8
Sponsorconvenant 2020-2022
Aan de orde is het VSO Sponsorconvenant 2020-2022
(35300-VIII, nr. 185).
De voorzitter:
De minister is in ons midden voor een VSO naar aanleiding
van een schriftelijk overleg over het sponsorconvenant
2020-2022. Dit VSO is aangevraagd door mevrouw Westerveld van de fractie van GroenLinks. Maar u wilt niet het
woord? Oké. U bent wel de eerste spreker op mijn lijst, maar
dan ga ik naar de heer Heerema van de VVD, die wel graag
het woord wil voeren.

De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter. Ik heb één motie naar aanleiding van de
berichtgeving over het sponsorconvenant.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat op dit moment het sponsorconvenant
geen restricties oplegt aan sponsoring uit onvrije landen
of instanties uit onvrije landen;
van mening dat invloeden uit onvrije landen ver weg moeten blijven bij het Nederlandse onderwijs en dat het
belangrijk is om hier ook binnen het sponsorconvenant
restricties aan op te leggen;
verzoekt de regering om het sponsorconvenant uit te breiden met een verbod op sponsoring uit onvrije landen of
instanties uit onvrije landen en bij de definitie van "onvrij
land" aan te sluiten bij het rapport Freedom in the World
van de Amerikaanse organisatie Freedom House, waarbij
het gaat om landen die onze kernwaarden of vrijheden
afwijzen, zoals godsdienstvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vereniging,

de overheid gefinancierde non-profitinstelling voor je eigen
definiëring van wat wel of niet een vrij land is. Ik denk niet
dat dat de hoofdstrekking is van de motie van de heer
Heerema, maar ik zou het wel fijn vinden als de minister
bij zijn appreciatie van de motie ook even wil stilstaan bij
hoe hij dat dan praktisch voor zich ziet. Op het moment dat
wij ons afhankelijk maken van de definiëring van Amerikaanse non-profitorganisaties, kunnen we onszelf immers
ook kwetsbaar maken voor veranderende definities.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Dat kan heel makkelijk door in het verzoek het woordje
"bijvoorbeeld" neer te zetten, maar het gaat mij erom dat
we niet moeten blijven hangen in wat precies "onvrij" is.
Maar we weten volgens mij allemaal wel welke kant we
ongeveer op willen. Daar zijn meerdere partijen in deze
Kamer ook mee bezig. De voorzitter van deze plenaire vergadering heeft daar zelf onlangs ook een voorzitterschap
in gehad. Volgens mij moeten we dus kijken hoe we hierin
een stap kunnen zetten. Dit is de eerste koers die ik uitzet.
Ik ben ook benieuwd naar de reactie van de minister op uw
vraag. Ik hoop dat we daar samen dan iets verder in kunnen
komen.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Heerema. De volgende spreker op mijn
lijst is de heer Kwint van de Socialistische Partij. Ik geef
hem het woord.

De heer Kwint (SP):
Dank, voorzitter. De strijd tegen de sluipende marktwerking
in het onderwijs gaat soms met hele grote en soms met
hele kleine stapjes. Zonder mijn eigen voorstel van straks
tekort te willen doen, denk ik dat dit een klein stapje is, maar
wel een stapje dat genomen moet worden. We zien dat er
een ongelofelijke groei is van particuliere bijles, bijles door
particuliere instituten. Tot onze grote ergernis zien we ook
dat zij gewoon adverteren op scholen zelf. Welke gelegenheid is dan mooier om daar bij de behandeling van een
sponsorconvenant iets over te mogen indienen, mede
namens GroenLinks? Het voorstel luidt als volgt.

en gaat over tot de orde van de dag.

Motie

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Rudmer Heerema.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.

