momenteel geprobeerd om te zorgen
dat de extra bezuinigingen op het participatiebudget niet ten
koste gaan van het plan van aanpak.
Het Gorecht-Westteam heeft in de eerste helft van 2011
116 adressen bezocht en er zijn 105 vragenlijsten over
woonwensen ingevuld. Met 29 personen zijn gesprekken
gaande om ervoor te zorgen dat zij zelf een stap vooruit zetten.
Bij tien huishoudens is doorverwezen naar onder andere de
politie, de woningcorporatie en Humanitas. Er is een begin
gemaakt met het project Schoon, heel en veilig. Bewoners
kwamen met ideeën over het verlenen van huishoudelijke hulp
in de wijk en een tuinenproject voor het opdoen van werkervaring. Verder vinden bewoners nu steeds vaker hun weg naar het
wijkpand (gemiddeld vijf per week) en zetten zij hun ideeën over
de wijk om in concrete activiteiten. 50 procent van de bewoners
geeft aan te willen helpen bij activiteiten.

In augustus 2010 is begonnen met het in een sneltreinvaart
ontwikkelen van een wijkplan Gorecht-West. De werkgroep
Wijkplan heeft samen met 20 wijkbewoners in vijf ‘snelkooksessies’ een hoofdstructuur (sloop en nieuwbouw en een nieuwe
openbare ruimte) voor dat deel van de wijk ontwikkeld waar de
huurwoningen er echt slecht aan toe zijn.
Vanaf het begin hebben de gemeente en woningcorporatie
Lefier met het zich steeds verder ontwikkelende plan meegerekend. De kosten zijn in beeld en de onderhandelingen om
de kosten te verdelen zijn in volle gang. De gemeente
en Lefier hebben aangegeven dat de onderhandelingen
succesvol zijn verlopen en dat het Wijkplan met de bewoners
kan worden besproken.
In het Wijkplan zijn het verkeersarm maken van de wijk, de
waterberging, een openbare ruimte met kwaliteit, betaalbare
huurwoningen en verschillende soorten woningen de belangrijkste thema’s. Daarnaast worden de voor de bewoners
belangrijkste vragen beantwoord over onder meer het al dan
niet opkopen van particuliere woningen, de fasering van de
herstructurering en waar te beginnen met sloop en nieuwbouw.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 215

IJsselstein
IJsselveld Oost
In IJsselstein wordt de wijk IJsselveld Oost flink aangepakt. De gemeente doet dat langs drie pijlers:
fysiek (openbare ruimte & woningen), leefbaarheid & veiligheid en sociaal-maatschappelijke
ontwikkeling. Er wordt momenteel gewerkt aan de Structuurvisie voor de wijk, waarin het voornemen
van de gemeente wordt vastgelegd om door meer gevarieerde woningtypen een evenwichtigere
bevolkingsopbouw te krijgen waardoor IJsselveld Oost weer een zelfdragende wijk wordt.
In de loop van 2011 zal de structuurvisie worden vastgesteld.

216 |						Wijken in uitvoering

							

Provides, de woningcorporatie in IJsselveld, heeft in 2010 onder
meer balkons opgeknapt of vernieuwd, onder-doorgangen
afgesloten en nieuwe brievenbussen geplaatst. Aan de kinderen
van de Jenaplanbasisschool is gevraagd de portieken aan de
Lanceerplaats vrolijk aan te kleden.
Zij hebben een kleurrijke serie schilderijen gemaakt
die de wanden van de portieken sieren.
Uit het evaluatieonderzoek van Provides blijkt dat 83 procent
van de bewoners, die aan het onderzoek hebben deelgenomen,
vindt dat de veiligheid en leefbaarheid zijn toegenomen.
Daardoor woont 64 procent met meer plezier in de wijk.
Halverwege 2010 is Provides begonnen met de bewonerscommunicatie over de wijkvernieuwing. Provides bracht in kaart
wat er leeft onder de huurders als het gaat om de vernieuwing
van de wijk. In oktober werd een gespreks-bijeenkomst
gehouden. Met de bewoners is afgesproken dat Provides een
Wijkvernieuwingoverzicht maakt, waarin alle zaken op een rij
staan waar huurders mee te maken kunnen krijgen bij de
wijkvernieuwing. Ook is een ‘Overzicht ingrepen IJsselveld Oost’
opgesteld waarin de verschillende fases van de vernieuwing in
(sloop/nieuwbouw) kaart zijn gebracht.
De gemeente, Provides, politie, welzijnsinstelling Pulse,
Vluchtelingenwerk en de bewonersgroep IJsselveld-Oost
hebben het convenant `Schoon IJsselveld-Oost’ onder-tekend.
Onder het motto ‘samen zorgen wij voor onze woonomgeving’
zijn afspraken gemaakt over de inzet van alle partijen,
bijvoorbeeld over het aanbieden van huisvuil en het netjes
houden van plantsoenen en pleinen. De bewonersgroep
IJsselveld-Oost heeft pleingesprekken gehouden om de
betrokkenheid bij de leefomgeving te vergroten.

Leefbaarheid en veiligheid
De gemeente en de politie hebben de oorzaken van de
criminaliteit en overlast in de wijk aangepakt. IJsselveld-Oost is
daardoor veiliger geworden. De aangiftecijfers tonen dit aan.
Cameratoezicht en de inzet van buurtvaders hebben daaraan
bijgedragen, evenals de aanpak van veelplegers. Daarnaast is
het wijkteam actief in de wijk en zijn er relaties gelegd met
maatschappelijke partners. Zo is IJsselstein aangesloten bij het
‘Veiligheidshuis Utrecht ’.

Sociaal maatschappelijke ontwikkeling
In 2010 zijn in het kader van de huis aan huisaanpak 145
huisbezoeken afgelegd. Dit heeft, samen met de contacten uit
het spreekuur, geleid tot bijna 250 vragen op onder meer het
gebied van gezondheid, inkomen, opvoeding, taalvaardigheid,
wonen en werk. Vrijwel alle vragen zijn doorgeleid naar de
reguliere hulp- en zorgverleners. De financiële vragen werden
voornamelijk op het spreekuur zelf behandeld. Van de bijna 250
vragen is meer dan de helft succesvol afgehandeld.
In Studio 10, het wijkcentrum van IJsselveld-Oost, is in 2010 een
keur aan activiteiten georganiseerd, zoals een wekelijkse
meidenclub, een (voor)leesclub, een kookclub, dansles,
huiswerkbegeleiding, etc. Het beheer van het buurthuis blijft wel
aandacht vragen. Het idee dat er voldoende vrijwilligers in de
wijk zouden zijn die een bijdrage zouden willen leveren aan de
activiteiten in het centrum, bleek te optimistisch.
Eind 2010 heeft de stuurgroep IJsselveld-Oost besloten het
jongerenwerk in Studio 10 te verbreden met activiteiten gericht
op deelname aan de samenleving (school, werk, thuis).

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 217

Leerdam
Leerdam-West
Leerdam-West ten noorden van de Tiendweg is een levendige en divers samengestelde wijk waar veel
herstructureringsprojecten plaatsvinden. De wijk kampt onder meer met problemen op het gebied
van het samenleven van de verschillende bevolkingsgroepen en verloedering van de leefomgeving.
Ook is er relatief veel criminaliteit, zijn de inkomens doorgaans laag en de werkloosheid hoog.

218 |						Wijken in uitvoering

							

Via het project Mensen maken de Wijk wordt geprobeerd deze
problemen aan te pakken. Het project is onderverdeeld in
thema’s als sociale samenhang, leefbaarheid, maatschappelijke
participatie en veiligheid. Begonnen is met een wensenactie om
het project naamsbekendheid in de wijk te geven. Bewoners zijn
opgeroepen om een wens voor de wijk te doen.

Sociale samenhang
De activiteiten in het kader van het thema ‘sociale samenhang’
bevorderen de ontmoeting tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Het buurtwerk organiseerde twee ontmoetingsactiviteiten: Kijkse (laat je hobby zien) en Sportse. De activiteiten
werden goed bezocht. Later dit jaar vinden er nog twee plaats.
Een interessante ontwikkeling is de participatie van de
Lions-club in Sportse.
Voor nieuwe bewoners van de wijk is er een ‘Welkom in
de Wijk’-pakket. En om het onderling begrip tussen de
bewoners van Molukse, Turkse en Nederlandse afkomst
te bevorderen is er het buurttheater.

