Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

31 865

Verbetering verantwoording en begroting

Nr. 68

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 april 2015
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
18 december 2014 over de Evaluatie Verantwoord Begroten (Kamerstuk
31 865, nr. 65).
De vragen en opmerkingen zijn op 5 februari 2015 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 10 april 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Harbers
De griffier van de commissie,
Groen

kst-31865-68
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief
«Evaluatie Verantwoord Begroten». Deze leden vinden het belangrijk dat
er verantwoording wordt afgelegd over de besteding van ons belastinggeld. Daarbij is het belangrijk om te kijken of al het belastinggeld
rechtmatig is besteed, en ook naar de doelmatigheid en doeltreffendheid.
Daarvoor is zicht op de effecten van belang. Voor de Tweede Kamer moet
dit alles helder, inzichtelijk en transparant zijn om haar controletaak uit te
kunnen oefenen. Ook voor de verantwoording naar de belastingbetaler is
dit belangrijk. Overigens zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat
de begrotingen en jaarverslagen leesbaarder zijn geworden. Wel zou er
nog aandacht moeten zijn voor het herhalen van informatie. Voorkomen
moet worden dat dezelfde informatie meerdere keren voorkomt. Hoe kan
dit gerealiseerd worden?
Beleidsdoorlichtingen
Inmiddels is er op initiatief van de leden van de VVD-fractie geregeld dat
de Tweede Kamer ook input mag leveren voorafgaand aan de start van de
beleidsdoorlichtingen. Daarvoor is informatievoorziening ook bij
Verantwoord Begroten belangrijk. De leden van de VVD-fractie zijn van
mening dat er verschillen zichtbaar zijn in de mate waarin departementale
begrotingen en jaarverslagen inzicht bieden in beleidsdoorlichtingen. Er
zijn mooie voorbeelden, zoals in de begroting van het Ministerie van VWS
waar per artikel apart wordt toegelicht welke beleidsdoorlichtingen
worden uitgevoerd en wat de relatie is met andere evaluaties en waar
wordt toegelicht in welke mate de beleidsdoorlichtingen het artikel
afdekken en wanneer deze worden uitgevoerd. Wat gaat de Minister doen
om de informatie over beleidsdoorlichtingen in de begrotingen te
verbeteren en op een meer gelijk, hoger niveau te brengen, zoals in de
begroting van het Ministerie van VWS? Zo ja, hoe en wanneer? Zo nee,
waarom niet?
De vindbaarheid van evaluatieonderzoeken is vaak lastig. Is de Minister
bereid om directe links naar evaluaties, beleidsdoorlichtingen, onderzoeken, etc. op te nemen? Zo ja, met ingang van wanneer kan dit
geïmplementeerd worden? Zo nee, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie zijn er voorstander van dat er elke vier jaar
een beleidsdoorlichting plaatsvindt. Nu is de praktijk tussen de vier en
zeven jaar. Kan de Minister dat toezeggen?
Beleidsinformatie
De leden van de fractie van de VVD zijn van mening dat veel relevante
beleidsinformatie verloren is gegaan en soms zelfs rigoureus is weggesneden door de invoering van de nieuwe begrotingssystematiek.
Operationele doelstellingen zijn verdwenen, algemene doelstellingen zijn
vaak abstract en vaag geformuleerd. Het aantal indicatoren en de kwaliteit
is sterk afgenomen en goede evaluatie van het beleid is daardoor
moeilijker. Risico is daardoor dat het totaaloverzicht, dat de begroting
moet bieden, verloren gaat, en dat is een slechte zaak. Hoe wil de Minister
dit verbeteren? Zo zijn streefcijfers veelal verdwenen, waardoor het lijkt
alsof er geen concrete doelstelling is. Ook dat maakt het moeilijker om te
beoordelen of het beleid effectief is geweest. Een positief voorbeeld is
Minister van OCW, die bij de begroting nog extra beleidsinformatie geeft
in een apart boekje. Gaat de Minister zich inspannen om andere Ministers
deze werkwijze over te laten nemen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

