Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 604

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 december 2017
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 11 juli 2017 over de Verkenning
van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW)
Nederlands-Engels in het hoger onderwijs (Kamerstuk 31 288, nr. 594).
De vragen en opmerkingen zijn op 16 oktober 2017 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 20 december
2017 zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Boeve

kst-31288-604
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

1

Inhoud
I

Vragen en opmerkingen uit de fracties

2

1.
2.
3.

2
4

6.

Achtergrond en opzet van het rapport
Engelstaligheid in het hoger onderwijs: situatieschets
Taalkeuzes en taalbeleid van de instellingen voor hoger
onderwijs
Effecten van taalbeleid op de inhoud van het onderwijs,
onderwijskwaliteit en taalvaardigheid
Effecten van taalbeleid op de beroepspraktijk, op de
doorstroming binnen het onderwijs en op cultuur en
samenleving
Observaties, aandachtspunten en aanbevelingen

II

Reactie Minister

11

4.
5.

5
6

8
9

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verkenning «Nederlands en/of Engels? Taalkeuze met beleid in het
Nederlands hoger onderwijs» van de Koninklijke Nederlandse Akademie
van Wetenschappen (KNAW). De leden zijn een groot voorstander van
internationalisering in het hoger onderwijs, omdat dit de internationale
handels- en kennispositie van Nederland versterkt. Naar aanleiding van
deze verkenning hebben de leden nog enkele vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister en de verkenning van de KNAW over Nederlands en/of Engels in
het hoger onderwijs. Deze leden hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
verkenning van de KNAW inzake Nederlands en/of Engels in het hoger
onderwijs. Deze leden zien het belang van internationalisering in het
onderwijs, maar zij willen oog houden voor kansengelijkheid. Daarom
hebben deze leden nog enkele vragen aan de Minister.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de brief
van de Minister over de taalkeuzes in het hoger onderwijs en de
KNAW-verkenning over de keuze tussen de Engelse en Nederlandse taal
in het hoger onderwijs.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de brief van de
Minister over de verkenning van de KNAW inzake Nederlands en/of Engels
in het hoger onderwijs. Zij hebben daarover nog enkele opmerkingen en
vragen.
1 Achtergrond en vraagstelling
Discussies en standpunten
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de stelling van de Minister dat
Nederland zich op dit moment in de discussie op een kruispunt bevindt,
gezien de verdergaande verengelsing van het hoger onderwijs. Hoe
beoordeelt de Minister de afslag die het hoger onderwijs heeft genomen,
in het licht van de strekking van de verkenning? De Minister wil in gesprek
gaan met instellingen. Hoe gaat de Minister dit uitvoeren? De Minister
heeft in haar brief al aangegeven dat zij de aanbevelingen gericht aan
OCW zal overnemen. Welke rol ziet zij voor zichzelf weggelegd ten aanzien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

2

van de diverse aanbevelingen voor de instellingen en de opleidingen? Ziet
zij ook een rol weggelegd voor de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO) als accreditatieinstelling bij de beoordeling van de nut en
noodzaak van Engelstalige opleidingen en bij de beoordeling van de
kwaliteit en toegevoegde waarde, zo vragen deze leden.
Hoe beoordeelt de Minister de in het rapport geschetste ontwikkeling van
de oprukkende Engelstaligheid in relatie tot de toegankelijkheid van het
hoger onderwijs? Dit vraagt van aankomende studenten niet alleen
kwalificatie voor de inhoud van de te volgen studie, maar ook een goede
beheersing van diverse talen. Bent u van mening dat dit studenten kan
benadelen in hun keuze voor een opleiding, ook met het oog op de
verplichte toetsen op B2 -niveau?
De verkenning geeft geen beter beeld van de impact van het Engels op de
doorstroming naar en binnen het hoger onderwijs. Het kabinet voert een
gelijkekansenagenda waarin doorstroom een belangrijk aandachtspunt is.
Kunt u het beeld uit de verkenning aanvullen? Zo ja, welke gegevens zijn
er nog meer beschikbaar, zo vragen de leden van deze fractie.
De leden van de D66- fractie vragen de Minister in hoeverre zij het eens is
met de aangehaalde critici die stellen dat toenemende Engelstaligheid
negatieve consequenties heeft voor de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs.
De leden van de GroenLinks-fractie zien de voordelen van de internationalisering van het hoger onderwijs, maar hebben zorgen over de toenemende verengelsing van het hoger onderwijs. De voornoemde leden
vragen of de Minister de mening deelt dat het onderwijs alleen in de
Engelse taal gegeven zou moeten worden, indien de aard en inhoud van
het onderwijs dit noodzakelijk maakt. Deelt de Minister voorts de mening
dat op dit moment in veel gevallen de keuze om onderwijs te verzorgen
onvoldoende zorgvuldig wordt gemaakt? In dit kader constateren de
voornoemde leden dat uit het KNAW-rapport blijkt dat het in veel gevallen
noodzakelijk is om bij instellingen een veel zorgvuldiger en uitgebreider
taalbeleid te ontwikkelen dan nu het geval is. Wat gaat de Minister hieraan
doen, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie maken zich zorgen over de grote groei van het
aantal Engelstalige opleidingen in Nederland zonder Nederlandstalig
equivalent en betwijfelen of voor alle opleidingen de noodzaak van
Engelstalig onderwijs kan worden aangetoond. Deze leden steunen de
oproep van de Minister om de conclusies en aanbevelingen van de KNAW
te betrekken bij de keuze die instellingen voor hoger onderwijs voor het
Nederlands en/of Engels maken. De leden vernemen graag wat de
Minister nog meer gaat doen dan alleen deze oproep. Vorig jaar stelden
deze leden al vragen over het bericht dat meer dan de helft van de studies
in het Engels wordt aangeboden. Zijn uw antwoorden op deze vragen
gewijzigd, nu het rapport van de KNAW is verschenen, zo willen de leden
van de Minister weten.
Wettelijk kader
De leden van de VVD-fractie merken op dat onderwijsinstellingen, binnen
de wettelijke kaders, zelf verantwoordelijk zijn voor de praktische
inrichting van het onderwijs, en dus ook voor de voertaal van dat
onderwijs. Hun komt derhalve ruimte toe om daarin per studierichting en
per vak een eigen afweging te maken. De Minister lijkt in haar reactie
echter niet in te gaan op de eerste aanbeveling in hoofdstuk 6.3 van de
verkenning die daartoe strekt. Kan de Minister alsnog ingaan op deze
aanbeveling, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

3

De leden van de GroenLinks-fractie wijzen op de constatering in het
KNAW-rapport dat nogal wat instellingen een doelstelling hanteren
waarbij bepaalde percentages van hun opleidingen of zelfs alle (master-)
opleidingen volledig in het Engels worden aangeboden. Is de Minister van
mening dat onderwijsinstellingen zich in deze gevallen niet aan artikel 7.2
van de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek
(WHW) houden?1 In het regeerakkoord staat vermeld dat het kabinet
scherper toe zal zien op de naleving van de wet dat opleidingen alleen
Engelstalig zijn wanneer dit een toegevoegde waarde heeft, de kwaliteit
van voldoende niveau is en er in voldoende mate Nederlandstalige
opleidingen zijn. Hoe denkt de Minister dit uit te voeren, zo vragen de
voornoemde leden. Is de Minister voorts van mening dat, in het geval dat
opleidingen volledig in het Engels aangeboden worden, opleidingen nog
wel kunnen voldoen aan hun verplichting om de uitdrukkingsvaardigheid
in het Nederlands van Nederlandse studenten te bevorderen, naar artikel
1.3 van de WHW, zo vragen de voornoemde leden.2
De leden van de SP-fractie merken op dat artikel 7.2 van de WHW gebiedt
dat al het hoger onderwijs in beginsel in het Nederlands dient te
geschieden, tenzij er sprake is van een noodzaak tot een andere instructietaal. De KNAW stelt dat instellingen voor hoger onderwijs onvoldoende
aandacht besteden aan deze wettelijke opdrachten. Gesteld wordt dat zij
te snel en zonder voldoende argumenten, kiezen voor onderwijs in het
Engels. Is de Minister van plan hier actie op te ondernemen? Gaat u een
grens hanteren voor het aantal opleidingen dat uitsluitend in het Engels
wordt aangeboden? Zo nee, is de autonomie van de opleiding daarmee
feitelijk absoluut geworden?
De KNAW stelt dat het aantal Engelse bachelor- en masteropleidingen in
Nederland stijgt. Kan de Minister zeggen welke opleidingen in het Engels,
dan wel in een combinatie van Nederlands en Engels als onderwijstaal
gegeven worden? In hoeverre is er sprake van een noodzaak tot een
andere instructietaal zoals aangegeven in artikel 7.2 van de WHW, zo
vragen deze leden.
2. Engelstaligheid in het hoger onderwijs: situatieschets
Cijfermatige gegevens over onderwijstalen
De leden van de CDA-fractie wijzen op de cijfermatige gegevens over
onderwijstalen. Hieruit blijkt dat na de masters nu ook de bacheloropleidingen steeds vaker in het Engels worden ingericht. Verder blijkt dat
Nederland voor de troepen uitloopt, wat betreft het aantal opleidingen in
het Engels. Hoe beoordeelt de Minister de cijfermatige gegevens in het
licht van de WHW artikel 7.2 lid C waarin de uitzonderingen worden
aangegeven op de regel dat opleidingen in het Nederlands worden
gegeven? Hoe beoordeelt de Minister de signalering (pagina 33) dat er

1

Artikel 7.2 WHW luidt als volgt:
«Het onderwijs wordt gegeven en de examens worden afgenomen in het Nederlands. In
afwijking van de eerste volzin kan een andere taal worden gebezigd:
a. wanneer het een opleiding met betrekking tot die taal betreft,
b. wanneer het onderwijs betreft dat in het kader van een gastcollege door een anderstalige
docent gegeven wordt, of
c. indien de specifieke aard, de inrichting of de kwaliteit van het onderwijs dan wel de
herkomst van de studenten daartoe noodzaakt, overeenkomstig een door het instellingsbestuur vastgestelde gedragscode.»
2
Artikel 1.3, vijfde lid, WHW bepaalt het volgende:
«De universiteiten, levensbeschouwelijke universiteiten, hogescholen en de Open Universiteit
(...) richten zich in het kader van hun werkzaamheden op het gebied van het onderwijs wat
betreft Nederlandstalige studenten mede op de bevordering van de uitdrukkingsvaardigheid in
het Nederlands.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

4

instellingen zijn die streven naar honderd procent Engelstaligheid, zo
vragen de leden.
Europese vergelijking
De leden van de CDA-fractie wijzen op de internationale vergelijking in het
KNAW-rapport, onder andere met Vlaanderen, Zwitserland en de Noordse
landen. Hierin wordt dikwijls gewezen op specifieke nationale omstandigheden. Hoe omschrijft de Minister de nationale omstandigheid in
Nederland op dit moment, met betrekking tot de Nederlandse taal en de
keuze voor de bescherming van het Nederlands in artikel 7.2 WHW, zo
vragen de leden.
3. Taalkeuzes en taalbeleid van de instellingen voor hoger onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister zicht heeft op de
aanwezigheid van de in de WHW artikel 7.2 lid C aangegeven
gedragscode van het instellingsbestuur. De KNAW signaleert dat diverse
instellingen de taalkeuze op het niveau van de opleidingen of faculteiten
hebben belegd. Hoe waardeert de Minister dit, ten opzichte van het
aangegeven wetsartikel, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie wijzen in hun inbreng op stelling van de KNAW
dat er drie typen argumenten bepalend zijn bij de taalkeuze van opleidingen. Heeft de Minister inzicht in welke argumenten bepalend zijn bij de
opleidingen die Engels, dan wel een combinatie van het Nederlands en
Engels, als onderwijstaal voeren, zo vragen zij.
Aspecten van onderwijstaal en taalbeleid
De leden van de CDA-fractie wijzen er op dat de KNAW signaleert dat
instellingen op dit moment bezig zijn met de herijking van bestaand
beleid. Met welke zaken dienen de instellingen naar de mening van de
Minister, op basis van de WHW en het (beoogde) kabinetsbeleid, rekening
te houden, zo vragen de leden.
Taalniveau en taaltraining studenten
De leden van de D66-fractie merken op, naar aanleiding van de
verkenning, dat het taalniveau van de vooropleiding als voldoende moet
worden gezien om toegelaten te worden tot de vervolgopleiding. De leden
vragen de Minister in hoeverre zij dit onderschrijft. Of is zij ook bekend
met situaties waarin het taalniveau van een vooropleiding niet altijd als
voldoende wordt gezien om toegelaten te worden tot een vervolgopleiding? Zo ja, kan de Minister aan de hand van cijfers aangeven hoe vaak
dit voorkomt? In hoeverre heeft de Minister het idee dat dit kansenongelijkheid door het verhinderen van doorstroom in de hand werkt, zo vragen
bovengenoemde leden. De leden vragen vervolgens waarom vooral
universiteiten, en niet ook hbo-opleidingen, betaalbare of kosteloze
cursussen Nederlands aanbieden voor niet-Nederlandse studenten. Kan
de Minister toelichten wat zij hiervan vindt en waar dit aan zou kunnen
liggen? Zo nee, waarom niet, vragen bovengenoemde leden.
Argumenten van de instellingen voor taalbeleidskeuzes; voordelen van
Engelstaligheid
De leden van de CDA-fractie lezen dat diverse instellingen stellen dat het
internationaliseringbeleid en de keuze voor het Engels samenvalt met de
wens tot internationale mobiliteit. Kunt u op basis van cijfers aangeven
wat de huidige situatie rond internationale (arbeids-) mobiliteit is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

