ei n dra p p o rtag e

De veiligheid van
Nederland in kaart

1

2

Dit is een publicatie van
Rijkswaterstaat Projectbureau VNK
Opdrachtgevers
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Unie van Waterschappen
Interprovinciaal Overleg
Document		
HB 2540621

2

3

4

Voorwoord

Voorwoord
Een groot deel van ons land ligt onder de zeespiegel en grote rivieren vinden
er hun weg naar zee. Dat maakt Nederland kwetsbaar voor overstromingen.
Bescherming tegen hoogwater is en blijft dus van levensbelang voor
miljoenen Nederlanders en voor onze economie.
Ons land wordt door ruim 3.500 kilometer aan primaire waterkeringen
beschermd. Maar het werk in een delta is nooit af. Ook de komende decennia
moeten we goed beschermd blijven. Investeringen blijven daarom nodig.
Maar we moeten er ook rekening mee houden dat het een keer mis kan
gaan. Een overstroming is nooit uit te sluiten. Dus moeten we goed voor­
bereid zijn door ons bewust te zijn van de risico’s op een overstroming en
evacuatieplannen klaar te hebben.
Het project Veiligheid Nederland in Kaart levert daaraan een zeer waarde­
volle bijdrage: het heeft de huidige overstromingsrisico’s in Nederland
in beeld gebracht. Dit helpt om vol vertrouwen de goede maatregelen te
nemen en ons land zo goed mogelijk te beschermen. Zo kunnen we de kans
op slachtoffers, schade en maatschappelijke ontwrichting door een over­
stroming zo efficiënt mogelijk verkleinen.
Dit boek bevat een samenvatting van de projectresultaten, tot stand
gebracht door een nauwe samenwerking tussen waterschappen, provincies
en het Rijk. Voor het project is alle deskundigheid in Nederland benut en er
is gewerkt met de laatste stand van de wetenschap. Door een grote inzet
van alle betrokkenen zijn alle dijkringen in ons land geanalyseerd, waardoor
er nu een landelijk beeld van de huidige overstromingsrisico’s is.
De uitgebreide kennis en vergaande inzichten uit dit omvangrijke project
bieden een belangrijke bijdrage aan de vernieuwing van het Nederlandse
waterveiligheidsbeleid. Ze zijn al gebruikt door het Deltaprogramma in het
advies over de nieuwe normen voor de beveiliging tegen overstromingen.
De komende tijd worden ze gebruikt bij het ontwikkelen van nieuwe toets­
instrumenten en het prioriteren en ontwerpen van dijkversterkingen.
Optimale samenwerking tussen Rijk, waterschappen, provincies, ingenieurs­
bureaus en kennisinstellingen is hierbij cruciaal. Zo kunnen we er samen
voor zorgen dat Nederland de best beschermde delta ter wereld blijft.
Melanie Schultz van Haegen
Minister van Infrastructuur en Milieu
Peter Glas
Voorzitter Unie van Waterschappen
Josan Meijers
Bestuurslid Interprovinciaal Overleg

3

1

Inhoud

4

2

3

4

Inhoud

1

Van reactief handelen
naar proactief beschermen

7

Sinds de watersnoodramp van 1953 is een omslag in het denken
over waterveiligheid ontstaan, waarbij de kosten van dijkversterking
worden afgewogen tegen de verlaging van het overstromingsrisico.
Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de overstromings­
risico’s voor het eerst landsdekkend in beeld gebracht.

2

Risicobenadering nader toegelicht

17

De risicobenadering combineert de overstromingskansen en
de gevolgen van overstromingen tot overstromingsrisico’s.
De risico’s zijn in drie maten uitgedrukt: het economisch risico,
het lokaal individueel risico en het groepsrisico.

3

Inzichten en toepassingen

29

Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft nieuwe inzichten
opgeleverd over de factoren die van invloed zijn op waterveilig­
heid. Deze zijn inmiddels toegepast bij de ontwikkeling van nieuwe
veiligheidsnormen, een nieuw toetsinstrumentarium, nieuwe
ontwerpregels en het prioriteren van versterkingsprojecten.

4

Feiten en cijfers

43

Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de overstromings­­
kansen en -risico’s voor 58 dijkringen berekend. Dit heeft een
grote hoeveelheid feiten en cijfers opgeleverd. Deze zijn per
dijkring in een factsheet samengevat. Ze geven een beeld van de
veiligheid tegen overstromingen in Nederland in 2015.

Verklaring gebruikte afbeeldingen

116

Woordenlijst

117

Colofon

120

5

1

6

2

3

4

1

Van reactief handelen
naar proactief beschermen
Nederland is vaak getroffen door overstromingen. Steevast werd gereageerd
met het versterken van de dijken, waarbij het laatst opgetreden hoogwater als
ijkpunt diende. Na de watersnoodramp van 1953 ontstond een omslag in het
denken. Sindsdien worden strengere eisen gesteld aan onze waterkeringen
waarbij de kosten van dijkversterking worden afgewogen tegen de verlaging
van het overstromingsrisico. Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de
overstromingsrisico’s voor het eerst landsdekkend in beeld gebracht.

7

1

2

3

4

Inleiding
In een delta waarin diverse rivieren uitmonden in zee is

en de belasting door hoogwater én onvoldoende reken­

bescherming tegen overstromingen van levensbelang. In

kracht van computers nog niet mogelijk.

de loop der tijd hebben de bewoners van ons land zich op
allerlei manieren beschermd tegen overstromingen.

Veiligheid Nederland in Kaart
Nu, ruim zestig jaar na de Watersnoodramp heeft het

Door steeds opnieuw te reageren op overstromingen is de

project Veiligheid Nederland in Kaart (VNK) invulling

huidige vorm van Nederland ontstaan, beschermd tegen

gegeven aan het gedachtegoed van de Deltacommissie.

overstromingen door dijken, dammen en duinen.

Het project heeft voor het eerst de dreiging die uitgaat van
hoogwater, de sterkte en hoogte van de waterkeringen,

Van vele overstromingen…

en de mogelijke gevolgen van een overstroming voor alle

De vorming van Nederland is zeker niet zonder slag of stoot

delen van Nederland in samenhang geanalyseerd. Hiermee

gegaan. Er hebben zich in de loop der tijd talloze over­

is inzicht verschaft in de betrouwbaarheid en de zwakke

stromingen voorgedaan, de ene nog ingrijpender dan de

plekken van de waterkeringen, is het overstromingsrisico

andere. De Watersnoodramp van 1953 was de laatste grote

berekend en zijn mogelijkheden geïdentificeerd om het

overstroming die ons land teisterde. De regering stelde

risico te reduceren. Er is hierdoor basisinformatie beschik­

direct een commissie van deskundigen in, de zogenaamde

baar gekomen om politiek-bestuurlijke afwegingen te maken

Deltacommissie. Deze commissie adviseerde tot de aanleg

over het gewenste beschermingsniveau en de investeringen

van de Deltawerken, die het zuidwesten van ons land stevig

in de waterveiligheid van Nederland.

beschermen tegen overstromingen vanuit zee.
Leeswijzer
… naar een nieuwe veiligheidsfilosofie

Dit boek beschrijft in hoofdlijnen de ontwikkeling van de

De Deltacommissie adviseerde ook strengere eisen aan de

bescherming tegen overstromingen en de wijze waarop ons

bescherming tegen overstromingen te stellen. Gebieden

denken over waterveiligheid zich heeft ontwikkeld. Vanuit

waar de gevolgen van een overstroming het grootst zouden

deze context wordt de risicobenadering die VNK heeft

zijn, kregen de strengste norm. De Deltacommissie onder­

uitgewerkt nader toegelicht. Ook komen de belangrijkste

bouwde de hoogte van de norm door de kosten van verster­

leerpunten aan de orde. Het boek eindigt met de resultaten

kingsmaatregelen af te wegen tegen de verlaging van het

van VNK door per dijkring een samenvatting te geven van

overstromingsrisico. Een berekening van overstromings­

de berekende overstromingskansen, gevolgen en risico’s.

risico’s per gebied was door onvoldoende kennis over dijken,

8

Van reactief handelen naar proactief beschermen

Hoogwaterbescherming als reactie op overstromingen
De loop van de rivieren en de inwerking van de zee zijn

voorgedaan. Vaak werd met dijkversterkingen gereageerd,

van grote invloed geweest op de vorming van ons land.

maar soms werd een overstroomd gebied overgelaten aan

Aanvankelijk zochten de bewoners van ons land de hogere

de zee.

gronden op om zich te vestigen. Zo’n 2.500 jaar geleden
begonnen zij zich voor het eerst actief te beschermen

Vanaf de 19e eeuw werd gestudeerd op het afsluiten en

tegen hoogwater en kon een groter deel van het land

droogleggen van de Zuiderzee. Het motief was vooral de

­bewoond en bewerkt worden.

landaanwinning; bescherming tegen overstromingen en
kustlijnverkorting waren bijzaak. Op aandringen van de
minister van waterstaat, Cornelis Lely, werd in 1913 besloten

Noord-Nederland en het IJsselmeergebied

dat de Zuiderzee zou worden afgesloten en drooggemaakt.
De Eerste Wereldoorlog gooide echter roet in het eten.

In het noorden van Nederland zijn de eerste tekenen van
hoogwaterbescherming te vinden. Vanaf circa 500 v.Chr.

Zuiderzeevloed

werden daar honderden terpen opgeworpen. Ook begonnen

De plannen werden weer actueel door de Zuiderzeevloed

de bewoners met het aanleggen van lage grondlichamen

van 1916, waarbij veel dijken rondom de Zuiderzee door­

van opgestapelde kleizoden. Deze dijken werden door lokale

braken. Er kwam een omvangrijk gebied onder water te

dorps- en kloostergemeenschappen rond kleine akkers

staan. De ramp veroorzaakte vooral materiële schade, maar

aangelegd. Vanaf de twaalfde eeuw begon men kleinere

er vielen ook zestien doden op het eiland Marken. Door deze

dijkjes met elkaar te verbinden. Zo ontstonden aaneen­

ramp kwam de besluitvorming over de afsluiting van de

gesloten ketens van waterkeringen: de dijkringen. Indivi­

Zuiderzee in een stroomversnelling. In 1918 werd besloten

duen en kleine gemeenschappen waren niet meer in staat

tot de aanleg van de Zuiderzeewerken.

de aanleg en het onderhoud van de dijken uit te voeren.
Daarom werden in de Late Middeleeuwen tal van water­

Zuiderzeewerken

schappen opgericht. Desondanks deden zich vele kleinere

De Zuiderzeewerken zijn aangelegd tussen 1920 en 1975.

en grotere overstromingen voor.

De aanleg van de Afsluitdijk leidde tot een aanzienlijke
verkorting van de kustlijn waarmee de Zuiderzee werd

Allerheiligenvloed

omgevormd tot het IJsselmeer. Ook werden de Noord­

Een ingrijpende overstroming was de Allerheiligenvloed van

oostpolder en Flevoland aangelegd. In het oorspronkelijke

1170. Hierdoor ontstond het Marsdiep; Texel en Wieringen

plan was de aanleg van de Markerwaard opgenomen. Ter

werden beide een eiland. Er ontstond een open verbinding

voorbereiding hierop is de Houtribdijk aangelegd. Uiteinde­

tussen het binnenmeer Almere en de Noordzee, dit werd

lijk is besloten de Markerwaard niet aan te leggen. Door de

de Zuiderzee. Er hebben zich in de loop der eeuwen vele

Zuiderzeewerken behoren overstromingen zoals in 1916 tot

stormvloeden en overstromingen vanuit de Zuiderzee

het verleden.

9

1

2

3

4

Het Rivierengebied

Pannerdensch Kanaal 1/3. Deze afvoerverdeling is sindsdien
niet wezenlijk gewijzigd.

Ook in het Rivierengebied was de dynamiek van het water
hoog. De loop van de rivieren veranderde regelmatig. De

Overlaten, kanaliseren en normaliseren

invloed hiervan op de bodemopbouw langs de rivieren

Desondanks kwamen geregeld overstromingen voor in het

is tot op heden zichtbaar. Aanvankelijk werden dwars op

Rivierengebied. Daarom werd aan het begin van de 19e eeuw

de loop van de rivier dijken aangelegd, om water van de

een aantal overlaten aangelegd. Ook werd de afvoer door de

stroomopwaarts gelegen gronden terug naar de rivier te

rivieren verbeterd, werden de Maas en de Waal gescheiden

geleiden. Toen deze dijken niet meer voldeden, ging men ze

en werden de dijken verhoogd. Hierdoor konden ijs en hoog­

met elkaar verbinden en ontstonden lange aaneengesloten

water beter worden afgevoerd. Door deze ingrepen kwamen

waterkeringen. Desondanks deden zich regelmatig dijkdoor­

overstromingen in het Rivierengebied aanzienlijk minder

braken en overstromingen voor.

vaak voor dan in de eeuwen ervoor.

Pannerdensch Kanaal

Overstroming van 1926

Een belangrijke maatregel om meer greep op de rivierlopen

De laatste grote overstroming in het Rivierengebied vond

te krijgen was de aanleg van het Pannerdensch Kanaal in

plaats in 1926. Er ontstonden wellen achter de dijken, kades

het begin van de 18e eeuw. De bedoeling was meer water

bezweken en overstroomden. In veel dijken ontstonden

van de Boven-Rijn naar de Nederrijn en de IJssel te voeren.

scheuren. Langs de Rijntakken en de Maas ontstonden

Aanvankelijk kwam te veel water in het kanaal terecht

overstromingen. De rivierafvoer bij Lobith die bij deze

en traden dijkdoorbraken langs de Nederrijn op. Daarom

overstroming is gemeten, is de hoogste ooit: 12.850 kubieke

werden aan het eind van de 18e eeuw onder andere het

meter per seconde. Tijdens de kritieke hoogwaterstanden

Bijlands Kanaal, een nieuwe bovenmond van de IJssel en

van 1993 en 1995 werd een maximale afvoer van 12.000

de Pannerdensche Kop aangelegd. Vanaf die tijd voerde de

kubieke meter per seconde gemeten.

Waal grofweg 2/3 van het water uit de Boven-Rijn af en het

10

1170

1421

1707

1784

Allerheiligenvloed
Aanzet vorming
Zuiderzee

Sint-Elizabethsvloed
Aanzet vorming
Biesbosch

Pannerdensch Kanaal
Aanleg verbinding Boven-Rijn
en Nederrijn

Pannerdensche Kop
Vastlegging afvoerverdeling
rivieren

Van reactief handelen naar proactief beschermen

De Zuidwestelijke delta

vielen 1835 doden en circa 2.000 vierkante kilometer land
overstroomde. Direct na de ramp werd de Deltacommissie

De Zuidwestelijke delta is vele malen geteisterd door

geïnstalleerd. Deze moest plannen maken om een derge­

overstromingen. Dit gebied werd zowel door hoogwater op

lijke ramp in de toekomst te voorkomen. Daarbij moesten

zee als door hoge rivierwaterstanden bedreigd. Regelmatig

de havens van Antwerpen, Gent en Rotterdam bereikbaar

veranderden de Zuid-Hollandse en Zeeuwse eilanden van

blijven. De commissie adviseerde een aantal zeearmen af te

vorm.

sluiten, waardoor de kustlijn van het land met zo’n 700 kilo­
meter zou worden verkort. In 1955 is op basis van dit advies
besloten de Deltawerken aan te leggen.

Sint-Elizabethsvloed
Eén van de bekendste overstromingen is de Sint-Elizabeths­
vloed van 1421. De dijkdoorbraken en overstromingen

Deltawerken

richtten in Zeeland en Holland grote verwoestingen aan.

Al in 1958 werd de Algerakering in de Hollandsche IJssel

Volgens schattingen vonden ongeveer 2.000 mensen de

in gebruik genomen die de dichtbevolkte Randstad tegen

dood. In Zeeland trachtte men het land te behouden door

een toekomstige overstroming moest beschermen. Daarna

regelmatig inlaagdijken aan te leggen. Hierdoor kreeg het

volgden de afdamming van het Veerse Gat en de Zand­

water steeds minder ruimte en zocht het zich tijdens vloed

kreek, de Haringvlietsluizen en de Brouwersdam. Het meest

een uitweg in de nauwe zeegaten. Hierdoor ontstonden

innovatieve onderdeel was de aanleg van de Oosterschelde­

regelmatig dijkdoorbraken en overstromingen, waarbij in de

kering. Deze dam omvat een groot aantal openingen,

loop der eeuwen tientallen dorpen ‘verdronken’. Na de over­

die slechts bij extreme waterstanden gesloten worden.

stromingen werden steeds opnieuw dijken aangelegd.

Ook werden de dijken en duinen op een aantal plaatsen
versterkt. Tot slot is bij Spijkenisse de Hartelkering gebouwd
en bij Maassluis de Maeslantkering.

Watersnoodramp van 1953
De Watersnoodramp van 1953 was de laatste overstroming
van de Zuidwestelijke delta. Als gevolg hiervan ontstonden
omvangrijke overstromingen in zuidwest-Nederland. Er

1916

1920-1975

1926

1953

1958-1986

1993-1995

Zuiderzeevloed
Aanleiding
Zuiderzeewerken

Zuiderzeewerken
Aanleg Afsluitdijk
en inpolderingen

Overstromingen Rivierengebied
Laatste grootschalige overstromingen Rivierengebied

Watersnoodramp
Aanleiding
Deltawerken

Deltawerken
Afsluiting en compartimentering
zeearmen

Hoogwater
Grootschalige evacuatie
van de Betuwe

11

1

2

3

4

Omslag in het denken
De Deltacommissie die naar aanleiding van de Waters-

nog veilig moeten kunnen keren. Dit was destijds een nieuwe

noodramp was ingesteld, adviseerde strengere eisen

manier van denken over hoogwaterbescherming. Waar in

aan de bescherming tegen overstromingen te stellen. De

het verleden een dijkverhoging plaatsvond tot 50 centi­

Deltacommissie onderbouwde de hoogte van de normen

meter boven de tot dan toe hoogst bekende waterstand,

door de kosten van versterkingsmaatregelen af te wegen

werd de dijkversterking voortaan gestuurd door de kans dat

tegen de verlaging van het overstromingsrisico. Het heeft

zich een bepaalde hoogwaterstand zou voordoen. Er werd

jaren geduurd voordat er voldoende kennis was over de

niet langer gereageerd op opgetreden overstromingen maar

sterkte van de dijken, de belasting door hoogwater en de

men ging proactief beschermen.

gevolgen van overstromingen om de overstromingsrisico’s
per dijkringgebied te kunnen berekenen. Het project VNK

De Deltacommissie deed een voorstel voor de maatgevende

heeft dit voor het eerst voor heel Nederland gerealiseerd.

hoogwaterstanden die door de dijken gekeerd moesten
worden. Voor het westen van het land werd de strengste

De Deltacommissie woog de kosten van versterkingsmaat­

norm voorgesteld. Hier zouden de gevolgen van een

regelen af tegen de verlaging van het overstromingsrisico

overstroming het grootst zijn aangezien de economische

die hierdoor bereikt werd. Een probleem hierbij was dat in

waarde daar het hoogst is. Waterkeringen moesten daar een

de jaren ’50 de kans op het doorbreken van een waterkering

waterstand met een kans van optreden van 1/10.000 per

nog niet goed kon worden berekend. Er was te weinig kennis

jaar kunnen weerstaan. Deze norm kende een economische

over de sterkte van de dijken.

invalshoek. Voor andere delen van Nederland werden lagere
normen voorgesteld. De Deltacommissie beperkte zich

Een nieuwe veiligheidsfilosofie

tot de waterkeringen langs de kust. Later zijn ook voor de

De Deltacommissie introduceerde daarom een vereenvou­

rivierdijken veiligheidsnormen bepaald.

digde benadering, waarbij alleen gekeken werd naar water­
standen. Een waterkering zou een bepaalde hoogwaterstand

Normfrequentie (per jaar)
nn 1 : 10.000
nn 1 : 4.000
nn 1 : 2.500
nn 1 : 1.250
nn 1 : 500
nn 1 : 250

Wettelijke veiligheidsnormen
De normen voor de veiligheid tegen overstromingen zijn in de
Waterwet per dijkring gedefinieerd. De dijkringgrenzen komen
niet altijd overeen met de grenzen van provincies, waterschappen, veiligheidsregio’s en gemeenten.
In de wet is voor elke dijkring een normfrequentie (de overschrijdingskans) opgenomen voor de waterstand waartegen
de waterkeringen bestand moeten zijn. Zo moeten de primaire
­waterkeringen van dijkring Zuid-Holland (dijkring 14) water­
standen kunnen keren die gemiddeld eens per 10.000 jaar
­voorkomen. De normfrequentie is afhankelijk van de aard van
de bedreiging (rivier, zee, meer), de omvang van het gebied en
de economische waarde die het gebied vertegenwoordigt.
De kaart toont de dijkringen in Nederland met de wettelijke
veiligheidsnormen, zoals die in 1996 zijn vastgelegd in de toenmalige Wet op de waterkering, nu Waterwet.

12

Van reactief handelen naar proactief beschermen

Professionalisering

de randvoorwaarden en de regels voor de toetsing in het

Op de voorstellen van de Deltacommissie volgde een

Wettelijk Toets Instrumentarium (WTI) vast. Deze kunnen

omvangrijk dijkversterkingsprogramma. De kennis over de

veranderen als de zeespiegel is gestegen, de rivier of de

sterkte van waterkeringen en de belastingen van water­

zeebodem anders is komen te liggen of hogere afvoeren zijn

keringen werden hierdoor verbreed en verdiept. Het Rijk

opgetreden. De resultaten van de toetsing worden gerap­

stelde de Technische Adviescommissie Waterkeringen (TAW)

porteerd aan de minister van Infrastructuur en Milieu. Die

in, die later is overgegaan in het Expertise Netwerk Water­

stelt vervolgens de Tweede Kamer op de hoogte. Alle afge­

veiligheid (ENW). Dit gaf een impuls aan de kennisontwik­

keurde waterkeringen moeten door de beheerders verbe­

keling over veiligheid van waterkeringen en het doelmatig

terd worden, zodat de waterkeringen weer aan de gestelde

ontwerpen, beheren en onderhouden van waterkeringen.

veiligheidsnormen voldoen.

Het nieuwe gedachtegoed leidde bij de beheerders van de
dijken (waterschappen en Rijkswaterstaat) tot een professio­

Risicobenadering verder ingevuld

naliseringsslag. De enkele duizenden waterschappen die ten

Dankzij veel technisch onderzoek is de kennis over belas­

tijde van de ramp bestonden, zijn geleidelijk aan gefuseerd

tingen op waterkeringen, de sterkte van waterkeringen en

tot grotere, professioneel opererende organisaties. Op dit

de gevolgen van doorbraken aanzienlijk toegenomen. Ook

moment (2014) telt Nederland 24 waterschappen.

zijn almaar krachtiger computers beschikbaar gekomen,
zodat complexer rekenwerk uitgevoerd kan worden. Stap

Wettelijk kader

voor stap zijn de rekentechnieken verder verbeterd en

De bescherming tegen hoogwater kreeg vele jaren later ook

beproefd. Hierdoor kunnen de overstromingsrisico’s in

een wettelijke grondslag. In de Waterwet zijn de normen

Nederland beter worden ingeschat.

vastgelegd. Ook het doorlopende proces van toetsen,
verbeteren en beheren is in de wet beschreven, evenals de
taken en verantwoordelijkheden van betrokken overheden
(Rijk, waterschappen en provincies). De wet schrijft voor dat
de beheerder de dijken toetst op veiligheid. De minister van
Infrastructuur en Milieu stelt voor elke toetsronde opnieuw

13

1

2

3

4

Het project VNK
Het project VNK heeft invulling gegeven aan de risico­

te smal zijn dan te laag. Dijken kunnen bezwijken vóórdat

benadering door de actuele overstromings­risico’s van 58

er water over de dijk loopt. Het faalmechanisme piping is

dijkringen in Nederland in beeld te brengen.

daarbij een belangrijk mechanisme gebleken. Een ander
belangrijk inzicht is het zogenaamde lengte-effect. Dit is

De door VNK berekende overstromingskansen zijn niet

het fenomeen dat de kans dat er ergens een dijk doorbreekt

vergelijkbaar met de normen zoals die momenteel in de wet

groter is naarmate de waterkering langer is. Dat heeft alles

zijn vastgelegd. De wettelijke normen zijn gebaseerd op de

te maken met de grote variabiliteit van de Nederlandse

zogenaamde overschrijdingskansbenadering. Deze normen

bodemopbouw. Daarnaast blijken de mogelijke gevolgen

schrijven voor hoe hoog het belastingniveau is dat moet

van overstromingen aanzienlijk te verschillen, zowel tussen

worden beschouwd in de toetsing. De sterkte van elke dijk­

dijkringen alsook binnen dijkringen.

doorsnede moet groot genoeg zijn om het belastingniveau
veilig te kunnen keren. De overstromingskans is de kans dat

Bijgaande kaart geeft de jaarlijkse verwachtingswaarde van

er ergens een dijk doorbreekt, zodat er een overstroming

de economische schade per hectare weer of kortweg het

ontstaat. Hoewel het principe van de overstromingskans­

economisch risico. De verwachtingswaarde is het product

benadering eenvoudig is, kan de berekening erg complex

van de kansen op en de gevolgen van overstromingen. Bij

zijn.

gelijke kansen is het risico in bebouwd gebied het grootst
en in het landelijk gebied het kleinst. Deze kaart is een

Op basis van de analyses van VNK is meer inzicht ontstaan

voorbeeld van het resultaat van een berekening van het

in de mechanismen die bepalend zijn voor het falen van een

overstromingsrisico.

waterkering. Gebleken is dat de dijken in Nederland eerder

14

Van reactief handelen naar proactief beschermen
Economisch risico (€/ha/jaar)
≤ 10
100
1.000
2.500
≥ 5.000

Economisch risico
De kaart presenteert de jaarlijkse verwachtingswaarde van de
economische schade per hectare, één van de risicomaten die binnen
VNK is berekend. Het economisch risico hangt sterk samen met
de economische waarde in een gebied. Woonkernen en industrie­
gebieden zijn duidelijk herkenbaar in de kaart, op deze locaties is
veel economische waarde aanwezig.

