Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3208
Vragen van het lid Eppink (JA21) aan de Minister van Defensie over de
aanbestedingsregels van de aankoop en productie van defensiematerieel
(ingezonden 10 maart 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Maat (Defensie), mede namens de
Minister van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 21 juni 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2298.
Vraag 1
Bent u op de hoogte van de Europese aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten, waar ook Defensie zich aan moet houden?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ervan op de hoogte dat deze regels tot langdurige aankoopprocedures
leiden?2
Antwoord 2
Het aanbestedingsproces maakt onderdeel uit van het voorzien-in proces.
Voor projecten met een financiële omvang van EUR 25 miljoen of meer wordt
het Defensie Materieelproces (DMP) doorlopen, zoals dat met uw Kamer is
afgesproken (Kamerstuk 27 830, nr. 197 van 3 februari 2017). Het DMP bestaat
bij omvangrijke projecten veelal uit drie fasen, namelijk: A (behoeftestelling),
B (onderzoek) en D (verwervingsvoorbereiding). De C-fase (vervolgonderzoek)
is uitsluitend aan de orde als sprake is van een ontwikkelingstraject. In het
Commissiedebat Hoofdlijnen Defensiebeleid van 17 maart j.l. heb ik u
toegezegd dat Defensie, in samenwerking met de betrokken departementen,
en in overleg met uw Kamer het DMP wil actualiseren en wendbaarder
maken. We kijken hierbij naar het «voorzien-in proces» in de breedte en
identificeren processtappen die structureel vertragend zijn. In de Kamerbrief
over de voortgang uitvoering motie Valstar c.s. (kenmerk BS2022014345)

1

https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-defensie/contact/zakendoen-metdefensie/europese-aanbestedingsregels.
2
https://eenvandaag.avrotros.nl/item/niet-direct-nog-meer-geld-nodig-voor-defensie-stelt-oudmivd-baas-pieter-cobelens/.

ah-tk-20212022-3208
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

informeer ik u nader over alle initiatieven om de wendbaarheid van Defensie
te vergroten.
Defensie kan voor overheidsopdrachten gebruikmaken van in de Aanbestedingswet 2012 (AW2012) en de Aanbestedingswet op het gebied van Defensie
en Veiligheid (ADV) genoemde procedures. Genoemde wetten bevatten ook
uitzonderingsmogelijkheden waarbij de genoemde procedures niet behoeven
te worden gevolgd en waardoor Defensie zich bijvoorbeeld direct tot een
gewenste leverancier kan wenden. Dat is ook het geval bij urgentie («dwingende spoed») (AW 2012) en in crisissituaties (ADV).
Tot slot, het voorzien-in proces is breder dan alleen de aanbesteding. Andere
factoren, zoals vertraagde leveringen van grondstoffen en computerchips,
kunnen ook invloed hebben op de looptijd van het proces.
Vraag 3
Heeft u kennisgenomen van de uitspraken van CDS Onno Eichelsheim van
vorige week dat de aanbestedingsregels voor de aankoop en productie van
materieel versoepeld dienen te worden gezien de geplande extra investeringen?3
Antwoord 3
Ja.
Zoals ook aangegeven in het antwoord op vraag 2 onderzoekt Defensie de
mogelijkheden en ruimte om het voorzien-in proces wendbaarder te maken.
Binnen dat onderzoek wordt onder andere gekeken in hoeverre de nationale
en Europese aanbestedingsregelgeving snellere inkoop kan accommoderen of
dat aanpassing daarvan gevergd is. Daarnaast beziet Defensie op welke wijze
in Europees verband zo goed mogelijk gezamenlijk kan worden ingekocht.
Vraag 4
Ziet u deze aanbestedingsregels als een bureaucratische kink in de kabel
inzake de wensen van het kabinet om Defensie snel weer op orde te krijgen
vanwege de oorlog in Oekraïne?
Antwoord 4
De aanbestedingsregelgeving is geen «bureaucratische kink in de kabel».
Zelfs in het geval dat aanbestedingsregelgeving niet van toepassing zou zijn
op Defensie geldt alsnog dat een goede offerteaanvraag dient te worden
opgesteld, dat marktpartijen tijd nodig zullen hebben om een offerte op te
stellen en dat het contracteringsproces de nodige tijd kost.
Vraag 5
Bent u voornemens om deze aanbestedingsregels voor de «aankoop en
productie van materieel» te versoepelen?
Antwoord 5
Het kabinet onderkent het belang van een snel en wendbaar verwervingstraject. In dat licht en zoals aangegeven in het antwoord op vraag 3 kijkt
Defensie in samenspraak met andere departementen naar de mogelijkheden
en ruimte om het voorzien-in proces te versnellen en wordt daarbij ook
gekeken naar de mogelijkheden om de nationale en Europese aanbestedingsregels aan te passen indien dat nodig is.
Vraag 6
Hoe staat u tegenover het idee om een dispensatieperiode van vijf jaar aan
Defensie te verlenen voor deze aanbestedingsregels, gezien de huidige
operationele noodzaak?
Antwoord 6
Deze vraag valt samen met de vraag over het voornemens zijn tot versoepeling van de aanbestedingsregels voor de aankoop en productie van materieel
en graag verwijs ik u naar het antwoord bij vraag 5.

