Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

179
Vragen van de leden Groothuizen (D66) en Voordewind (ChristenUnie) aan
de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid over het bericht «Mediterranean
will be «sea of blood» without rescue boats, UN warns» (ingezonden 13 juni
2019).
Antwoord van Staatssecretaris Broekers-Knol (Justitie en Veiligheid), mede
namens de ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking (ontvangen 1 oktober 2019). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3305.
Vraag 1
Kent u het bericht «Mediterranean will be «sea of blood» without rescue
boats, UN warns»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van deze waarschuwing van de Verenigde Naties (VN)? In
hoeverre heeft u dit met uw collega’s besproken, bijvoorbeeld bij de meest
recente JBZ-raad? Gaat u op een bepaalde manier gevolg geven aan deze
waarschuwing? Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Zowel Nederland, als de overige Europese lidstaten, roepen op om de situatie
op de Middellandse Zee te verbeteren. Zoals uw Kamer is gemeld in het
verslag van de informele JBZ-Raad,2 vinden momenteel op EU-niveau
bijeenkomsten plaats om de situatie op de Middellandse Zee en in het
bijzonder de ontscheping van drenkelingen in de EU te bespreken. Op de
uitkomsten daarvan zal ik niet vooruitlopen.

1

The Guardian, 9 juni 2019, https://www.theguardian.com/world/2019/jun/09/mediterranean-seaof-bloodmigrant-refugee-rescue-boats-un-unhcr
2
Kamerstuk 31 317, nr. 568.

ah-tk-20192020-179
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 8
Deelt u de mening van de VN dat de kans op verdrinkingen op de Middellandse Zee alleen maar toeneemt sinds het oplaaiende geweld in Libië en de
afnemende aanwezigheid van NGO reddingschepen? Zo nee, waarom niet?
Kunt u bevestigen dat het aantal migranten en vluchtelingen dat de overtocht
probeert te maken zonder de aanwezigheid van schepen van ngo’s, hoger ligt
dan mét de aanwezigheid van schepen van ngo’s? Deelt u de mening dat het
argument dat reddingsboten van ngo’s een aantrekkingskracht zou hebben op
migranten en vluchtelingen om de overtocht te maken hierbij dus niet
opgaat? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3 en 8
Dergelijke oorzakelijke verbanden zijn lastig aan te tonen. Het risico op
verdrinkingen wordt bepaald door diverse factoren, waaronder de weersomstandigheden en het seizoen, de gekozen vaarroute, de door mensensmokkelaars geboden ondersteuning, waaronder met name de zeewaardigheid en
uitrusting van boten, alsmede de aanwezigheid van schepen die reddingsoperaties uitvoeren. Daarbij komt dat mensensmokkelaars hun werkwijze
voortdurend wijzigen. Waar aanvankelijk sprake was van grotere schepen,
worden migranten nu veelal vervoerd in nauwelijks zeewaardige rubberboten.
Soms ook met onvoldoende brandstof om de dichtstbijzijnde EU-lidstaten te
kunnen bereiken. Het effect van de aanwezigheid en activiteiten van
NGO-schepen is onderwerp van debat. Vast staat dat activiteiten van deze
schepen effect hebben op het handelen van mensensmokkelaars. EASO heeft
geconstateerd, dat smokkelaars op sociale netwerken hun diensten adverteren en daarbij melden in welke gebieden NGO-schepen actief zijn. Ook
anderszins zijn de posities van deze schepen via de sociale media kenbaar.3
De kans bestaat dat zowel smokkelaars als opvarenden erop rekenen dat men
onderweg zal worden opgepikt.
Overigens tonen cijfers van IOM aan dat het absolute aantal verdrinkingen elk
jaar significant afneemt.4 Volgens cijfers van UNHCR valt na maart 2019 geen
toename te constateren van het percentage doden en vermissingen van het
aantal irreguliere aankomsten over zee via de Centraal Mediterrane route.5
Vraag 4 en 6
Hoe bereiden de Europese Unie (EU) en Nederland zich voor op komende
zomer, gelet op het gegeven dat in de zomer het aantal migranten en
vluchtelingen dat de oversteek waagt toeneemt?
Welke mogelijkheden in Europees verband ziet u om het aantal verdrinkingen
op de Middellandse zee terug te dringen, niet alleen op beleidsniveau maar
juist ook als het gaat om operationele interventies op korte termijn? Welke
specifieke bijdrage kan Nederland daaraan leveren? Welke acties onderneemt
u daartoe al en welke acties kunt u nog ondernemen?
Antwoord vraag 4 en 6
Het aantal irreguliere aankomsten in de EU ligt op dit moment lager dan in
dezelfde periode in 2018. Het kabinet is positief over het feit dat maatregelen
hebben geleid tot een daling van het aantal levensgevaarlijke overtochten.
Hoewel de huidige situatie ten opzichte van 2015 wellicht beter onder
controle lijkt, is er nog veel werk te verzetten. Daar dringt het kabinet in
EU-verband ook doorlopend op aan.
Van belang is dat er op EU-niveau een structurele oplossing komt voor het
ontschepingsvraagstuk, dat de samenwerking met (Noord-) Afrikaanse
partners verder wordt versterkt, dat de asielprocedure inclusief de opvang in
lidstaten van eerste aankomst wordt versterkt, en dat terugkeer wordt
bevorderd. Daarnaast wordt gewerkt aan het wegnemen van de grondoorzaken die leiden tot het besluit van mensen om hun land te verlaten. Dit zijn
lange termijn investeringen. Zowel het kabinet als de EU hebben hier
middelen en experts voor beschikbaar gesteld, waarover met regelmaat met
uw Kamer wordt gewisseld. Met uw Kamer zou het kabinet echter graag zien