15

1

16

2

3

4

2

Risicobenadering nader toegelicht

Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de risicobenadering lands­
dekkend toegepast door de kansen op dijkdoorbraken en de mogelijke gevolgen
van een overstroming in samenhang te analyseren. Voor het eerst zijn de
belasting door hoogwater, de sterkte en hoogte van de waterkeringen, en de
mogelijke gevolgen van een overstroming in samenhang beschouwd. Hiermee is
een ruimtelijk beeld gecreëerd van de overstromingsrisico’s in Nederland.

17

1

2

3

4

Aspecten van de risicobenadering
Risico is een combinatie van kansen en gevolgen. VNK

Omgaan met onzekerheden

heeft de overstromingsrisico’s per dijkringgebied in beeld

Het moment waarop een waterkering faalt en de plaats

gebracht. Hiervoor heeft VNK voor de diverse onderdelen

waar dit gebeurt, zijn niet exact bekend. Hiervoor zijn te

van de waterkering (verschillende dijkvakken, duinvakken

veel factoren onzeker, zoals de maximale belasting op de

en kunstwerken) bepaald wat de kans is dat de water-

waterkering en de sterkte van de waterkering. Wel kan op

kering faalt. Ook is bepaald wat de potentiële gevolgen

basis van modelberekeningen en statistiek een kans van

hiervan zijn (economische schade en slachtoffers).

voorkomen worden bepaald van alle mogelijke combinaties
van de onzekere belasting en de onzekere sterkte waarbij de

De kansen en de gevolgen van falen zijn niet overal langs

kering zou falen. Deze zogenaamde probabilistische aanpak

een dijkring hetzelfde. Het overstromingsrisico kan daarom

stelt ons in staat om de onzekerheden ten aanzien van de

binnen een dijkringgebied sterk variëren. Het is duidelijk

waarden van belastingen en sterkte-eigenschappen expliciet

geworden welke faalmechanismen veel bijdragen aan

mee te nemen in de beschouwing van de veiligheid van een

de kans op een dijkdoorbraak, waar kwetsbare gebieden

waterkering.

liggen en hoe het overstromingsrisico effectief verkleind
zou kunnen worden. Dit hoofdstuk legt de risicobenadering
verder uit en illustreert deze aan de hand van dijkring 5
Texel.

Kans

x Gevolg

= Risico

De kans op een overstroming:

Het gevolg van een overstroming:

Het risico van een overstroming:

Per onderdeel van de dijkring wordt de kans

Voor elke doorbraak worden de gevolgen

Voor elk onderdeel van de dijkring wordt de

op een doorbraak bepaald.

(schade en slachtoffers) bepaald.

kans op een overstroming met de daarbij horende gevolgen gecombineerd. Alle combinaties samen vormen het overstromingsrisico.

18

Risicobenadering nader toegelicht

Kans op overstromingen
Elk dijkringgebied wordt beschermd door een aaneengeslo-

Kunstwerken zijn speciale elementen in de waterkering.

ten keten van waterkeringen. Dat kunnen dijken zijn, maar

Sommige kunstwerken staan gedurende bepaalde perioden

ook duinen of keermuren.

open en moeten bij hoogwater worden gesloten.

Soms ligt de waterkering verscholen in het landschap of

Faalmechanismen

is de waterkering opgenomen in het straatbeeld van een

Waterkeringen kunnen op allerlei verschillende manieren

stad. Op locaties waar aan- en afvoer van water of vervoer

falen. VNK heeft de faalkansen van de belangrijkste

van mens en goederen moet plaatsvinden, zijn kunst­

faalmechanismen berekend en deze zijn hier schematisch

werken aangelegd, zoals sluizen, gemalen en coupures.

weergegeven.

Faalmechanismen dijken

Overloop en golfoverslag

Afschuiving van het

Erosie door beschadiging

binnentalud

van de bekleding

Piping

Overloop en golfoverslag kun-

Het binnentalud van een dijk

Als de bekleding van de dijk

Bij langdurig hoogwater kan er

nen het binnentalud van de

kan afschuiven door de druk

beschadigd wordt, dan kan er

water onder de dijk gaan stro-

dijk beschadigen. Als de kern

van het water dat tijdens een

erosie plaatsvinden. Dit faal-

men. Als de waterstroom zand

van de dijk hierdoor bloot komt

hoogwater tegen de dijk aan

mechanisme is vooral relevant

mee gaat voeren, ontstaan er

te liggen, zal deze eroderen,

staat. De kans hierop is sterk

in gebieden waar grote golven

stroomkanaaltjes (pipes), die

waardoor een dijkdoorbraak kan

afhankelijk van de ondergrond:

kunnen voorkomen, zoals langs

de dijk ondermijnen. De dijk

ontstaan.

als er slappe klei- of veenlagen

de kust. In het Rivierengebied

verzakt en verliest zijn water-

aanwezig zijn, dan neemt de

is de kans kleiner dat de golven

kerend vermogen.

kans op een afschuiving toe.

krachtig genoeg zijn om de dijk
te beschadigen en te eroderen.

19

1

2

3

4

Faalmechanisme duinen

Duinafslag

zeer onwaarschijnlijk is dat

Bij storm slaan de duinen af.

ze tijdens een storm zullen

Dat levert geen gevaar voor het

doorbreken. Bovendien wor-

achterland op, tenzij de afslag

den elk jaar vele miljoenen

de rand van het duin bereikt.

kubieke meters zand aan de

De kans op een overstroming

kust toegevoegd. Hierdoor

van een dijkring door duinaf-

is de kans op een duindoor-

slag is relatief klein. De duinen

braak de afgelopen jaren fors

zijn meestal zo breed dat het

verkleind.

Onder- en achterloopsheid

Constructief falen

Faalmechanismen kunstwerken

Overloop en golfoverslag

Niet-sluiten van het
kunstwerk

Overloop en golfoverslag kan

Tijdens hoogwater dient een

Bij langdurig hoogwater kunnen

Waterkerende constructies

bij kunstwerken op twee manie-

kunstwerk gesloten te zijn,

onder of langs het kunstwerk

zijn doorgaans zeer robuust

ren bijdragen aan de faalkans.

zodat de gehele waterkering

zandmeevoerende stroom­

gebouwd. Toch kunnen

Door het overstortende water

op dat moment intact is. Bij

kanaaltjes ontstaan, waar-

(onderdelen van) kunst­werken

kunnen onderdelen van het

het sluitproces is met name

door de aansluiting met het

bezwijken als gevolg van een

kunstwerk bezwijken, waardoor

het menselijk handelen een

dijklichaam dan wel de fundatie

(te) groot verschil tussen

er een kans ontstaat dat het

onzekere factor. Van belang is

van het kunstwerk worden

buiten- en binnenwaterstand.

gehele kunstwerk bezwijkt.

dat er tijdig wordt gesloten.

verzwakt.

Ook aanvaringen door schepen

Daarnaast kan het instromende

Wanneer water al door het

kunnen leiden tot het bezwijken

water voor een dusdanige peil-

kunstwerk heen stroomt, is het

van een kunstwerk. Het falen

verhoging in het achterliggende

vaak moeilijk om het kunstwerk

van de waterkerende construc-

watersysteem zorgen, dat de

alsnog te sluiten.

tie kan vervolgens leiden tot

keringen daar bezwijken.

bresvorming.

De kans op een overstroming berekenen

Het lengte-effect

Een waterkering faalt als de belasting van het water op de

Als niet exact bekend is waar de dijk het zwakst is, is er

waterkering groter is dan de sterkte van de kering. VNK

overal een kleine kans dat de dijk precies daar het eerste

heeft de kans dat dit gebeurt berekend. Hiervoor zijn twee

zal bezwijken. De kans dat het ergens in de dijkring mis

stappen gezet:

gaat, is daarom ook groter dan de kans dat de dijk precies
op een bepaalde locatie in de dijkring doorbreekt. Hoe

1. Waterkering opdelen in homogene trajecten

langer de waterkering is, des te groter de kans dat de dijk

Een dijkring bestaat uit waterkeringen van allerlei soorten

ergens bezwijkt. Dit principe wordt ook wel het lengte-effect

en maten. In VNK is elke dijkring eerst verdeeld in homo­

genoemd. De omvang van dit effect varieert per faalmecha­

gene trajecten van ongeveer 250 tot 1.500 meter. Kunst­

nisme. Doordat de hoogte van een waterkering en de belas­

werken, zoals sluizen en gemalen, zijn als afzonderlijke

ting op een waterkering nauwelijks over langere afstanden

onderdelen behandeld.

variëren, is de zwakste plek voor golfoverslag vaak vrij
goed aan te wijzen. Het lengte-effect bij het faalmecha­

2. Per traject de faalkans berekenen

nisme overloop en golfoverslag is dan ook relatief klein.

VNK heeft voor alle onderdelen van de dijkring de faal­

De ondergrond van dijken kent echter een relatief grote

kans berekend op basis van statistische gegevens over de

ruimtelijke spreiding: elke 100 meter kan een andere onder­

belasting op en sterkte van de kering met modellen die het

grond hebben. De precieze plek waar piping zal optreden is

bezwijkgedrag van de waterkering beschrijven.

daardoor moeilijk voorspelbaar. Het lengte-effect van het
faalmechanisme piping is hierdoor groter.

20

Risicobenadering nader toegelicht

Faalkans per dijkvak (per jaar)

De kansbijdragen van faalmechanismen variëren
Het onderzoek van VNK laat zien dat de diverse onderdelen
van de dijkring (dijken, duinen en kunstwerken) niet allemaal
in gelijke mate bijdragen aan de totale faalkans van een
dijkring.

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

Texel wordt aan de Noordzeezijde over 28

nn

> 1/500

­kilometer beschermd door duinen en aan de

Faalkansen op Texel

­Waddenzeezijde over 26 kilometer door dijken.
Er bevinden zich diverse kunstwerken in de

Bij dijken speelt met name piping een veel grotere rol in de

kering.

kans op overstromingen dan voorheen werd aangenomen.
De duinen van Texel zijn relatief veilig. De

Duinen en kunstwerken daarentegen dragen meestal niet

kans dat daar een bres ontstaat is kleiner dan

substantieel bij aan de faalkans van de dijkring. Er is daarom

1/100.000 per jaar.

een methode ontwikkeld waarmee zonder al te grote inspan­
ning op voorhand een selectie kan worden gemaakt van de

De waterkeringen langs de Waddenzee zijn

onderdelen van de dijkring die een substantiële bijdrage aan

minder veilig. De kans dat hier een doorbraak

de faalkans kunnen hebben.

optreedt is 1/270 per jaar.

21

1

2

3

4

Gevolgen van dijkdoorbraken
Het overstromingsrisico wordt niet alleen bepaald door de

en de bijbehorende overstromingskarakteristieken als

kans op een overstroming, maar ook door de gevolgen van

waterdiepte, stroomsnelheid en stijgsnelheid bepaald. Deze

die overstroming.

aspecten zijn van invloed op de omvang van de schade en
het aantal slachtoffers bij een dijkdoorbraak.

Een overstroming kan eigendommen en mensenlevens

22

in gevaar brengen en een grote maatschappelijke impact

Overstromingstypen

hebben. Behalve de locatie van de dijkdoorbraak zijn de

Als een dijk doorbreekt, stroomt het water op de plek van

maaiveldhoogte en inrichting van het achterliggende

de doorbraak het achterliggende gebied in. Afhankelijk van

gebied hierbij van belang. Hoge elementen in het landschap

de locatie van de doorbraak, de grootte en de hoogteligging

zoals spoorlijnen, verhoogde wegen of regionale keringen

van het gebied, stroomt het water op een bepaalde manier

hebben invloed op het verloop van een overstroming en

door het gebied. Dit is bepalend voor de gevolgen van de

de snelheid waarmee een gebied volloopt. Met computer­

overstroming. Op de pagina hiernaast staat een overzicht

modellen zijn de verschillende overstromingsscenario’s

van verschillende overstromingstypen.

Risicobenadering nader toegelicht

Badkuip
Een gebied van het type badkuip zal ongeacht

Waterdiepte

de locatie waar de dijk doorbreekt altijd vrijwel

nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

geheel volstromen. De gevolgen van een over­
stroming zijn vrijwel onafhankelijk van de
­precieze breslocatie.

Doorbraak bij Brakel. Maximale waterdiepte.

Doorbraak bij Hurwenen. Maximale waterdiepte.

Hellend vlak

Waterdiepte
nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

Gebieden met een hellend vlak liggen vooral langs
de rivieren. De hoogteligging van deze gebieden
neemt geleidelijk af in de stroomrichting van de
rivier. Als de kering bovenstrooms doorbreekt,
stroomt het water door het dijkringgebied naar
de lager gelegen gebieden (zie doorbraak bij
Keent). Bij een doorbraak meer benedenstrooms
wordt het gebied in bovenstroomse richting

Doorbraak bij Keent. Waterdiepte na 1 dag.

Doorbraak bij Keent. Waterdiepte na 12 dagen.

Doorbraak bij Heusden. Waterdiepte na 1 dag.

Doorbraak bij Heusden. Waterdiepte na 12 dagen.

­beperkt opgevuld (zie doorbraak bij Heusden).

Variabel
Bij sommige gebieden is sprake van een variabel

Waterdiepte

overstromingsgedrag waarbij slechts een (be-

nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

perkt) deel van het gebied onder water komt te
staan. Variatie in de hoogteligging van het gebied
en de aanwezigheid van regionale keringen of
verhoogde (spoor)wegen zijn hierbij bepalend.

Doorbraak bij Katwijk. Maximale waterdiepte.

Doorbraak bij Rotterdam. Maximale waterdiepte.

23

1

2

3

4

Economische schade

Slachtoffers

De economische schade van een overstroming betreft

Het aantal slachtoffers bij een overstroming wordt berekend

directe schade aan kapitaalgoederen zoals woningen, infra­

op basis van het aantal mensen dat in het gebied woont in

structuur en uitval van bedrijven in het getroffen gebied

combinatie met overstromingskarakteristieken zoals de

en indirecte schade doordat bedrijvigheid buiten het

stroomsnelheid van het water en de snelheid waarmee het

getroffen gebied stil komt te liggen. De totale economische

water in het gebied stijgt. Het aantal slachtoffers kan soms

schade is afhankelijk van de aanwezigheid van kwetsbare

sterk worden beperkt door mensen tijdig te evacueren. De

kapitaalgoederen in het overstroomde gebied.

effectiviteit van preventieve evacuatie is afhankelijk van de
voorspelbaarheid van overstromingen, de capaciteit van
de infrastructuur en de condities waaronder een evacuatie
moet worden uitgevoerd, zoals weersomstandigheden en
sociale onrust. Er zijn daarom verschillende scenario’s voor
de mate van succes van evacuatie ontwikkeld.

24

Risicobenadering nader toegelicht
Waterdiepte
nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

Doorbraak van de zeedijk

Doorbraak van de zeedijk

bij de Prins Hendrikpolder.

van Oudeschild.

Doorbraak van de Oostdijk.

Doorbraak van de zeedijk

Meervoudige doorbraak.

van polder De Eendracht.

Overstromingsgedrag op Texel

Schade en slachtoffers op Texel

Een doorbraak van de primaire waterkeringen op

op de andere locaties niet. Er kan ook op een

De schade die ontstaat als gevolg van het door-

Texel leidt tot een overstroming van een deel van

andere locatie nog een doorbraak plaatsvinden.

breken van de primaire waterkering kan oplopen

het eiland. Welk deel van het eiland overstroomt,

Er zijn dus meerdere doorbraken als gevolg van

tot enkele honderden miljoenen euro’s. De exacte

is afhankelijk van de locatie waar de dijk door-

een zelfde storm mogelijk.

omvang is afhankelijk van de locatie waar de

breekt. Dit is in beeld gebracht voor de vier meest

kering doorbreekt en de belasting door het water.
Doordat op Texel sprake is van variabel over­

Het aantal slachtoffers kan, afhankelijk van de

stromingsgedrag zijn de gevolgen van een

doorbraaklocatie, de belasting door het water én

De doorbraken worden veroorzaakt door storm

meervoudige doorbraak groter dan van een

de mate van succes van evacuatie oplopen tot

op zee. Wanneer zich één van de doorbraken

­enkelvoudige doorbraak. Het overstromings­

enkele tientallen slachtoffers.

voordoet, verandert de belasting door de storm

patroon bij vier doorbraken illustreert dit.

waarschijnlijke doorbraaklocaties.

25

1

2

3

4

Kansen en gevolgen combineren tot risico’s
Uiteindelijk zijn de overstromingskansen en de gevolgen

gehouden met evacuatiemogelijkheden. Dit risico geeft

gecombineerd tot overstromingsrisico’s.

inzicht in het actuele veiligheidsniveau. Het LIR is onafhan­
kelijk van de daadwerkelijke aanwezigheid van personen

Er zijn drie risicomaten beschouwd: het economisch risico,

in het dijkringgebied. Het LIR kan worden gebruikt voor

het lokaal individueel risico en het groepsrisico.

afwegingen ten aanzien van preventie, ruimtelijke ordening
en rampenbestrijding.

Economisch risico
Het economisch risico is de jaarlijkse verwachtingswaarde

Groepsrisico

van de economische schade uitgedrukt in euro’s per jaar. Dit

Bij slachtofferrisico’s wordt gekeken naar het aantal dode­

risico kan dienen als maat voor de waarde van het econo­

lijke slachtoffers als direct gevolg van een overstroming. In

misch risico in kosten-batenstudies, waarbij een afweging

gebieden waar veel mensen wonen of waar een groot gebied

wordt gemaakt tussen de investeringen in waterveiligheid

in één keer kan overstromen, kunnen veel slachtoffers

en de afname van het overstromingsrisico als gevolg van

vallen. Een zeldzame overstroming met een groot aantal

deze investeringen.

slachtoffers heeft een grotere maatschappelijke impact
dan veel frequentere, kleine(re) incidenten. Dit aspect komt

Lokaal individueel risico

tot uitdrukking in het groepsrisico. Dit risico wordt weerge­

Het lokaal individueel risico (LIR) geeft een ruimtelijk beeld

geven in een grafiek waarin de kans dat er 1, 10, 100, 1.000

van het slachtofferrisico in een dijkringgebied. Dit risico is

of 10.000 slachtoffers vallen in beeld wordt gebracht.

de kans per jaar dat een persoon, die zich op een bepaalde
plaats in het dijkringgebied bevindt, overlijdt als gevolg van
een overstroming van dit dijkringgebied. Hierbij is rekening

26

Risicobenadering nader toegelicht

Economisch risico (€/ha/jaar)
≤ 10

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

100

1·10-7

1.000

1·10-6

2.500
≥ 5.000

1·10-4

1·10-5

Overschrijdingskans (per jaar)

≥ 1·10-3

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Economisch risico op Texel

Lokaal individueel risico op Texel

Groepsrisico op Texel

Het economisch risico voor Texel bedraagt circa

Op Texel bestaan grote verschillen in het LIR.

In de grafiek is de kans dat er op Texel 1, 10, 100

0,5 miljoen euro per jaar. De ruimtelijke verde-

Het deel van het eiland direct achter de

of 1.000 slachtoffers vallen in beeld gebracht.

ling van dit risico laat grote verschillen zien. De

­Waddenzeedijken heeft een relatief hoog LIR,

De kans dat op Texel een groep van ten minste

woonkernen kennen een relatief groot risico door

mede als gevolg van de relatief grote kans op

10 personen overlijdt als gevolg van een over­

de hoge economische waarde, voor het landelijk

een doorbraak van deze keringen en het over­

stroming van het eiland is circa 1/75.000 per jaar.

gebied is dit risico kleiner. Het deel van het eiland

stromingsverloop na een doorbraak.

direct achter de Waddenzeedijken heeft een
relatief groot risico door de grotere kans op een
doorbraak van deze keringen.

27

1

28

2

3

4

3

Inzichten en toepassingen

Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft laten zien dat het mogelijk
is om op een landsdekkende schaal overstromingskansen en -risico’s te
berekenen. VNK heeft daarbij veel nieuwe inzichten opgedaan over de factoren
die van invloed zijn op waterveiligheid. In dit hoofdstuk worden deze inzichten
beschreven. Ook wordt ingegaan op de manier waarop deze inzichten inmiddels
in de praktijk worden toegepast om Nederland gerichter te beschermen tegen
overstromingen.

29

1

2

3

4

De veiligheid van Nederland in kaart
De risicoanalyses van VNK laten zien dat er grote ver-

... maar langs de rivieren zijn de risico’s relatief groot

schillen bestaan in de omvang van het overstromingsrisico

De eisen die momenteel aan de waterkeringen langs de

in Nederland. De huidige veiligheidsnormen zijn ook niet

rivieren worden gesteld, zijn minder streng dan aan de kust.

overal in Nederland hetzelfde. Langs de kust worden mo-

Uit de risicoanalyses van VNK is gebleken dat het over­

menteel strengere eisen gesteld aan de waterkeringen dan

stromingsrisico in het Rivierengebied relatief groot is. Bij

langs het bovenrivierengebied. Zo zijn de normen voor de

dijkdoorbraken langs de rivieren zouden zeer omvangrijke

Randstad en het eiland Texel strenger dan de normen voor

gebieden kunnen overstromen met enorme schades tot

de Betuwe en het Land van Maas en Waal.

gevolg. In de soms kleine dijkringgebieden en de stroomaf­
waarts gelegen delen van de langgerekte, hellende dijkring­

De verschillen in de huidige normhoogtes kunnen de

gebieden zou het water meters diep kunnen worden. Daar

verschillen in de overstromingsrisico’s in Nederland echter

komt bij dat de kansen op overstromingen in het Rivieren­

maar ten dele verklaren. Ook binnen de dijkringgebieden

gebied relatief groot zijn. Dat komt door de relatief smalle

verschilt het risico namelijk vaak sterk. En dat terwijl aan

dijken, de opbouw van de ondergrond en de relatief lange

elk onderdeel van een dijkring momenteel precies dezelfde

duur van hoogwaters.

eisen worden gesteld. Dat de variaties in het overstromings­
risico veel groter zijn dan op grond van de huidige normen

Ook binnen dijkringgebieden variëren de risico’s sterk

zou mogen worden verwacht heeft verschillende oorzaken.

Het overstromingsrisico varieert niet alleen sterk tussen

Zo zijn de gevolgen van overstromingen tussen en binnen de

dijkringgebieden, maar ook binnen dijkringgebieden.

dijkringen vaak sterk verschillend. Ook kunnen zich cascade-

Door verschillen in de hoogteligging en de aanwezigheid

effecten voordoen waarbij een overstroming in een dijkring

van compartimenteringskeringen kunnen de maximale

een overstroming in één of meer naastgelegen dijkringen

waterdieptes en de stroom- en stijgsnelheden binnen een

veroorzaakt. Verder is het faalmechanisme piping, dat

dijkringgebied sterk verschillen. Daarnaast is de economi­

vooral in het Rivierengebied een grote rol speelt, belang­

sche waarde in een dijkringgebied niet overal hetzelfde en

rijker gebleken dan voorheen werd aangenomen.

zijn inwoners vaak geconcentreerd in dorpen en steden. Dat
vervolgens ook de kans op een dijkdoorbraak niet overal

De kust is relatief veilig...

even groot is, draagt zo samen bij aan de variatie van het

Vaak wordt gedacht dat het overstromingsrisico langs

overstromingsrisico.

de kust het grootst is. De Watersnoodramp van 1953, het
onvoorspelbare karakter van stormvloeden en het beeld van

Voor de dijkringgebieden in de Randstad is het lokaal indi­

Amersfoort aan Zee hebben aan dit beeld bijgedragen. VNK

vidueel risico (LIR) weergegeven voor de situatie waarbij

heeft echter laten zien dat het overstromingsrisico achter

rekening is gehouden met systeemwerking. Systeemwerking

de duinen vaak klein is. De kans op een duindoorbraak is

is het effect waarbij een dijkdoorbraak in de ene dijkring

door de brede duinen over het algemeen zeer klein. Dat

invloed heeft op de kans op een overstroming in een

is mede te danken aan de kustlijnzorg: jaarlijks worden er

andere dijkring. Op de volgende pagina’s is dit effect nader

miljoenen kubieke meters zand gesuppleerd om een achter­

toe­gelicht.

uitgang van de kust te voorkomen. In de afgelopen jaren zijn
ook enkele zwakke schakels langs de kust gericht versterkt.
De duinen en het strand zijn op die locaties fors verbreed
om de kans op een duindoorbraak tot een minimum te
beperken.

30

Inzichten en toepassingen
Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Risicokaart
De risicokaart presenteert het actuele lokaal individueel risico (LIR) voor de situatie
2015 waarin HWBP2 en Ruimte voor de Rivier zijn uitgevoerd. Het LIR is de kans per
jaar dat een persoon die zich op een bepaalde plaats in het dijkringgebied bevindt,
overlijdt als gevolg van een overstroming van dit dijkringgebied. Hierin zijn de moge­
lijkheden voor preventieve evacuatie meegenomen. De groene kleur in de kaart geeft
aan dat een locatie relatief weinig risicovol is, de (donker)rode gebieden zijn relatief
­risicovol. Opvallend zijn vooral de verschillen in het LIR, niet alleen tussen dijkringen
maar ook binnen dijkringen. Bedacht moet worden dat deze risico’s vooral worden
­bepaald door de fysieke eigenschappen van een dijkringgebied en onafhankelijk zijn
van de vraag hoeveel personen zich daadwerkelijk in het gebied bevinden.