5

Oftewel, hoeveel jongeren krijgen te maken met een internationaal
opererend bedrijf of gaan in het buitenland werken? De leden vernemen
deze gegevens graag afgezet tegen het aantal studenten in het hoger
onderwijs. Is Engels, zo vragen de leden, in dat kader (ook met het oog op
grensregio’s) de meest voor de hand liggende keuze.
De leden van de SP-fractie wijzen er op dat de KNAW vermeldt dat de
Nederlandse bekostigingssystematiek invloed kan hebben op het
taalbeleid van de instellingen van hoger onderwijs. Is de Minister het nog
steeds met deze leden eens dat dit onaanvaardbaar is? De Minister wilde
het rapport van de KNAW afwachten, alvorens stappen te ondernemen.
Welke stappen gaat de Minister nu ondernemen, zo vragen de leden.
Instroom, competitie, positie van de instelling en studentvoorkeuren
De leden van de CDA-fractie lezen onder «instroom, competitie, positie
van de instelling en studentvoorkeuren» argumenten voor taalkeuze of
handhaving daarvan. Het gaat hier om onder andere: de bevestiging van
het internationaal profiel van de instelling, het niet willen achterblijven bij
anderen, hogere instroom, concurrentie, studententevredenheid of het
behouden van een specifieke opleiding. Hoe weegt de Minister deze
argumenten ten opzichte van WHW artikel 7.2, zo vragen deze leden.
Inhoud van de opleiding, onderwijskwaliteit, diversiteit en doorstroming
De leden van de CDA-fractie merken op dat de KNAW een aantal reacties
van instellingen op het gebied van onderwijskwaliteit plaatst. Onder
«onderwijskwaliteit» wordt dan verstaan: het aantrekken van buitenlands
talent, de studiehouding verbetert door de instroom van buitenlandse
studenten en het leren en elkaar inspireren in een «international
classroom.» Welke relatie ziet de Minister tussen deze begrippen en
onderwijskwaliteit, zoals ook beoordeeld door de NVAO, vragen deze
leden.
De leden van de D66-fractie vragen, gezien het feit dat vooral hogescholen
Nederlandstalige opleidingen belangrijk vinden om de doorstroming van
mbo- naar hbo- opleidingen mogelijk te maken, of hbo-instellingen die
wel hun opleiding (enkel) Engelstalig aanbieden, in deze gevallen ook
alternatieve opties en/of hulpmiddelen beschikbaar maken om de
doorstroming van mbo- naar hbo-opleiding te blijven stimuleren. Zo nee,
waarom niet, zo vragen zij.
Kosten van internationalisering
De leden van de CDA-fractie willen weten hoe de Minister de aangegeven
kosten en eenmalige kosten die verbonden zijn met internationalisering
en de overgang naar Engelstalige opleidingen, beoordeelt. Hoe verhoudt
zich dit tot de doelmatige besteding van de financiering van instellingen
voor hoger onderwijs? Wordt hier in de financiering rekening mee
gehouden? Is de Minister bekend met de bedragen die met de totaalkosten gemoeid zijn, zo vragen deze leden.
4. Effecten van taalbeleid op de inhoud van het onderwijs, onderwijskwaliteit en taalvaardigheid
Effecten van taalkeuze op de inhoud van het onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister vindt van de
constatering dat de onderwijsinhoud verschraalt door het gebruik van
Engelstalig materiaal, omdat specifiek Nederlandse onderwerpen en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

6

fenomenen van de agenda vallen en dat ook minder bij de Nederlandse
actualiteit kan worden aangesloten.
Onderwijs geven in de international classroom
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang dat meer onderwijsinstellingen kiezen voor Engels als onderwijstaal. Deelt de Minister de
mening dat Engels in het hoger onderwijs essentieel is voor de internationale handels- en kennispositie van Nederland? In het rapport van de
KNAW wordt geconstateerd dat veel docenten nog tekortschieten in hun
didactische kwaliteiten van het Engels. Deelt de Minister de mening dat
docenten deze moeten verbeteren zodat ze echt een international
classroom kunnen creëren? Deelt de Minister de mening dat zij juist geen
«terughoudende», maar een actieve houding moet aannemen ten
opzichte van onderwijsinstelling om dit te bewerkstelligen, zo vragen deze
leden.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de KNAW constateert
dat er nog te weinig aandacht is voor structurele bewaking van de
kwaliteit van onderwijs in het Engels en van de training van de Engelse
taalvaardigheden. De leden vragen of de Minister de mening deelt dat het
taalniveau van docenten en studenten niet altijd voldoende is. Zo ja, kan
de Minister aangeven hoe zij deze situatie zou kunnen verbeteren, zo
vragen deze leden.
Daarbij concludeert de KNAW dat voor daadwerkelijke interculturele
uitwisseling er vaak maar weinig aandacht bestaat, net als voor de
bijzondere didactische vaardigheden die zijn vereist om in een international classroom effectief onderwijs te kunnen verzorgen. Docenten in het
hoger onderwijs worden dus zeer beperkt voorbereid op het lesgeven in
de international classroom. Is de Minister van mening dat, naast
algemene Engelse taalvaardigheid, docenten uitgebreide scholing zouden
moeten volgen op het gebied van didactiek en culturele vaardigheden? Zo
ja, hoe denkt de Minister dat deze uitgebreide scholing bewerkstelligd kan
worden? Zo nee, wat ziet de Minister dan als oplossing voor het feit dat
interculturele uitwisseling volgens de KNAW op opleidingen niet
voldoende plaatsvindt, zo vragen deze leden.
Taalvaardigheid studenten
De leden van de CDA-fractie vragen wat de Minister vindt van de
constatering van het Interstedelijk Studenten Overleg dat beter gekeken
moet worden naar de taalbeheersing en de begeleiding van studenten bij
Engelstalige opleidingen.
De leden van de D66-fractie merken op dat de verkenning schetst dat voor
sommige groepen het taalbeheersingsniveau van de Engelse taal erg laag
kan zijn. Hierdoor werpt zich een belemmering op voor een goed begrip
van de inhoud. Er is er nog geen duidelijk onderzoek naar de effecten van
anderstaligheid en leerprestaties. De leden vragen hoe de Minister deze
potentiële negatieve effecten van anderstaligheid op leerprestaties beziet
in het licht van kansengelijkheid voor elke student om zich succesvol te
ontwikkelen binnen de opleiding.
Effecten van taalkeuze op de (gepercipieerde) kwaliteit van het doceren en
de toetsing
De leden van de CDA-fractie willen weten wat Minister vindt van de
constatering dat het niveau C1 of C2 dat wordt gevraagd van docenten
niet zo veel zegt, omdat het ene niveau C1 het andere niet is en dat
taalvaardigheid meer vergt dan alleen het getoetste niveau op een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

7

bepaald moment. Is de Minister ook bereid het gesprek met de instellingen hierover aan te gaan, zo vragen de leden.
Effecten van taalbeleid op verwerving van taalvaardigheid
De leden van de D66-fractie merken op dat studenten eventuele taalachterstanden zelf moeten verhelpen, omdat hier lang niet bij elke opleiding
aandacht aan wordt besteed. Is de Minister het eens dat hierdoor een
scheiding kan ontstaan tussen studenten die wel in staat zijn om deze
eventuele taalachterstand bij te werken en studenten die hier niet toe in
staat zijn? Daarnaast vragen deze leden in hoeverre de Minister vindt dat
hierdoor kansen voor talentvolle studenten potentieel worden belemmerd
wanneer zij bijvoorbeeld niet voldoende financiële middelen tot hun
beschikking hebben om deze taalachterstand bij te werken? Welk oordeel
heeft de Minister daarover, zo vragen bovengenoemde leden.
5. Effecten van taalbeleid op de beroepspraktijk, op de doorstroming
binnen het onderwijs en op cultuur en samenleving
Arbeidsmarkt en beroepspraktijk
De leden van de CDA-fractie merken op dat in de KNAW-verkenning
verwezen wordt naar het rapport «De Staat van het Nederlands» van de
Nederlandse Taalunie, en waaruit cijfers geciteerd worden over het
gebruik van het Engels op de arbeidsmarkt. Hoe kijkt de Minister aan
tegen het toenemende gebruik van Engels in onderwijsinstellingen in
relatie tot de genoemde cijfers uit 2016 en 2017, zo vragen de leden.
Toegankelijkheid en emancipatoire effecten van het onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen in de begeleidende brief dat de
doorstroom van leerlingen met een migratieachtergrond of eerstegeneratiestudenten belemmerd kan worden door het gebruik van Engels in het
hoger onderwijs. Dit komt door de extra «taalstap» die deze studenten
moeten nemen, zo stelt het rapport van de KNAW. Deelt de Minister de
mening dat deze groep studenten eerst deze «taalstap» zouden moeten
maken alvorens in te stromen, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie citeren de beschrijving van de effecten van
taalbeleid: «Tegen deze achtergrond kan worden aangenomen dat
Engelstaligheid een belemmering kan vormen voor participatie van
studenten in het hoger onderwijs, omdat zij daarvoor een extra «taalstap»
moeten nemen, naast de toch al benodigde socialisatie en verwerving van
het taalregister. Voor studenten uit lager opgeleide milieus zal het
moeilijker zijn om deze «taalstap» te zetten, net als voor van mbo naar
hbo doorstromende studenten en voor studenten die het Nederlands van
huis uit als tweede taal spreken.» Hoe beoordeelt de Minister deze
aanname in relatie tot de gelijkekansenagenda van het kabinet, zo vragen
de leden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister waarom er in het
onderzoek niet is gekeken naar de specifieke invloed van een keuze voor
het Engels of het Nederlands als onderwijstaal op de toegankelijkheid en
de emancipatoire effecten van het onderwijs. In hoeverre is er geen
aanleiding om te denken dat hier een samenhang is, vragen de leden.
De verkenning concludeert dat de «extra taalstap» naar Engelstaligheid
een belemmering kan vormen voor participatie, met name voor studenten
uit lager opgeleide milieus, studenten die doorstromen van mbo naar hbo
en voor studenten die Nederlands als tweede taal spreken. Hoe beoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

8

deelt de Minister deze conclusie in het licht van kansengelijkheid voor alle
studenten, zo vragen de leden.
6. Observaties, aandachtspunten en aanbevelingen
Maatschappelijke en culturele invloed en gevolgen van taalkeuze en
taalbeleid
De leden van de VVD-fractie lezen dat het KNAW-rapport het belang
onderschrijft van een passieve beheersing van de Nederlandse taal voor
internationale studenten, met het oog op mogelijk blijvende vestiging in
Nederland. In de begeleidende brief stelt ook de Minister dat er in ieder
geval een passieve kennis van het Nederlands door buitenlandse
studenten verwacht mag worden. Is de Minister van mening dat de
verantwoordelijkheid van deze passieve kennis van het Nederlands bij de
internationale student ligt en niet bij de overheid of onderwijsinstelling? Is
de Minister van plan om deze passieve kennis van de Nederlandse taal in
de toekomst te testen? En zullen hieraan consequenties worden
verbonden wanneer blijkt dat internationale studenten deze passieve
kennis van het Nederlands na verloop van tijd niet voldoende bezitten, zo
vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat wanneer de voertaal bij
steeds meer opleidingen niet langer Nederlands is, de toegankelijkheid
van het onderwijs in gevaar kan komen. Met name studenten die willen
doorstromen vanuit het mbo naar het hbo en studenten met een lagere
sociaaleconomische achtergrond worden hierdoor getroffen. Deelt de
Minister deze constatering? Is de Minister van mening dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd moet blijven door de
mogelijkheid voor studenten om een Nederlandstalige opleiding te volgen
te behouden, zo vragen deze leden.
De leden vragen voorts of de Minister van mening is dat, naast een
weloverwogen besluit op opleidingsniveau, er op nationaal niveau moet
worden gewaarborgd dat niet te veel opleidingen overstappen naar
Engels als instructietaal.
De voornoemde leden merken voorts op dat de Minister heeft aangegeven de effecten van Engelstaligheid op de doorstroom en op gelijke
kansen wil laten onderzoeken. Is de Minister dit nog steeds van plan? Kan
de Minister toelichten wat zij precies gaat laten onderzoeken en wanneer
de Kamer dit onderzoek zal ontvangen? Kan de Minister haar onderzoek in
ieder geval richten op de invloed van Engelstalig onderwijs op studenten
met een migrantenachtergrond en wat de KNAW «studenten uit achterstelde milieus» noemt. Kan de Minister tevens in haar onderzoek de
bekostigingssystematiek als onderliggende prikkel voor onderwijsinstellingen om meer te verengelsen meenemen, zo vragen deze leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat de Minister stelt dat tweetaligheid de norm dient te zijn. Dat impliceert, volgens de Minister, dat er
van buitenlandse studenten tenminste een passieve kennis van het
Nederlands mag worden verwacht, c.q. dat zij via een laagdrempelig
aanbod die passieve kennis kunnen verwerven. De leden vragen hoe
buitenlandse studenten met enkel passieve kennis van de Nederlandse
taal effectief kunnen deelnemen aan discussies tijdens colleges. Wat vindt
de Minister hiervan?
De leden wijzen er vervolgens op dat studenten uit niet-hoogopgeleide
milieus en met een migrantenachtergrond hinder ondervinden van de
toename van het Engels in het hoger onderwijs. Ook maakt het gebruik
van Engels in het hoger onderwijs het lastiger om onderzoek te valoriseren en toegankelijk te maken voor het brede publiek, zo schrijft de
KNAW. Wat is de reactie van de Minister hierop, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

