Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3867
Vragen van de leden Jasper van Dijk en Alkaya (beiden SP) aan de Minister
van Buitenlandse Zaken en de Staatssecretaris van Financiën over de positie
van Nederland als financiële draaischijf in de wapenindustrie (ingezonden
7 juli 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 1 september 2021).
Vraag 1 en 2
Hoe oordeelt u over het artikel in De Groene Amsterdammer waaruit blijkt dat
de internationale wapenindustrie gebruik maakt van Nederlandse wetgeving
om belasting te ontwijken?1
Kunt u uitsluiten dat de genoemde acht militaire concerns grote sommen
geld door Nederland sluizen teneinde hun belastingplicht te ontlopen?2
Antwoord 1 en 2
Het artikel in De Groene Amsterdammer beschrijft dat enkele wapenfabrikanten een vestiging in Nederland zouden hebben om belasting te ontwijken.
Daarbij zou het met name gaan om structuren waarbij winsten via Nederland
naar andere landen stromen in de vorm van dividend of rente.
Op grond van artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR)
kan ik niet ingaan op de fiscale positie van individuele belastingplichtigen.
Dit neemt niet weg dat ik in zijn algemeenheid kan zeggen dat de aanpak van
belastingontwijking een speerpunt is van dit kabinet. Het internationaal
georiënteerde belastingstelsel van Nederland, passend bij onze open
economie, is namelijk onbedoeld aantrekkelijk geworden voor structuren
waarmee belasting wordt ontweken. De afgelopen jaren heeft het kabinet
verschillende maatregelen tegen belastingontwijking genomen die reeds in
werking zijn getreden of binnen afzienbare tijd in werking zullen treden. Zo is
vanaf het begin van dit jaar een conditionele bronbelasting op renten en
royalty’s in werking getreden om te voorkomen dat Nederland nog langer
wordt gebruikt als toegangspoort naar laagbelastende jurisdicties en om het
1

2

ah-tk-20202021-3867
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

De Groene Amsterdammer, 30 juni 2021, «De financiële draaischijf» (https://www.groene.nl/
artikel/de-financiele-draaischijf).
Idem, de zin: «Het gaat om de Frans-Duitse tankbouwer KNDS, de Amerikaanse conglomeraten
General Electric, Honeywell en Raytheon Technologies en de vliegtuigproducenten Boeing en
Airbus. Het Britse BAE en het Italiaanse Leonardo zijn in Nederland actief als aandeelhouders
van rakettengigant MBDA.»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

