Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2106
Vragen van de leden Bontenbal en Geurts (beiden CDA) aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat over de export van
vervuilende brandstoffen naar Afrika (ingezonden 27 december 2021).
Antwoord van Staatssecretaris Heijnen (Infrastructuur en Waterstaat), mede
namens de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(ontvangen 10 maart 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2021–2022, nr. 1465.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel «Toezichthouder poldert over export vieze
brandstof, geduld is op bij Greenpeace»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Klopt het dat de inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in gesprek is met
een aantal Nederlandse raffinaderijen en inzet op het vrijwillig verlagen van
het zwavelgehalte in brandstoffen bestemd voor de export naar West-Afrika?
Zo ja, waarom is een beperkt aantal partijen geselecteerd en waarom alleen
West-Afrika?
Antwoord 2
De eerder gepubliceerde onderzoeken van de ILT2 zijn gericht op West-Afrika,
omdat de vanuit Nederland naar die regio geëxporteerde brandstoffen van
erg lage kwaliteit zijn met schade aan mens en milieu tot gevolg. De ILT is in
gesprek met brandstofproducenten en exporteurs waarvan bekend is dat zij
vanuit Nederland op deze markt actief zijn.

1

RTL Nieuws, 16 december 2021, «Toezichthouder poldert over export vieze brandstof, geduld is
op bij Greenpeace». (https://www.rtlnieuws.nl/economie/artikel/5274450/vervuilendebrandstoffen-ongehinderd-geexporteerd-afrika)
2
Kamerstukken 31 209, nr. 230 en 31 409, nr. 197

ah-tk-20212022-2106
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat is het doel van deze gesprekken? Deelt u de mening dat het doel moet
zijn om daadwerkelijk de emissies van voertuigen in West-Afrika te reduceren
en een transitie op gang te brengen naar het gebruik van schonere brandstoffen?
Antwoord 3
Het doel van deze gesprekken van de ILT is toegelicht in eerdere antwoorden
op Kamervragen:3 de ILT heeft de vanuit Nederland opererende oliemaatschappijen, raffinaderijen en handelaren medio vorig jaar laten weten dat
export van dit soort brandstoffen in strijd is met de Nederlandse Wet
milieubeheer en de bedrijven dus opgeroepen om hun zorgplicht na te
komen en met een plan van aanpak voor een snelle en effectieve transitie
naar de gewenste brandstofkwaliteit voor export.
Inderdaad is het zaak om emissies van voertuigen wereldwijd te reduceren,
ook in West-Afrika.
Vraag 4
Kunt u onderbouwen dat de gekozen aanpak daadwerkelijk leidt tot emissiereductie in West-Afrika? Klopt het dat de landen in West-Afrika deze
brandstoffen kopen omdat deze veel goedkoper zijn dan laagzwavelige
brandstoffen? Deelt u de zorg dat wanneer raffinaderijen in Nederland abrupt
gedwongen worden de export van de meer vervuilende brandstoffen te
staken, dit zal betekenen dat deze landen dezelfde brandstoffen zullen
betrekken uit andere landen (China, etc.)?
Antwoord 4
Gezondheidsschade door schadelijke producten staat mondiaal hoog op de
politieke agenda. Ook laagwaardige brandstoffen zijn nadrukkelijk onderwerp
van internationaal overleg. De eerder verschenen onderzoeken van TNO4, de
NGO «Public Eye»5 en de ILT6 schetsen alle hetzelfde beeld: autobrandstoffen
met gehalten zwavel, benzeen en mangaan – die veel hoger liggen dan de
Europese standaarden – worden door Nederlandse en andere Europese
bedrijven geëxporteerd naar landen, vooral in Afrika, waar de normen voor
deze autobrandstoffen veel minder streng zijn of nog ontbreken.
De prijs aan de pomp van laagwaardige brandstoffen in West-Afrika is
afhankelijk van veel factoren. Gezondheidswinst is relatief eenvoudig en
goedkoop te behalen, bijvoorbeeld door brandstoffen grotendeels te
ontzwavelen of door het gehalte aan benzeen en schadelijke metalen te
verlagen.
Zelfs als de landen die nu laagwaardige brandstoffen afnemen, gelijksoortige
brandstoffen gaan afnemen van producenten buiten Nederland, blijft het
belangrijk dat in Nederland gevestigde bedrijven stoppen met het exporteren
van brandstoffen, die o.a. grote gezondheidsschade kunnen aanrichten. De
positie van Nederland in internationaal overleg over brandstofnormen wordt
versterkt als het niet langer zelf verdient aan de laagwaardige brandstoffen.
Landen die het ontstane gat in de markt zouden willen opvullen, zouden
daarmee hun positie in het mondiale politieke speelveld verzwakken. Dit is bij
deze landen bekend. Dat geldt in versterkte mate voor landen in de EU.
Ook de raffinaderijen in de landen die de wegvallende leveranties uit
Nederland zouden kunnen overnemen zijn in staat schone brandstoffen te
produceren. Die vormen immers het grootste deel van de wereldmarkt. Als
de Nederlandse producenten, met een significant marktaandeel, een eerste
stap zetten, geeft dat in principe andere producenten ruimte om een
soortgelijke transitie te maken.
Om een einde te maken aan het nog resterende gebruik van laagwaardige
brandstoffen hanteert het kabinet een driesporenbeleid. Ten eerste draagt
Nederland actief bij aan nieuwe (internationale) afspraken over de import van
laagwaardige brandstoffen door onder meer West-Afrikaanse landen. Een
aanzienlijke verhoging van brandstofstandaarden door importerende landen
3

