Bijlage 1 bij de brief van de Vice-President van de Raad van State van 12 maart 2009.

Voorlichting overeenkomstig artikel 18, tweede lid, van de Wet op de Raad van
State ter zake van de eisen die voortvloeien uit de betrokken Europese en
internationale regelgeving met betrekking tot de omvang van de kring van
inspraakgerechtigden.
Bij brief van 7 januari 2009 heeft de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer op de voet van artikel 18, tweede lid, van de Wet op de
Raad van State aan afdeling IV van de Raad van State gevraagd hem voor te lichten
ter zake van de eisen die voortvloeien uit de betrokken Europese en internationale
regelgeving met betrekking tot de omvang van de kring van inspraakgerechtigden.
De vragen die aan de afdeling worden voorgelegd, zijn de volgende.
1. Verplicht de toepasselijke Europese en internationale regelgeving ertoe om bij de
voorbereiding van de besluitvorming inspraak voor belanghebbenden, als bedoeld
in artikel 1:2 van de Algemene wet bestuursrecht (Awb), dan wel voor een ruimere
kring van inspraakgerechtigden open te stellen?
2. Kunnen aan de toepasselijke Europese en internationale regelgeving, in aanvulling
op of in afwijking van de bestaande nationale jurisprudentie, criteria worden
ontleend die kunnen of moeten worden gehanteerd bij de uitleg en toepassing van
het belanghebbendenbegrip teneinde zorg te dragen voor een voldoende brede
kring van inspraakgerechtigden zonder dat daarvoor een nadere wettelijke
voorziening is vereist? Kan de Raad daarbij aandacht besteden aan de recente
mogelijk beperkende ontwikkelingen in de jurisprudentie rondom het
belanghebbendenbegrip?
3. In hoeverre is het noodzakelijk dat de kring van inspraakgerechtigden gelijk is aan
de kring van inspraakgerechtigden in aanverwante, veelal voorafgaande,
inspraaktrajecten, onder meer in het kader van de voorbereiding van
(bestemmings)plannen op grond van de Wet ruimtelijke ordening?

1.
Inleidende opmerkingen
1.1.
Opbouw van de voorlichting
De afdeling schetst hierna onder 2 de achtergrond van het verzoek om voorlichting.
Voor de beantwoording van de eerste vraag wordt vervolgens onderzocht welke eisen
artikel 6 van het Verdrag van Aarhus1 (het Verdrag) aan de kring van
inspraakgerechtigden bij de totstandkoming van besluiten betreffende specifieke
activiteiten stelt. Voor zover de activiteiten die worden vergund bij de
omgevingsvergunning en de watervergunning, onder de reikwijdte van artikel 6, eerste
lid, van het Verdrag vallen, is de voorbereiding van besluiten omtrent die vergunningen
onderworpen aan de regels over de inspraak. Voor de uitleg van artikel 6 van het
Verdrag is de betekenis van een aantal termen van belang, te weten 'het publiek' (the
public2) en 'het betrokken publiek' (the public concerned), waaraan in het Verdrag een
1

2

Het op 25 juni 1998 te Aarhus tot stand gekomen verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak bij
besluitvorming en toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden (Trb. 2001, nr. 73).
Het Verdrag is op 30 oktober 2001 in werking getreden en bij Rijkswet van 30 september 2004 (Stb. 2004, nr. 518)
goedgekeurd (inwerkingtreding op 31 december 2004).
Aldus de authentieke, Engelse tekst van het Verdrag.

2

duidelijk onderscheiden betekenis toekomt. De afdeling bespreekt deze termen onder
3, waarbij, voor zover van belang, tevens wordt ingegaan op het Nederlandse
belanghebbendenbegrip zoals dat is neergelegd in artikel 1:2, eerste en derde lid, Awb.
Aan de hand van de aldus uiteengezette begrippen zal de afdeling onder 4 ingaan op
de verplichtingen die uit artikel 6 van het Verdrag voortvloeien. Onder 5, 6 en 7 volgt
daarna de beantwoording van de gestelde vragen.
1.2.
Afbakening
Uit de toelichting op het verzoek om voorlichting leidt de afdeling af dat de term
'toepasselijke Europese regelgeving' betrekking heeft op de zogeheten IPPC-richtlijn3,
MER-richtlijn4 en de richtlijn inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie5.
De Europese Gemeenschap is partij bij het Verdrag, zodat deze richtlijnen daarmee in
overeenstemming dienen te zijn. Zij kunnen bij de voorlichting verder buiten
beschouwing blijven. De afdeling beperkt zich daarom bij de voorlichting tot de
relevante bepalingen uit het Verdrag.6
De afdeling leidt uit het verzoek om voorlichting voorts af dat met de term 'inspraak'
wordt bedoeld de gelegenheid om in het kader van de openbare voorbereiding van de
omgevingsvergunning en de watervergunning zienswijzen naar voren te brengen. De
afdeling neemt deze betekenis van inspraak als uitgangspunt bij de beantwoording van
de gestelde vragen. Zij gaat derhalve niet in op andere inspraakprocedures, zoals die
over de voorbereiding van provinciaal of gemeentelijk beleid als bedoeld in artikel 147
Provinciewet onderscheidenlijk artikel 150 Gemeentewet.
1.3
Uitleg van het Verdrag
De Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties heeft een
zogeheten Implementation Guide ter beschikking gesteld, die inzicht biedt in de
achtergronden, de structuur en verplichtingen alsook de keuzes voor de implementatie
van het Verdrag.7 Deze Implementation Guide geeft een interpretatie van het Verdrag
die berust op de beginselen die daaraan ten grondslag liggen. De afdeling zal hierna
de Implementation Guide als leidraad voor de uitleg van het Verdrag nemen.
Jurisprudentie over de toepassing van de verdragsrechtelijke eisen inzake inspraak in
Nederland en andere bij het Verdrag aangesloten staten is de afdeling niet bekend.
Ten slotte merkt de afdeling op dat niet vast staat in hoeverre het Verdrag een ieder
verbindende bepalingen inzake inspraak bevat, waarop de leden van 'het publiek' voor
de nationale rechter met succes een beroep kunnen doen.

3

4

5

6
7

Richtlijn 2008/1/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Gemeenschappen van 15 januari
2008 inzake geïntegreerde preventie en bestrijding van verontreiniging (PbEU L 24).
Richtlijn nr. 85/337/EEG van de Raad van de Europese Economische Gemeenschap van 27 juni 1985 betreffende
milieu-effectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten (PbEG L 175), zoals laatstelijk gewijzigd
bij richtlijn 2003/35/EG (PbEU L 156).
Richtlijn 2003/4 EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Gemeenschappen van 28 januari
2003 inzake de toegang van het publiek tot milieu-informatie en tot intrekking van Richtlijn 90/313/EEG van de Raad
(PbEU L 41).
De hierna genoemde verdragsbepalingen zijn integraal opgenomen in bijlage 2.
The Aarhus Convention: An Implementation Guide, United Nations Publication, Sales No. E.00.II.E.3, ISBN 92-1116745-0.

