Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

30 536

Regels inzake de volledige liberalisering van de
postmarkt en de garantie van de universele
postdienstverlening (Postwet 20..)

Nr. 90

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 februari 2009
Bij brief van 14 januari jl. heb ik u toegezegd uw Kamer per brief op de
hoogte te stellen van het kabinetsbesluit over marktopening van de postmarkt en de vervolggesprekken met alle belanghebbende partijen,
alsmede van de integrale afweging die aan een eventuele marktopening
ten grondslag heeft gelegen (Kamerstuk 30 536, nr. 89). Daarbij zou ook
nader worden ingegaan op de door u gestelde vragen in uw brief van
18 december jl. en informatie over de internationale ontwikkelingen
worden gegeven.
In de afgelopen jaren is de postmarkt in geleidelijke stappen opengesteld.
Nu is de de laatste stap aan de orde, het volledig openstellen van de postmarkt door het opheffen van het monopolie op brieven tot 50 gram. Aan
de openstelling van de postmarkt zijn door dit kabinet twee heldere voorwaarden verbonden: een level playing field in Europa – in het bijzonder
Duitsland – en sociaal aanvaardbare arbeidsvoorwaarden voor postbezorgers bij de nieuwe postvervoerbedrijven. Hieronder bericht ik u, mede
namens de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, welke
ontwikkelingen hebben plaatsgevonden op deze twee aspecten en de
conclusies die het kabinet daaraan verbindt. Tevens leg ik u ter uitvoering
van de voorhangprocedure die is opgenomen in artikel 25, achtste lid, van
het wetsvoorstel, de Postwet 20.. een ontwerp ministeriële regeling (Postregeling 20..) voor, alsmede het ontwerp Koninklijk Besluit ter uitvoering
van artikel 88 van het wetsvoorstel.1
Internationale ontwikkelingen
In februari 2008 hebben de Raad van Ministers en het Europees Parlement
Richtlijn 2008/6/EC aangenomen, waarin is vastgelegd dat per 31 december 2010 alle Lidstaten hun nationale postmarkt vrij moeten geven. De
twaalf nieuwe lidstaten en Griekenland en Luxemburg mogen maximaal
twee jaar later hun postmarkt openstellen.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

KST128226
0809tkkst30536-90
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

1

Een aantal lidstaten heeft zijn postmarkt al juridisch volledig opengesteld:
Zweden, Finland, het Verenigd Koninkrijk (1-1-2006) en Duitsland (1-12008).
Sinds de aanvaarding van de Richtlijn spant de Europese Commissie zich
actief in om oneerlijke belemmeringen voor toegang tot de postmarkt
tegen te gaan. Zo heeft Commissaris McCreevy de Duitse regering in
december 2008 wederom schriftelijk gevraagd om opheldering en gegevens inzake de beslissingen die de Duitse regering heeft genomen ten
aanzien van het minimumloon in de postsector en mogelijke toekomstige
besluiten.
Commissaris McCreevy heeft mij zoals u al eerder is bericht, op 14 maart
2008 een brief gestuurd waarin hij er onder meer op wijst dat het voorbehouden van postdiensten ingevolge de postrichtlijn alleen gerechtvaardigd kan zijn voor zover dat nodig is om de instandhouding van de universele postdienst te waarborgen. Echter, in de brief van de Commissie wordt
er ten onrechte vanuit gegaan dat al sprake is van een afgeronde behandeling van het wetsvoorstel, waarvan alleen de inwerkingtreding is uitgesteld. Dat is niet het geval. De Eerste Kamer moet zich nog over het wetsvoorstel uitspreken.