risico van belastingontwijking door het verschuiven van de (Nederlandse)
belastinggrondslag naar laagbelastende jurisdicties te verkleinen. Daarnaast
heeft het kabinet aangekondigd per 2024 aanvullende maatregelen te nemen
tegen dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties.3
Dit kabinet draagt eveneens bij aan een evenwichtigere belastingheffing van
multinationals. De aanbevelingen van de Adviescommissie belastingheffing
van multinationals (de Adviescommissie) bevatten in dat kader een aantal
belangrijke aanknopingspunten voor een robuuster stelsel van belastingheffing van multinationals.4 Het kabinet heeft daarom meteen in het Belastingplan 2021 een belangrijke maatregel van de Adviescommissie omgezet in
wetgeving. Met deze maatregel wordt – kort gezegd – vanaf 2022 de
verliesverrekening beperkt in de vennootschapsbelasting. De tweede
maatregel die het kabinet treft naar aanleiding van het advies van de
Adviescommissie betreft een aanpassing in de gevolgen van de toepassing
van het zogenoemde «arm’s-lengthbeginsel». Tot slot heeft het kabinet in
februari 2021 als vervolg op de Adviescommissie een commissie ingesteld
om onderzoek te doen naar doorstroomvennootschappen (zie ook het
antwoord op vragen 3 en 6).
Bovendien steunt Nederland internationale initiatieven om tot een verdere
gecoördineerde aanpak van belastingontwijking te komen. Zo draagt
Nederland actief bij om tot internationale oplossingen te komen op het
gebied van de winstbelasting. In het Inclusive Framework (IF) van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) is op
1 juli 2021 een historisch akkoord gesloten.5 Het akkoord op hoofdlijnen
steunt op twee pijlers. De eerste pijler van het akkoord regelt een andere
verdeling van winsten en heffingsrechten tussen landen voor de grootste en
meest winstgevende multinationals, waaronder grote digitale bedrijven.
Hierdoor kunnen landen waar een multinational klanten of gebruikers heeft
(zogeheten «marktlanden») meer winstbelasting heffen, ook indien de
multinational in dat land niet fysiek aanwezig is. De tweede pijler van het
akkoord bevat afspraken over een wereldwijd minimumniveau van belastingheffing. Daarmee kunnen resterende risico’s van kunstmatige winstverschuiving naar laagbelastende jurisdicties effectief worden aangepakt. Het doel is
om de openstaande onderdelen van het akkoord af te ronden in oktober. Het
kabinet is blij met deze ontwikkelingen en zet erop in om de afspraken zo snel
mogelijk om te zetten in EU-(richtlijn)voorstellen.6
Vraag 3
Wat is uw oordeel over de klaarblijkelijke ongehinderde (onbelaste) geldstroom van circa tien miljard euro die deze firma’s de laatste jaren aan hun
aandeelhouders uitkeren?
Antwoord 3
Het kabinet erkent dat de internationale oriëntatie van het Nederlandse
belastingstelsel gebruikt is voor structuren die belasting ontwijken. Tegelijkertijd is het kabinet al enige jaren bezig om belastingontwijking tegen te gaan.
Sommige structuren konden gebruik maken van in Nederland gevestigde
vennootschappen met slechts beperkte reële economische aanwezigheid in
Nederland («doorstroomvennootschappen»). Het kabinet heeft daartegen al
meerdere maatregelen genomen. Sinds 2014 wordt informatie uitgewisseld
met de buitenlandse belastingdienst indien een zogenoemd dienstverleningslichaam niet aan bepaalde substance-eisen voldoet. Deze substance-eisen zijn
bovendien per 2021 aangescherpt. Voorts is onder andere een conditionele
bronbelasting op renten en royalty’s naar laagbelastende jurisdicties
geïntroduceerd en de implementatie van een antimisbruiktoets in Nederlandse belastingverdragen conform het Multilaterale Instrument. Het kabinet
heeft daarnaast bij uw Kamer een wetsvoorstel ingediend om vanaf 2024
aanvullende maatregelen te nemen tegen dividendstromen die onder de

3

Kamerstuk 35 779
Kamerstuk 31 066, nr. 623, blg. 931167 («Op weg naar balans in de vennootschapsbelasting»).
In juli 2021 hebben 132 van de 139 landen van het IF zich aangesloten bij het akkoord. De
landen binnen het IF die zich (nog) niet hebben gecommitteerd aan het akkoord zijn Barbados,
Estland, Hongarije, Ierland, Kenia, Nigeria en Sri Lanka.
6
Brief van de Staatssecretaris van Financiën van 5 juli 2021, Kamerstuk 25 087, nr. 281.
4
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

