Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1809
Vragen van het lid Wassenberg (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over het vermalen van vissen bij waterkrachtcentrales
(ingezonden 15 januari 2021).
Antwoord van Minister Van Nieuwenhuizen Wijbenga (Infrastructuur en
Waterstaat), mede namens de Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 23 februari 2021). Zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2020–2021, nr. 1521.
Vraag 1
Beaamt u dat de waterkrachtcentrales van Vattenfall (bij Alphen en bij
Maurik), en de centrale van RWE (bij de Maas bij Linne) onder de uitzonderingsbepaling voor de 10%-norm vallen als «een reeds bestaande en in
werking zijnde waterkrachtcentrale», waardoor deze centrales geen visbeschermde maatregelen hoeven te nemen bij hoge vissterfte? Welke andere
waterkrachtcentrales vallen onder deze uitzonderingsbepaling?1 2
Antwoord 1
De genoemde waterkrachtcentrales vallen onder de reikwijdte van artikelen 6
en 7 van de «Beleidsregel watervergunningverlening waterkrachtcentrales in
rijkswateren» die Rijkswaterstaat hanteert bij vergunningverlening. Op grond
daarvan hoeven zij – tijdelijk, met het oog op het testen van nieuwe
visbeschermende technieken – niet te voldoen aan de in die beleidsregel
opgenomen eis van ten hoogste 10% cumulatieve vissterfte. Dit betekent niet
dat geen visbeschermende maatregelen getroffen hoeven te worden, maar
wel dat tijdelijk meer sterfte is toegestaan om de effectiviteit van nieuwe
visbeschermende maatregelen te kunnen testen. Deze experimenten vinden
plaats onder strikte voorwaarden en monitoring. Er zijn geen andere
waterkrachtcentrales die onder deze uitzonderingsbepaling vallen.
1

Algemeen Dagblad, 9 januari 2021, Vattenfall mag in de Maas doorgaan met massaal vermalen
van vissen» (https://www.ad.nl/binnenland/vattenfall-mag-in-de-maas-doorgaan-met-massaalvermalen-van-vissen~ac436d65/)
2
Energeia, 10 december 2020, «RWE en Vattenfall krijgen gelijk bij Raad van State in geschil over
waterkrachtcentrales» (https://energeia.nl/energeia-artikel/40090658/rwe-en-vattenfall-krijgengelijk-bij-raad-van-state-in-geschil-over-waterkrachtcentrales#:
~:text=Duijnmayer%20%E2%80%A2%20Energeia-,RWE%20en%20Vattenfall%20krijgen
%20gelijk%20bij%20Raad%20van%20State%20in,Vattenfall%20en%20%C3%A9%C3%A9n%20van
%20RWE)

ah-tk-20202021-1809
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Vraag 2
Beaamt u dat bij bovengenoemde waterkrachtcentrales er in de praktijk
sprake is van meer dan 20% tot 30% sterfte voor volwassen alen en meer dan
10% voor zalm? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het antwoord op vraag 1
van de leden Schonis en De Groot.
Vraag 3
Beaamt u dat de sterfte van zalm en aal om aanvullende maatregelen vraagt?
Wie is daar op grond van de Wet natuurbescherming voor verantwoordelijk?
Antwoord 3
De sterfte van zalm en aal is inderdaad zorgelijk. Uit de Waterwet volgt dat ik
als beheerder van de rijkswateren verantwoordelijk ben voor de bescherming
van de ecologische waterkwaliteit ter plekke van de genoemde waterkrachtcentrales. Dit komt aan de orde bij vergunningverlening aan waterkrachtcentrales door Rijkswaterstaat. Ter bescherming van de vis en ter invulling van
mijn verantwoordelijkheid hanteert Rijkswaterstaat bij vergunningverlening
de beleidsregel genoemd in het antwoord op vraag 1. Zodra niet aan deze
eisen voldaan is, bijvoorbeeld omdat sprake is van meer dan 10% cumulatieve vissterfte, kan alleen vergunning worden verleend als aanvullende
maatregelen worden genomen. De Raad van State heeft in haar uitspraak
geoordeeld dat de 10%-norm bij de huidige juridische verankering niet
gehanteerd kan worden. Ik zal de juridische verankering daarom laten
aanpassen.
Vanuit de verantwoordelijkheid van de Minister van LNV ten aanzien van de
bescherming van soorten zijn in aanvulling hierop voor de bescherming van
de aal beheersmaatregelen opgenomen in het Nederlandse Aalbeheerplan.