31

1

2

3

4

kanaal

a

c

c

rivier

a

Cascade-effect
Een doorbraak van een categorie a-kering belast uiteindelijk ook
kering(en) van de categorie c. Deze keringen zijn niet ontworpen
op het keren van dergelijke waterstanden, waardoor ook het daar­
achter gelegen gebied wordt bedreigd.

Overstroming over dijkringgrenzen heen
VNK heeft de veiligheid van Nederland in kaart gebracht

droge compartimenteringskeringen als de Meerndijk. De

door de overstromingsrisico’s van een dijkring onafhanke-

verwachting is dat deze keringen een beperkt waterkerend

lijk van de andere dijkringen in Nederland te beschouwen.

vermogen hebben. Een doorbraak van de keringen langs

De vraag is of dat helemaal terecht is. Zo zijn diverse

de Lek van dijkringgebied 15 en dijkringgebied 44 leiden

gebieden aan te wijzen waar een overstroming van een

dan niet alleen tot schade en slachtoffers in de betreffende

dijkringgebied zeer waarschijnlijk invloed heeft op de

dijkringgebieden, maar ook tot schade en slachtoffers in

­omliggende dijkringgebieden.

dijkringgebied 14. Vanuit het oogpunt van waterveiligheid
vormen deze drie dijkringgebieden dan ook één systeem.

Het effect waarbij een dijkdoorbraak invloed heeft op de
kans op een overstroming in een andere dijkring wordt

Lekdijk cruciaal

systeemwerking genoemd. Systeemwerking manifesteert

Het beeld bestaat dat de veiligheid van Zuid-Holland tegen

zich op verschillende manieren. Door een dijkdoorbraak

overstromen vooral wordt bepaald door de Noordzeekust,

wordt de afvoer benedenstrooms kleiner, daalt de water­

de Nieuwe Maas en de Nieuwe Waterweg bij Rotterdam. Het

stand en neemt de kans op een overstroming daar af.

blijkt echter dat de veiligheid van dijkringgebied 14 vooral

Ook het tegenovergestelde is denkbaar; water stroomt

bepaald wordt door cascade-effecten die ontstaan bij een

na een dijkdoorbraak door de dijkring naar een volgende

doorbraak van de noordelijke Lekdijk langs dijkringgebied

dijkring, doordat de dijkringscheidende waterkering faalt.

15 en dijkringgebied 44 en het vervolgens falen van de

Dit cascade-effect is inzichtelijk gemaakt aan de hand van

dijkringscheidende keringen (categorie c-keringen).

een beschouwing van de samenhang tussen de dijkring­
gebieden in de Randstad.

De keringen langs de Nieuwe Maas, de Nieuwe Waterweg
en de Noordzeekust dragen vanwege de geringe faalkansen

Cascade-effecten in de Randstad

nauwelijks bij aan het overstromingsrisico. Dit betekent dat

Bij een dijkdoorbraak vanuit de Lek stroomt het water

met name de noordelijke Lekdijken, die geen onderdeel zijn

door dijkringgebied 15 (Lopiker- en Krimpenerwaard) en

van de categorie a-keringen die dijkringgebied 14 omsluiten,

dijkringgebied 44 (Kromme Rijn) en worden de categorie

een cruciale rol spelen in de overstromingsrisico’s van het

c-keringen die beide dijkringgebieden scheiden van dijkring­

oostelijk deel van dijkring 14.

gebied 14 (Zuid-Holland) belast. Dit zijn de keringen langs
de gekanaliseerde Hollandsche IJssel, het Lek­kanaal, het
Amsterdam-Rijnkanaal, het Noordzeekanaal, de Holland­
sche IJssel tussen Krimpen aan den IJssel en Gouda en

32

Inzichten en toepassingen

Waterdiepte

Waterdiepte

nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

14

44

14

15

44

15

Gevolgen van een doorbraak van de waterkering bij Katwijk.

Gevolgen van een doorbraak van de waterkering langs de Lek bij
Amerongen.

Lokaal individueel risico (per jaar)

Lokaal individueel risico (per jaar)

≤ 1·10-8

≤ 1·10-8

1·10-7

1·10-7

1·10-6

1·10-6

1·10-5

1·10-5

1·10-4

1·10-4

≥ 1·10-3

≥ 1·10-3

14

44

14

15

Beeld van lokaal individueel risico zonder systeemwerking.

44

15

Door naar de samenhang tussen dijkringen te kijken blijkt dat ook
het oostelijk deel van dijkringgebied 14 (Zuid-Holland) een groter
overstromingsrisico kent.

33

1

2

3

4

Piping belangrijker dan gedacht
Uit de resultaten van VNK blijkt dat piping in met name

van de dijk afschuiven. De dijk bezwijkt dan nog voordat het

het Rivierengebied een veel grotere bijdrage levert aan de

water over de dijk stroomt. In de figuur is het proces van het

kans op een overstroming en aan het overstromingsrisico,

faalmechanisme piping geïllustreerd.

dan bijvoorbeeld overloop en golfoverslag. Voor de dijken
in het Rivierengebied is dan ook niet zozeer de hoogte een

Theorie en praktijk

probleem, maar is vaker de breedte van de dijk bepalend

Doordat piping zich afspeelt onder de grond is het moeilijk

voor de kans op een dijkdoorbraak.

om de plaatsen aan te wijzen waar piping kan ontstaan. Een
van de eerste aanwijzingen dat het mechanisme piping zich

Piping is het faalmechanisme waarbij water onder de dijk

ontwikkelt, is de vorming van (zandmeevoerende) wellen

door stroomt, zand meeneemt en hierdoor de dijk onder­

aan de binnenzijde van de kering. Niet elke wel hoeft echter

mijnt. Het kan optreden bij hoge waterstanden van het

tot piping te leiden.

buitenwater (rivier, zee, meer of kanaal), waarbij de buiten­
waterstand veel hoger is dan de binnenwaterstand. Door dit

Welvorming wordt met regelmaat geconstateerd. Zo

waterstandsverschil ontstaan grondwaterstromingen. Als

zijn tijdens het hoogwater van 1993 ongeveer 120 wellen

de waterstromen sterk genoeg zijn, kan er zand mee gaan

waargenomen, waarvan 40 langs de Rijn, 40 langs de

stromen. Hierdoor ontstaan kleine kanalen in het grond­

Waal, 30 langs de IJssel en 10 langs de Maas. Tijdens het

lichaam. Deze kunnen uitgroeien en uiteindelijk een kort­

hoogwater van 1995 zijn ongeveer 180 wellen geobser­

sluiting veroorzaken tussen water aan de buitenzijde van

veerd, waarvan een groot aantal al in 1993 was gezien en

een dijk of dam en de binnenzijde. Door de ontstane holtes

een deel nieuw was. Het merendeel van de wellen bevond

onder de dijk verzakt en scheurt de dijk en kunnen delen

zich op bekende kritische locaties. Het ontstaan van wellen

1

2

Als de waterstand van de rivier stijgt, neemt de

Het water kan nu gaan stromen en binnendijks

druk vanuit de onderliggende zandlaag op de

een wel vormen.

afdekkende kleilaag binnendijks toe. Daardoor
kan de deklaag opbarsten.

3

Als het water snel genoeg stroomt om zanddeeltjes

De pipe verzwakt de dijk die daardoor verzakt en

mee te kunnen voeren, ontstaat er een holte onder

uiteindelijk kan doorbreken.

de dijk, een zogenaamde pipe.

34

4

Inzichten en toepassingen

kon worden toegeschreven aan een nieuw aangelegde

aan piping. Ook in het buitenland is men bekend met het

bermsloot in combinatie met bijvoorbeeld een diepe zand­

­mechanisme piping. Zo is bij de overstromingen in 2005

winput, een doorsnijding van de kleilaag door onder andere

in New Orleans (VS) tijdens de orkaan Katrina een dijk

sonderingen, zandgeulen, concessies aan de bermbreedte

bezweken door piping.

bij dijkverbeteringen en afgravingen van het binnentalud.
De wellen zijn bestreden door zandzakken rond de wel te

De berekeningen die VNK heeft uitgevoerd, laten zien dat

leggen. Dit wordt opkisten genoemd. De wel loopt dan vol

piping vooral bij de dijken langs de grote rivieren van belang

met water, waardoor wat tegendruk wordt ontwikkeld. Ook

is. Dit beeld komt overeen met de veldwaarnemingen bij

kan het waterpeil in de sloten achter de kering worden

de hoogwaters van 1993 en 1995. De lokale bodemopbouw

opgezet of kunnen bermen worden aangelegd.

in het Rivierengebied bestaat vaak uit een dunne water­
ondoorlatende klei- of veenlaag op een zandondergrond.

De wellen die zijn waargenomen tijdens de hoogwater­

De exacte opbouw kan sterk variëren, onder andere door de

situaties van 1993 en 1995 hebben niet geleid tot het

vele wijzigingen in de loop van de grote rivieren. Gevoelig­

bezwijken van de keringen. Door maatregelen te treffen

heidanalyses tonen aan dat deze onzekerheid in de waarden

kon het pipingproces worden gestopt. Dat piping echter

van de verschillende grondparameters kan leiden tot grote

daadwerkelijk kan leiden tot de doorbraak van een water­

verschillen in de faalkansen. Daarnaast houden de hoge

kering wordt ondersteund door een aantal historische

waterstanden in het Rivierengebied relatief lang aan. Deze

beschrijvingen van het mechanisme. Zo zijn de doorbraak

combinatie van factoren zorgt ervoor dat de kans op piping

van de Heidijk bij Nieuwkuijk in 1880, de dijkdoorbraak bij

in het Rivierengebied veel groter is dan bijvoorbeeld langs

Tholen in 1894 en de dijkdoorbraak bij Zalk in 1926 te wijten

het IJsselmeer of de kust.

35

1

2

3

4

Kunstwerken zijn robuust
Elk dijkringgebied wordt omgegeven door waterkeringen.

niet tijdig gesloten wordt. Als er eenmaal water door een

Vaak bestaan deze waterkeringen uit dijken of duinen.

kunstwerk stroomt, is het vaak niet meer mogelijk om het

Soms wordt de waterkering gevormd door een constructie

keermiddel te sluiten. De mens blijkt doorgaans de zwakste

zoals een schutsluis, een uitwateringssluis of een coupure.

schakel. Het sluiten van de kunstwerken wordt daarom

Dergelijke constructies worden in de waterbouwkunde ook

frequent geoefend. Zo wordt de kans dat er iets mis gaat zo

wel kunstwerken genoemd. VNK laat zien dat kunstwerken

klein mogelijk gemaakt.

zelden substantieel bijdragen aan het overstromingsrisico.
Binnen VNK is een methode ontwikkeld waarmee snel de
Kunstwerken zijn robuuste waterkeringen. Ze zijn vaak

potentieel risicovolle kunstwerken aangewezen kunnen

zwaar ontworpen om te voorkomen dat ze vroegtijdig

worden. Alleen voor deze kunstwerken hoeven dan nog

moeten worden vervangen, het zijn namelijk kostbare

gedetailleerde faalkansanalyses te worden uitgevoerd. Deze

objecten. Bijgaande kaart van Nederland geeft de ligging

screeningsmethode is opgesteld op basis van de opgedane

van de in VNK beschouwde kunstwerken aan. De kunst­

inzichten bij tientallen faalkansberekeningen. Door de

werken met een kleine faalkans zijn hierin weergegeven

screeningsmethode wordt onnodig rekenwerk voorkomen

met een kleine groene stip, de kunstwerken met een grote

en kan de aandacht worden gericht op de kunstwerken die

faalkans met een rode stip. De kaart toont duidelijk dat het

er echt toe doen. Binnen VNK zijn op deze wijze ongeveer

overgrote deel van de kunstwerken zeer veilig is.

1.000 kunstwerken gescreend en zijn er voor ongeveer 400
kunstwerken faalkansberekeningen gemaakt.

Voor de kunstwerken die wel substantieel bijdragen aan het
overstromingsrisico is de relatief grote faalkans bijna altijd
terug te voeren op de kans dat het kunstwerk bij hoogwater

36

Inzichten en toepassingen
Faalkans per kunstwerk (per jaar)
< 1/10.000
1/4.000 - 1/10.000
1/2.000 - 1/4.000
1/1.000 - 1/2.000
1/500 - 1/1.000
> 1/500

Kunstwerken
De kaart presenteert de faalkansen voor de binnen VNK beschouwde kunstwerken.
Over het algemeen zijn deze kunstwerken robuust: de kans dat een kunstwerk tijdens
een hoogwatersituatie bezwijkt met een overstroming tot gevolg is klein. Voor enkele
kunstwerken is een grotere faalkans berekend, onder meer als gevolg van onzekerheid
over het menselijk handelen bij het sluitproces van het kunstwerk. Doordat de dijken
waarin deze kunstwerken liggen vaak een nog grotere faalkans hebben, is de bijdrage
van deze kunstwerken aan het overstromingsrisico van de betreffende dijkringen
beperkt.

37

1

2

3

4

Van inzichten naar praktijktoepassingen
VNK heeft de overstromingsrisico’s van Nederland in

Bij het wijzigen van de normen veranderen niet alleen

beeld gebracht. De resultaten en inzichten hebben hun

de normhoogtes, maar verandert ook het normtype. De

weg naar de praktijk al gevonden. De resultaten van VNK

normen die momenteel in de wet zijn opgenomen zijn

zijn gebruikt bij de ontwikkeling van nieuwe waterveilig-

gedefinieerd als overschrijdingskansen van de waterstanden

heidsnormen en van een nieuw wettelijk toetsinstrumen-

die de waterkeringen veilig moeten kunnen keren. Maar hoe

tarium waarmee waterkeringen aan de nieuwe normen

veilig voldoende veilig precies is, is niet eenduidig vastge­

kunnen worden getoetst.

legd. De nieuwe normen worden gedefinieerd als maximaal
toelaatbare overstromingskansen, dus als eisen aan de kans

Ook ondersteunt VNK bij het stellen van prioriteiten voor

dat het daadwerkelijk mis gaat. Met dit normtype wordt een

het versterken van honderden kilometers waterkeringen.

veel directere relatie tussen de eisen aan de waterkeringen

Daarnaast zijn de methodes en gegevens uit VNK gebruikt

en het geaccepteerde risicobeeld gelegd.

bij de ontwikkeling van nieuwe ontwerpregels.
Momenteel schrijft de wet per dijkring een vaste norm voor.
Nieuwe normen

De onderzoeken van VNK laten echter zien dat de gevolgen

Het kabinet heeft voorgesteld de wettelijk vastgelegde

van overstromingen binnen en tussen dijkringgebieden sterk

normen voor de bescherming tegen overstromingen te

kunnen variëren. Dit is duidelijk zichtbaar in de Gelderse

wijzigen. Dat is onder andere ingegeven door de groei van

Vallei (dijkring 45). Dit dijkringgebied ligt ingeklemd tussen

de bevolking en de economie in de afgelopen decennia. Dit

de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe. Het grenst in het

heeft vooral effect op de normhoogtes. Het kabinet heeft

zuiden aan de rivier de Nederrijn en in het noorden aan de

daarbij aangegeven dat iedereen minimaal op dezelfde

Eem en de Zuidelijke Randmeren. Deze dijkring vormt een

bescherming tegen overstromingen moet kunnen rekenen:

hellend vlak: het zuiden van het dijkringgebied ligt circa

een basisveiligheidsniveau.

10 meter hoger dan het noorden. Bij een doorbraak van
de dijk in het laaggelegen noorden, kan het water niet ver

38

Inzichten en toepassingen

Dijkring 45 Gelderse Vallei
Waterdiepte

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn 0,1 m
nn 1 m
nn 2 m
nn 4 m
nn 5 m
nn ≥ 7 m

Doorbraak van de dijken langs

1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Doorbraak van de Grebbedijk.

de Zuidelijke Randmeren en de

Lokaal individueel risico vóór

Lokaal individueel risico na

versterking van de Grebbedijk.

versterking van de Grebbedijk.

Eem.

het gebied in stromen. De gevolgen hiervan zijn daardoor

maatwerk is. De nieuwe normen leiden tot een ander pakket

beperkt. Bij een doorbraak van de Grebbedijk in het hoog­

aan benodigde dijkversterkingen dan de huidige norm. VNK

gelegen zuiden kan het water het hele gebied in stromen en

heeft ondersteund bij het in beeld brengen van de kosten

wordt het gehele dijkringgebied zwaar getroffen.

door landsdekkende kostenramingen op te stellen. Ook
zijn voor een aantal locaties de benodigde dijkdimensies

Door het beschermingsniveau beter af te stemmen op de

bepaald om aan de nieuwe normen te voldoen en is beoor­

gevolgen van dijkdoorbraken, kan het overstromingsrisico

deeld welke grote kunstwerken vermoedelijk versterkt

gerichter en tegen lagere kosten tot het gewenste niveau

zullen moeten worden.

worden teruggebracht. Dit kan door de normen niet langer
per dijkring vast te leggen, maar per dijktraject.

Het nieuwe toetsen

Vanuit deze benadering ligt het voor de hand om voor de

De wet schrijft niet alleen de veiligheidsnormen voor, maar

Grebbedijk een strengere norm te hanteren dan voor de

geeft ook aan dat de beheerders de dijken moeten toetsen.

dijken langs de Eem en de randmeren. Een sterke Grebbedijk

Het Rijk stelt voor elke toetsronde de randvoorwaarden en

verkleint het overstromingsrisico namelijk veel sterker dan

regels voor de toetsing vast in het Wettelijk Toetsinstru­

een sterke dijk in het noorden.

mentarium (WTI). De introductie van een nieuw normtype
betekent ook dat er nieuwe voorschriften moeten worden

Ook de Randstad kenmerkt zich door uiteenlopende

ontwikkeld voor de toetsing van de waterkeringen. Sinds

gevolgen van overstromingen. Hier is de systeemwerking

2012 wordt gewerkt aan een nieuw wettelijk toetsinstru­

tussen de dijkringgebieden van invloed. VNK heeft het

mentarium: het WTI2017. Vanaf 2017 worden de water­

effect van de systeemwerking op het overstromingsrisico in

keringen met dit WTI getoetst op basis van de nieuwe

kaart gebracht. Hieruit blijkt dat de gevolgen van een over­

overstromingskansnormen.

stroming vanuit de Nederrijn/Lek zich niet alleen tot dijkring
15 (Lopiker- en Krimpenerwaard) of dijkring 44 (Kromme

Inhoudelijk ligt het WTI2017 in het verlengde van VNK. De

Rijn) beperken, maar dat de effecten zich in dijkring 14

toetsmodellen worden weliswaar verder uitgebouwd en

(Zuid-Holland) uitstrekken tot diep in de Randstad. In de

verfijnd, maar in de kern zijn de aanpak en de rekentech­

nieuwe normen voor de waterkeringen langs de Nederrijn/

nieken vrijwel identiek. Bij de ontwikkeling van het nieuwe

Lek is rekening gehouden met dit effect.

toetsinstrumentarium worden kennis, gegevens en erva­
ringen uit VNK dan ook zo veel mogelijk benut. De verbin­

De voorbeelden illustreren waarom er voor verschillende

ding tussen beide programma’s is duidelijk zichtbaar in het

dijktrajecten andere normen zullen worden geïntrodu­

gebruik van gegevens over de sterkte van de waterkeringen

ceerd. Duidelijk is dat het vaststellen van de dijktrajecten

uit VNK.

39

1

2

3

4

Baten/kosten­verhouding
dijkring X + Y

Baten/kosten­verhouding
dijkring X
kunstwerk 3

dijkvak 12

X

dijkvak 16
dijkvak 22

dijkvak 12
dijkvak 16

dijkvak 43

dijkvak 22

dijkvak 1

dijkvak 43

dijkvak 24

dijkvak 35

dijkvak 14

dijkvak 1

dijkvak 13

dijkvak 11

dijkvak 32

dijkvak 24

dijkvak 34

dijkvak 14

dijkvak 35

dijkvak 13

dijkvak 11

dijkvak 27

dijkvak 27

dijkvak 34

dijkvak 33

dijkvak 35

dijkvak 41
dijkvak 26

Prioritering van maatregelen in en
tussen dijkringen

dijkvak 4
dijkvak 9

Baten/kosten­verhouding
dijkring Y

Met de uitvoering van dijkversterkingen zijn vele miljarden

kunstwerk 3

Y

dijkvak 35
dijkvak 11

­gemoeid. Het jaarlijks beschikbare budget laat echter niet toe
dat alle benodigde maatregelen in één keer kunnen worden

dijkvak 27
dijkvak 33

uit­gevoerd. De resultaten van VNK maken het mogelijk een

dijkvak 41
dijkvak 26

prioritering aan te brengen in deze versterkingsmaatregelen.

dijkvak 4
dijkvak 9

Deze prioritering kan worden gebaseerd op de kosteneffectiviteit

dijkvak 12
dijkvak 16

van de maatregelen, waarbij de baten (reductie van het over­

dijkvak 22
dijkvak 43

stromingsrisico) en de kosten van een versterkingsmaatregel

dijkvak 1
Dijkvak 24

tegen elkaar worden afgewogen. Aan de hand van de baten/

Dijkvak 14
Dijkvak 13

kostenverhouding van de versterkingsmaatregelen is het

Dijkvak 32
Dijkvak 34

vervolgens niet alleen mogelijk een prioritering aan te brengen
binnen een dijkring, maar ook voor meerdere dijkringen.

Hoewel de aandacht vaak uitgaat naar de ontwikkeling van

om maatregelen te prioriteren op basis van de nieuwe

instrumenten, leert de ervaring uit VNK dat organisato­

normen. Maatregelen kunnen bijvoorbeeld worden gepriori­

rische aspecten minstens zoveel aandacht verdienen. In

teerd op basis van hun impact op het overstromingsrisico,

het project is enerzijds gezocht naar een balans tussen de

zodat de meest effectieve maatregelen het eerst worden

ontwikkeling van regels en procedures en anderzijds naar

uitgevoerd. Ze kunnen echter ook worden geprioriteerd op

het opbouwen van professionaliteit, kennis en ervaring bij

basis van hun kosteneffectiviteit of bijvoorbeeld de afstand

de betrokken partijen (opdrachtgevers, opdrachtnemers en

tot de norm. Deze prioritering kan per dijkring bepaald

specifieke experts). Zo is de ontwikkelde kennis onder alle

worden, maar ook voor meerdere dijkringen tezamen.

betrokkenen gedeeld en is draagvlak voor de nieuwe bena­

Overigens zullen bij de uiteindelijke programmering ook

dering ontstaan.

altijd nog andere aspecten een rol spelen, zoals uitvoerings­
technische en budgettaire randvoorwaarden.

Bij de ontwikkeling van het WTI2017 wordt gebruik gemaakt
van de technische en organisatorische lessen van VNK en

Het nieuwe ontwerpen

het draagvlak dat door VNK is gecreëerd voor het werken

Om te zorgen dat waterkeringen die nu worden ontworpen

met de risicobenadering.

niet direct weer worden afgekeurd op basis van de nieuwe
normen is een Ontwerpinstrumentarium 2014 ontwik­

Het prioriteren van dijkversterkingen

keld. Dit instrumentarium anticipeert zo goed mogelijk op

De keringen die in de toetsing zijn afgekeurd, moeten

de nieuwe normen, zodat hoge kosten bij de overstap op

worden versterkt. Ze worden dan bij het Hoogwater­

nieuwe normen worden voorkomen. Het ontwerpinstrumen­

beschermings­programma (HWBP) aangemeld. Nu al is

tarium is mede gebaseerd op de inzichten die in VNK zijn

duidelijk dat er in de komende jaren vele honderden

opgedaan en de probabilistische methoden die binnen VNK

kilometers aan waterkeringen versterkt moeten worden.

zijn toegepast. Doordat VNK op grootschalige wijze kans­

Het is niet mogelijk alle keringen tegelijkertijd aan te

berekeningen heeft uitgevoerd, is het mogelijk geworden

pakken, daarvoor is de opgave veel te omvangrijk. Er

om de veiligheidsfactoren die bij een dijkontwerp worden

moeten dus prioriteiten gesteld worden. VNK heeft het

gebruikt aan te scherpen. In de komende jaren zal dit

HWBP ondersteund bij de ontwikkeling van een vereenvou­

ontwerpinstrumentarium bij de toepassing verder worden

digde prioriteringsmethode. Op basis van de resultaten van

ontwikkeld.