9

Kwaliteitsbewaking
De leden van de D66-fractie vragen in hoeverre de Minister ruimte ziet
binnen het huidige accreditatiestelsel om meer aandacht te geven aan de
kwaliteitsbewaking van de taalbeheersing en taalvaardigheid, zonder dat
dit direct leidt tot meer bureaucratische rompslomp.
Voertaal
De leden van de CDA-fractie lezen in het KNAW-rapport dat opleidingen
die als volledig Engelstalig worden aangemerkt in de praktijk tweetalig
zijn. Op welke wijze kan de Minister de registratie van de taalkeuzes en het
taalbeleid in het hoger onderwijs verbeteren, zo vragen zij.
De leden van de SP-fractie wijzen op een aandachtspunt dat de KNAW
noemt, namelijk dat de keuze voor een onderwijstaal goed moet worden
ingebed in ondersteunend taal- en internationaliseringsbeleid. Dit beleid
moet zich richten op een zodanig taalgebruik op de werkvloer, in de
bestuurskamers en bij medezeggenschap dat alle betrokkenen effectief
kunnen participeren. Deze leden blijven twijfels hebben over de
mogelijkheid tot participeren van ondersteunend personeel, bijv.
schoonmakers, technisch en administratief personeel, catering. De
Minister onderschrijft dit ook in haar brief. Welke stappen gaat de Minister
hier ondernemen, zo vragen deze leden.
Aandachtspunten
De leden van de VVD-fractie merken op dat er steeds meer berichten
komen vanuit universiteiten en hogescholen over problemen rondom de
huisvesting van internationale studenten. Tegelijkertijd zien de leden dat
er bijvoorbeeld in Delft en Rotterdam al goede initiatieven zijn genomen
door de universiteits- en hogeschoolbesturen om voor huisvesting te
zorgen op bijvoorbeeld de eigen campussen. Is de Minister bereid deze
goede voorbeelden te stimuleren en uit te dragen in studentensteden
waar dit nog niet gebeurd, bovenal om het goede internationale imago
van Nederland op het gebied van het studieaanbod voor internationale
studenten te waarborgen.
De leden van de SP-fractie merken op dat onlangs de Landelijke Monitor
Studentenhuisvesting 20173 verscheen, waaruit bleek dat er meer dan
40.000 studentenkamers te weinig zijn om aan de vraag te voldoen. Welke
maatregelen gaat de Minister nemen om dit tekort tegen te gaan? Deelt de
Minister de mening dat de groei van buitenlandse studenten in de pas
moet lopen met de beschikbare studentenhuisvesting, zo vragen deze
leden.
Bijlage 4: cijfers betreffende Engelstaligheid op universiteiten en
hogescholen
De leden van de CDA-fractie vernemen graag het oordeel van de Minister
over het cijfer van 59% volledig Engelse masters en de toename tot 20%
van Engelstalige masters, met uitschieters op specifieke universiteiten, in
relatie tot artikel 1.3 WHW over de bevordering van de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands.

3

Bijlage bij Kamerstuk 33 104, nr. 13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

10

II Reactie van de Minister
I Algemeen
Ik dank de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap voor de vragen die zij hebben gesteld en de getoonde
interesse in de verkenning «Nederlands en/of Engels? Taalkeuze met
beleid in het Nederlands hoger onderwijs» van de Koninklijke Akademie
van Wetenschappen (KNAW). Op de gestelde vragen van de leden ga ik
hieronder in. Daarbij wordt de indeling van het verslag als uitgangspunt
genomen.
1 Achtergrond en vraagstelling
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de stelling van de Minister dat
Nederland zich op dit moment in de discussie op een kruispunt bevindt,
gezien de verdergaande verengelsing van het hoger onderwijs. Hoe
beoordeelt de Minister de afslag die het hoger onderwijs heeft genomen,
in het licht van de strekking van de verkenning?
Het begrip «kruispunt» veronderstelt een keuze tussen verschillende
richtingen. Naar mijn mening – en ook de KNAW heeft dat benadrukt –
vergt het vraagstuk omtrent Engelstalig hoger onderwijs juist een
genuanceerde benadering, waarin ook de nodige ruimte bestaat voor
tweetaligheid. Ik ben van mening dat alleen voor de Engelse taal gekozen
moet worden door een opleiding, als dit meerwaarde heeft. De
verkenning van de KNAW biedt een groot aantal overwegingen en
aanknopingspunten die richting geven aan de fundamentele discussie
over de taal van het hoger onderwijs. Die discussie wordt op dit moment
gevoerd bij instellingen en in de maatschappij. Die discussie heeft baat bij
nuance. Uit cijfers blijkt dat een groot aantal opleidingen, zeker masteropleidingen, op dit moment in het Engels wordt aangeboden en dat dit
aantal toeneemt. Ik vind in dit geval dat de cijfers slechts een deel van het
verhaal vertellen. Veel belangrijker nog dan percentages vind ik de
overwegingen van opleidingen om te kiezen voor het Engels, en de mate
waarin die overwegingen transparant zijn. Ook de manier waarop wordt
geborgd dat de kwaliteit en de toegankelijkheid van het onderwijs in geen
geval te lijden heeft onder de taalkeuze, vind ik van groot belang. Het
rapport van de KNAW biedt bruikbare handvatten aan instellingen om op
een verantwoorde manier keuzes te maken ten aanzien van taalbeleid en
te zorgen dat het taalbeleid in dienst staat van de kwaliteit. Overigens vind
ik het van belang om te benadrukken dat er een groot verschil is tussen de
situatie aan universiteiten en de situatie aan hogescholen. De meeste
hbo-opleidingen worden alleen in het Nederlands aangeboden en slechts
6% van de hbo-bacheloropleidingen is volledig in het Engels.
De Minister wil in gesprek gaan met instellingen. Hoe gaat de Minister dit
uitvoeren, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Naar aanleiding van het KNAW-rapport hebben de universiteiten, in
VSNU-verband, een aantal zaken aangekondigd. Zo hebben de universiteiten laten weten dat zij van docenten vragen dat zij de taal waarin zij
doceren op tenminste C1- niveau moeten beheersen. Ook hebben de
universiteiten toegezegd dat aandacht wordt besteed aan de bevordering
van de Nederlandse uitdrukkingsvaardigheid van Nederlandse studenten,
ook in Engelstalige bacheloropleidingen. De keuze voor de onderwijstaal
wordt daarnaast op het niveau van de opleiding gemaakt en vastgelegd in
de OER. De VSNU zal de komende tijd benutten om te inventariseren
welke keuzes er over taalbeleid gemaakt worden bij instellingen. De
uitkomst van die inventarisatie worden tijdens een gezamenlijke bijeenkomst over ongeveer een jaar gepresenteerd. Die bijeenkomst biedt ook
een kans voor het uitwisselen van best practices.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

11

De VH heeft naar aanleiding van de KNAW-verkenning aangegeven dat zij
de aanbeveling onderschrijft om de keuze voor de onderwijstaal per
opleiding te maken. Ik zal in ieder geval dit onderwerp agenderen voor
bestuurlijke overleggen met de Vereniging Hogescholen (VH) en de VSNU,
en vind het ook van belang dat hierover met individuele instellingen
wordt gesproken. Ik heb u toegezegd dat ik voor de zomer van 2018 met
een visiebrief internationalisering kom waarin dit vraagstuk ook een
thema zal zijn.
De leden van de CDA-fractie stellen dat de Minister in haar brief al heeft
aangegeven dat zij de aanbevelingen gericht aan OCW zal overnemen en
vragen de Minister welke rol zij voor zichzelf ziet weggelegd ten aanzien
van de diverse aanbevelingen voor de instellingen en de opleidingen.
Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid zie ik een rol weggelegd in het
faciliteren en het stimuleren van instellingen om hun verantwoordelijkheid op dit vlak te nemen. Dat doe ik onder meer door het gesprek te
voeren met de VH en de VSNU. Daarbij wil ik er in elk geval voor zorgen
dat, mede dankzij de toezeggingen van de universiteiten, door instellingen
concreet invulling gegeven wordt aan de aandachtspunten die de KNAW
heeft benoemd.
Ziet de Minister ook een rol weggelegd voor de Nederlands-Vlaamse
Accreditatieorganisatie (NVAO) als accreditatieinstelling bij de beoordeling van de nut en noodzaak van Engelstalige opleidingen en bij de
beoordeling van de kwaliteit en toegevoegde waarde, zo vragen de leden
van de CDA-fractie.
Het besluit om een opleiding in het Engels aan te bieden is aan de
opleiding en moet passen in de visie die de opleiding heeft op het eigen
onderwijs. Een opleiding ontwikkelt een eigen visie op goed onderwijs in
afstemming met het werkveld, de vakgenoten, studenten en de samenleving. Het zou niet passend zijn wanneer de NVAO een visie, die op deze
manier tot stand is gekomen, inhoudelijk zou toetsen. Dat zou immers de
autonomie van de instelling en het gevoelde eigenaarschap aantasten.
Alleen in het geval dat bij de visitatie blijkt dat het aanbieden van een
opleiding in het Engels leidt tot verslechtering van de kwaliteit, kan de
NVAO dit betrekken in zijn oordeel.
Hoe beoordeelt de Minister de in het rapport van de KNAW geschetste
ontwikkeling van de oprukkende Engelstaligheid in relatie tot de toegankelijkheid van het hoger onderwijs, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Deze leden stellen dat dit van aankomende studenten niet alleen een
kwalificatie voor de inhoud van de te volgen studie vergt, maar ook een
goede beheersing van diverse talen. Deze leden vragen of de Minister van
mening is dat dit studenten kan benadelen in hun keuze voor een
opleiding, ook met het oog op de verplichte toetsen op B2 -niveau.
De KNAW geeft in haar rapport aan dat Engelstaligheid een belemmering
kan vormen voor participatie van studenten in het hoger onderwijs, zeker
voor studenten met een migrantenachtergrond of eerstegeneratiestudenten. Ik vind dat een zorgwekkend signaal. Tegelijkertijd staat in de
verkenning van de KNAW dat de keuze voor het Engels ook juist positieve
of neutraliserende effecten op de emancipatie van achterstandsgroepen
kan hebben. Zeker wanneer studenten in een Engelstalige werkomgeving
terecht komen, kan Engelstaligheid van de opleiding juist helpen om
«taalhandicaps» te compenseren. De KNAW stelt dan ook dat nader
onderzoek nodig is om te kunnen bepalen welk type taalbeleid bijdraagt of
juist afbreuk doet aan de doorstroom van bepaalde achterstandsgroepen
naar het hoger onderwijs en daar ben ik het mee eens. Het Sociaal
Cultureel Planbureau (SCP) zal op mijn verzoek onderzoek doen naar de
relatie tussen Engelstaligheid en de in- en doorstroom van studenten in
het hoger onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