2

De Verantwoord Begroten-systematiek heeft er ook voor gezorgd dat
indicatoren die buiten de invloedssfeer van de Ministers liggen, niet
langer in begrotingen worden opgenomen. Kan de Minister aangeven hoe
bepaald wordt of de indicatoren buiten de invloedssfeer liggen? Kan de
Minister ook enkele voorbeelden geven van indicatoren die in het
verleden wel en nu niet meer in de begroting worden opgenomen door de
Verantwoord Begroten-systematiek?
Voorheen werd in elk beleidsartikel aangegeven in hoeverre het mogelijk
was om informatie op te nemen over input, output en/of outcome (comply
or explain). Is het kabinet bereid dit weer te gaan doen, dat wil zeggen een
toelichting op de keuze van de indicatoren en een motivering bij de
indicatoren gerelateerd aan het beleidsdoel? Zo nee, waarom niet?
De Minister constateert dat het onderdeel «beleidswijzigingen» verder kan
worden verbeterd, evenals het onderdeel «beleidsconclusies». Bij
beleidswijzigingen moet het in elk geval ook gaan om ombuigingen en
bezuinigingsoperaties, en bij de beleidsconclusies moeten de effecten van
doorgevoerde bezuinigingen en de uitkomsten van ex-post evaluatie
expliciet worden benoemd. In het kader van de reeks «Zicht op bezuinigen» van de Algemene Rekenkamer is ook duidelijk geworden dat de
informatievoorziening hierover verbeterd moet worden. De leden van de
fractie van de VVD vinden het belangrijk dat er bij ombuigingen en
bezuinigingen onderscheid gemaakt wordt tussen de maatregelen zelf en
mee- en tegenvallers, als gevolg van bijvoorbeeld economische omstandigheden. Hoe gaat de Minister dit in de toekomst verbeteren en meer
inzichtelijk maken? Wanneer zijn de verbeteringen gerealiseerd?
Is het kabinet ook voornemens om bij beleidswijzigingen vooraf nog
nadrukkelijker aan te geven welk probleem geprobeerd wordt op te
lossen? Veelal wordt nu enkel beschreven wat er gedaan wordt, zonder
dat daarbij enerzijds het concrete probleem geschetst wordt en anderzijds
de doelstellingen benoemd worden. Ook dat maakt het volgens de leden
van de VVD-fractie makkelijker om te beoordelen of het beleid effectief is
geweest.
Financiële informatie
De kwaliteit van de financiële informatie in begrotingen en jaarverslagen
is met de nieuwe begrotingssystematiek verbeterd. De leden van de
VVD-fractie vinden echter dat de duiding en de ontwikkeling van cijfers
en/of reeksen verbeterd kan worden. Veelal zijn er opvallende ontwikkelingen (positief of negatief) te zien, die niet nader uitgelegd worden. Het
zou de controlerende taak van de Kamer ten goede komen wanneer er
vanuit de departementen explicieter aangegeven kan worden wat de
verklaring is voor bepaalde ontwikkelingen.
De informatie over de zbo-begrotingen in de Rijksbegrotingshoofdstukken
zijn echter vaak één of twee jaar oud. Dit is een onwenselijke situatie wat
de leden van de VVD-fractie betreft. Kan de Minister regelen dat zodra
instellingswetten aangepast worden, het punt van het eerder aanleveren
van gegevens over de begroting, hierin wordt meegenomen?
Tijdige informatievoorziening van de Tweede Kamer met betrekking tot de
plannen voor de zbo’s en zeker ook informatie over de kosten en effecten
zijn van cruciaal belang. Het huidige overzicht van de zbo’s is karig, de
informatie over kosten, opbrengsten en effecten ontbreekt nog. Hoe gaat
de Minister dit oplossen?
Ook zijn de leden van de fractie van de VVD van mening dat de duiding
van subsidie-uitgaven beter kan. Veelal wordt er wel aangegeven aan wie
er subsidie wordt verleend, maar niet wat het doel is van de subsidie
(waarom wordt deze gegeven) en of dit doel daadwerkelijk behaald wordt.
Is het kabinet van plan om dit toe te voegen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