VNK wordt momenteel bekeken welke mogelijkheden er zijn

40

Inzichten en toepassingen

Zowel bij de toetsing als het ontwerp is er naar aanleiding

risicoanalyses. Daarmee is de weg vrij gemaakt voor de

van de inzichten uit VNK volop aandacht ontstaan voor

introductie van overstromingskansnormen en een gerich­

het faalmechanisme piping. Zowel binnen als buiten VNK

tere bescherming van Nederland tegen overstromingen. Aan

is dit faalmechanisme uitgebreid bestudeerd. Van de hand

de zorg voor de waterkeringen worden jaarlijks honderden

van het ENW verscheen het rapport ‘Piping, realiteit of

miljoenen euro’s besteed. VNK laat zien dat lang niet

rekenfout?’ (2010). Daarin zijn de bevindingen over piping

elke versterkingsmaatregel evenveel invloed heeft op het

van VNK onderschreven en is het vermoeden geuit dat

overstromingsrisico. Door het geëiste beschermingsniveau

de aloude toets- en ontwerpregels weleens onvoldoende

beter af te stemmen op de gevolgen van overstromingen en

veilig konden zijn. Momenteel wordt nog hard gewerkt aan

steeds de meest kosteneffectieve maatregelen te treffen,

nieuwe voorschriften. Tot die tijd zijn de ontwerpregels

kan het rendement op de investeringen in de waterveiligheid

aanzienlijk verzwaard, zodat nieuwe dijkversterkingen in

van Nederland fors worden vergroot.

elk geval voldoende veilig zullen zijn. In de zoektocht naar
kosteneffectieve maatregelen is in het Hoogwaterbescher­

Met deze resultaten heeft VNK de basis gelegd voor een

mingsprogramma een projectoverstijgende verkenning voor

slimme en gerichte bescherming van Nederland tegen over­

piping gestart. Hierin wordt voor vele kilometers water­

stromingen. Zo kan Nederland ook in de toekomst de best

kering gezocht naar praktische oplossingen. Daarbij wordt

beveiligde delta ter wereld blijven.

niet alleen gekeken naar traditionele maatregelen, zoals
het verbreden van de dijken, maar ook naar maatregelen
zoals het plaatsen van damwandschermen en het verticaal
inbrengen van geotextielen.
Slimmer investeren en gerichter beschermen
VNK heeft de potentie van een op risico gebaseerde omgang
met waterveiligheid laten zien door op een landsdekkende
schaal overstromingskansen en -risico’s te berekenen.
Vrijwel alle Nederlandse ingenieursbureaus hebben samen
met de waterschappen, provincies en het Rijk binnen het
project VNK ervaring opgedaan met het uitvoeren van

41

1

42

2

3

4

4

Feiten en cijfers

VNK heeft de overstromingskansen en –risico’s berekend voor 58 dijkringen.
Dit resulteert in een grote hoeveelheid feiten en cijfers gepresenteerd in de
vorm van tabellen, grafieken en figuren. Door het presenteren van deze feiten
en cijfers per dijkring is een ruimtelijk beeld gecreëerd van de veiligheid tegen
overstromen in Nederland voor het jaar 2015.

43

1

2

3

4

Feiten en cijfers
Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de over­

De 58 dijkringen zijn in onderstaande tabel geschetst

stromingsrisico’s van 58 dijkringen in beeld gebracht. De

aan de hand van enkele kentallen zoals de lengte van

resultaten van de uitgevoerde analyses zijn per dijkring

de beschouwde primaire waterkeringen categorie a, het

samengevat in uitgebreide dijkringrapporten. Deze zijn

aantal kunstwerken in deze waterkeringen, de oppervlakte

op het internet te vinden via www.helpdeskwater.nl. In dit

en het aantal inwoners in het dijkringgebied. In de kaart

boek zijn de resultaten samengevat in tabellen, kaarten en

op de pagina hiernaast is de ligging van deze dijkringen

fact­sheets. Op deze manier ontstaat een kort en bondig

weergegeven.

overzicht van de resultaten van het project per dijkring.

Dijkring

Nr. Naam

44

Dijkring
Lengte
keringen
cat. a (km)

Aantal
kunstwerken

Oppervlakte (ha)

Aantal
inwoners

Nr. Naam

Lengte
keringen
cat. a (km)

Aantal
kunstwerken

Oppervlakte (ha)

Aantal
inwoners

1

Schiermonnikoog

13,1

1

880

1.020

30

Zuid-Beveland West

63,0

11

26.100

70.600

2

Ameland

36,7

3

3.250

3.560

31

Zuid-Beveland Oost

50,0

8

7.560

18.900

3

Terschelling

27,7

3

2.300

4.700

32

Zeeuws-Vlaanderen

74,8

17

71.900

108.900

4

Vlieland

2,3

2

281

1.100

34

West-Brabant

47,3

22

73.700

387.300

5

Texel

26,0

10

12.700

14.300

34a

Geertruidenberg

10,0

4

350

7.060

6

Friesland en Groningen

230,0

42

494.000

1.100.000

35

Donge

28,5

11

12.500

97.600

7

Noordoostpolder

56,0

14

50.100

60.200

36

102,0

53

66.600

421.600

8

Flevoland

95,0

11

97.400

244.600

Land van Heusden/
De Maaskant

36a

Keent

4,4

1

110

61

9

Vollenhove

46,0

27

58.200

88.600
37

Nederhemert

1,3

-

91

33

10

Mastenbroek

47,5

13

9.540

32.000
38

Bommelerwaard

49,0

21

10.900

45.700

11

IJsseldelta

32,4

74

13.700

47.800
39

Alem

4,8

1

94

450

12

Wieringen

32,0

6

22.500

20.800
40

Heerewaarden

11,5

12

290

1.220

13

Noord-Holland

153,0

146

153.600

1.010.900

13a

IJburg

12,0

5

185

15.500

41

Land van Maas
en Waal

88,0

25

27.900

251.900

13b

Marken

8,6

2

240

2.050

42

Ooij en Millingen

17,3

7

3.430

14.200

14

Zuid-Holland

41,0

17

224.200

3.591.000

43

170,8

22

62.600

330.000

15

Lopiker- en
Krimpenerwaard

Betuwe, Tieler- en
Culemborgerwaarden

48,0

26

31.400

201.500

44

Kromme Rijn

56,4

27

63.800

656.300

16

Alblasserwaard en
Vijfheerenlanden

86,2

24

39.200

212.800

45

Gelderse Vallei

38,5

35

37.300

262.300

46

Eempolder

7,3

15

970

8.640

17

IJsselmonde

62,0

36

12.600

360.000

18

Pernis

5,2

2

160

4.300

47

Arnhemse- en
Velpsebroek

15,3

19

2.020

75.700

19

Rozenburg

8,1

7

300

14.000

48

Rijn en IJssel

52,2

44

36.300

187.700

20

Voorne-Putten

71,0

22

19.500

155.400

49

IJsselland

32,9

19

8.700

20.100

21

Hoekse Waard

69,4

31

24.500

83.100

50

Zutphen

13,0

14

4.060

42.100

22

Eiland van Dordrecht

37,1

18

4.920

104.800

51

Gorssel

24,0

9

6.470

10.700

24

Land van Altena

46,3

13

16.300

51.100

52

Oost-Veluwe

63,0

16

31.000

110.800

25

Goeree-Overflakkee

44,4

7

22.600

46.500

53

Salland

83,0

96

40.900

205.500

26

Schouwen-Duiveland

59,9

3

21.900

33.600

65

Arcen

5,0

25

470

2.200

27

Tholen en Sint-Philipsland

52,9

5

13.900

23.100

68

Venlo-Velden

15,6

121

850

24.430

28

Noord-Beveland

25,7

2

7.750

6.570

87

Meers

5,5

3

165

1.500

29

Walcheren

47,5

11

19.900

113.300

2.657,4

1.206

1.975.131

11.011.694

Totaal

Feiten en cijfers

1
2
3

6

Groningen

4

Leeuwarden

waddenzee

5

Assen

N oordzee

12

ijsselmeer
7
9
13
10

Lelystad

Zwolle

11

13b
8

Haarlem
Amsterdam

53

13a

46
52
44

14

50

45

Utrecht

’s Gravenhage

19

15

48

43
16

17

39
41

21

22

25
26

49

47

Arnhem

18

20

51

34 a

38

24

35

37

40

42

36

’s Hertogenbosch

36a

34

28
27

29

Middelburg
30

65

31

68
32

87

Maastricht

45

1

2

3

4

Actuele kansen en risico’s per dijkring
De resultaten van het project VNK zijn over een periode van

waterstandverlagende maatregelen binnen het project

6 jaar beschikbaar gekomen; de eerste resultaten dateren

Ruimte voor de Rivier afgerond of dermate uitgewerkt dat

van 2009, de meest recente van 2014. Gedurende deze

het effect van deze maatregelen op het risico bekend is.

periode vonden diverse ontwikkelingen plaats. Niet alleen is

Om nu een actueel beeld te kunnen geven van de over­

er voortschrijdend inzicht ten aanzien van de gehanteerde

stromingsrisico’s in Nederland en de dijkringen onderling te

technieken en uitgangspunten, ook zijn diverse program­

kunnen vergelijken zijn de berekeningsresultaten voor alle

ma’s op het gebied van hoogwaterbescherming (deels)

dijkringen vertaald naar de situatie 2015, waarbij HWBP2

gereed gekomen.

en RvdR zijn uitgevoerd. Het kan daardoor voorkomen dat
de resultaten gepresenteerd in onderstaande tabel en de

Zo zijn in de looptijd van het project VNK diverse dijk­

factsheets afwijken van de resultaten gepresenteerd in de

verbeteringsprojecten in het kader van het Hoogwater­

individuele dijkringrapporten.

beschermingsprogramma (HWBP2) of het project Ruimte
voor de Rivier (RvdR) afgerond of dermate uitgewerkt

In onderstaande tabel gaat het om overstromingskansen

dat een ontwerp beschikbaar is. Daarnaast zijn ook de

per dijkring.

Faalkansen
dijken
(per jaar)

Dijkringgebied

Overloop en
golfoverslag

Stabiliteit
binnentalud

Opbarsten en
piping

Sterkte
bekleding

Duinafslag

Overloop en
golfoverslag

1/100.000

1/160.000

≈0

1/720

1/12.000

≈0

≈0

≈0

≈0

1/22.000

1/20.000

≈0

1/130.000

1/23.000

1/25.000

1/3.300

≈0

≈0

≈0

≈0

1/260.000

1/910

1/2.400

≈0

1/67.000

≈0

1/700

1/1.600

1/110.000

≈0

1

Schiermonnikoog

2

Ameland

3

Terschelling

4

Vlieland

5

Texel

6

Friesland en Groningen

1/840

1/2.600

1/260

1/2.100

-

1/180.000

7

Noordoostpolder

1/1.200

≈0

≈0

1/4.700

-

≈0

8

Flevoland

1/770

1/640.000

1/2.200

1/4.300

-

1/9.000

9

Vollenhove

1/120

1/110.000

1/140

1/6.100

-

1/99.000

10

Mastenbroek

1/4.300

1/2.900

1/380

≈0

-

≈0

11

IJsseldelta

1/1.400

≈0

1/5.200

1/310.000

-

1/69.000

12

Wieringen

1/42.000

≈0

1/630

1/17.000

-

≈0

13

Noord-Holland

1/7.400

1/900.000

1/970

1/3.600

1/5.200

1/600.000

13a

IJburg

1/750.000

≈0

≈0

≈0

-

≈0

Grootte van de kans

46

Faalkansen
duinen
(per jaar)

1

2

3

4

5

6

7

Schiermonnikoog

Ameland

Terschelling

Vlieland

Texel

Friesland en
Groningen

Noordoostpolder

Grootte van de gevolgen

Feiten en cijfers

Faalkansen
kunstwerken
(per jaar)

Overstromingskans
(per jaar)

Economisch
risico
(M€ / jaar)

Slachtofferrisico
(n / jaar)

Groepsrisico
(kans per jaar op groep van 10, 100
of 1.000 slachtoffers)

Betrouwbaarheid sluiten

Onder- en
achterloopsheid

Sterkte en
stabiliteit

1/720

≈0

≈0

1/350

0,1

0,002

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/10.000

0,01

< 0,001

≈0

≈0

≈0

1/13.000

≈0

≈0

1/2.100

0,1

0,002

1/8.400

≈0

≈0

1/86.000

≈0

≈0

1/660

0,02

0,0004

≈0

≈0

≈0

1/180.000

1/620

1/770.000

1/270

0,2

0,01

1/74.000

≈0

≈0

1/12.000

1/3.200

1/41.000

1/180

22,2

1,2

1/420

1/730

1/1.800

1/25.000

1/15.000

≈0

1/1.000

4,5

0,2

1/1.000

1/1.500

≈0

≈0

1/77.000

≈0

1/550

16,6

0,7

1/520

1/520

1/11.000

1/6.500

1/980

≈0

> 1/100

6,3

0,2

1/270

1/1.800

≈0

1/970

1/7.000

1/11.000

1/240

3,2

0,1

1/680

1/7.600

≈0

1/1.800

1/370

1/18.000

1/260

3,1

0,1

1/360

1/2.500

≈0

1/370.000

1/71.000

≈0

1/580

3

0,1

1/680

1/3.400

≈0

> 1/100

1/1.400

1/130

> 1/100

12,1

0,4

> 1/100

1/2.800

1/53.000

≈0

≈0

≈0

1/750.000

0,0001

0,0001

≈0

≈0

≈0

10

8

9

10

11

12

13

13a

Flevoland

Vollenhove

Mastenbroek

IJsseldelta

Wieringen

Noord-Holland

IJburg

100

1.000

47

1

2

3

4

Faalkansen
dijken
(per jaar)

Dijkringgebied

Overloop en
golfoverslag

Stabiliteit
binnentalud

Opbarsten en
piping

Sterkte
bekleding

Duinafslag

Overloop en
golfoverslag

1/7.000

≈0

≈0

≈0

-

≈0

1/34.000

≈0

1/95.000

1/170.000

1/44.000

≈0

13b

Marken

14

Zuid-Holland

15

Lopiker- en Krimpenerwaard

1/1.300

1/4.800

1/300

1/710

-

1/18.000

16

Alblasserwaard en Vijfheerenlanden

1/1.700

1/480

1/100

1/82.000

-

1/60.000

17

IJsselmonde

1/15.000

1/16.000

1/1.600

1/4.500

-

≈0

18

Pernis

≈0

≈0

≈0

≈0

-

≈0

19

Rozenburg

≈0

≈0

≈0

1/7.000

-

≈0

20

Voorne-Putten

1/9.900

1/220

1/460

1/310

≈0

≈0

21

Hoekse Waard

1/11.000

1/38.000

1/420

1/5.700

-

≈0

22

Eiland van Dordrecht

1/40.000

1/4.700

1/1.100

1/6.300

-

≈0

24

Land van Altena

1/3.800

1/300

1/460

1/120.000

-

≈0

25

Goeree-Overflakkee

1/7.500

1/260.000

1/390

1/5.500

≈0

≈0

26

Schouwen-Duiveland

1/1.800

1/83.000

1/140

≈0

1/51.000

≈0

27

Tholen en Sint-Philipsland

1/6.300

1/200.000

1/600

≈0

-

≈0

28

Noord-Beveland

1/140.000

1/33.000

1/76.000

≈0

≈0

≈0

29

Walcheren

1/2.300

1/180.000

1/5.300

≈0

1/260.000

1/3.800

30

Zuid-Beveland West

1/7.300

1/960

> 1/100

≈0

-

≈0

31

Zuid-Beveland Oost

1/15.000

1/5.300

1/5.900

≈0

-

≈0

32

Zeeuws-Vlaanderen

1/1.700

1/32.000

1/130

1/570

1/680.000

1/8.400

34

West-Brabant

1/3.900

1/110

1/140

1/4.500

-

≈0

34a

Geertruidenberg

1/930

≈0

1/290

1/8.000

-

≈0

35

Donge

1/5.600

1/19.000

1/380

1/300.000

-

≈0

13b

14

Marken

Zuid-Holland

15

16

Lopiker- en
Alblasserwaard
Krimpenerwaard en Vijfheerenlanden

Grootte van de kans

48

Faalkansen
duinen
(per jaar)

17

18

19

20

21

22

24

IJsselmonde

Pernis

Rozenburg

Voorne-Putten

Hoekse Waard

Eiland van
Dordrecht

Land van Altena

Grootte van de gevolgen

Feiten en cijfers

Faalkansen
kunstwerken
(per jaar)

Overstromingskans
(per jaar)

Economisch
risico
(M€ / jaar)

Slachtofferrisico
(n / jaar)

Groepsrisico
(kans per jaar op groep van 10, 100
of 1.000 slachtoffers)

Betrouwbaarheid sluiten

Onder- en
achterloopsheid

Sterkte en
stabiliteit

≈0

≈0

≈0

1/7.000

0,01

0,0001

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/16.000

0,3

0,1

1/16.000

1/17.000

1/59.000

1/12.000

≈0

≈0

1/170

30,3

1,5

1/170

1/280

1/6.600

1/11.000

≈0

≈0

> 1/100

118,9

8,2

> 1/100

> 1/100

1/510

≈0

1/520.000

≈0

1/990

1

0,2

1/1.800

1/11.000

1/16.000

≈0

≈0

≈0

1/590.000

0,0008

0,001

1/590.000

1/590.000

≈0

≈0

≈0

≈0

1/7.000

0,1

0,1

1/7.000

1/7.500

1/140.000

1/21.000

≈0

1/240.000

1/100

12,9

1,2

1/100

1/210

1/670.000

1/42.000

1/300

1/300.000

1/170

0,6

0,1

1/790

≈0

≈0

≈0

1/11.000

≈0

1/710

0,1

0,02

1/35.000

1/64.000

1/140.000

1/3.900

1/310.000

≈0

1/160

17,5

0,6

1/190

1/650

1/48.000

1/24.000

≈0

≈0

1/340

0,03

0,001

1/500.000

≈0

≈0

≈0

1/4.000

≈0

1/120

2,1

0,3

1/280

1/1.000

≈0

≈0

≈0

≈0

1/550

0,1

0,03

1/1.200

1/15.000

≈0

≈0

≈0

≈0

1/20.000

0,004

0,0001

≈0

≈0

≈0

1/9.200

≈0

1/110.000

1/1.000

0,2

0,03

1/4.500

1/51.000

1/240.000

1/270.000

≈0

≈0

> 1/100

6,4

1,5

> 1/100

1/4.000

1/14.000

≈0

1/65.000

1/440.000

1/2.300

0,2

0,03

1/2.500

1/7.300

≈0

1/2.900

1/11.000

≈0

1/110

1,1

0,1

1/900

1/3.500

≈0

1/17.000

≈0

1/7.200

> 1/100

1

0,02

1/2.900

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/220

1

0,03

1/1.200

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/350

1,1

0,05

1/1.100

1/14.000

≈0

25

26

GoereeOverflakkee

SchouwenDuiveland

27

10

28

Tholen en
Noord-Beveland
Sint-Philipsland

100

1.000

29

30

31

32

34

34a

35

Walcheren

Zuid-Beveland
West

Zuid-Beveland
Oost

ZeeuwsVlaanderen

West-Brabant

Geertruidenberg

Donge

49

1

2

3

4

Faalkansen
dijken
(per jaar)

Dijkringgebied

Faalkansen
duinen
(per jaar)

Overloop en
golfoverslag

Stabiliteit
binnentalud

Opbarsten en
piping

Sterkte
bekleding

Duinafslag

Overloop en
golfoverslag

36

Land van Heusden/De Maaskant

1/1.700

1/70.000

> 1/100

1/3.600

-

1/25.000

36a

Keent

1/8.300

1/9.900

1/580

≈0

-

≈0

37

Nederhemert

≈0

1/310.000

1/6.100

≈0

-

≈0

38

Bommelerwaard

1/3.300

1/60.000

1/1.900

1/7.100

-

1/7.100

39

Alem

1/13.000

≈0

1/18.000

≈0

-

≈0

40

Heerewaarden

1/2.700

1/280.000

1/1.800

1/120.000

-

1/2.900

41

Land van Maas en Waal

1/1.900

1/13.000

1/450

1/65.000

-

1/11.000

42

Ooij en Millingen

1/4.500

1/830.000

1/450

1/300.000

-

1/14.000

43

Betuwe, Tieler- en Culemborgerwaarden

1/1.300

1/200

> 1/100

1/19.000

-

1/13.000

44

Kromme Rijn

1/2.600

1/32.000

1/270

1/2.400

-

1/2.000

45

Gelderse Vallei

1/12.000

≈0

1/200

1/360.000

-

1/160.000

46

Eempolder

≈0

≈0

≈0

≈0

-

≈0

47

Arnhemse- en Velpsebroek

1/5.800

≈0

1/6.200

≈0

-

≈0

48

Rijn en IJssel

1/6.700

1/200.000

1/570

1/11.000

-

1/31.000

49

IJsselland

1/3.200

≈0

1/670

1/49.000

-

1/6.300

50

Zutphen

1/1.200

≈0

1/1.900

1/47.000

-

1/8.400

51

Gorssel

1/2.400

1/58.000

1/2.300

1/24.000

-

1/120.000

52

Oost-Veluwe

1/2.200

1/22.000

1/140

1/23.000

-

≈0

53

Salland

1/660

1/12.000

1/130

1/14.000

-

1/3.500

65

Arcen

> 1/100

1/900

> 1/100

1/530

-

≈0

68

Venlo-Velden

> 1/100

1/1.300

> 1/100

≈0

-

≈0

87

Meers

> 1/100

> 1/100

1/2.700

1/2.300

-

≈0

36

36a

37

38

39

40

41

42

43

44

45

Land van
Heusden/
De Maaskant

Keent

Nederhemert

Bommelerwaard

Alem

Heerewaarden

Land van Maas
en Waal

Ooij en
Millingen

Betuwe, Tieleren Culemborgerwaarden

Kromme Rijn

Gelderse Vallei

Grootte van de kans

50

Grootte van de gevolgen

Feiten en cijfers

Faalkansen
kunstwerken
(per jaar)

Overstromingskans
(per jaar)

Economisch
risico
(M€ / jaar)

Slachtofferrisico
(n / jaar)

Groepsrisico
(kans per jaar op groep van 10, 100
of 1.000 slachtoffers)

Betrouwbaarheid sluiten

Onder- en
achterloopsheid

Sterkte en
stabiliteit

1/780

1/4.700

1/3.000

> 1/100

16,6

0,3

1/180

1/1.600

≈0

≈0

≈0

≈0

1/550

0,01

0,001

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/6.000

0,001

< 0,0001

≈0

≈0

≈0

≈0

1/16.000

1/7.200

1/1.500

3,5

0,1

1/1.500

1/3.800

≈0

≈0

≈0

≈0

1/7.400

0,01

0,001

1/12.000

≈0

≈0

1/58.000

1/510.000

≈0

1/1.200

0,03

0,002

1/13.000

≈0

≈0

1/7.500

≈0

1/22.000

1/370

16

0,4

1/400

1/980

1/51.000

1/44.000

≈0

≈0

1/410

2,9

0,1

1/410

1/3.200

1/1.000.000

1/15.000

≈0

≈0

> 1/100

176,4

3,7

> 1/100

> 1/100

1/1.100

1/7.200

1/160.000

1/490.000

1/200

31

0,6

1/240

1/410

1/17.000

≈0

1/1.900

1/480.000

1/180

37,9

0,8

1/280

1/280

1/2.800

≈0

≈0

≈0

≈0

< 0,0001

< 0,0001

≈0

≈0

≈0

1/32.000

≈0

1/290.000

1/2.700

1

0,04

1/2.700

1/10.000

1/410.000

1/35.000

1/170.000

1/220.000

1/530

6,4

0,2

1/630

1/1.900

1/48.000

1/6.800

1/31.000

1/2.800

1/460

0,8

0,01

1/4.300

≈0

≈0

1/14.000

1/14.000

1/54.000

1/730

1,5

0,04

1/1.100

1/11.000

1/1.000.000

1/320.000

≈0

1/310.000

1/1.300

0,04

0,0003

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

1/140

3,6

0,05

1/980

≈0

≈0

1/1.600

1/980

1/15.000

1/110

26,4

0,5

1/150

1/990

≈0

≈0

> 1/100

≈0

> 1/100

1,9

0,03

≈0

≈0

≈0

≈0

> 1/100

≈0

> 1/100

10,5

0,2

1/230

≈0

≈0

≈0

≈0

≈0

> 1/100

2

0,1

≈0

≈0

≈0

10

100

1.000

46

47

48

49

50

51

52

53

65

68

87

Eempolder

Arnhemse- en
Velpsebroek

Rijn en IJssel

IJsselland

Zutphen

Gorssel

Oost-Veluwe

Salland

Arcen

Venlo-Velden

Meers

51

1

2

3

4

VNK in factsheets
Het project Veiligheid Nederland in Kaart heeft de over­

Karakteristiek

stromingsrisico’s van 58 dijkringen in beeld gebracht. De

In de factsheets is een korte beschrijving van de betref­

resultaten van de uitgevoerde analyses zijn in dit boek per

fende dijkring opgenomen. Hierin komen één of meerdere

dijkring samengevat in factsheets. Op deze manier ontstaat

specifieke aspecten van de dijkring aan de orde, zoals

een kort en bondig overzicht van de resultaten van het

ontstaansgeschiedenis, samenhang met andere dijkringen

project per dijkring.

of bijzonderheden die van belang zijn voor de berekende
overstromingskansen en risico’s.

De factsheets bevatten onder meer een korte beschrijving
van de betreffende dijkring en de resultaten van de analyses

Overstromingsrisico in beeld

in beeld. De inhoud van deze factsheets is hieronder nader

Naast de gepresenteerde getallen en het groepsrisico in een

toegelicht.

FN-curve zijn twee kaarten opgenomen waarop de belang­
rijkste resultaten van VNK zijn weergegeven. De eerste

De cirkel in de kopregel

kaart geeft de faalkansen van de waterkeringen weer. Voor

De cirkel in de kopregel representeert het risico: de dikte

de waterkeringbeheerder geeft deze kaart niet alleen inzicht

van de blauwe halve cirkel geeft de grootte van de kans

in de sterke en zwakke plekken in de waterkering, maar

weer en de dikte van de oranje halve cirkel geeft de grootte

geeft tevens duiding aan lopende dijkverbeteringsprogram­

van de gevolgen.

ma’s en handvatten voor het nemen van maatregelen en het
prioriteren van deze maatregelen.