3

https://wnl.tv/2022/03/01/commandant-der-strijdkrachten-nederland-zet-nog-meer-troepenklaar-voor-de-navo/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 7
Kunt u uiteenzetten wat uw mening is om net zoals Duitsland een lange
termijn «defensiefonds» op te stellen waardoor er ruim budget voor Defensie
geoormerkt blijft, zelfs na Rutte-IV?4
Antwoord 7
Op weg naar een toekomstbestendige krijgsmacht heeft Defensie de ambitie
om de krijgsmacht te herstellen, te moderniseren en te versterken. Dit
realiseert Defensie binnen een schokbestendig Defensie Materieelbegrotingsfonds (DMF). Het DMF zorgt voor meer stabiliteit in de begrotingen over
langere periode. Hierdoor kan Defensie de investeringen over een langere
periode plannen, in samenhang met beheer en onderhoud. Het fonds is niet
alleen bedoeld om materieelprojecten te bekostigen, maar ook voor
bijbehorende investeringen en daaraan gerelateerde instandhoudingsuitgaven. Denk aan ICT en infrastructuur. Mocht een project in tijd verschuiven,
dan blijft het geld daarvoor in het fonds beschikbaar.
Per 1 januari 2021 is het Defensie Materieelbegrotingsfonds (DMF) in werking
getreden. Hiermee heeft Defensie invulling gegeven aan de Motie-Belhaj/
Voordewind van 5 juni 2018 (Kamerstuk 34 919, nr. 19). Met deze motie is de
regering verzocht wetgeving voor te bereiden voor het instellen van een
begrotingsfonds voor defensiematerieel, conform de systematiek van het
Infrastructuurfonds, omdat dit bijdraagt aan de continuïteit van de investeringsplanning.
In 2020 is het Defensie Materieelbegrotingsfonds (DMF) voor het eerst aan de
Kamer aangeboden (Kamerstuk 35 570 K nr. 1 van 21 september 2020). Waar
voorheen de investeringsmiddelen onder artikel 6 (investeringen) van de
reguliere Defensiebegroting (Hoofdstuk X) vielen en de middelen voor
instandhouding onder de artikelen van de defensieonderdelen vielen, maken
de middelen voor investeringen en instandhouding van het materieel, de
infrastructuur en de IT-middelen nu deel uit van het DMF. Door een apart
fonds voor de investeringen en instandhouding te creëren, is Defensie beter
in staat invulling te geven aan het voorzien in een meerjarig integraal beheer
van de financiering en bekostiging van de ontwikkeling, verwerving,
instandhouding en afstoting van het materieel, de IT-middelen en de
infrastructuur van Defensie.
Vraag 8
Bent u op de hoogte van de vertraging in de vervanging van de vier
Walrusklasse-onderzeeboten?5
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Kunt u uiteenzetten wat sinds de laatste kamerbrief de huidige status is van
het vervangingsproject van de vier Walrusklasse-onderzeeboten?6
Antwoord 9
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar de voortgangsrapportage
over het programma vervanging onderzeebootcapaciteit, die op 1 april 2022
aan uw Kamer is gestuurd (Kamerstuk 34 225, nr. 35).
Vraag 10
Kunt u uiteenzetten waardoor er vertraging is opgelopen?
Antwoord 10
Zie het antwoord op vraag 9.

4

https://www.ewmagazine.nl/opinie/opinie/2022/03/onbegrijpelijk-dat-kabinet-aarzelt-met-extrauitgaven-voor-defensie-9419w/.
5
https://marineschepen.nl/nieuws/Vervanging-onderzeeboten-vertraagd-271021.html.
6
https://open.overheid.nl/repository/ronl-e3abf17c-9549-4bc9-8eb3-c3655f5ef8f8/1/pdf/
kamerbrief-stand-van-zaken-programma-vervanging-onderzeebootcapaciteit.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Vraag 11
Kunt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn van drie
weken beantwoorden?
Antwoord 11
Nee, zoals medegedeeld in mijn brief van 1 april 2022 aan uw Kamer
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2298) heeft de
afstemming en de samenhang met de Kamerbrief over de voortgang motie
Valstar c.s. (kenmerk BS2022014345) ervoor gezorgd dat de termijn van drie
weken niet gehaald is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4