3

Budgetflexibiliteit
De leden van de VVD-fractie hebben altijd gehamerd op inzicht in de
budgetflexibiliteit. Er is al meerdere malen toegezegd dat de informatie
hierover verbeterd wordt maar tot op heden is dit nog onvoldoende
geweest. Er wordt in veel te algemene termen beschreven. Standaardzinnen als: «de amendeerruimte is beperkt» of «het is juridisch verplicht»
leveren geen bruikbare informatie op. De leden van de fractie van de VVD
vinden dat dit nu eindelijk eens substantieel verbeterd moet worden. Er
moet helder inzichtelijk zijn welke middelen beïnvloedbaar zijn en op
welke termijn. De leden van de VVD-fractie willen daarom dat iedere
Minister verplicht concreet moet vermelden welke wet, regeling of
convenant zou moeten worden gewijzigd om het budget beschikbaar te
krijgen voor alternatieve aanwending en op welke termijn dit kan (ofwel
de aard en duur van de verplichting). Dat is meer dan alleen vermelden of
het juridisch verplicht is en voor welk percentage. Kan de Minister dit
toezeggen en ook daadwerkelijk (laten) uitvoeren? Kan de Minister
aangeven wanneer dit gerealiseerd kan zijn? De leden van de fractie van
de VVD zijn van mening dat meer inzicht over budgetflexibiliteit namelijk
cruciaal is voor het budgetrecht van de Tweede Kamer.
Open data en open spending
De leden van de VVD-fractie zijn het met de Minister eens dat open data
een belangrijke kans vormen om de transparantie over begrotingsinformatie verder te verbeteren. Het gaat dan niet alleen om financiële
informatie, maar ook om kwantitatieve beleidsinformatie en evaluaties. De
leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de Minister deze kans gaat
benutten als het om «open spending» gaat.
Op 17 april 2014 heeft de Tweede Kamer een kabinetsreactie gevraagd op
het Trendrapport Open Data van de Algemene Rekenkamer. Tot op heden
is het echter nog niet gelukt om een kabinetsreactie te produceren, alleen
twee uitstelbriefjes. Wanneer kan de Tweede Kamer de kabinetsreactie
uiterlijk verwachten? Welke concrete plannen heeft het kabinet voor de
komende periode in het kader van het opendatabeleid en open spending?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
Met interesse hebben de leden van de PvdA-fractie kennisgenomen van
de brief die de Minister van Financiën aan deze Kamer heeft gestuurd
aangaande de evaluatie van de invoering van «Verantwoord Begroten» in
de begroting- en verantwoordingsstukken. Zij hebben hierbij enkele
vragen.
Met tevredenheid constateren de leden van de PvdA-fractie dat de
overgang op «Verantwoord Begroten» over het algemeen goed verloopt.
In zijn brief stelt de Minister dat er problemen zijn met het correct
toepassen van de definities voor uitgavencategorieën en financiële
instrumenten. Wat is hier de oorzaak van?
Het is een terugkerend probleem dat de causaliteit tussen beleid en
effecten niet goed inzichtelijk gemaakt wordt. Het onderdeel «beleidsconclusie» in de jaarverslagen dient een helder oordeel te bevatten over de
resultaten van het gevoerde beleid. Helaas wordt gesteld dat dit
onderdeel vaak scherpte mist en er niet altijd wordt ingegaan op grote
bezuinigingen. Wat is hier de oorzaak van? Welke maatregelen worden er
getroffen om dit in de toekomst te verbeteren? Is de Minister van oordeel
dat de Kamer toch over afdoende gegevens beschikt om een oordeel te
kunnen over het gevoerde beleid en de effecten van bezuinigingen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

4

Hetzelfde geldt voor beleidsdoorlichtingen. Het doet de leden van de
PvdA-fractie deugd dat het aantal afgeronde beleidsdoorlichtingen in 2014
ten opzichte van 2013 is verdubbeld. Ook waarderen de leden van de
PvdA-fractie de inspanningen om dit nog verder te verbeteren. Hoeveel
beleidsdoorlichtingen waren in 2014 verlaat of ontbrekend?
De leden van de PvdA-fractie moedigen het gebruik van open data in de
begrotings- en verantwoordingsstukken aan. Dit bevordert het inzicht in
de stukken en biedt mogelijkheden voor derden om de data te gebruiken,
inzichtelijk te maken en te onderzoeken. Dit draagt bij een transparantere
overheid. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af in hoeverre er
ontwikkelingen zijn in het gebruik van open data bij andere departementen. Deelt de Minister de visie van de leden van de PvdA-fractie dat
Rijksbreed alle data die zich daarvoor lenen zo toegankelijk mogelijk
gemaakt zouden moeten worden? Welke inspanningen worden hiertoe
geleverd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
eindevaluatie Verantwoord Begroten. In algemene zin zijn de leden van de
fractie van de SP positief. Wel maken de leden van de SP-fractie zich nog
steeds zorgen om de toekomstige informatievoorziening richting het
digitaliseren van de begroting. Waarom is de Minister zo ver doorgeslagen met de digitalisatie? Waarom kunnen bij de begrotingen en
jaarverslagen niet een aantal exemplaren aan iedere fractie worden
uitgedeeld? Kan de Minister aangeven of de budgetflexibiliteit kwalitatief
nog wordt verbeterd? Hoe kan de Kamer zijn budgetrecht ten volle
benutten wanneer de budgetflexibiliteit kwantitatief op een hoog
percentage ligt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van het
kabinet en stellen enkele vragen.
Tussentijdse beelden
In het najaar van 2011 heeft er een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden
over de verbetering van de verantwoorde begroting. In deze brief wordt
gesteld dat deze evaluatie over het algemeen positief is ontvangen. De
leden van de CDA-fractie vragen welke punten niet positief naar voren
kwamen in deze evaluatie? Ook is de afgelopen jaren deze begrotingssystematiek veel getoetst door de verschillende relevante belanghebbenden
waaronder leden van de Tweede Kamer. De CDA-leden vragen wat het
kabinet met deze punten heeft gedaan?
Eindbeeld
Ook de Ministers blijken goed te kunnen werken met de splitsing tussen
beleidsuitgaven en apparaatsuitgaven. In de brief wordt echter wel
aangehaald dat de focus zal blijven liggen op definities voor uitgavencategorieën en financiële instrumenten. De CDA-leden vragen of er
aanwijsbare redenen zijn dat juist op dit terrein de focus extra wordt
gelegd?
Op het onderdeel beleidsconclusies wordt specifiek aangegeven dat de
nodige scherpte en de doorgevoerde bezuinigingen in deze conclusies
nog ontbreken. De leden van het CDA-fractie vragen op welke termijn het
kabinet verwacht dat deze conclusies worden aangescherpt en waar ook
de doorgevoerde bezuinigingen in worden meegenomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