De Kamer,

Zij krijgt nr. 227 (35300-VIII).
Er is een korte vraag van de heer Kwint van de SP.
De heer Kwint (SP):
De heer Heerema zal niet verbaasd zijn dat ik deze vraag
aan hem stel. Het is een manier om die vraag via hem ook
bij het kabinet te neer te leggen. Ik denk dat we het streven
delen, maar mijn fractie vraagt zich wel af of het verstandig
is om je afhankelijk te maken van een Amerikaanse, door

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat niet alle leerlingen gebruik kunnen maken
van betaald aanvullend onderwijs;
overwegende dat de Kamer eerder besloten heeft om de
aanwezigheid van particuliere instituten voor aanvullend
onderwijs op scholen te beperken;
verzoekt de regering particuliere instituten voor aanvullend
onderwijs uit te zonderen van de mogelijkheid tot sponsoring van scholen in het sponsorconvenant en daarmee hun
aanwezigheid op scholen nog verder te beperken,
en gaat over tot de orde van de dag.

Tweede Kamer

Sponsorconvenant 2020-2022

23 september 2020
TK 5

5-8-1

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kwint en Westerveld. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 228 (35300-VIII).
Dank u wel, meneer Kwint. Dan zijn we aan het einde
gekomen van de eerste termijn van de zijde van de Kamer.
We wachten heel eventjes op de moties. Nee, die zijn
inmiddels bij de minister. Dan gaan we het katheder voor
hem omhoog zetten en dan geef ik het woord aan de
minister.

Minister Slob:
Voorzitter. Ik heb meegeschreven. Ik denk dus dat ik er wel
uit kom. Dit VAO was aangevraagd door de heer Van Raan.
Ik heb begrepen dat hij in quarantaine thuiszit. Hij zal
ongetwijfeld meekijken, want dit is echt zijn favoriete
onderwerp. Via u groet ik hem dus en ik wil heel kort via u
iets in zijn richting zeggen. Dit is een schriftelijk overleg
geweest. Ik heb de heer Van Raan daarin een aantal dingen
niet toegezegd, omdat hij heel veel verboden wilde rond
dit onderwerp. Dat kan niet zomaar allemaal, maar ik heb
hem wel toegezegd dat we aan de checklist die de scholen
volgende maand, in oktober, gaan krijgen, zullen toevoegen
dat scholen, als er sprake is van sponsoring, de boodschap
dienen te beoordelen op wenselijkheid. Dat betekent dat
scholen altijd gevraagd wordt ook inhoudelijk te kijken naar
waar het over gaat en of het wenselijk is. De keuze is dan
uiteraard aan de scholen; dat is ook de verhouding die we
met elkaar in de verantwoordelijkheden hebben. Daarin zou
de heer Van Raan verder hebben willen gaan, maar de
scholen worden op deze manier wel ook "gedwongen",
tussen aanhalingstekens, om hier ook inhoudelijk naar te
kijken.
Dan de motie van de heer Heerema over uitbreiding van
het sponsorconvenant met een verbod op sponsoring uit
onvrije landen. Ik wil beginnen met drie kanttekeningen.
Allereerst is het sponsorconvenant niet volledig het eigendom van OCW of de landelijke overheid. Nee, wij zijn een
van de partijen. Daarnaast zijn er de raden, de bonden, de
leerlingen, LAKS en AVS, maar ook MKB-Nederland, VNONCW, de Groep Educatieve Uitgeverijen en dan vergeet ik
er nog een paar. Het sponsorconvenant is eigendom van
hen. Als je iets wil wijzigen, kun je dat dus inbrengen, maar
dan moeten de anderen daar ook mee instemmen. Dat is
één. Ik kan dit dus niet eenzijdig zomaar toevoegen aan het
sponsorconvenant, als ik dat zou willen.
Het tweede punt weet de voorzitter uit een andere rol; volgens mij is de volledige titel: de parlementaire ondervragingscommissie ongewenste beïnvloeding uit onvrije landen. Ik zeg in alle eerlijkheid dat ik dat nog even heb opgezocht. Niet alleen van daaruit weten we dat buitenlandse
beïnvloeding echt een breed en heel ingewikkeld vraagstuk
is. De Raad van State heeft eerder heel specifiek aangegeven dat het verbieden van financiering van organisaties uit
bepaalde landen in grote mate strijdig is met het recht van
vereniging. Dus daar zit een spanningsveld.
Het derde is dat de heer Kwint nog een vraag heeft toegevoegd, via de heer Heerema en via de voorzitter, in mijn