12

De verkenning van de KNAW geeft geen beter beeld van de impact van
het Engels op de doorstroming naar en binnen het hoger onderwijs, zo
stellen de leden van de CDA-fractie. Het kabinet voert een gelijkekansenagenda waarin doorstroom een belangrijk aandachtspunt is. Deze leden
vragen ten slotte of de Minister het beeld uit de verkenning kan aanvullen.
Zo ja, welke gegevens zijn er nog meer beschikbaar?
De KNAW adviseert mij om wat betreft de impact van Engelstalig hoger
onderwijs op doorstromingen naar en binnen het ho nader onderzoek te
doen. Ik heb dit onderzoek uitgezet bij het SCP en wacht de uitkomsten
hiervan af. Ik beschik op dit moment niet over gegevens waarover de
KNAW geen beschikking had.
De leden van de D66- fractie vragen de Minister in hoeverre zij het eens is
met de aangehaalde critici die stellen dat toenemende Engelstaligheid
negatieve consequenties heeft voor de toegankelijkheid van het hoger
onderwijs.
Zoals ik hierboven in mijn antwoord op de vraag van de leden van de
CDA-fractie naar toegankelijkheid heb aangegeven, neem ik dit zorgwekkende signaal serieus. Ik vind het dan ook belangrijk om hier, zoals de
KNAW ook aanbeveelt, vervolgonderzoek naar te doen en heb het SCP
gevraagd dit onderzoek uit te voeren.
De leden van de GroenLinks-fractie zien de voordelen van de internationalisering van het hoger onderwijs, maar hebben zorgen over de toenemende verengelsing van het hoger onderwijs. De voornoemde leden
vragen of de Minister de mening deelt dat het onderwijs alleen in de
Engelse taal gegeven zou moeten worden, indien de aard en inhoud van
het onderwijs dit noodzakelijk maakt.
Het onderwijs moet mijns inziens alleen in het Engels worden gegeven
wanneer de aard en inhoud van het onderwijs daartoe duidelijk aanleiding
geven en de keuze voor het Engels de kwaliteit van het onderwijs niet
ondermijnt. De keuze moet wat mij betreft per opleiding worden gemaakt
en goed uitlegbaar zijn. Hierbij kunnen de toezeggingen die universiteiten
in VSNU-verband hebben gedaan als leidraad dienen. Het ligt voor de
hand dat de taal waarin de opleiding wordt verzorgd onderdeel uitmaakt
van de Onderwijs- en Examen regeling (OER). Op de OER moet
instemming zijn door de medezeggenschap.
Deelt de Minister voorts de mening dat op dit moment in veel gevallen de
keuze om onderwijs te verzorgen onvoldoende zorgvuldig wordt gemaakt,
zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
De KNAW concludeert in haar verkenning dat in de praktijk blijkt dat het
taalbeleid en de uitvoering daarvan niet altijd zijn gericht op de inhoudelijke doelstellingen, zoals internationalisering, aansluiting op een
globaliserende arbeidsmarkt en kwaliteit van het onderwijs. Ook stelt de
KNAW dat het taalbeleid niet steeds voldoende is doordacht. Hieruit maak
ik dan ook op dat de keuze om in het Engels onderwijs te verzorgen
inderdaad niet altijd voldoende zorgvuldig wordt gemaakt. Ik vind het in
dit licht een goede ontwikkeling dat de VSNU de handschoen heeft
opgepakt en dat de universiteiten zijn gekomen tot toezeggingen, waarin
wordt aangegeven waar instellingen rekening mee zullen houden bij het
vaststellen van hun taalbeleid.
In dit kader constateren de voornoemde leden dat uit het KNAW-rapport
blijkt dat het in veel gevallen noodzakelijk is om bij instellingen een veel
zorgvuldiger en uitgebreider taalbeleid te ontwikkelen dan nu het geval is.
Wat gaat de Minister hieraan doen, zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie.
Ik vind dat instellingen hier in de eerste plaats zelf voor aan zet zijn. Het is
hun verantwoordelijkheid om op een verantwoordelijke en transparante

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

13

wijze keuzes te maken op het gebied van taalbeleid. Echter, de keuze van
een instelling voor Engelstaligheid ontslaat die instelling in ieder geval
niet van de verantwoordelijkheid om kwalitatief goed onderwijs te blijven
bieden en daarin zelf te investeren als dat nodig is. Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid wil ik de instellingen stimuleren waar mogelijk en
faciliteren waar nodig. Ik ben blij dat de VSNU het op zich heeft genomen
te komen tot toezeggingen. Ik vind het belangrijk dat met deze toezeggingen aandacht wordt besteed aan de manier waarop instellingen de
besluitvorming over taal per opleiding organiseren, aan opleidingskwalificaties van docenten en aan Nederlandse taalvaardigheid.
De leden van de SP-fractie vernemen graag wat de Minister nog meer
gaat doen dan alleen de oproep aan instellingen om de conclusies van de
KNAW te betrekken.
Ik zal bestuurlijk het gesprek aangaan met de VH en de VSNU over het
taalbeleid aan instellingen. Ik wil via de koepels horen waar instellingen
staan en ik wil ook horen waar zij eventueel tegenaan lopen bij het
implementeren van de aanbevelingen van de KNAW. De universiteiten zijn
gekomen tot toezeggingen over taalbeleid, waarin de aanbevelingen van
de KNAW een plek in hebben gekregen. Verder heb ik het door de KNAW
aanbevolen vervolgonderzoek naar de effecten van Engelstaligheid op de
instroom naar en doorstroom binnen het hoger onderwijs, in het
bijzonder voor studenten met een migratieachtergrond en eerstegeneratiestudenten, uitgezet bij het SCP.
Vorig jaar stelden de leden van de SP-fractie al vragen over het bericht dat
meer dan de helft van de studies in het Engels wordt aangeboden. Zijn uw
antwoorden op deze vragen gewijzigd, nu het rapport van de KNAW is
verschenen, zo willen deze leden van de Minister weten.
De strekking van de antwoorden op Kamervragen van de SP van
september 2016 is onveranderd. Ik blijf erbij dat bij de keuze voor
Engelstaligheid een aantal aandachtspunten voorop staan. Het taalbeleid
van een instelling moet dienstbaar zijn aan de onderwijs- en kwaliteitsdoelen en gebruik van het Engels mag in geen geval ten koste gaan van
de kwaliteit. Daarbij dienen instellingen transparant te zijn in hun
taalbeleid en de keuze voor het Engels helder te onderbouwen. Ten slotte
blijf ik er bij dat het gebruik van het Engels zeker niet uitsluitend in het
teken moet staan van het werven van meer (buitenlandse) studenten. De
verkenning van de KNAW sterkt mij in het gevoel dat de keuze voor het
Engels op dit moment in veel gevallen onvoldoende doordacht wordt. De
verkenning biedt instellingen handvatten om beter invulling te geven aan
hun taalbeleid. Daarbij denk ik dat de toezeggingen van universiteiten in
VSNU-verband een grote toegevoegde waarde hebben.
De Minister lijkt in haar reactie op de verkenning van de KNAW niet in te
gaan op de eerste aanbeveling in hoofdstuk 6.3 van de verkenning
betreffende het initiëren van de discussie over de houdbaarheid van de
artikelen in de WHW die zien op taalbeleid, stellen de leden van de
VVD-fractie. Deze leden vragen of de Minister alsnog kan ingaan op deze
aanbeveling.
De KNAW beveelt aan om een discussie over de houdbaarheid van de
uitgangspunten van de WHW te initiëren en zo nodig de relevante
bepalingen in die wet aan te passen. Zoals mijn ambtsvoorganger al in de
brief bij het rapport van de KNAW aangaf, passen de aanbevelingen die
de KNAW doet binnen het huidige wettelijke kader en geven die daar
invulling aan. Ik vind het belangrijk om de sector eerst de gelegenheid te
bieden de handvatten die de KNAW biedt te implementeren, voordat ik
andere instrumenten, zoals aanpassing van wet- en regelgeving, benut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

14

De leden van de GroenLinks-fractie wijzen op de constatering in het
KNAW-rapport dat nogal wat instellingen een doelstelling hanteren
waarbij bepaalde percentages van hun opleidingen of zelfs alle (master-)
opleidingen volledig in het Engels worden aangeboden. Is de Minister van
mening dat onderwijsinstellingen zich in deze gevallen niet aan artikel 7.2
van de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek
(WHW) houden, zo vragen deze leden.
De wet biedt ruimte voor maatwerk, waar dat functioneel en passend is.
De wet bepaalt niet dat iedere opleiding, zonder enige uitzondering, in het
Nederlands gegeven moet worden. De wet bepaalt wel dat een instelling
die besluit een opleiding in het Engels te verzorgen, daar een aanwijsbare
reden voor moet hebben, bijvoorbeeld omdat de specifieke aard of
inrichting van het onderwijs of de herkomst van de studenten daartoe
noodzaakt. Een onderwijsinstelling die een hoog percentage (of zelfs haar
volledige) masteraanbod in het Engels verzorgt, handelt niet in strijd met
artikel 7.2 van de WHW. Wel moet de keuze voor Engels, per opleiding,
goed uitlegbaar zijn, op een transparante wijze genomen worden en per
opleiding ook schriftelijk worden vastgelegd. De Onderwijs- en Examen
regeling (OER) bevat adequate en heldere info over de opleiding. Het ligt
voor de hand dat de taal waarin de opleiding wordt verzorgd daar
onderdeel van uitmaakt. Op de OER moet instemming zijn door de
medezeggenschap.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat in het regeerakkoord
staat vermeld dat het kabinet scherper toe zal zien op de naleving van de
wet dat opleidingen alleen Engelstalig zijn wanneer dit een toegevoegde
waarde heeft, de kwaliteit van voldoende niveau is en er in voldoende
mate Nederlandstalige opleidingen zijn. Hoe denkt de Minister dit uit te
voeren, zo vragen de deze leden.
Zoals ik hierboven in mijn antwoord op de vraag van de VVD ook al
aangaf, vind ik het van groot belang om de sector de gelegenheid te
bieden om zelf invulling te geven aan de aanbevelingen die in het rapport
van de KNAW staan. Die aanbevelingen passen binnen het huidige
wettelijke kader. De toezeggingen van universiteiten die in VSNU-verband
zijn gemaakt, bieden hierbij een leidraad. Ik vind het van belang dat bij
deze toezeggingen voor een aantal aspecten expliciet aandacht is:
– transparant taalbeleid op het niveau van de opleiding;
– opleidingskwalificaties voor docenten;
– een oproep om op sectorniveau te bezien dat er ook voldoende
Nederlandstalig aanbod blijft.
Ik wil de instellingen zelf de ruimte bieden om met de VSNU en de VH te
komen tot een verantwoord en evenwichtig taalbeleid, waarbij de
aanbevelingen van de KNAW nadrukkelijk ter harte worden genomen.
Monitoring kan aanleiding geven tot nadere maatregelen, indien de
bedoelde vormgeving van het taalbeleid onvoldoende van de grond is
gekomen.
Is de Minister voorts van mening dat, in het geval dat opleidingen volledig
in het Engels aangeboden worden, opleidingen nog wel kunnen voldoen
aan hun verplichting om de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands
van Nederlandse studenten te bevorderen, naar artikel 1.3 van de WHW,
zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
Ja, ik ben van mening dat opleidingen hier aan kunnen voldoen, maar in
sommige gevallen zullen aanvullende acties wel noodzakelijk zijn. Zoals ik
aangaf in mijn brief bij de aanbieding van de verkenning van de KNAW,
zou tweetaligheid de norm moeten zijn. Daarbij past, zoals ook volgt uit
artikel 1.3 WHW, dat er voor Nederlandse studenten in een volledig
Engelstalige opleiding ruimte moet zijn om de Nederlandse taalvaardigheid te ontwikkelen. Ik zie daartoe diverse mogelijkheden; instellingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

