Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 528

Wijziging van de Vreemdelingenwet 2000 in
verband met verruiming van de bevoegdheden in
het kader van het vreemdelingentoezicht

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 14 december 2010
De algemene commissie voor Immigratie en Asiel1, belast met het
voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave

1

Samenstelling:
Leden: Staaij, C.G. van der (SGP), Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Sterk, W.R.C. (CDA),
Bochove, B.J. van (CDA), Aptroot, Ch.B. (VVD),
Dam, M.H.P. van (PvdA), Knops, R.W. (CDA),
Brinkman, H. (PVV), voorzitter, Voordewind,
J.S. (CU), Spekman, J.L. (PvdA), Thieme, M.L.
(PvdD), Fritsma, S.R. (PVV), Karabulut, S. (SP),
Gesthuizen, S.M.J.G. (SP), Dibi, T. (GL),
Kuiken, A.H. (PvdA), ondervoorzitter,
Berndsen, M.A. (D66), Nieuwenhuizen, C. van
(VVD), Schouw, A.G. (D66), Steur, G.A. van der
(VVD), Klaveren, J.J. van (PVV), Taverne, J.
(VVD) en Vacature GL.
Plv. leden: Dijkgraaf, E. (SGP), Arib, K. (PvdA),
Çörüz, C. (CDA), Omtzigt, P.H. (CDA), Liefde,
B.C. de (VVD), Çelik, M. (PvdA), Smilde, M.C.A.
(CDA), Elissen, A. (PVV), Ortega-Martijn, C.A.
(CU), Dekken, T.R. van (PvdA), Ouwehand, E.
(PvdD), Bontes, L. (PVV), Wit, J.M.A.M. de
(SP), Kooiman, C.J.E. (SP), Sap, J.C.M. (GL),
Jadnanansing, T.M. (PvdA), Hachchi, W. (D66),
Azmani, M. (VVD), Pechtold, A. (D66),
Venrooy-van Ark, T. (VVD), Kortenoeven,
W.R.F. (PVV), Schaart, A.H.M. (VVD) en
Halsema, F. (GL).

kst-32528-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

1. Algemeen
2. Huidig wettelijk kader
3. Doorzoeking in woningen en in bij een onderneming
behorende ruimte
4. Procedurele aspecten
5. Onderzoek aan zaken gedurende vreemdelingenbewaring
6. Privacyaspecten
7. Organisatorische en financiële consequenties
Artikelsgewijs

Blz.
1
3
4
6
6
7
8
10

1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel.
Zij onderstrepen dat een doelmatige uitvoering van het terugkeerbeleid
belangrijk is bij het tegengaan van illegaal verblijf. Daarbij achten deze
leden de identificatie van personen van groot belang. Voorts benadrukken
zij dat het een onwenselijke situatie is dat op basis van de huidige
Vreemdelingenwet 2000 (hierna: Vw 2000) het niet mogelijk is te zoeken
naar identiteitsdocumenten in een onderneming. Voor zover dit
wetsvoorstel illegalen betreft merken deze leden op dat zij in dit
wetsvoorstel een begin zien om de overlast, criminaliteit en het verblijf in
mensonterende omstandigheden aan te pakken. Deze leden hebben nog
wel enkele vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

1

De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel, maar hebben daarbij wel verschillende vragen. Voor
deze leden staat voorop dat de terugkeer van uitgeprocedeerde vreemdelingen zoveel mogelijk moet worden bevorderd, maar dat bij verruiming
van bevoegdheden van toezicht wel maximale zorgvuldigheid moet
worden betracht.
De leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het bovengenoemd voorstel van wet. Naar aanleiding daarvan
brengen deze leden het navolgende naar voren.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel. Zij onderschrijven ten volle het doel van het
wetsvoorstel om de bestaande mogelijkheden voor toezicht op vreemdelingen uit te breiden en te verbeteren. Met de regering zijn deze leden van
mening dat een doelmatige uitvoering van het terugkeerbeleid belangrijk
is bij het tegengaan van illegaal verblijf. Identificatie van personen is van
groot belang om terugkeer van vreemdelingen die niet rechtmatig in
Nederland verblijven te kunnen effectueren. Terugkeer met reeds bij de
vreemdeling aangetroffen identiteitsdocumenten kan daardoor beter en
sneller plaatshebben. Maar ook andere aangetroffen informatie of
documentatie bijdragen aan terugkeer, bijvoorbeeld bij het vergemakkelijken van het verkrijgen van eventuele vervangende reisdocumenten bij
de diplomatieke vertegenwoordiging van het land van herkomst. Ook kan
daardoor in voorkomende gevallen de duur van de vreemdelingenbewaring worden bekort, omdat het zicht op uitzetting meer dan voorheen
aanwezig is. Voornoemde leden verwelkomen dan ook de mogelijkheid
die met het wetsvoorstel wordt gecreëerd om in bepaalde gevallen
woonruimten en ruimten behorend bij een onderneming te doorzoeken
voor de tijdelijke inbewaringneming van documenten ten behoeve van
identiteitsonderzoek, alsmede wat betreft vreemdelingen in vreemdelingenbewaring onderzoekshandelingen te verrichten zoals het uitlezen van
(digitale) gegevensdragers als mobiele telefoons. Deze leden hebben een
aantal vragen.
De leden van de SP-fractie merken op dat grootschalige illegaliteit zorgt
voor ernstige maatschappelijke problemen. Zij menen dat het een illusie is
om te denken dat het probleem van illegaal in Nederland verblijvende
vreemdelingen helemaal kan worden opgelost. Dit neemt niet weg dat dit
wel moet worden nagestreefd. Naar de mening van deze leden zullen
mensen die geen bescherming nodig hebben dan ook Nederland dienen
te verlaten. Er kan geen enkel misverstand over bestaan dat illegaliteit
absoluut ongewenst is. Het is een bron van menselijke ellende en een
voedingsbodem voor uitbuiting. Illegaliteit moet dan ook worden
bestreden. Toch zullen er altijd mensen zijn die van arm naar rijk trekken
om een betere toekomst te zoeken voor zichzelf of voor hun kinderen.
Ondanks dat de boodschap vervolgens moet zijn dat deze mensen hier
niet kunnen blijven, kunnen we hen wel perspectief bieden voor een
betere toekomst in eigen land. Het terugkeerbeleid zou daarop naar
mening van deze leden gebaseerd moeten zijn. Vrijwillige terugkeer met
perspectief heeft daarom de voorkeur. Dat daarbij de vaststelling van
identiteit van belang is onderschrijven zij. Proportionaliteit en effectiviteit
dienen naar de mening van voornoemde leden bij de voorgestelde
wijzigingen in dit licht voorop te staan.
Over de nu voorgestelde mogelijkheden om het toezicht op vreemdelingen uit te breiden en te verbeteren hebben zij nog enkele concrete
vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