Kenmerken
Aan de hand van enkele begrippen en kentallen wordt de

De tweede kaart presenteert het lokaal individueel risico

dijkring geschetst. De betrokken waterkeringbeheerders zijn

(LIR). Het LIR is de kans per jaar dat een persoon die zich

benoemd, evenals kentallen zoals de lengte van de primaire

op een bepaalde plaats in het dijkringgebied bevindt,

categorie a-keringen, het aantal kunstwerken in deze water­

overlijdt als gevolg van een overstroming van dit dijkring­

keringen, de oppervlakte en het aantal inwoners in het

gebied, waarbij de mogelijkheden voor preventieve evacu­

dijkringgebied. Daarnaast is een kaartje opgenomen met de

atie zijn meegenomen. Deze risicomaat is de basis voor de

ligging van de dijkring in Nederland.

nieuwe normering voor de waterveiligheid zoals deze in het
Deltaprogramma is ontwikkeld en uitgewerkt. De huidige

Overstromingsrisico’s

wettelijk verankerde overschrijdingskansnorm voor dijken

Na de typering van de dijkring zijn de belangrijkste resul­

wordt vervangen door een overstromingskansnorm op basis

taten van de risicoanalyse gepresenteerd. Deze resultaten

van een risicobenadering, waarbij de kans op een over­

bestaan onder meer uit de kans per jaar dat de primaire

stroming en het gevolg van een overstroming beide in beeld

waterkering van de betreffende dijkring faalt, waardoor

komen. Deze nieuwe aanpak gaat gepaard met het uitgangs­

een overstroming van het achterliggende gebied plaats

punt van een basisveiligheid voor iedereen die woont of

vindt. Vervolgens zijn het economisch risico uitgedrukt

werkt in een gebied dat door dijken, duinen en dammen

in euro’s per jaar en het slachtofferrisico uitgedrukt in

wordt beschermd. De eis ten aanzien van de basisveiligheid

aantallen slachtoffers per jaar aangegeven. Ook zijn de

gaat ervan uit dat het LIR in het dijkringgebied kleiner moet

gemiddelde schade en het gemiddeld aantal slachtoffers bij

zijn dan 1·10-5 per jaar.

een overstroming aangegeven. Dit geeft een beeld van de
omvang van de economische schade in euro’s en het aantal

Het LIR is berekend per hectare en zodoende in vlakken van

slacht­offers in geval van een dijkdoorbraak en een over­

honderd bij honderd meter op de kaart weergegeven. Dit is

stroming van het betreffende dijkringgebied. Tot slot is het

met name zichtbaar bij kleinere dijkringen.

groepsrisico voor de betreffende dijkring weergegeven. Het
groepsrisico geeft de kans op een ongeval, in dit geval een
overstroming, met N of meer slachtoffers en is hiermee een
maat voor de maatschappelijke ontwrichting. Dit risico is
weergegeven in een zogenaamde FN-curve.
Gelet op consistentie en herkenbaarheid met de achter­
grond­analyses zijn getallen niet afgerond.

52

Dijkring

1

Schiermonnikoog
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Wetterskip Fryslân
13,1 km
1
880 ha
1.020

Overstromingskans per jaar

1/350

Economisch risico per jaar

€ 0,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 40 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,002
<1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Schiermonnikoog ligt in het waddenge­
bied in de provincie Friesland. Dit gebied
is circa 10.000 jaar geleden ontstaan als

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

noordzee

gevolg van de zeespiegelstijging na afloop
van de laatste ijstijd. Als gevolg van het

Schiermonnikoog

stijgende water verplaatsten eilanden zich
in de loop van de eeuwen zuidwaarts en

W addenzee

ontstonden de waddenplaten.
Lange tijd lag Schiermonnikoog vast aan
Friesland. Het eiland werd in de dertiende
eeuw gevormd. Diverse stormvloeden
hebben invloed gehad op de huidige
geografie van het eiland. Door afkalving
en aanslibbing schuift het eiland steeds
verder naar het oosten.
Lokaal individueel risico (per jaar)

Aan het eind van de 19e eeuw zijn dijken
aangelegd. In de meer recente geschie­
denis zijn deze waterkeringen op diverse
locaties versterkt.

≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

53

Dijkring

2

Ameland
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Wetterskip Fryslân
36,7 km
3
3.250 ha
3.560

Overstromingskans per jaar

1/10.000

Economisch risico per jaar

€ 0,01 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 97 miljoen
< 0,001
2

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

11

10
10

Aantal slachtoffers

noordzee

Karakteristiek
Ameland is één van de Friese Wadden­
eilanden. Het waddengebied is altijd
dynamisch geweest. Getijgeulen hebben

Nes

zich regelmatig verlegd, de grenzen van

Hollum

het wadden- en kweldergebied en de

Ballum

locaties van de Waddeneilanden schoven
regelmatig op. Ook diverse stormvloeden,
zoals de Allerheiligenvloed van 1170,
hebben veel invloed gehad op de huidige

Faalkans per dijkvak (per jaar)

geografie van het eiland.

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

De eerste dijken op het eiland werden
vanaf het jaar 1000 door de bewoners
van het eiland gebouwd. De huidige situ­
atie van het eiland is met name gevormd
door de aanleg van dijken in de 19e en
20e eeuw. In de meer recente geschie­
denis zijn deze dijken op diverse locaties
versterkt.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

54

W addenzee

100
100

1.000
1.000

10.000
10.000

100.000
100.000

Dijkring

3

Terschelling
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Wetterskip Fryslân
27,7 km
3
2.300 ha
4.700

Overstromingskans per jaar

1/2.100

Economisch risico per jaar

€ 0,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 140 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,002
4

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Terschelling ligt in het waddengebied
in de provincie Friesland. Dit gebied is
ontstaan als gevolg van de zeespiegel­

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

noordzee

BOsPLAAT

stijging na afloop van de laatste ijstijd (ca.
Oosterend

10.000 jaar geleden). Als gevolg van het
stijgende water verplaatsten eilanden zich

Midsland

in de loop van de millennia zuidwaarts en
ontstonden de waddenplaten.
West-Terschelling

W addenzee

In de Middeleeuwen is de zandplaat met
de naam De Schelling samen gegaan met
het oostelijker gelegen eiland Wexalia
en is Terschelling ontstaan. Het eiland
werd verder gevormd door verschillende
stormvloeden.
De huidige situatie van het eiland is met
name gevormd door de aanleg van dijken
in de 19e en 20e eeuw. In de meer recente
geschiedenis zijn deze dijken op diverse
locaties versterkt.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

De kernen West aan Zee en Midsland aan
Zee met voornamelijk recreatiewoningen
en het dorp West-Terschelling liggen
buitendijks. Het voornemen bestaat om
de ligging van de grens van de primaire
kering zodanig te verleggen dat deze
kernen binnen de dijkring komen te
liggen.

55

Dijkring

4

Vlieland
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Wetterskip Fryslân
2,3 km
2
281 ha
1.100

Overstromingskans per jaar

1/660

Economisch risico per jaar

€ 0,02 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 10 miljoen
0,0004
<1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

11

10
10

100
100

1.000
1.000

10.000
10.000

Aantal
Aantalslachtoffers
slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Vlieland ligt in het waddengebied in de
provincie Friesland. Dit gebied, ontstaan
als gevolg van de zeespiegelstijging na de

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Oost-Vlieland

noordzee

laatste ijstijd, is een dynamisch gebied.
De aanwezige eilanden verplaatsten zich
regelmatig. In de dertiende eeuw werd
het eiland Vlieland, samen met Texel
gescheiden van het Friese vasteland.

W addenzee

Het noordelijke deel van Texel, Eierland,
was ooit een deel van Vlieland. Door het

vliehors

ontstaan van het Eierlandse Gat werd
Eierland van Vlieland gescheiden. Door
veranderingen in zeestromen is Vlieland
aan de westzijde steeds verder geëro­
deerd. Vanaf het jaar 1000 werden de
eerste dijken gebouwd door de bewoners
van het eiland. De huidige situatie van
het eiland is met name gevormd door de
aanleg van dijken in de 19e en 20e eeuw.
In de meer recente geschiedenis zijn deze
dijken op diverse locaties versterkt.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Omdat de primaire waterkering alleen
rond de oude dorpskern van VlielandOost ligt, bevindt een aantal bebouwde
gebieden zich buitendijks. Dit betreft
uitbreidingen van het dorp in noordooste­
lijke en oostelijke richting en recreatiewo­
ningen ten noordwesten van het dorp. Het
voornemen bestaat om in de toekomst
de ligging van de primaire waterkering te
wijzigen, waardoor deze gebieden binnen
de dijkring komen te liggen.

56

100.000
100.000

Dijkring

5

Texel
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
26,0 km
10
12.700 ha
14.300

Overstromingskans per jaar

1/270

Economisch risico per jaar

€ 0,2 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 70 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,01
2

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Texel is het grootste Nederlandse
Waddeneiland en ligt in de provincie
Noord-Holland. Het is ontstaan uit twee

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

eilanden: het zuidelijke Texel dat was
ontstaan door de Allerheiligenvloed van
1170, en het noordelijker gelegen Eierland.
Door het plaatsen van beplanting en

N oordzee

beschutting werden strand en duinen aan
de noordwestkant van Texel verbreed.

POLDER
EIJERLAND

Door de aanleg van een zanddijk werden
beide eilanden met elkaar verbonden.
Het toerisme is een belangrijke economi­

De Koog

sche factor voor Texel. Jaarlijks verblijven
er bijna een miljoen mensen op Texel,

Oosterend

waarvan er maximaal 60.000 tegelijk op
het eiland kunnen overnachten.
Den Burg
Oudeschild
Den
Hoorn

P rins
H endrikPOLDER

W addenzee
HORS

M arsdiep

57

6

Dijkring

Groningen en Friesland
Kenmerken

Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Wetterskip Fryslân, Waterschap Noorderzijlvest
Waterschap Hunze en Aa’s
230,0 km
42
494.000 ha
1.100.000

Overstromingskans per jaar

1/180

Economisch risico per jaar

€ 22,2 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 3,9 miljard

Slachtofferrisico per jaar

1,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

210

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)
nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Eemshaven

W addenzee
Lauwersmeer
Dokkum

Reitdiep

G roningen

Delfzijl

H et B ildt

Dollard
Eemskanaal
Groningen
Leeuwarden

Harlingen

Hoogezand

Winschoten

F R iesland
Drachten

Veendam

Sneek
Assen

Heerenveen

G aasterland

IJSSELMEER

58

Karakteristiek
Dijkringgebied 6 is met een oppervlakte van 492.900
hectare de grootste dijkring van Nederland. Hij beslaat een
groot deel van de provincies Groningen en Friesland en een
klein deel van de provincie Drenthe. De waterkeringen van
deze dijkring beschermen het achterliggende gebied tegen
overstromingen vanuit het IJsselmeer, de Waddenzee, de
Eems en de Dollard.
In het dijkringgebied wonen circa 1,1 miljoen mensen
verdeeld over verschillende steden, zoals Groningen,
Leeuwarden, Harlingen, Heerenveen, Drachten, Lemmer,
Sneek, Delfzijl en Veendam. Het dijkringgebied heeft een
relatief groot areaal landbouwgrond. Ook is het gebied
bekend om winning en transport van aardgas.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

59

Dijkring

7

Noordoostpolder
Kenmerken

Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Zuiderzeeland, Wetterskip Fryslân,
Waterschap Reest en Wieden				
56,0 km
14
50.100 ha
60.200

Overstromingskans per jaar

1/1.000

Economisch risico per jaar

€ 4,5 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 4,5 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

170

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Lemmer

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
De Noordoostpolder is aangelegd in het
kader van de Zuiderzeewet van 1918.
Het doel van deze wet was het verhogen

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Kuinre

van de veiligheid tegen overstromingen
en het vergroten van de voedselpro­
ductie door landaanwinning. Deze wet
voorzag in onder meer de aanleg van de
IJsselmeerpolders (Wieringermeerpolder,
Flevoland en de Noordoostpolder) en

Emmeloord

Vollenhove
Urk

Noordoostpolder is gestart in de jaren

Nagele

dertig.

Ketelmeer

en Urk gesloten. Urk was vanaf dat
moment geen eiland meer. In 1940 werd

begonnen met het droogmalen van de
polder. De polder viel uiteindelijk droog
in september 1942. Sinds 1986 behoort
de Noordoostpolder tot de provincie
Flevoland.

60

Schokland

Ens
Zwarte Meer

Eind 1939 werd de dijk tussen Lemmer

nabij Schokkerhaven gesloten en werd

Meppel

IJSSELMEER

de Afsluitdijk. De inpoldering van de

de dijk aan de zuidkant van de polder

Marknesse

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Dijkring

8

Flevoland
Kenmerken

Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Zuiderzeeland
95,0 km
11

Oppervlakte

97.400 ha

Aantal inwoners

244.600

Overstromingskans per jaar

1/550

Economisch risico per jaar

€ 16,6 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 9,2 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,7

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

400

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Ketelmeer

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Flevoland komt voort uit de Zuiderzeewet
van 1918. Deze wet voorzag in onder
meer de aanleg van de IJsselmeerpolders

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

M arkermeer

Dronten
Lelystad

Oostvaardersplassen

(Wieringermeerpolder, Flevoland en
de Noordoostpolder) en de Afsluitdijk.

oostelijk
flevoland

Biddinghuizen

Kn
ar

Flevoland bestaat uit twee grote polders:

di

Almere

Deze polders worden van elkaar

I J meer

gescheiden door de Knardijk. Deze twee

jk

Oostelijk Flevoland en Zuidelijk Flevoland.

zuidelijk
flevoland
Zeewolde

polders zijn het gevolg van de inpolde­

Harderwijk

Eemmeer

ringsgeschiedenis van Flevoland.
Flevoland is in twee fasen ingepolderd,
waarbij het oostelijk compartiment als
eerste is ingepolderd (1957) en Zuidelijk
Flevoland ruim tien jaar later is droog­
gevallen (1968). Gedurende de aanleg van
de keringen rondom Zuidelijk Flevoland
deed de Knardijk dienst als waterkering
voor Oostelijk Flevoland. De waterkerende

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

functie die de dijk momenteel nog heeft

1·10-4

is om in geval van een doorbraak van de

≥ 1·10-3

primaire kering de schade te beperken tot
een deel van Flevoland. Het dijkringgebied
Flevoland is onderdeel van de gelijkna­
mige provincie Flevoland.

61

Dijkring

9

Vollenhove
Kenmerken

Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Groot Salland, Waterschap Reest en Wieden,
Wetterskip Fryslân
46,0 km
27
58.200 ha
88.600

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 6,3 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 440 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

13

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 9 ligt grotendeels in de
provincie Overijssel en voor een klein
deel in de provincie Drenthe. De primaire

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

waterkeringen van het dijkringgebied
beschermen de Kop van Overijssel tegen
overstromingen vanuit de Overijsselse
Vecht, het Zwarte Meer en het Zwarte
Water. Een opmerkelijk deel van de
Steenwijk

waterkering langs het Zwarte Water is de
Stenendijk nabij Hasselt. Deze 1 kilometer
lange muur stamt uit de middeleeuwen
en is de oudste gemetselde zeewering

Giethoorn

van Nederland. Deze muur werd door de

Meppel

ingezetenen zelf aangelegd en onder­
houden, waarbij ieder verantwoordelijk

Zwartsluis

was voor het muurgedeelte van het eigen
onderhoudsvak. De muur is dan ook een
lappendeken van verschillende soorten
metselwerk. Overigens was deze water­
kering niet onfeilbaar.

Zwarte Meer
Hasselt
Zwarte
Water
Dalfsen

Aan het begin van de 19e eeuw braken de
dijken bij Zwartsluis en Hasselt door een

Zwolle

combinatie van storm en achterstallig
onderhoud op meerdere locaties door.

62

IJssel

Vecht

10.000

100.000

Dijkring

10

Mastenbroek

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Groot Salland
47,5 km
13
9.540 ha
32.000

Overstromingskans per jaar

1/240

Economisch risico per jaar

€ 3,2 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 780 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

20

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 10 is een middeleeuwse
polder in de provincie Overijssel, gelegen
tussen de IJssel en het Zwarte Water. De

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Zwarte Meer

Genemuiden

Zwarte
Water

K A mpereiland
Hasselt

polder wordt onder andere beschermd
door de Kamperzeedijk. Deze dijk

IJsselmuiden

dateert van voor de veertiende eeuw en

Vecht

is een van de oudste zeeweringen van

Kampen

Nederland. De dijk vormt de grens met
het Kampereiland, een buitendijks gebied
dat in het verleden regelmatig werd
IJssel

overspoeld door de Zuiderzee. Langs
de dijk zijn nog een aantal kolken zicht­

Zwolle

baar die zijn ontstaan bij verschillende
dijkdoorbraken.
Eén van de zwaarste overstromingen in
de polder Mastenbroek was de waters­
noodramp van 1825. De Kamperzeedijk
bezweek op meerdere plaatsen en de
polder is tijdens deze stormvloed hele­
maal overstroomd.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

63

Dijkring

11

IJsseldelta
Kenmerken

Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Groot Salland,
Waterschap Vallei en Veluwe
32,4 km
74
13.700 ha
47.800

Overstromingskans per jaar

1/260

Economisch risico per jaar

€ 3,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 810 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

35

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 11 ligt in de monding van
de IJssel, deels in de provincie Overijssel
en deels in de provincie Gelderland. De

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

dijkring wordt aan de westzijde begrensd
door het Vossemeer en Drontermeer en
aan de zuidzijde door het Veluwemassief.
Nog in 1926 is het gebied grotendeels
overstroomd als gevolg van een dijkdoor­
braak bij Zalk. Omdat het gebied destijds
nog regelmatig vanuit de Zuiderzee over­
stroomde, stonden veel huizen op terpen
en bleef de schade beperkt.
In het kader van het project Ruimte voor

Kampen

de Rivier wordt het zomerbed van de
IJssel verlaagd en een hoogwatergeul
gegraven. Deze hoogwatergeul doorsnijdt
dijkring 11 en verbindt de IJssel met het
Drontermeer. Dit is nodig om de water­

Zwolle

IJssel
Drontermeer

veiligheid in dit gebied ook in de toekomst
te kunnen blijven borgen. De maatregelen
moeten in 2019 gereed zijn.

Hattem
Wezep
Elburg

64

10.000

100.000

Dijkring

12

Wieringen

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
32,0 km
6
22.500 ha
20.800

Overstromingskans per jaar

1/580

Economisch risico per jaar

€ 3,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 1,8 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

53

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 12 ligt in de provincie
Noord-Holland en bestaat uit het voor­
malige eiland Wieringen en de Wieringer­

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

meerpolder. Deze polder is aangelegd in
WA D D E N Z E E

het kader van de Zuider­zeewet van 1918
die onder andere leidde tot de aanleg van
de IJssel­meerpolders (Wieringermeer­
polder, Flevoland en de Noordoostpolder)
en de Afsluitdijk.

Den Oever

In 1924 werd het eiland Wieringen een

I J S S E LMEER

Hippolytushoef

schiereiland door de afsluiting van het
Amsteldiep. Dit werd gevolgd door de
aanleg van de Afsluitdijk (start in 1926 en
voltooid in 1932) en de aanleg van de dijk

Amstelmeer

van Den Oever naar Medemblik in 1929.
Vervolgens is de Wieringermeer in 1930 in
Wieringerwerf

zes maanden tijd drooggelegd.
Slootdorp

Middenmeer

Medemblik

65

13

Dijkring

Noord-Holland

Kenmerken
Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Keringbeheerder(s)

153,0 km

Lengte keringen categorie a

146

Aantal kunstwerken

153.600 ha

Oppervlakte

1.010.900

Aantal inwoners

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 12,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 400 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,4

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

14

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)
nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Den
Helder

Amstelmeer

IJSSELMEER

Hondsbossche
en Pettemer
Zeewering

Schagen
zijpe
Medemblik
west - friesland

NOORDZEE

Enkhuizen

Bergen

Heerhugowaard

Hoorn

Alkmaar
S chermer

MARKERMEER
Castricum

Beverwijk

B eemster

Krommenie

Purmerend

Zaandam

Noordzeekanaal

66

AmsterdamNoord

Edam

1.000

10.000

100.000

Karakteristiek
Dijkringgebied 13 valt nagenoeg samen met het gedeelte

Binnen deze dijkring ligt de Westfriese Omringdijk. Rond

van de provincie Noord-Holland dat ten noorden van het

1250 besloten Westfriese boeren de handen ineen te slaan

Noordzeekanaal ligt. De dijkring wordt omsloten door

tegen het oprukkende water door terpen onderling te

dijken en duinen langs het Markermeer, het IJsselmeer, de

verbinden met dijkjes. Dit leidde in 1320 tot de sluiting van

Waddenzee en de Noordzee. Bekend is de Hondsbossche en

de Westfriese Omringdijk. Deze dijk is het vroegste voor­

Pettemer Zeewering nabij Petten. In de Middeleeuwen zijn

beeld van landwinning en dijkbouw op grote schaal in de

de duinen op die plek door een stormvloed weggeslagen.

strijd tegen de zee.

Hierdoor ontstond een gat in de duinen dat na hevige
stormen steeds moest worden hersteld. Sinds 1880 ligt
er een dijk die sindsdien meerdere malen is verhoogd en
verbreed. In 2004 is de zeewering aangewezen als een van
de acht ‘zwakke schakels’ van de Nederlandse kust.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

67

Dijkring

13a

IJburg

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Waternet

Lengte keringen categorie a

12,0 km

Aantal kunstwerken

5

Oppervlakte

185 ha

Aantal inwoners

15.500

Overstromingsrisico’s
1/750.000

Economisch risico per jaar

< € 100

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingskans per jaar

Groepsrisico
1/10

< € 1 miljoen
0,0001
<1

1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
IJburg is een van de jongste dijkringen
van Nederland. Het bestaat uit meer­
dere, kunstmatig aangelegde eilanden

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Steigereiland

I J M eer

in de gemeente Amsterdam (provincie
Noord-Holland). De eilanden hebben een
maaiveldniveau tussen NAP+1,5 meter en

Centrumeiland

Amsterdam

NAP+2,0 meter.

Am

st
er
da

m

Als gevolg van de hoge ligging van dit

ka
n

maatgevend hoogwater is het zeer

Diemen

onwaarschijnlijk dat de waterkeringen
doorbreken. Er kan wel wateroverlast
ontstaan als gevolg van water dat over
de dijk loopt bij een specifieke combinatie
van stormcondities en waterstand.
Lokaal individueel risico (per jaar)

Voor deze dijkring is het groepsrisico niet
weergegeven. De kans dat op IJburg grote
groepen mensen slachtoffer worden van
een overstroming van het eiland is zeer
klein.

68

-R

ijn

dijkringgebied ten opzichte van het

≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

aa

l

10.000

100.000

Dijkring

13b

Marken

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier
8,6 km
2

Oppervlakte

240 ha

Aantal inwoners

2.050

Overstromingskans per jaar

1/7.000

Economisch risico per jaar

€ 0,01 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 40 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,0001
1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Het voormalige eiland Marken ligt in de
Gouwzee. Het eiland Marken ontstond in
de twaalfde eeuw als gevolg van afslag

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

van veengrond, waardoor de verbinding
met het vasteland werd verbroken.

Volendam

Bij de watersnoodramp van 1916 (de
Zuiderzeevloed) kwamen op het eiland

MARKERMEER

16 mensen om het leven en werden
tal van mensen dakloos. Deze ramp
gaf mede aanleiding tot de aanleg van
Zuiderzeewerken. Een onderdeel daarvan
was de aanleg van de Markerwaard. Het
plan was dat Marken onderdeel werd
van de Markerwaard. Daarvoor werd in
1957 tussen Marken en het vasteland een
dijk aangelegd. Uiteindelijk is afgezien
van de inpoldering van het Markermeer,
waardoor Marken nu een schiereiland

Marken

is. Het eiland behoort bij de provincie
Noord-Holland.

69

14

Dijkring

Zuid-Holland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard,
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Hoogheemraadschap van Rijnland,
Hoogheemraadschap van Delfland, Waternet, Rijkswaterstaat
41,0 km
17
224.200 ha
3.591.000

Overstromingskans per jaar

1/16.000

Economisch risico per jaar

€ 0,3 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 4,7 miljard

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,1
1.500

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)
nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Noordzeekanaal
Haarlem
Amsterdam

Hoofddorp

Lisse

N oordzee

Schiphol

H aarlemmermeer

Amstel

Katwijk aan Zee
AmsterdamRijnkanaal
Leiden
Alphen aan den Rijn

Wassenaar

Oude Rijn
Bodegraven

Den Haag

Woerden

Utrecht

Zoetermeer
Oudewater
Gouda
Delft

–6,76m
¬

W estland
Nieuwe
Waterweg

Vlaardingen

Schiedam

Rotterdam

Nieuwe Maas

70

Capelle
a/d IJssel

Hollandsche IJssel

Nieuwegein

Karakteristiek
Dijkringgebied 14 is een van de grootste dijkringen van
Nederland. Het gebied heeft een oppervlakte van bijna
225.000 hectare en telt ongeveer 3,6 miljoen inwoners.
In het dijkringgebied liggen 59 gemeenten, onder meer de
steden Rotterdam, Amsterdam, Den Haag, Haarlem, Leiden
en Delft. Het gebied beslaat delen van de provincies ZuidHolland, Noord-Holland en Utrecht.
Het dijkringgebied is van groot economisch belang: in het
gebied wordt 65 procent van het bruto nationaal product
verdiend. Een groot deel van het dijkringgebied ligt
beneden de zeespiegel. In de Haarlemmermeerpolder, de
Alexanderpolder en de Zuidplaspolder ligt het maaiveld
4 tot 6 m beneden NAP. In de gemeente Nieuwerkerk aan
den IJssel ligt het laagste punt van Europa: NAP-6,76m.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

71

Dijkring

15

Lopiker- en Krimpenerwaard

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard,
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, Rijkswaterstaat
48,0 km
26
31.400 ha
201.500

Overstromingskans per jaar

1/170

Economisch risico per jaar

€ 30,3 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 5,1 miljard
1,5
250

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 15 bestaat uit de Lopiker­
waard en de Krimpenerwaard. De grens
tussen deze twee waarden vormt tevens

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Utrecht

Nieuwegein
Gouda

de grens tussen de provincies Utrecht en

Hollandsche
IJssel

lopikerwaard
IJsselstein

Zuid-Holland. Het dijkringgebied wordt
aan de zuidzijde begrensd door de Lek en

Vianen
krimpenerwaard

aan de noordzijde door de Hollandsche
IJssel. De Watersnoodramp van 1953 is
ook aan de Krimpenerwaard niet onge­

Schoonhoven
Rotterdam

merkt voorbijgegaan. Ter hoogte van
Oudekerk aan de IJssel sloeg het water

Krimpen aan den IJssel

een gat in de Hollandse IJsseldijk van
Lek

40 meter breed, waarbij twee mensen
verdronken. Nog eens vier mensen
verdronken in de volledig door water
omgeven Stormpolder. In reactie op de
gebeurtenissen in 1953, is in 1958 in
de benedenmond van de Hollandsche
IJssel nabij Krimpen aan de IJssel de
Algerakering gebouwd, een beweegbare
stormvloedkering om in de toekomst hoge
waterstanden te kunnen keren.