Leefbaarheid
De werkgroep leefbaarheid heeft drie projecten in gang gezet.
Het eerste is de aanleg van een speelvoorziening bij een flat,
waar de doorstroming hoog is. Het project bevordert de sociale
samenhang tussen de bewoners van de flat en de naastgelegen
woningen. De initiatiefnemers hebben een enquête gehouden
onder de bewoners, aansluiting gezocht bij de bewonerscommissie en een werkgroep gevormd die het plan voor de
speelvoorziening verder gaat invullen.

Het tweede project is de verbetering van de inrichting
van twee straten. Doel van het project is een methode te
ontwikkelen om met bewoners gezamenlijk straten in te richten.
Tijdens de eerste bijeenkomst hebben de bewoners hun wensen
voor de inrichting van hun straat op papier gezet. Tijdens een
volgende bijeenkomst wordt het eerste ontwerp va de architect
besproken.
Het derde project is de inrichting van een groenstrook
als speelvoorziening. De groenstrook ligt tussen een pas
opgeleverd sloop/nieuwbouwproject en de bestaande wijk. De
gezamenlijke inrichting van de strook moet de eerste contacten
tussen de nieuwe buurt en de bestaande wijk
op gang brengen.

Maatschappelijke participatie
Met de regionale sociale dienst en Rivas (thuiszorg) is
een project ontwikkeld om (met name kansarme) werkzoekenden uit de wijk aan werk te helpen in de thuiszorg.
De verwachting is dat uiteindelijk acht kandidaten een betaald
contract bij Rivas krijgen aangeboden.
Ter voorbereiding van het Achter de Voordeur-project is een
bezoek gebracht aan eenzelfde project in de wijk Crabbehof in
Dordrecht. Er wordt nu gewerkt aan een plan van aanpak voor
een Achter de Voordeur-project in Leerdamse stijl.

Veiligheid
Om vast te stellen op welke locaties er extra toezicht nodig
is en om bewoners te motiveren voor het project buurttoezicht,
is een veiligheidschouw in de wijk gehouden. Tijdens de schouw
zijn onveilige locaties bezocht en de oorzaken van onveiligheid
in kaart gebracht. Daarna is begonnen met het werven van
vrijwilligers voor het project.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 219

Leiden
Slaaghwijk
De inspanningen van de gemeente Leiden en de woningcorporaties in de wijk Slaaghwijk hebben
tot doel het verbeteren van de leefbaarheid en de veiligheid, deelname van bewoners aan het
maatschappelijk leven, onderhoud en renovatie van sociale huurwoningen, herstructurering van
het middengebied met woningen, een school en sociaal-culturele voorzieningen én verbetering
van de openbare ruimte

220 |						Wijken in uitvoering

							

Sociaal programma

Bewonersbetrokkenheid

Het project Powerkids, waarmee problematische kinderen
worden opgespoord en begeleid, is verlengd. Vóór dit project
bestond, werden meer dan 30 kinderen op verschillende
manieren begeleid. De subsidie voor Powerkids is verlengd en
de partners is gevraagd de systematiek na 2011 in de reguliere
werkzaamheden op te nemen.

In het project Slaaghwijk draait vanaf het begin een klankbordgroep van bewoners mee. Deze klankbordgroep is beperkt
van omvang. Er wordt naar gestreefd om via de portiekaanpak
te komen tot vertegenwoordiging per complex. Daarnaast
probeert de klankbordgroep jongeren te interesseren voor de
ontwikkelingen in Slaaghwijk en daarover mee te laten denken.

Het project Vreedzame school kwam positief uit de evaluatie en
loopt nog steeds. In het najaar van 2011 loopt het specifieke
project Slaaghwijk af. Er zal dan een sociaal programma voor
2012-2015 worden opgesteld.

Streetcoaches

Verbetering openbare ruimte:
Samen met en op initiatief van bewoners vinden er regelschoonmaakacties plaats. Ondernemers, bewoners en
gemeente werken samen om de overlast terug te dringen
en fietswrakken en winkelwagentjes op te ruimen.
Woningcorporaties en gemeente houden portiekgesprekken
met bewoners over ergernissen, wensen en suggesties, waarbij
ook de eigen rol aan de orde komt. In overleg met bewoners is
een plan ontwikkeld voor de opstelling van vuilcontainers en de
inrichting van de directe omgeving ervan.

Sinds 2009 zijn streetcoaches actief in Slaaghwijk. Zij spreken
hangjongeren aan op hun gedrag en stimuleren hen om een
opleiding te volgen of een baan te zoeken. Deze aanpak is
succesvol. Sinds begin dit jaar is er een “gezamenlijk plan
jongeren”, een initiatief van de drie organisaties die in deze wijk
actief bezig zijn met jongeren, onder wie de streetcoaches. Door deze samenwerking is er sprake van betere
begeleiding van de jongeren en is het mogelijk hun positie
op uiteenlopende gebieden te verbeteren.

Vastgoed en infrastructuur
Er wordt onderzocht of gemeente en corporaties samen
het middengebied kunnen gaan vernieuwen. Daarbij wordt
gedacht aan een nieuw voorzieningencluster met een school,
het buurthuis en andere maatschappelijke functies. Als dit
cluster er komt, dan is de verwachting dat dit een positief effect
heeft op onder meer het woningbestand.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 221

Leidschendam-Voorburg
De Prinsenhof
De wijk Prinsenhof in Leidschendam-Voorburg (4400 inwoners) is een typische wijk uit de jaren
zestig: zes verdiepingen hoge galerijflats rondom een enorm groen binnengebied met daarin
gemeenschappelijke voorzieningen en ruim opgezette woonstraten. Daarnaast is er veel groen in
de wijk: het binnenterrein is met 15 hectare net zo groot als 30 voetbalvelden. In de wijk bestaat
85 procent van de woningvoorraad uit huurwoningen. De werkloosheid is hoog (12% met een
bijstandsuitkering en 10% werkzoekend) en de sociale betrokkenheid gering. Spanningen tussen
etnische groepen dragen bij aan een gevoel van onveiligheid. Overlast in de openbare ruimte
versterkt dit gevoel.

222 |						Wijken in uitvoering

							

De vernieuwing van de Prinsenhof bestaat uit een combinatie
van ingrepen op sociaal-maatschappelijk en fysiek-ruimtelijk
(differentiatie bevolkingssamenstelling, verbeteren van
woningen en openbare ruimte) terrein. De werkzaamheden
rondom de fysieke wijkaanpak zijn (zo goed als) afgerond.
De sociaal-maatschappelijke ingrepen houden onder meer in
het zorgen voor meer sociale samenhang in de wijk door het
verbeteren van de sociale infrastructuur (inclusief onderwijs) en
veiligheid. Belangrijk hierbij is dat het verantwoordelijkheidsgevoel van de bewoners voor hun woning, woonomgeving,
buurt en wijk toeneemt.
De gemeente en woningcorporaties Vidomes en WoonInvest
waren tien jaar geleden al de initiatiefnemers van het revitaliseringsplan. Het plan is samen met de wijkbewoners tot stand
gekomen en kent daarmee een groot draagvlak bij alle
deelnemende partijen. Dankzij het bewonersbudget is het
vouchersysteem ingevoerd onder het motto ‘Laat de Prinsenhof
bloeien’. Als voorloper op dit systeem hebben bewoners invloed
gehad op de wijze waarop kunst in portieken bijdraagt aan het
netter houden van de entreeruimte. Een regiegroep van
bewoners zal de nu al 100 ingediende ideeën gaan beoordelen
en het budget verdelen.
De (fysieke) projectorganisatie wordt omgezet in een (sociaal)
netwerk, waarbij bewoners èn professionals elkaar kunnen
vinden om ideeën verder uit te werken. In dit verband is
afgelopen jaar ook het Sociaal Netwerkcafé georganiseerd, een
initiatief om professionals en vrijwilligers die actief zijn in de wijk
met elkaar kennis te laten maken en elkaar vaker op te zoeken.
Aan het verbeteren van de sociale cohesie dragen diverse
projecten bij.