2

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel.
Deze leden beschouwen het voorstel als een vergaande bevoegdheid tot
vaststelling van de identiteit van vreemdelingen en hebben voorts enkele
opmerkingen aangaande de noodzaak, vorm en formulering van het
voorstel.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij onderschrijven het belang van het
kunnen vaststellen van de identiteit van een vreemdeling. Deze leden zien
op dit moment geen aanleiding tot het maken van nadere opmerkingen
over dit wetsvoorstel.
2. Huidig wettelijk kader
De leden van de PvdA-fractie ontvangen graag een nadere onderbouwing
van het probleem dat met dit wetsvoorstel moet worden bestreden. Kan
de regering nader aangeven hoe groot de huidige groep vreemdelingen is
waarop dit wetsvoorstel betrekking heeft? Richt de wet, en de mogelijke
uitvoering daarvan, zich tot illegalen of op uitgeprocedeerde vreemdelingen (regulier/asielzoekers) die eerder om verblijf hebben verzocht? Hoe
groot zijn beide groepen? Daarnaast willen deze leden graag weten
hoeveel uitgeprocedeerde vreemdelingen er zijn die geen identiteitsdocumenten (zeggen te) hebben. Hoeveel asielzoekers die jaarlijks Nederland
binnenkomen, hebben geen documenten om hun identiteit te onderbouwen? Hoe vaak komt het voor dat in een later stadium dan bij de
aanmelding bij asielzoekers (of andere uitgeprocedeerde vreemdelingen)
alsnog identiteitsdocumenten worden aangetroffen? Welke verklaringen
kunnen daarvoor worden gegeven? Worden documenten op grote schaal
achtergehouden? Zijn er veel vreemdelingen die, eenmaal in Nederland,
in staat zijn om nieuwe, mogelijk valse, identiteitsdocumenten te
bemachtigen? Zo ja, op welke wijze? De aan het woord zijnde leden zijn
benieuwd naar zoveel mogelijke feitelijke gegevens en onderzoeksgegevens daaromtrent.
Kan de regering ook aangeven hoeveel van de uitgeprocedeerde
asielzoekers en andere vreemdelingen niet terugkeren naar het land van
herkomst? Hoeveel van hen blijven in Nederland en/of belanden in de
illegaliteit? Om hoeveel gezinnen met kinderen gaat het? Kan de regering
aangeven waar deze groepen doorgaans verblijven? Ook willen de leden
van de PvdA-fractie graag weten welke andere aanwijzingen er mogelijk
zijn dat uitgeprocedeerde vreemdelingen, van wie de identiteit niet kan
worden vastgesteld, identiteitsdocumenten achterhouden? Kan de
regering tevens schetsen hoe vaak het voorkomt dat een vreemdeling met
documenten het land binnenkomt, maar die later niet meer heeft? Is ook
in die situaties mogelijke terugkeer naar het land van herkomst een
probleem?
Hoe vaak worden in de huidige situatie vreemdelingen die niet rechtmatig
in Nederland verblijven staande gehouden bij hun woning? Kan de
regering tevens aangeven in welke situaties vreemdelingen thuis staande
worden gehouden?
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat indien de politieambtenaar
zonder toestemming van de bewoner een woning is binnengetreden, hij –
achteraf – op zijn ambtseed of -belofte een schriftelijk verslag maakt
omtrent het binnentreden. Deze leden vragen of hier de vereisten van
artikel 10 van de Wet op het binnentreden gelden. Worden in het kader
van het onderhavige wetsvoorstel aanvullende eisen aan het verslag
gesteld? In welke mate leidt dit tot een toename van administratieve
lasten voor de uitvoeringsinstanties?
Indien de vreemdeling niet zelf beroep heeft ingesteld tegen vreemdelingenbewaring dient de minister een kennisgeving aan de rechtbank te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