5

Beleidsdoorlichtingen
Uit de brief van de Minister blijkt dat beleidsdoorlichtingen vaak later dan
gepland werden opgeleverd aan de Kamer. In de brief wordt aangegeven
dat wanneer een beleidsdoorlichting later naar de Kamer wordt gestuurd
de verantwoordelijke Minister een brief naar de Kamer moet sturen met
daarin de reden waarom de beleidsdoorlichting te laat is en de nieuwe
deadline. De leden van de CDA-fractie vragen wat nu de hoofdoorzaken
zijn dat beleidsdoorlichtingen vaak te laat naar de Kamer worden
gestuurd? Wat wordt er bovendien aan gedaan om deze beleidsdoorlichtingen wel tijdig aan de Kamer te laten toekomen?
Budgetflexibiliteit
Vanaf 2013 moeten de Ministers door middel van een percentage
aangeven wat de juridisch verplichte uitgaven zijn per artikel. Naast dit
kwantitatieve percentage zal er ook een kwalitatieve toelichting worden
gegeven. De leden van het CDA-fractie vragen wat de ervaringen van de
verschillende belanghebbenden zijn met deze manier van werken op het
terrein van budgetflexibiliteit? Daarnaast is de definitie van juridisch
verplichte uitgaven aangescherpt. De leden van de CDA-fractie vragen
welk verschil de huidige definitie vertoont ten opzichte van de oude
definitie? Betekent het bovendien dat door deze definitieverandering
bedragen juridisch meer worden ingeperkt en deze dus minder vrij
besteedbaar zijn? Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie welke
mogelijkheden het kabinet ziet om meer budgetflexibiliteit voor de
Tweede Kamer te creëren en er dus minder beleid meerjarig juridisch
verplicht vast ligt, zonder dat dit grote gevolgen heeft voor de rechtszekerheid van betrokkenen.
Vooruitblik
Ten aanzien van de open data werkt het Ministerie van OCW hier al langer
mee. De leden van de CDA-fractie vragen wat de ervaringen hieromtrent
zijn? Op termijn zouden ook de bijlagen van de begroting beschikbaar
moeten zijn in de vorm van open data. Op welke termijn ziet het kabinet
dit voor zich?
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de uitkomsten
van de evaluatie. Zij hebben hierover enkele vragen.
De leden van de D66-fractie constateren dat naar het oordeel van het
kabinet, in het onderdeel «beleidsconclusies» in het jaarverslag vaak de
nodige scherpte ontbreekt. Deze leden vragen welke acties het kabinet
gaat ondernemen om dit te verbeteren.
De leden van de D66-fractie vinden de weergave van de budgetflexibiliteit
een belangrijk element in de begroting. Echter, deze leden kunnen zich
niet aan de indruk onttrekken, dat Ministers de «juridisch verplichte»
uitgaven in de ontwerpbegrotingen te hoog stellen. Zo is het voorgekomen dat in een suppletoire begroting het nominale bedrag aan
juridische verplichte uitgaven op een begrotingsartikel lager bleek dan in
de ontwerpbegroting. Ook bleek het mogelijk om per amendement de
uitgaven op een begrotingsartikel te wijzigen dat volgens de begroting
100% juridisch verplicht zou zijn. Wanneer het deel van de uitgaven dat
juridisch verplicht is, in de begroting hoger wordt gepresenteerd dan dit
in werkelijkheid is, dan ondergraaft dit volgens de leden van de
D66-fractie het budgetrecht van de Staten-Generaal. Daarom vragen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

