Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 839

Jeugdzorg

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 509

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 april 2016
Op 12 februari 2016 heeft De Kinderombudsman het rapport «Neem mij(n
klacht) serieus!»1 gepubliceerd over het klachtrecht in gesloten jeugdhulp
instellingen en justitiële jeugdinrichtingen (JJI’s). Door het klachtrecht
krijgt de jongere de gelegenheid om zaken waarmee hij het niet eens is
aan een onafhankelijke instantie voor te leggen. Vanuit pedagogisch
oogpunt is het wenselijk dat de ruimte er is om, net als in het normale
leven, niet standaard naar procedures te grijpen maar het gesprek te
voeren over wat er is gebeurd, dat bespreekbaar te maken en hier
wederzijds van te leren.
Op 18 februari 2016 heeft het lid Kooiman (SP) van uw Kamer schriftelijke
vragen gesteld over dit rapport. Deze heb ik in mijn brief van 14 maart
2016 (Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 1888) deels beantwoord. In
onderhavige brief geef ik, mede namens de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, mijn reactie op de aanbevelingen van de
Kinderombudsman en de gestelde vragen.
Aanbevelingen van de Kinderombudsman
De Kinderombudsman constateert dat het klachtrecht in instellingen voor
gesloten jeugdhulp en JJI’s op hoofdlijnen goed functioneert. Ter
verbetering van de huidige praktijk heeft de Kinderombudsman aanbevelingen gedaan op de volgende onderwerpen:
– Toegang tot het klachtrecht:
• informeer jongeren gedurende hun verblijf actiever over de
klachtenprocedure;
• laat jongeren hun klachten rechtstreeks bij de commissie van
toezicht of de klachtencommissie indienen; en
• vergroot de toegankelijkheid van de vertrouwenspersoon.

1

kst-31839-509
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 839, 509

1

–

–

–

–

Onafhankelijkheid, onpartijdigheid en eenduidigheid bij informele
afhandeling van klachten:
• waarborg dat de groepsleiding geen compensatie voor de klacht
geeft, maar dat informele klachten door een onafhankelijke derde
worden afgehandeld.
Informatie over en begrijpelijkheid van de procedure, voortgang en
beslissing:
• pas het schriftelijke taalgebruik, bijvoorbeeld in de beslissing,
binnen de klachtenprocedures zodanig aan dat dit begrijpelijk is
voor de jongeren; en
• houd de jongere gedurende de procedure op de hoogte van de
voortgang van zijn klacht.
Het leren van klachten:
• laat instellingen ervaringen en informatie over klachtafhandeling
uitwisselen; en
• betrek de jongerenraad bij het evalueren van de klachtenprocedure.
De duur van de procedure:
• handel klachten binnen de wettelijke termijn af.