3

sturen, welke dan wordt behandeld als een door de vreemdeling ingesteld
beroep. Dit beroep strekt tevens tot een verzoek om schadevergoeding.
Voornoemde leden vragen waarom dit «automatisme» in de wet is
ingebracht.
3. Doorzoeking in woningen en in bij een onderneming behorende
ruimte
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat een
verdere uitbreiding van de bevoegdheid tot binnentreden zonder
toestemming van de bewoner niet opportuun wordt geacht. Voorts wordt
gemeld dat dit te zijner tijd kan worden bezien op grond van de opgedane
ervaringen. Deze leden vinden het enkele argument dat dit niet opportuun
wordt geacht mager. Zij vernemen graag een uitgebreidere argumentatie
waarom een verdere uitbreiding van de bevoegdheid tot binnentreden
zonder toestemming van de bewoner niet wordt overwogen. In dit kader
vragen voornoemde leden ook wanneer en op welke wijze de opgedane
ervaringen met het wetsvoorstel zullen worden meegewogen met
betrekking tot een uitbreiding van de bevoegdheid tot binnentreden.
De leden van de PvdA-fractie vragen op welke voorwerpen van onderzoek
dit wetsvoorstel precies betrekking heeft. Gaat het alleen om documenten
of ook om andere mogelijke sporen die een aanwijzing kunnen zijn voor
de identiteit van de betrokken vreemdeling? Kan de regering een
uitputtend lijstje geven van de zaken die verwacht worden bij dit soort
doorzoekingen aan te treffen? Zijn de bevoegde ambtenaren volgens dit
wetsvoorstel ook bevoegd om al dit soort zaken in beslag te nemen?
De leden van de PVV-fractie lezen dat de regering stelt dat een verdere
uitbreiding van de bevoegdheid tot binnentreden zonder toestemming
van de bewoner, gericht op het doorzoeken van een woning ten behoeve
van het identiteitsonderzoek, zoals bijvoorbeeld in de situatie dat de
vreemdeling reeds elders, bijvoorbeeld op straat, is staande gehouden,
vooralsnog niet opportuun wordt geacht. Door de regering wordt
dienaangaande aangevoerd dat een dergelijke uitbreiding te zijner tijd kan
worden bezien op grond van de opgedane ervaringen met de thans
voorgestelde bevoegdheidsuitbreidingen.
Deze leden vragen de regering om juist de gelegenheid van de onderhavige wetswijziging te baat te nemen om de bovengenoemde verdere
uitbreiding wel door te voeren. De problematiek rondom illegaal verblijf in
Nederland, alsmede het bijzonder zorgwekkende beeld van door
vreemdelingen gepleegde identiteit- en documentfraude, zoals dit uit het
recente rapport «Het topje van de ijsberg?» van de Adviescommissie voor
Vreemdelingenzaken (ACVZ) naar voren is gekomen, rechtvaardigen in de
ogen van deze leden een verdere uitbreiding van de bevoegdheden
zonder meer. Graag ontvangen zij de reactie van de regering op dit
standpunt.
Voorts wordt door de regering aangegeven dat, wanneer tot doorzoeking
van een woning wordt overgegaan, van een systematisch doorzoeken van
de woning naar «puzzelstukjes» van een identiteit geen sprake zal zijn,
omdat daarmee in het licht van het nagestreefde doel een onevenredige
inbreuk zou worden gemaakt op de privacy van de betrokken vreemdeling
en mogelijk van derden.
De aan het woord zijnde leden huldigen de mening dat, juist wanneer tot
doorzoeking van een woning wordt overgegaan om de identiteit van een
vreemdeling vast te stellen, zeer grondig te werk moet worden gegaan.
Wanneer dit middel in de praktijk beperkt blijft tot een oppervlakkig
rondkijken in een woning zonder werkelijk zorgvuldig te zoeken naar
informatie die de identiteit van een vreemdeling kan openbaren, zal de
maatregel immers van uiterst beperkte waarde blijken te zijn. Het doel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