Eén daarvan is De Plint, een wijkcentrum als hart van de
Prinsenhof, gelegen in de plint van een flatgebouw naast
het opgeknapte winkelcentrum van de wijk. In het
winkelcentrum is veel aandacht voor ontmoetingsmogelijkheden door kunst en spelen. De brede school
De Waterlelie is een samenwerkingsverband tussen de
basisschool, kinderopvang, GGD, een consultatiebureau,
de thuiszorg en ROC Mondriaan.
Inmiddels is daar het Centrum voor Jeugd en Gezin aan
toegevoegd. Ook aan ruimte voor jeugd en jongeren wordt
gewerkt in de Prinsenhof. Ten eerste om overlast te voorkomen en ten tweede om te bouwen aan de sociale binding van
en door de jongeren in de buurt. De bouwspeelplaats is een
voorziening voor een jongere doelgroep (6-12 jaar).
Op een aantal avonden in de week zijn hier ook 12-15 jarigen
welkom.
Zwerfafval vormt een groot probleem voor de Prinsenhof. Dit
werkt door op het gevoel van veiligheid in de wijk.
De Prinsenhof heeft daarom als eerste wijk in LeidschendamVoorburg ondergrondse afvalcontainers gekregen. Verder zet
een buurtpreventieteam, bestaande uit een groep (vrijwillige)
buurtbewoners, zich actief in om de veiligheid te vergroten. Zij
spreken medebuurtbewoners aan op ongewenst gedrag en
melden signalen van onregelmatigheden bij de politie of de
huismeester van de woningcorporatie.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 223

Lelystad
Boswijk zuid
Boswijk Zuid is een wijk uit de jaren ’70 met veel potentie. Toch zijn er de laatste jaren problemen
gerezen. De wijk bestaat voor 90 procent uit sociale huurwoningen, waarvan circa een kwart
verkocht is aan de bewoners. De bewoners uit de wijk behoren over het algemeen tot de lagere
inkomensgroep, hebben weinig opleiding genoten en vormen vaak éénoudergezinnen. Het aantal
vooral Surinaamse en Antilliaanse allochtonen is relatief hoog.
De woningen in Boswijk Zuid zijn aan groot onderhoud toe, net als de openbare ruimte. Bewoners
klaagden over te weinig parkeerplaatsen, agressief gedrag in het verkeer, overlast van hangjongeren,
verloedering van de openbare ruimte en een gevoel van onveiligheid, dat nog versterkt werd door
enkele recente steekpartijen.
Samen met de woningcorporatie en de welzijnstichting heeft de gemeente een wijkontwikkelingsplan gemaakt met de titel ‘Kom aan boord’. Dit plan had tot doel de wijk niet alleen fysiek, maar ook
sociaal te herstructureren. De corporatie knapt de woningen op, de gemeente verbetert de openbare
ruimte en de welzijnsstichting versterkt het contact met de jongeren. Gezamenlijk zijn er plannen
ontwikkeld, die nu in uitvoering zijn.

224 |						Wijken in uitvoering

							

Daarnaast kent Boswijk Zuid enkele bijzondere projecten.
Zo is het buurtwinkelcentrum onder handen genomen en
worden verouderde arcades dichtgebouwd, waardoor overlast
van hangjongeren vermindert. De gevels van de winkelpanden
worden opgeknapt en het aanzien van het totale gebouw,
inclusief de woningen boven de winkels, wordt verbeterd.

Marktplaats

Havenkom

Sociale projecten

Als enige wijk in Lelystad heeft Boswijk een havenkom.
Die was echter vervuild en ondiep. Afgelopen winter is de
havenkom uitgediept. In het najaar wordt ze van steigers
voorzien, waardoor de haven toegankelijk wordt voor kleine
motorjachten. De caféhouder in de buurt zorgt voor een terras
aan het water. Het gebouw van de plaatselijke roeivereniging
wordt opgeknapt, evenals het straatwerk en het groen in de
omgeving.

Gemeente, het jongerenwerk en de wijkagent werken nauw
samen om overlast van jongeren te voorkomen en te bestrijden.
Er is een buurtrestaurant, waar samen met studenten van de
nabijgelegen praktijkschool De Steiger goedkope maaltijden
voor buurtbewoners worden verzorgd.

Participatie
In de wijk wonen veel alleenstaanden. Met het project Broeinest
worden mensen uitgenodigd om weer in contact te komen met
andere bewoners van de wijk. Er zijn koffieochtenden en diverse
activiteiten waaraan mensen kunnen deelnemen, met als doel
hen vrijwilligerswerk en later betaald werk te laten doen. Het
project blijkt aan te slaan.
Er zijn ca. 65 personen actief en sommigen hebben inmiddels
een baan.
Een verwant project is het Ambachtshuis. Mensen met
specifieke vaardigheden worden geholpen om een bedrijf te
beginnen. Dankzij coaching en ondersteuning is een eerste
zelfstandig kappersbedrijf gerealiseerd.

Het verouderde en gedateerde buurthuis wordt geheel
gerenoveerd en samen met de ernaast liggende school en
de kinderopvang omgebouwd tot een eigentijdse multifunctionele ruimte, waar omwonenden deel kunnen nemen aan
diverse verenigingsactiviteiten.

Alle bewoners in een deel van de wijk zijn bezocht in het kader
van het ‘Van deur tot deur project’. Tegelijkertijd met het groot
onderhoud van de straten en het groen wordt bewoners
gevraagd hun eigen tuin, erf en omgeving netjes te houden.

Veiligheid
De gemeente, de Welzijnsstichting en de politie hebben
de handen ineen geslagen om het veiligheidsgevoel bij de
bewoners van de wijk te vergroten. Er heeft een grootschalige actie plaatsgevonden, waarbij bewoners selectief zijn
aangehouden en gefouilleerd. Deze actie heeft veel wapens
opgeleverd en diverse personen zijn aangehouden. Het
veiligheidsgevoel is daardoor sterk verbeterd. Zodra er sprake is
van overlastgevende jongeren treedt de politie op, komt de
jongerenwerker in actie en zorgt de gemeente voor het
schoonhouden van het gebied. Op deze wijze lukt het om
overlast binnen de perken te houden. Verder heeft de politie een
apart team opgericht om woninginbraken aan te pakken.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 225

Roermond
de Donderberg
De Roermondse wijk Donderberg is een ruime en
groene wijk uit de jaren ’60-’70. Er wonen ruim
7.000 inwoners, van wie een derde jonger is dan
25 jaar. Donderberg kent ruim 80 verschillende
nationaliteiten. De wijk bestaat uit de buurten
Sterrenberg, Componistenbuurt, Vliegeniersbuurt
en Kastelenbuurt. De wijk heeft een slecht imago
vanwege sociale problemen, jongerenoverlast,
werkloosheid en criminaliteit.
Het doel is om de Donderberg de komende
jaren een prettige en veilige wijk te maken, waar
mensen rustig kunnen wonen. Een wijk ook met
ontplooiingskansen, zowel op het gebied van
werkgelegenheid als sociaal-maatschappelijke
participatie. De gemeente is samen met de woningcorporaties Wonen Zuid, Wonen Limburg en de
Provincie Limburg gestart met het opstellen van
en wijkvisie en wijkontwikkelingsplan voor de wijk.
Bewoners en ondernemers worden hierbij actief
betrokken.

226 |						Wijken in uitvoering

							

Wonen
Bewoners hebben aangegeven dat ze behoefte hebben aan een
centraal ontmoetingspunt in de wijk. De Donderie is een
zalencentrum bij het winkelcentrum dat al jaren nauwelijks
meer een wijkfunctie heeft. In januari 2011 zijn de bouwwerkzaamheden begonnen die van de Donderie weer een wijkaccommodatie met een aantrekkelijke uitstraling en een plek
voor ontmoeting moeten maken. Streven is om de gerenoveerde Donderie begin 2012 weer in gebruik te nemen.
Een goed instrument om ‘ontmoeten en verbinden’ te
bevorderen is ‘Kleur je wijk’. Daarmee worden bewoners door
middel van bewonersbudgetten in staat gesteld zelf projecten
uit te voeren. Dit draagt bij aan de betrokkenheid en participatie.

Leren en opgroeien
Het primair onderwijs en professionals in de wijk hebben hun
zorgen uitgesproken over het toenemende aantal problematische gezinnen in Sterrenberg. Dit was voor de gemeente
Roermond aanleiding in 2008 een experiment te beginnen met
een zogenoemd ZorgActieTeam (ZAcT).
In 2011 is dit experiment uitgebreid naar de andere buurten in
Donderberg.
In het verlengde hiervan is per 1 november 2010 een jeugdregisseur aangesteld. De jeugdregisseur komt in actie als
hulpverleners en organisaties er samen niet uitkomen en de
zorg rondom een gezin stagneert. De jeugdregisseur zorgt voor
(nieuwe) versterkte verbindingen tussen zorgnetwerken en bewaakt de voortgang van de hulpverlening.