Kamerstuk 2021D36354
Petrol fuel quality and its effects on the vehicle technology and the environment | Rapport |
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) (ilent.nl)
5
https://www.publiceye.ch/de/publikationen/detail/dirty-diesel-1
6
Kamerstukken 31 209 en 31 409 nr. 197
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

zelf is een zeer effectieve maatregel om de kwaliteit van de uitgevoerde
brandstoffen te verbeteren. Het United Nations Environment Programme
(UNEP) zet zich mondiaal in om te komen tot adequate brandstof- en
voertuignormen. In dat kader is het zeer positief dat vijftien West-Afrikaanse
landen, verenigd in de Economic Community of West African States
(ECOWAS), in 2020 samen hebben besloten tot onder meer veel strengere
brandstofnormen. Nederland draagt meerjarig, financieel bij aan de hierboven beschreven inzet van UNEP. Daarnaast, zoals in de beantwoording van
eerdere Kamervragen gedeeld is met uw Kamer7, deelt de ILT al haar
rapporten over de export van laagwaardige brandstoffen publiekelijk en is
over de conclusies nauw contact met UNEP om via deze VN-organisatie een
zo breed mogelijke groep van landen te bereiken.
Ten tweede zet ik mij in voor het maken van (bij voorkeur internationale)
afspraken over de export van goede kwaliteit brandstoffen. Het meest
effectieve instrument hiervoor is het aanpassen van wet- en regelgeving,
zowel op nationaal als op Europees vlak. Ik verken momenteel de mogelijkheden hiertoe.
De ILT voert daarnaast gesprekken met de Openbare Vlaamse Afvalstoffenmaatschappij (OVAM) en het Departement Omgeving van de Vlaamse
overheid om met hen te onderzoeken wat de handhavingsmogelijkheden zijn
in België. Gelet op het forse marktaandeel van de export vanuit Belgische en
Nederlandse havens (>25%), kan een positieve verandering hier al voor een
wereldwijde verbetering zorgen.
Ten derde treedt de ILT zoals hierboven beschreven handhavend op in de
richting van de vanuit Nederland opererende oliemaatschappijen, raffinaderijen en handelaren. De ILT is hiertoe bevoegd op basis van artikel 18.2b uit
de Wet milieubeheer en spreekt deze bedrijven aan op het naleven van hun
wettelijke zorgplicht. Zie ook antwoord 2 en 3.
Naast dit driesporenbeleid, verwacht het kabinet van bedrijven dat zij gepaste
zorgvuldigheid toepassen in lijn met de OESO-richtlijnen voor multinationale
ondernemingen. Dit betekent dat bedrijven, waaronder brandstofproducenten,
de risico’s voor mens en milieu in hun waardeketen in kaart moeten brengen
en dat zij deze risico’s moeten aanpakken en voorkomen. In de beleidsnota
Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO)8 heeft het
kabinet aangegeven dat IMVO-wetgeving nodig is om IMVO te bevorderen. In
het coalitieakkoord heeft het kabinet aangegeven op EU-niveau IMVOwetgeving te bevorderen en nationale IMVO-wetgeving in te voeren, die
rekening houdt met een gelijk speelveld met de omringende landen en
implementatie van mogelijke EU-regelgeving.
Vraag 5
Bent u bereid nader extern onderzoek te laten doen naar de meest effectieve
aanpak om de toepassing van laagzwavelige brandstoffen in arme landen te
stimuleren en hierover met de Kamer in gesprek te gaan?
Antwoord 5
De hierboven beschreven stappen vloeien voort uit een internationaal
gevolgde aanpak. Extra onderzoek naar de meest effectieve aanpak acht ik
daarom niet zinvol. De ILT houdt mij op de hoogte van hun bevindingen en
van eventueel handhavend optreden. Vanzelfsprekend zal ik ook uw Kamer
hierover informeren.
Overigens ligt het in de rede dat de producenten, in het kader van het door
de ILT gevraagde plan van aanpak, onderzoeken welke aanpak de meeste
kans geeft om hun huidige marktpositie in de landen die laagwaardige
brandstoffen afnemen te behouden met leveranties van schone brandstoffen.
Ik zal de Kamer ook graag op de hoogte houden van de ontwikkelingen op dit
punt.