4

de doorzoeking van de woning, te weten het vaststellen van de identiteit
van de betreffende vreemdeling, dient daarbij zwaarder te wegen dan een
mogelijke inbreuk op de privacy. Voornoemde leden verzoeken de
regering op deze stellingname te reageren, alsmede om duidelijk aan te
geven aan welke grenzen de doorzoeking in de praktijk gebonden zal zijn.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het de regering gerechtvaardigd lijkt om op basis van de ervaringen met de bevoegdheden van
artikel 50 Vw 2000 een beperkte doorzoeking van de woning van de
betrokken vreemdeling mogelijk te maken. Waarom is hier slechts sprake
van een «beperkte» doorzoeking? Wat moet hieronder precies worden
verstaan? Waar is het begrip «beperkte doorzoeking» omschreven en is
dat afdoende? Voornoemde leden stellen deze vragen mede in relatie tot
de laatste alinea van paragraaf 3 van de memorie van toelichting. Daarin
is aangegeven dat een verdere uitbreiding van de bevoegdheid tot
binnentreden zonder toestemming van de bewoner, gericht op het
doorzoeken van een woning ten behoeve van het identiteitsonderzoek,
zoals bijvoorbeeld in de situatie dat de vreemdeling reeds elders,
bijvoorbeeld op straat, is staande gehouden, vooralsnog niet opportuun
wordt geacht en dat dit te zijner tijd kan worden bezien op grond van de
opgedane ervaringen met de voorgestelde bevoegdheidsuitbreidingen.
Deze leden vragen wat de belemmeringen zijn om meteen «door te
pakken». Juist ook gezien de passages in het regeerakkoord over de
verdere verbetering van de asielprocedure en de intensivering van het
terugkeer- en uitzetbeleid, achten deze leden het op zijn plaats dat in dat
verband wordt gestreefd naar zo ruim mogelijke bevoegdheden om de
identiteit van vreemdelingen te kunnen achterhalen. Graag vernemen zij
de visie van de regering hierop.
De leden van de SP-fractie vragen wat de verwachte effectiviteit is van de
voorgestelde wijziging voor de doorzoeking van woningen en ondernemingen. Deelt de regering de mening dat bij het bekend worden van deze
aanpassing de kans op het niet onmiddellijk kunnen vaststellen van
identiteit wel eens sterk zou kunnen dalen, omdat vreemdelingen geen
documenten meer in woning of bedrijf zullen bewaren? Deze leden
onderschrijven dan ook, anders dan de regering, de door de Nederlandse
Orde van Advocaten (NOvA) aangevoerde bedenkingen.
Voornoemde leden onderschrijven de mening van de Raad van State dat
de bevoegdheid tot machtiging voor doorzoeking niet dient te berusten bij
de hulpofficier van Justitie maar bij de rechter-commissaris. De ingrijpendheid van het optreden maakt dit naar mening van deze leden
noodzakelijk.
De leden van de D66-fractie lezen dat de verruiming van de bevoegdheden volgens artikel 59, vijfde lid, beoogt het vaststellen van de
identiteit, nationaliteit en verblijfsrechtelijke positie.
De verruiming leidt echter tot een inbreuk op het huisrecht en recht op
privacy. Deze leden benadrukken dat een dergelijke inbreuk met zwaarwegende redenen omkleed dient te zijn. Zij plaatsen, net als de NOvA,
kanttekeningen bij de noodzaak tot het scheppen van de bevoegdheid tot
het doorzoeken van woningen en bedrijven. De constatering dat sinds de
invoering van de identificatieplicht minder vreemdelingen een identificatiebewijs bij zich hebben, in 20% van de gevallen bij staande houding in
de woning onmiddellijke vaststelling van de identiteit niet mogelijk was,
beschouwen deze leden als onvoldoende rechtvaardiging van een
dermate verruiming van de bevoegdheden. Indien vreemdelingen
opzettelijk papieren zouden achterhouden of kwijt maken, is niet uitgesloten dat zij die papieren bij invoering van dit wetsvoorstel ook niet
langer in de woning aanwezig zullen hebben. De aan het woord zijnde
leden vragen in welke mate de verruiming van de bevoegdheid de kans