72

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Lek

Dijkring

16

Alblasserwaard en Vijfheerenlanden

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
86,2 km
24
39.200 ha
212.800

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 118,9 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 9,5 miljard

Slachtofferrisico per jaar

8,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

660

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Het landschap en de dijken van dijkring­
gebied 16 zijn ontstaan in de 13e eeuw.
De Alblasserwaard, en in mindere mate

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Lek

Vianen

Schoonhoven

Culemborg
vijfheerenlanden

de Vijfheerenlanden, vormen met de
brede boezemvaarten, de talrijke molens
en de gaaf bewaarde molengangen een
oerhollands landschap. De oorspronke­

Leerdam

Rotterdam

alblass E R ­
WAARD

Alblasserdam

lijke ontginnings- en verkavelingstructuur
van het gebied, het daarbij behorende

Noord

watersysteem en tal van kenmerkende

Gorinchem
Papendrecht

elementen, zoals tiendwegen, kaden,

Sliedrecht

dijken, eendenkooien, waardevolle boer­

Boven Merwede

Beneden Merwede

derijen en langgerekte dubbele bebou­
wingslinten zijn goed bewaard gebleven.
De Alblasserwaard en de Vijfheeren­
landen zijn sinds het begin van de
bedijkingen meermaals getroffen door
overstromingen als gevolg van dijkdoor­
braken. De laatste maal dat dit gebeurde

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

was bij de stormramp van februari 1953.

1·10-4

Grote delen van het gebied kwamen onder

≥ 1·10-3

water te staan. Na 1953 zijn diverse verbe­
teringsmaatregelen genomen.

73

Dijkring

17

IJsselmonde

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Hollandse Delta
62,0 km
36

Oppervlakte

12.600 ha

Aantal inwoners

360.000

Overstromingskans per jaar

1/990

Economisch risico per jaar

€ 1,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 1 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

240

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

Aantal slachtoffers

Karakteristiek

Nieuwe Maas
Rotterdam

Dijkringgebied 17 is met Rotterdam-Zuid,
Barendrecht, Ridderkerk, Hendrik-Ido-

Ridderkerk

Ambacht, Zwijndrecht, Heerjansdam,
Hoogvliet

Rhoon, Poortugaal en Hoogvliet een

A lbrandwaard

sterk verstedelijkt gebied in de provincie

Noord

Barendrecht
Hendrik-Ido-Ambacht

Spijkenisse

Zuid-Holland.

Oude Maas

In totaal herbergt het dijkringgebied circa
360.000 inwoners. Het dijkringgebied

Faalkans per dijkvak (per jaar)

wordt doorkruist door grootschalige

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

infrastructuur, zoals de rijkswegen A4,
A15, A16 en A29, de Betuweroute en de
Hogesnelheidslijn. De waterkering gaat
soms op in de omgeving, is soms integraal
onderdeel van een weglichaam of is voor
een gedeelte een langsconstructie.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

74

Oud-Beijerland

Zwijndrecht

100.000

Dijkring

18

Pernis

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Hollandse Delta
5,2 km
2

Oppervlakte

160 ha

Aantal inwoners

4.300

Overstromingskans per jaar

1/590.000

Economisch risico per jaar

€ 800

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 480 miljoen
0,001
380

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 18 omvat het oude dorp
Pernis en heeft een oppervlakte van
circa 160 hectare met circa 4.300

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Nieuwe Maas
Waalhaven
2e

inwoners. Het dorp Pernis is waarschijn­

Petroleumhaven

lijk in de dertiende eeuw ontstaan en
was van oudsher een boerendorp. In

Pernis
Eemhaven

1934 werd het dorp onderdeel van de
gemeente Rotterdam. Vanaf de dertiger
jaren werden rond het dorp havens
aangelegd: eerst de Eemhaven aan de
oostkant en later de Eerste en Tweede
Petroleumhaven aan de westkant.
Hoogvliet

Kenmerkt de Eemhaven zich door contai­
neroverslag, de Petroleumhavens worden
gedomineerd door de petrochemische
industrie met verschillende olieraffina­
derijen, onder andere van Shell Pernis.
Hierdoor is het dorp ook landelijk bekend.
Als gevolg van de havenontwikkelingen
ligt het dorp momenteel nagenoeg geïso­
leerd in het Rotterdamse havengebied.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

75

Dijkring

19

Rozenburg

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Hollandse Delta
8,1 km
7

Oppervlakte

300 ha

Aantal inwoners

14.000

Overstromingskans per jaar

1/7.000

Economisch risico per jaar

€ 0,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 740 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

720

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 19 ligt op het voormalige
Zuid-Hollandse eiland Rozenburg in de
Maas en bestaat voornamelijk uit het

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Maassluis

gelijknamige dorp Rozenburg. De dijkring

Calandkanaal

heeft een oppervlakte van circa 300
hectare en herbergt ongeveer 14.000

Brielse Meer

inwoners. Aanvankelijk was Rozenburg

Hartelkanaal

Rozenburg
Scheur

verbonden met Voorne-Putten (dijkring
20) en vormden zij de Brielse Dijkring.
Brittanniëhaven

Door de aanleg van het Brielse Meer, het
Voedingskanaal en het Hartelkanaal zijn
twee dijkringen ontstaan.
Dijkringgebied 19 is in zijn huidige vorm
ontstaan door de ontwikkeling van
de uitgestrekte industrie- en haven­
gebieden zoals Europoort, de Botlek en
de Maasvlakte die sinds de jaren ’60 van
de vorige eeuw plaatsvond. Als gevolg
van de havenontwikkelingen ligt het dorp
Rozenburg nagenoeg geïsoleerd in het
Rotterdamse havengebied.

76

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

1.000

10.000

100.000

Dijkring

20

Voorne-Putten

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Hollandse Delta
71,0 km
22
19.500 ha
155.400

Overstromingskans per jaar

1/100

Economisch risico per jaar

€ 12,9 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 1,3 miljard

Slachtofferrisico per jaar

1,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

120

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 20 ligt in de provincie
Zuid-Holland tussen het Haringvliet,
het Spui, de Oude Maas en het Brielse

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Brielle
Nieuwe Maas

Meer, direct ten zuiden van het haven- en
industriegebied van de Rijnmond. Het

Rotterdam

Oostvoorne

NOORDZEE

Rockanje

voorne

gebied is ontstaan uit de voormalige
eilanden Voorne en Putten. Vóór 1200
vormde Voorne één geheel met Flakkee,

Hellevoetsluis

dat nu deel uit maakt van dijkringgebied

G oeree

25 Goeree-Overflakkee. In 1216 doorbrak

Haringvliet

Bernisse

Spijkenisse
putten

Oude Maas

Zuidland

een stormvloed echter de natuurlijke
duinenkust. Er ontstond een geul die zich

Spui

uiteindelijk ontwikkelde tot het huidige
Haringvliet en het Hollandsch Diep. In
de loop van de 13e eeuw werd Voorne
ingedijkt. Tussen Voorne en Putten lag
de rivier de Bernisse.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

Als gevolg van de verzanding van de
Bernisse zijn de eilanden aan elkaar

1·10-7
1·10-6
1·10-5

gegroeid. Vanwege de sterke econo­

1·10-4

mische band met Rotterdam en het

≥ 1·10-3

Rotterdamse havengebied, behoort
Voorne-Putten tot de Stadsregio
Rotterdam.

77

Dijkring

21

Hoeksche Waard

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Hollandse Delta
69,4 km
31
24.500 ha
83.100

Overstromingskans per jaar

1/170

Economisch risico per jaar

€ 0,6 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 110 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

10

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 21 bevindt zich op de
grens van het Rivierengebied en de
delta die onder invloed van eb en vloed

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Spijkenisse

Oude Maas
Oud-Beijerland

Nieuw-Beijerland

Zwijndrecht
Puttershoek
Dordrecht

Spui

staat. Hierdoor kan het als één van de
Haringvliet

waard beschouwd worden. Een waard

Dordtsche
Kil

Zuid-Beijerland

is een oude naam voor vlak land in een
rivierengebied.

Strijen

tiengemeten
Numansdorp

Aanvankelijk hoorde het oostelijk deel van
het gebied bij de Groote of Hollandsche

O verflakkee

Waard (de huidige Biesbosch). Het

Hollandsch Diep

weste­lijk deel hoorde bij het voorma­
lige eiland Putten. De huidige Hoeksche
Waard ontstond na 1421 toen de SintElisabethsvloed het gebied overstroomde
en de waterlopen in het deltagebied
­drastisch veranderde. Na deze over­
stroming waren slechts enkele polders
en dijken over.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4

De bedijking van de Hoeksche Waard vond
in hoofdzaak plaats tussen 1538 en 1653.
In de anderhalve eeuw daarna werden
nog wat gorzen langs het Haringvliet en
het Hollandsch Diep bedijkt en kreeg het
dijkringgebied z’n huidige vorm.

78

’s-Gravendeel

H oeksche W aard

Zuid-Hollandse Eilanden, maar ook als

≥ 1·10-3

Dijkring

22

Eiland van Dordrecht

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Hollandse Delta
37,1 km
18

Oppervlakte

4.920 ha

Aantal inwoners

104.800

Overstromingskans per jaar

1/710

Economisch risico per jaar

€ 0,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 80 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,02
12

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 22 ligt op het Eiland van
Dordrecht in de provincie Zuid-Holland.
Het eiland wordt omringd door de

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Zwijndrecht

Beneden Merwede

Dordrecht

Nieuwe Merwede

Beneden-Merwede, de Nieuwe Merwede,
het Hollands Diep, de Dordtsche Kil en

’s-Gravendeel

Oude Maas en in tweeën gedeeld door
het Wantij.

Dordtsche
Kil

Aanvankelijk lag Dordrecht in de Groote of
Hollandsche Waard, de huidige Biesbosch.

B iesbosch

Het Eiland van Dordrecht ontstond na
1421 toen de Sint-Elisabethsvloed het
gebied overstroomde en de waterlopen

Amer

in het deltagebied drastisch veranderde.
Het Eiland van Dordrecht was eeuwenlang
een lappendeken van ambachten, polders,
heerlijkheden, buitenplaatsen, gehuchten,
dorpen en de stad Dordrecht.
Momenteel loopt grootschalige infrastruc­

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

tuur over het eiland. De A16 loopt vanaf

1·10-4

de Moerdijkbrug in het zuiden naar de

≥ 1·10-3

Drechttunnel in het noorden. De tweede
belangrijke verkeersader is de N3, die van
de A15 via de Papendrechtse brug naar
de Kiltunnel loopt. De Kiltunnel verbindt
het eiland met de Hoeksche Waard. In het
noordoosten ligt de Hollandse Biesbosch.
Dit is een gedeelte van Nationaal Park De
Biesbosch.

79

Dijkring

24

Land van Altena

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
46,3 km
13
16.300 ha
51.100

Overstromingskans per jaar

1/160

Economisch risico per jaar

€ 17,5 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 2,8 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,6

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

88

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Gorinchem

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 24 ligt in de provincie
Noord-Brabant. Het gebied wordt
omgeven door de Boven-Merwede aan de

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Boven Merwede
Waal
Sleeuwijk
Werkendam

noordzijde, de Afgedamde Maas aan de
Giessen

oostzijde, de Bergsche Maas aan de zuid­
Nieuwendijk

zijde en de Biesbosch aan de westzijde.
Het land van Altena is in het verleden
regelmatig overstroomd, voor het laatst

Wijk en Aalburg
Biesbosch

gebeurde dit aan het eind van de 19e

Hank

eeuw. Deze overstromingen zijn aanlei­

Heusden

ding geweest voor de afsluiting van de
Maas tussen Heusden en Woudrichem.

Bergsche Maas

Hierdoor ontstond de Afgedamde Maas.
De Maasmonding werd verlegd naar de
Amer door het graven van de Bergsche
Maas. Door deze werken mondde de Maas
voortaan niet langer via de Waal uit naar
zee, maar via de Amer en het Hollandsch
Diep.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4

Voor de berekening van de faalkansen
voor het faalmechanisme macrostabili­
teit binnenwaarts zijn geen betrouwbare
ondergrondgegevens voor handen. Het
getoonde groepsrisico en de kaart van
het lokaal individueel risico horen bij
het beeld van de beheerder ten aanzien
van de binnenwaartse stabiliteit van de
waterkeringen. In het dijkringrapport is
aanvullend daarop een aantal gevoelig­
heidsanalyses opgenomen.

80

Afgedamde
Maas

≥ 1·10-3

Dijkring

25

Goeree-Overflakkee

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Hollandse Delta
44,4 km
7
22.600 ha
46.500

Overstromingskans per jaar

1/340

Economisch risico per jaar

€ 0,03 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 10 miljoen
0,001
<1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 25 bestaat uit het ZuidHollandse eiland Goeree-Overflakkee.
Het (voormalige) eiland is ontstaan uit

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

diverse kleine eilanden. Vanaf de 15e

Hellevoetsluis
Ouddorp
Haringvliet

Grevelingen

Middelharnis

eeuw werden de eilandjes tussen de
getijdegeulen bedijkt en ontstonden er
polders. Deze eilanden zijn uiteindelijk
met elkaar verbonden tot het eiland

Oude Tonge

Hollandsch Diep

Goeree-Overflakkee.
Door de eeuwen heen is het eiland regel­

Volkerak

matig getroffen door overstromingen.
Vooral tijdens de Watersnoodramp
van 1953 is Goeree-Overflakkee zwaar
getroffen. Bijna het hele eiland stond
onder water en 481 mensen kwamen om
het leven, ongeveer een kwart van het
totaal aantal slachtoffers van de ramp.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

81

Dijkring

26

Schouwen-Duiveland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
59,9 km
3
21.900 ha
33.600

Overstromingskans per jaar

1/120

Economisch risico per jaar

€ 2,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 260 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,3

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

37

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

NOORDZEE

Karakteristiek
Dijkringgebied 26 bestaat uit het

Renesse

Zeeuwse eiland Schouwen-Duiveland.

schouwen

In de geschiedenis van het eiland
hebben vele overstromingen hun sporen

overflakkee
Brouwershaven

Burgh-Haamstede

achtergelaten. Door de eeuwen heen

Grevelingen

hebben verschillende stormvloeden vele
duiveland

slachtoffers gemaakt en zijn dorpen
van de kaart geveegd. Zo is als gevolg
van de Allerheiligenvloed van 1532 het

Faalkans per dijkvak (per jaar)

dorp Borrendamme, dat ten westen van

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Zierikzee lag, in de golven verdwenen.
Tijdens de Allerheiligenvloed van 1570
verdween het dorp Claeskinderkerke, dat
tussen Renesse en Brouwershaven lag.
Als gevolg van de Watersnoodramp van
1953 kwam bijna het gehele eiland onder
water te staan. Er vielen 534 slachtoffers,
ongeveer een derde van het totaal aantal
slachtoffers van de ramp.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

82

Zierikzee
Oosterschelde

Bruinisse

Dijkring

27

Tholen en Sint-Philipsland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
52,9 km
5
13.900 ha
23.100

Overstromingskans per jaar

1/550

Economisch risico per jaar

€ 0,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 60 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,03
17

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Dijkringgebied 27 bestaat uit de voor­
malige Zeeuwse eilanden Tholen en
Sint-Philipsland. De twee eilanden

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Volkerak

Zi
jpe

Karakteristiek

nn

Sint-Philipsland
Mastgat
Sint-Annaland

worden beiden gekenmerkt door een

Steenbergen

lange inpolderingsgeschiedenis die
tegenwoordig nog af te lezen is aan het

ScheldeRijnkanaal

patroon van dijken, maar ook aan een
aantal karrenvelden en inlagen, de nog
aanwezige kreekrestanten en wielen

Sint-Maartensdijk

(dijkdoorbraken). Het eiland Tholen

Tholen

is ontstaan uit vijf aparte eilanden
(Schakerloo, Scherpenisse, Poortvliet,
Sint-Maartensdijk en Stavenisse) die door

Oosterschelde

bedijkingen en inpolderingen van de 13e
tot de 16e eeuw aan elkaar gegroeid zijn.
Het huidige Sint-Philipsland bestaat uit
de 17e en 18e-eeuwse polders rond het
dorp Sint-Philipsland (Oude Polder van
Sint-Philipsland en de Henriëttepolder) en
de 19e-eeuwse Anna Jacobapolder. In de
20e eeuw zijn nog de Prins Hendrikpolder
en Abram Wissepolder gecreëerd. De

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

watersnoodramp van 1953 en de daaruit
volgende Deltawerken en de aanleg van
het Schelde-Rijnkanaal zorgen vervolgens
voor de laatste grote wijzigingen in het
oorspronkelijke landschap.

83

Dijkring

28

Noord-Beveland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
25,7 km
2
7.750 ha
6.570

Overstromingskans per jaar

1/20.000

Economisch risico per jaar

€ 0,004 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 80 miljoen
0,0001
3

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 28 bestaat uit het Zeeuwse
eiland Noord-Beveland. Het eiland wordt
omgeven door de Noordzee, de Ooster­

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Oosterschelde

N oord zee

Zeelandbrug

Wissenkerke

schelde en het Veerse Meer en is met drie
dammen en een brug met het vasteland
Kamperland

verbonden. Het eiland is geheel vlak en

noord-beveland

ligt 1 meter boven zeeniveau.
Kortgene

Rond het jaar 1.000 werden de eerste
dijken aangelegd en halverwege de

walcheren

twaalfde eeuw was het eiland bedijkt.
Desondanks hebben zich in de afgelopen
eeuwen vele overstromingen voorgedaan.
Tijdens de Sint-Felixvloed van 1530 over­
spoelde heel Noord-Beveland, en enkele
jaren later spoelde de Allerheiligenvloed
alle bebouwing weg. Daarna werd het
eiland opnieuw ingepolderd.
In 1850 is uiteindelijk de huidige omvang
van het eiland bereikt. Tijdens de Waters­
nood van 1953 werd een dijkdoorbraak
aan de noordzijde bij Colijnsplaat op het
nippertje voorkomen. Aan de zuidzijde
braken de dijken wel op enkele plaatsen
door. In vergelijking met andere getroffen
eilanden is Noord-Beveland redelijk
gespaard gebleven; een beperkt gedeelte
van het eiland is overstroomd.

84

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Veerse Meer

Dijkring

29

Walcheren

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
47,5 km
11
19.900 ha
113.300

Overstromingskans per jaar

1/1.000

Economisch risico per jaar

€ 0,2 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 210 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,03
35

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 29 bestaat uit het voorma­
lige Zeeuwse eiland Walcheren. Walcheren
wordt omsloten door de Noordzee, de

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Westerschelde, en het Veerse Meer. Het

Oostkapelle
Domburg

Veere
Westkapelle

Veerse
Meer

gebied is lange tijd onbewoond geweest,
vanwege het grote aantal overstro­
mingen. Vanaf de Middeleeuwen wierpen

Arnemuiden

NOORDZEE

boeren kleine heuveltjes op ter bescher­

Middelburg

ming tegen overstromingen.
Vanaf de 11e eeuw werd het eiland stukje

Oost-Souburg
Vlissingen

bij beetje ingepolderd en vanaf de 12e
eeuw verschenen dorpen en steden.
Vanwege de goede bereikbaarheid
over zee nam het belang van steden als
Middelburg, Veere en Vlissingen vanaf de
14e eeuw snel toe. Desondanks kende het
gebied regelmatig overstromingen, waar­
onder de Allerheiligenvloed van 1570.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bombar­
deren de geallieerden de Westkapelse

1·10-4
≥ 1·10-3

zeedijk en andere dijken om Duitse
soldaten uit hun stellingen te verdrijven.
Hierbij komen tientallen mensen om. Pas
begin 1946 lukt het om Walcheren weer
droog te leggen. Hierbij worden voor
het eerst caissons gebruikt. Tijdens de
Watersnoodramp van 1953 is het eiland
redelijk gespaard gebleven.

85

Dijkring

30

Zuid-Beveland West

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
63,0 km
11
26.100 ha
70.600

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 6,4 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 190 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

1,5

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

45

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 30 is deel van het voor­
malige Zeeuwse eiland Zuid-Beveland.
Vanaf de 11e eeuw werd Zeeland stukje

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Veerse
Meer

Oosterschelde
Wemeldinge
Goes

bij beetje ingepolderd door het bedijken

Kapelle

van hoog opgeslibde gronden langs de
zeegaten. Als gevolg van verschillende

Heinkenszand
Vlissingen

Sloehaven

overstromingen, zoals de Sint-Felixvloed
Kruiningen

in 1530 en de Allerheiligenvloed van 1570
gingen eerder bedijkte gebieden weer

Borssele

vrijwel helemaal verloren. Bekend is het
Verdronken Land van Zuid-Beveland

Westerschelde

waar vele dorpen en de stad Reimerswaal
verloren zijn gegaan. Vanaf eind 16e eeuw
is door bedijkingen vanuit oostelijke
richting het huidige Zuid-Beveland tussen
de Oosterschelde en de Westerschelde
ontstaan. Door de aanleg van het Kanaal
door Zuid-Beveland in 1866 is het voor­
malige eiland gesplitst in twee dijkringen:
dijkring 30 Zuid-Beveland West en dijkring
31 Zuid-Beveland Oost.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

86

Dijkring

31

Zuid-Beveland Oost

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
50,0 km
8
7.560 ha
18.900

Overstromingskans per jaar

1/2.300

Economisch risico per jaar

€ 0,2 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 520 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,03
77

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 31 is deel van het voor­
malige Zeeuwse eiland Zuid-Beveland.
Vanaf de 11e eeuw werd Zeeland stukje

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Bergen op Zoom
Yerseke
Oosterschelde

bij beetje ingepolderd door het bedijken
van hoog opgeslibde gronden langs de
zeegaten. Als gevolg van verschillende

Verdronken Land
van Zuid-Beveland

Kruiningen

overstromingen, zoals de Sint-Felixvloed

Markiezaatsmeer

in 1530 en de Allerheiligenvloed van 1570
gingen eerder bedijkte gebieden weer

Krabbendijke

vrijwel helemaal verloren. Bekend is het

Westerschelde

Verdronken Land van Zuid-Beveland waar

Rilland

vele dorpen en de stad Reimerswaal in
verloren gingen. Vanaf eind 16e eeuw
is door bedijkingen vanuit oostelijke
richting het huidige Zuid-Beveland tussen
de Oosterschelde en de Westerschelde
ontstaan. Door de aanleg van het Kanaal
door Zuid-Beveland in 1866 is het voor­
malige eiland gesplitst in twee dijkringen:
dijkring 30 Zuid-Beveland West en dijkring
31 Zuid-Beveland Oost.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

87

Dijkring

32

Zeeuws-Vlaanderen

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Scheldestromen
Rijkswaterstaat
74,8 km
17
71.900 ha
108.900

Overstromingskans per jaar

1/110

Economisch risico per jaar

€ 1,1 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 120 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

9

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Z uid- B eveland

Karakteristiek

Breskens

Dijkringgebied 32 ligt grotendeels in de

Westerschelde

provincie Zeeland en voor een kleiner
deel in België. VNK heeft alleen het

Oostburg

Nederlandse deel beschouwd. De dijkring
Sluis

is ontstaan door inpoldering van voor­

IJzendijke

Braakman

malige schorren en slikken in de monding
geleid door de activiteiten van de voorma­
lige kloosters in Vlaanderen. Het grootste

Faalkans per dijkvak (per jaar)

deel van deze inpolderingen heeft plaats­

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Door het grote aantal inpolderingen
in het verleden is het dijkringgebied
sterk gecompartimenteerd. Tijdens de
Watersnoodramp van 1953 is ZeeuwsVlaanderen onder andere door deze
sterke compartimentering nauwelijks
getroffen.
Er zijn plannen ontwikkeld om de
Hedwige­polder te ontpolderen als natuur­
compensatie voor het bevaarbaar houden
van de Schelde richting Antwerpen. Deze
ontpoldering wordt gecombineerd met
een ontpoldering van de Prosperpolder
op Belgisch grondgebied.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

88

Terneuzen
Kanaal
van Gent
naar
Terneuzen

van de Schelde. Deze inpolderingen zijn

gevonden in de 17e en 18e eeuw.