Duitsland
Minimumloon
Met name in Duitsland – de grootste postmarkt van Europa – speelt de
vraag in hoeverre deze markt nu ook daadwerkelijk toegankelijk is voor
toetreders. De Duitse overheid heeft een hoog verplicht minimumloon
opgelegd door de cao tussen Deutsche Post en Ver.di. algemeen verbindend te verklaren voor de hele sector. TNT heeft hiertegen een rechtszaak
aangespannen.
In het hoger beroep in deze zaak heeft het Oberverwaltungsgericht op
18 december 2008 het vonnis van het Verwaltungsgericht bevestigd dat de
algemeenverbindendverklaring van de cao tussen Deutsche Post en Ver.di.
onrechtmatig is ten aanzien van andere loonafspraken die al tot stand zijn
gekomen, zoals de loonafspraak die TNT eerder is overeengekomen.
De Duitse staat is in cassatie gegaan tegen dit vonnis. Een uitspraak zal
naar verwachting dit jaar niet meer komen. De Duitse regering kijkt tevens
naar de mogelijkheden om de algemeenverbindendverklaring door
aanpassing van wetgeving alsnog mogelijk te maken. Het is op dit
moment niet duidelijk of de Duitse regering een dergelijke wetswijziging
doorzet en wat het tijdspad daarvoor zou zijn. Een dergelijk voorstel zou
door het Parlement moeten worden goedgekeurd.
BTW
Tot nu toe bestaat er in Duitsland een ongelijk regime voor BTW voor de
postbedrijven, waarbij Deutsche Post is vrijgesteld van BTW. De concurrenten moeten wel BTW in rekening brengen. De Duitse regering heeft in
september 2008 een wetsvoorstel ingediend ten aanzien van de
BTW-behandeling. Met dit wetsvoorstel wordt een gelijke behandeling
voor alle postbedrijven mogelijk waar het gaat om de zakelijke post. Deze
regeling is vergelijkbaar met de regeling die in Nederland is getroffen ten
aanzien van de BTW voor postdiensten, waarbij alleen de post die tegen
enkelstukstarief wordt vervoerd, is vrijgesteld van BTW. De Duitse regering heeft voorgesteld de wetswijziging per 1 januari 2010 in werking te
laten treden. Op dit moment tendeert de Bundesrat naar het vervroegen
van de inwerkingtreding naar 1 mei 2009.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

2

Het Verenigd Koninkrijk
BTW
Ook in het Verenigd Koninkrijk bestaat een ongelijke behandeling van
postbedrijven bij de BTW. Royal Mail heeft een vrijstelling van BTW, de
concurrenten niet.
De Britse regering wacht tot nu toe de uitspraak van het Europees Hof van
Justitie af over de BTW behandeling. Deze wordt in de loop van het voorjaar verwacht.
De ongelijkheid is overigens op dit moment minder geworden omdat de
Britse regering het BTW tarief in beginsel tot 1 januari 2010 heeft verlaagd
van 17,5 naar 15%, als algemene stimuleringsmaatregel voor de economie. TNT dochter TNT UK is op dit moment de grootste concurrent van
Royal Mail.
Hooper rapport
In december 2008 is het finale Hooper rapport verschenen, waarin beleidsaanbevelingen worden gedaan voor het in stand houden van de universele dienst. Daartoe behoren onder meer aanbevelingen om de positie
van Royal Mail te verbeteren. Royal Mail, zo wordt geconstateerd, heeft
ten opzichte van andere Europese postbedrijven een aanzienlijke achterstand als het gaat om een efficiënte en moderne bedrijfsvoering. De
Hooper commissie beveelt in dat kader een strategisch «partnership» aan
tussen Royal Mail en een of meer private ondernemingen met een aantoonbare ervaring in het transformeren van een grote onderneming, bij voorkeur een netwerkbedrijf.
TNT heeft publiekelijk verklaard geïnteresseerd te zijn in een deelname in
Royal Mail van ongeveer 30%.

Het Europees Hof van Justitie
Op 15 januari jl. heeft de advocaat-generaal van het Europees Hof van
Justitie zijn conclusie gegeven over drie prejudiciële vragen die waren
gesteld door een Administrative Court in het Verenigd Koninkrijk aangaande de toepassing van de BTW vrijstelling op postdiensten.
De advocaat-generaal komt tot de conclusie dat de vrijstelling alleen mag
gelden voor die diensten waarvan de levering van bijzonder algemeen
belang is. Het gaat dan om een dienst die via de infrastructuur van de
leverancier van de universele dienst wordt geleverd en wordt verricht
tegen de standaardtarieven die voor een ieder gelden. Alleen dan kan de
postdienst worden aangemerkt als een openbare dienst, welke van
bijzonder algemeen belang is.
De vrijstelling is in ieder geval uitgesloten wanneer de postdiensten tegen
individueel vastgestelde prijzen worden afgehandeld. Dat betreft in het
algemeen de zakelijke post. De conclusie is dat alle postbedrijven BTW in
rekening moeten brengen voor de post op basis van individueel vastgestelde prijzen.
Het Hof moet nu een uitspraak doen.
Fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden
Een belangrijke reden om eerder niet tot openstelling van de postmarkt in
Nederland over te gaan, waren de arbeidsvoorwaarden voor postbezorgers bij de nieuwe postbedrijven. Zij werken vrijwel allemaal op basis van
overeenkomsten van opdracht (ovo) in plaats van arbeidsovereenkomsten
en worden met stukloon betaald. Een onderzoek door de Arbeidsinspectie
op verzoek van EZ en SZW heeft aangetoond dat de gehanteerde beloningssystemen van de postbedrijven er niet in alle gevallen toe leiden dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