3

2.
De achtergrond van het verzoek om voorlichting
Sinds de inwerkingtreding van de Wet uniforme openbare voorbereidingsprocedure
Awb bevat de Awb één uniforme voorbereidingsprocedure. Onderdeel van die
procedure is dat een ontwerpbesluit ter inzage wordt gelegd en daarover zienswijzen
naar voren kunnen worden gebracht. Daarbij geldt als hoofdregel dat de mogelijkheid
tot het naar voren brengen van zienswijzen slechts openstaat voor belanghebbenden.
Daarnaast biedt artikel 3:15, tweede lid, Awb de mogelijkheid om de kring van
inspraakgerechtigden bij wettelijk voorschrift te verruimen. Van deze mogelijkheid is in
enkele wetten voor een aantal op die wetten berustende besluiten binnen het
omgevingsrecht gebruik gemaakt.8 Dit sloot aan bij de tot dan toe bestaande
regelgeving in gevallen waarin was bepaald dat een ieder de mogelijkheid heeft om
zienswijzen naar voren te brengen. Bij de Aanpassingswet uniforme openbare
voorbereidingsprocedure Awb zijn die ruimere inspraakmogelijkheden binnen het
omgevingsrecht gehandhaafd. Ook in latere wetgeving op het terrein van het
omgevingsrecht, bijvoorbeeld de nieuwe Wet ruimtelijke ordening, komen dergelijke
ruimere inspraakmogelijkheden voor.9 In lijn daarmee bevatten de voorstellen voor de
Wabo en de Waterwet, zoals die bij de Tweede Kamer werden ingediend, eveneens de
mogelijkheid voor “eenieder” om zienswijzen in te dienen.
Bij de behandeling van de voorstellen voor de Wabo en de Waterwet heeft de Tweede
Kamer der Staten-Generaal amendementen aangenomen om de kring van
inspraakgerechtigden te beperken bij besluiten omtrent de toekomstige omgevings- en
watervergunning.10 Hierdoor wordt in de Wabo en de Waterwet geen bepaling
opgenomen waarin overeenkomstig artikel 3:15, tweede lid, Awb wordt bepaald dat
“een ieder” de mogelijkheid heeft om zienswijzen naar voren te brengen over het
ontwerpbesluit. Het gevolg daarvan is dat, ingevolge artikel 3:15, eerste lid, Awb, de
mogelijkheid om zienswijzen naar voren te brengen alleen voor belanghebbenden
openstaat.
Ten tijde van de behandeling van de bovenbedoelde wetsvoorstellen in de Eerste
Kamer der Staten-Generaal zijn onder meer vragen gesteld over de verhouding tot
toepasselijke Europese en internationale regelgeving11, in het bijzonder het Verdrag. In
reactie op die vragen heeft de regering toegezegd dat zij de Raad van State
hieromtrent voorlichting zal vragen op de voet van artikel 18 van de Wet op de Raad
van State.
In een eerder stadium zijn bij de behandeling van de wetgeving met betrekking tot de
Wet ruimtelijke ordening in de Eerste Kamer vragen gesteld over de definiëring van de
betekenis van de term belanghebbende. Deze vragen zijn betrokken bij het
voorliggende verzoek om voorlichting dat de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke
Ordening en Milieubeheer heeft gedaan ter nakoming van de gedane toezeggingen.

3.
Relevante begrippen
Ingevolge artikel 1:2, eerste lid, Awb wordt onder 'belanghebbende' verstaan: degene
wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken.
8
9
10
11

Bijvoorbeeld in artikel 3.8 Wet ruimtelijke ordening.
Kamerstukken II 2003/04, 29 421, nr. 3, blz. 15. Kamerstukken II 1999/2000, 27 023, nr. 3, blz. 6.
Kamerstukken II 2007/08, 30 844, nr. 16 en Kamerstukken II 2007/08, 30 818, nr. 17.
Kamerstukken I 2007/ 08, 30 844, D en Kamerstukken I 2007/08, 30 818, D.

4

Ingevolge het derde lid worden ten aanzien van rechtspersonen als hun belangen
mede beschouwd de algemene en collectieve belangen die zij krachtens hun
doelstellingen en blijkens hun feitelijke werkzaamheden in het bijzonder behartigen.
In artikel 2, vierde lid, van het Verdrag wordt onder 'het publiek' verstaan: een of meer
natuurlijke of rechtspersonen en, in overeenstemming met nationale wetgeving of
praktijk, hun verenigingen, organisaties of groepen.
In het vijfde lid wordt onder 'het betrokken publiek' verstaan: het publiek dat gevolgen
ondervindt, of waarschijnlijk ondervindt van, of belanghebbende is bij,
milieubesluitvorming; voor de toepassing van deze omschrijving worden nietgouvernementele organisaties die zich inzetten voor milieubescherming en voldoen
aan de eisen van nationaal recht geacht belanghebbende te zijn.
3.1.
Het publiek
Met de term 'het publiek' wordt een ruimere kring van personen bedoeld dan met 'het
betrokken publiek'. Tot het publiek behoren ook diegenen wier belang niet op enigerlei
wijze bij de concrete milieubesluitvorming betrokken is. Zo wordt in de Implementation
Guide bij artikel 2, vierde lid, opgemerkt:
"The definition of “public” applies the “any person” principle. (…) The term
“public” under this definition is not subject to any conditions. Thus, the issue of
whether a particular member of the public is affected or has an interest is not
significant where rights under the Convention apply to the “public”.12
Wanneer het gaat om verenigingen, organisaties of groepen van personen of
rechtspersonen, geldt dat zij onder omstandigheden ook tot 'het publiek' worden
gerekend. Voor zover het betreft samenwerkingsverbanden van natuurlijke personen of
rechtspersonen, welke verbanden geen rechtspersoonlijkheid bezitten, hangt het van
de nationale wetgeving en rechtspraktijk af of deze tot 'het publiek' kunnen worden
gerekend:
"In most cases, an association, organization or group of natural or legal persons
will itself have legal personality, and therefore will already fall under the
definition. The language can only be interpreted, therefore, to provide that
associations, organizations or groups without legal personality may also be
considered to be members of the public under the Convention. This addition is
qualified, however, by the reference to national legislation or practice. Thus, ad
hoc formations can only be considered to be members of the public where the
requirements, if any, established by national legislation or practice are met".13
3.2.
Het betrokken publiek
Het betrokken publiek bestaat niet alleen uit degenen die een belang hebben dat
bescherming vindt in de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Waar het gaat om
betrokkenheid bij de milieubesluitvorming is reeds voldoende dat men feitelijk gevolgen
ondervindt of waarschijnlijk zal ondervinden. In de 'Implementation Guide' wordt
hierover opgemerkt:
"It is significant that article 2, paragraph 5, does not require that a person must
show a legal interest to be a member of the public concerned. Thus, the term
may encompass both “legal interest” and “factual interest” as defined under
12
13

Implementation Guide, blz. 39.
Idem, blz. 40.