Streetcoaches worden ingezet om de jongerenoverlast in de
wijk terug te dringen. Zij stellen grenzen, maar bieden ook
perspectief door jongeren activiteiten te laten ondernemen. De
streetcoaches werken intensief samen met het jongerenwerk,
politie en stadstoezicht.

Leefbaarheid en veiligheid
Een belangrijk speerpunt is het verbeteren van de leefbaarheid
en veiligheid in de wijk. Het wijkteam Donderberg vervult hierbij
een belangrijke rol. Het team bestaat uit verschillende
professionals van het opbouwwerk, jongerenwerk,
woonconsulenten van de woningcorporaties, de wijkagent,
wijkopzichters van de gemeente, stadstoezicht en
streetcoaches. Dit team hanteert als motto: ‘Normen stellen en
perspectief bieden’. In juni 2010 heeft het wijkteam in het hart
van de wijk een eigen gebouw gekregen. Bewoners kunnen daar
terecht voor vragen, opmerkingen en suggesties rond de
leefbaarheid in de wijk.
De ondernemers van het winkelcentrum in de wijk gaven aan
dat zowel zij als de bezoekers zich op bepaalde momenten van
de dag onveilig voelen. De aanwezigheid van winkelstewards
verhoogt het gevoel van veiligheid. Zij letten op verdachte
situaties, spreken bezoekers aan op wangedrag, voeren kleine
reparaties uit en maken de passages schoon.
Door middel van buurtbemiddeling wordt gestreefd naar
het verminderen van woonoverlast en het voorkomen van
escalaties in de wijk. In de periode juni 2010 - december 2010
waren er negen meldingen afkomstig uit de Donderberg. Dit is
ruim 17 procent van het totaal aantal meldingen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 227

Roosendaal
Kalsdonk
De Roosendaalse wijk Kalsdonk is een arbeiderswijk
met bijna 4000 inwoners, bestaande uit de oorspronkelijke arbeidersbevolking en nieuwkomers.
Nu de grote fysieke ingrepen voor een belangrijk
deel gerealiseerd zijn, wordt zichtbaar dat al veel
is bereikt. Toch is er ook nog werk aan de winkel.
De gemeente werkt, samen met bewoners, de
woningcorporatie Aramis Alleewonen en verschillende organisaties aan het programma Kansen voor
Kalsdonk, gericht op sociaal-maatschappelijke en
economische ontwikkeling van de buurtbewoners.

Buurthuis

De vastgoedcrisis heeft het plan om in het
centrum van Kalsdonk een nieuwe supermarkt,
nieuwe appartementen en een nieuw buurthuis
te realiseren sterk beïnvloed. De nieuwe situatie
betekent niet alleen verandering en uitstel van
de vastgoedplannen. Het biedt ook de kans
op een grondige heroriëntatie op de rol van
maatschappelijk vastgoed en van maatschappelijke
programmering in de wijk. Daarbij draait het om
vragen als: bied je activiteiten geclusterd aan en zorg
je zo voor levendigheid in het centrum, zoek je de
inwoners daar op waar een vraag ligt, of spreek je
mensen aan op een specifiek onderwerp? Zijn hierbij
mengvormen mogelijk? De antwoorden op deze en
andere vragen zijn medebepalend voor de keuzes
die bewoners, organisaties, investeerders en de
gemeente in Kalsdonk maken.

228 |						Wijken in uitvoering

							

Het programma “De Zegeningen van Pius X” wordt wel gewoon
uitgevoerd:
• Meer Taalmaatjes, waar bewoners van de wijk door vrijwilligers individueel begeleid worden bij het leren van
Nederlands.
• Samen tegen Armoede, waar teams van mensen, die
voorheen zelf schuldhulpverlening kregen, wijkgenoten
helpen om hun weg te vinden in de regels en om zelf een weg
uit de armoede te vinden.
• Het project Buurtcoaches, veiligheidsgevoel vergroten door
de inzet van vrijwilligers uit de eigen wijk, die o.a. overlastgevende jeugd aanspreken.
• Wijksportvereniging: Er is een start gemaakt met het
organiseren van sport- en bewegingsactiviteiten. Er worden
verschillende sportactiviteiten geboden en er zijn meer dan
80 deelnemers die hieraan deel nemen. ( Binnen het project
”Actief voor mijn Wijk” zullen vrijwillige begeleiders getraind
worden om o.a. de jeugd te trainen.
• ErOpAfteams, zoeken professionals actief naar inwoners die
wel ondersteuning nodig hebben, maar hier niet naar vragen.
Het doel hiervan is participatie te stimuleren bij mensen die
zich terug hebben getrokken uit de samenleving.
Deze projecten zijn er op gericht om de sociale cohesie in de wijk
te versterken en de bewoners in hun sociaal maatschappelijke
ontwikkeling te stimuleren.

Philipslaan
De Philipslaan ligt centraal in de buurt, en is van oudsher het
economische wijkcentrum. De laatste jaren kwamen panden
leeg, of werden gevuld met belwinkels of illegale verkooppunten van drugs. Recent is hier de Vrouwenstudio geopend,
waar (vaak allochtone) vrouwen workshops, cursussen en
andere activiteiten organiseren.

Ook heeft zich daar een ondernemer uit de wijk gevestigd,
evenals een bloemenzaak en een fysiotherapeut. Het Wonen
Leren Werken-project (WLW) is voorbereid en zal tweede helft
2011 beginnen. Het doel van dit project is om Kalsdonkers meer
bij de buurt te betrekken en hun talenten te (laten) ontwikkelen
ten faveure van henzelf en de buurt.

Over de grens
Met ‘Over de grens’ wordt enerzijds gewerkt aan het versterken
van de samenwerking tussen alle partijen, anderzijds aan het
imago en de ontwikkeling van het gebied. In het Wijkperspectief
Kalsdonk is bovendien als speerpunt ‘Ondernemend Kalsdonk’
opgenomen. Dit is een samen-werkingsvorm waarin professionele organisaties en (beginnende) ondernemers uit de wijk
samenwerken aan economische ontwikkelingsmogelijkheden
voor bewoners en aan een beter voorzieningenniveau voor de
wijk.

Gerealiseerd in 2010
De eerste helft van 2010 is besteed aan het, samen met veel
bewoners en organisaties, uitwerken van het plan ‘Kansen voor
Kalsdonk’. De tweede helft van het jaar is benut om de
organisatie neer te zetten’. Er is een programmagroep geformeerd die leiding geeft aan de 18 projecten uit Kansen voor
Kalsdonk. Ook is er een Vrouwenstudio opgezet die begin 2011
is geopend, er is een bemiddelingstraject tussen gemeente,
buurthuisbestuur en woningcorporatie afgerond, er is een
(concept-)wijkperspectief opgesteld en verschillende kleinere
projecten zijn voorbereid. Verder is gewerkt aan het verbinden
van projecten uit Kansen voor Kalsdonk met bestaande
initiatieven als de Brede School en het Gezondheidscentrum.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 229

Sittard-Geleen
Thienbunder, Achtbunder en Sanderbout (TASs)
De gemeente Sittard-Geleen is inmiddels alweer bijna 2 jaar bezig met de uitwerking van ‘Sittard
Zuid in de lift’; de plannen voor herstructurering van Thienbunder, Achtbunder en Sanderbout en
een deel van de voormalige slachthuislocatie (TASs). Samen met de bewoners is men hard bezig
met het uitwerken van de plannen voor het verbouwen en herbouwen van de wijk. Het motto
daarbij is ‘samen voor Sittard Zuid’. In de plannen voor de herstructurering is veel aandacht voor
een betere stedenbouwkundige opzet, kwaliteit van de woningen, goede sociaal maatschappelijke
voorzieningen en meer betrokkenheid van de bewoners. Uiteraard wordt daarbij rekening gehouden
met de krimpende bevolking in Zuid-Limburg.
Op 21 februari 2011 hebben bewoners, Woningstichting ZO Wonen, Gemeente Sittard-Geleen en
Provincie Limburg de samenwerkingsovereenkomst TASs ondertekend. Hierin worden de doelen, de
ambities en de financiën vastgelegd. Vooral ook dankzij de actieve rol van bewoners die zeer goed
meedenken en participeren, worden de plannen langzaamaan steeds concreter. Ondanks de krimp
en de mindere economische omstandigheden zijn de samenwerkende partijen er in geslaagd om de
financiën bijeen te brengen.