3

postbezorger die aan de gestelde normen voldoet ook daadwerkelijk het
minimumloon (inclusief vakantietoeslag) verdient. De door de bedrijven
gestelde normen zijn niet altijd redelijkerwijs haalbaar, zo oordeelt de
Arbeidsinspectie.
Mede vanwege de uitkomsten van het onderzoek door de Arbeidsinspectie werd openstelling van de postmarkt tot nu toe niet zorgvuldig
geacht door het kabinet.
Ook het beginselakkoord dat de nieuwe postbedrijven met de vakbonden
hadden afgesloten, bood onvoldoende zekerheden voor de totstandkoming van goede arbeidsvoorwaarden.
De nieuwe postbedrijven en de vakbonden hebben mede op verzoek van
het kabinet constructieve stappen gezet wat arbeidsvoorwaarden betreft.
De sociale partners in de postsector hebben op 12 november jl. een cao
afgesloten voor de nieuwe postbedrijven. Deze cao is ondertekend door
Sandd en SelektMail, alsmede FNV Bondgenoten, CNV Publieke Zaak,
CNV Bedrijvenbond en BVPP. In de cao is het uitgangspunt geformuleerd
dat 80% van de postbezorgers 3,5 jaar na de volledige opening van de
postmarkt werkzaam zal zijn op basis van een arbeidsovereenkomst in
plaats van een ovo. Het tempo waarin, gedurende deze 3,5 jaar, de omzetting van ovo’s naar arbeidsovereenkomsten plaats zal vinden, wordt door
partijen vastgelegd in een ingroeimodel. Daarbij zal rekening worden
gehouden met de financiële draagkracht van de nieuwe postbedrijven en
de invloed daarop van de ontwikkeling van het volume aan poststukken
dat de nieuwe postbedrijven bezorgen. Het ingroeimodel wordt opgesteld
met behulp van een onafhankelijke economisch deskundige.
In de cao hebben partijen aangegeven dit ingroeimodel binnen zes
maanden na volledige opening van de markt overeen te zullen komen.
Partijen hebben inmiddels aangegeven dat het ingroeimodel 1 april afgerond zal zijn. De onafhankelijke, economisch deskundige, die op voordracht van alle betrokken partijen is aangezocht, is inmiddels gestart met
het opstellen van een ingroeimodel.

Positie partijen
In de open brief aan het kabinet van 17 december jl. schrijven de vakbonden FNV Bondgenoten, CNV Publieke Zaak, CNV Bedrijvenbond en BVPP
dat verder uitstel van liberalisering niets oplevert voor de postbezorgers
bij de nieuwe postbedrijven. Volgens de bonden biedt verder uitstel ook
nauwelijks soelaas voor de postbodes van TNT Post. De toekomst van de
postbode wordt hun inziens beter gewaarborgd indien ook de nieuwe
postbedrijven op basis van arbeidsovereenkomsten moeten gaan werken.
De vakbonden vragen het kabinet om de gemaakte afspraken in de cao te
ondersteunen met wettelijke maatregelen («stok achter de deur») voor het
geval de werkgevers de gemaakte cao-afspraken niet nakomen.
In de brief van 17 december jl. van de vakbonden wordt het kabinet dringend gevraagd op de kortst mogelijke termijn een duidelijk en helder
besluit te nemen over volledige openstelling van de postmarkt, waarbij de
bonden schrijven zich voor te kunnen stellen dat de postmarkt per 1 april
2009 volledig vrijgegeven wordt.
De nieuwe postbedrijven Sandd en SelektMail hebben aangegeven dat de
volledige opening van de postmarkt per 1 april 2009 een uiterste datum is,
omdat zij anders niet meer in staat zijn om contracten voor 2010 binnen te
halen op het deel van de markt waarop zij nu nog niet actief mogen zijn.
Zij stellen dat daarmee de omzetstijging in het gedrang zou komen die het
mogelijk moet maken om de overstap van overeenkomsten van opdracht
naar arbeidsovereenkomsten te kunnen betalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