15

kunnen ervoor kiezen om Nederlandse studenten in een Engelstalige
opleiding te verplichten een product in het Nederlands te schrijven, of ze
zouden een verplicht vak over schrijven en presenteren kunnen opnemen
in het curriculum. Een andere mogelijkheid is om onderdelen van het
curriculum (ook) in de Nederlandse taal te verzorgen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of zij een grens gaat
hanteren voor het aantal opleidingen dat uitsluitend in het Engels wordt
aangeboden. Zo nee, vragen deze leden, is de autonomie van de opleiding
daarmee feitelijk absoluut geworden?
Mijn antwoord op deze vraag is niet gewijzigd ten opzichte van de
antwoorden op Kamervragen van de SP van september 2016(Aanhangsel
Handelingen II 2016/17, nr. 20). Ik wil in het spanningsveld tussen
internationalisering en taalbehoud geen strakke scheidslijnen trekken.
Onderwijsinstellingen zijn, met inachtneming van artikel 7.2 van de WHW,
relatief vrij om hun eigen taalbeleid vast te stellen. Daar vind ik niet bij
passen dat de overheid vaststelt hoeveel opleidingen in de Engelse taal
mogen plaatsvinden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts of de Minister kan
zeggen welke opleidingen in het Engels, dan wel in een combinatie van
Nederlands en Engels als onderwijstaal gegeven worden. In hoeverre is er
in die gevallen sprake van een noodzaak tot een andere instructietaal
zoals aangegeven in artikel 7.2 van de WHW, zo vragen deze leden.
Ik kan geen uitputtend overzicht geven van de specifieke opleidingen die
in het Engels of in een combinatie van Engels en Nederlands worden
gegeven. Ik kan wel aangeven dat in het wetenschappelijk onderwijs in
het huidige collegejaar (2017–2018) 23% van de bacheloropleidingen in
het Engels wordt aangeboden en 12% in een combinatie van Nederlands
en Engels. Wat betreft de masteropleidingen geldt dat 74% in het Engels
en 11% in een combinatie van Nederlands en Engels wordt verzorgd. Voor
het hbo blijkt uit cijfers van 2016–2017 dat 6,2% van de bacheloropleidingen in het Engels wordt aangeboden en 4,9% in een combinatie van
het Nederlands en het Engels. Voor de masteropleidingen wordt 25,3% in
het Engels en 4,8% in een combinatie van het Nederlands en het Engels
verzorgd. Wat verder duiding geeft aan deze cijfers is het maken van een
uitsplitsing per onderwijsgebied. In het hbo zijn het vooral de opleidingen
in sectoren met een duidelijke internationale context en een internationale
arbeidsmarkt die in het Engels worden aangeboden. U kunt hierbij denken
aan opleidingen in de toerisme- en hotelsector en studies zoals International Business and Languages. Ook hbo-opleidingen in de kunstensector
zijn vaak in het Engels, omdat topdocenten uit het buitenland worden
aangetrokken. Op universiteiten worden in de sectoren Techniek,
Landbouw, Economie, Natuur en de categorie sectoroverstijgend (waar
o.a. university colleges onder vallen) de hoogste percentages Engelstalige
opleidingen verzorgd. In deze sectoren is veelal sprake van een internationale context en internationale arbeidsmarktperspectieven.
2. Engelstaligheid in het hoger onderwijs: situatieschets
De leden van de CDA-fractie wijzen op de cijfermatige gegevens over
onderwijstalen. Hieruit blijkt dat na de masters nu ook de bacheloropleidingen steeds vaker in het Engels worden ingericht. Verder blijkt dat
Nederland voor de troepen uitloopt, wat betreft het aantal opleidingen in
het Engels. Hoe beoordeelt de Minister de cijfermatige gegevens in het
licht van de WHW artikel 7.2 lid C waarin de uitzonderingen worden
aangegeven op de regel dat opleidingen in het Nederlands worden
gegeven, zo vragen deze leden.
Nederland trekt, vergeleken bij veel Europese buurlanden, veel internationale studenten. Dat mag echter geen zelfstandige reden zijn om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

16

onderwijstaal te veranderen naar het Engels. Zoals ik eerder heb
aangegeven, biedt de wet ruimte voor maatwerk, en dat vind ik een groot
goed. Ik vind het vooral belangrijk dat per opleiding verantwoorde, goed
doordachte keuzes gemaakt worden over taalbeleid, passend bij de
inhoud van de opleiding.
De leden van de CDA-fractie vragen voorts hoe de Minister de signalering
op pagina 33 in de KNAW verkenning beoordeelt, dat er instellingen zijn
die streven naar honderd procent Engelstaligheid.
De keuzes in taalbeleid liggen in de eerste plaats bij instellingen, wat mij
betreft op het niveau van de opleiding. Daar kan het beste de afweging
worden gemaakt met welke taal de onderwijsdoeleinden het beste bereikt
kunnen worden. De keuze moet in het belang zijn van de kwaliteit,
instellingen moeten transparant zijn over de onderbouwing van de keuze
en die keuze zou onder geen beding alleen uit financiële overwegingen
(het aantrekken van meer studenten) gemaakt moeten worden. Wanneer
een instelling voor haar volledige opleidingsaanbod besluit dat Engels de
norm moet zijn, ben ik des te meer benieuwd naar de onderbouwing voor
die keuze en zou ik willen weten of die voor iedere individuele opleiding
goed uitlegbaar is. Ik zeg daarmee niet dat het streven naar honderd
procent Engelstaligheid per definitie geen goed idee is, maar ik verwacht
wel meer van instellingen waar het gaat om de onderbouwing van een
dergelijke keuze.
Wanneer de bedoelde honderd procent ook terugslaat op de binnen de
instellingen te hanteren voertaal, ben ik met de KNAW eens dat er
nauwelijks dwingende redenen zijn om bijvoorbeeld in de bestuurlijke
verhoudingen en de medezeggenschap binnen een instelling uitsluitend
het Engels te hanteren. In dat verband verwacht ik van instellingen dat zij
op zoek gaan naar manieren om de medezeggenschap zo toegankelijk
mogelijk te houden, voor zowel studenten of personeel die het Nederlands niet machtig zijn, als voor studenten of personeel die een drempel
ervaren wanneer de voertaal Engels is.
De leden van de CDA-fractie wijzen voorts op de internationale vergelijking in het KNAW-rapport, onder andere met Vlaanderen, Zwitserland
en de Noordse landen. Hierin wordt dikwijls gewezen op specifieke
nationale omstandigheden. Hoe omschrijft de Minister de nationale
omstandigheid in Nederland op dit moment, met betrekking tot de
Nederlandse taal en de keuze voor de bescherming van het Nederlands in
artikel 7.2 WHW, zo vragen deze leden.
De Nederlandse taal blijft overeind en verdwijnt niet uit het onderwijs. Wel
kenmerkt het Nederlandse hoger onderwijs zich bij uitstek door een
internationaal karakter. Bij dat karakter past dat er in Nederland, vergeleken bij andere Europese buurlanden, relatief veel Engelstalige opleidingen zijn. Artikel 7.2 van de WHW biedt ruimte aan instellingen voor
maatwerk, waar dat functioneel en passend is. Ik zie dat van die ruimte
gebruik wordt gemaakt. Ik laat het maken van de keuzes over taalbeleid in
de eerste plaats bij de instellingen zelf, maar ik zie het, zoals gezegd, als
mijn rol om hen zoveel mogelijk handvatten te bieden om die keuzes op
een verantwoorde en transparante manier te maken.
3. Taalkeuzes en taalbeleid van de instellingen voor hoger onderwijs
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister zicht heeft op de
aanwezigheid van de in de WHW artikel 7.2 lid C aangegeven
gedragscode van het instellingsbestuur.
De KNAW heeft aangegeven dat bedoelde gedragscodes niet altijd
aanwezig zijn, danwel dat ze aan aanpassingen onderhevig zijn. Ik ga
ervan uit dat in de toekomst transparante en onderbouwde keuzes worden
gemaakt per opleiding en dat die keuzes ook worden vastgelegd. Zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

17

eerder aangegeven, ligt het voor de hand dat de taal waarin de opleiding
wordt verzorgd onderdeel uitmaakt van de OER. Op de OER moet
instemming zijn door de medezeggenschap.
De KNAW signaleert dat diverse instellingen de taalkeuze op het niveau
van de opleidingen of faculteiten hebben belegd. De leden van de
CDA-fractie vragen hoe de Minister dit waardeert, ten opzichte van het
reeds genoemde wetsartikel 7.2.
Mensen die het dichtste op het onderwijsproces staan, moeten mijns
inziens betrokken zijn bij de keuzes voor taalbeleid. Dan is het behulpzaam
wanneer instellingen de keuze voor de onderwijstaal op faculteits- of op
opleidingsniveau beleggen. Dan kan per opleiding goed worden beoordeeld of Engelstaligheid in het belang is van de kwaliteit en welke
specifieke kenmerken van de opleiding betrokken moeten worden in de
taalkeuze. Artikel 7.2 WHW heeft betrekking op het onderwijs en laat dus
ruimte aan instellingen om te beoordelen of ze de afwegingen op
instellingsniveau maken, of op lager niveau.
Die afweging kan op instellings- of faculteitsniveau moeilijker gemaakt
worden, juist gezien de grote verschillen tussen opleidingen. De KNAW
concludeert ook dat het volgens zowel studenten als docenten aanbeveling verdient om per opleiding te differentiëren in de eisen die worden
gesteld en het beleid dat wordt gevoerd. Dit laat onverlet dat het
behulpzaam kan zijn als er op instellingsniveau een ondersteuningsstructuur is voor die opleidingen die wijzigingen aanbrengen in het
taalbeleid, waardoor docenten bijvoorbeeld over moeten schakelen van
het Nederlands naar het Engels. In dat geval is ondersteuning van die
docenten, d.m.v. bijvoorbeeld trainingen, van groot belang.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister inzicht heeft in welke
argumenten bepalend zijn bij de opleidingen die Engels, dan wel een
combinatie van het Nederlands en Engels, als onderwijstaal voeren.
De verkenning van de KNAW biedt in hoofdstuk 3.4 inzicht in de
argumenten van instellingen voor taalbeleidskeuzes. De KNAW stelt dat
instellingen diverse argumenten noemen voor bepaalde taal(beleids)keuzes en presenteert deze argumenten in vier clusters:
– internationalisering
– instroom, competitie, positie van de instelling en studentvoorkeuren
– beroepspraktijk en wetenschappelijke omgeving
– inhoud van de opleiding
Een groot aantal instellingen noemt volgens de KNAW de kwaliteit van het
onderwijs als belangrijke overweging bij de keuze voor Engelstaligheid.
Daarbij benadrukken veel universiteiten en sommige hogescholen dat
Engelstalig onderwijs deelname van internationale studenten mogelijk
maakt en dat die deelname voordelen heeft vanuit het perspectief van de
onderwijskwaliteit. Andere instellingen, vooral hogescholen, geven juist
aan te kiezen voor Nederlandstalig onderwijs uit het oogpunt van
onderwijskwaliteit. Het niveau van het Engels van inkomende studenten
zou niet goed genoeg zijn om de opleiding zinvol in het Engels te kunnen
aanbieden.
De leden van de CDA-fractie vragen met welke zaken de instellingen
volgens de Minister bij de herijking van hun beleid naar de mening van de
Minister, op basis van de WHW en het (beoogde) kabinetsbeleid, rekening
dienen te houden.
Instellingen moeten zorgen dat de keuzes die worden gemaakt doordacht
en transparant zijn. Daarbij moet in de keuze expliciet stil gestaan worden
bij waar het onderwijs het meeste behoefte aan heeft, gelet op de
kwaliteit, arbeidsmarktperspectieven, etcetera. Ook vind ik, zoals ik eerder
heb aangegeven, de toegankelijkheid van het onderwijs van belang.
Daarom laat ik ook het SCP hiernaar onderzoek doen. Keuzes vanuit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

18

instellingen mogen niet enkel gedreven worden vanuit het doel om meer
internationale studenten te trekken
De leden van de D66-fractie vragen de Minister in hoeverre zij de stelling
dat het taalniveau van de vooropleiding als voldoende moet worden
gezien om toegelaten te worden tot de vervolgopleiding, onderschrijft.
Voorts vragen deze leden of de Minister ook bekend is met situaties
waarin het taalniveau van een vooropleiding niet altijd als voldoende
wordt gezien om toegelaten te worden tot een vervolgopleiding. Zo ja, zo
vragen deze leden, kan de Minister aan de hand van cijfers aangeven hoe
vaak dit voorkomt?
Voor studenten met een Nederlandse vooropleiding geldt dat zij op basis
van hun vooropleidingen worden toegelaten tot een bachelorprogramma,
zonder nadere vooropleidingseisen op het gebied van taalbeheersing. Wel
wordt er in de studiekeuzecheck soms aandacht aan besteed en voor
opleidingen met een numerus fixus kan taalbeheersing een element
vormen op basis waarvan de ranking van studenten wordt gemaakt (het is
nooit het enige element). Rondvraag door de VSNU leert dat de eis voor
Engelse taalvaardigheid niet hoger ligt dan de eindexameneisen op het
vwo ten aanzien van Engels. Wel telt soms het gemiddelde vwo-eindcijfer
voor Engels mee en zijn toelatingstoetsen tijdens de selectieprocedure
soms in het Engels.
Voor opleidingen met het bijzonder kenmerk kleinschalig en intensief
onderwijs geldt dat zij aanvullende toelatingseisen mogen stellen en bij
sommige opleidingen betreft dit eisen aan het Engels.
Voor studenten met een niet- Nederlandse vooropleiding is de instelling
verplicht om na te gaan of het taalniveau voldoende is om een
programma met goed gevolg te doorlopen. Dat wordt gedaan aan de
hand van internationaal erkende taaltesten (IELTS, TOEFL, etc.). Een
instelling kan studenten hiervan vrijstellen als zij een Engelstalige
vooropleiding hebben genoten of een gespecifieerd eindexamendiploma
hebben ontvangen. Studneten met zo’n eindexamendiploma worden
geacht een vergelijkbaar of hoger taalniveau te hebben dan studenten met
een mbo-4, havo of vwo eindexamen.
Ik beschik niet over cijfers betreffende situaties waarin het taalniveau van
een vooropleiding als onvoldoende wordt gezien om toegelaten te
worden tot een vervolgopleiding.
In hoeverre heeft de Minister het idee dat dat het feit dat het taalniveau
van de vooropleiding als voldoende moet worden gezien om toegelaten te
worden tot de vervolgopleiding kansenongelijkheid door het verhinderen
van doorstroom in de hand werkt, zo vragen de leden van de D66-fractie.
Zoals ik eerder in mijn antwoorden op vragen van het CDA al aangaf,
heeft de KNAW in haar rapport aangegeven dat Engelstaligheid een
belemmering kan vormen voor participatie van studenten in het hoger
onderwijs, zeker voor studenten met een migrantenachtergrond of
eerstegeneratie-studenten. Ik vind dat een zorgwekkend signaal. Tegelijkertijd stelt de KNAW dat de keuze voor het Engels ook juist positieve of
neutraliserende effecten op de emancipatie van achterstandsgroepen kan
hebben, bijvoorbeeld wanneer studenten in een Engelstalige werkomgeving terecht komen. De KNAW stelt dan ook dat nader onderzoek nodig
is om te kunnen bepalen welk type taalbeleid bijdraagt of juist afbreuk
doet aan de doorstroom van bepaalde achterstandsgroepen naar het
hoger onderwijs en daar ben ik het mee eens. Daarom heb ik het SCP
gevraagd hier nader onderzoek naar te doen.
De leden van de D66-fractie vragen waarom vooral universiteiten, en niet
ook hbo-opleidingen, betaalbare of kosteloze cursussen Nederlands
aanbieden voor niet-Nederlandse studenten. Kan de Minister toelichten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