Verdronken
Land van
Saeftinghe

BELGIË

Hulst
Axel

Dijkring

34

West-Brabant

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Brabantse Delta
47,3 km
22
73.700 ha
387.300

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 1,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 60 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,02
1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 34 ligt in het westen van
de provincie Noord-Brabant. Het gebied
bestond oorspronkelijk uit een zeeklei­

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

O verflakkee

Hollandsch Diep
Moerdijk

Volkerak

Oosterhout

Zevenbergen

Dinteloord

gebied dat bedekt was met veen. In de 13e

Made

Dintel

eeuw waren er overstromingen waardoor
het gebied weer rechtstreeks onder
invloed van de zee kwam te staan. Daarna

T holen

is het gebied stap voor stap ingedijkt.

ScheldeRijnkanaal

Oudenbosch

Steenbergen

Etten-Leur

Breda

Roosendaal

De laatste inpolderingen vonden
omstreeks 1860 plaats, waarmee het

Bergen op Zoom
Oosterschelde

gebied zijn huidige vorm kreeg. Het

Markiezaatsmeer

dijkringgebied wordt omgeven door
waterkeringen langs het Hollandsch
Diep en de Amer aan de noordzijde en
het Volkerak, Schelde-Rijnkanaal en het
Markiezaatsmeer aan de westzijde. Het
dijkringgebied is tijdens de watersnood­
ramp van 1953 nog zwaar getroffen. De
hieruit voorkomende Deltawerken hebben

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

de veiligheid van dijkring 34 vervolgens

1·10-4

sterk vergroot. Door het afsluiten van het

≥ 1·10-3

Volkerak, het Haringvliet en de Nieuwe
Waterweg staan deze waterlichamen niet
meer onder invloed van de Noordzee.
Hierdoor zijn met name de hydraulische
belastingen op de waterkeringen langs
het Volkerak en het Markiezaatsmeer
aanmerkelijk lager geworden.

89

Dijkring

34a

Geertruidenberg

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Brabantse Delta
10,0 km
4

Oppervlakte

350 ha

Aantal inwoners

7.060

Overstromingskans per jaar

1/220

Economisch risico per jaar

€ 1,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 220 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,03
7

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 34a ligt in de provincie
Noord-Brabant en maakte tot de jaren ’80
van de 20e eeuw deel uit van dijkringge­

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Amer
Amercentrale
Donge
Raamsdonksveer
Geertruidenberg

bied 34 (West-Brabant). Door de aanleg
van kanaal de Amertak is de dijkring
geschei­den van dijkring 34. De Amertak
verbindt de Amer met het Wilhelmina­
kanaal en is gegraven om de Donge, en
daarmee de stad Geertruidenberg, te
ontlasten van scheepvaartverkeer.
Wilheminakanaal

Het dijkringgebied bestaat grotendeels uit
de stad Geertruidenberg met aan de west­

Donge
Made

zijde nog een gebied met een agrarische
bestemming. De stad Geertruidenberg
bestaat uit de oude stadskern van
Geertruidenberg met vestingwallen en
bijbehorende gracht en daarbuiten de
nieuwe stad. Net buiten het dijkringgebied
langs de Amer ligt de Amercentrale die

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

een belangrijk deel van de elektriciteits­

1·10-4

voorziening in Zuid-Nederland opwekt.

≥ 1·10-3

90

100.000

Dijkring

35

Donge

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Brabantse Delta
28,5 km
11
12.500 ha
97.600

Overstromingskans per jaar

1/350

Economisch risico per jaar

€ 1,1 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 390 miljoen
0,05
17

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 35 ligt langs de Bergsche
Maas tussen Geertruidenberg en Den
Bosch in de provincie Noord-Brabant.

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Bergsche Maas

Raamsdonksveer

Oude Maasje

In de programma Ruimte voor de Rivier
is een deel van het dijkringgebied
Donge

(Overdiepse Polder) aangewezen voor

Waspik

Waalwijk

rivierverruiming. De primaire kering is
verplaatst naar de zuidzijde van deze
polder, op de noordelijke oever van

Kaatsheuvel

het Oude Maasje. De polder is geschikt
gemaakt voor waterberging bij hoge

Oosterhout

rivierafvoeren. Dit houdt in dat in de
polder alle objecten die de doorstroming
kunnen belemmeren zijn verwijderd.
Om de polder geschikt te houden voor
landbouw, hebben de bewoners en onder­
nemers zelf een terpenplan bedacht. Door
de aanleg van meerdere terpen kunnen
boeren hun bedrijf voortzetten.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

91

Dijkring

36

Land van Heusden/De Maaskant

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Aa en Maas
102,0 km
53
66.600 ha
421.600

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 16,6 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 1,5 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,3

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

24

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 36 ligt aan de linker
Maasdijk tussen Boxmeer in het oosten en
Waalwijk in het westen. Aan de zuidzijde

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Waal

provincie Noord-Brabant en bestaat met
name uit landelijk gebied, met daarin

Lith

Zaltbommel

M aaskant
Oss

wordt het dijkringgebied door hoge
gronden begrensd. Het gebied ligt in de

Grave

Maas
Bergsche
Maas
Waalwijk

enkele grote steden zoals Den Bosch en

Heusden

Cuijk

Rosmalen

L and
van C uijk

Den Bosch
Drunen

Oss, een aantal plaatsen met relatief veel

Vught

inwoners zoals Rosmalen, Drunen, Cuijk,

Uden

Dommel

Grave en Boxmeer en vooral veel dorpen.
Veghel

De hoogteligging van dit dijkringgebied
neemt geleidelijk af in de stroomrichting
van de rivier, waarbij het verval circa 15 m
bedraagt. Als de Maasdijk bovenstrooms
doorbreekt, stroomt het water naar de
lager gelegen gebieden rond Den Bosch.
Wanneer hoge waterstanden op de Maas
ook nog eens gecombineerd worden met

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

hoge afvoeren op de beken die via Den

1·10-4

Bosch afwateren op de Maas, kan voor

≥ 1·10-3

de stad Den Bosch een dreigende situatie
ontstaan.

92

Nijmegen

Maas

Boxmeer

Dijkring

36a

Keent

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Aa en Maas
4,4 km
1
110 ha
61

Overstromingskans per jaar

1/550

Economisch risico per jaar

€ 0,01 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

€ 6 miljoen
0,001
<1

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 36a is een klein gebied
dat tussen de Maas en een voormalige
Maasmeander ligt. Aanvankelijk behoorde

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Balgoij
Maas

dijkringgebied 36a tot de Gelderse
gemeente Balgoij en Keent. De Maas liep
zuidelijk van het dorp Keent en vormde
Herpen

ook de grensrivier tussen Gelderland en
Noord-Brabant.
Als gevolg van de normalisatie van de
Maas is de Meander van Keent in 1938
afgesneden van de Maas. Keent kwam

Grave

daardoor op de linkeroever van de
gekanaliseerde rivier te liggen, in NoordBrabant. De verbinding met Balgoij is
sindsdien verbroken. Tijdens hoogwater
wordt de enige verbinding met het
‘vaste land’ gevormd door de in 2008
aan­gelegde brug naar dijkringgebied 36.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

93

Dijkring

37

Nederhemert

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
1,3 km
91 ha
33

Overstromingskans per jaar

1/6.000

Economisch risico per jaar

€ 0,001 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 5 miljoen
< 0,0001
<1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 37 is ontstaan uit de
polders rondom het buurtschap Bern.
Deze polders lagen aanvankelijk in

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Nederhemert

Afgedamde Maas

Noord-Brabant. Rond 1900 werd de
Bergsche Maas gegraven. Hierdoor kwam

Ammerzoden

Bern met de omliggende polders aan de

Heusdens
Kanaal

Bommelerwaardse, Gelderse kant van
de Maas te liggen. Het graven van de
Bergsche Maas was onderdeel van de
Wet tot het verleggen van de uitmonding
der rivier de Maas van 26 januari 1883.

Heusden

De wet voorzag in de afsluiting van de
Maas tussen Heusden en Woudrichem en
het verleggen van de Maasmonding naar
de Amer, zodat de Maas voortaan via de
Amer en het Hollandsch Diep in zee zou
uitmonden.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

94

Bergsche Maas

Maas

Dijkring

38

Bommelerwaard

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
49,0 km
21
10.900 ha
45.700

Overstromingskans per jaar

1/1.500

Economisch risico per jaar

€ 3,5 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 5,4 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

140

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Karakteristiek

Loevestein

Waal

Brakel

Dijkringgebied 38 ligt in het zuiden
Zaltbommel

van de provincie Gelderland en wordt

Rossum

omsloten door de Waal aan de noordzijde,
de Maas aan de zuid- en oostzijde en de
Afgedamde Maas aan de westzijde. Rond
de 12e eeuw begon men met de aanleg van
de 14e eeuw was de dijkring gereed. In de
periode van de 17e tot en met de 19e eeuw

Faalkans per dijkvak (per jaar)

deden zich regelmatig overstromingen

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

voor als gevolg van dijkdoorbraken. Om
deze overstromingen te voorkomen zijn in
de 19e eeuw vele werken uitgevoerd in het
Gelderse rivierengebied, waaronder het

Kerkdriel

Nederhemert

rivierdijken in het gebied, in het begin van

Afgedamde
Maas

Hedel

Maas

Heusden

scheiden van Maas en Waal.
In 1856 werd de verbinding tussen de
Waal en de Maas aan de noordoostkant
van de Bommelerwaard gedicht door de
aanleg van het Kanaal van Sint-Andries.
In 1904 werd het stuk van de Maas tussen
Heusden en Woudrichem afgedamd
en werd de Bergsche Maas gegraven.
Daarmee moesten overstromingen van
onder andere de Bommelerwaard tot het
verleden gaan behoren.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

95

Dijkring

39

Alem

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
4,8 km
1
94 ha
450

Overstromingskans per jaar

1/7.400

Economisch risico per jaar

€ 0,01 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 50 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,001
10

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Het huidige dijkringgebied 39 bestaat
uit het dorp Alem en de omliggende
polders. Aanvankelijk lag dit gebied in

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

Noord-Brabant. In de jaren dertig van de
vorige eeuw werd het gebied door een
bochtafsnijding van de Maas afgesloten
van Noord-Brabant, en kwam het gebied

Waal

aan de Gelderse kant van de Maas te
al
na
Ka

liggen. Deze bochtafsnijding was onder­
deel van een pakket van maatregelen om

n
va

Maaswater versneld te kunnen afvoeren.

Si
nd
-A
nt

De belangrijkste maatregelen waren de

s
rie

bochtafsnijdingen tussen Grave en de
Blauwe Sluis. Daardoor werd de rivierloop
een stuk korter: van 56,5 kilometer naar
37,5 kilometer. Het rechttrekken van de
Maas had niet alleen grote gevolgen voor

Alem

Alem. Ook Keent, dat deel uitmaakte
van Balgoij in Gelderland, kwam aan de
andere kant van de rivier te liggen en dus
in de provincie Noord-Brabant.

Maas

Kerkdriel

96

10.000

100.000

Dijkring

40

Heerewaarden

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
11,5 km
12
290 ha
1.220

Overstromingskans per jaar

1/1.200

Economisch risico per jaar

€ 0,03 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 40 miljoen
0,002
3

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 40 ligt in het Gelderse
rivierengebied ingeklemd tussen de
Maas en de Waal. Oorspronkelijk bestond

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Ophemert

1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

Heerewaarden uit twee kleine eilanden
en waren de Maas en de Waal hier met
elkaar verbonden. Hierdoor ontstonden
bij hoge afvoeren op de Waal regelmatig

Waal

problemen in het benedenstroomse deel
van de Maas. Om dit te voorkomen zijn
de relatief hooggelegen eilanden aan
het begin van de 20e eeuw definitief
met elkaar verbonden door de aanleg

Varik

van onder andere de Heerewaardense

Maas

Afsluitdijk. Deze dijk verbindt het land van
Maas en Waal met de Bommelerwaard en
vormt een van de belangrijkste schei­

Heerewaarden

dingen tussen de Maas en de Waal.

Maren-Kessel

97

Dijkring

41

Land van Maas en Waal

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland,
Rijkswaterstaat
88,0 km
25
27.900 ha
251.900

Overstromingskans per jaar

1/370

Economisch risico per jaar

€ 16,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 5,9 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,4

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

150

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Tiel

Karakteristiek

Druten

Waal

Beneden-Leeuwen

Dijkringgebied 41 ligt ten westen van
L and van M aas en W aal

Nijmegen in de provincie Gelderland,

Beuningen

Dreumel

­ingeklemd tussen de Maas en de Waal. Het

Nijmegen

gebied is landelijk in het nieuws gekomen
bij de hoogwaters in 1993 en 1995. Was

Maas

in 1993 nog alleen sprake van hoogwater
op de Maas, in 1995 bereikte ook de Rijn

R ijk van
N ijmegen

extreem hoge waterstanden. Omdat er
twijfels waren over de sterkte van de

Faalkans per dijkvak (per jaar)

rivierdijken, zijn destijds uit voorzorg

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

ruim 200.000 mensen en dieren geëva­
cueerd uit het Land van Maas en Waal en
de Betuwe. Uiteindelijk hielden de dijken
het net en konden de bewoners naar
hun huizen terug. Deze gebeurtenissen
vormden de aanleiding voor het Deltaplan
Grote Rivieren en het programma Ruimte
voor de Rivier.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

98

Wijchen
Maas-Waalkanaal
Malden

Oss

Dijkring

42

Ooij en Millingen

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
17,3 km
7
3.430 ha
14.200

Overstromingskans per jaar

1/410

Economisch risico per jaar

€ 2,9 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 1,2 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

41

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Karakteristiek
Millingen

Lent

Dijkringgebied 42 ligt grotendeels in
Duitsland. Als gevolg hiervan zijn ook

Ooij

de waterkeringen op Duits grondgebied

Waal

van belang voor de veiligheid van het
Nederlandse deel van het dijkring­gebied.

Nijmegen

Er wordt samengewerkt met Duitse
partijen met betrekking tot het sturen en
afstemmen van hoogwaterbeschermings­
maatregelen. Ook op het gebeid van de

Faalkans per dijkvak (per jaar)

calamiteitenzorg en rampenbestrijding

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

in geval van hoogwater wordt nauw
samengewerkt.
Aanvankelijk lag de IJssellinie in dit

Beek

DUITSLAND

gebied. Deze linie is gebouwd in de jaren
’50 en was bedoeld om door inundatie
van een deel van oostelijk Nederland
het overige deel van Nederland te
beschermen tegen een eventuele
Russische invasie. In het begin van de
jaren ’60 verloor de linie zijn functie
en is besloten tot het ontmantelen van
de diverse werken. De restanten ervan
kunnen nog worden aangetroffen in het
landschap.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

99

43

Dijkring

Betuwe/Tieler- en Culemborgerwaarden

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rivierenland
170,8 km
22
62.600 ha
306.700

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 176,4 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 9 miljard

Slachtofferrisico per jaar

3,7

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

190

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)
nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Nieuwegein

Arnhem
Lek
Nederrijn

D ie
fdi
j

k

Culemborg

Leerdam

Kesteren
C ulemborgerwaard

Linge

Huissen

Linge
B etuwe

Tiel

Elst

Waal

Geldermalsen

T ielerwaard
Nijmegen

Zaltbommel

100

100.000

Karakteristiek
Dijkringgebied 43 ligt ten oosten van dijkringgebied 16
(Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden) en wordt van dit
gebied gescheiden door de Diefdijk. Deze dijk, die tevens de
scheiding vormt tussen de provincies Gelderland en ZuidHolland, moet voorkomen dat in geval van een overstroming
van dijkringgebied 43 ook dijkringgebied 16 overstroomt. In
het verleden is de Diefdijk een aantal malen doorgebroken.
Door één van deze doorbraken ontstond het Wiel van Bassa,
het grootste wiel van Nederland. Om de belastingen op de
Diefdijk te verkleinen en overstromingen te voorkomen zijn
in de 19e eeuw de Dalemse overlaten aangelegd. Dit zijn drie
overlaatconstructies in de Waalbandijk van dijkring 43 ten
oosten van Gorinchem met een totale lengte van 700 m. In
geval van een dijkdoorbraak van dijkring 43 worden deze
overlaten onder bepaalde condities in werking gesteld,
waardoor bovenstrooms instromend water, benedenstrooms
kan worden afgeleid naar de Waal.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

101

Dijkring

44

Kromme Rijn

Kenmerken
Keringbeheerder(s)

Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waternet,
Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden
56,4 km
27
63.800 ha
656.300

Overstromingskans per jaar

1/200

Economisch risico per jaar

€ 31,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 6,3 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,6

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

130

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)
nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

IJmuiden

Zaandam

Noordzeekanaal

Haarlem

NOORDZEE

Amsterdam

IJMEER

Gooimeer
Vecht

Naarden

Hilversum

Breukelen

Amersfoort

AmsterdamRijnkanaal
De Bilt

Utrecht

Zeist

Kromme Rijn
Nieuwegein

Houten

Lek

102

Wijk bij
Duurstede

Nederrijn

Karakteristiek
Dijkringgebied 44 ligt in de provincies Utrecht en Noord-

Het dijkringgebied wordt aan de oostzijde begrensd

Holland. Het gebied grenst aan de westzijde aan de

door de hoge gronden van de Utrechtse Heuvelrug.

Noordzee, aan de noordzijde aan het Gooi- en IJmeer en

Naar verwachting is het waterkerende vermogen van

aan de zuidzijde aan de Nederrijn/Lek. De primaire water­

de categorie c-keringen beperkt. Als gevolg hiervan kan

keringen van dijkring Kromme Rijn bestaan uit drie, min

een over­stroming zich van het ene dijkringgebied in een

of meer afzonderlijke delen met elk een eigen belasting­

naastliggend dijkringgebied voortzetten. Hierdoor kunnen

systeem, te weten een noordelijk deel met waterkeringen

doorbraken van de categorie a-keringen van dijkringgebied

langs het Gooimeer en het IJmeer, een zuidelijk deel met

44 niet alleen tot schade en slachtoffers in dijkringgebied

waterkeringen langs de Nederrijn/Lek en een westelijk deel

44 leiden, maar ook tot schade en slachtoffers in dijkring­

dat bestaat uit het sluizencomplex bij IJmuiden (Noordzee).

gebied 14 Zuid-Holland.

Deze primaire waterkeringen van categorie a zijn met
elkaar verbonden door categorie c-keringen langs het
Noordzeekanaal en het Amsterdam Rijnkanaal.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

103

Dijkring

45

Gelderse Vallei

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Vallei en Veluwe
38,5 km
35

Oppervlakte

35.100 ha

Aantal inwoners

262.300

Overstromingskans per jaar

1/180

Economisch risico per jaar

€ 37,9 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 6,8 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,8

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

150

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 45 ligt ingeklemd tussen
de Nederrijn aan de zuidzijde, het
Veluwemassief aan de oostzijde, de

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

Utrechtse Heuvelrug aan de westzijde en
de Eem en de randmeren Eemmeer en
Nijkerkernauw aan de noordzijde.
De hoogteligging van dit dijkringgebied
neemt geleidelijk af van de Grebbedijk
in het zuiden naar de polders in het

Eemmeer
Spakenburg
Bunschoten

noorden, waarbij het verval circa 10 meter

Nijkerk

bedraagt. Het overstromingsbeeld van het
dijkringgebied heeft door de combinatie
van de hoogteligging en het type hydrau­

Amersfoort

lische belastingen een duaal karakter;
een doorbraak van de Grebbedijk aan
de zuidzijde leidt tot een overstroming

Leusden

Barneveld

van het gehele gebied, terwijl een over­
stroming na een doorbraak van de Eemof Randmeerdijken zich beperkt tot de
polders ten noorden van Amersfoort. De
economische schade na een doorbraak
van de Grebbedijk ligt in ordegrootte
Ede

10 miljard euro, de schade na een door­
braak van de Eem- of Randmeerdijken is

Veenendaal

in ordegrootte 20 tot 50 miljoen euro.
Door de combinatie van de grote gevolgen
van een doorbraak van de Grebbedijk en
de grote kans hierop, wordt het over­
stromingsrisico van dit dijkringgebied
dan ook volledig gedomineerd door de
Grebbedijk.

104

Nederrijn

10.000

100.000

Dijkring

46

Eempolder

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Vallei en Veluwe
7,3 km
15

Oppervlakte

970 ha

Aantal inwoners

8.640

Overstromingskans per jaar

< 1/1.000.000

Economisch risico per jaar

< € 100

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 230 miljoen
< 0,0001
5

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 46 is een kleine polder
in het midden van het land in de
provincie Utrecht rondom het dorp

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

Eemnes. Het dijkringgebied wordt
tegen overstromingen vanuit de Eem

Gooimeer

en het Eemmeer beschermd door de
Wakkerendijk/Meentdijk. In 1916 is deze
dijk door­gebroken als gevolg van de

Huizen

Zuiderzeevloed. Na deze watersnoodramp
is de Wakkerendijk/Meentdijk hersteld.

Eemmeer

Na de afsluiting van de Zuiderzee in 1932
werd de belasting op deze dijk aanzienlijk
verkleind en is de kruin van de dijk in de
jaren daarna verlaagd. Na de verlaging
van de kering hebben geen grote werken
meer plaatsgevonden aan de dijk.
Voor deze dijkring is het groepsrisico

Laren

Eemnes

niet weergegeven. De kans dat in de
Eempolder grote groepen mensen
slachtoffer worden van een overstroming
als gevolg van een doorbraak van de
Wakkerendijk/Meentdijk is zeer klein.
Eem

Baarn

105

Dijkring

47

Arnhemse- en Velpsebroek

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rijn en IJssel
15,3 km
19
2.020 ha
75.700

Overstromingskans per jaar

1/2.700

Economisch risico per jaar

€ 1 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 2,7 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,04

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

100

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 47 in de provincie
Gelderland ligt op het punt waar de
IJssel afsplitst van de Nederrijn. Het

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Rheden
Rozendaal

dijkring­gebied bestaat grotendeels uit

Velp

het stedelijk gebied van Arnhem en Velp,
waardoor de waterkering grotendeels

Arnhem

bestaat uit langs- en kadeconstructies.
Begin 21e eeuw is het dijkringgebied nog

Nederrijn

uitgebreid met de Kleefse Waard. Deze

IJssel

voormalige uiterwaard op de rechter­
oever van de Nederrijn is al in de jaren ’20
van de vorige eeuw opgehoogd, zodat een

Westervoort

hoogwatervrij terrein ontstond waarop
zich vanaf 1924 industrie vestigde. Het
nieuwe bedijkte gebied betreft ongeveer
104 hectare en biedt voornamelijk ruimte
aan zware industrie.

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5
1·10-4
≥ 1·10-3

106

100.000

Dijkring

48

Rijn en IJssel

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rijn en IJssel
52,2 km
44
36.300 ha
187.700

Overstromingskans per jaar

1/530

Economisch risico per jaar

€ 6,4 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 3,4 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,2

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

100

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 48 ligt deels in de
provincie Gelderland en deels in
Duitsland. Als gevolg hiervan zijn ook

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

nn

1/2.000 - 1/4.000

nn

1/1.000 - 1/2.000

nn

1/500 - 1/1.000

nn

> 1/500

Doesburg

Arnhem

IJssel

Doetinchem

Westervoort

de waterkeringen op Duits grondgebied
van belang voor de veiligheid van het

Zevenaar

Didam

Oude IJssel

Nederlandse deel van het dijkring­gebied.
Oude Rijn

Er wordt samengewerkt met Duitse

MONTFERLAND

Pannerdensch
Kanaal

partijen met betrekking tot het sturen
en afstemmen van hoogwaterbescher­
mingsmaatregelen, en de calamiteiten­

’s-Heerenberg

Rijn

zorg en rampenbestrijding in geval van

Waal

hoogwater.

Ulft

Lobith

DUITSLAND

De meest recente calamiteiten in het
gebied vonden plaats in 1926. Omdat
destijds nog niet overal langs de Oude
IJssel een bandijk lag, zijn als gevolg
van het hoogwater op de Oude IJssel de
laaggelegen delen rond Angerlo, Lathum
en Westervoort overstroomd. Ook brak

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8
1·10-7
1·10-6
1·10-5

destijds de huidige regionale waterkering

1·10-4

bij Pannerden door als gevolg van hoog­

≥ 1·10-3

water op de Oude Rijn. Deze overstroming
bleef beperkt, omdat de overige (huidige
regionale) keringen op de zuidoever van
de Oude Rijn niet doorbraken.

107

Dijkring

49

IJsselland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rijn en IJssel
32,9 km
19
8.700 ha
20.100

Overstromingskans per jaar

1/460

Economisch risico per jaar

€ 0,8 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 370 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,01
5

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 49 ligt in de Achterhoek
in de provincie Gelderland, ten oosten
van de IJssel en de Oude IJssel tussen

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

Doetinchem, Doesburg en Zutphen.
Dit gebied is door dijkaanleg in de 13e
en 14e eeuw ontgonnen. De ondiepe

Zutphen

IJsselbedding veroorzaakte echter
regelmatig hoge waterstanden, waarbij
een brede strook langs de IJssel tussen
Doesburg en Zutphen onder water kwam
te staan. Na de watersnood van 1809
werd daarom onder meer de Baakse over­
laat aangelegd. Deze overlaat bepaalde

IJssel

nog tot 1955 de waterhuishouding ten
zuiden van Zutphen. De waterhuishoud­

Steenderen

kundige functie van de overlaat is in de
jaren vijftig komen te vervallen door
de aanleg van een aantal gemalen en
stuwen. In die periode is ook de water­
kering verbeterd, waarmee de overlaat
overbodig werd en daarom is afgesloten.