4

Op 4 februari jl. heeft, mede op verzoek van betrokken partijen, overleg
plaatsgevonden tussen deze partijen, de minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid en mij, in aanwezigheid van de economisch deskundige.
Daarin hebben partijen aangegeven het ingroeimodel voor 1 april af te
zullen ronden en is de vormgeving besproken van een «stok achter de
deur» waar de vakbonden om hebben gevraagd voor het geval in de
praktijk niet wordt toegegroeid naar arbeidsovereenkomsten.

Wettelijke maatregelen
Het wetsvoorstel biedt in artikel 8 een basis voor tijdelijke maatregelen op
het terrein van de arbeidsvoorwaarden. Het kabinet zal deze maatregelen
treffen om de beoogde zorgvuldigheid te bereiken ten aanzien van de
aanvaardbare arbeidsvoorwaarden in de postsector, gedurende de eerste
periode van volledige marktopening (vier jaar). Hiermee wordt tevens
voorzien in de «stok achter de deur» waar de vakbonden het kabinet om
hebben verzocht.
Op basis van artikel 8 Postwet 20.. wordt een algemene maatregel van
bestuur (AMvB) opgesteld waarmee de postvervoerbedrijven verplicht
worden om met alle postbezorgers een arbeidsovereenkomst af te sluiten.
Aan deze verplichting hoeft niet te worden voldaan als sprake is van
gebondenheid aan een eigen rechtsgeldige cao waarin afspraken zijn
gemaakt over een ingroeimodel dat voldoet aan de in de AMvB
genoemde criteria. Dat ingroeimodel is gericht op het – in 3,5 jaar tijd –
omzetten van overeenkomsten van opdracht in arbeidsovereenkomsten.
In de AMvB zal een nader te bepalen einddoel worden opgenomen. De
AMvB geeft op deze wijze aan sociale partners de ruimte om de eigen
verantwoordelijkheid voor de arbeidsvoorwaarden op te pakken, en werkt
als «stok achter de deur» in het geval die verantwoordelijkheid niet zal
worden opgepakt.
Het kabinet wil de AMvB zo spoedig mogelijk gereed hebben. Daarbij
moet uiteraard de wetgevingsprocedure die daarvoor geldt, worden doorlopen en moet consultatie van de betrokken bedrijven en bonden plaatsvinden. Vanuit een oogpunt van uitvoerbaarheid zal sowieso een overgangstermijn in acht worden genomen in de AMvB, om postvervoerbedrijven die per opening van de postmarkt niet zijn aangesloten bij een
cao, in de gelegenheid te stellen zich aan te sluiten bij een bestaande cao
of zelf een cao af te sluiten.
Integrale afweging
Door het kabinet zijn steeds twee voorwaarden gesteld om tot een zorgvuldige opening van de postmarkt te kunnen komen. Ten aanzien van deze
voorwaarden zijn belangrijke vorderingen gemaakt.
Het is verheugend dat sociale partners met wederzijdse instemming een
cao in de postsector hebben afgesloten. Dit legt een bodem in arbeidsvoorwaarden in de postsector die een verbetering oplevert voor de
arbeidsvoorwaarden van de postbezorgers bij de nieuwe postbedrijven.
Het tempo van de overstap naar arbeidsovereenkomsten wordt momenteel door sociale partners met hulp van een onafhankelijk deskundige
vastgelegd in een ingroeimodel. Dit model zal volgens de sociale partners
1 april zijn afgerond. De inwerkingtreding van de cao is gekoppeld aan de
opening van de postmarkt. Uitstel van de opening van de postmarkt zou
betekenen dat de cao van de baan is en dat de postbezorgers bij de
nieuwe postbedrijven op basis van die cao geen arbeidsovereenkomsten
krijgen.
Met de cao en de «stok achter de deur» is aan de meest zwaarwegende
voorwaarde voldaan voor openstelling van de postmarkt en kan de post-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