6

leden welke controlemechanismen het kabinet hanteert, om een accurate
presentatie van de juridisch verplichte uitgaven te waarborgen.
De leden van de D66-fractie lezen dat het kabinet overweegt om in de
toekomst overzichten van bijvoorbeeld evaluaties, subsidies en moties en
toezeggingen, niet meer als bijlage bij de begroting te voegen. Als het
kabinet slechts beoogt om de huidige overzichten niet als bijlage bij de
begroting, maar als los overzicht te publiceren, is dit naar het oordeel van
de leden van de D66-fractie een overbodige stap, aangezien de bijlagen
alleen maar via internet gepubliceerd worden. Deze leden zien alleen een
meerwaarde in het afzonderlijk aanbieden van deze overzichten, als die
daardoor sneller geactualiseerd kunnen worden en gemakkelijker
doorzoekbaar zijn. Zij vragen hoe het kabinet hiermee wil omgaan.
II Reactie van de bewindspersoon
Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de brief
«Evaluatie Verantwoord Begroten». Deze leden vinden het belangrijk dat
er verantwoording wordt afgelegd over de besteding van ons belastinggeld. Daarbij is het belangrijk om te kijken of al het belastinggeld
rechtmatig is besteed, en ook naar de doelmatigheid en doeltreffendheid.
Daarvoor is zicht op de effecten van belang. Voor de Tweede Kamer moet
dit alles helder, inzichtelijk en transparant zijn om haar controletaak uit te
kunnen oefenen. Ook voor de verantwoording naar de belastingbetaler is
dit belangrijk. Overigens zijn de leden van de VVD-fractie van mening dat
de begrotingen en jaarverslagen leesbaarder zijn geworden. Wel zou er
nog aandacht moeten zijn voor het herhalen van informatie.
Vraag 1
Voorkomen moet worden dat dezelfde informatie meerdere keren
voorkomt. Hoe kan dit gerealiseerd worden?
Antwoord
Het herhalen van informatie in begroting en jaarverslag is door Verantwoord Begroten aanzienlijk teruggedrongen. Door het volgen van de
huidige Rijksbegrotingsvoorschriften (RBV) en toezicht van Financiën op
de naleving hiervan wordt dit grotendeels voorkomen. Desalniettemin zijn
er voorbeelden waar dezelfde informatie tweemaal in de stukken
voorkomt. Soms is er een duidelijke reden om informatie wel op twee
plaatsen op te nemen.
Een voorbeeld hiervan zijn beleidsdoorlichtingen. Deze worden genoemd
in de meerjarenprogrammering van beleidsdoorlichtingen voorin de
begroting en jaarverslag, maar maken ook onderdeel uit van de bijlage
achterin waarin alle typen evaluatieonderzoek worden opgesomd. De
meerjarenprogrammering is er op gericht om aan de Kamer een helder
bondig meerjarig overzicht te bieden van de doorlichtingen van de
beleidsartikelen, zodat zij desgewenst kan interveniëren in deze planning.
De bijlage evaluatieonderzoeken geeft veel meer informatie, maar beslaat
een minder lange periode. Deze heeft meer de functie van een inhoudelijk
naslagwerk voor het vinden van een specifiek uit te voeren dan wel
uitgevoerde evaluatie, ongeacht het type evaluatieonderzoek.
Ook kan het voorkomen dat een belangrijke ombuiging of beleidsprioriteit
aandacht krijgt in de teksten van beleidsagenda of beleidsprioriteiten in
het eerste deel van de begroting of het jaarverslag en daarnaast wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

