Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 477

Geneesmiddelenbeleid

Nr. 703

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 mei 2021
Tijdens het Notaoverleg over de initiatiefnota van het lid Veldman over
structurele weerbaarheid van de medische industrie in crisistijd1 van
afgelopen 11 februari jl. heb ik uw Kamer een verslag toegezegd van de
rondetafelgesprekken leveringszekerheid gehouden op 1, 2 en 4 maart jl.
Met deze brief kom ik deze toezegging na.
Het versterken van de leveringszekerheid van medische producten
(medische hulpmiddelen, persoonlijke beschermingsmiddelen en
geneesmiddelen) was, is en blijft een belangrijk aandachtspunt voor het
Ministerie van VWS. We willen dat zorgprofessionals en patiënten kunnen
beschikken over voldoende medische producten van goede kwaliteit. Als
het gaat om het verminderen van de structurele kwetsbaarheden in de
nationale en internationale productie- en leveringsketen en het adresseren
van ongewenste geopolitieke afhankelijkheden, staat bij mij de leveringszekerheid van medische producten voor de patiënt en zorgprofessional
altijd centraal. Het borgen van leveringszekerheid kan op verschillende
manieren gebeuren en zowel op nationaal als op Europees niveau. Het
meest effectief is om de kwetsbaarheden en geopolitieke strategische
afhankelijkheden met name in EU verband aan te pakken. Op korte termijn
kan er ook door middel van beleid op nationaal niveau de leveringszekerheid worden versterkt. Eén van de manieren is het opbouwen van een
nationale ijzeren voorraad voor geneesmiddelen en medische hulpmiddelen. Hierover heb ik uw Kamer onlangs in twee separate brieven
geïnformeerd2, 3. Ook heb ik uw Kamer recentelijk geïnformeerd over de
leveringszekerheid van vaccins4 en loopt er op dit moment een onderzoek
naar de zogenoemde «onderkant van de markt» met als doel om een beter
beeld krijgen van de effecten van de dynamiek in het speelveld,

1

Kamerstuk 35 537, nr. 7.
Kamerstuk, 29 477, nr. 701.
Kamerstukken 32 805 en 25 295, nr. 114.
4
Kamerstuk 25 295, nr. 1105.
2
3

kst-29477-703
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 703

1

overheidsinstrumenten en de rol van verschillende partijen in de
geneesmiddelenketen5.
De coronacrisis heeft bestaande kwetsbaarheden, die er eerder op
onderdelen ook al waren, op dit terrein extra blootgelegd. Ik herken de
terechte aandacht die er hiervoor is vanuit uw Kamer, maar ook vanuit
Europa. Eerder heeft uw Kamer de motie van de leden Marijnissen en
Heerma6 aangenomen waarin u vraagt om een voorstel over hoe de
productie van geneesmiddelen, vaccins en beschermingsmateriaal voor
zowel de korte als de lange termijn in ons land en binnen Europa versterkt
en uitgebreid kan worden. Ook is in de initiatiefnota van het lid Veldman7
aandacht gevraagd voor de internationale afhankelijkheden in de
productie en import van medische hulpmiddelen, persoonlijke beschermingsmiddelen (hierna: PBM) en geneesmiddelen. Mijn reacties hierop
heb ik eerder aan uw Kamer doen toekomen8, 9.
Op dit mo ment werk ik voor de toekomst en met name ook voor de lange
termijn aan een strategische beleidsagenda ten aanzien van de leveringszekerheid van medische producten. Deze bouwt voort op de reeds in gang
gezette acties ten aanzien van leveringszekerheid. Om leveringszekerheid
te versterken werken we aan verschillende aanvullende oplossingsrichtingen waarbij de overheid en de relevante marktpartijen samenwerken.
Gezien het internationale karakter van de productie en levering van
medische producten doe ik dit zowel nationaal als in Europees verband.
De inbreng en visie van verschillende betrokken veldpartijen in Nederland
neem ik hierin graag mee. In dat kader heb ik begin maart een serie online
rondetafelgesprekken georganiseerd voor vertegenwoordigers van de
zorg en de geneesmiddelen- en medische technologie branche. De
resultaten uit deze sessies vormen een waardevolle bijdrage aan de
strategische beleidsagenda ten aanzien van leveringszekerheid van
medische producten. Ik deel in onderstaand verslag graag met uw Kamer
op hoofdlijnen de belangrijkste onderwerpen die de deelnemers aan de
rondetafels hebben ingebracht.
Thema’s rondetafelgesprekken leveringszekerheid
Op maandag 1, dinsdag 2 en donderdag 4 maart stonden drie hoofdonderwerpen op de agenda namelijk: 1) productie- en toeleveringsketens,
2) inkoop van medische producten en 3) innovatieve, duurzame productie
dichtbij huis. Vanwege de verschillen in de markten voor enerzijds
geneesmiddelen en anderzijds medische hulpmiddelen en PBM, is er per
hoofdonderwerp steeds in twee parallelsessies (sessie geneesmiddelen
en een sessie medische hulpmiddelen/PBM) met de betreffende vertegenwoordigers gesproken.
Deelnemers
De partijen die hebben deelgenomen aan de online rondetafelgesprekken
leveringszekerheid hadden verschillende achtergronden. Zo waren er
vertegenwoordigers uit de geneesmiddelen en medische technologie
industrie (onder andere producenten, groothandels, koepelorganisaties),
apothekersorganisaties, patiëntenorganisaties, verzekeraars, zorginstellingen en kennisinstellingen. Ik ben dankbaar voor de actieve en betrokken
participatie van de deelnemers, maar ook voor partijen die zich voorafgaand of ook na deze rondetafelgesprekken bij mij hebben gemeld met
inbreng en relevante informatie, zoals studies, analyses en/of visiedocu5