5

continental legal systems, such as those of Austria, Germany and Poland.
Persons with a mere factual interest do not normally enjoy the full panoply of
rights in proceedings and judicial remedies accorded to those with a legal
interest under these systems. The Convention appears to accord the same
status (at least in terms of article 6—procedural rights—and possibly article 9—
remedies) regardless of whether the interest is a legal or factual one".14
Om tot 'het betrokken publiek' te kunnen worden gerekend, is het derhalve voldoende
dat een lid van het publiek waarschijnlijk feitelijke gevolgen van het te nemen besluit
zal ondervinden. Niet is vereist dat het daarbij betrokken belang bescherming heeft
gevonden in de van toepassing zijnde milieuregelgeving.
3.3.
Niet-gouvernementele organisaties
Ingevolge artikel 2, vijfde lid, van het Verdrag worden onder 'het betrokken publiek'
mede verstaan: "niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor
milieubescherming en voldoen aan de eisen van nationaal recht". Daarmee stelt het
Verdrag twee vereisten aan belangenorganisaties om als onderdeel van 'het betrokken
publiek' te kunnen worden aangemerkt.
In de eerste plaats moeten zij zich voor milieubescherming inzetten. Of een
belangenorganisatie zich daarvoor inzet kan op verschillende wijzen worden
vastgesteld. De implementation Guide stelt in dit verband: "
Whether or not an NGO promotes environmental protection can be ascertained
in a variety of ways, such as through its charter, by-laws or activities".15
In de tweede plaats moet worden voldaan aan de desbetreffende eisen van nationaal
recht. Hierover stelt de Implementation Guide:
"Parties may set requirements for NGO's under national law, but these
requirements should be consistent with the Convention’s principles, such as
non-discrimination and avoidance of technical and financial barriers to
registration".16
Binnen deze buitengrenzen mogen lidstaten eisen stellen die op objectieve criteria
kunnen worden gebaseerd en die entiteiten niet onnodig uitschakelen. De afdeling is
van mening dat de eisen die artikel 1:2, derde lid, Awb stelt, met het Verdrag
verenigbaar zijn. Dat het om een voor de rechtsgemeenschap als zodanig kenbare
rechtspersoon moet gaan, lijkt niet in strijd met de bedoelingen van het Verdrag. Dat
geldt ook voor de eis dat het belang volgens statuten en blijkens feitelijke
werkzaamheden in het bijzonder wordt behartigd.
3.4.
Het betrokken publiek en artikel 1:2 Awb
Bij de toepassing van artikel 1:2 Awb worden aan de betrokkenheid verschillende eisen
gesteld. In de eerste plaats – artikel 1:2, eerste lid, Awb zegt het met zoveel woorden –
moet er een bepaalde betrokkenheid bestaan van het belang met het desbetreffende
besluit. Daarnaast moet de drager van het belang in die hoedanigheid te
onderscheiden zijn van andere belangstellenden. Voorts moet het gaan om een eigen
en voldoende objectief bepaalbaar belang. De hier vermelde vereisten brengen een
begrenzing aan op de betekenis van de term 'belanghebbende'.

14
15
16

Idem, blz. 40.
Idem, blz. 41.
Idem, blz. 41.

6

Voor de beantwoording van de vraag of het Nederlandse belanghebbendenbegrip
overeenkomt met de uitleg van de term 'het betrokken publiek' in artikel 2, vijfde lid,
van het Verdrag, bestaan weinig aanknopingspunten. Hieromtrent bestaat geen
besluitvorming van de vergadering van verdragspartijen. Op grond van de tekst van
artikel 2, vijfde lid, en de Implementation Guide mag naar de mening van de afdeling
evenwel worden aangenomen, dat het Verdrag de kring van 'het betrokken publiek'
ruimer trekt dan degenen die als belanghebbenden in de zin van artikel 1:2 Awb
worden aangemerkt. De Implementation Guide spreekt met nadruk van een ruime kring
van personen:
"While narrower than the “public,” the “public concerned” is nevertheless still
very broad. It appears to go well beyond the kind of language that is usually
found in legal tests of “sufficient interest”, including not only the members of the
public who are likely to be affected, but also the members of the public who
have an interest in the environmental decision-making. This definition includes
members of the public whose legal rights guaranteed under law might be
impaired by the proposed activity. Potentially affected rights vary depending on
the domestic legislation, but may include material and property rights, as well as
social rights such as the right to be free from injury or the right to a healthy
environment. It also applies, however, to a category of the public that has an
unspecified interest in the decision-making procedure."17
Het Verdrag onderscheidt binnen de categorie van 'het betrokken publiek' degenen die
toegang hebben tot de rechter als bedoeld in artikel 9, tweede lid van het Verdrag. Die
laatste categorie wordt gedefinieerd als leden van het betrokken publiek die een
voldoende belang (sufficient interest) hebben, dan wel stellen dat inbreuk is gemaakt
op een recht. Van de laatste omschrijving kan worden aangenomen dat zij in sterke
mate overeenkomt met die van de betekenis van de term 'belanghebbende' van artikel
1:2 Awb. Het betrokken publiek als zodanig omvat dan een ruimere kring van personen
dan die belanghebbenden in de zin van artikel 1:2 Awb. Dit verschil komt tot
uitdrukking in het feit dat het Verdrag geen nadere eisen stelt aan een degene die zich
tot 'het betrokken publiek' wil rekenen. Het is niet aannemelijk dat dergelijke eisen in
het Verdrag moeten worden ingelezen.

4.
Artikel 6 van het Verdrag
Zowel 'the public' als de 'public concerned' komen voor in de verschillende onderdelen
van artikel 6 van het Verdrag. Het tweede lid bevat een informatieverplichting voor het
bestuur: het betrokken publiek wordt bij openbare bekendmaking of, indien van
toepassing, individueel, vroegtijdig in een milieubesluitvormingsprocedure, en op
adequate, tijdige en doeltreffende wijze, geïnformeerd over verschillende aspecten die
de besluitvorming betreffen. Die informatieverplichting geldt blijkens de aanhef van het
tweede lid jegens 'het betrokken publiek'. Daarmee is nog niet gezegd dat het recht op
inspraak zelf is beperkt tot het betrokken publiek.
Een eerste aanwijzing om aan te nemen dat inspraakrechten worden toegekend aan
een ruimere kring dan alleen het betrokken publiek, is te vinden in het tweede lid,
onderdeel d, onder ii. Hierin is bepaald dat 'het betrokken publiek' onder meer moet
17

Idem, blz. 40.

