Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 300 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2016

Nr. 149

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 mei 2016
Met deze brief stuur ik u, mede namens de Minister van Economische
Zaken, de reactie op de evaluatie van de Adviesraad voor wetenschap,
technologie en innovatie (AWTI) over de periode 2010–2014. De evaluatie
is in 2015 in opdracht van de AWTI uitgevoerd door een externe
commissie onder leiding van de heer ir. J.F. de Leeuw. De AWTI heeft het
eindrapport van de commissie met daarbij een eigen reactie op 7 oktober
2015 naar de Eerste en de Tweede Kamer gezonden.
In haar evaluatie heeft de commissie een aantal categorieën onderscheiden, die ik ook in deze reactie zal volgen.
Werkwijze en adviezen
Met de commissie ben ik van mening dat de AWTI een waardevolle
adviseur is van het kabinet en dat de – geïntensiveerde – interacties met
de ministeries van OCW en EZ eveneens waardevol zijn. Ook deel ik met
de commissie dat de kwaliteit van de adviezen in het algemeen goed is.
Ik volg de commissie in haar opvatting dat de adviezen van de AWTI –
zeker rond de start van een nieuw kabinet – meer agenderend zouden
kunnen zijn, met meer aandacht voor fundamentele vraagstukken, een
bredere strategische focus, meer doorsnijdende thema’s en aandacht voor
het bredere sociaaleconomische beleid en dat de AWTI daartoe ook oog
heeft voor andere departementen dan OCW en EZ. Bij het opstellen van
het AWTI-werkprogramma 2016 – 2018(Kamerstuk 34 300 VIII, nr. 6) is
hiermee inmiddels rekening gehouden. Ik voeg daar aan toe dat de
departementen, met name OCW en EZ, ook een verantwoordelijkheid
hebben om strategische adviesvragen te formuleren.

kst-34300-VIII-149
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 149

1

Met betrekking tot de oproep van de commissie aan de AWTI om
controversiëler te zijn en adviezen uit te brengen die prikkelender zijn,
merk ik op dat ik hier een goede balans van belang acht. Adviezen «te ver
van het bed van de departementen» zullen weinig impact hebben. Er zal
ook behoefte blijven bestaan aan beleidsadvies dat gericht is op het
bereiken van gestelde doelen. Het gaat dus om een goede mix van
«prikkelen» en doelgerichte adviezen. In dat licht volg ik niet het pleidooi
van de commissie voor meer distantie bij het vaststellen van het
werkprogramma. Nauwe interactie over de adviesonderwerpen vind ik
juist van belang om die goede mix te realiseren. Ik stel het dan ook op
prijs dat de AWTI doorgaans een balans zoekt tussen strategische lange
termijn inzichten en advisering over wat nu of in de nabije toekomst om
richtinggevende oplossingen vraagt. Dit laat onverlet dat de AWTI als
adviesorgaan vanzelfsprekend geheel onafhankelijk van de overheid tot
de inhoud van zijn advisering komt.
De AWTI volgt bij het opstellen van adviezen een open proces. Met de
commissie acht ik die transparante manier van werken zeer waardevol
omdat het zowel goede input oplevert als draagvlak creëert en zo de
effectiviteit en impact van de advisering sterk bevordert. Het advies als
zodanig is dan een onderdeel van een beïnvloedingsproces met
workshops, interviews etcetera en niet een stuk papier dat uit de lucht
komt vallen. Waar ruimte is voor verdere verbetering van deze werkwijze,
bijvoorbeeld door het betrekken van start-ups en jonge innovatieve
bedrijven, vernieuwers en vrijdenkers, vraag ik de AWTI dat te doen. In dit
licht ben ik het ook met de commissie eens dat het interessant kan zijn te
gaan experimenteren met andere vormen van advisering dan een
geschreven rapport. In eerste instantie denk ik daarbij aan experimenten
die het geschreven advies ondersteunen, maar vooralsnog niet
vervangen. Daar waar de «praktische» tips van de commissie – het
houden van een startbijeenkomst en het werken met coreferenten – de
advisering kunnen versterken, vraag ik de AWTI te overwegen die in zijn
werkwijze op te nemen.
Ik onderschrijf de opvatting van de commissie dat briefadviezen een
goede aanvulling kunnen zijn op de strategische adviezen. Zo kunnen
langere termijn adviezen worden «vertaald» in actueel advies voor de
korte termijn. Over de aanbeveling om te stoppen met landenstudies
verschil ik van mening met de commissie. Strategisch gekozen landenstudies kunnen bijdragen aan het bepalen van het nationale beleid in een
internationale context. Zo heb ik de studies over het Verenigd Koninkrijk,
Duitsland en Brazilië zeer waardevol gevonden. Begrip van wat er in
andere landen gebeurt, helpt zowel bij het versterken van de eigen positie
als bij het aangaan van samenwerkingsverbanden.
In lijn met de visie van de commissie vraag ik de AWTI om daar waar
mogelijk de adviezen – vooral ook in samenwerking met organisaties als
het Centraal Planbureau (CPB), het Rathenau Instituut of de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) – feitelijk te onderbouwen.
Die analyses hebben op zich al veel waarde, los van het advies, en tillen
de advisering uit boven het formuleren van een goed beargumenteerde
opvatting. De impact van de adviezen zal daardoor worden vergroot. Dit
sluit ook aan bij de in de Wetenschapsvisie 2025 geformuleerde behoefte
aan een beter inzicht in het functioneren van het wetenschapsbestel en in
verband hiermee het beter benutten van ons kennis- en adviesstelsel. Het
pleidooi van de commissie om in adviezen duidelijke handelingsperspectieven op te nemen en scherper en concreter te benoemen welke partijen
een rol spelen en wat die rol inhoudt spreekt mij bijzonder aan, zeker ook
omdat dit behulpzaam is bij het formuleren van beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 149