230 |						Wijken in uitvoering

							

Thienbunder duurzaam
Voor Thienbunder zijn het stedenbouwkundig plan en het
bestemmingsplan bijna klaar. Verwacht wordt in mei 2012
te kunnen starten met de bouw van een appartementencomplex in het eerste van de deelgebieden. Ook de kavels voor
collectief particulier opdrachtgeverschap zijn dan naar
verwachting beschikbaar. Bijzonder is dat Thienbunder als
eerste woonwijk in Sittard-Geleen op het Groene Net wordt
aangesloten, een duurzame warmte- en koudevoorziening in
oprichting uit de stad zelf.

Op huisbezoek in Achtbunder en Sanderbout
In het proces voor het deelgebied Achtbunder en Sanderbout
zijn in de bewoners aan zet. Tijdens informatiebijeenkomsten en
huisbezoeken zijn bewoners geïnformeerd over de plannen en
hebben zij hun woonwensen kenbaar kunnen maken. Hun
ideeën over de wijk worden meegenomen in het stedenbouwkundig plan. Ze richten zelf de zogenaamde Middenwei, een
soort brink in de wijk in.
Op basis van deze bezoeken is ook een goed beeld gekregen of
mensen in de wijk willen blijven wonen en wat dan de gewenste
woningen en voorzieningen zijn. Hierop wordt het woonprogramma afgestemd en worden de benodigde verhuisbewegingen waar mogelijk naar wens ingericht.

Sanderbout blif Sanderbout
Een bewonersafvaardiging van Sittard Zuid heeft in
2010 hun eigen bewonersplan geschreven met de titel
‘Sanderbout blif Sanderbout’. In dit plan stonden suggesties,
wensen en eisen voor het behouden van de goede dingen
in de wijk, het bouwen en houden van goede betaalbare
woningen en de juiste voorzieningen voor een leefbare wijk.

Uit dit bewonersplan zijn, in samenspraak met de bewonersafvaardiging, 32 concrete actiepunten overgenomen in de
ondertekende ‘Samenwerkingsovereenkomst TASs’. Die
actiepunten zullen daadwerkelijk worden uitgevoerd, een aantal
is al in uitvoering genomen.

Sociaal programma
Het Sociaal Programma is opgebouwd uit 3 sporen:
De kracht van eigen identiteit, Basiskwaliteit leefomgeving en
Iedereen doet mee. Kort gezegd komt het op het volgende neer:
Spoor 1 ‘Kracht van eigen identiteit’: betreft projecten die
bijdragen aan het verenigingsleven en fysieke herkenbaarheid
van de wijk.
Spoor 2 ‘Basiskwaliteit leefomgeving’: betreft projecten voor
jongeren, ouderen en op het vlak van schoon, heel en veilig.
Spoor 3 ‘Iedereen doet mee betreft de aanpak van het
Participatiehuis. Hierbij stellen participatiecoaches op basis van
één of meer gesprekken (huisbezoeken) in maximaal
4 weken een participatieplan op. Het doel is mensen te
begeleiden naar projecten en/of activiteiten.

Brede maatschappelijke voorziening (BMV)
Vanwege het ontbreken van brede maatschappelijke voorzieningen in de wijk, zoals bijvoorbeeld seniorenwoningen en
een winkelcentrum, is in de herstructureringsplannen op het
terrein van de slachthuislocatie ruimte gereserveerd voor één of
meerdere brede maatschappelijke voorzieningen. Hiervoor is bij
alle partijen breed draagvlak aanwezig. Momenteel de nadere
mogelijkheden door de gemeente samen met betrokken
partners, waaronder bewoners en corporatie, verkent en in
beeld gebracht.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 231

Tilburg
Kruidenbuurt
Voor de Tilburgse wijk Kruidenbuurt – een nette arbeidersbuurt met goedkope, redelijk ruime
woningen – zijn drie doelen geformuleerd: jongeren doen het goed op school en halen een diploma,
elk huishouden heeft een kostwinner én inwoners leven boven de armoedegrens.

Jongeren doen het goed op school en halen een diploma

In oktober 2010 is de Multifunctionele Accommodatie (MFA) opgeleverd. Hierin zijn onder andere
een basisschool, een peuterspeelzaal, buitenschoolse opvang en thuiszorg ondergebracht. Samen
met alle betrokkenen wordt bepaald hoe de MFA een impuls kan geven aan de inwoners van de wijk.
Bij de MFA is een ‘speelleerlandschap’ aangelegd. Daar kunnen kinderen zelf hun fantasie gebruiken
om te spelen en te leren.
Er is ook een muziekstudio gekomen. Daar worden jongeren die in een achterstandpositie verkeren
gemotiveerd en gestimuleerd om te ontdekken waar hun passie en kracht ligt.

232 |						Wijken in uitvoering

							

Voor versterking van de kansen van kinderen van 0-12 jaar is
een wijkjeugdregisseur aangesteld die de twee basisscholen in
de wijk ondersteunt. Hij moet zorgen voor een groter bereik van
voor en vroegsschoolse educatie, vergroting van de ouderbetrokkenheid, meer ruimte voor het primaire onderwijsproces en
een betere verbinding met de Brede School. Beide basisscholen
hebben sinds kort ook een ouderkamer voor onderwijs- en
opvoedingsondersteunende activiteiten. Ook zijn op de scholen
twee zogeheten combinatiefunctionarissen cultuur en sport
actief.
Het stedelijk loket voor jongeren, Blink, gaat in de Kruiden-buurt
ervoor zorgen dat zoveel mogelijk voortijdig schoolverlaters
alsnog een startkwalificatie halen.

Elk huishouden heeft een kostwinnaar
Sinds januari 2010 is MOM@Work actief. De jobcoach van
MOM@Work begeleidt werkzoekenden uit de wijk op weg naar
werk of andere vormen van activering. De werkwijze MOM@
Work kenmerkt zich door de inzet van ambassadeurs uit de wijk.
De succesfactoren van Mom@Work zijn dat de werkers niet
verbonden zijn aan de gemeente en onorthodox te werk gaan.
Sinds juni 2011 is er het Werkpunt in ’t Kievitslaer, een gemakkelijk vindbare, laagdrempelige voorziening in de wijk waar
mensen terecht kunnen voor ondersteuning om (weer) aan het
werk te komen of te blijven. De belangrijkste te behalen
resultaten uit het programma van eisen zijn dat jaarlijks 40
personen twee stappen op de participatieladder zetten,
waarvan tien richting betaald werk, tien richting betaald werk
met ondersteuning en twintig met een zinvolle dagbesteding.
Daarnaast moet er voor vijf jongeren een opleidingsplek worden
en moeten vijf starters begeleiding krijgen.

De kern van het leerwerktraject “Ieder mens doet mee” is
dat de deelneemsters hulp en ondersteuning bieden aan
ouderen, organisaties en activiteiten in de buurt. In het
leerwerktraject gaan leren en stage samen.

Inwoners leven boven de armoedegrens
In de Kruiden- en Kleurenbuurt is een grote groep bewoners
met financiële problemen. In 2010 is daarom in samen-werking
met welzijnsorganisatie De Twern de dienst Thuisadministratie
opgezet. De resultaten zijn positief en in 2011 is deze dienst
voor heel Tilburg beschikbaar. Hulp bij thuisadministratie is
bedoeld om Tilburgers te ondersteunen bij het op orde brengen
en houden van de thuisadmini-stratie. De nadruk op de jeugd
komt ook terug bij de aanpak van de armoede. In de Kruiden- en
Kleurenbuurt wordt jongeren geleerd met geld om te gaan en
geen schulden te maken.
De Twern speelt ook een belangrijke rol in het organiseren van
activiteiten, begeleiden van vrijwilligers(initiatieven) in de wijk
en het doorgeleiden van bewoners.
Woningcorporatie Tiwos gaat 124 woningen die niet op de
verkooplijst staan, zodanig aanpassen dat de bewoners op een
lagere energierekening en meer wooncomfort kunnen rekenen.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 233

Veenendaal
JES
In Veenendaal wordt het JES-gebied (Jan Roeckplantsoen, Engelenburg-Noord en Schrijverspark),
onder de noemer ‘Kijk mijn Wijk’, gezamenlijk aangepakt. Door de drie wijken te verbinden kan
met de bestaande infrastructuur en het beschikbare geld een grotere groep bewoners worden
bereikt en wordt de slagkracht en het mogelijke succes van het project vergroot. Veenendaal en
woningcorporatie Patrimonium hebben hiervoor de handen ineen geslagen.

