Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 100 V

Jaarverslag en slotwet van het Ministerie van
Buitenlandse Zaken (V) 2021

Nr. 4

MEMORIE VAN TOELICHTING

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

1

A ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET WETSVOORSTEL
Wetsartikelen 1 tot en met 3
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de rijksbegroting, worden op
grond van artikel 2.3, eerste lid, van de Comptabiliteitswet 2016 afzonderlijk
bij wet vastgesteld en ook gewijzigd. Het onderhavige wetsvoorstel strekt
ertoe om voor het jaar 2021 wijzigingen aan te brengen in:
1. de departementale begrotingsstaat van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken;
De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen worden in
onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht.
De Minister van Buitenlandse Zaken,

W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

2

B ARTIKELGEWIJZE TOELICHTING BIJ DE BEGROTINGSARTIKELEN
(SLOTVERSCHILLEN)
1 Leeswijzer
De beleidsmatige mutaties en technische mutaties groter of gelijk aan de
ondergrenzen in onderstaande staffel worden op het niveau van de
financiële instrumenten (en eventueel artikelonderdeel) toegelicht.
Omvang begrotingsartikel (stand Beleidsmatige mutaties
ontwerp-begroting) in € miljoen (ondergrens in € miljoen)

Technische mutaties
(ondergrens in € miljoen)

< 50

1

2

=> 50 en < 200

2

4

=> 200 < 1000

5

10

=> 1000

10

20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

3

2 Beleidsartikelen
Artikel 1 Versterking internationale rechtsorde
Toelichting
Verplichtingen
De lagere verplichtingen realisatie wordt grotendeels veroorzaakt doordat
verplichtingenmutaties binnen het Mensenrechtenfonds per saldo een
negatief resultaat laten zien.
Uitgaven
De mutatie vond met name plaats op Gastlandbeleid internationale organi­
saties (artikel 1.3). Bij de tweede suppletoire begroting 2021 is het budget
voor het onderhoud van het Vredespaleis verlaagd en werd dit budget
aangemeld voor de Eindejaarsmarge. Aan het einde van het kalenderjaar
ontstond echter een hogere liquiditeitsbehoefte voor het Vredespaleis
waardoor de uitgaven in 2021 stegen met EUR 1,33 miljoen. Hierdoor zal
de aangevraagde Eindejaarsmarge dalen met een zelfde bedrag.
Artikel 2 Veiligheid en stabiliteit
Toelichting
Uitgaven
De realisatie van diverse uitgaven onder artikel 2 is in totaal
EUR 12,3 miljoen lager dan verwacht werd bij de 2e suppletoire begroting.
Dit is het gevolg van onder andere de volgende mutaties:
VN-Crisisbeheersing:
De bijdrage voor VN-Crisisbeheersingsoperaties (art 2.4) was
EUR 2,4 miljoen lager dan verwacht werd.
Stabiliteitsfonds
Twee bijdragen uit het Stabiliteitsfonds (art. 2.4) konden vanwege admini­
stratieve redenen niet meer in 2021 worden voldaan en zijn doorgeschoven
naar 2022.
Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization
De bijdrage aan de Comprehensive Nuclear-Test-Ban Treaty Organization
(CTBTO) was EUR 1,9 miljoen lager dan verwacht werd.
Shiraka
De totale uitgaven voor Shiraka waren EUR 1,2 miljoen lager dan voorzien
bij 2e suppletoire begroting. Vanwege COVID-19 waren er minder
aanvragen, zijn programma's vertraagd en waren er lagere kosten doordat
programma's (deels) online uitgevoerd konden worden.
Verplichtingen
De realisatie van diverse verplichtingen onder artikel 2 is in totaal
EUR 36,3 miljoen lager dan verwacht werd bij de 2e suppletoire begroting.
Dit is het gevolg van de eerder genoemde lagere uitgaven en daarbovenop
lagere verplichtingen van EUR 19,2 miljoen, EUR 3,1 miljoen en
EUR 3,6 miljoen voor respectievelijk Shiraka, Makandra en Contraterro­
risme. Reden hiervoor is dat er vanwege COVID-19 minder verplichtingen
zijn aangegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