Kamerstuk 29 477 nr. 696.
Kamerstuk 25 295, nr. 255.
Kamerstuk 35 537, nr. 2.
8
Kamerstuk 25 295, nr. 454.
9
Kamerstuk 35 537, nr. 4.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 703

2

menten. Ik blijf hier ook voor open staan, omdat het behulpzaam is bij het
vormen van de lange termijn strategie voor leveringszekerheid.
Belangrijkste onderwerpen die zijn ingebracht
1. Belang van aandacht voor risico’s in productie en toeleveringsketen
De deelnemers geven aan te herkennen dat leveringszekerheid van belang
is voor alle medische producten, maar dat het ene product een ander
aandachtspunt heeft dan het andere. Ruimte voor maatwerk in plaats van
een one-size-fits-all benadering is daarom gewenst, aldus deelnemende
partijen. Ze geven aan dat het identificeren van welke (essentiële)
producten, essentiële technologieën en kwetsbaarheden in de internationale productie- en leveringsketen specifieke aandacht behoeven helpt
om de focus aan te brengen die richting kan geven aan een structurele
aanpak. De deelnemers zien met name risico’s ten aanzien van leveringszekerheid in de beschikbaarheid van grondstoffen en eindproducten, maar
ook in de beschikbaarheid van halffabricaten en hulp- en actieve stoffen.
2. Productie- en toeleveringsketens
De productie- en toeleveringsketens van medische producten kennen
volgens partijen verschillende knelpunten en kansen ten aanzien van
leveringszekerheid. Een knelpunt dat de aanwezigen noemen is de
geopolitieke situatie: de strategische afhankelijkheid van leverancier of
partij uit een ander land. Deelnemers geven aan dat ketens vaak ingericht
zijn op een bepaalde vraag. Als de vraag onverwacht groter wordt, kan
niet altijd tijdig worden ingespeeld op die vraag. Voorspelbaarheid van de
vraag is daarmee een factor die van belang is voor leveringszekerheid
aldus partijen. De deelnemers geven aan dat diversificatie van productieen toeleveringsketens en beter supply chain management kansen zijn om
de leveringszekerheid te versterken, en er meer transparantie moet komen
tussen partijen en eventueel voor de patiënt of eindgebruiker van
medische producten. Tegelijkertijd gaven sommige partijen aan dat het
voor een deel van de «goedkope» generieke geneesmiddelen uitdagend
zou zijn om deze veranderingen door te voeren, omdat de marges in een
deel van deze markt te laag zouden zijn om de aanvullende kosten die
hiermee gepaard gaan te ondervangen.
3. Europese aanpak
De deelnemers brengen in dat veel productie- en toeleveringsketens van
medische producten internationaal van aard zijn en daarmee de Nederlandse grenzen overschrijden. Deze ketens zijn ook vaak complex. De
deelnemers wijzen er tijdens de rondetafelgesprekken op dat Nederland
en de Nederlandse markt te klein zijn om zelfvoorzienend te zijn ten
aanzien van (alle) medische producten. Ze vragen naast nationale
maatregelen ook om een Europese en integrale aanpak. Daarbij geven de
deelnemers aan dat er goed bekeken moet worden hoe Nederland zich
positioneert in de Europese context. Volgens partijen kan Europese
harmonisatie voorkomen dat er concurrentie ontstaat tussen lidstaten. Ze
roepen ook op om de EU beleidslijnen t.a.v. de EU Gezondheidsunie10, de
farmaceutische strategie voor Europa11 en de Green Deal12 waar mogelijk
te verbinden, zodat de grote transities op het terrein van het klimaat en
digitalisering zich ook verschuift naar de medische industrie.