3

Websites zoals www.marinetraffic.com alsmede de sociale media accounts (o.a. Twitter) van
NGO’s zelf.
4
https://missingmigrants.iom.int/
5
UNHCR, Dead and Missing in the Mediterranean d.d. 29 juli 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

dat in sommige lidstaten sneller stappen worden gezet om structurele
verbeteringen door te voeren.
Zoals vermeld in het antwoord op vraag 3 en 8, neemt met de vermindering
van het aantal pogingen tot oversteek ook het absolute aantal verdrinkingen
af. De nauwe samenwerking met landen van herkomst en transit draagt hier
aan bij. Deze lange-termijn investeringen moeten wat het kabinet betreft
worden voortgezet. Door onder andere assistentie te verlenen bij grens- en
kustbewaking, te zorgen voor betere, werkende opvang en beschermingsprocedures in deze landen en mensensmokkel- en handel aan te pakken.
Vraag 5
Welke trends neemt u waar als het gaat om het aantal verdrinkingen op de
Middellandse Zee, sinds het inkrimpen van Operatie Sophia afgelopen maart
en de afwezigheid van een groot deel van reddingsschepen van nietgouvernementele organisaties (ngo’s)? Welke conclusies verbindt u aan deze
trends?
Antwoord 5
Kortheidshalve verwijs ik naar de voorgaande beantwoording van vragen 3
en 8. Ten aanzien van Operatie Sophia wijst het kabinet er op dat het aantal
door Sophia-schepen geredde drenkelingen de laatste maanden voordat de
inzet van schepen op 27 maart 2019 werd opgeschort, zeer beperkt was.
Tussen juni en december 2018 vond één reddingsactie plaats waarbij 106
mensen werden gered. Sindsdien hebben Sophia-schepen geen enkele keer
reddend op hoeven treden.6Nogmaals wijst het kabinet op het mandaat van
Operatie Sophia waar de redding van drenkelingen geen deel van uitmaakt.
Het is een verplichting die voortvloeit uit het internationaal zeerecht.
Vraag 7
Welke mogelijkheden ziet u om samen te werken met externe partijen om het
aantal verdrinkingen op de Middellandse Zee tegen te gaan?
Antwoord 7
Het kabinet ziet geen reden om een aparte samenwerking met andere externe
partijen op te zetten dan UNHCR, IOM en de autoriteiten van andere landen.
In EU-verband wordt intensief samengewerkt met IOM en UNHCR, zowel in
EU lidstaten als daarbuiten. Bovendien geldt de plicht om mensen in nood op
zee te redden voor iedereen op grond van het internationaal zeerecht en
bestaan er duidelijke richtlijnen van de Internationale Maritieme Organisatie
en UNCHR in de omgang met drenkelingen die aangeven internationale
bescherming te zoeken. Het is zaak dat voor deze groepen veilige havens
worden gevonden waar zij zich kunnen wenden tot nationale autoriteiten of
UNHCR. Daar is niet alleen sprake van in de EU, maar ook al in andere
landen, bijvoorbeeld in Noord Afrika.
Vraag 9
Kent u het bericht «Asylum seekers in EU on the rise again»?7
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Kunt u bevestigen dat het aantal mensen dat in de EU asiel heeft aangevraagd sinds januari dit jaar is toegenomen met 15% ten opzichte van vorig
jaar? Welke verklaring heeft u hiervoor?
Antwoord 10
Het totaal aantal asielaanvragen dat in 2019 is gedaan, lag tot en met mei
14% hoger ten opzichte van dezelfde periode in 2018.8 EASO noemt hier
meerdere verklaringen voor. De stijging wordt volgens EASO onder andere