5

markt op een sociaal verantwoorde wijze worden geopend, wat juist nu
met verslechterende arbeidsmarktomstandigheden vanwege de kredietcrisis van belang is. Met de bodem die gelegd wordt in de arbeidsvoorwaarden door het ingroeimodel wordt scherpe concurrentie op arbeidsvoorwaarden (een «race to the bottom») voorkomen. Aangenomen mag
worden, dat de werkgelegenheidseffecten voor de sector daardoor ook
minder negatief zullen zijn. Daarbij past wel de kanttekening, dat alle
postbedrijven opereren in een markt die structureel krimpt vanwege de
opkomst van internet en email. Een krimpende markt vereist onvermijdelijk aanpassingen op die arbeidsmarkt.
Op het internationale vlak is ook sprake van een positieve ontwikkeling
ten aanzien van de BTW behandeling in Duitsland en is ook in hoger
beroep de algemeenverbindendverklaring van de CAO tussen Deutsche
Post en Ver.di. onrechtmatig verklaard.
Alles afwegende is het kabinet van mening dat aan de gewenste zorgvuldigheid met betrekking tot de volledige openstelling van de postmarkt is
voldaan. Uiteraard is de inwerkingtreding van het wetsvoorstel afhankelijk
van het aannemen van het wetsvoorstel door de Eerste Kamer. Ik hoop,
gezien de positieve ontwikkelingen, dat de Eerste Kamer spoedig tot een
afronding van de behandeling van het wetsvoorstel kan komen, opdat het
wetsvoorstel per 1 april 2009 inwerking kan treden.
Ten slotte

Voorhang Postregeling en inwerkingtredingsbesluit
Hierbij zend ik u tevens een ontwerp ministeriële regeling, houdende
regels betreffende de universele postdienst (Postregeling 20..), alsmede
het Besluit tot vaststelling van het tijdstip tot inwerkingtreding van de
Postwet 20.. (hierna: inwerkingstredingsbesluit).1 De Postregeling bevat
een nadere uitwerking van de boekhoudkundige scheiding en de criteria
voor vaststelling van de tarieven die de verlener van de universele dienst
in staat moet stellen de universele dienst op financieel verantwoorde
wijze aan te bieden.
Voorts vindt u bijgesloten het advies van het college van de Onafhankelijke post- en telecommunicatieautoriteit, d.d. 25 november 2008 over deze
ontwerp-ministeriële regeling.1
De voorlegging van de Postregeling geschiedt ter uitvoering van de
voorhangprocedure die is opgenomen in artikel 25, achtste lid, van het
momenteel bij de Eerste Kamer aanhangige voorstel van de Postwet 20..
(Regels inzake de volledige liberalisering van de postmarkt en de garantie
van de universele postdienstverlening), en biedt uw Kamer de mogelijkheid zich uit te spreken over de ontwerpregeling voordat deze zal worden
vastgesteld.
Op grond van de aangehaalde bepaling wordt de ontwerp ministeriële
regeling niet eerder vastgesteld dan vier weken na de overlegging van het
ontwerp.
De voorlegging van het inwerkingtredingsbesluit geschiedt ter uitvoering
van de voorhangprocedure die is opgenomen in artikel 88 van het bij de
Eerste Kamer aanhangige voorstel van de Postwet 20.., en biedt uw
Kamer de mogelijkheid zich uit te spreken over de inwerkingtredingsdatum van dit wetsvoorstel. Op grond van de aangehaalde bepaling wordt
de voordracht voor dit besluit niet eerder gedaan dan vier weken nadat
het ontwerp aan beide Kamers der Staten-Generaal is overgelegd.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Het ligt in de bedoeling de wet zo spoedig mogelijk na aanvaarding van
het wetsvoorstel door de Eerste Kamer en tegelijk met de Postregeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

6

20.. en het ontwerp Postbesluit 20.. in werking te laten treden. Er wordt
gestreefd naar inwerkingtreding met ingang van 1 april a.s.
De staatssecretaris van Economische Zaken,
F. Heemskerk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 30 536, nr. 90

7