10

Kamerstuk 22 112, nr. 3018.
Kamerstuk 22 112, nr. 3022.
12
Kamerstuk 35 337, nr. 1.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 703

3

4. Inkoopbeleid en -criteria
Op de tweede dag van de rondetafelgesprekken stond inkoop en daarbij
specifiek inkoopcriteria en samenwerking of gecoördineerde inkoop
centraal. Volgens deelnemers is het in de coronacrisis duidelijk(er)
geworden dat bij inkoop van medische producten niet alleen op prijs
gestuurd moet worden. Veldpartijen geven aan dat indien bij inkoop meer
belang wordt toegekend aan dienstverlening en betrouwbare levering
naast prijs, dit versterking van leveringszekerheid tot gevolg zal hebben.
Ook zijn in de sessie rondom medische hulpmiddelen en PBM de
voordelen van gecoördineerde inkoop genoemd. Bij de sessie over
geneesmiddelen zijn voordelen benoemd voor leveringszekerheid als er
verschillende inkopende partijen zijn, omdat hierdoor meerdere leveranciers als preferente aanbieder aangewezen kunnen worden en deze
aanbieders op de Nederlandse markt blijven om deze te bedienen. Meer
zicht op de verwachte vraag naar producten kan volgens de partijen
leveranciers helpen om hun aanbod daar op aan te passen. De aanwezigen geven aan behoefte te hebben aan meer regie en kaderstelling
vanuit de overheid bij inkoop van medische producten zoals bij de
uittreding van het VK uit de EU het geval was. De deelnemers geven aan
dat deze aanpak efficiëntie kan opleveren. Verder vinden partijen dat de
voordelen van productie dichtbij huis, zoals duurzaamheid (footprint)
maar ook werkgelegenheid en het vergroten van kennis, terug moeten
komen in de kostprijsstructuur door middel van zogenaamde true pricing.
5. Innovatieve, duurzame productie dichtbij huis
Tijdens de coronacrisis is waardevolle ervaring opgedaan met de
productie van beschermingsmiddelen in Nederland, deelnemers roepen
op om manieren te zoeken om deze te behouden. Deelnemers delen dat
productie dichtbij huis in Nederland of EU zich kan onderscheiden door
innovatie gericht op duurzaamheid. Het kan daarbij onder meer gaan om
circulair gebruik van grondstoffen, schonere en innovatieve productietechnologieën of verminderde CO2-uitstoot doordat een innovatief
productieproces efficiënter is of vanwege het verminderen van transport
in de keten. Daarbij benoemen deelnemers dat hergebruik van medische
hulpmiddelen, een vorm van duurzame productie, kan bijdragen aan
leveringszekerheid. Veldpartijen geven aan dat de overheid de kaders kan
scheppen voor duurzaam produceren. Ook kan de overheid duurzame
productie dichtbij huis stimuleren door de voordelen hiervan mee te
(laten) nemen in de kostprijs (true pricing) zoals hierboven genoemd. Ook
is besproken dat flexibele, opschaalbare productiecapaciteit kan bijdragen
aan leveringszekerheid. Opschalen werkt met name als er al «warme
productie» is13. Deelnemers noemen dat verbetering van het vestigingsklimaat in Nederland en Europa de productie dichtbij huis aantrekkelijker
kan maken.
6. Impact regelgeving op leveringszekerheid
Deelnemers noemen dat regelgeving en (administratieve) procedures
zowel negatief als positief impact kunnen hebben op de leveringszekerheid. Deelnemende partijen vragen om bij de strategie ten aanzien van
leveringszekerheid goed te kijken naar de werking van regelgeving die een
hinderend effect heeft op de leveringszekerheid van medische producten
en deze waar mogelijk weg te nemen. Ze vragen aandacht voor regelgeving voor een gelijk speelveld. Regelgeving kan ook een stimulerende
werking hebben, bijvoorbeeld op het gebruik van milieuvriendelijke
13