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

5

op vaststelling van de identiteit van de vreemdeling zal verhogen en of
deze kans zich in proportie verhoudt tot verruiming van de bevoegdheid,
en daarmee de noodzaak ervan, voldoende wordt gerechtvaardigd. Deze
leden vragen de regering de noodzakelijkheid van de verruiming van de
bevoegdheden nader met gegevens te onderbouwen.
De leden van de D66-fractie wijzen er, net als het ACVZ, op dat vreemdelingrechtelijke doorzoeking niet hetzelfde is of beoogt als een strafrechtelijke doorzoeking. Alhoewel de regering voornemens is om illegaal verblijf
strafbaar te stellen, is dit thans wettelijk niet het geval. Deze leden
benadrukken dat er met het oog op fundamentele rechten als privacy en
vanuit het oogpunt van wettelijke grondslag, een duidelijk onderscheid
tussen de twee vormen van doorzoeking dient te blijven bestaan, en de
bevoegdheden ten aanzien van vreemdelingentoezicht niet de vorm en
inhoud van een strafrechtelijk onderzoek mogen aannemen indien er geen
sprake is van criminele activiteiten.
Voornoemde leden vragen de regering om het advies van de Raad van
State en van de NOvA om de bevoegdheidsaanwending nader te
clausuleren en te heroverwegen, zodat uit de tekst zelf duidelijk naar
voren komt welke aanleiding nodig is voor doorzoeking van de woning of
het bedrijf. De regering geeft weliswaar aan dat de huidige formulering tot
dezelfde voorgestane genuanceerde benadering leidt. Indien dit het geval
is, vragen deze leden de regering de formulering van de Raad van State te
hanteren zodat de tekst de voorgestane benadering ook woordelijk
weergeeft.
4. Procedurele aspecten
De leden van de VVD-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
strafrechtelijke handhaving van bepalingen van de Vw 2000 niet in de rede
ligt. Hoe verhoudt deze gedachtegang in het wetsvoorstel zich tot de
doelstelling van de regering om illegaliteit aan te pakken en in te zetten op
de strafbaarheid van illegaliteit?
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat,
omdat tegen niet rechtmatig verblijf niet strafrechtelijk maar bestuursrechtelijk wordt opgetreden, geen gebruik kan worden gemaakt van de
mogelijkheden die het Wetboek van Strafvordering biedt. Deze leden gaan
ervan uit dat dit anders komt te liggen naar aanleiding van het voorstel in
het regeerakkoord om illegaliteit strafbaar te stellen. Zij vragen wanneer
de Kamer het wetsvoorstel terzake tegemoet kan zien. Zij vragen ook of,
en zo ja, welke gevolgen dat wetsvoorstel heeft voor het onderhavige
wetsvoorstel. Komt er een nota van wijziging?
De machtiging tot de in het wetsvoorstel geregelde doorzoeking zal steeds
worden verleend door de hulpofficier van justitie. Gesteld wordt dat deze
in nagenoeg alle politieregio’s dagelijks inzetbaar is. Op welke wijze is
voorzien in situaties waarin dat niet het geval is?
5. Onderzoek aan zaken gedurende vreemdelingenbewaring
De leden van de VVD-fractie merken op dat ten aanzien van voorgesteld
artikel 59, achtste lid, Vw 2000, de memorie van toelichting meldt dat, bij
het onderzoek aan zaken gedurende de habeas corpus, de proportionaliteit niet uit het oog verloren mag worden. Deze leden verstaan onder het
begrip proportionaliteit dat het gebruikte middel in relatie tot het doel
moet staan. In dit kader merken zij op dat het begrip proportionaliteit wel
wordt gemeld, maar dat dit echter niet wordt uitgewerkt. Graag
ontvangen voornoemde leden een uitwerking van dit begrip in relatie tot
onderhavig wetsvoorstel. Voorts vragen de leden van de VVD-fractie
waarom het begrip subsidiariteit niet wordt genoemd noch is uitgewerkt.
Is het niet zo dat om een inbreuk op rechten van een persoon te rechtvaar-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

6

digen, getoetst moet worden aan de beginselen van subsidiariteit en
proportionaliteit? Graag ontvangen zij een toelichting op dit punt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat ook indien de vreemdeling in
bewaring verblijft, het mogelijk is hem aan kleding of lichaam te onderzoeken, alsmede zaken van deze persoon te doorzoeken. De memorie van
toelichting stelt dat bij de toepassing van deze bevoegdheid, de proportionaliteit niet uit het oog dient te worden verloren. Die proportionaliteit
wordt vorm gegeven door de formulering van deze bevoegdheid in het
voorgestelde achtste lid van artikel 59, namelijk «indien en voor zover dit
noodzakelijk is voor het verkrijgen van informatie omtrent de identiteit,
nationaliteit en de verblijfsrechtelijke positie van de betreffende vreemdeling». De aan het woord zijnde leden vragen waarin eventuele disproportionaliteit zou kunnen liggen.
6. Privacyaspecten
De leden van de VVD-fractie merken op dat op basis van artikel 8 van het
Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de
fundamentele vrijheden (hierna: EVRM) volgt dat een ieder recht heeft op
bescherming van zijn woning. Het tweede lid van dat artikel vermeldt dat
geen inmenging van enig openbaar gezag is toegestaan in de uitoefening
van dit recht, dan voor zover bij de wet is voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk is in het belang van de nationale
veiligheid, de openbare veiligheid of het economisch welzijn van het land,
het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare feiten, de bescherming
van de gezondheid of de goede zeden of voor de bescherming van de
rechten en vrijheden van anderen. De memorie van toelichting meldt dat
dit wetsvoorstel weliswaar een inmenging op dit recht veroorzaakt, maar
dat de voorgestelde wijzigingen in het wetsvoorstel hiervoor een
wettelijke basis bieden. Hoe verhoudt bovenstaand antwoord zich tot
artikel 13 EVRM? Is het zo, onder verwijzing naar de uitspraken van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mensen (hierna: EHRM) inzake
A./Nederland van 20 juli 2010 en Conka/België van 5 februari 2002, dat
artikel 13 EVRM niet van toepassing is bij onderhavig wetsvoorstel omdat
het in deze zaken ging om ontruiming (onder strafrechtelijke titel)? Graag
vernemen de aan het woord zijnde leden een antwoord van de regering
op deze vragen temeer daar de Raad van State in zijn advies opmerkingen
heeft geplaatst over de rechtswaarborgen in verband met de voorgestelde
bevoegdheden en ook de Adviescommissie van de Nederlandse Orde van
Advocaten en het College van procureurs-generaal van mening waren dat
inbreuken op artikel 8 EVRM onvoldoende onderbouwd waren.
In de memorie van toelichting wordt voorts gemeld dat artikel 6.1 van het
Vreemdelingenbesluit 2000 (hierna: Vb 2000) de minister al de
bevoegdheid geeft om bij de uitoefening tot uitzetting alle benodigde
handelingen te verrichten. Wat wordt verstaan onder «benodigde
handelingen»? Kan hiervan een uiteenzetting worden gegeven?
De leden van de CDA-fractie zijn met de regering van mening dat de uit
het wetsvoorstel voortvloeiende inmenging in de privacy zijn rechtvaardiging vindt in het belang van een snelle en adequate vaststelling van de
identiteit van niet rechtmatig verblijvende vreemdelingen met het oog op
de verwijdering. Dit dient de openbare orde en daarmee het economische
welzijn en het voorkomen van wanordelijkheden en – in voorkomende
gevallen – strafbare feiten.
Aangegeven wordt dat louter mag worden gezocht naar nauwkeurig in de
wet omschreven documenten. Wat betekent «nauwkeurig» precies? Welk
wetsartikel wordt hier bedoeld?
De regering acht inmenging in de privacy ook gerechtvaardigd in de
situatie waarin de ruimte behorend bij een onderneming wordt doorzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