7

worden geïnformeerd over "de mogelijkheden voor inspraak van het publiek". Ook
artikel 6, derde lid, van het Verdrag gaat ervan uit dat 'het publiek' recht op inspraak
heeft: "De inspraakprocedures omvatten redelijke termijnen voor de verschillende
fasen, die voldoende tijd laten voor het informeren van het publiek in overeenstemming
met het voorgaande tweede lid en voor het publiek om zich gedurende de
milieubesluitvorming doeltreffend voor te bereiden en deel te nemen". Het meest
overtuigend is het zevende lid: "Inspraakprocedures bieden het publiek de mogelijkheid
schriftelijk of, indien van toepassing, tijdens een hoorzitting of onderzoek met de
verzoeker, alle opmerkingen, informatie, analyses of meningen naar voren te brengen
die het relevant acht voor de voorgestelde activiteit".
Daartegen zou kunnen worden ingebracht dat, aangezien in het tweede lid van artikel 6
de term 'het betrokken publiek' wordt gebezigd, in de daaropvolgende onderdelen van
de bepaling voor 'het publiek' telkens moet worden gelezen 'het betrokken publiek'.
Deze gedachtegang vindt echter geen steun in de bevindingen van het Comité voor de
naleving van het Verdrag en de besluitvorming van de vergadering van Partijen
daaromtrent. De staat Litouwen, één van de partijen bij het Verdrag, had de uitoefening
van het verdragsrechtelijk beschermde inspraakrecht beperkt tot het 'betrokken
publiek'. Het zogeheten Compliance Committee was van oordeel dat die beperking in
strijd was met artikel 6, zevende lid, van het Verdrag.18 Tijdens de derde vergadering
hebben de verdragspartijen deze bevinding tot de hunne gemaakt en Litouwen
aanbevolen haar wetgeving op dit punt met het Verdrag in overeenstemming te
brengen.19

5.
Beantwoording van de eerste vraag
Vraag 1 van het verzoek om voorlichting luidt als volgt:
• "Verplicht de toepasselijke Europese en internationale regelgeving ertoe om bij de
voorbereiding van de besluitvorming inspraak voor belanghebbenden als bedoeld
in artikel 1:2 van de Awb dan wel voor een ruimere kring van inspraakgerechtigden
open te stellen?"
Gelet op het voorgaande acht de afdeling de conclusie gerechtvaardigd dat het recht
op inspraak in het Verdrag wordt toegekend aan 'het publiek' en niet aan 'het betrokken
publiek' en antwoordt zij op de eerste vraag dat artikel 6 van het Verdrag verplicht tot
het bieden van gelegenheid tot inspraak voor een ruimere kring dan die van de
belanghebbenden, bedoeld in artikel 1:2 Awb, voor zover het activiteiten in de zin van
artikel 6, eerste lid, van het Verdrag betreft.

6.
Beantwoording van de tweede vraag
Vraag 2 van het verzoek om voorlichting luidt als volgt:
• "Kunnen aan de toepasselijke Europese en internationale regelgeving, in aanvulling
op of in afwijking van de bestaande nationale jurisprudentie, criteria worden
18

19

Rapport van het Comité voor de naleving van het Verdrag ten behoeve van de derde vergadering van partijen
(http://www.unece.org/env/documents/2008/pp/mop3/ece_mp_pp_2008_5_add_6_e.pdf).
Besluit no. III/6d aangenomen in de vergadering van partijen, welke van 11 tot en met 13 juni 2008 werd gehouden
te Riga (http://www.unece.org/env/pp/mop3/As%20submitted/ECE_MP_PP_2008_2_Add_12.pdf).

8

ontleend die kunnen of moeten worden gehanteerd bij de uitleg en toepassing van
het belanghebbendenbegrip teneinde zorg te dragen voor een voldoende brede
kring van inspraakgerechtigden zonder dat daarvoor een nadere wettelijke
voorziening is vereist? Kan de Raad daarbij aandacht besteden aan de recente
mogelijk beperkende ontwikkelingen in de jurisprudentie rondom het
belanghebbendenbegrip?"
De beantwoording van de tweede vraag is evenzeer afhankelijk van de lezing van
artikel 6. Zoals hiervoor is vermeld, kent deze bepaling aan 'het publiek' een recht op
inspraak bij besluitvorming over specifieke activiteiten toe. In de dagelijkse
bestuurspraktijk betekent dat, dat 'een ieder' gelegenheid dient te hebben van
inspraakmogelijkheden gebruik te maken. Voor de naleving van het Verdrag zou de
term 'belanghebbende' in de zin van de Awb zeer ruim opgevat moeten worden. Naar
het oordeel van de afdeling gaat een zo ruime uitleg de bedoeling van artikel 1:2 Awb
te buiten. Voor de naleving van het Verdrag is daarom vereist dat het recht op inspraak
aan 'een ieder' wordt toegekend.
Nu artikel 1:2 Awb niet verdragsconform kan worden uitgelegd, behoeft geen aandacht
behoeft te worden besteed aan de in de tweede vraag bedoelde jurisprudentie. De
reikwijdte van die jurisprudentie beperkt zich immers tot de uitleg van het
belanghebbendenbegrip in de zin van artikel 1:2 Awb.

7.
Beantwoording van de derde vraag
Vraag 3 van het verzoek om voorlichting luidt als volgt:
• "In hoeverre is het noodzakelijk dat de kring van inspraakgerechtigden gelijk is aan
de kring van inspraakgerechtigden in aanverwante, veelal voorafgaande,
inspraaktrajecten, onder meer in het kader van de voorbereiding van
(bestemmings)plannen op grond van de Wet ruimtelijke ordening?"
Het Verdrag ziet op inspraak ten aanzien van specifieke activiteiten (artikel 6), plannen,
programma's en beleid betrekking hebbende op het milieu (artikel 7) en de
voorbereiding van uitvoerende regelingen of algemeen toepasselijke wettelijke
bindende normatieve instrumenten (artikel 8). Het recht op inspraak zoals neergelegd
in artikel 7 is toegekend aan 'het publiek'. Artikel 8 kent als zodanig geen recht op
inspraak toe, maar bevat een inspanningsverplichting om inspraak te bevorderen.20 In
het geval de verdragspartijen hieraan gevolg geven, staan de inspraakmogelijkheden
ter beschikking van 'het publiek', hetzij rechtstreeks of via representatieve
overlegorganen.
Voor de categorieën beleidsplannen, algemeen verbindende voorschriften21,
milieueffectrapportage22 en besluitvorming voor concrete activiteiten voorziet het
Verdrag in afzonderlijke bepalingen over de inspraak. In het Verdrag wordt geen
verbinding gelegd tussen de regeling voor inspraak over plannen en algemeen
20
21

22

Idem, blz. 119.
De afdeling rekent bestemmingsplannen en inpassingsplannen in de zin van de Wet ruimtelijke ordening voor de
toepassing van het Verdrag tot de algemeen toepasselijke wettelijke bindende normatieve instrumenten, bedoeld in
artikel 8 van het Verdrag.
Zie bijlage I, paragraaf 20, van het Verdrag in samenhang met artikel 6, eerste lid, onder a, van het Verdrag.