Doesburg

Oude IJssel

Doetinchem

108

10.000

100.000

Dijkring

50

Zutphen

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rijn en IJssel
13,0 km
14
4.060 ha
42.100

Overstromingskans per jaar

1/730

Economisch risico per jaar

€ 1,5 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 1,1 miljard

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,04
27

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
De waterkeringen van dijkring 50
beschermen de historische Hanzestad
Zutphen en het dorp Warnsveld in de

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

provincie Gelderland tegen overstro­
mingen vanuit de IJssel. De laatste

Gorssel

overstroming van dijkring 50 dateert
van 1926. Na een zeer koude november­
maand met veel sneeuwbuien, vertoonde
december 1925 veel dooi en regen. Als
gevolg hiervan steeg het water op de
Rijntakken en de Maas enorm, waardoor
grote delen van het rivierengebied van

Eefde
Twentekanaal

Waal, Maas en IJssel in januari 1926 over­
stroomden en ook Zutphen onder water
kwam te staan.
Berkel

In 1993 en 1995 traden opnieuw hoge

Zutphen

waterstanden op. In Zutphen stond het
water tot aan de kade, maar dit heeft
niet tot overstromingen geleid. Ook in

Warnsveld

januari 2011 zijn nog hoge waterstanden
opgetreden, waarbij de coupures binnen
dijkring 50 moesten worden gesloten.

IJssel
Vorden

Steenderen

109

Dijkring

51

Gorssel

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Rijn en IJssel
24,0 km
9
6.470 ha
10.700

Overstromingskans per jaar

1/1.300

Economisch risico per jaar

€ 0,04 miljoen

Gem. schade per overstroming
Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 50 miljoen
0,0003
1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 51 is een kleine dijkring
van ongeveer 6.500 hectare op de
oostoever van de IJssel. Het dijkring­

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

gebied ligt in zowel de provincie
Gelderland als Overijssel en bestaat
voornamelijk uit landelijk gebied. Het
dijkringgebied telt bijna 11.000 inwoners
verspreid over diverse dorpen zoals
Gorssel, Eefde en Epse.
In het recente verleden hebben geen
overstromingen plaatsgevonden in

Schipbeek
Deventer

dijkring 51. De laatste overstroming van
dijkringgebied 51 dateert van januari 1926
Epse

als gevolg van extreme neerslag in het
stroomgebied van de Rijn. In 1993, 1995
en 2011 zijn nog hoge waterstanden opge­
treden. Het water stond toen tot aan de
kade, maar heeft niet tot overstromingen

IJssel

Gorssel

geleid.

Eefde

Zutphen

110

Twentekanaal

10.000

100.000

Dijkring

52

Oost-Veluwe

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Vallei en Veluwe
63,0 km
16
31.000 ha
110.800

Overstromingskans per jaar

1/140

Economisch risico per jaar

€ 3,6 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 500 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,05
7

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 52 ligt deels in de
provincie Gelderland en deels in de
provincie Overijssel. Het overwegend

Lokaal individueel risico (per jaar)

Zwolle

≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

agrarische gebied wordt doorkruist door
de rijkswegen A1 en A50 en de spoor­

Heerde

verbindingen Apeldoorn-Deventer en
Apeldoorn-Zutphen.
Epe

De laatste overstroming van het dijkring­
gebied is opgetreden in 1926 als gevolg

dit door de inzet van de Baakse overlaat,
direct ten zuiden van Zutphen, die de
waterstand op de IJssel heeft verlaagd.

Kana
a
oorns

destijds relatief klein. Vermoedelijk komt

Apeld

Voorst. Het overstroomde gebied was

l

van dijkdoorbraken bij Brummen en

Deventer
Twello

Apeldoorn

IJssel

Zutphen

Eerbeek

Brummen

Dieren

111

Dijkring

53

Salland

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken
Oppervlakte
Aantal inwoners

Waterschap Groot Salland
83,0 km
96
40.900 ha
205.500

Overstromingskans per jaar

1/110

Economisch risico per jaar

€ 26,4 miljoen

Gem. schade per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

€ 3 miljard

Slachtofferrisico per jaar

0,5

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

60

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
De primaire waterkeringen van dijkring
53 beschermen Salland tegen overstro­
mingen vanuit de IJssel, het Zwarte Water

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

en de Overijsselse Vecht. Het dijkring­
gebied ligt in de provincie Overijssel en
bestaat grotendeels uit landelijk gebied
met enkele grotere plaatsen als Zwolle
en Deventer. De hoogteligging van het
dijkringgebied neemt geleidelijk af in de

Dalfsen

Vecht

Zwolle

stroomrichting van de rivier. Als de kering
bovenstrooms van de IJssel doorbreekt,
stroomt het water naar de lager gelegen
gebieden rondom Zwolle.
Heino

Wanneer zich tegelijkertijd hoge water­
standen op de IJssel en de Overijsselse
Vecht voordoen, kan dit voor de stad
Zwolle tot bedreigende situaties
leiden. Het gebied is ten tijde van de
laatste watersnood in het IJsseldal in

Raalte

Wijhe
IJssel

januari 1926 gevrijwaard gebleven van
overstromingen.

Olst

Deventer

112

Schipbeek

10.000

100.000

Dijkring

65

Arcen

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Peel en Maasvallei
5,0 km
25

Oppervlakte

470 ha

Aantal inwoners

2.200

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 1,9 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 40 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,03
1

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 65 ligt in het noordoosten
van de provincie Limburg langs de
Maas. Aan de noord-, oost-, en zuidzijde

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

bevinden zich hoge gronden waar geen
aangelegde kering aanwezig is. Aan de
westzijde liggen dijken, die het dorp
Arcen (gemeente Venlo) en omliggende
landbouwgrond beschermen tegen over­
stromingen vanuit de Maas.
Arcen

Na de hoogwaters van 1993 en 1995 zijn
kaden aangelegd langs de Limburgse
Maas. In 2006 hebben deze kaden uitein­
delijk de status ‘primaire waterkering’
gekregen.

Maas

Lottum

Lomm

113

Dijkring

68

Venlo-Velden

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Peel en Maasvallei
15,6 km
121

Oppervlakte

850 ha

Aantal inwoners

24.430

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 10,5 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 430 miljoen

Slachtofferrisico per jaar
Gem. aantal slachtoffers per overstroming

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s

0,2
8

1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 68 ligt in het noordoosten
van de provincie Limburg en omsluit een
gebied van ongeveer 860 hectare met

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

circa 25.000 inwoners. Het gebied wordt
aan de westzijde begrensd door de Maas
en aan de oostzijde door hoge gronden.
Grubbenvorst

De waterkeringen van dijkring 68 zijn

Velden

aangelegd na de hoogwaters van 1993
en 1995 en hebben een lengte van ruim
15,5 kilometer. De kruinhoogte van deze

Maas

waterkeringen is destijds vastgesteld op
de waterstanden van 1993 en 1995. De
huidige kruinhoogte ligt ongeveer op
het niveau van een waterstand met een
toenmalige overschrijdingsfrequentie
van circa 1/50 per jaar. In 2006 hebben
de kaden uiteindelijk de status ‘primaire
waterkering’ gekregen.

Blerick
Venlo

Tegelen

114

10.000

100.000

Dijkring

87

Meers

Kenmerken
Keringbeheerder(s)
Lengte keringen categorie a
Aantal kunstwerken

Waterschap Roer en Overmaas
5,5 km
3

Oppervlakte

165 ha

Aantal inwoners

1.500

Overstromingskans per jaar

> 1/100

Economisch risico per jaar

€ 2,0 miljoen

Gem. schade per overstroming

€ 70 miljoen

Slachtofferrisico per jaar

0,1

Gem. aantal slachtoffers per overstroming

2

Groepsrisico
Overschrijdingskans (per jaar)

Overstromingsrisico’s
1/10
1/100
1/1.000
1/10.000
1/100.000
1/1.000.000

1

10

100

1.000

10.000

100.000

Aantal slachtoffers

Faalkans per dijkvak (per jaar)

Karakteristiek
Dijkringgebied 87 ligt in het zuidwesten
van de provincie Limburg langs de
Grensmaas. De dijkring beschermt de
dorpen Meers en Kleine Meers (gemeente
Stein) en omliggende landbouwgrond. In

Lokaal individueel risico (per jaar)
≤ 1·10-8

nn

< 1/10.000

nn

1/4.000 - 1/10.000

1·10-7

nn

1/2.000 - 1/4.000

1·10-6

nn

1/1.000 - 1/2.000

1·10-5

nn

1/500 - 1/1.000

1·10-4

nn

> 1/500

≥ 1·10-3

BELGIË

Maas

het kader van het project Maaswerken
wordt een nevengeul door de dijkring
aangelegd. Deze heeft bij hoogwater een
afvoerende functie. Hierdoor wordt het

Maasband

dorp Maasband afgesneden van deze
dijkring. Het dorp wordt in de nieuwe situ­
atie beschermd door een aparte nieuwe
dijkring.
Voor het in kaart brengen van de over­
stromingsrisico’s van dijkring 87 is

Stein

uitgegaan van de nieuwe situatie van
de dijkring rondom de dorpen Meers en
Kleine Meers.

Meers
Julianakanaal

Maas

BELGIË

115

1

2

3

4

Verklaring gebruikte afbeeldingen
Omslag

Tono Balaguer, beeldbewerking Henk Wals

25

N.O.-Texel
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

Pagina

3	Hoogwater Nederrijn bij Elst (U)	

25

de Rivier/Martin van Lokven
4

26

Waaldijk Beneden-Leeuwen

Rivier/Ruben Smit
26

5

8

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
Ruben Schipper
30
32

Stevinsluizen in Afsluitdijk

de Rivier/Martin van Lokven
32

10
11

13

de Rivier/Martin van Lokven

Standbeeld Lely op Afsluitdijk
Tineke Dijkstra

33

Waalbrug Nijmegen

	beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

Ton Poortvliet

34
35

16-17

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor
de Rivier/Martin van Lokven

Stormvloedkering Nieuwe Waterweg

35

de Rivier/Martin van Lokven
36

Stormvloedkering Wijk en Aalburg

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

36

Hoogwater Waal

Gemaal De Schans, Texel

	beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat , Ruimte voor de

Tineke Dijkstra

Zeewering Schouwen-Duiveland

Rivier / Martin van Lokven

Nieuwe Maas in Rotterdam

38

Hoogwater Waal

38

Z.O.-Texel

39

22

N.O.-Texel

41

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

	beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

de Rivier
Hoogwater bij autosnelweg langs IJssel
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

Hoogwater Nederrijn bij Wageningen
Rivier/Ruben Smit

Hoogwater in de IJssel, Deventer
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor

22

Nederrijn bij Wageningen
Your Captain luchtfotografie

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
21

Dijkversterking langs de Oosterschelde
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

Brakel Mischa Keijser
19

Kustwerk Katwijk
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Maarten van Rijn		

Theo Bos
18

Hoogwater in Middelwaard
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor

Stormvloedkering in de Hollandsche IJssel

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
18

Hoogwater IJssel

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat
14

Zandmeevoerende wel, Heesselt

Doorlaatsluis Brouwersdam

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat
13

Hoogwater Meinerswijk

Plony Cappendijk

Oosterscheldekering
Ton Poortvliet

11

Hoogwater Nederrijn bij Elst(U)
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt
9

Hoogwater Nederrijn bij Elst(U)
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor

Hoogwater Maas, Itteren
Mischa Keijser

9

Natuurontwikkelingsproject Andijk
Tineke Dijkstra

Waaldijk Beneden-Leeuwen
Tineke Dijkstra

Z.O.-Texel

28-29 Ruimte voor de rivier, Hondsbroekse Pleij

Hoogwater Oude Maas, Dordrecht
Tineke Dijkstra

6-7

27

Ruimte voor de rivier, Hondsbroekse Pleij
Ruben Schipper

5

Rivier/Martin van Lokven

Gemaal De Schans, Texel
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

Hoogwater Waal	
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

Tineke Dijkstra
5

Dijk Krimpenerwaard	
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

Slufter op Texel	
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat/Joop van Houdt

5

Kustafslag op Texel
beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor

41

Nederrijn bij Arnhem
Henri Cormont

42-43 Hoogwater Oude Maas, Dordrecht
Tineke Dijkstra

Rivier/Martin van Lokven
24

Hoogwater in de Waal

Onderlegger cartografie: Bestand Bodemgebruik 2010.

beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de

Copyright CBS, Kadaster

Rivier/Martin van Lokven
24

Hoogwater Nederrijn bij Rhenen

	beeldbank.rws.nl, Rijkswaterstaat, Ruimte voor de
Rivier/Martin van Lokven

116

Feiten en cijfers

Woordenlijst
Achterloopsheid - De stroming van water langs een kunst­

Buitentalud - Hellend vlak van het dijklichaam aan de

werk in de waterkering met meevoering van zand en aarde.

buitenzijde van de dijk.

Hierdoor kan stabiliteitsverlies van de waterkering optreden.
Buitenwater - Oppervlaktewater waarvan de waterstand
Afschuiving - Een verplaatsing van (een deel van) een

direct onder invloed staat van de waterstand op zee, de

grondlichaam. De term afschuiving wordt gebruikt bij het

grote rivieren, het IJsselmeer of het Markermeer.

faalmechanisme afschuiving van het binnentalud.

Bandijk - De bandijk (of winterdijk) is de dijk langs een
rivier die bij hoge afvoeren overstroming van achterlig­

Caisson - Een betonnen rechthoekige bak die in de water­
bouw over het algemeen dienst doet als golfbreker of als
hulpconstructie bij de sluiting van dijken en/of dammen.

gende gebieden moet voorkomen. Anders dan de zomerdijk
is de bandijk hoog genoeg om de maatgevende water­

Cascade-effect - Het trapsgewijze verloop van water van

standen te keren. De winterdijk hoeft dus alleen water te

hoog naar laag, vertraagd door obstakels in het landschap

keren bij hoge afvoeren, bij normale situaties keren de

(zie ook systeemwerking).

zomerkades het water.

Dijkring - Stelsel van waterkeringen en/of hoge gronden,

Basisveiligheid - De minimale veiligheid tegen over­

dat een dijkringgebied omsluit en beveiligt tegen

stromingen voor iedereen achter de dijk.

overstromingen.

Beheerder - De overheid waarbij de (primaire) waterkering

Dijkringgebied - Een gebied dat door een stelsel van

in beheer is.

waterkeringen en/of hoge gronden beveiligd wordt tegen
overstromingen vanuit zee, het IJsselmeer, Markermeer en/

Bekleding - De afdekking van de kern van een dijk ter

of de grote rivieren.

bescherming tegen golfaanvallen en langsstromend water.
Dijkvak - Een deel van een waterkering waarvoor de
Belasting - Invloeden van buiten op waterkeringen, vaak in

sterkte-eigenschappen en belastingen homogeen zijn.

termen van waterstanden of golven. Door te grote belas­
tingen faalt de waterkering.

Duin - Zandlichaam (al dan niet verdedigd) bestemd tot het
keren van water.

Benedenrivierengebied - Het door Rijn en Maas gevoede
rivierengebied ten westen van de lijn Schoonhoven –

Duinafslag - Faalmechanisme voor duinen dat betrekking

Werkendam – Dongemond, inclusief Hollandsch Diep en

heeft op de erosie van een duin onder stormcondities.

Haringvliet, zonder de Hollandsche IJssel.
Berm - Een extra verbreding aan de binnendijkse of buiten­

Economische schade - De schade die opgelopen is door
ontwrichting van economische processen.

dijkse zijde van de dijk om het dijklichaam extra steun te
bieden, zandmeevoerende wellen te voorkomen en de golf­

Evacuatie - Wegzenden van de burgerbevolking (en dieren)

slag en /of golfoverslag te reduceren.

uit een bedreigd gebied om slachtoffers te voorkomen.

Binnendijks - Gebied landwaarts van de waterkering

Faalmechanisme - De wijze waarop een waterkering faalt.

waarvoor een wettelijke veiligheidsnorm is gedefinieerd.
De landwaartse grens van de waterkering is de grens met

Falen - Het niet meer vervullen van de primaire functie

het dijkringgebied, ook wel de grens tussen binnendijks en

(water keren) en/of het niet meer voldoen aan vastgestelde

buitendijks genoemd.

criteria.

Binnentalud - Het hellend vlak van het dijklichaam aan de

Golfoverslag - De hoeveelheid water die door golven per

binnenzijde van de dijk.

strekkende meter gemiddeld per tijdseenheid over de water­
kering slaat.

Bovenrivierengebied - Het door Rijn en Maas gevoede rivie­
rengebied ten oosten van de lijn Schoonhoven - Werkendam

Groepsrisico - Het groepsrisico beschrijft de kansen op

- Dongemond. De waterstanden worden daar niet beïnvloed

overschrijding van bepaalde slachtofferaantallen.

door het getij van de Noordzee.

Inlaagdijken - Dijken die in afwachting van een verwachte

Bres - Een doorgaand gat in de waterkering, dat is ontstaan

doorbraak, of ná een doorbraak, worden aangelegd om het

door overbelasting.

achterland zo goed mogelijk tegen binnendringend (zee)
water te beschermen.

117

1

2

3

4

Inundatie - Het gecontroleerd overstromen van een gebied.

Overlaat - Waterbouwkundige constructie in met name

De term heeft een militaire oorsprong.

rivierdijken om hoge waterstanden op de rivieren te regu­

Kanaliseren - Het nemen van maatregelen gericht op het

leren en zo kritieke waterstanden en overstromingen te
voorkomen of te beperken.

reguleren van het waterpeil in een rivier ten behoeve van
de scheepvaart, door de aanleg van beweegbare stuwen en

Overloop - Het verschijnsel waarbij water over de kruin van

sluizen.

een dijk stroomt omdat de buitenwaterstand hoger is dan de
kruin van de dijk.

Kruin - Het hoogste punt van een dijk.
Overschrijdingsfrequentie - Het gemiddeld aantal keren
Kunstwerk - Een constructie of installatie die in het

dat een waarde wordt bereikt of overschreden in een

waterbeheer één of meer functies vervult. Voorbeelden

bepaalde periode.

zijn sluizen en gemalen, met als functie water keren, water
beheren en scheepvaart begeleiden.

Overschrijdingskans - De kans dat het toetspeil wordt
bereikt of overschreden.

Kwel - Het uittreden van grondwater aan de binnenzijde
van een gebied als gevolg van hogere waterstanden aan de

Overstromingskans - De kans dat een gebied overstroomt

buitenzijde van het beschouwde gebied.

doordat de waterkering rondom dat gebied (de dijkring) op
één of meer plaatsen faalt.

Kweldergebied - Een begroeide buitendijkse landaanwas die
bij een gemiddeld hoogwater niet meer onderloopt. Alleen

Overstromingsrisico - De combinatie van kansen en

bij erg hoge waterstanden komt een kwelder blank te staan.

gevolgen van overstromingen. De gevolgen worden

Langsconstructie - Een constructie zoals een kistdam,

uit­gedrukt in schade of slachtoffers. Het slachtofferrisico
wordt ondermeer weergegeven als groepsrisico en als lokaal

keermuur of damwand.

individueel risico.

Lengte-effect - Het verschijnsel dat de faalkans van een

Overstromingsscenario - Een unieke combinatie van

waterkering toeneemt met de lengte. Dit is het gevolg van

falende en niet-falende ringdelen die leidt tot de overstro­

het feit dat de kans dat zich ergens een zwakke plek bevindt

ming van (een deel van) een dijkringgebied.

groter wordt als er een grotere lengte wordt beschouwd.
Overstromingsverloop - De wijze waarop de overstroming
Lokaal individueel risico (LIR) - De kans dat een persoon,
die zich continu op een bepaalde plaats in het dijkring­gebied

plaatsvindt in ruimte en tijd.

bevindt, overlijdt ten gevolge van een overstroming. In

Piping - Het verschijnsel waarbij er als gevolg van

de berekening van het lokaal individueel risico worden de

erosie door grondwaterstroming kanalen ontstaan in een

mogelijkheden voor preventieve evacuatie meegenomen.

grondlichaam.

Maaswerken - Omvangrijk infrastructureel project om

Primaire waterkering - Een waterkering die ofwel behoort

de veiligheid tegen overstromingen in het stroomgebied

tot het stelsel waterkeringen dat een dijkringgebied – al dan

van de Maas in Limburg, Noord-Brabant en Gelderland te

niet met hoge gronden – omsluit, ofwel vóór een dijkring­

verbeteren.

gebied is gelegen. Primaire waterkeringen kunnen worden
verdeeld in de volgende categorieën:

Maatgevende waterstand - De waterstand die maatgevend

a: Een waterkering die direct buitenwater keert

is voor het bepalen van de lokaal vereiste hoogte van de

b: Een voorliggende of verbindende kering

waterkering.

NAP - Normaal Amsterdams Peil.

c: Een waterkering die indirect buitenwater keert
d: Een waterkering die in het buitenland is gelegen
Probabilistische analyse - Een analyse waarin faalkansen

Normaliseren - Het geheel van ingrepen die de rivier
ontdoen van zijn grillige karakter, zorgen voor een versnelde
afvoer van het water en de rivier bevaarbaar maken.

Onderloopsheid - De stroming van water onder een kunst­

berekend worden.

Ringdeel - Een deel van de dijkring waarbinnen de locatie
van de bres geen significante invloed heeft op het overstro­
mingspatroon en de optredende schade.

werk in de waterkering door, met meevoering van zand en
aarde. Hierdoor kan stabiliteitsverlies van de waterkering

Ruimte voor de Rivier - Programma dat verschillende

optreden.

projecten omvat waarin het water meer ruimte krijgt, zodat
er minder kans op overstromingen is.

Opbarsten - Het bezwijken van een dijk als gevolg van een
grote waterdruk door hoge waterstanden aan de buitenzijde
van de dijk. De term opbarsten wordt gebruikt bij het faal­
mechanisme opbarsten en piping.

118

Scenariokans - De kans op een overstromingsscenario.

Feiten en cijfers

Schutsluis - Een kunstwerk waarmee het mogelijk is om

Verval - Het verschil in waterstand (stijghoogte) tussen

schepen van het ene naar het andere waterpeil te brengen

twee punten, bijvoorbeeld de twee zijden van een

en die, indien gelegen in de primaire waterkering, tegelijker­

waterkering.

tijd buitenwater keert.
Verwachtingswaarde - in de kansberekening is de verwach­
Slachtoffer - Een persoon die (als gevolg van een over­

tingswaarde de waarde die een variabele ‘gemiddeld

stroming) komt te overlijden.

genomen’ zal aannemen. Dit gemiddelde is het gewogen
gemiddelde van alle mogelijke uitkomsten.

Slachtofferrisico - Het risico op overlijden: de kans op over­
lijden op een bepaalde plaats als gevolg van (in dit geval)

Waterkering - Een natuurlijke of kunstmatige verhoging in

een overstroming.

het landschap om het achterliggende gebied te beschermen
tegen overstroming.

Stormvloed - Zeer hoge waterstand. Er is sprake van storm­
vloed als in één van de hoofdmeetstations voor de kust

Wel - Een wel (of bron) is een plaats waar water uit de grond

een bepaalde waterstandnorm wordt overschreden. Deze

komt.

worden per locatie bepaald.
Wiel - Plaats waar na een dijkdoorbraak een diepe put is
Systeemwerking - Dit zijn effecten waar een doorbraak in

ontstaan omdat het water met grof geweld door de bres

de ene dijkring leidt tot het ontlasten of juist overstromen

stroomde en het land uitholde. Later is daar weer een

(cascade-effect) van een andere dijkring. Systeemwerking

nieuwe dijk omheen gelegd. In het rivierengebied ook waai

betreft dus de interactie tussen twee of meer dijkringen.

genoemd, daarbuiten ook kolk of, rond Amsterdam, breek.

Terp - Kunstmatige heuvels die met name in Noord-

Het grootste is het Wiel van Bassa bij Leerdam.

Nederland werden opgeworpen om bij hoogwater een droge

Zandmeevoerende wel - Een wel die zand meevoert uit de

plek te hebben.

ondergrond.

Uitwateringssluis - Een kunstwerk waarmee binnenwater
kan worden gespuid en die tegelijkertijd buitenwater keert.

Veiligheidsnorm - Eis waaraan een primaire waterkering
moet voldoen, aangegeven als de gemiddelde overschrij­
dingskans - per jaar - van de hoogste hoogwaterstand
waarop de tot directe kering van het buitenwater bestemde
primaire waterkering moet zijn berekend, mede gelet op
overige het waterkerend vermogen bepalende factoren.

119

1

2

3

4

Colofon
Auteur
Ronny Vergouwe (Royal Haskoning DHV)
Eindredactie
Heleen Sarink (WB de Ruimte)
Projectbureau VNK
Niels Roode
Arjan Kooij
Jacqueline Verheijen
Met medewerking van
Cor Bisschop (Green Rivers)
Wouter ter Horst (HKV)
Ruben Jongejan (Jongejan RMC)
Bastiaan Kuijper (HKV)
Bob Maaskant (HKV)
Harry Stefess (Rijkswaterstaat)
Marieke de Visser (Arcadis)
Met dank aan
Leontien Barends (Hoogheemraadschap Schieland
en Krimpenerwaard)
Pim Beerling (Provincie Utrecht)
Bas Effing (Waterschap Rivierenland)
Wijbren Epema (Expertise Netwerk Waterveiligheid)
Ursula Neering (Rijkswaterstaat)
Martin Nieuwjaar (Waternet)
Koos Poot (Ministerie van Infrastructuur en Milieu)
Concept, vormgeving en cartografie
Henk Wals en Leon van Raaij (gloedcommunicatie)
Drukwerk
Drukkerij Van Eck & Oosterink

120