huidige wetgeving binnen concernverband onbelast kunnen worden
uitgekeerd aan lichamen die zijn gevestigd in laagbelastende jurisdicties.
Als vervolg op de Adviescommissie heeft het kabinet in februari 2021 een
commissie ingesteld om onderzoek te doen naar doorstroomvennootschappen.7 De commissie is gevraagd welke fiscale en niet-fiscale beleidsopties er
zijn om ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen te bestrijden.
Het doel is dat de voorstellen van de commissie kunnen worden meegenomen in de volgende kabinetsperiode.
Vraag 4
Deelt u de mening dat de beschreven ontwijkingsconstructies ongewenst en
verwerpelijk zijn, zeker wanneer het gaat om wapenfabrikanten? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
De aanpak van belastingontwijking is speerpunt van dit kabinet. Wanneer
bedrijven door internationale ontwijkingstructuren de belastingheffing kunnen
uitstellen of afstellen, dan worden de kosten van algemene voorzieningen
afgewenteld op burgers en bedrijven die wel gewoon (op tijd) hun belasting
betalen. Dat is onrechtvaardig, te meer omdat degenen die zich aan de
belastingheffing onttrekken wel profijt hebben van met belastinggeld
gefinancierde voorzieningen als een goede infrastructuur en hoogopgeleide
werknemers. Daarbij maakt het niet uit welke economische activiteiten deze
bedrijven uitoefenen.
Vraag 5
Deelt u de opvatting dat deze financiële omwegen van grote wapenproducenten ondergebracht zouden moeten worden in de presumptions of denial
(vakjargon voor de mogelijkheden tot weigering van een wapenexportvergunning) die gelden jegens de Verenigde Arabische Emiraten en Saoedi-Arabië?
Zo ja, hoe gaat u dat realiseren? Indien nee, waarom niet?
Antwoord 5
Het presumption of denial beleid t.a.v. de Verenigde Arabische Emiraten en
Saoedi-Arabië houdt in dat export van militaire goederen en dual use
goederen met militair eindgebruik naar die landen alleen wordt toegestaan
wanneer onomstotelijk vaststaat dat deze goederen niet kunnen worden
ingezet in de strijd in Jemen. Wapenexportbeleid is erop gericht te voorkomen dat Nederlandse militaire goederen op een ongewenste wijze worden
ingezet, het is geen instrument om belastingontwijking tegen te gaan.
Belastingregels zijn de geëigende plek om belastingontwijking aan te pakken.
Het kabinet zet hierbij zo veel mogelijk in op internationale afspraken. Bij
eenzijdige maatregelen bestaat namelijk het risico dat het probleem van
internationale belastingontwijking zich verplaatst in plaats van oplost. Zoals
beschreven in het antwoord op vraag 1 draagt Nederland daarom actief bij
om tot internationale oplossingen te komen op het gebied van de winstbelasting. Waar mogelijk treft Nederland ook unilaterale maatregelen om belastingontwijking te bestrijden. Een voorbeeld daarvan is een conditionele
bronbelasting op renten en royalty’s naar laagbelastende jurisdicties die sinds
2021 in werking is getreden. Het kabinet heeft daarnaast bij uw Kamer een
wetsvoorstel ingediend om vanaf 2024 aanvullende maatregelen te nemen
tegen dividendstromen die onder de huidige wetgeving binnen concernverband onbelast kunnen worden uitgekeerd aan lichamen die zijn gevestigd in
laagbelastende jurisdicties.
Vraag 6
Erkent u dat het voor grote bedrijven zeer gemakkelijk is om aan de
substance-eisen te voldoen door een trustkantoor in de arm te nemen?8
Denkt u dat de loonsomeis van 100.000 euro en de eis omtrent kantoorruimte
een belemmering zijn voor bedrijven die miljoenen door Nederland sluizen?