Tweede Kamer

Sponsorconvenant 2020-2022

richting: er is inderdaad geen objectieve lijst van onvrije
landen. De lijst van Freedom House wordt bijvoorbeeld
door ons ministerie van Buitenlandse Zaken als politiek
gezien. Maar deze drie kanttekeningen plaatsend, en als ik
de motie ook zo mag verstaan, ben ik wel bereid om in
gesprek te gaan met de convenantspartijen over hoe een
bepaling kan worden opgenomen in het convenant die op
de mogelijke risico's van buitenlandse financiering wijst en
scholen vraagt om een zorgvuldige afweging te maken
omtrent de wenselijkheid van financiering uit het buitenland. En die bepaling zou aanvullend zijn op de al in het
sponsorconvenant — dat heeft u natuurlijk al gezien —
opgenomen bepaling, die aangeeft dat scholen de bron van
financiering kenbaar moeten maken, waardoor inzichtelijk
wordt gemaakt of scholen sponsoring ontvangen uit het
buitenland. Dat zit dus al in het convenant. Dus als ik de
motie zo mag verstaan, met deze drie kanttekeningen, dan
geef ik haar oordeel Kamer.
De voorzitter:
Ik zie instemmend geknik door de indiener van de motie.
Minister Slob:
Dan de motie van de heer Kwint ...
De voorzitter:
Er is over die motie van de heer Heerema toch een korte
vraag van de heer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Gewoon even formeel. Als wij uiteindelijk gaan stemmen
over die motie, dan staat de uitleg die de minister eraan
geeft — waar ik overigens prima mee kan leven — wel heel
ver af van het dictum van de heer Heerema. Dus dan zou
ik willen voorstellen dat hij misschien bijvoorbeeld de verwijzing naar Freedom House eruit haalt. Of daar heel
expliciet "bijvoorbeeld" aan toevoegt, omdat hoe de
minister het nu uitlegt, echt anders is dan hoe de motie is
ingediend.
De voorzitter:
Maar meneer Kwint, dat is voor uw eigen afweging
natuurlijk. De minister heeft met deze uitleg de motie oordeel Kamer gegeven. En ik stel vast dat de heer Heerema
daar instemmend op heeft geknikt, en dat dat dus de interpretatie is van de motie. Maar de heer Heerema vraagt het
woord, en dat krijgt hij.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ja, voorzitter. Inderdaad, instemmend knikken, maar wel
even de woorden die de minister allemaal gezegd heeft
nog even neer laten dalen. Ik zal even nadenken of ik het
verzoek nog wat strakker kan formuleren, ook om het duidelijk te maken voor de stemming. Ik vraag daar zelf overigens ook om bij andere partijen, dus ik vind het wel netjes
als ik dat dan zelf ook doe. Ik moet even teruglezen wat de
minister precies gezegd heeft, want als het inderdaad zo
ver af komt te staan van wat ik bedoel, dan blijven we toch
een dispuut hebben. Maar ik denk dat we elkaar wel kunnen
vinden.