9

verbindende voorschriften enerzijds en de regeling voor inspraak over besluiten voor
concrete activiteiten, waarvoor die plannen en voorschriften het beleidsmatige
toetsingskader vormen, anderzijds. Deze verbinding bestaat evenmin tussen de
regeling voor inspraak over milieueffectrapportage en de concrete activiteit waarvoor
een milieueffectrapport wordt gemaakt. Gelet hierop, vereist het Verdrag geen
wettelijke regeling waarin de kring van inspraakgerechtigden bij besluitvorming over
concrete activiteiten gelijk is aan de kring van inspraakgerechtigden in aanverwante,
veelal voorafgaande, inspraakprocedures.

Bijlage 2 bij de brief van de Vice-President van de Raad van State van 12 maart 2009.

Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak in
besluitvorming en toegang tot de rechter inzake
milieuaangelegenheden
Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-Making and Access to
Justice in Environmental Matters
The Parties to this Convention,
Recalling principle l of the Stockholm Declaration on the Human Environment,
Recalling also principle 10 of the Rio Declaration on Environment and Development,
Recalling further General Assembly resolutions 37/7 of 28 October 1982 on the World Charter for Nature
and 45/94 of 14 December 1990 on the need to ensure a healthy environment for the well-being of
individuals,
Recalling the European Charter on Environment and Health adopted at the First European Conference on
Environment and Health of the World Health Organization in Frankfurt-am-Main, Germany, on 8 December
1989,
Affirming the need to protect, preserve and improve the state of the environment and to ensure sustainable
and environmentally sound development,
Recognizing that adequate protection of the environment is essential to human well-being and the
enjoyment of basic human rights, including the right to life itself,
Recognizing also that every person has the right to live in an environment adequate to his or her health
and well-being, and the duty, both individually and in association with others, to protect and improve the
environment for the benefit of present and future generations,
Considering that, to be able to assert this right and observe this duty, citizens must have access to
information, be entitled to participate in decision-making and have access to justice in environmental
matters, and acknowledging in this regard that citizens may need assistance in order to exercise their
rights,
Recognizing that, in the field of the environment, improved access to information and public participation in
decision-making enhance the quality and the implementation of decisions, contribute to public awareness
of environmental issues, give the public the opportunity to express its concerns and enable public
authorities to take due account of such concerns,
Aiming thereby to further the accountability of and transparency in decision-making and to strengthen
public support for decisions on the environment,
Recognizing the desirability of transparency in all branches of government and inviting legislative bodies to
implement the principles of this Convention in their proceedings,
Recognizing also that the public needs to be aware of the procedures for participation in environmental
decision-making, have free access to them and know how to use them,
Recognizing further the importance of the respective roles that individual citizens, non-governmental
organizations and the private sector can play in environmental protection,
Desiring to promote environmental education to further the understanding of the environment and
sustainable development and to encourage widespread public awareness of, and participation in,

decisions affecting the environment and sustainable development,
Noting, in this context, the importance of making use of the media and of electronic or other, future forms
of communication,
Recognizing the importance of fully integrating environmental considerations in governmental decisionmaking and the consequent need for public authorities to be in possession of accurate, comprehensive
and up-to-date environmental information,
Acknowledging that public authorities hold environmental information in the public interest,
Concerned that effective judicial mechanisms should be accessible to the public, including organizations,
so that its legitimate interests are protected and the law is enforced,
Noting the importance of adequate product information being provided to consumers to enable them to
make informed environmental choices,
Recognizing the concern of the public about the deliberate release of genetically modified organisms into
the environment and the need for increased transparency and greater public participation in decisionmaking in this field,
Convinced that the implementation of this Convention will contribute to strengthening democracy in the
region of the United Nations Economic Commission for Europe (ECE),
Conscious of the role played in this respect by ECE and recalling,inter alia, the ECE Guidelines on Access
to Environmental Information and Public Participation in Environmental Decision-making endorsed in the
Ministerial Declaration adopted at the Third Ministerial Conference “Environment for Europe" in Sofia,
Bulgaria, on 25 October 1995,
Bearing in mind the relevant provisions in the Convention on Environmental Impact Assessment in a
Transboundary Context, done at Espoo, Finland, on 25 February 1991, and the Convention on the
Transboundary Effects of Industrial Accidents and the Convention on the Protection and Use of
Transboundary Watercourses and International Lakes, both done at Helsinki on 17 March 1992, and other
regional conventions,
Conscious that the adoption of this Convention will have contributed to the further strengthening of the
“Environment for Europe" process and to the results of the Fourth Ministerial Conference in Aarhus,
Denmark, in June 1998,
Have agreed as follows:

Article 1. Objective
In order to contribute to the protection of the right of every person of present and future generations to live
in an environment adequate to his or her health and well-being, each Party shall guarantee the rights of
access to information, public participation in decision-making, and access to justice in environmental
matters in accordance with the provisions of this Convention.
Article 2. Definitions
For the purposes of this Convention,
(…)
4. “The public" means one or more natural or legal persons, and, in accordance with national legislation
or practice, their associations, organizations or groups;
5. “The public concerned" means the public affected or likely to be affected by, or having an interest in,
the environmental decision-making; for the purposes of this definition, non-governmental organizations
promoting environmental protection and meeting any requirements under national law shall be
deemed to have an interest.
Article 3. General provisions