19

wat zij hiervan vindt en waar dit aan zou kunnen liggen? Zo nee, waarom
niet, vragen deze leden.
In het hbo is het beeld anders dan in het wo. Het aantal opleidingen dat in
het Engels wordt aangeboden is op het hbo veel kleiner en er is veelal een
Nederlandstalig alternatief. Er zijn in het hbo een stuk minder internationale studenten, en die internationale studenten zijn geconcentreerd op
een klein aantal instellingen. Ik vind het dus uitlegbaar dat er minder
hbo-instellingen zijn die cursussen Nederlands voor niet-Nederlandse
studenten verzorgen. Voor een heel aantal hbo-instellingen in Nederland
geldt dat het aandeel internationale studenten zo klein is dat hier eigenlijk
onvoldoende vraag naar is. In universiteitssteden zou ik de samenwerking
tussen onderwijsinstellingen op dit gebied aanmoedigen.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of zij op basis van cijfers
kan aangeven wat de huidige situatie rond internationale (arbeids-)
mobiliteit is. Deze leden willen weten hoeveel jongeren te maken krijgen
met een internationaal opererend bedrijf of in het buitenland gaan
werken? De leden vernemen deze gegevens graag afgezet tegen het
aantal studenten in het hoger onderwijs. Is Engels, zo vragen deze leden,
in dat kader (ook met het oog op grensregio’s) de meest voor de hand
liggende keuze?
Ik verwacht dat steeds meer (hoogopgeleide) functies zullen worden
uitgeoefend in een internationale context, vanwege de toenemende
mondialisering. Daar dient het hoger onderwijs voldoende op voor te
bereiden. Engelstalige opleidingen kunnen daar aan bijdragen, niet alleen
omdat het studenten helpt de nodige taalvaardigheid in het Engels te
ontwikkelen, maar ook omdat het mogelijkheden schept voor de international classroom en studenten daardoor de kans biedt om interculturele
vaardigheden op te doen. In algemene zin zien we dat steeds meer
afgestudeerden in het buitenland gaan werken of terecht komen in een
bedrijf met internationale reikwijdte. Exacte cijfers zijn voor het wo en hbo
niet bekend, en deze cijfers zijn ook sterk afhankelijk van wat men precies
verstaat onder een «beroep met een internationale dimensie».
Is de Minister het eens met de leden van de SP-fractie dat het onaanvaardbaar is dat de Nederlandse bekostigingssystematiek invloed kan
hebben op het taalbeleid van de instellingen voor hoger onderwijs?
Ik vind dat het geven van Engelstalig onderwijs puur en alleen uit
commerciële overwegingen onacceptabel is. Dat is ook eerder in
antwoord op schriftelijke vragen van de SP al aangegeven. De verkenning
van de KNAW constateert dat de taalkeuze bij opleidingen in het hoger
onderwijs bepaald wordt door meerdere argumenten, de bekostigingssystematiek is daar een van. De bekostigingssystematiek lijkt in ieder geval
geen doorslaggevend argument. Als dat wel zo zal zijn, dan zouden er ten
aanzien van het aanbod van Engelstalig onderwijs niet zulke grote
verschillen bestaan tussen universiteiten onderling, en tussen universiteiten en hogescholen. Alle hogeronderwijsinstellingen vallen immers
onder dezelfde bekostigingssystematiek.
De Minister heeft eerder aangegeven het rapport van de KNAW af te
willen wachten alvorens stappen te nemen, zo stellen de leden van de
SP-fractie. Zij vragen welke stappen de Minister nu gaat ondernemen.
Vanuit mijn stelselverantwoordelijkheid zie ik een rol weggelegd in het
faciliteren en het stimuleren van instellingen om hun verantwoordelijkheid op dit vlak te nemen. Dat zal ik onder meer doen door in gesprek
te gaan met de VH en de VSNU. Dan wil ik ook graag horen waar
instellingen tegenaan lopen en welke keuzes door de instellingen worden
gemaakt. Verder voer ik het gesprek met de VSNU over de toezeggingen
die universiteiten over taalbeleid hebben gedaan, waarmee inhoud wordt
gegeven aan de aanbevelingen van de KNAW aan instellingen. Zoals ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

20

eerder heb aangegeven heb ik ook het SCP gevraagd onderzoek te doen
naar de effecten van Engelstaligheid op de in- en doorstroom in het hoger
onderwijs. Ik kom tevens in mijn visiebrief over internationalisering van
het hoger onderwijs terug op deze discussie. Deze kan uw Kamer
verwachten voor de zomer van 2018.
De leden van de CDA-fractie noemen een aantal argumenten voor
taalkeuze of handhaving daarvan, dat door de KNAW in haar verkenning is
genoemd. Het gaat hier om onder andere: de bevestiging van het
internationaal profiel van de instelling, het niet willen achterblijven bij
anderen, hogere instroom, concurrentie, studententevredenheid of het
behouden van een specifieke opleiding. Deze leden vragen hoe de
Minister deze argumenten weegt ten opzichte van WHW artikel 7.2.
Ik ben van mening dat op het niveau van de opleiding alle verschillende
belangen afgewogen dienen te worden bij keuzes in het taalbeleid. Daarbij
zijn genoemde onderdelen allen van belang om mee te wegen, en is het
bijvoorbeeld ook van belang om rekening te houden met de (wensen van
de) arbeidsmarkt, de verbinding met het onderzoek, etcetera. Daarbij
mogen economische argumenten en argumenten gericht op concurrentie
niet de boventoon voeren, de kwaliteit van het onderwijs moet ook in
keuzes voor taalbeleid voorop staan.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de KNAW een aantal reacties
van instellingen op het gebied van onderwijskwaliteit plaatst. Onder
«onderwijskwaliteit» wordt dan verstaan: het aantrekken van buitenlands
talent, de studiehouding verbetert door de instroom van buitenlandse
studenten en het leren en elkaar inspireren in een «international
classroom.» Welke relatie ziet de Minister tussen deze begrippen en
onderwijskwaliteit, zoals ook beoordeeld door de NVAO, vragen deze
leden.
Bij de beoordeling van de onderwijskwaliteit door de NVAO worden veel
verschillende onderdelen betrokken. De onderwijskwaliteit staat voor mij
voorop en bepaalde keuzes in taalbeleid mogen niet leiden tot een
vermindering van de onderwijskwaliteit. Als dat wel aanwijsbaar het geval
is, dan zou dat ook bij de NVAO in beeld moeten komen. Ik vind dat
opleidingen daar heel scherp op moeten zijn. Wanneer we het hebben
over onderwijskwaliteit, vind ik dat we ook de positieve bijdrage die
Engelstaligheid en de daarmee samenhangende internationalisering aan
de kwaliteit levert niet moeten vergeten. Zo vind ik dat het van elkaar
leren en elkaar inspireren in de setting van een international classroom
een grote toegevoegde waarde kan zijn aan de onderwijskwaliteit.
De leden van de D66-fractie vragen of hbo-instellingen die hun opleiding
(enkel) Engelstalig aanbieden, ook alternatieve opties en/of hulpmiddelen
beschikbaar stellen om de doorstroming van mbo naar hbo-opleiding te
blijven stimuleren. Zo nee, waarom niet, vragen deze leden.
Navraag bij de VH leert dat voor bijna alle opleidingen geldt dat er ook
nog steeds een Nederlandse variant wordt aangeboden, al is dit niet altijd
bij dezelfde instelling. Hierop zijn enkele uitzonderingen, zoals International Business and Management, International Business and Languages
of kunstvakopleidingen waar de docenten uit het buitenland komen. Dit
zijn opleidingen met een duidelijke internationale context en arbeidsmarkt, waarbij begrijpelijk is waarom de opleiding in het Engels wordt
gegeven.
Het is niet bekend hoeveel mbo-studenten willen doorstromen naar deze
Engelstalige opleidingen en hoeveel van hen zich gehinderd zien om door
te stromen vanwege het feit dat de opleiding in het Engels wordt
verzorgd. Instroom in het hoger onderwijs zal een onderdeel zijn van het
onderzoek dat het SCP gaat uitvoeren naar de toegankelijkheid in relatie
tot de Engelse taal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

21

De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe zij de kosten die
verbonden zijn met internationalisering en de overgang naar Engels
beoordeelt en of dat volgens haar doelmatige besteding van de financiering van instellingen is. Is de Minister bekend met de bedragen die met
de totaalkosten gemoeid zijn, zo vragen deze leden.
Ik beschik niet over een overzicht van investeringen van instellingen in
hun taalbeleid of overige investeringen ten aanzien van internationalisering. Wel bezie ik jaarlijks of de lumpsumgelden aan investeringen
doelmatig worden besteed. Er zijn geen signalen dat dit niet het geval is.
4. Effecten van taalbeleid op de inhoud van het onderwijs, onderwijskwaliteit en taalvaardigheid
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat zij vindt van de
constatering van de KNAW dat de onderwijsinhoud verschraalt door het
gebruik van Engelstalig materiaal, doordat specifiek Nederlandse
onderwerpen en fenomenen van de agenda vallen en doordat minder bij
de Nederlandse actualiteit kan worden aangesloten.
Zoals ik eerder heb aangegeven, staat de onderwijskwaliteit voor mij
voorop. En doceren is meer dan de voorgeschreven stof op basis van
eindtermen overbrengen aan studenten. Het gaat om het wekken van de
interesse bij studenten. Daarbij biedt de actualiteit vaak mooie uitgangspunten om in gesprek te raken met studenten en een debat te voeren. En
die voorbeelden uit de praktijk zijn vaak in het Nederlands en/of gaan over
de Nederlandse samenleving. Dat kan ingewikkeld zijn in een international
classroom waar de voertaal Engels en waar niet alle studenten bekend zijn
met de cultuur en de omstandigheden in ons land. Hoewel het risico
inderdaad bestaat dat specifiek Nederlandse onderwerpen van de agenda
vallen, denk ik dat het ook in het Engels prima mogelijk is om deze
onderwerpen wel te bespreken en internationale studenten juist bekend
maken met die specifiek Nederlandse cultuur en omstandigheden. Een
opleiding dient hier zorgvuldig over na te denken bij het vaststellen van
het taalbeleid. Ik denk dat de eerder genoemde toezeggingen van de
universiteiten ook hier een nuttige leidraad vormen.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of zij de mening deelt dat
Engels in het hoger onderwijs essentieel is voor de internationale
handels- en kennispositie van Nederland.
Het hoge niveau van de Engelse taalvaardigheid onder Nederlanders
draagt bij aan een goede internationale handels- en kennispositie. Ik pleit
er dan ook niet voor het Engels uit te bannen. Ik wil echter wel
benadrukken dat we óók oog moeten houden voor de andere kant.
Engelstaligheid mag de kwaliteit van het onderwijs niet ondermijnen en
toegankelijkheid niet in de weg staan en. Daar komt bij dat een groot deel
van de studenten die in Nederland afstudeert, terechtkomt op de
Nederlandse arbeidsmarkt. Daar is uitdrukkingsvaardigheid in het
Nederlands van belang. Kortom: instellingen moeten bij hun taalbeleid
deze balans in de gaten te houden. Daaruit volgt ook dat per opleiding
moet worden beoordeeld welke onderwijstaal het best passend is.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts of de Minister de mening deelt
dat docenten hun didactische vaardigheden moeten verbeteren zodat ze
echt een international classroom kunnen creëren.
Ik ben van mening dat docenten die kwaliteiten dienen te hebben die
nodig zijn om goed onderwijs te kunnen geven. Wat die kwaliteiten
precies zijn, verschilt per vak(gebied). Ik erken ook dat het lesgeven in een
international classroom naast taalvaardigheid in het Engels, ook andere
didactische vaardigheden van docenten vergt. Als het voor een individuele docent nodig is om die didactische vaardigheden verder te
ontwikkelen om een goede international classroom te creëren, dient de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