23 september 2020
TK 5

5-8-2

Minister Slob:
Volgens mij heb ik echt aangesloten bij het dictum van deze
motie, want deze motie vraagt om te kijken of in het sponsorconvenant hier een bepaling voor kan worden opgenomen. Ik heb alleen aangegeven dat ik niet de enige partij
ben. Dit is niet iets van ons exclusief, maar we zijn een van
de partijen. Maar uiteraard hebben wij, net zo goed als alle
andere partijen, de mogelijkheid om eventuele wensen die
er nog zijn, in te brengen; dat is één. Het tweede is dat het
best ingewikkeld is wat je daar kunt doen, ook vanuit de
begrenzingen die er zijn, ook in wet- en regelgeving, rond
dit onderwerp. Daar komt nog bij dat er ook nog een discussie zal worden gevoerd hier in de Kamer naar aanleiding
van het rapport van de door mij genoemde commissie
onder leiding van de heer Rog. Daar moet zelfs ook nog
een kabinetsreactie op gaan komen. Kortom, we zijn op
allerlei manieren met dit onderwerp bezig, maar ik ben
bereid dit in te brengen bij de andere partijen. En als u er
"bijvoorbeeld" van maakt rond dat Freedom House — want
daar heb ik inderdaad een kanttekening bij geplaatst — dan
is, denk ik, de heer Kwint ook tevreden en heeft u misschien
zijn stem ook wel binnen. Maar dat zal moeten blijken.
De voorzitter:
Ik stel vast dat de motie, mét deze interpretatie, oordeel
Kamer heeft gekregen, en dat de motie mogelijk gewijzigd
wordt. En als daardoor de appreciatie van het kabinet zou
wijzigen, neem ik aan dat de minister dat via een e-mailtje
aan de Kamer laat weten. Gaat u verder.
Minister Slob:
Voorzitter. Dan de motie van de heer Kwint en mevrouw
Westerveld op stuk nr. 228 rond reclames over — zo noem
ik het maar even — de bijlessen; het betaald aanvullend
onderwijs. Net voordat de coronacrisis uitbrak, in februari,
hebben we hier met elkaar over gesproken. Toen heeft u
moties ingediend, die aangenomen zijn, en die wij nu aan
het uitvoeren zijn. En daar hoort ook bij dat wij met de VOraad en de scholen die daarachter zitten in gesprek zouden
gaan — want dit speelt met name in het voortgezet onderwijs — over dat we dit zouden gaan ontmoedigen; dat is
volgens mij ook een letterlijke passage uit die motie. U heeft
ons als regering ook verzocht om afspraken te maken met
scholen, met als doel dat er geen reclame wordt gemaakt
voor private aanbieders van aanvullend onderwijs. Door
de coronacrisis is de uitvoering van deze motie enigszins
vertraagd. Maar nu komt er gelijk eentje overheen die
eigenlijk weer verdergaat dan waar we nu, op basis van uw
motie, mee bezig zijn. Dat vind ik een beetje ingewikkeld.
Dus ik zou de heer Kwint eigenlijk willen vragen om zijn
motie nog even aan te houden. Ik ga proberen u zo snel als
mogelijk een update te geven van deze gesprekken, want
er is wel aan gewerkt, alleen niet in het tempo waarmee
we dat in februari dachten te kunnen doen. Dan kunt u zelf
bepalen of u dat ver genoeg vindt gaan of dat u er nog een
kop bovenop wilt zetten. Rond die tijd kan er altijd nog, op
dezelfde manier als ik net tegen de heer Heerema heb
gezegd, een wens worden ingediend bij het sponsorconvenant om te kijken of het daar ook onderdeel van kan zijn.

Minister Slob:
Volgens mij, zeg ik even uit mijn hoofd, hebben we op 19
februari hier een VAO gehad, overigens naar aanleiding
van een heel mooi algemeen overleg over schaduwonderwijs, zoals we het vaak noemen, en de onwenselijkheid
daarvan.
De heer Kwint (SP):
Er zijn toen inderdaad twee voorstellen aangenomen. Eentje
gaat over het faciliteren van particuliere bijles in de school
en het ontmoedigen daarvan. Het andere gaat over het
aanbod van reclame. Eerlijk gezegd heb ik er wel begrip
voor dat dit in deze periode, hoewel het heel belangrijk is,
niet altijd de eerste zorg is geweest die met de middelbare
scholen besproken moest worden. Dus ik denk dat we de
motie even aanhouden. Dan komen we er later op terug.
De voorzitter:
Prima.
Op verzoek van de heer Kwint stel ik voor zijn motie (35300VIII, nr. 228) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De voorzitter:
Dan zijn we hiermee aan het eind gekomen van het VSO
Sponsorconvenant, dat is aangevraagd door de heer Lammert van Raan van de Partij voor de Dieren. Dat is mij
inmiddels ook geworden, anders dan de sprekerslijst zei.
Ik wens hem vanaf deze plek graag van harte beterschap.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Stemmingen over de ingediende moties zijn volgende week.

De voorzitter:
Ik kijk even of de heer Kwint daartoe bereid is.

Tweede Kamer

Sponsorconvenant 2020-2022

23 september 2020
TK 5

5-8-3