(…)
5. The provisions of this Convention shall not affect the right of a Party to maintain or introduce
measures providing for broader access to information, more extensive public participation in decisionmaking and wider access to justice in environmental matters than required by this Convention.
(…)
9. Within the scope of the relevant provisions of this Convention, the public shall have access to
information, have the possibility to participate in decision-making and have access to justice in
environmental matters without discrimination as to citizenship, nationality or domicile and, in the case
of a legal person, without discrimination as to where it has its registered seat or an effective centre of
its activities.
Article 6. Public participation in decisions on specific activities
1. Each Party:
a) Shall apply the provisions of this article with respect to decisions on whether to permit proposed
activities listed in annex I;
b) Shall, in accordance with its national law, also apply the provisions of this article to decisions on
proposed activities not listed in annex I which may have a significant effect on the environment. To
this end, Parties shall determine whether such a proposed activity is subject to these provisions;
and
c) May decide, on a case-by-case basis if so provided under national law, not to apply the provisions
of this article to proposed activities serving national defence purposes, if that Party deems that
such application would have an adverse effect on these purposes.
2. The public concerned shall be informed, either by public notice or individually as appropriate, early in
an environmental decision-making procedure, and in an adequate, timely and effective manner, inter
alia, of:
a) The proposed activity and the application on which a decision will be taken;
b) The nature of possible decisions or the draft decision;
c) The public authority responsible for making the decision;
d) The envisaged procedure, including, as and when this information can be provided:
(i) The commencement of the procedure;
(ii) The opportunities for the public to participate;
(iii) The time and venue of any envisaged public hearing;
(iv) An indication of the public authority from which relevant information can be obtained and
where the relevant information has been deposited for examination by the public;
(v) An indication of the relevant public authority or any other official body to which comments or
questions can be submitted and of the time schedule for transmittal of comments or questions;
and
(vi) An indication of what environmental information relevant to the proposed activity is available;
and
e) The fact that the activity is subject to a national or transboundary environmental impact
assessment procedure.
3. The public participation procedures shall include reasonable time-frames for the different phases,
allowing sufficient time for informing the public in accordance with paragraph 2 above and for the
public to prepare and participate effectively during the environmental decision-making.
4. Each Party shall provide for early public participation, when all options are open and effective public
participation can take place.
5. Each Party should, where appropriate, encourage prospective applicants to identify the public
concerned, to enter into discussions, and to provide information regarding the objectives of their
application before applying for a permit.
6. Each Party shall require the competent public authorities to give the public concerned access for
examination, upon request where so required under national law, free of charge and as soon as it
becomes available, to all information relevant to the decision-making referred to in this article that is
available at the time of the public participation procedure, without prejudice to the right of Parties to
refuse to disclose certain information in accordance with article 4, paragraphs 3 and 4. The relevant
information shall include at least, and without prejudice to the provisions of article 4:
a) A description of the site and the physical and technical characteristics of the proposed activity,
including an estimate of the expected residues and emissions;
b) A description of the significant effects of the proposed activity on the environment;
c) A description of the measures envisaged to prevent and/or reduce the effects, including emissions;
d) A non-technical summary of the above;
e) An outline of the main alternatives studied by the applicant; and

f)

In accordance with national legislation, the main reports and advice issued to the public authority
at the time when the public concerned shall be informed in accordance with paragraph 2 above.
7. Procedures for public participation shall allow the public to submit, in writing or, as appropriate, at a
public hearing or enquiry with the applicant, any comments, information, analyses or opinions that it
considers relevant to the proposed activity.
8. Each Party shall ensure that in the decision due account is taken of the outcome of the public
participation.
9. Each Party shall ensure that, when the decision has been taken by the public authority, the public is
promptly informed of the decision in accordance with the appropriate procedures. Each Party shall
make accessible to the public the text of the decision along with the reasons and considerations on
which the decision is based.
10. Each Party shall ensure that, when a public authority reconsiders or updates the operating conditions
for an activity referred to in paragraph 1, the provisions of paragraphs 2 to 9 of this article are applied
mutatis mutandis, and where appropriate.
11. Each Party shall, within the framework of its national law, apply, to the extent feasible and
appropriate, provisions of this article to decisions on whether to permit the deliberate release of
genetically modified organisms into the environment.
Article 7. Public participation concerning plans, programmes and policies relating to the
environment
Each Party shall make appropriate practical and/or other provisions for the public to participate during the
preparation of plans and programmes relating to the environment, within a transparent and fair framework,
having provided the necessary information to the public. Within this framework, article 6, paragraphs 3, 4
and 8, shall be applied. The public which may participate shall be identified by the relevant public authority,
taking into account the objectives of this Convention. To the extent appropriate, each Party shall
endeavour to provide opportunities for public participation in the preparation of policies relating to the
environment.
Article 8. Public participation during the preparation of executive regulations and/or generally
applicable legally binding normative instruments
Each Party shall strive to promote effective public participation at an appropriate stage, and while options
are still open, during the preparation by public authorities of executive regulations and other generally
applicable legally binding rules that may have a significant effect on the environment. To this end, the
following steps should be taken:
a)
Time-frames sufficient for effective participation should be fixed;
b)
Draft rules should be published or otherwise made publicly available; and
c)
The public should be given the opportunity to comment, directly or through representative
consultative bodies.
The result of the public participation shall be taken into account as far as possible.

Verdrag betreffende toegang tot informatie, inspraak in besluitvorming en toegang tot de rechter
inzake milieuaangelegenheden
De Partijen bij dit Verdrag,
Herinnerend aan beginsel 1 van de Verklaring van Stockholm inzake het Menselijk Leefmilieu,
Tevens herinnerend aan beginsel 10 van de Verklaring van Rio inzake Milieu en Ontwikkeling,
Voorts herinnerend aan de resoluties van de Algemene Vergadering 37/7 van 28 oktober 1982 inzake het
Wereldnatuurhandvest en 45/94 van 14 december 1990 inzake de noodzaak een gezond milieu te
waarborgen voor het welzijn van individuen,
Herinnerend aan het Europees Handvest inzake Milieu en Gezondheid aangenomen op de Eerste
Europese Conferentie inzake Milieu en Gezondheid van de Wereldgezondheidsorganisatie in Frankfurtam-Main, Duitsland, op 8 december 1989,
Bevestigend de noodzaak de toestand van het milieu te beschermen, in stand te houden en te verbeteren
en een duurzame en milieuhygiënisch verantwoorde ontwikkeling te waarborgen,
Erkennend dat adequate bescherming van het milieu van wezenlijk belang is voor het welzijn van de mens
en het genot van de fundamentele mensenrechten, waaronder het recht op leven zelf,
Tevens erkennend dat een ieder het recht heeft te leven in een milieu dat passend is voor zijn of haar
gezondheid en welzijn en de plicht heeft, zowel individueel als tezamen met anderen, het milieu te
beschermen en te verbeteren in het belang van de huidige en toekomstige generaties,
Overwegend dat, om dit recht te kunnen doen gelden en deze plicht te kunnen vervullen, burgers toegang
tot informatie, recht op inspraak in de besluitvorming en toegang tot de rechter inzake
milieuaangelegenheden moeten hebben, en in dit verband erkennend dat burgers bijstand nodig kunnen
hebben om hun rechten uit te oefenen,
Erkennend dat, op milieugebied, een verbeterde toegang tot informatie alsmede inspraak in besluitvorming
de kwaliteit en de uitvoering van besluiten verbeteren, bijdragen tot de bewustheid bij het publiek van
milieuvraagstukken, het publiek de gelegenheid bieden om zijn bezorgdheid te uiten en bestuursorganen
in staat stellen naar behoren rekening te houden met deze bezorgdheid,
Aldus beogend de verantwoording en transparantie van de besluitvorming te bevorderen en de publieke
steun voor besluiten over het milieu te versterken,
Erkennend dat transparantie in alle geledingen van de overheid gewenst is, en wetgevende lichamen
uitnodigend de beginselen van dit Verdrag in hun handelingen ten uitvoer te brengen,
Tevens erkennend dat het publiek bekend dient te zijn met de procedures voor inspraak in besluitvorming
op milieugebied, er vrije toegang toe dient te hebben en dient te weten hoe deze te gebruiken,
Voorts het belang erkennend van de onderscheiden rollen die individuele burgers, niet-gouvernementele
organisaties en de particuliere sector kunnen spelen in het beschermen van het milieu,
Geleid door de wens milieu-educatie te stimuleren ter bevordering van het begrip van het milieu en
duurzame ontwikkeling en bij het publiek een wijdverbreide bewustheid van, en inspraak aan te moedigen
in, besluiten die invloed hebben op het milieu en die duurzame ontwikkeling beïnvloeden,
Gelet op, in dit verband, het belang van gebruikmaking van de media en van elektronische of andere,
toekomstige vormen van communicatie,
Het belang erkennend van geheel in besluitvorming van de overheid geïntegreerde milieu-overwegingen
en derhalve van de noodzaak voor bestuursorganen te beschikken over nauwkeurige, uitvoerige en