2

De commissie constateert dat de impact van de adviezen wisselend is. De
impact kan worden vergroot door het formuleren van duidelijke handelingsperspectieven in het advies zelf, wat hierboven aan de orde kwam,
maar in voorkomende gevallen ook door het actief aanspreken van de
relevante stakeholders na het adviestraject. Ik deel deze visie van de
commissie. Goede communicatie over de adviezen is van belang, met het
oog op het «landen» van het advies. De investeringen die de AWTI in dit
verband doet in het opbouwen van een breed netwerk, waarbij goed
gebruik wordt gemaakt van sociale media, en de prioriteit die de AWTI
hierbij geeft aan interactiviteit (bijvoorbeeld via de website) worden door
mij toegejuicht. Dit geldt evenzeer voor de contacten die de Raad
onderhoudt met de beide Kamers der Staten-Generaal en met
departementen.
De positionering van de AWTI
Met de commissie ben ik van mening dat de AWTI een unieke positie
heeft in het advieslandschap, als enige adviesorgaan voor het brede
gebied van wetenschap, technologie en innovatie. De raad kan, zoals de
commissie aangeeft, zijn positie nog verder versterken door nog
nadrukkelijker aandacht te schenken aan technologie en innovatie. De
raad heeft innovatie recent als opdracht erbij gekregen en de commissie
denkt dat juist op het terrein van technologie en innovatie een adviesraad
van grote toegevoegde waarde is.
Met onder meer het uitbrengen van het ICT-advies «Klaar voor de
toekomst», de balans van het topsectorenbeleid en het symposium
«Innoveren werkt» heeft de AWTI laten zien de «T» en de «I» de nodige
aandacht te geven. Inmiddels krijgen technologie en innovatie ruim de
aandacht in het AWTI-werkprogramma 2016–2018.
Ik constateer dat de AWTI in toenemende mate samenwerkt met andere
adviesorganen en organisaties als het Rathenau Instituut. Ik waardeer dat
zeer omdat het de efficiëntie verhoogt, bijvoorbeeld bij de onderbouwing
van adviezen met feitenmateriaal en omdat het de effectiviteit van de
advisering met betrekking tot inhoud en draagvlak ten goede komt.
Tegelijkertijd zie ik, in lijn met de commissie, ruimte voor verdere stappen.
De afstemming met de werkprogramma’s van KNAW, Rathenau Instituut
en CPB kan verder worden versterkt, waar ook de departementen een rol
in kunnen spelen. Daarnaast kan de AWTI ook profiteren van intensievere
samenwerking met organisaties als de Raad voor Cultuur, The Netherlands Academy of Technology and Innovation en de Stichting Toekomstbeeld der Techniek, ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid. Ook
het ijken van AWTI-programmering met werkplannen van brede en
internationale adviesorganen als de WRR en OESO acht ik nuttig. Het
gezamenlijk oppakken van onderwerpen, gebruik maken van elkaars
expertise, detachering van medewerkers – suggesties die de commissie
op dit gebied doet – kunnen ook allemaal bijdragen aan hechte samenwerking tussen de raden en organisaties. Een proeve van deze
afstemming en samenwerking is de tweejaarlijkse Balans van de
wetenschap, aangekondigd in de Wetenschapsvisie 2025. De eerste
Balans zal later in 2016 verschijnen en is een gezamenlijk rapport van de
AWTI, KNAW en het Rathenau Instituut.
In de Wetenschapsvisie 2025 is aangekondigd dat er in 2018 een evaluatie
zal plaatsvinden van het adviesstelsel. Vanzelfsprekend zal de positionering van de AWTI en de samenwerking met andere organisatie daarbij
aan de orde komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 149