7

De memorie van toelichting stelt dat het in veel gevallen immers gaat om
iemand die kennelijk niet heeft voldaan aan de verplichting neergelegd in
artikel 4.40 van het Vb 2000, welk artikel een persoon die nachtverblijf
verschaft aan een vreemdeling van wie hij weet of redelijkerwijs kan
vermoeden dat deze niet rechtmatig in Nederland verblijft, verplicht
daarvan onmiddellijk mededeling te doen aan de korpschef van het
regionale politiekorps in de gemeente waar de vreemdeling verblijft. De
leden van de CDA-fractie wijzen in dit verband op de bij de begrotingsbehandeling Immigratie en Asiel op 1 december 2010 ingediende (en
aangehouden) motie-Knops c.s. (Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VI,
nr. 50), waarin wordt gevraagd hulpverlening aan illegalen niet strafbaar
te stellen. Deze leden zien graag een nadere toelichting tegemoet inzake
enerzijds de verhouding tussen het onderhavige wetsvoorstel en het
wetsvoorstel waarin illegaliteit strafbaar zal worden gesteld, in relatie tot
de motie-Knops anderzijds. Betekent een en ander wellicht dat in situaties
waarin uit louter humanitaire overwegingen hulp («nachtverblijf») wordt
verleend, de woning of ruimte mag worden doorzocht, maar dat tegen de
hulpverlener niet strafrechtelijke zal worden opgetreden? Welke
informatie- en /of andere meewerkplicht hebben zulke hulpverleners?
De leden van de SP-fractie wijzen op de toegenomen noodzaak tot
zorgvuldigheid en waarborgen in het licht van de voorgenomen strafbaarstelling van illegaal verblijf. Daarmee komen de voorgestelde wijzigingen
naar de mening van deze leden op het terrein van de opsporing van
misdrijven en daarmee ook op het terrein van de rechten van personen
die verdacht worden van een misdrijf, zoals geregeld in het wetboek van
Strafrecht. Deze leden vragen of de voorgestelde wijzigingen nog
noodzakelijk zijn bij strafbaarstelling van illegaal verblijf. Zij zien graag
een duidelijke uiteenzetting van de regering waarbij de voorgestelde
wijzigingen van de Vw 2000 worden afgezet tegen de, na strafbaarstelling
van illegaal verblijf, geldende regels volgens de wetboeken van Strafrecht
en Strafvordering. Is het niet zo dat na strafbaarstelling van illegaal
verblijf het geheel aan maatregelen zal verschuiven van bestuursrecht
naar strafrecht? In dat verband is ook de vraag aan de orde op welke
termijn de regering de strafbaarstelling van illegaal verblijf gerealiseerd
denkt te hebben? Kan de regering hiervoor een tijdspad aangeven? Deze
leden vragen de regering of overwogen is om de voorgestelde wijzigingen
opnieuw ter consultatie te sturen aan de eerder geraadpleegde partijen in
het licht van de voorgenomen strafbaarstelling van illegaal verblijf? Zij
kunnen zich voorstellen dat tegen deze achtergrond partijen wellicht tot
een andere advisering zouden komen. Is de regering bereid deze partijen
alsnog om nader advies te vragen?
De aan het woord zijnde leden vragen de regering naar de afweging om
de voorgestelde wijzigingen van bestuursrechtelijke aard toch door te
willen voeren terwijl, gelet op het uitdrukkelijke voornemen van de
regering om illegaal verblijf strafbaar te stellen, op termijn de mogelijkheden van het Wetboek van Strafvordering zullen kunnen worden
gebruikt.
7. Organisatorische en financiële consequenties
De leden van de VVD-fractie vernemen graag wat de besparingen zullen
zijn op het personele en financiële vlak, mocht het wetsvoorstel worden
aangenomen. Kan ook specifiek worden aangegeven waaruit die beperkte
verzwaring van de werklast bestaat en hoeveel dit bedraagt? Voorts
vragen deze leden of een nadere toelichting kan worden gegeven wat
precies bedoeld wordt met «de kosten van eventuele met de doorzoeking
samenhangende juridische procedures». Kan hieronder worden verstaan
dat verwacht kan worden dat vreemdelingen bezwaar gaan indienen en
mogelijk beroepsprocedures zullen aanspannen? Zo ja, kan dan een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