Het opschalen van productiecapaciteit van PBM is ook beschreven in de eerdergenoemde
Kamerbrief «IJzeren voorraad beschermingsmiddelen bij mogelijke toekomstige crises».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 703

4

alternatieven. Zoals hierboven genoemd vragen de aanwezigen aan de
overheid om kaders te scheppen om duurzaamheid voor medische
producten te stimuleren. Verder geven de deelnemers aan dat de overheid
kaders kan scheppen waarbinnen zorginstellingen en verzekeraars kunnen
bijdragen aan leveringszekerheid zoals bijvoorbeeld het hanteren van
bepaalde inkoopcriteria en aanhouden van voorraden14.
7. Kennis borgen en informatie delen
Betere voorspelbaarheid van vraag en aanbod zien de aanwezigen als een
belangrijke factor bij het vergroten van de leveringszekerheid. Ze geven
aan dat het onderhouden van (product)kennis en zorgen dat zorginstellingen en leveranciers toegang krijgen tot elkaars informatie, de voorspelbaarheid kunnen ondersteunen. Uit de rondetafelgesprekken is naar voren
gekomen dat er behoefte is aan manieren om vraag en aanbod samen te
laten komen, om tijdig schaarste en leveringsproblemen te signaleren,
tekorten te voorkomen en hiermee de leveringszekerheid te borgen.
Informatie over vraag en aanbod kan ook worden gebruikt om aandacht te
geven aan de risico’s ten aanzien van leveringszekerheid zoals beschreven
onder punt 1. Deelnemers geven aan dat de kennis en kunde die is
opgedaan tijdens de coronacrisis, onder andere bij productie van PBM in
Nederland, geborgd en behouden moet blijven. Naast het belang van
kennisuitwisseling op nationaal en organisatieniveau, geven veldpartijen
aan dat er winst is te halen uit kennisdeling op internationaal gebied. Zo
geven zij aan te leren van best-practices van andere landen om bijvoorbeeld duurzame inkoop en productie te stimuleren.
Vervolgstappen strategische beleidsagenda leveringszekerheid
Deelnemers aan de rondetafels leveringszekerheid ondersteunen mijn
voornemen om een beleidsagenda op te stellen voor de strategie om de
leveringszekerheid van medische producten ook met name op de lange
termijn te versterken. Op dit moment ben ik de inbreng uit de rondetafels
aan het inventariseren om te bepalen wat een zinvolle beleidsaanpak is. Ik
neem deze ook mee in besprekingen op Europees niveau waar parallel
een soortgelijk proces loopt voor beleidsvorming. Hierboven verwees ik
reeds naar de opbouw van een ijzeren voorraad voor zowel geneesmiddelen als medische hulpmiddelen en naar de leveringszekerheid van
vaccins. Ik noem ook nogmaals het stimuleren van productie in dichtbij
huis in Nederland en de EU15. Ik zal het geheel van deze trajecten als ook
aspecten van kwaliteit, uitvoerbaarheid en betaalbaarheid meenemen bij
het uitwerken van de strategische beleidsagenda ten aanzien van
leveringszekerheid.
Ik verwacht uw Kamer deze zomer nader te informeren over de strategische beleidsagenda ten aanzien van de leveringszekerheid van
medische producten.
De Minister voor Medische Zorg,
T. van Ark

14

Verplichte voorraden van PBM binnen de zorg staan ook beschreven in de eerdergenoemde
Kamerbrief «IJzeren voorraad beschermingsmiddelen bij mogelijke toekomstige crises».
15
In dit verband wil ik uw Kamer, net zoals ik heb gedaan in mijn eerdergenoemde brief over de
ijzeren voorraad aan PBM en kritische medische hulpmiddelen, erop wijzen dat het tijdig
geven van duidelijkheid aan de afgelopen jaar opgestarte producenten in Nederland van
essentieel belang is voor het in stand houden van de productie in Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 477, nr. 703

5