4

Artikel 3 Effectieve Europese Samenwerking
Toelichting
Verplichtingen
De mutaties in de verplichtingen op artikel 3.1 «Afdrachten aan de Europese
Unie» en 3.5 «Europese Vredesfaciliteit» zijn gelijk aan de mutaties op de
uitgaven die hieronder worden toegelicht.
Uitgaven
De realisatie van de Europese afdrachten (artikel 3.1) is in totaal
EUR 167,8 miljoen hoger dan verwacht werd bij de 2e suppletoire
begroting. Dit is het gevolg van onderstaande mutaties:
BNI-afdracht
– De BNI-afdracht is in totaal EUR 170,9 miljoen lager uitgevallen dan
waarmee rekening werd gehouden in de raming bij de Najaarsnota. Dit
komt grotendeels omdat de uitgaven van de EU in 2021 onder het
jaarlijkse EU uitgavenplafond zijn gebleven. Het uitgangspunt van de
raming van de Nederlandse afdrachten is het jaarlijkse uitgavenplafond
uit het Meerjarig Financieel Kader 2021-2027 (MFK) plus de speciale
instrumenten die boven dit plafond worden gefinancierd1. Een lagere
realisatie betekent dat de marges voor onvoorziene omstandigheden in
de EU-begroting 2021 niet volledig zijn uitgeput. Deze resterende
middelen worden in 2022 bij de jaarlijkse technische aanpassing van
het MFK in juni, via het Single Margin Instrument, toegevoegd aan de
EU-begroting 2022.
– Bij Najaarsnota 2021 is de raming van de Nederlandse BNI-afdracht
verlaagd met EUR 1,2 miljoen als gevolg van de bijstelling van de plasti­
craming op EU-niveau in de zesde aanvullende EU-begroting (Draft
Amending Budget 6 (DAB6) 2021)2. Het budgettaire kaseffect slaat in
tegenstelling tot verwacht, door late aanname van aanname DAB6, niet
in 2021 maar in 2022 neer. Daarom valt de realisatie van de BNI-afdracht
EUR 1,2 miljoen hoger uit dan bij Najaarsnota werd verwacht. Bij 1e
suppletoire begroting 2022 wordt de raming van de BNI-afdracht alsnog
met dit bedrag verlaagd.
BTW-afdracht
– De realisatie van de BTW-afdracht is circa EUR 4,3 miljoen lager
uitgevallen dan bij Najaarsnota werd verwacht. Bij Voorjaarsnota 2021
is de raming van de BTW-afdracht met EUR 4,3 miljoen verhoogd naar
aanleiding van DAB9 2020 waarin de VK-korting werd herberekend. Dit
is abusievelijk op de BTW-afdracht geboekt in plaats van op de BNIafdracht. Daarom valt bij Slotwet de realisatie van de BTW-afdracht
EUR 4,3 miljoen lager en de BNI-afdracht EUR 4,3 miljoen hoger uit dan
verwacht werd bij Najaarsnota.
Invoerrechten
– De realisatie van de invoerrechten is EUR 343 miljoen hoger uitgevallen
dan bij Najaarsnota werd verwacht. Deze invoerrechten worden door
Nederland geïnd en na aftrek van administratieve kosten (de perceptie­
kostenvergoeding, artikel 3.10) wordt het resterende deel afgedragen
aan de EU. Het verschil is grotendeels te verklaren doordat enerzijds in
de laatste maanden van 2021 de ontvangsten van de Nederlandse
1

Het Globaliseringsfonds, het Solidariteits- en noodhulpinstrument, het Brexit fonds en het Flexi­
biliteitsinstrument.
2
Kamerbrief van 2 nov 2021 met kenmerk 2021-0000218236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

5

invoerrechten gestegen zijn ten opzichte van eerdere maanden.
Anderzijds is de raming van de Nederlandse invoerrechten voor 2021 bij
Miljoenennota eenmalig neerwaarts bijgesteld om te corrigeren voor
het effect van de voorlopige betalingen in de zonnepanelenzaak.3
Op artikel 3.5 is het budget met EUR 6,2 miljoen verlaagd. Voor de Europese
Vredesfaciliteit zijn uitgaven gedeeltelijk over de jaargrens heen geschoven.
Daarom zijn deze middelen aangemeld voor de eindejaarsmarge, zodat de
uitgaven in latere jaren kunnen worden gedaan.
Ontvangsten
De realisatie van de perceptiekostenvergoeding (artikel 3.10) komt
EUR 63,1 miljoen hoger uit dan bij de 2e suppletoire begroting geraamd, op
een totale realisatie van EUR 909,2 miljoen. Nederland heeft meer percep­
tiekostenvergoeding ontvangen dan eerder geraamd. Dit komt met name
doordat de invoerrechten ook hoger zijn uitgevallen. Nederland mag 25%
van de invoerrechten houden ter dekking van de administratieve kosten.
Artikel 4 Consulaire dienstverlening en uitdragen Nederlandse waarden
Toelichting
Verplichtingen
Per saldo is het verplichtingenbudget gedaald. In principe volgen de
verplichtingen de uitgaven. In 2021 zijn de uiteindelijke verplichtingen lager
uitgevallen dan in de 2e suppletoire begroting verwacht werd. Door de
coronamaatregelen zijn onder meer de verplichtingen voor cultuur, het
Koninklijk huis en het Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid
(POBB) lager uitgevallen.
Uitgaven
Ten opzichte van de 2e suppletoire begroting is er uiteindelijk een onderbe­
steding op dit budget. Deze verschillen zitten met name bij artikel 4.4
Uitdragen Nederlandse waarden en belangen.
Door de genoemde coronamaatregelen zijn er voor de publieksdiplomatie
veel bezoekerprogramma's geannuleerd en veel activiteiten zijn online
gehouden. Ook voor het Koninklijk huis zijn veel geplande bezoeken niet
door gegaan.
Zowel op het «reguliere» POBB als de COVID-activiteiten waren de uitgaven
lager. Dit kwam doordat projecten vertraging opgelopen hebben. Bij de
projecten uit POBB regulier is de vertraging veroorzaakt door de COVID-19
pandemie die implementatie van een aantal projecten heeft bemoeilijkt. Bij
POBB-COVID is de vertraging ontstaan door complexe juridische
procedures en wereldwijde logistieke/transport uitdagingen.
Ontvangsten
De ontvangsten laten een kleine stijging zien ten opzichte van de 2e
suppletoire begroting doordat de ontvangsten uit af te geven visa hoger zijn
uitgekomen dan verwacht.
Aan het begin van de Corona-crisis (2020) is er budget beschikbaar gesteld
uit de algemene middelen voor de repatriëring van Nederlanders in het
buitenland, de zogenaamde Bijzondere Bijstand Buitenland (BBB). Voor