8

mogelijke indicatie worden gegeven hoeveel extra verzwaring van de
werklast dit oplevert voor het bestuursorgaan en de rechterlijke macht?
Is in andere lidstaten van de Europese Unie al een wet met soortgelijke
bepalingen van kracht? Zo ja, kan uiteengezet worden wat de ervaringen
hiermee zijn ten aanzien van mogelijke juridische procedures en
verzwaring van de werklast?
De leden van de PvdA-fractie hebben vragen over de concrete uitvoering
van dit wetsvoorstel. Wordt als gevolg van dit wetsvoorstel intensiever
ingezet op het achterhalen van identiteitsdocumenten van uitgeprocedeerde vreemdelingen? In welke mate vindt extra opsporing plaats? In
hoeverre zijn de Vreemdelingenpolitie en de Koninklijk Marechaussee
(hierna: Kmar) met hun huidige capaciteit in staat deze extra taken uit te
voeren? Ook willen deze leden weten wat de huidige activiteiten (en
bevoegdheden) van de Vreemdelingenpolitie, Kmar en de Dienst
Terugkeer & Vertrek (hierna: DT&V) zijn om identiteitsdocumenten te
achterhalen? Op welke wijze doet de DT&V moeite om deze documenten
te achterhalen? Worden ook in asielzoekerscentra, in vreemdelingendetentie en/of in de vrijheidsbeperkende locatie de woonruimten van de
vreemdelingen doorzocht? Ook willen deze leden weten of dit
wetsvoorstel het mogelijk maakt dat er bij de adressen van particuliere
opvang waar uitgeprocedeerde vreemdelingen verblijven, zoals gemeentelijke noodopvang, opvang door organisaties of privépersonen, ook
woonruimten doorzocht mogen worden? Worden in de huizen die worden
doorzocht alle ruimten doorzocht? Worden de doorzoekingen aan de
overige bewoners van het huis van tevoren aangekondigd? In hoeverre
wordt in de uitvoering van dit voorstel bij de bejegening van mensen
rekening gehouden dat het geen zware criminelen betreft, maar
«gewone» mensen, die voor het overige geen strafbare feiten hebben
gepleegd?
Kan de regering tevens schetsen in welke situaties, in het kader van de
opsporing van welke strafbare feiten het geoorloofd is om zonder
toestemming een woning te doorzoeken? Kan de regering ook uitgebreider dan in de memorie van toelichting aangeven waarom alleen is
gekozen voor het mogelijk maken van het doorzoeken van de woonruimte
als een vreemdeling thuis wordt staande gehouden, en niet als hij elders,
bijvoorbeeld op straat wordt staande gehouden? Ook willen de leden van
de PvdA-fractie weten, in het kader van de te betrachten zorgvuldigheid,
hoe voordat een woning wordt doorzocht, bij de ambtenaren vast kan
staan dat het ook daadwerkelijk een vreemdeling betreft die niet rechtmatig verblijft en geen identiteitsdocumenten heeft overgelegd? Hoe
wordt voorkomen dat bij de verkeerde mensen de woning wordt
doorzocht?
Ook willen deze leden weten welke garanties er zijn dat niet onbeperkt
gebruik gemaakt zal worden van de mogelijkheid tot het doorzoeken van
een woning? Kan de regering aangeven tot welke situaties deze
bevoegdheid beperkt moet blijven, mede gezien het feit dat op grond van
artikel 53 van de Vw 2000 relatief eenvoudig een woning kan worden
betreden? Kan de regering tevens uitgebreider dan in de memorie van
toelichting uiteenzetten waarom het advies van de NOvA om als extra
voorwaarde voor doorzoeking in het wetsvoorstel op te nemen dat
betrokkene op het adres zijn woonverblijf heeft, niet is overgenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