7

Antwoord op vragen de vragen van de leden Amhaouch en Geurts over de export van giftige
benzine
8
Kamerstuk 26 485, nr. 337

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 6
Wat zouden voor Nederland de gevolgen zijn voor het energieverbruik en
uitstoot van broeikasgassen als Nederlandse raffinaderijen op korte termijn
gedwongen worden de brandstoffen te ontzwavelen?
Antwoord 6
De uitstoot van Nederlandse raffinaderijen maakt deel uit van het Europese
emissiehandelssysteem (ETS). De uitstoot van Nederlandse raffinaderijen
mag hierdoor niet toenemen, waardoor deze raffinaderijen extra zullen
moeten reduceren of extra emissierechten zullen moeten kopen.
Vraag 7
Zijn de gesprekken en eventueel daaruit volgende afspraken die het ILT heeft
en maakt met deze raffinaderijen in lijn met de Mededingingswet of
wetgeving in andere landen? Met andere woorden: mogen deze bedrijven
onder leiding en druk van het ILT wel onderlinge afspraken maken?
Antwoord 7
De ILT heeft hier aandacht voor en heeft hierover doorlopend contact met de
ACM. Een eventuele interventie van de ILT is niet hetzelfde als onderlinge
(prijs)afspraken tussen brandstofproducenten/-handelaren.
Vraag 8
Klopt het dat ILT voornemens is een beleidsregel te publiceren om verdere
ontzwaveling juridisch af te dwingen? Welke juridische grondslag bestaat
daarvoor?
Antwoord 8
De ILT is bij artikel 18.2b Wet milieubeheer bevoegd te handhaven op de
zorgplicht conform artikel 9.2.1.2 van de Wet milieubeheer. De ILT kan
beleidsregels opstellen om bestaande wet- en regelgeving te verduidelijken
en om beoogde handhaving en toezicht op die wet- en regelgeving toe te
lichten. Beleidsregels zijn daarmee een effectief instrument om (nationaal)
een level playing field te bereiken.
Vraag 9
Is een internationale aanpak, binnen Europa en samen met landen in Afrika,
niet veel effectiever dan een solitaire aanpak door het ILT? Met welke landen
spreekt u hierover? Bent u bereid dit gesprek, als dat niet gevoerd wordt,
alsnog te gaan voeren?
Antwoord 9
Zie ook de antwoorden op vraag 4 en 5. Het tegengaan van de export van
laagwaardige brandstoffen is een meersporenbeleid, waarbij handhaving
door de ILT één spoor is. In samenwerking met UNEP wordt gesproken met
ontvangende landen om te komen tot adequate brandstof- en voertuignormen. Dit neemt niet weg dat de vanuit Nederland opererende bedrijven de
verantwoordelijkheid hebben om schade door eigen toedoen te voorkomen
en zich moeten houden aan hun wettelijke zorgplicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4