Ministerie van Binnenlandse Zaken en
~ Koninkrijksrelaties

>

Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

Raad van State
de Vice-President de heer mr. J.RH. Donner
Postbus 20019
2500 EA Den Haag

Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties
Staatsinrichting en Bestuur
Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Contactpersoon
mr. E.L.N. Hendricks
T 06 52809567
eva.hendricks@minbzk.nl

Datum
Betreft

11 april 2013
Verzoek om voorlichting inzake wilsonbekwame
volksvertegenwoordigers en het afschaffen van
lijstencombinaties

Kenmerk
2013-0000211748

Uw kenmerk

Geachte heer Donner~
Hierbij verzoek ik op grond van artikel 21a, eerste lid, van de Wet op de Raad van
State om voorlichting van de Afdeling advisering van de Raad van State.
Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel tot wijziging van de Kieswet
houdende maatregelen om het eenvoudiger te maken voor Nederlanders in het
buitenland om hun stem uit te brengen, wijziging van de wijze van inlevering van
de kandidatenlijsten, aanpassing van de datum van kandidaatstelling en
stemming, alsmede regeling van andere onderwerpen (Kamerstukken 33 268) zijn
enkele amendementen ingediend. Twee van deze amendementen zijn ingetrokken
nadat ik de Tweede Kamer heb toegezegd voorlichting hierover te vragen aan de
Afdeling advisering.
Het eerste amendement, dat is ingediend naar aanleiding van de ontstane situatie
in de gemeenteraad van Schouwen-Duiveland, gaat over het verlenen van tijdelijk
ontslag aan een volksvertegenwoordiger die door ziekte niet in staat is zijn functie
uit te oefenen en tevens niet in staat is zelf het verzoek tot tijdelijk ontslag te
doen (Kamerstukken II 20 12/13, 33 268, nr. 12). Tijdens de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel, op 6 maart jI., heb ik er op gewezen dat het amendement
aan de Afdeling advisering van de Raad van State zou moeten worden voorgelegd,
omdat het raakt aan zwaarwegende aspecten rond de relatie tussen kiezer en
gekozene.
De Grondwet kent een afzonderlijke grondslag voor een tijdelijke vervanging
vanwege ziekte waarbij het lidmaatschap tijdelijk kan worden beëindigd, en na
verloop van tijd van rechtswege herleeft. In artikel 57a jo. 129, derde lid, van de
Grondwet is bepaald dat de wet de tijdelijke vervanging van een lid van de
Staten-Generaal, provinciale staten of gemeenteraad regelt wegens zwangerschap
en bevalling, alsmede wegens ziekte. Dit is nader uitgewerkt in de artikelen X 10
tot en met X 12 van de Kieswet. In de Kieswet is bepaald dat op diens verzoek
aan een zieke volksvertegenwoordiger tijdelijk ontslag wordt verleend door de
voorzitter van het vertegenwoordigend orgaan. Tijdelijke vervanging kan
Pagina 1 van 3

maximaal voor de duur van 48 weken (3 maal zestien weken) plaatsvinden. De
regering heeft bij de grondwetsherziening een afweging gemaakt tussen het
belang van het zieke of zwangere lid enerzijds, en het belang dat iemand in
beginsel is gekozen voor de hele zittingstermijn van het vertegenwoordigend
orgaan en de vervanging om die reden een tijdelijk karakter heeft.1
Indien het betrokken lid ook na die periode niet in staat is om zijn lidmaatschap
uit te oefenen, kan hij definitief ontslag nemen.

Datum
11 april 2013
Kenmerk
20130000211748

Dat het in deze kwestie gaat om de vervanging van een volksvertegenwoordiger
die zijn wil niet kenbaar kan maken, is een bijzondere omstandigheid. Kern van de
grondwettelijke bepalingen ten aanzien van volksvertegenwoordigers is immers
dat zij persoonlijk zijn verkozen en dat noch fractie noch anderen kunnen beschik
ken over de zetel van een gekozen volksvertegenwoordiger. Het lidmaatschap kan
vrijwillig worden beëindigd door het betrokken lid. De gronden voor het onvrijwillig
beëindigen van het lidmaatschap zijn limitatief opgesomd in de Grondwet.
Concreet wil ik de Afdeling advisering de volgende vraag voorleggen:
Welke mogelijkheden ziet u om binnen het samenstel van bepalingen van
de Grondwet, in de (Kies)wet te bepalen dat tijdelijk ontslag kan worden
verleend aan een lid van een vertegenwoordigend orgaan dat niet in staat
is daartoe zelf een verzoek te doen? En indien u mogelijkheden aanwezig
acht, welke zijn dat dan?
Het tweede amendement strekt ertoe het aangaan van lijstencombinaties bij
verkiezingen voor de gemeenteraad, provinciale staten, de Tweede Kamer en het
Europees Parlement onmogelijk te maken (Kamerstukken II 2012/13, 33 268, nr.
17). Het argument om deze mogelijkheid af te schaffen is dat de inbreuk op het
stelsel van evenredige vertegenwoordiging die erdoor wordt gemaakt te groot zou
zijn. Als politieke groeperingen hun lijst voor de verkiezingen hebben verbonden
met die van een of meerdere andere politieke groeperingen, kan het immers
gebeuren dat een stem op een politieke partij uiteindelijk ten goede komt aan een
andere politieke partij in de vorm van een extra zetel. Ook kan het voorkomen dat
een partij die geen lijstencombinatie is aangegaan en meer stemmen heeft
behaald dan een partij met lijstencombinatie uiteindelijk toch minder zetels krijgt.
Daar staat tegenover dat politieke partijen die tot samenwerking bereid zijn, maar
voor wie een fusie of een gezamenlijke kandidaatstelling (nog) niet tot de
mogelijkheden behoort, door het aangaan van een lijstverbinding hun politieke
overeenstemming kunnen demonstreren. Bovendien zijn de lijstverbindingen
vooraf aangegaan en gepubliceerd zodat de kiezer daarmee in zijn keuze rekening
kan houden. Ik heb het amendement ontraden, onder de toezegging ook hierover
voorlichting te vragen aan de Afdeling advisering. Het amendement is daarop
ingetrokken.

Handelingen II 15 maart 2006, nr. 58, blz. 3746.
Pagina 2 van 3

Concreet wil ik de Afdeling advisering de volgende vraag voorleggen:
In hoeverre is het wenselijk de mogelijkheid om lijstverbindingen aan te
gaan weg te nemen?

Datum
11 aprn 2013

Kenmerk
2013-0000211748

Beide amendementen treft u bijgevoegd aan. Ik dank u bij voorbaat voor uw
medewerking.
Hoogachtend,
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

dr. R.H.A. Plas~rk

Pagina 3 van 3