actuele milieu-informatie,
Erkennend dat bestuursorganen milieu-informatie bezitten in het openbaar belang,
Geleid door de wens het publiek, met inbegrip van organisaties, toegang te geven tot doelmatige
mechanismen van rechtspraak, opdat zijn rechtmatige belangen worden beschermd en het recht wordt
toegepast,
Gelet op het belang dat adequate productinformatie wordt verstrekt aan consumenten, om hen in staat te
stellen weloverwogen milieukeuzes te maken,
Erkennend de bezorgdheid van het publiek over de doelbewuste introductie in het milieu van genetisch
gemodificeerde organismen en de noodzaak van grotere transparantie en meer inspraak in de
besluitvorming op dit gebied,
Overtuigd dat de uitvoering van dit Verdrag zal bijdragen tot het versterken van de democratie in de regio
van de Economische Commissie voor Europa (ECE) van de Verenigde Naties,
Zich bewust van de rol die de ECE in dit opzicht heeft gespeeld en herinnerend aan, onder meer, de
richtsnoeren van de ECE inzake de toegang tot milieu-informatie en inspraak in milieubesluitvorming,
bekrachtigd in de Ministeriële Verklaring aangenomen op de Derde Ministeriële Conferentie „Milieu voor
Europa" in Sofia, Bulgarije, op 25 oktober 1995,
Indachtig de relevante bepalingen van het Verdrag inzake milieu-effectrapportage in grensoverschrijdend
verband, tot stand gekomen te Espoo, Finland, op 25 februari 1991, en het Verdrag inzake de
grensoverschrijdende gevolgen van industriële ongevallen en het Verdrag inzake de bescherming en het
gebruik van grensoverschrijdende waterlopen en internationale meren, beide tot stand gekomen te
Helsinki op 17 maart 1992, en andere regionale verdragen,
Zich ervan bewust dat het aannemen van dit Verdrag een bijdrage zal vormen aan het verder versterken
van het proces „Milieu voor Europa" en aan de resultaten van de Vierde Ministeriële Conferentie in
Aarhus, Denemarken, in juni 1998,
Zijn het volgende overeengekomen:
Artikel 1. Doel
Om bij te dragen aan de bescherming van het recht van elke persoon van de huidige en toekomstige
generaties om te leven in een milieu dat passend is voor zijn of haar gezondheid en welzijn, waarborgt
elke Partij de rechten op toegang tot informatie, inspraak in de besluitvorming en toegang tot de rechter
inzake milieuaangelegenheden in overeenstemming met de bepalingen van dit Verdrag.
Artikel 2. Begripsomschrijvingen
Voor de toepassing van dit Verdrag,
1. (…)
4. Wordt onder „het publiek" verstaan een of meer natuurlijke of rechtspersonen en, in overeenstemming
met nationale wetgeving of praktijk, hun verenigingen, organisaties of groepen;
5. Wordt onder „het betrokken publiek" verstaan het publiek dat gevolgen ondervindt, of waarschijnlijk
ondervindt van, of belanghebbende is bij, milieubesluitvorming; voor de toepassing van deze
omschrijving worden niet-gouvernementele organisaties die zich inzetten voor milieubescherming en
voldoen aan de eisen van nationaal recht geacht belanghebbende te zijn.

Artikel 3. Algemene bepalingen
1. (…).
5. De bepalingen van dit Verdrag laten onverlet het recht van een Partij maatregelen te handhaven of in
te stellen die voorzien in een ruimere toegang tot informatie, uitgebreidere inspraak in besluitvorming
en ruimere toegang tot de rechter inzake milieuaangelegenheden dan vereist door dit Verdrag.
6. (…)

9.

Binnen het toepassingsgebied van de relevante bepalingen van dit Verdrag heeft het publiek toegang
tot informatie, heeft het de mogelijkheid van inspraak in besluitvorming en heeft het toegang tot de
rechter inzake milieuaangelegenheden zonder discriminatie op grond van staatsburgerschap,
nationaliteit of woonplaats en, in het geval van een rechtspersoon, zonder discriminatie op grond van
de plaats van de statutaire zetel of een feitelijk middelpunt van de activiteiten.