7

vermeld in het beleidsartikel waar het bijbehorende geld wordt geraamd
dan wel verantwoord. Uw Kamer heeft in het verleden verzocht in de
beleidsconclusies van de artikelen informatie te kunnen vinden over de
gevolgen van de belangrijkste ombuigingen.
Beleidsdoorlichtingen
Inmiddels is er op initiatief van de leden van de VVD-fractie geregeld dat
de Tweede Kamer ook input mag leveren voorafgaand aan de start van de
beleidsdoorlichtingen. Daarvoor is informatievoorziening ook bij
Verantwoord Begroten belangrijk. De leden van de VVD-fractie zijn van
mening dat er verschillen zichtbaar zijn in de mate waarin departementale
begrotingen en jaarverslagen inzicht bieden in beleidsdoorlichtingen. Er
zijn mooie voorbeelden, zoals in de begroting van het Ministerie van VWS
waar per artikel apart wordt toegelicht welke beleidsdoorlichtingen
worden uitgevoerd en wat de relatie is met andere evaluaties en waar
wordt toegelicht in welke mate de beleidsdoorlichtingen het artikel
afdekken en wanneer deze worden uitgevoerd.
Vraag 2
Wat gaat de Minister doen om de informatie over beleidsdoorlichtingen in
de begrotingen te verbeteren en op een meer gelijk, hoger niveau te
brengen, zoals in de begroting van het Ministerie van VWS? Zo ja, hoe en
wanneer? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De Rijksbegrotingvoorschriften (RBV) stellen eisen aan informatie over
beleidsdoorlichtingen in begrotingen en jaarverslagen. Elke Minister dient
in de ontwerpbegroting een tabel met een meerjarenplanning van de
beleidsdoorlichtingen op te nemen. Binnen deze kaders heeft het
Ministerie van VWS gekozen voor een uitgebreide en duidelijke toelichting
op deze meerjarenprogrammering.
Met ingang van 2015 zijn de RBV aangepast op het gebied van beleidsdoorlichtingen. Een beleidsdoorlichting heeft in principe betrekking op het
hele beleidsartikel. De wijziging van de RBV houdt in dat, als niet het hele
artikel in één keer wordt doorgelicht, per artikelonderdeel dient te worden
vermeld of en wanneer een beleidsdoorlichting is gepland of uitgevoerd.
Dit is in lijn met de toelichting die VWS in haar begroting heeft staan.
Als onderdeel van de uitwerking van de motie Harbers (Kamerstuk 34 000,
nr. 36) zal de verplichte informatie over beleidsdoorlichtingen bovendien
worden uitgebreid met informatie over de opzet en vraagstelling van de
beleidsdoorlichtingen van het aankomende jaar. Deze wijziging zal bij de
eerstvolgende herziening van de RBV worden meegenomen.
Vraag 3
De vindbaarheid van evaluatieonderzoeken is vaak lastig. Is de Minister
bereid om directe links naar evaluaties, beleidsdoorlichtingen, onderzoeken, etc. op te nemen? Zo ja, met ingang van wanneer kan dit
geïmplementeerd worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
De voorschriften voor de informatie over beleidsdoorlichtingen en
evaluaties in begrotingen en jaarverslag zijn aangepast in lijn met uw
huidige verzoek. In begrotingen en jaarverslagen worden directe links
naar aan de Tweede Kamer aangeboden evaluaties, beleidsdoorlichtingen,
onderzoeken, etc. opgenomen. Deze nieuwe voorschriften gelden voor de
jaarverslagen over 2014 en voor de begrotingen vanaf het begrotingsjaar
2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

8

Vraag 4
De leden van de VVD-fractie zijn er voorstander van dat er elke vier jaar
een beleidsdoorlichting plaatsvindt. Nu is de praktijk tussen de vier en
zeven jaar. Kan de Minister dat toezeggen?
Antwoord
Het moment van uitvoeren van een beleidsdoorlichting moet inhoudelijk
nuttig zijn, bijvoorbeeld vlak voor een aangekondigde wijziging of
beëindiging van beleid. Voordat aan nieuw beleid wordt begonnen, kan
een beleidsdoorlichting inzicht geven in de doeltreffendheid en doelmatigheid van het reeds gevoerde beleid.
Een voorwaarde voor een succesvolle doorlichting is dat beleid voldoende
tot uitvoering is gekomen. Dit moment kan na enkele jaren zijn, maar voor
andere beleidsterreinen is een doorlooptijd van meer dan vier jaar
gewenst om onderbouwde uitspraken mogelijk te maken.
Mocht de Kamer naar aanleiding van de meerjarenprogrammering van de
beleidsdoorlichtingen die in de departementale begroting is opgenomen
wijzigingen wenselijk vinden, kan dit uiteraard bij de betreffende
begrotingsbehandeling besproken worden.
Beleidsinformatie
De leden van de fractie van de VVD zijn van mening dat veel relevante
beleidsinformatie verloren is gegaan en soms zelfs rigoureus is weggesneden door de invoering van de nieuwe begrotingssystematiek.
Operationele doelstellingen zijn verdwenen, algemene doelstellingen zijn
vaak abstract en vaag geformuleerd.
Vraag 5
Het aantal indicatoren en de kwaliteit is sterk afgenomen en goede
evaluatie van het beleid is daardoor moeilijker. Risico is daardoor dat het
totaaloverzicht, dat de begroting moet bieden, verloren gaat, en dat is een
slechte zaak. Hoe wil de Minister dit verbeteren? Streefcijfers zijn veelal
verdwenen uit de begroting, waardoor het lijkt alsof er geen concrete
doelstelling is. Ook dat maakt het moeilijker om te beoordelen of het
beleid effectief is geweest. Een positief voorbeeld is de Minister van OCW,
die bij de begroting nog extra beleidsinformatie geeft in een apart boekje.
Gaat de Minister zich inspannen om andere Ministers deze werkwijze over
te laten nemen?
Vraag 6
De Verantwoord Begroten-systematiek heeft er ook voor gezorgd dat
indicatoren die buiten de invloedssfeer van de Ministers liggen, niet
langer in begrotingen worden opgenomen. Kan de Minister aangeven hoe
bepaald wordt of de indicatoren buiten de invloedssfeer liggen?
Antwoord vragen 5 en 6
Het antwoord op de vraag welke indicatoren wel of niet in de begroting
worden opgenomen start bij de beschrijving van de rol en taak van de
Minister op een bepaald beleidsterrein. Vandaar dat elk beleidsartikel
eerst daarvan een beschrijving geeft en vervolgens de daarbij bijbehorende beleidsinformatie.
Bij het bepalen van de van toepassing zijnde rol komen de volgende
vragen aan de orde:
1) Wordt met het beleid van de Minister een duidelijk maatschappelijk
effect beoogd (i.t.t. bijvoorbeeld eenheid van regeringsbeleid)?
2) Is het beleid van de rijksoverheid ten opzichte van andere overheden
of organisaties doorslaggevend bij het bereiken van dit maatschappe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