Kijk mijn wijk

De gemeente Veenendaal, Patrimonium woonstichting en Welzijn Veenendaal zijn samen met
deskundige bewoners uit de wijk in 2010 begonnen met het sociaal programma Kijk mijn Wijk. Het is
de bedoeling dat meer bewoners zich verantwoordelijk voelen voor wat er in hun wijk gebeurt en hoe
men met elkaar omgaat. Speerpunten zijn Ontmoeting en Activering, Opgroeien en Omgangsvormen
en Sociale Stijging. Daarbij gaat het er onder meer om dat de bewoners elkaar leren kennen en
respecteren, dat er een positief opgroeiklimaat in de wijk ontstaat met ontwikkelingskansen voor
jeugd, individuele benadering (‘Achter de Voordeur’) en arbeidsmarktgerichte impulsen om bewoners
mee te laten doen en maatschappelijk te laten stijgen.

234 |						Wijken in uitvoering

							

‘Kijk mijn wijk’ is gemaakt in samenwerking met de
bewonersorganisaties en professionele partners. Het heeft als
doel de sociale samenhang en de leefbaarheid van de genoemde wijken te vergroten. De betrokken organisaties werken nauw
samen aan de opwaardering van de wijken, zodat er (weer) een
vitale woon-, werk- en leefomgeving ontstaat.
‘Kijk mijn Wijk’ bestaat uit vier deelprojecten: 1) opknappen van
de flatgebouwen, 2) opnieuw inrichten van de openbare ruimte
om de flats heen, 3) sociaal programma voor bewoners en 4)
bouw nieuw wijkcentrum voor verschillende doelen. Voor de
uitvoering van de verschillende projecten is een groot aantal
activiteiten bedacht, die in de periode tot 2013 worden
uitgevoerd. Bij de uitvoering worden onder meer bewonerscommissies, scholen en de Stichting Welzijn Veenendaal
betrokken.

Opknapbeurt flats
Woonstichting Patrimonium heeft de flats van
Jan Roeckplantsoen en Schrijverspark al aangepakt. Nu is
Engelenburg-Noord aan de beurt. De gebouwen in die wijk zijn
circa 45 jaar oud. De uitstraling van de gevels, de entrees en de
galerijen zijn oud en versleten. In 2013 moet alles klaar zijn. De
galerijen en balkonhekken worden vervangen.
De entrees, liften en trappenhuizen worden vernieuwd.
De gevels krijgen een betere isolatie en komen er mooier uit te
zien. Ook komt er een beheerdersruimte, cameratoezicht en
worden de entrees voorzien van een spreekluisterverbinding.

(Her)inrichting wijk
Met name in Engelenburg-Noord ziet de woonomgeving er
rommelig uit. Daarom krijgen niet alleen de flats, maar ook de
openbare ruimte een opknapbeurt. Zo komt de hele wijk er
leefbaarder uit te zien. De gemeente begint met het vernieuwen
van de wegen, fiets- en voetpaden, bermen, riolering, verlichting
en het straatmeubilair. Hetzelfde geldt voor de parkeerplaatsen,
het groen, de waterpartijen en de speelplekken. Ook kijkt de
gemeente of het mogelijk is de wijk aan te kleden met kunst.
Verder kijkt de gemeente of ze samen met bewoners iets kan
doen aan de rommel in de wijken (troep in struiken en vernielingen rond de flats, in de gangen en de liften).

Multifunctionele accommodatie
Er komt één nieuw buurthuis voor de bewoners van het
JES-gebied. Deze zogenaamde multifunctionele accommodatie (MFA) wordt gebouwd dichtbij buurthuis De Til in
Engelenburg-Noord. Deze MFA vervangt het bestaande
buurthuis en de gymzaal en moet een ontmoetingsplek worden
voor de drie wijken. De bouw van het MFA is inmiddels in volle
gang en nu al wordt de bijzondere architectuur van het gebouw
zichtbaar.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 235

Venlo-Oost
Venlo-Oost is een zeer gedifferentieerde wijk binnen de meer dan 100.000 inwoners tellende
gemeente Venlo. Vooral de buurten Leutherberg en de Vogelhut (4.500 inwoners) zijn aandachtsgebieden. Er zijn te weinig welzijns- en zorgvoorzieningen, er is weinig sociale samenhang en
zowel het aantal werkenden als het gemiddeld inkomen is laag. De gemeente, woningcorporatie
Woonwenz, scholen, zorg- en welzijnsinstellingen en bewoners hebben de handen ineen geslagen
om dit aan te pakken. Onder de aanpak vallen drie projecten: de realisatie van Multifunctionele
Accommodatie (MFA) Op de Berg, de uitbreiding van het Achter de Voordeurproject en de aanleg
van een buurtspeelvoorziening in het Marianum¬park.

236 |						Wijken in uitvoering

							

MFA Op de Berg

Buurtspeelvoorziening Marianumpark

In 2013 moet de nieuwe Multifunctionele Accommodatie (MFA)
Op de Berg klaar zijn. De nieuwe MFA gaat onderdak bieden aan
een nieuwe basisschool, het Huis van de Wijk en voorzieningen
op het gebied van welzijn, cultuur, zorg, opvang en sport. Ook
komt er een gymzaal. Bovenal gaat de MFA dienst doen als
ontmoetingsplaats voor de buurt.
Inmiddels is de definitieve locatie gekozen en met de wijk
besproken. De plannen worden nu uitgewerkt. De periode
2012-2015 is uitgetrokken voor het maken van het ontwerp,
inspraakprocedures, aanbesteding en daadwerkelijke realisatie
van de MFA. De gemeente bouwt het grootste deel van de MFA
(basisschool, overige kindfuncties en sportzaal) en Woonwenz
realiseert het Huis van de Wijk (dagopvang, ontmoeting,
informatie). Op de locatie van de huidige basisschool, gymzaal
en het tijdelijke Huis van de Wijk kan de bestaande supermarkt
uitbreiden (2012). Op de plek die overblijft komen vrije
woonkavels (2014-2015).

De buurtspeelvoorziening die in het voormalige kloosterpark,
het Marianumpark, komt wordt zó ingericht dat die ook
toegankelijk is voor kinderen met een beperking. Het was de
bedoeling om al eind 2010 te beginnen met de aanleg van de
speelvoorziening. Door de benodigde aanpassingen in het plan
bleek dit te optimistisch. De nieuwe projectleider is samen met
de werkgroep van bewoners, de in de buurt werkzame
organisaties en de Nederlandse Stichting voor het Gehandicapte
Kind, bezig met een goed uitvoerbaar plan. Eind 2011 ligt er een
ontwerp, dat in Noord-Limburg als voorbeeld kan dienen voor
een voor iedereen toegankelijke en hoogwaardige
speelvoorziening in een groene omgeving. In 2012 wordt de
speelvoorziening aangelegd. Hierin wordt dan meteen de eerste
fase van de revitalisering van het hart van het Marianumpark
mee-genomen. De gemeente heeft voor deze 1e fase € 200.000
uitgetrokken.

Achter de Voordeurproject

De hiervoor genoemde drie projecten dragen bij aan veilige en
leefbare buurten in Venlo-Oost. De gebiedsontwikkeling is er op
gericht de doorstroming in huurwoningen te bevorderen,
buurtvoorzieningen te versterken en te werken aan sociale
samenhang. Uit de stadspeiling 2009 blijkt dat de leefbaarheid
en veiligheid in de buurten Leuterberg en Vogelhut duidelijk zijn
toegenomen.
Om van elkaar te leren overleggen is er periodiek overleg tussen
ambtenaren en medewerkers van corporaties en welzijnsinstellingen, die actief zijn in 40+wijken in Noord- en
Midden- Limburg.

Het Achter de Voordeurproject heeft als doel om bewoners te
helpen en te ondersteunen met hun vragen, problemen en
ideeën over werken, financiën, wonen, opvoeding, scholing en
inkomen. Dit project draagt bij aan de leefbaarheid en sociale
samenhang in de buurt. Als de zaken Achter de Voordeur op
orde zijn, zijn bewoners in staat om hun steentje bij te dragen
aan de buurt. Dit project bestaat al sinds 2009 in het gebied de
Ruit, met succes. Eind 2010 is de werkwijze uitgebreid naar de
naburige buurt Leutherhook. Hier bezoeken de projectmedewerkers nog eens 175 huishoudens, bovenop de 335 die al in de
Ruit zijn bezocht. Medio 2012 volgt als afsluiting van het project
een uitgebreide evaluatie en een eindmanifestatie voor
gemeenten en instellingen op het terrein van zorg en welzijn.