Beleidsreactie
Met belangstelling heb ik kennis genomen van de aanbevelingen van de
Kinderombudsman.
De conclusie van de Kinderombudsman dat het klachtrecht in JJI’s en
instellingen voor gesloten jeugdhulp goed functioneert, onderschrijf ik.
Deze conclusie baseer ik ook op de bevindingen van de inspecties die
belast zijn met het toezicht op deze instellingen. Zo heeft de Inspectie
Jeugdzorg in oktober 2014 een verslag uitgebracht van zes jaar toezicht
op de gesloten jeugdhulp (Kamerstuk 31 839, nr. 417). In dit verslag stelde
de Inspectie vast dat alle instellingen voldoen aan de verwachtingen over
de rechtspositie van jeugdigen in een instelling voor gesloten jeugdhulp.
In de recente rapporten van doorlichtingen van JJI’s door de Inspectie van
Veiligheid en Justitie wordt tevens gesteld dat de klachtenprocedures aan
de verwachtingen voldoen.
Het voorgaande laat onverlet dat het goed is om de signalen van
jeugdigen die ten grondslag liggen aan de bevindingen van de Kinderombudsman serieus te nemen. De eerste verantwoordelijkheid daarvoor ligt
bij de instellingen. Om het belang daarvan te onderstrepen zal ik een
afschrift van deze beleidsreactie en het rapport van de Kinderombudsman
onder de aandacht brengen van de JJI’s. De Staatssecretaris van VWS zal
dat doen met aanbieders van gesloten jeugdhulp en de gemeenten, die
vanaf 2015 verantwoordelijk zijn voor de instellingen voor gesloten
jeugdhulp.
Hieronder ga ik in op de specifieke aanbevelingen. Desgevraagd heeft de
Kinderombudsman aangegeven dat de bevindingen en conclusies van
toepassing zijn op de situatie van zowel de instellingen voor gesloten
jeugdhulp als de justitiële jeugdinrichtingen in 2014, toen het onderzoek is
uitgevoerd.
Toegang tot het klachtrecht
Instellingen informeren jeugdigen bij binnenkomst over het klachtrecht.
Dit gebeurt veelal mondeling tijdens de intake en via schriftelijke
informatie. Tevens kunnen zij een onafhankelijke derde benaderen, in de
persoon van de vertrouwenspersoon (gesloten jeugdhulp) of de maandcommissaris (JJI). Over de toegang tot de vertrouwenspersoon binnen de
gesloten jeugdhulp geeft de Inspectie Jeugdzorg aan dat er sprake is van
onbelemmerde toegang. Voor de JJI’s geldt dat daar onder meer posters
hangen over de mogelijkheid om klachten in te dienen en staat gemeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 839, 509

2

wie de maandcommissaris is. De maandcommissaris is bovendien twee
maal per maand aanwezig. Binnen alle instellingen is het mogelijk een
klacht rechtstreeks bij de commissie in te dienen. Met bovenstaande
maatregelen is dus reeds aan de aanbevelingen van de Kinderombudsman voldaan.
Onafhankelijkheid, onpartijdigheid en eenduidigheid bij informele
afhandeling van klachten
De Kinderombudsman juicht toe dat er eerst met de jongere wordt
gesproken als zij een klacht willen indienen. Jeugdigen die zich in een
instelling voor gesloten jeugdhulp of een JJI bevinden hebben, net als
kinderen die thuis wonen, een pedagogische benadering nodig om
onderling problemen te bespreken. Dit is de belangrijkste reden om de
mogelijkheid te bieden aan de groepsleidingklachten van jeugdigen zelf
informeel af te handelen door in gesprek te gaan. Zoals de Kinderombudsman zelf ook aangeeft, is deze manier sneller en minder bureaucratisch dan het bewandelen van een formele klachtenprocedure en kan dan
ook betere leerresultaten opleveren voor zowel de jeugdige als de
medewerkers van de instelling. Waar dit op zijn plaats is heeft de
groepsleiding dan ook de mogelijkheid hiervoor een vorm van compensatie te bieden. Deze compensatie is zoveel mogelijk aansluitend bij de
belevingswereld van de jongere en passend bij zijn behandeltraject. U
kunt hierbij denken aan bijvoorbeeld extra recreatiemogelijkheden of
belminuten. Indien er meer jongeren zijn betrokken, of in het geval van
ernstige klachten, stemt de groepsleiding af met een leidinggevende. Het
onderwerp klachtenafhandeling is bovendien structureel onderdeel van
deskundigheidsbevordering binnen de instellingen.
Informele klachtbehandeling mag echter nooit de weg naar de formele
klachtencommissie voor jongeren of ouders belemmeren. Een jongere
en/of diens ouder heeft vanzelfsprekend het recht om rechtstreeks een
klacht in te dienen bij een klachtencommissie van de desbetreffende
instelling. De jongere en diens ouder kan zich daarbij laten bijstaan door
een onafhankelijke derde in de persoon van de vertrouwenspersoon in de
gesloten jeugdhulp, dan wel de maandcommissaris in een JJI. De
vertrouwenspersoon c.q. maandcommissaris is onafhankelijk. Hij kan
meegaan naar gesprekken met professionals en behulpzaam zijn bij het
indienen van een klacht. De rol van de onafhankelijke vertrouwenspersoon is essentieel in het waarborgen van de onpartijdigheid van de
klachtprocedure, in het bijzonder voor jongeren in geslotenheid.
Informatie over en begrijpelijkheid van de procedure, voortgang en
beslissing
De jeugdigen zijn positief over de rol die de maandcommissaris c.q.
vertrouwenspersoon speelt en over de gang van zaken tijdens een
formele hoorzitting van een klachtencommissie of Commissie van
Toezicht. De taal die daar wordt gebruikt is begrijpelijk en toegankelijk
voor de jeugdige. Ik onderschrijf het belang van begrijpelijke informatie
voor de jongeren rondom de klachtenprocedure. Het voorbeeld dat in de
rapportage wordt genoemd om deze informatie met behulp van de
jongerenraad te bezien op begrijpelijkheid, is een goed voorbeeld van hoe
dit verder verbeterd kan worden. Ik zal dit dan ook bespreken met de
instellingen. Tevens kunnen eventueel de vertrouwenspersoon c.q.
maandcommissaris en uiteraard de groepsleiding de jongere helpen de
uitspraak van de commissie te begrijpen. Met betrekking tot de voortgang
van klacht kan de vertrouwenspersoon c.q. maandcommissaris bij
verschillende instellingen reeds direct inzage geven in de voortgang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 839, 509