3

De raad en de organisatie
De evaluatiecommissie vindt de samenstelling van de raad goed en
evenwichtig. Dat is goed om te constateren. De interactieve werkwijze
tussen AWTI en de beide betrokken ministeries bij het vinden en
benoemen van leden zal hier zeker aan bijdragen. De suggestie van de
commissie om het lidmaatschap van een persoon uit de wereld van de
hogescholen en van een jonge innovator te overwegen zal ik betrekken bij
toekomstige benoemingen.
De commissie ziet het als een «unique selling point» dat de raadsleden
veel praktijkervaring hebben en wijst er tegelijk op dat raadsleden zonder
last of ruggenspraak behoren te functioneren. Hiermee ben ik het
uiteraard eens en ik onderstreep dat de voorzitter daarbij een belangrijke
rol heeft om dat te bewaken. Ik constateer dat de commissie overigens
geen signaal afgeeft dat de onafhankelijkheid in het geding zou zijn.
De commissie is van mening dat er ruimte is voor verbetering van de
processen in de organisatie bijvoorbeeld op het gebied van projectmanagement en projectevaluaties. Het is aan de AWTI om daar invulling aan
te geven.
Het pleidooi van de commissie voor extra middelen voor uitbreiding van
de staf volg ik niet. Ik realiseer me dat we met het bovenstaande veel
vragen van de raadsleden en de staf van de AWTI. Maar we zijn met de
Wetenschapsvisie 2025 een koers ingeslagen van minder adviezen met
meer impact. Het is dan ook niet zozeer een kwestie van meer geld, maar
een kwestie van slim met andere adviesorganen en organisaties en
stakeholders komen tot effectieve advisering en in overleg met de
departementen te komen tot een goede prioritering. Voorts ben ik van
mening dat de AWTI voldoende mogelijkheden heeft om hoogwaardige
mensen aan zich te binden en om externe kennis te benutten voor de
advisering. Zo kan de AWTI externe experts gebruiken bij het opstellen
van specifieke adviezen.
Mede namens de Minister van Economische Zaken,
De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 300 VIII, nr. 149

4