6

Aanhangsel handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2134
Politico, 10 juni 2019, https://www.politico.eu/article/asylum-seekers-in-eu-on-the-rise-againreport/
8
https://www.easo.europa.eu/latest-asylum-trends geraadpleegd 30 juli 2019.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

verklaard door het aantal herhaalde aanvragen, maar met name door de
opvallende stijging van het aantal eerste asielaanvragen van onderdanen uit
visumvrije landen. Zo zijn in Spanje circa 75% van de ruim 56.800 asielaanvragen in 2019 gedaan door onderdanen uit Venezuela, Colombia, Honduras,
Nicaragua en El Salvador.
Vraag 11
Kunt u bevestigen dat het aantal asielaanvragen uit Afghanistan is toegenomen met 36%? Welke verklaring heeft u hiervoor?
Antwoord 11
De cijfers van Eurostat tonen inderdaad een toename van het aantal eerste
asielaanvragen dat door Afghanen wordt ingediend. Daarvoor zijn verschillende verklaringen, waaronder de stijging van het aantal aankomsten van
Afghaanse onderdanen op de Griekse eilanden. Deels heeft dit te maken met
de omstandigheden in Afghanistan zelf. Uit verschillende analyses blijkt
echter ook dat er sprake is van een grote groep die eerst langere tijd in
andere opvanglanden, zoals Iran, Pakistan en Turkije, verbleef en er recent
voor heeft gekozen om door te reizen.
Vraag 12
Kunt u bevestigen dat het aantal asielaanvragen uit Syrië is afgenomen met
8%? Welke verklaring heeft u hiervoor?
Antwoord 12
Uit cijfers van EASO blijkt dat er sprake is van een afname van het aantal
eerste asielaanvragen dat door Syriërs wordt ingediend. De afname wordt
mede verklaard door de daling van het aantal aankomsten van Syriërs in met
name Griekenland.
Vraag 13
Wat voor effecten heeft deze totale toename van het aantal asielaanvragen
volgens u voor de stabiliteit van het Europese asielbeleid? Welke gevolgen
verwacht u op korte en middellange termijn? Welke maatregelen worden er
genomen om deze toename op te vangen?
Antwoord 13
Hoewel het aantal asielaanvragen is toegenomen in vergelijking met het
aantal ingediende asielaanvragen tot 2018, is het nog altijd vele malen lager
dan in 2015. De toename van het aantal asielaanvragen loopt niet gelijk met
de ontwikkelingen in irreguliere aankomsten aan de buitengrenzen. Dit is
mede het gevolg van secundaire migratie, maar ook doordat steeds meer
onderdanen uit visumvrije landen in met name Spanje asielaanvragen
indienen. Dit zet de asielprocedure in verschillende lidstaten onder druk. Het
kabinet pleit daarom in EU-verband voor het invoeren van een verplichte
grensprocedure waarin snel onderscheid wordt gemaakt tussen zij die recht
hebben op bescherming en zij die dat niet hebben. In de tussentijd is het van
belang dat lidstaten hun procedures verder versnellen en de terugkeersamenwerking met landen van herkomst wordt verbeterd om te zorgen dat zij die
geen recht op asiel hebben zo snel mogelijk terugkeren. Steun van agentschappen EASO en Frontex is hier van groot belang. Het kabinet waardeert
dan ook de intensievere samenwerking tussen EASO en Spanje, naast
uiteraard de bestaande inzet van EASO en Frontex in Griekenland en Italië.
Vraag 14
In hoeverre zijn deze recente cijfers meegenomen in de discussie tijdens de
JBZ-raad van 7 en 8 juni 2019 over de nieuwe terugkeerrichtlijn.
Antwoord 14
Tijdens de discussie die leidde tot een gedeeltelijke algemene oriëntatie
inzake de Terugkeerrichtlijn is niet specifiek gesproken over cijfers. In het
algemeen benadrukten verschillende lidstaten het belang van efficiënte
procedures om versneld terugkeer in gang te zetten. Daarbij noemden zij
verschillende aandachtpunten zoals de detentietermijnen en het schorsende
effect van herhaalde asielaanvragen en beroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4