7
8

Kamerstuk 32 140, nr. 83
Geengeldvooroorlog.nl, 21 juni 2021, Oorlogswinsten wegsluizen via Amsterdam (http://
www.geengeldvooroorlog.nl/oorlogswinsten-wegsluizen-via-amsterdam/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Kunt u uw antwoord toelichten? Bent u bereid deze substance-eisen aan te
scherpen? Zo ja, op welke wijze? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Substance-eisen zijn voorwaarden over de economische aanwezigheid van
een bedrijf in Nederland. Als een bedrijf niet aan de substance-eisen voldoet,
kan dat gevolgen hebben voor dat bedrijf. De Belastingdienst kan bijvoorbeeld informatie uitwisselen met buitenlandse belastingdiensten als een
zogenoemd dienstverleningslichaam niet voldoet aan de substance-eisen.
Indien er enkel gebruik wordt gemaakt van een trustkantoor zal naar alle
waarschijnlijkheid niet aan substance-eisen worden voldaan.9 Hiervoor is het
namelijk van belang dat het gaat om relevante substance. Om hieraan te
voldoen dienen bestuursleden te beschikken over de benodigde professionele
kennis om hun taken naar behoren uit te voeren. Daarnaast betreft het
loonsomcriterium niet alleen een kwantitatieve eis van € 100.000 aan
loonkosten maar ook een kwalitatieve eis, waarbij ook het personeel de
benodigde professionele kennis moet bezitten om de werkzaamheden uit te
voeren. Verder dient het bij de eis met betrekking tot kantoorruimte te gaan
om een eigen kantoorruimte die is ingericht en ook daadwerkelijk wordt
gebruikt om de werkzaamheden te kunnen uitoefenen. Hiervan is geen sprake
indien de kantoorruimte alleen wordt gehuurd of in bezit is zonder dat sprake
is van daadwerkelijk gebruik, of als het slechts een lege kantoorruimte betreft.
De beoordeling of aan de substance-eisen wordt voldaan, vindt plaats op
basis van de concrete feiten en omstandigheden van het voorliggende geval.
Met deze invulling van de relevante substance-eisen wordt naar de mening
van het kabinet een voldoende en effectieve dam opgeworpen tegen
kunstmatige structuren. Daar komt bij dat het kabinet de rol van de
substance-eisen naar aanleiding van de arresten van 26 februari 201910 van
het Hof van Justitie van de Europese Unie recentelijk heeft gewijzigd. In
diverse bepalingen in de Nederlandse wet- en regelgeving fungeren de
substance-eisen niet langer als «safe harbour», maar spelen zij slechts een rol
bij de bewijslastverdeling. Hierdoor kan de Belastingdienst ook in situaties
waarin is voldaan aan de substance-eisen misbruik aanpakken. Op dit
moment wordt mede in dat licht dan ook niet overwogen om de substanceeisen te wijzigen.
Dit betekent echter niet dat het kabinet klaar is met de strijd tegen ongewenste doorstroom door Nederland. Zo heb ik in februari een commissie
ingesteld die op dit moment onderzoek doet naar het fenomeen doorstroomvennootschappen in al zijn aspecten.11 Deze commissie is gevraagd te
adviseren over fiscale en niet fiscale beleidsopties om ongewenst gebruikt
van doorstroomvennootschappen te bestrijden, waarbij ook zal worden
gekeken naar de invloed van de nieuw recent ingevoerde maatregelen zoals
de conditionele bronbelasting op renten en royalty’s naar laagbelastende
jurisdicties en de recente aanscherpingen van de Wet toezicht trustkantoren.
Daarnaast heeft ook de Europese Commissie maatregelen aangekondigd om
het ongewenst gebruik van doorstroomvennootschappen op Europees niveau
te bestrijden.12
Vraag 7
Wat vindt u ervan als bedrijven zich inschrijven onder een andere naam?13
Bent u voornemens hierin op te treden? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Het is mij niet bekend dat bedrijven zich inschrijven onder een andere naam
dan hun werkelijke naam. Rechtspersonen hebben een statutaire naam
waaraan zij altijd uniek te herkennen zijn. Deze naam is opgenomen in de bij
de notaris opgestelde statuten van de rechtspersoon en kan dus ook enkel
worden gewijzigd bij de notaris. De statutaire naam wordt in de praktijk door
de notaris bij oprichting aangeboden voor inschrijving in het Handelsregister.
9