22

opleiding daarin met het oog op de benodigde onderwijskwaliteit zelf te
voorzien.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister hun mening deelt dat
zij juist geen «terughoudende», maar een actieve houding moet
aannemen t.o.v. instellingen om te bewerkstelligen dat docenten hun
didactische vaardigheden in het Engels verbeteren.
Ik zie, ook waar het de verbetering van de didactische vaardigheden van
docenten in de international classroom gaat, in de eerste plaats een
verantwoordelijkheid voor de instellingen. Als zij het opportuun achten
om een opleiding in het Engels te gaan verzorgen verwacht ik dat zij
ervoor zorgen dat de randvoorwaarden op orde zijn, de kwalificaties van
de docent zijn hier uiteraard ook onderdeel van. Hier zien de toezeggingen
van de universiteiten in VSNU-verband ook op. Zoals ik eerder heb
aangegeven, vind ik het belangrijk om de sector eerst de gelegenheid te
bieden de handvatten die de KNAW biedt te implementeren, voordat ik
andere instrumenten, zoals aanpassing van wet- en regelgeving, benut.
De leden van de GroenLinks-fractie willen weten of de Minister met hen
de mening deelt dat het taalniveau van docenten en studenten niet altijd
voldoende is en, zo ja, of de Minister kan aangeven hoe zij deze situatie
zou kunnen verbeteren.
Ik heb geen cijfermatige onderbouwing van de stelling dat het taalniveau
van docenten en studenten niet altijd voldoende is, maar tegelijkertijd kan
ik mij wel voorstellen dat het taalniveau in sommige gevallen onvoldoende is. Ik heb dergelijke signalen ook van het Interstedelijk Studenten
Overleg ontvangen. Ik wil het in eerste instantie aan de opleiding, die de
keuze heeft gemaakt voor Engelstaligheid, laten om te zorgen dat het
taalniveau van voldoende kwaliteit is. Dit kan bijvoorbeeld door het
aanbieden van cursussen aan studenten en docenten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts of de Minister van
mening is dat, naast algemene Engelse taalvaardigheid, docenten
uitgebreide scholing zouden moeten volgen op het gebied van didactiek
en culturele vaardigheden? Zo ja, vragen deze leden, hoe denkt de
Minister dat deze uitgebreide scholing bewerkstelligd kan worden? En zo
nee, wat ziet de Minister dan als oplossing voor het feit dat interculturele
uitwisseling volgens de KNAW op opleidingen niet voldoende plaatsvindt?
Zoals ik hierboven in antwoord op de vraag van de leden van de VVD
aangaf, ben ik van mening dat docenten die kwaliteiten dienen te hebben
die nodig zijn om goed onderwijs te kunnen geven. Die kwaliteiten
verschillen per vakgebied en het doceren in een international classroom
vraagt om specifieke vaardigheden. Ik ben het met deze leden eens dat die
vaardigheden zich niet beperken tot Engelse taalvaardigheid, maar dat het
lesgeven in de international classroom ook didactische en interculturele
vaardigheden vergt van docenten. Als het voor een individuele docent
nodig is om die vaardigheden te verbeteren om een goede international
classroom te creëren, verwacht ik van de opleiding dat hierin wordt
voorzien.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat zij vindt van de
constatering van het ISO dat beter gekeken moet worden naar de
taalbeheersing en de begeleiding van studenten in Engelse opleidingen.
Zoals ik al eerder heb aangegeven, staat de onderwijskwaliteit voor mij
voorop. Dat betekent dat, indien een opleiding in het Engels is, er op hoog
niveau Engels gesproken moet worden door docenten én studenten.
Indien blijkt dat dit onvoldoende mogelijk is, moet de taalbeheersing
worden vergroot en moeten studenten beter worden begeleid in die
Engelstalige opleiding. Dit behoort wat mij betreft tot de taak van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

23

instelling. Op veel universiteiten zijn talencentra actief die hier een rol in
kunnen spelen.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de Minister de potentiéle
negatieve effecten van anderstaligheid op leerprestaties beziet in het licht
van kansengelijkheid voor elke student om zich succesvol te ontwikkelen
binnen de opleiding.
Zoals ik eerder in antwoord op vragen van de leden van het CDA en D66,
vind ik het signaal dat de KNAW in haar verkenning geeft, dat Engelstaligheid een belemmering kan vormen voor participatie van studenten in
het hoger onderwijs, zeker voor studenten met een migrantenachtergrond
of eerstegeneratie-studenten, zorgwekkend. Ik wil dan ook, zoals de
KNAW aanbeveelt, nader onderzoek doen om te kunnen bepalen welk
type taalbeleid bijdraagt of juist afbreuk doet aan de doorstroom van
bepaalde achterstandsgroepen naar het hoger onderwijs. Ik heb daartoe
het SCP gevraagd onderzoek naar de effecten van Engelstaligheid op de
instroom naar en doorstroom binnen het hoger onderwijs wil doen. Dit
onderzoek is opgenomen in het werkprogramma van het SCP.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister wat zij vindt van de
constatering dat het niveau (C1 of C2) dat wordt gevraagd van docenten
niet zoveel zegt. Deze leden vragen voorts of de Minister het gesprek
hierover met instellingen aan wil gaan.
De KNAW geeft aan dat het vereisen van taalbeheersing op een bepaald
minimumniveau zeker nodig is, maar dat het daarmee voor docenten nog
niet voldoende is om goed in die taal te kunnen doceren. Het doceren in
een international classroom vergt andere didactische vaardigheden. Een
docent moet goed kunnen omgaan met interculturele verschillen en moet
uitgaan van actuele praktijkvoorbeelden die in een diverse groep voor
iedereen herkenbaar zijn. Ik vind het dus van belang dat instellingen en
opleidingen in hun personeelsbeleid goed bekijken welke kwaliteiten van
een docent worden verwacht om goed onderwijs aan een diverse groep
studenten te kunnen bieden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister of zij het eens is dat door
gebrekkige begeleiding bij taalachterstand en het feit dat studenten hier
zelf verantwoordelijk voor zijn omdat het geen onderdeel is van de studie,
een scheiding kan ontstaan tussen studenten die wel in staat zijn om deze
eventuele taalachterstand bij te werken en studenten die hier niet toe in
staat zijn?
Zoals ik hierboven, in antwoord op de vraag van D66 naar kansengelijkheid, al aangaf, vind ik het signaal dat Engelstalig hoger onderwijs een
belemmering kan vormen voor participatie van studenten in het hoger
onderwijs, zorgwekkend. Ik neem dat signaal serieus en heb, zoals ook de
KNAW aanbeveelt, vervolgonderzoek naar deze effecten uitgezet. Ik vind
in algemene zin begeleiding bij taalachterstand van groot belang, zeker
ook waar dit een achterstand in de Nederlandse taalvaardigheid betreft. Ik
vind het van belang dat we niet de eisen die we stellen aan taalbeheersing
naar beneden bijstellen, maar dat we personen of groepen die hier moeite
mee hebben de juiste begeleiding bieden om de achterstand in te halen.
Hoewel taalvaardigheid niet altijd expliciet onderdeel is van opleidingen,
vind ik wel degelijk dat hoger onderwijsinstellingen een rol hebben waar
het gaat om het faciliteren van ondersteuning bij problemen met
taalbeheersing. Dat kan onderdeel zijn van het curriculum maar kan ook
extra-curriculair zijn.
De leden van de D66-fractie vragen voorts in hoeverre de Minister vindt
dat hierdoor kansen voor talentvolle studenten potentieel worden
belemmerd wanneer zij bijvoorbeeld niet voldoende financiële middelen
tot hun beschikking hebben om deze taalachterstand bij te werken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

24

Ik vind het belangrijk dat studenten als onderdeel van hun opleiding in het
hoger onderwijs, kunnen werken aan hun taalbeheersing als dat nodig is.
Het is moeilijk te beoordelen hoe vaak het zich nu voordoet dat talentvolle
studenten worden belemmerd door een taalachterstand omdat er veel
verschillende factoren zijn die van invloed kunnen zijn op de mate waarin
studenten hun potentieel bereiken. Zoals ik hierboven heb aangeven vind
ik dat instellingen een faciliterende rol moeten spelen bij de ondersteuning van studenten die een taalachterstand ervaren, of dat nou een
achterstand in de Engelse of in de Nederlandse taal betreft.
5. Effecten van taalbeleid op de beroepspraktijk, op de doorstroming
binnen het onderwijs en op cultuur en samenleving
Hoe kijkt de Minister aan tegen het toenemende gebruik van Engels in
onderwijsinstellingen in relatie tot de genoemde cijfers over het gebruik
van het Engels op de arbeidsmarkt uit 2016 en 2017, in de Staat van het
Nederlands van de Nederlandse Taalunie, zo vragen de leden van de
CDA-fractie.
De Taalunie stelt in de Staat van het Nederlands dat anno 2016 het
Nederlands in het bedrijfsleven, zowel in de interne als externe communicatie, de belangrijkste taal is. Als er naast Nederlands ook een andere taal
wordt gebruikt, dan is dat het Engels. In het rapport is aangegeven dat het
om gerapporteerd taalgedrag gaat, en dat dit in zekere mate kan afwijken
van het werkelijke taalgedrag van de panelleden. Daarnaast betreft dit
geen onderzoek specifiek naar recent afgestudeerden. Over de genoemde
cijfers in de Staat van het Nederlands van de Nederlandse Taalunie in
relatie tot de taalkeuzes die in opleidingen worden gemaakt, kan ik geen
uitspraken doen. Dit heeft er onder meer mee te maken dat het Nederlandse bedrijfsleven slechts een onderdeel is van de arbeidsmarkt waar
opleidingen in het hoger onderwijs voor opleiden.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of zij de mening met hen
deelt dat eerstegeneratiestudenten, de «taalstap» waar in de verkenning
van de KNAW over wordt gesproken, moeten maken alvorens zij
instromen in het hoger onderwijs.
De toegankelijkheid van het (hoger) onderwijs vind ik zonder meer van
belang, waarbij iedereen die voldoet aan de ingangseisen moet kunnen
beginnen aan de gewenste opleiding. Ik vind het signaal dat studenten, in
het bijzonder eerstegeneratiestudenten, mogelijkerwijs afzien van een
opleiding in het hoger onderwijs omdat de Engelse taal hen afschrikt,
zorgwekkend. Tegelijkertijd vind ik, in ieder geval daar waar de keuze voor
Engelse taal passend en nuttig is, we het niveau niet naar beneden
moeten bijstellen om dit potentiële afschrikeffect tegen te gaan. Wel
hebben sommige studenten wellicht begeleiding nodig om de stap naar
een Engelstalige opleiding te zetten. Om te bepalen of en zo ja welke actie
nodig is, wil ik het onderzoek dat de KNAW aanbeveelt naar de effecten
van Engelstaligheid op de in- en doorstroom in het hoger onderwijs
afwachten. Ik heb het SCP gevraagd dit onderzoek uit te voeren.
De leden van de fracties van het de CDA en D66 vragen hoe de Minister de
aanname beoordeelt dat Engelstaligheid een belemmering kan vormen
voor participatie in het hoger onderwijs, omdat studenten daarvoor een
extra «taalstap» moeten nemen, in relatie tot de gelijkekansenagenda van
het kabinet.
Het SCP zal op mijn verzoek onderzoek doen naar de relatie tussen
Engelstaligheid en de in- en doorstroom van studenten in het hoger
onderwijs. Ik wil de resultaten van dat onderzoek afwachten om tot een
goed onderbouwde visie hierop te komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