9

Artikelsgewijs
Artikel I
A
Artikel 53a
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het voorgestelde artikel 53a Vw
2000 wordt gemeld dat ambtenaren na het betreden van een woning en
nadat aldaar een vreemdeling is staande gehouden wiens identiteit niet
onmiddellijk kan worden vastgesteld, bevoegd zijn de woning te
doorzoeken. Deze leden vragen wat onder «onmiddellijk» moet worden
verstaan nadat de bevoegde ambtenaren de woning zijn betreden.
Voornoemde leden vragen om een verheldering van het begrip woning.
Vallen onder dit begrip ook een opvangcentrum, een tent, of bijvoorbeeld
een zelfgemaakte hut langs de kant van een spoorlijn? Deze leden vragen
voorts een reactie van de regering op de zaak van McCann tegen het
Verenigd Koninkrijk van 13 mei 2008 (nr. 19009/04) waarin het EHRM in
rechtsoverweging 46 heeft bepaald: «whether a property is to be classified
as a «home» is a question of fact and does not depend on the lawfulness
of the occupation under domestic law».
De leden van de VVD-fractie lezen dat in het tweede lid van het voorgestelde artikel wordt gesproken over het bestaan van een «redelijk
vermoeden» dat de vreemdeling de betreffende ruimte gebruikt als
woonruimte. Graag ontvangen deze leden een nadere uitwerking van dit
begrip. Vallen hier bijvoorbeeld ook een constatering van de bevoegd
ambtenaar of een anonieme tip onder? Voorts wordt in de memorie van
toelichting gemeld dat het «redelijk vermoeden» kan bestaan door middel
van ervaringsgegevens die verkregen zijn bij eerdere controles.
Voornoemde leden vragen hoe lang de termijn is, willen ervaringsgegevens bijdragen aan het bestaan van het redelijk vermoeden. Kan er
voorts nog sprake zijn van een redelijk vermoeden als bij een tweede en
mogelijkerwijs derde controle niets is aangetroffen?
Voorts merken de leden van de VVD-fractie op dat de redactionele
kanttekening die de Raad van State heeft geplaatst, namelijk het woord
«werkend» vervangen door «werkzaam is» niet door de regering is
overgenomen. De regering geeft hierbij als argument dat indien de
voorgestelde redactionele wijziging zou worden overgenomen dit lastiger
te bewijzen is. Graag ontvangen deze leden een nadere uiteenzetting van
dit standpunt. In dit kader vragen zij of het werkend zijn aangetroffen door
de vreemdeling enkel ziet op het (naar analogie van het strafrecht) op
heterdaad betrappen van een werkende vreemdeling? Wat zijn voorts de
objectieve feitelijke maatstaven waarbij geoordeeld kan worden of iemand
werkend is aangetroffen?
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de toelichting onder andere
wordt verwezen naar de Wet arbeid vreemdelingen (WAV) en naar de
Mededingingswet. Deze leden vragen hoe de afstemming is geregeld van
de bevoegdheden en activiteiten van de ambtenaren die zijn belast met de
grensbewaking en het vreemdelingentoezicht en de ambtenaren die zijn
belast met de uitvoering van de WAV en van de Mededingingswet. Zij
vragen ook of een overzicht kan worden gegeven van de diverse wetten
en wettelijke bepalingen waarin de bevoegdheden zijn geregeld tot het
binnentreden van woningen of andere ruimten. Is overwogen om alle
«binnentredingsbevoegdheden» op te nemen in één wet (bijvoorbeeld de
Wet op het binnentreden) onder verwijzing in andere wetten naar die wet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

10

Volgens artikel 53 a mag pas tot doorzoeking worden overgegaan indien
daadwerkelijk een vreemdelingen wordt aangetroffen. Indien dat het geval
is, kan geen doorzoeking plaats hebben, ook niet indien daarvoor een
voorafgaande machtiging is verkregen. Voornoemde leden vragen hoe
vaak een doorzoeking, waarvoor een voorafgaande machtiging is
verkregen, niet kon doorgaan omdat geen vreemdeling werd aangetroffen. Deze leden zien niet goed in waarom binnentreden en
doorzoeking niet zou kunnen doorgaan vanwege afwezigheid van een
vreemdeling. Immers, er bestaat al een redelijk vermoeden dat de
desbetreffende vreemdeling er woonachtig is en daarmee dat er wellicht
documentatie aanwezig is waaruit de identiteit van de vreemdeling kan
worden afgeleid, terwijl er bovendien een schriftelijke machtiging voor
binnentreden/doorzoeking is afgegeven. Deze leden vernemen graag de
visie van de regering hierop.
Gesteld wordt dat bij vrijwillige afgifte door de vreemdeling van reis- of
identiteitspapieren waaruit zijn identiteit afdoende kan worden afgeleid,
een huiszoeking uiteraard niet nodig en dus niet gerechtvaardigd te
achten is. De leden van de CDA-fractie vragen of bij vrijwillige afgifte de
echtheid van die documenten meteen is vast te stellen en of het in zulke
gevallen wellicht dus toch nuttig is om wel tot doorzoeking over te gaan.
Artikel 53b
Ten aanzien van het eerste lid vragen de leden van de VVD-fractie hoe
lang het duurt voordat een separate machtiging kan worden afgegeven.
Temeer daar er sprake kan zijn van spoedeisende gevallen.
In het vierde lid wordt gemeld dat indien het doorzoeken dermate
spoedeisend is, diegene die bevoegd is hiervoor een machtiging te geven,
telefonisch kan instemmen. Graag vernemen de leden van de VVD-fractie
in welke gevallen er sprake kan zijn van een spoedeisend geval.
In reactie op het advies van de Raad van State merkt de regering op dat
de telefonische instemming een uitzondering is die getroffen wordt voor
uitzonderlijke gevallen. Wat wordt bedoeld met uitzonderlijke gevallen?
De leden van de PvdA-fractie willen graag weten wat de criteria zijn
wanneer besloten wordt om tot doorzoeking over te gaan? Wordt de
separate machtiging die voor doorzoeking is vereist, van tevoren
standaard aangevraagd via de hulpofficier van justitie, samen met de
machtiging voor binnentreden?
De voorzitter van de commissie,
Brinkman
De adjunct-griffier van de commissie,
Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 528, nr. 5

11