Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 214

EU-voorstel: verordening herziening
besluitvorming genetisch gemodificeerde
organismen (ggo’s) COM (2015) 177

Nr. 13

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 april 2016
Op 17 juni 2015 is het voorstel van de Europese Commissie voor een
mogelijke nationale beperking of verbod op het gebruik van tot de EU
toegelaten genetisch gemodificeerde veevoeders en levensmiddelen met
uw Kamer besproken. Daarbij is toegezegd een nadere analyse uit te
zullen voeren van de jurisprudentie betreffende de uitleg van artikel 36
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) en
het begrip «dwingende redenen van algemeen belang».
Tijdens het Algemeen Overleg Landbouw- en Visserijraad van 11 februari
jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 901) is toegezegd de analyse van de
Juridische Dienst van de Raad (JD) toe te zenden over de vraag in
hoeverre het Commissievoorstel terecht gebaseerd is op artikel 114 VWEU
en of het voorstel al dan niet in strijd is met de regels van de Interne Markt
en de WTO. Daarnaast heeft de Europese Commissie onlangs de door
haar aan de Raad toegezegde impact-assessment over haar voorstel
gepubliceerd.
In deze brief wordt op bovenstaande ingegaan.
Nadere analyse van de jurisprudentie inzake artikel 36 VWEU
Artikelen 34 en 35 VWEU bepalen dat kwantitatieve in- en uitvoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking tussen de lidstaten
verboden zijn. Deze twee artikelen regelen daarmee het beginsel van het
vrije verkeer van goederen, één van de fundamenten van de Europese
interne markt.
Artikel 36 geeft de uitzonderingen weer waarop de artikelen 34 en 35 geen
beletsel voor verboden of beperkingen van invoer, uitvoer of doorvoer
zijn. Gerechtvaardigde argumenten zijn de bescherming van: de openbare
zedelijkheid, de openbare orde, de openbare veiligheid, de gezondheid en
het leven van personen, dieren of planten, het nationaal artistiek

kst-34214-13
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 214, nr. 13

1

historisch en archeologisch bezit of uit hoofde van bescherming van de
industriële en commerciële eigendom.
Andere maatregelen die het vrije verkeer van goederen beperken, zijn te
rechtvaardigen op basis van «dwingende redenen van algemeen belang».
Om gerechtvaardigd te zijn op grond van artikel 36 VWEU of een
dwingende reden van algemeen belang, moet een nationale maatregel
voldoen aan het evenredigheidsbeginsel. Dit houdt in dat het te
beschermen belang niet even doeltreffend mag kunnen worden
beschermd door maatregelen die het intra-unitair handelsverkeer minder
belemmeren.
Reeds erkende «dwingende reden» zijn: de bescherming van grondrechten als de vrijheid van meningsuiting of vergadering, de bestrijding
van fraude, consumentenbescherming, de bescherming van cultuuruitingen, bescherming van de volksgezondheid of bescherming van het
milieu.
Indien het voorstel in werking zou treden, zou dit betekenen dat lidstaten
een ruimere mogelijkheid, dan thans bestaat, wordt geboden om ggo’s op
hun grondgebied te beperken of te verbieden. Die ruimte blijft echter,
zowel op grond van artikel 36 VWEU, als op basis van de jurisprudentie
inzake «dwingende redenen van algemeen belang» onder artikel 34
VWEU, relatief beperkt door het feit dat dergelijke maatregelen in
overeenstemming dienen te zijn met de EU-wetgeving inzake het vrije
verkeer van goederen.
De volledige analyse is als bijlage 1 toegevoegd1.
De analyse van de Juridische Dienst van de Raad2
De JD heeft in haar analyse gekeken naar de juistheid om het voorstel van
de Europese Commissie te baseren op artikel 114 VWEU en de verenigbaarheid met de WTO-regels.
Artikel 114 VWEU
De huidige regelgeving, Verordening (EG) nr. 1829/2003, is op dit artikel
gebaseerd. De JD stelt dat de keuze voor artikel 114 VWEU als wettelijke
basis voor het voorstel alleen staande kan worden gehouden als
aangetoond wordt dat de bestaande regelgeving het soepel functioneren
van de interne markt niet mogelijk maakt en dat de voorgestelde
regelgeving dit repareert. Dit bewijs is volgens de JD niet geleverd in het
huidige voorstel.
Interne Markt
De JD geeft aan dat het lastig zo niet onmogelijk is om een argument te
vinden voor een nationale beperking die juridisch gegrond is. De gronden
voor een nationale maatregel zijn niet genoemd, dit in tegenstelling tot
het voor een nationale beperking voor gg-teelt (Richtlijn 2015/412).
Theoretisch zou er volgens de JD een beroep op de «openbare
zedelijkheid» of de bescherming van de gezondheid van mens, dier en
milieu» een dwingende grond zijn voor een nationale beperking of
verbod. De Europese Commissie heeft deze laatste grond echter al
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 214, nr. 13

2

uitgesloten door in haar voorstel te bepalen dat de lidstaten andere
gronden voor een nationale beperking of verbod moeten aanvoeren dan
de gronden die worden onderzocht in de risicobeoordeling van de EFSA.
Verder geeft de JD aan dat gelet op de jurisprudentie van het Hof van
Justitie het heel erg moeilijk voor lidstaten zal zijn om een nationale
beperking of ethische gronden te rechtvaardigen die door het Hof van
Justitie zouden worden aanvaard.
WTO
De JD geeft aan dat Artikel XX van de GATT in enkele uitzonderingen
voorziet. Hiervoor geldt evenwel steeds de eis dat de maatregelen in
kwestie niet discriminatoir worden toegepast en geen verkapte handelsbeperking vormen. De verenigbaarheid met WTO-regels van het Commissievoorstel wordt echter ernstig in twijfel getrokken. Dat maakt het hoogst
onzeker of de lidstaten deze nieuwe bepaling zullen kunnen gebruiken,
hetgeen ertoe noopt grote vraagtekens bij de haalbaarheid en praktische
uitvoerbaarheid van het Commissievoorstel zelf te plaatsen.
Impact assessment van de Europese Commissie
De impact-assessment bevat geen conclusies. Het rapport geeft alleen de
kwantitatieve gegevens van de invoer en het gebruik van de meest
belangrijke eiwithoudende veevoedergewassen in de EU per land.
Voor de totale voorziening van de behoefte aan eiwitrijke veevoedergewassen is de EU voor 70% afhankelijk van de import. Er zijn wel
verschillen tussen de veevoedergewassen. Het belangrijkste eiwitrijke
veevoedergewas is soja, gevolgd door maïs. De soja komt voor meer dan
90% van buiten de EU en is voor meer dan 90% genetisch gemodificeerd.
De maisproductie vindt voor het grootste gedeelte wel in de EU plaats en
is niet genetisch gemodificeerd.
De impact-assessment is als bijlage 3 toegevoegd3.
Nadere beschouwing
De analyse van de JD alsook de juridische analyse van artikel 36 VWEU
ondersteunen de kabinetsreactie zoals is vastgelegd in het BNC-fiche dat
vorig jaar met uw Kamer is besproken. Daarin heeft het kabinet aangegeven zich niet te kunnen vinden in dit voorstel van de Europese
Commissie.
Nu de toegezegde rapporten naar buiten zijn gebracht, zal ik op een zo
kort mogelijke termijn een overleg beleggen om de opvattingen van de
lidstaten te vernemen. Daarna zal ik mij beraden op het vervolg.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
M.H.P. van Dam

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 214, nr. 13

3