Effect

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 237

Venray
Brukske
Voor de wijk Brukske in Venray (5000 inwoners) is al in 2007 een wijkontwikkelingsplan en het
Masterplan Brukske opgesteld. Daarin is de aanpak van de wijk op langere termijn op hoofdlijnen
vastgelegd. De belangrijkste onderdelen daarin zijn: een multifunctioneel centrum, een sociaal
activeringsprogramma en de fysieke aanpak van zowel woningen en woonomgeving als het hele
centrumgebied.

238 |						Wijken in uitvoering

							

Multifunctioneel Centrum
Het Multifunctioneel Centrum (MFC) moet dé ontmoetingsplek
voor het Brukske worden en onderdak gaan bieden aan tal van
activiteiten uit het sociaal activeringsprogramma (onderwijs,
sport, zorg en maatschappelijke activiteiten).
Het fundament voor het MFC Brukske wordt gevormd door de
enthousiaste samenwerking tussen de toekomstige “bewoners”
van het MFC. De bedoeling is dat het MFC medio 2014 in
gebruik wordt genomen.

Sociaal Activeringsprogramma
Het Sociaal Activeringsprogramma (SAP) is één van dragers van
het masterplan Brukske. Binnen het SAP werken vele partners
samen met als doel dat in 2018 de wijk zonder de huidige extra
inzet van mensen en geld verder kan. Het SAP is nu ruim drie jaar
operationeel. Het programma wordt betaald door de gemeente
en Wonen Limburg. De vele activiteiten die zijn aangeboden,
hebben veel mensen met uiteenlopende achtergronden bij
elkaar gebracht. Er lopen inmiddels tal van projecten, zoals
‘schone buurt’, waarbij bewoners zelf meehelpen de buurt
schoon te houden, ‘welkom in de buurt’, waarbij nieuwe
bewoners thuis worden bezocht en geïnformeerd over de wijk,
‘school als ontmoetingsplek’, het ‘huiskamerproject’ en het
jongerenhonk.
Het Wijkplatform Brukske neemt sinds kort deel aan het
uitvoeringsoverleg sociale activering en vormt samen met
de andere deelnemers nu ook de bron van de initiatieven en
activiteiten. Om de problemen met groepen hangjongeren
(vernielingen, geluidsoverlast, verkeersoverlast, baldadigheid,
e.d.) aan te pakken, worden buitengewone opsporingsambtenaren en streetcoaches ingezet.

Zij zijn verantwoordelijk voor het overbrengen van normen en
waarden, het doorverwijzen naar hulpinstanties en het in
gesprek brengen van de jongeren met omwonenden. Vanuit de
wijk is daaraan ook het project buurtouders gekoppeld (zie
hierna).

De kansenmakelaar
De taak van de kansenmakelaar is om ambities van mensen in
de wijk aan kansen te koppelen door ze een ruggesteuntje te
bieden en waar mogelijk te helpen, bijvoorbeeld op het gebied
van onderwijs, bedrijvigheid en veiligheid. Mensen die een
bedrijfje willen beginnen, kunnen terecht in de Bachflat.
Daarnaast begeleidt de kansenmakelaar nieuwe projecten in de
wijk zoals het project Buurtouders. Deze ouders bekommeren
zich om de hangjongeren door ze aan te spreken en door een
luisterend oor te bieden. Er wordt wel een tegenprestatie
gevraagd voor de hulp van de kansenmakelaar: mensen moeten
wat terugdoen voor de wijk. Daarmee wordt ook het doel van
de makelaar bereikt, namelijk het vergroten van de sociale
cohesie in de wijk.

Fysieke aanpak
Het centrumgebied in het Brukske kent veel wijkvoorzieningen die gedateerd zijn. Het Masterplan voorziet in
een volledige herstructurering van dat centrumgebied (MFC,
nieuw winkelcentrum, nieuwe ontsluitingsweg, herinrichting
openbare ruimte). Op dit moment zijn het stedenbouwkundig
plan en het bestemmingsplan in een afrondende fase.
Buiten het centrumgebied is Wonen Limburg bezig met de
gefaseerde aanpak per woonblok of hofje van de woningvoorraad. Dat gebeurt in nauw overleg met de bewoners.
De gemeente zorgt na de ingreep op dezelfde wijze voor
de verbetering van de openbare ruimte.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 239

Vlaardingen
Babberspolder Oost
Samen met Wijkplatform Babberspolder en Waterweg Wonen heeft de gemeente Vlaardingen onder
de noemer ‘De Menselijke Maat’ voor de wijk Babberspolder Oost één miljoen euro gevraagd uit
het rijksbudget voor de 40+wijken. De bijdrage is vooral bestemd voor het aanwakkeren van het
‘thuisgevoel’ in de wijk.

240 |						Wijken in uitvoering

							

Het geld gaat naar vier projecten. Het eerste project is:
Thuis in de Babberspolder. Woningcorporatie Waterweg Wonen
is na een intensieve voorbereidingsperiode met bewoners en
gemeente begonnen met het project ‘Thuis in de Wijk’. Een
soortgelijk Achter de Voordeur-project in de Westwijk van
Vlaardingen heeft veel goede resultaten opgeleverd, waarbij
onder meer sprake is van het vroeg signaleren en aanpakken
van meerdere problemen binnen één huishouden. Er is een
medewerker aangetrokken speciaal voor dit project.
Het tweede project is Internetburen. Samen met bewoners van
de wijk, de redactie van wijkkrant De Babber en het mediateam
van de gemeente is gezocht naar een goede manier om de
buurtsite actueel te houden en aan te laten sluiten op de
behoeften van bewoners. Hierbij wordt gebruik gemaakt
worden van de bestaande sociale media. Ook wordt een nieuwe
wijksite ontwikkeld met een verbinding naar de gemeentelijke
site. Met behulp van een stagiair communicatie gaan bewoners
aan de slag om de wijksite op te zetten.

Het derde project is Park ’t Nieuwelant. De gemeente wil
met inbreng van de bewoners het park inrichten met een
theeschenkerij als ontmoetingspunt. Inmiddels zijn de plannen
klaar en is advies gevraagd aan medewerkers van het Atelier
Rijksbouwmeester over de haalbaarheid van de theeschenkerij.
Na het overleg met het Atelier is ook nog besloten om een
brainstormsessie te houden met bewoners, woningcorporaties,
kunstenaars, creatieve denkers en vastgoedambtenaren.
Park ’t Nieuwelant moet een park zijn waar de bewoners aan
mee hebben gewerkt, waar ze trots op zijn en waar zij graag
komen omdat ze zich er prettig voelen: een buurtpark.
Het vierde project betreft het ondersteunen van bewonersinitiatieven. In het leefbaarheidsprogramma van gemeente,
woningcorporaties en bewoners wordt het versterken van de
betrokkenheid van de bewoners bij de wijk als erg belangrijk
gezien. Het budget wordt onder meer ingezet
voor initiatieven om de sociale samenhang in de wijk te
versterken en om talenten van alle bewoners te benutten. Het
bureau Welzijnsprojecten verleent ondersteuning. Dit bureau
heeft de opdracht gekregen om het campagneteam ‘Het
Kloppend Hart van Babberspolder’ samen te stellen en om
bewoners te stimuleren om met ideeën te komen. Inmiddels
zijn de eerste bewonersinitiatieven met een voucher
gehonoreerd.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 241

Zoetermeer
Palenstein
De wijk Palenstein in Zoetermeer (6000 inwoners) kenmerkt zich door een eenzijdig woonaanbod
van voornamelijk galerijflats. De voorraad bestaat uit 80 procent hoogbouw en 20 procent
laagbouw. Deze fysieke kenmerken zijn niet bevorderlijk voor de sociale cohesie in de wijk. Van
de beroepsbevolking is 7,7 procent werkloos en dat is ruim twee keer zo hoog als het gemiddelde
werkloosheidspercentage in Zoetermeer. Het merendeel (53 procent) van de inwoners heeft een
relatief laag opleidingsniveau. Verder kampt Palenstein met een negatief imago; mensen gaan er
alleen wonen als de nood hoog is. Dit wordt mede veroorzaakt door veel overlast en behoorlijk wat
criminaliteit in de wijk. Bewoners voelen zich onveilig.