9

3)

4)

lijk effect (i.t.t. bijvoorbeeld internationale veiligheid of klimaatverandering)?
Is voor het bereiken van dit effect de inzet van Rijksmiddelen
doorslaggevend (i.t.t. gevallen waar het Rijk weinig bijdraagt in
relatie tot anderen of er vooral niet-financiële middelen zoals
wetgeving worden ingezet)?
Heeft de Minister grote invloed op de uitvoering van het beleid of
vindt dit op afstand van het ministerie plaats (i.t.t. bijvoorbeeld
ongeoormerkt geld aan gemeenten, lumpsum financiering of
tariefgefinancierde ZBO’s)?

Als op deze vier vragen het antwoord overwegend positief is, kan aan de
financiële verantwoordelijkheid een duidelijke resultaatverantwoordelijkheid worden verbonden. In dat geval is een indicator met een streefcijfer zinvol in de begroting.
Door het selectiever opnemen van indicatoren in de begroting is de
nadruk komen te liggen op indicatoren die een relatie hebben met de rol,
taak en verantwoordelijkheden van een Minister. Dat is dus een selectie
van alle beschikbare (beleids-)informatie. Een indicator, die door
ministerieel beleid direct kan worden beïnvloed of die inzicht geeft in de
onderbouwing van een raming, wordt in de begroting opgenomen. In de
andere gevallen kan dit hooguit voor een beperkt deel van het beleid
plaatsvinden (bijvoorbeeld alleen een outputcijfer) of heeft de kwantitatieve beleidsinformatie het karakter van contextinformatie. Contextinformatie kan helpen om nut en noodzaak van beleid te bepalen, de
voortgang richting beleidsdoelen te volgen of inzicht te geven in de
onderbouwing van de raming. Dat kan een reden zijn om een kengetal in
de begroting op te nemen of te verwijzen naar (open) databestanden.
Extra beleidsinformatie kan worden opgenomen in de toelichting bij een
beleidsartikel. Wanneer de ruimte hiervoor te beperkt is (in verband met
normering van het aantal pagina’s), kan hier naar worden verwezen met
een link naar beleidsnota’s, statistische informatie of andere databestanden.
Vraag 7
Kan de Minister ook enkele voorbeelden geven van indicatoren die in het
verleden wel en nu niet meer in de begroting worden opgenomen door de
Verantwoord Begroten-systematiek?
Antwoord
De begrotingsindicatoren die in de periode 2001–2011 zijn opgesteld
poogden een volledig inzicht te verschaffen in alle doelstellingen in de
begroting. Los van de technische beperkingen van het meten van veel
opbrengsten van overheidshandelen, bleek ook het oorzakelijk verband
tussen de scores op de indicatoren, het handelen van de overheid en de
overheidsuitgaven soms buitengewoon zwak. In andere gevallen kwam bij
gebrek aan bruikbare indicatoren de nadruk te liggen op het tellen van
interne producten. Deze outputcijfers zijn weliswaar beïnvloedbaar, maar
hielden geen verband met de uitgaven of de werkelijke resultaten van het
beleid. Het risico van zulke indicatoren is dat deze een doel op zichzelf
worden.
Hieronder is een aantal voorbeelden opgenomen van indicatoren die nog
in de begroting 2011 stonden en om bovenstaande redenen zijn vervallen
bij de invoering van Verantwoord Begroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