3

Kamerstukken II, 2019-2020, 31934-38.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

6

deze ondersteuning worden aan reizigers financiële bijdragen gevraagd.
Hiervoor zijn in 2021 twee betalingen ontvangen. Daarnaast is een subsidie
van de Europese Commissie ontvangen als bijdrage voor de repatriëring
van EU-burgers. Verder is er ook nog een factuur ontvangen van Duitsland
voor de kosten die zijn gemaakt voor de repatriëring van Nederlanders.
Het saldo van deze bedragen vloeit terug naar de algemene middelen.
3 Niet-Beleidsartikelen
Niet-beleidsartikel 7: Apparaat
Toelichting
Verplichtingen
Analoog aan de uitgaven zijn ook de verplichtingen gedaald. Voor de verant­
woording van de verplichtingen voor apparaatsuitgaven geldt namelijk de
bepaling uit de Comptabiliteitswet 2016 waarbij het jaar waarin de
kasbetaling is gedaan, kan worden aangemerkt als het begrotingsjaar
waarin de met de kasbetaling samenhangende verplichting is aangegaan of
is ontstaan (art. 2.14, lid 3), de zogenaamde k=v methode (kas is gelijk aan
verplichtingen methode). In de praktijk betekent dit dat de totale aangegane
verplichtingen binnen dit artikel, voor één specifiek jaar overeenkomen met
de totale kasuitgaven voor dit jaar.
Uitgaven
De uiteindelijke realisatie van het apparaatsbudget is lager uitgevallen dan
bij de tweede suppletoire begroting 2021 geraamd. Deze afname heeft
een aantal oorzaken op het terrein van de personele en materiële uitgaven.
Deze mutaties worden hieronder nader toegelicht.
De lagere personele uitgaven zijn voornamelijk het resultaat van lagere
uitgaven op uitgezonden personeel aangezien vacatures langer onvervuld
blijven en het aantal reisbewegingen beperkt zijn (EUR 10 miljoen).
De lagere materiële uitgaven zijn het resultaat van onder meer lager
uitgevallen bedrijfsvoeringsuitgaven als gevolg van COVID-19
(EUR 4,9 miljoen). Door de onzekerheid in Afghanistan zijn de uitgaven op
het gebied van veiligheid hoogrisico-posten lager uitgevallen
(EUR 9,8 miljoen). De reguliere investeringen op het gebied van huisvesting
zijn ook lager uitgevallen dan gepland, vanwege vertragingen
(EUR 10 miljoen). Tot slot is op het gebied van ICT minder uitgegeven
vanwege wereldwijde tekorten, waardoor uitgaven worden vertraagd
(EUR 9 miljoen).
Buitenlandse Zaken werkt met een vooraf vastgestelde wisselkoers ten
opzichte van buitenlandse valuta (de corporate rate). Deze koers wordt
samen met de presentatie van de begroting vastgesteld en kan onder
voorwaarden worden bijgesteld. Omdat bij betalingen in buitenlandse
valuta gedurende het jaar echter toch een verschil ontstaat als gevolg van
de werkelijk geldende koers, ontstaat er een saldo. Dit saldo wordt
verantwoord op het apparaatsartikel maar geldt voor de gehele BZbegroting. In 2021 zorgt dit voor een mutatie van EUR 7,6 miljoen.
Ontvangsten
De hogere ontvangsten zijn voornamelijk het resultaat van terugbetaling
van teveel betaalde bijdragen aanhet Rijksvastgoedbedrijf in vorige jaren,
hogere verkoopopbrengsten en strakke sturing op terughalen huurwaar­
borgsommen en doorbelastingen (huur colocaties).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 100 V, nr. 4

7