242 |						Wijken in uitvoering

							

Drie programma’s moeten Palenstein er bovenop gaan helpen.
1. Palenstein Leeft! Bewoners, wijkwerkers, corporaties en
andere wijkgerelateerde organisaties nemen het initiatief om
de wijk leuk en leefbaar te houden. Voorbeelden van
buurtactiviteiten zijn de Eetkeet en de ‘Dag van Palenstein’.
2. Palenstein vernieuwt! Daaronder valt de fysieke aanpak van
de wijk. Het renoveren en slopen van woningen, de bouw van
drie basisscholen en een wijkcentrum behoren tot dit
programma. De gemeente werkt hierbij nauw samen met de
corporaties De Goede Woning, Vestia en Vidomes.
3. Palenstein kanswijk! Onder dit programma valt de
‘Achter de Voordeur’- problematiek. Het oplossen van deze
problemen moet voorkomen dat door de fysieke herstructurering van de wijk problemen naar andere wijken opschuiven.
Het motto in Palenstein is: voortzetten, doorzetten en verbreden. Dat heeft het afgelopen jaar een aantal concrete resultaten
opgeleverd. Eén daarvan is het centraal in de wijk gelegen brede
schoolcomplex Castellum Palensteyn. Het complex is nu een
centrale ontmoetingsplaats van het nieuwe Palenstein, waarbij
wonen, leren en ontmoeten met elkaar verbonden zijn.

Eind december 2010 ging de eerste schop de grond in voor het
nieuwe woningcomplex Schoutenhoek dat op de plek komt van
gesloopte verouderde woningen. Een mix van koop en huur in
diverse prijsklassen draagt bij aan de diversiteit van de
woningvoorraad. In dit complex komt ook het nieuwe
gezondheidscentrum, een belangrijke voorziening voor de wijk.
De kracht van de wijk Palenstein zit in de bewoners. Er zijn
ontzettend veel betrokken vrijwilligers die zelf initiatieven
ontplooien. Zo’n initiatief is de Wijk en Agent Samen (WAS)functionaris, een vrijwilliger die optreedt als de ogen en oren in
de wijk om te kunnen helpen bij misstanden. Maar ook het
PiëzoCentrum en het festival de Dag van Palenstein hebben veel
te danken aan enthousiaste vrijwilligers. Het invoeren van het
vouchersysteem ‘Pal voor Palenstein’ draagt hier aan bij.
Park Palenstein tenslotte wordt een belangrijk knooppunt van
de centrale voorzieningen in Zoetermeer. Het park komt dichtbij
de Dorpsstraat, Palenstein, het Stadshart, de markt en de
Dobbeplas. Groen, levendig, veilig en schoon zijn randvoorwaarden voor het park. Het ontwerp komt tot stand volgens de
wereldcafémethode, oftewel een nauwe samenwerking tussen
bewoners en professionele ontwerpers.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 243

Zwolle
Diezerpoort
In Diezerpoort in Zwolle (9000 inwoners, 5500 woningen, 65% huur) werken bewoners,
ondernemers, corporaties, instellingen en gemeente aan een natuurlijke vernieuwing van de wijk.
De kaders daarvoor zijn neergelegd in een ambitiedocument (Diezerpoort ben ik) en een ruimtelijk
ontwikkelingskader (Gedroomd Diezerpoort). De wijk bepaalt jaarlijks de prioriteiten. Met deze
aanpak is in 2011 begonnen.

Leefomgeving

In het wijkactieplan ‘En nu actie’ is een integrale wijkaanpak voor de actiegebieden leefbaarheid,
veiligheid en wonen, opgroeien en gezondheid, werken en leren en bewonersparticipatie vastgesteld.
Tijdens diverse bijeenkomsten hebben bewoners aangegeven wat volgens hen bijdraagt aan een
leefbare en duurzame buurt. Deze inbreng van bewoners is door het gebiedsbeheerteam (GBT)
omgezet in acties. In de buurtactieplannen (BAP) zijn 37 acties vermeld om de leefbaarheid op peil
te houden en/of te vergroten. Sommige acties zijn al uitgevoerd, aan andere wordt nog gewerkt of
beginnen binnenkort.

244 |						Wijken in uitvoering

							

Opgroeien en onderwijs
Samen met de Brede scholen in de wijk is begonnen met
het mentorproject School’s Cool, om de overgang van basisschool naar voortgezet onderwijs van kinderen die zwak
presteren te verbeteren. Ook worden vaardigheden aangeleerd
rond weerbaarheid, huiswerk maken etc. Veel tijd en energie
wordt gestoken in het betrekken van de ouders bij dit project.
Zowel scholen als deelnemende kinderen zijn enthousiast.
In samenwerking met MEE-Overijssel en het speciaal onderwijs
worden voor kinderen met beperkingen activiteiten
aangeboden, die aansluiten bij hun behoeften. Dit vergroot de
integratie van deze kinderen in de wijk.

Arbeidsparticipatie
Vijftien jonge alleenstaande ouders met een WWB-uitkering of
inkomensvoorziening vanuit de WIJ (Wet Investeren in
Jongeren) hebben, in het kader van het project ‘Ik werk in mijn
wijk’ in 2010 de opleiding Helpende Zorg en Welzijn gevolgd. De
helft van de deelnemers heeft inmiddels een reguliere baan van
minimaal 16 uur per week in of nabij de wijk Diezerpoort. Ook is
de sociale samenhang in de wijk/buurt is vergroot door de
ontmoeting tussen jong en oud.
Dit jaar was er een vervolgproject dat zich ook richtte op andere
doelgroepen (jeugd, gehandicapten) en minder wijkgebonden
was. Daaraan namen twintig jongeren tot 27 jaar deel, waarvan
acht uit de wijk Diezerpoort.

Wijkeconomie
De nadruk ligt op het winkelgebied Thomas a KempisstraatVechtstraat-Brink-Diezerkade. Dit gebied was als één van de
eerste in Nederland een zogenaamde bedrijveninvesteringszone. Hiervoor is een ondernemersfonds in het leven geroepen.

Daarmee zijn activiteiten gefinancierd op het gebied van
schoon, heel en veilig (beter aangezicht van de winkelstraten), organiseren van evenementen voor de buurt/wijk en
het vergroten van de bekendheid van de winkelstraten als
aantrekkelijk winkelgebied. De leegstand in het gebied is
duidelijk minder dan een aantal jaren geleden. Ook is er sprake
van een grotere tevredenheid bij de winkeliers.
Verder onderzoek naar de mogelijkheden van wijkeconomie in
Diezerpoort vormt de basis voor het toevoegen van voorzieningen en economische functies bij de herstruc-turering van Dieze
Oost.

Duurzame Herstructurering Dieze Oost
In Dieze Oost, een wederopbouwwijk met portieketageflats, zijn
de corporaties gestart met de verduurzaming van hun voorraad.
Alle woningen worden grondig vernieuwd en krijgen minimaal
een B-label. De gemeente en de corporaties werken samen in
het creëren van een duurzaam energiesysteem dat gebruik
maakt van WKO en zonne-panelen. Hiervoor wordt een
Duurzaam Diensten Bedrijf opgericht. Gelijktijdig ondergaat ook
de openbare ruimte een facelift.

De wijkaanpak in Zwolle
De voor Diezerpoort gekozen aanpak van natuurlijke wijkvernieuwing spreekt zowel bewoners als werkers en beleidsmakers
bij de betrokken instellingen bijzonder aan. Het sluit aan bij de
ontwikkeling van wijkgericht werken naar opgave gericht
werken. Om dat te bereiken is met maatschappelijke partners
een overeenkomst afgesloten om met gerichte interventies een
zo groot mogelijk effect te realiseren. De aanpak in Diezerpoort
geldt daarbij als uitgangspunt.

2008-2010

2008

2010

Leefbaarheidsontwikkeling

Leefbaarheid

Leefbaarheid

Grote positieve ontwikkeling
Beperkt positieve ontwikkeling
Geen ontwikkeling
Beperkt negatieve ontwikkeling
Grote negatieve ontwikkeling
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

Uiterst positief
Zeer positief
Positief
Matig positief

Matig
Negatief
Zeer negatief
Geen gegevens

							Wijken in uitvoering					

| 245

Colofon
Wijken in Uivoering 2011 is gemaakt in opdracht van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, directie Wijken
Fotografie:
Jeroen van der Meijde
Met dank aan alle fotografen voor het gebruikte beeldmateriaal:
Pagina 21, Floor Ziegler
Pagina 51, 53, 62, Gemeente Den Haag
Pagina 93/95, Maarten van der Wal
Pagina 184, Capelle aan den IJssel
Pagina 210, Jan van de Laar
Pagina 218, Alette van der Wouden

246 |						Wijken in uitvoering

2011
Dit is een uitgave van:
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Directie Wijken
Postbus 20011 | 2500 ea Den Haag
www.rijksoverheid.nl
september 2011 | B-9137