Zie ook Kamerstuk 34 788, nr. 6, p. 17
HvJ EU 26 februari 2019, ECLI:EU:C:2019:134 en HvJ EU 26 februari 2019, ECLI:EU:C:2019:135.
Kamerstuk 32 140, nr. 83.
12
EC 18 mei 2021, Business Taxation for the 21st Century, COM(2021)251 final, Brussels.
13
Geengeldvooroorlog.nl, 21 juni 2021, Oorlogswinsten wegsluizen via Amsterdam (http://
www.geengeldvooroorlog.nl/oorlogswinsten-wegsluizen-via-amsterdam/).
10
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Wanneer een rechtspersoon een onderneming drijft is de statutaire naam
tevens een handelsnaam waaronder de onderneming van deze rechtspersoon
naar buiten toe kan optreden. Buiten deze handelsnaam kan de onderneming
ook andere handelsnamen hanteren, bijvoorbeeld als de onderneming
activiteiten in verschillende bedrijfstakken met een eigen handelsnaam wil
onderscheiden. Deze handelsnamen bestaan zodra de onderneming onder die
naam naar buiten treedt en hoeven niet te worden opgenomen in de statuten
van de rechtspersoon. De handelsnamen moeten in Nederland wel worden
ingeschreven in het Handelsregister. Handelsnamen die bepaald zijn bij de
oprichting van een rechtspersoon worden door de notaris aangeboden voor
inschrijving in het Handelsregister. Latere wijzigingen worden aangeboden
door de bestuurders van de rechtspersoon.
Het artikel op www.geldvooroorlog.nl maakt geen melding van het inschrijven van bedrijven onder een andere naam, maar van bedrijven die zouden
zijn ingeschreven op een bezoekadres waar ze niet werkelijk gevestigd
zouden zijn. Op het betreffende adres blijkt een andere onderneming
gevestigd te zijn, die aangeeft de boekhouding voor de gezochte vennootschap te doen. In dat geval kunnen de genoemde vennootschappen juridisch
bezien echter wel op dat bezoekadres gevestigd zijn. Op grond van de
Handelsregisterwet is een vestiging een gebouw of complex van gebouwen
waar duurzaam bedrijfsuitoefening plaatsvindt. Deze bedrijfsuitoefening kan
ook bestaan uit activiteiten zoals het deelnemen in vennootschappen of het
beheren van vermogen. Wanneer, zoals in het artikel wordt beschreven, een
trustmaatschappij op hetzelfde adres is gevestigd als een vennootschap, en
aangeeft de boekhouding van de vennootschap te verzorgen, voert deze trust
de activiteiten uit in opdracht van de vennootschap. Er is geen wettelijke eis,
buiten de in de vraag 6 bedoelde substance-eisen, die bepaalt dat ook
bestuurders of personeelsleden van de vennootschap zelf op dit adres
werkzaam moeten zijn. De vennootschap en alle bestuurders van de
vennootschap kunnen worden aangeschreven en zo nodig ook gedagvaard
op dit adres.
Als een onderneming een bezoekadres opgeeft voor registratie in het
Handelsregister moet zij wel aantonen dat zij recht heeft op het gebruik van
die locatie. In de regel bestaat dat recht uit hoofde van eigendom of huur. In
geval van huur verlangt de KVK dat ook de verhuurder van het pand akkoord
gaat met het gebruik van het adres. Ook een trustmaatschappij kan optreden
als verhuurder. Verder moet een bezoekadres echt een vestiging zijn, en niet
alleen maar een postbus. Uit de aangehaalde informatie blijkt niet dat er
sprake is van situaties die in strijd zijn met de geldende wettelijke regels
omtrent inschrijving.
Vraag 8
Deelt u de opvatting dat aan deze moreel verwerpelijk praktijken onmiddellijk
een einde moet worden gemaakt? Zo ja, wanneer en hoe zult u dat doen? Zo
nee, waarom niet? Kunt u dat toelichten?
Antwoord 8
Ik verwijs naar mijn antwoorden op vragen 3 en 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5