Zo zijn er substantiële beperkingen ten aanzien van de visserij ingesteld en is
het beperken van de impact van migratieknelpunten ook een belangrijk
onderdeel van de aanpak in het Nederlandse Aalbeheerplan. Zie ook het
antwoord dat is gegeven op vraag 3 van de leden Schonis en De Groot.
Specifiek bij de waterkrachtcentrales in Lith en Maurik worden daarnaast in
het kader van het project «aal over de dijk» jaarlijks door beroepsvissers
duizenden uittrekkende schieralen overgezet die zo ongehinderd hun trek
kunnen voortzetten.
Voor zalm geldt dat er nog veel onzekerheden zitten in de duiding waarom
substantieel herstel van de zalmpopulaties in Rijn en Maas tot dusver nog
niet heeft plaatsgevonden. Het wegnemen van migratiebelemmering, zoals
het Kierbesluit, en het beperken van de vissterfte bij waterkrachtcentrales
dragen daar in ieder geval positief aan bij. Ook het beleid zoals dat per 3 juli
vorig jaar door de Minister van LNV is aangekondigd om tot de instelling van
visserijvrije zones te komen op alle locaties van belang voor vismigratie is
een andere belangrijke maatregel die tot doel heeft sterfte van migrerende
vissoorten als aal en zalm verder terug te brengen (Kamerstuk 2019–2020
29 664, nr. 204).
Vraag 4
Klopt het dat er wel vistrappen zijn om bovengenoemde centrales te omzeilen
maar dat deze niet effectief werken, blijkens de hoge sterfte onder vissen?
Antwoord 4
Het klopt dat er vistrappen zijn bij de genoemde centrales. Vistrappen helpen
vis bij de stroomopwaartse migratie. Stroomafwaarts kiezen de vissen niet
voor de route via de vistrappen. De genoemde sterftecijfers hebben betrekking op stroomafwaartse migratie.
Vraag 5
Is de efficiënte werking van de vistrappen rondom bovengenoemde centrales
gemonitord en gecontroleerd door waterbeheerders? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om waterbeheerders te vragen de efficiëntie van de vistrappen
beter te monitoren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De effectiviteit of efficiëntie van vistrappen is niet van invloed op de
stroomafwaartse migratie. Zie het antwoord op vraag 4. Uit monitoring door
Rijkswaterstaat blijkt dat alle soorten in alle lengteklassen van de vistrappen
gebruik maken bij stroomopwaartse migratie.
Vraag 6
Is het juist dat RWE voor de centrale bij de Maas bij Linne meerdere
maatregelen heeft getroffen, zoals waarschuwingssystemen die laten weten
wanneer zalmen en alen migreren? Kunt u aangeven of deze waarschuwingssystemen gebruikt worden en goed werken? Zo ja, wat is de effectiviteit
hiervan? Zo nee, waarom worden deze maatregelen niet toegepast?
Antwoord 6
Naar aanleiding van een aanschrijving door Rijkswaterstaat hebben de
exploitanten – waaronder RWE – vergunningaanvragen ingediend. In de
hierop verleende tijdelijke vergunningen is het testen van dergelijke
waarschuwingssystemen voorgeschreven waarbij diverse eisen zijn gesteld
aan de monitoring van de effectiviteit van deze systemen. De systemen
worden nu toegepast, maar de effectiviteit is nog niet bekend. Totdat de
effectiviteit van deze systemen vaststaat, is toepassing van deze systemen
onvoldoende om tot definitieve vergunningverlening over te gaan. Als na
afloop van de experimenten blijkt dat de systemen onvoldoende effectief zijn,
zullen aanvullende maatregelen getroffen moeten worden door de exploitanten om nieuwe vergunningen te kunnen verkrijgen.
Vraag 7
Bent u bereid om in gesprek te gaan met bovengenoemde centrales om te
kijken hoe extra maatregelen om vissterfte tegen gaan alsnog genomen
kunnen worden?
Antwoord 7
Rijkswaterstaat is in gesprek met de exploitanten van de waterkrachtcentrales
en zij hebben aangegeven zich vooralsnog te zullen houden aan de eisen
zoals die golden onder de vergunningen, die door de recente uitspraken van
de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State zijn vernietigd. Op dit
moment worden daarmee de nodige maatregelen getroffen om vissterfte
tegen te gaan. Rijkswaterstaat zal zo spoedig mogelijk opnieuw op de
vergunningaanvragen beslissen en dan opnieuw de nodige visbeschermende
maatregelen voorschrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3