Artikel 6. Inspraak in besluiten over specifieke activiteiten
1. Elke Partij:
a. past de bepalingen van dit artikel toe ten aanzien van besluiten over het al dan niet toestaan van
voorgestelde activiteiten vermeld in bijlage I;
b. past, in overeenstemming met haar nationale wetgeving, de bepalingen van dit artikel ook toe op
besluiten over niet in bijlage I vermelde voorgestelde activiteiten die een aanzienlijk effect op het
milieu kunnen hebben. Hiertoe bepalen de Partijen of een dergelijke voorgestelde activiteit onder
deze bepalingen valt; en
c. kan, indien haar nationale wetgeving hierin voorziet, per geval besluiten de bepalingen van dit
artikel niet toe te passen op voorgestelde activiteiten voor nationale defensiedoeleinden, indien die
Partij meent dat een dergelijke toepassing op deze doeleinden van nadelige invloed zal zijn.
2. Het betrokken publiek wordt, bij openbare bekendmaking of, indien van toepassing, individueel,
vroegtijdig in een milieu-besluitvormingsprocedure, en op adequate, tijdige en doeltreffende wijze,
geïnformeerd over onder meer:
a. de voorgestelde activiteit en de aanvraag waarover een besluit zal worden genomen;
b. de aard van mogelijke besluiten of het ontwerp-besluit;
c. de voor de besluitvorming verantwoordelijke overheidsinstantie;
d. de beoogde procedure, met inbegrip van, in de gevallen waarin deze informatie kan worden
verstrekt:
i. de aanvang van de procedure;
ii. de mogelijkheden voor inspraak van het publiek;
iii. de tijd en plaats van een beoogde openbare hoorzitting;
iv. een aanduiding van de overheidsinstantie waarvan relevante informatie kan worden verkregen
en waarbij de relevante informatie voor het publiek ter inzage is gelegd;
v. een aanduiding van de betreffende overheidsinstantie of enig ander officieel lichaam waarbij
opmerki.ngen of vragen kunnen worden ingediend en van het tijdschema voor het doorgeven
van opmerkingen of vragen; en
vi. een aanduiding van welke voor de voorgestelde activiteit relevante milieu-informatie
beschikbaar is; en
e. het feit dat de activiteit voorwerp is van een nationale of grensoverschrijdende milieueffectrapportage.
3. De inspraakprocedures omvatten redelijke termijnen voor de verschillende fasen, die voldoende tijd
laten voor het informeren van het publiek in overeenstemming met het voorgaande tweede lid en voor
het publiek om zich gedurende de milieu-besluitvorming doeltreffend voor te bereiden en deel te
nemen.
4. Elke Partij voorziet in vroegtijdige inspraak, wanneer alle opties open zijn en doeltreffende inspraak
kan plaatsvinden.
5. Elke Partij zou, indien van toepassing, potentiële aanvragers aan dienen te moedigen het betrokken
publiek te identificeren, discussies aan te gaan en informatie te verstrekken betreffende de
doelstellingen van hun aanvraag alvorens een vergunning aan te vragen.
6. Elke Partij stelt aan de bevoegde overheidsinstanties de eis dat zij het betrokken publiek voor inzage
toegang verschaffen, op verzoek wanneer het nationale recht dit vereist, kosteloos en zodra deze
beschikbaar wordt, tot alle informatie die relevant is voor de in dit artikel bedoelde besluitvorming die
beschikbaar is ten tijde van de inspraakprocedure, onverminderd het recht van Partijen te weigeren
bepaalde informatie bekend te maken in overeenstemming met het derde en vierde lid van artikel 4.
De relevante informatie omvat ten minste, en onverminderd de bepalingen van artikel 4:
a. een beschrijving van het terrein en de fysieke en technische kenmerken van de voorgestelde
activiteit, met inbegrip van een prognose van de verwachte residuen en emissies;
b. een beschrijving van de belangrijke effecten van de voorgestelde activiteit op het milieu;
c. een beschrijving van de beoogde maatregelen om de effecten, met inbegrip van emissies, te
voorkomen en/of te verminderen;
d. een niet-technische samenvatting van het voorgaande;
e. een schets van de voornaamste door de aanvrager bestudeerde alternatieven; en
f. in overeenstemming met de nationale wetgeving, de voornaamste aan de overheidsinstantie
uitgebrachte rapporten en adviezen op het tijdstip waarop het betrokken publiek dient te worden

geïnformeerd in overeenstemming met het voorgaande tweede lid.
Inspraakprocedures bieden het publiek de mogelijkheid schriftelijk of, indien van toepassing, tijdens
een hoorzitting of onderzoek met de verzoeker, alle opmerkingen, informatie, analyses of meningen
naar voren te brengen die het relevant acht voor de voorgestelde activiteit.
8. Elke Partij waarborgt dat in het besluit naar behoren rekening wordt gehouden met het resultaat van
de inspraak.
9. Elke Partij waarborgt dat, wanneer het besluit is genomen door de overheidsinstantie, het publiek
terstond over het besluit wordt ingelicht in overeenstemming met de toepasselijke procedures. Elke
Partij maakt de tekst van het besluit toegankelijk voor het publiek tezamen met de redenen en
overwegingen waarop het besluit is gebaseerd.
10. Elke Partij waarborgt dat, wanneer een overheidsinstantie de voorwaarden voor het uitvoeren van een
in het eerste lid bedoelde activiteit heroverweegt of aanpast, de bepalingen van de leden 2 tot en met
9 van dit artikel dienovereenkomstig worden toegepast, waar dit van toepassing is.
11. Elke Partij past, binnen het kader van haar nationale wetgeving, voor zover mogelijk en passend,
bepalingen van dit artikel toe op besluiten over het al dan niet toestaan van de introductie in het milieu
van genetisch gemodificeerde organismen.
7.

Artikel 7. Inspraak betreffende plannen, programma's en beleid betrekking hebbende op het milieu
Elke Partij treft passende praktische en/of andere voorzieningen voor inspraak voor het publiek gedurende
de voorbereiding van plannen en programma's betrekking hebbende op het milieu, binnen een transparant
en eerlijk kader, na het publiek de benodigde informatie te hebben verstrekt. In dit kader wordt artikel 6,
derde, vierde en achtste lid toegepast. Het publiek dat kan inspreken wordt door de betreffende
overheidsinstantie aangewezen met inachtneming van de doelstellingen van dit Verdrag. Voor zover
passend spant elke Partij zich in om, bij de voorbereiding van beleid betrekking hebbende op het milieu
mogelijkheden te scheppen voor inspraak.
Artikel 8. Inspraak tijdens de voorbereiding van uitvoerende regelingen en/of algemeen
toepasselijke wettelijk bindende normatieve instrumenten
Elke Partij tracht doeltreffende inspraak in een passend stadium te bevorderen, en terwijl opties nog
openstaan, gedurende de voorbereiding door overheidsinstanties van uitvoerende regelingen en andere
algemeen toepasselijke wettelijk bindende regels die een aanzienlijk effect kunnen hebben op het milieu.
Hiertoe zouden de volgende stappen dienen te worden genomen:
a.
er zouden voor doeltreffende inspraak toereikende termijnen dienen te worden vastgesteld;
b.
ontwerp-regels zouden dienen te worden gepubliceerd of anderszins aan het publiek beschikbaar
te worden gesteld; en
c.
het publiek zou in de gelegenheid dienen te worden gesteld opmerkingen te maken, rechtstreeks
of via representatieve overlegorganen.
Met het resultaat van de inspraak wordt zoveel mogelijk rekening gehouden.