25

6. Observaties, aandachtspunten en aanbevelingen
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister van mening is dat de
verantwoordelijkheid voor de passieve kennis van het Nederlands ligt bij
de internationale student, en niet bij de overheid of de instelling.
Primair ligt de verantwoordelijkheid voor de passieve taalkennis bij de
internationale student, maar ik vind wel dat onderwijsinstelling kunnen
ondersteunen in de Nederlandse taalontwikkeling van een internationale
student. Ik acht het min of meer vanzelfsprekend dat internationale
studenten en docenten – zeker internationale diplomastudenten- zich ten
minste een passieve taalbeheersing van het Nederlands eigen maken. De
betrokken onderwijsinstelling zou naar mijn mening buitenlandse
studenten daarin ook moeten stimuleren en faciliteren. Meer inzet op dat
vlak van zowel student als instelling is ook bevorderlijk voor de toegankelijkheid van de medezeggenschap. Door passieve kennis van de Nederlandse taal, wordt de drempel voor een internationale student of docent
om een actieve bijdrage te leveren verlaagd.
Voornoemde leden vragen voorts of de Minister van plan is om deze
passieve kennis van de Nederlandse taal in de toekomst te testen. Deze
leden vragen of er consequenties aan worden verbonden wanneer blijkt
dat internationale studenten deze passieve kennis van het Nederlands na
verloop van tijd niet voldoende bezitten.
Ik ben vooralsnog niet voornemens om de passieve kennis van het
Nederlands te gaan testen of daar consequenties aan te gaan verbinden.
Ik heb er vertrouwen in dat instellingen zelf kritischer gaan kijken naar hun
taalbeleid, mede ingegeven door de publieke discussie die gevoerd wordt.
Daar is de ondersteuning van internationale studenten bij het opdoen van
(passieve) kennis van het Nederlands ook onderdeel van. Ik zie vanuit mijn
rol vooralsnog geen reden om op dit specifieke onderdeel van de
discussie verdere maatregelen te nemen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de Minister of zij van mening is
dat de toegankelijkheid van het hoger onderwijs gewaarborgd moet
blijven door de mogelijkheid voor studenten om een Nederlandstalige
opleiding te volgen te behouden.
Ik wil eerst de effecten van Engelstalige opleidingen op de toegankelijkheid en de kansengelijkheid verder onderzoeken. Dit onderzoek is
opgenomen in het werkprogramma van het SCP. Vooruitlopend op de
uitkomst van dit onderzoek, vind ik het belangrijk dat instellingen zelf oog
houden voor de potentiële effecten op de toegankelijkheid van de keuzes
die zij op het gebied van taal maken. Ik vind het vooralsnog te ver voeren
om af te dwingen dat alle opleidingen ook in het Nederlands te volgen
blijven. Ik kan mij voorstellen dat voor bepaalde opleidingen in sommige
sectoren de internationale dimensie dusdanig evident is dat Engelstaligheid de kwaliteit ten goede komt. Daarbij wil ik de onderwijssector de
gelegenheid geven om te zorgen dat er, waar logisch en zinvol, Nederlandstalig aanbod blijft bestaan, zonder dit via wet- of regelgeving af te
dwingen.
Is de Minister van mening dat naast een besluit op opleidingsniveau, er
op nationaal niveau moet worden gewaarborgd dat niet teveel opleidingen overstappen naar het Engels als instructietaal, zo vragen de leden
van de GroenLinks-fractie.
Ik vind het besluit op opleidingsniveau het belangrijkste, juist omdat ik
van mening ben dat per opleiding het beste beoordeeld kan worden welke
taal passend is bij de inhoud van het onderwijs, en bij de arbeidsmarkt
waar de opleiding op voorbereid. Ik wil niet generiek, op landelijk niveau,
oordelen of niet teveel opleidingen overstappen naar het Engels. Daarmee
zou onvoldoende recht worden gedaan aan verschillen in sectoren en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

26

opleidingen. Ik hecht veel waarde aan het Nederlands als onderwijs- en
onderzoekstaal, maar ik heb niet voor ogen dat iedere opleiding ook in het
Nederlands moet blijven bestaan.
Indien blijkt dat er inderdaad een groep studenten is voor wie de stap naar
Engelstalig onderwijs te groot is, wil ik dat het voor hen mogelijk blijft om
in een Nederlandstalige opleiding in te stromen. In het Regeerakkoord is
dan ook opgenomen dat het kabinet er op zal toezien dat er in voldoende
mate Nederlandstalige opleidingen blijven bestaan. Ik wil de komende tijd
benutten om te bezien hoe hier op een zinnige wijze invulling aan kan
worden gegeven. Hierbij moet wat mij betreft in ieder geval oog zijn voor
de overwegingen per opleiding, per domein en per sector.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen voorts of de Minister nog
steeds van plan is om de effecten van Engelstaligheid te laten onderzoeken. Zij vragen of de Minister kan toelichten wat ze precies wil
onderzoeken en wanneer de Kamer het onderzoek zal ontvangen. Deze
leden willen weten of de Minister in haar onderzoek in ieder geval de
invloed van Engelstalig onderwijs op studenten met een migrantenachtergrond en de groep die de KNAW «studenten uit achtergestelde milieus»
noemt wil meenemen.
Ik heb het SCP gevraagd onderzoek te doen naar de effecten van
Engelstaligheid op de instroom in het hoger onderwijs en de doorstroom
binnen het hoger onderwijs. Dit onderzoek past in de onderzoekslijn van
het SCP naar differentiatie binnen het onderwijs. Ik heb het SCP gevraagd
hierbij ook expliciet de door de leden van GroenLinks benoemde
doelgroepen mee te nemen om te bezien of de vermeende effecten bij die
groepen duidelijker zichtbaar zijn. Zij is nu bezig met het opzetten van het
onderzoek en daarmee hangt ook de planning samen. De uitkomsten van
het onderzoek zal ik de Kamer toesturen.
Ten slotte vragen de leden van de GroenLinks-fractie of de Minister in het
onderzoek ook de bekostigingssystematiek als onderliggende prikkel voor
instellingen om te verengelsen wil meenemen.
In het onderzoek dat het SCP zal uitvoeren, wordt de vraag naar een
mogelijke bekostigingsprikkel niet meegenomen. Ik ben vooralsnog niet
voornemens hier onderzoek naar uit te voeren. Ik ben wel van mening dat
eventuele economische motieven, ongeacht of die te maken hebben met
een dergelijke bekostigingsprikkel, nooit de reden mogen zijn voor
instellingen om de onderwijstaal van het Nederlands naar het Engels te
veranderen. Ik vind dat per opleiding een goede afweging gemaakt moet
worden over de onderwijstaal die het beste past bij de inhoud van de
opleiding en de arbeidsmarkt waarop die opleiding voorbereidt. Het ligt
voor de hand dat taalkeuze moet landen in de OER. De medezeggenschap
heeft instemmingsrecht op de OER. Ik vertrouw erop dat de medezeggenschap het ook zal signaleren indien de reden voor het wijzigen van de
onderwijstaal slechts een economische is.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de Minister het voor zich ziet dat
buitenlandse studenten met enkel passieve kennis van de Nederlandse
taal effectief kunnen deelnemen aan discussies tijdens colleges.
Waar ik in mijn begeleidende brief aan de Kamer aangaf dat tweetaligheid
in het hoger onderwijs impliceert dat van buitenlandse studenten
tenminste een passieve kennis van het Nederlands mag worden verwacht,
bedoel ik niet dat ik voor ogen heb dat internationale studenten met die
passieve kennis effectief kunnen deelnemen aan discussies in Nederlandstalige colleges. Ik doel hier op internationale studenten die, al dan niet
tijdelijk, een Engelstalige opleiding volgen. Voor hen is het relevant om
een passieve kennis van het Nederlands te hebben, bijvoorbeeld om deel
te kunnen nemen aan de medezeggenschap en ook om zich buiten de
collegezaal, bijvoorbeeld bij een studenten- of sportvereniging, te kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

27

redden. Internationale studenten die een hele opleiding in het Nederlands
komen volgen, dienen veel meer dan passieve kennis te hebben.
De leden van de SP-fractie vragen voorts naar de reactie van de Minister
op de stelling dat het gebruik van het Engels het lastiger maakt om
onderzoek te valoriseren en toegankelijk te maken voor het brede publiek.
Het Nederlandse onderzoek is toonaangevend in de wereld, en komt tot
stand in een internationale omgeving. Artikelen worden veelal in het
Engels gepubliceerd. Ik onderschrijf het belang om onderzoek te valoriseren en toegankelijk te maken voor het brede publiek. Daar zet ik mij op
verschillende wijzen voor in, denk aan de Nationale Wetenschapsagenda
of de duidelijke boodschap uit het regeerakkoord dat «Open science» en
«open access» de norm worden in wetenschappelijk onderzoek. In
sommige gevallen kan een Nederlandstalige samenvatting van een
onderzoek nodig zijn om het onderzoek toegankelijk te maken voor het
brede publiek.
De leden van de D66-fractie willen weten hoeveel ruimte de Minister ziet
binnen het huidige accreditatiestelsel om meer aandacht te geven aan de
kwaliteitsbewaking van de taalbeheersing en taalvaardigheid, zonder
extra bureaucratische rompslomp.
Zoals ik hierboven aangaf, in reactie op de vraag van de leden van de
CDA-fractie, zie ik in het accreditatiestelsel enige ruimte voor beoordeling
van het taalbeleid dat een opleiding hanteert, met het oog op de kwaliteit
van die opleiding. Wanneer bijvoorbeeld de Engelse taalvaardigheid van
een dusdanig niveau is dat het de kwaliteit van de opleiding schaadt, dan
kan het visitatiepanel dit opnemen in zijn visitatierapport en kan de NVAO
dit vervolgens betrekken in zijn oordeel.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de Minister de
registratie van taalkeuzes en het taalbeleid in het ho kan verbeteren.
Momenteel onderzoek ik op welke wijze de registratie van de onderwijstaal per opleiding geregistreerd kan worden.
De leden van de SP-fractie vragen welke stappen de Minister gaat nemen
wat betreft het aandachtspunt van de KNAW dat de taal op een instelling
zodanig moet zijn dat iedereen, dus inclusief ondersteunend personeel,
kan participeren.
Zoals ik eerder heb aangegeven, ga ik het gesprek aan met de instellingen
via de koepelorganisaties. Daarbij neem ik ook het punt mee dat het van
belang is dat iedereen op een hogeronderwijsinstelling voldoende kan
blijven participeren, onder meer in de medezeggenschap. Zoals ik eerder
heb aangegeven, ben ik het met de KNAW eens dat er nauwelijks
dwingende redenen zijn om bijvoorbeeld in de bestuurlijke verhoudingen
en de medezeggenschap binnen een instelling uitsluitend het Engels te
hanteren. In dat verband verwacht ik van instellingen dat zij op zoek gaan
naar manieren om de medezeggenschap zo toegankelijk mogelijk te
houden. Daarbij gaat het wat mij betreft om toegankelijkheid voor zowel
studenten of personeel die het Nederlands niet machtig zijn, als voor
studenten of personeel die een drempel ervaren wanneer de voertaal
Engels is.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister goede voorbeelden op
het gebied van huisvesting van internationale studenten wil delen en
uitdragen in studentensteden waar dit nog niet gebeurt, om het internationale imago van het Nederlandse hoger onderwijs te waarborgen.
In het 30-ledendebat dat op 11 oktober jl. (Handelingen II 2017/18, nr. 11,
item 7) plaatsvond hebben de toenmalige Ministers van OCW en BZK het
belang van internationalisering van het hoger onderwijs benadrukt, maar
daarbij aangegeven dat de randvoorwaarden goed geregeld moeten zijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

28

waaronder dus huisvesting. In deze context hebben beide Ministers
aangegeven het gesprek tussen onderwijsinstellingen, gemeenten en
huisvesters over voldoende huisvesting voor internationale studenten te
willen stimuleren. Het uitwisselen van goede voorbeelden past uitstekend
binnen een dergelijk gesprek.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister de mening met hen deelt
dat de groei van internationale studenten in de pas moet lopen met de
beschikbare huisvesting?
Zoals ik hierboven in reactie op de vraag van de leden van de VVD al heb
aangegeven, onderschrijf ik het belang van internationalisering, maar vind
ik tegelijkertijd dat de randvoorwaarden zodanig moeten zijn dat er op een
verantwoorde manier kan worden geïnternationaliseerd.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte naar het oordeel van de
Minister over het cijfer van 59% volledig Engelse masters en de toename
tot 20% van Engelstalige masters, met uitschieters op specifieke universiteiten, in relatie tot artikel 1.3 WHW over de bevordering van de uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands.
De wettelijke bepaling uit art. 1.3 WHW dat instellingen wat betreft
Nederlandstalige studenten zich mede richten op de bevordering van de
uitdrukkingsvaardigheid in het Nederlands, geldt onverminderd. Uit deze
bepaling volgt dat een instelling of een opleiding voor de Nederlandse
studenten, ook wanneer die een volledig Engelstalige opleiding volgen,
een manier moet vinden om aan de uitdrukkingsvaardigheid in het
Nederlands te werken. Het is aan de opleiding om hier verder invulling
aan te geven. Zij kan bijvoorbeeld Nederlandse studenten de mogelijkheid
bieden om bepaalde opdrachten in het Nederlands te doen, of zij kan een
keuzevak schrijven en presenteren in het Nederlands aanbieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 288, nr. 604

29