3

Het leren van klachten
In alle instellingen worden ingediende klachten bij een klachtencommissie
geregistreerd en teruggekoppeld aan de directie om ervan te kunnen
leren. Procedures worden hierdoor aangepast en het instellingsbeleid
wordt verbeterd. De aanbeveling die de Kinderombudsman doet om
expertise omtrent klachtbehandeling uit te wisselen met andere instellingen en commissies is reeds ten uitvoer gebracht; de RSJ heeft
gemeenschappelijke bijeenkomsten georganiseerd voor de klachtencommissies van instellingen voor gesloten jeugdhulp en JJI’s om kennis en
ervaringen met elkaar te delen. Ik heb de Dienst Justitiële Inrichtingen
(DJI) verzocht om voor de zomer gevolg te geven aan de aanbeveling, om
de jongeren(raad) te betrekken bij het verbeteren van de klachtprocedure.
De duur van de procedure
Ik onderschrijf het belang van een zo spoedig mogelijke afhandeling van
klachten van jongeren in geslotenheid. Ik begrijp dat de wettelijke
termijnen niet altijd worden gehaald. Ik heb DJI gevraagd om voor de
zomer een verbeterplan op te stellen om de doorlooptijden te verkorten.
Afsluitend
Wanneer jongeren geplaatst zijn in een JJI of een instelling voor gesloten
jeugdhulp, betekent dat dat zij in hun vrijheid beperkt zijn. Op grond van
het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind worden hun
rechten dan ook extra beschermd. Deze bescherming wordt onder meer
geboden door de jongeren de mogelijkheid te bieden een klacht in te
dienen als zij vinden dat hun rechten zijn geschonden. Dit is wettelijk
geregeld. De signalen van de Kinderombudsman leren dat er veel goed
gaat, maar dat er in de praktijk van alledag bij de instellingen nog winst te
behalen valt. De aanbevelingen van de Kinderombudsman reiken de JJI’s
en instellingen voor gesloten jeugdhulp handvatten aan om te bezien
waar zij de bestaande praktijk kunnen verbeteren. Jongeren moeten zich
serieus genomen voelen en leren van het gezamenlijk zoeken naar een
oplossing. Het spoedig en constructief afhandelen van klachten is hierin
een belangrijk instrument.
De Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
K.H.D.M. Dijkhoff

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 839, 509

4