10

Begroting en artikel

Indicator

Streef-waarde

VII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Art.6 en 7: Hoger Onderwijs

Onderwijsintensiteit: gemiddelde
tijdsbesteding aan studiegerelateerde activiteiten per week
(perceptie student)

35

VII Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Art.15: Media

Bekendheid Kijkwijzer

80%

X Defensie, Art.26: Commando
DienstenCentra

De omzet = prognose omzet /
werkelijke omzet van de 8
bedrijfsgroepen (defensieacademie, gezondheidszorg, catering
etc.)

>= 80%

XIII Economische Zaken, Landbouw
en Innovatie, Art. 10: Elektronische
communicatie en post, OD 10.3
Econ. en maatschappelijke meerwaarde ICT toepassingen en
diensten

Het aantal bezoeken aan de
website
www.antwoordvoorbedrijven.nl

1.700.000

XVI Volksgezondheid, Welzijn en
Sport, Art 46.1 Sport

% Nederlandse bevolking dat
minimaal 12 keer per jaar aan sport
doet.
Positie Nederland in de medaillespiegel van de Olympische
Winterspelen

65%
Positie bij eerste
tien

Vraag 8
Voorheen werd in elk beleidsartikel aangegeven in hoeverre het mogelijk
was om informatie op te nemen over input, output en/of outcome (comply
or explain). Is het kabinet bereid dit weer te gaan doen, dat wil zeggen een
toelichting op de keuze van de indicatoren en een motivering bij de
indicatoren gerelateerd aan het beleidsdoel? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Het one-size-fits-all karaker van de verplichtig tot het opnemen van
prestatie-indicatoren werd in de begrotingen 2006–2012 al afgezwakt door
deze comply or explain bepaling, waarbij alleen indicatoren werden
opgenomen indien dit zinvol en relevant was. In hoeverre dit het geval
was werd destijds overgelaten aan het departement dat hier uitleg over
verschafte in de leeswijzer.
De huidige Rijksbegrotingsvoorschriften bevatten richtlijnen over wanneer
wel of niet indicatoren moeten worden opgenomen en wanneer deze van
streefwaarden moeten worden voorzien (onder verwijzing naar de
beantwoording van de vragen 5 en 6). Door deze regeling is de comply or
explain bepaling overbodig geworden.
Vraag 9
De Minister constateert dat het onderdeel «beleidswijzigingen» verder kan
worden verbeterd, evenals het onderdeel «beleidsconclusies». Bij
beleidswijzigingen moet het in elk geval ook gaan om ombuigingen en
bezuinigingsoperaties, en bij de beleidsconclusies moeten de effecten van
doorgevoerde bezuinigingen en de uitkomsten van ex-post evaluatie
expliciet worden benoemd. In het kader van de reeks «Zicht op bezuinigen» van de Algemene Rekenkamer is ook duidelijk geworden dat de
informatievoorziening hierover verbeterd moet worden. De leden van de
fractie van de VVD vinden het belangrijk dat er bij ombuigingen en
bezuinigingen onderscheid gemaakt wordt tussen de maatregelen zelf en
mee- en tegenvallers, als gevolg van bijvoorbeeld economische omstan-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

11

digheden. Hoe gaat de Minister dit in de toekomst verbeteren en meer
inzichtelijk maken? Wanneer zijn de verbeteringen gerealiseerd?
Antwoord
De budgettaire gevolgen van maatregelen worden ex ante zo goed
mogelijk geraamd en vervolgens verwerkt in de begrotingen en in de
budgettaire kaders. Achteraf kan blijken dat de uitgaven van het betreffende beleidsinstrument zich niet conform verwachting hebben
ontwikkeld. Dit kan vele oorzaken hebben, waaronder veranderende
economische omstandigheden en anders dan geraamde gedragseffecten
van een maatregel. Het is ondoenlijk en niet efficiënt om voor iedere
maatregel in kaart te brengen waar de gerealiseerde opbrengst uit
bestaat, omdat het onderscheid tussen oorzaken van mee- en tegenvallers
lastig te maken is. Wel wordt gestuurd op begrotingstotalen en de
budgettaire kaders.
Ministers zijn verantwoordelijk voor het inpassen van hun uitgaven
binnen hun begroting en de budgettaire kaders. Indien er sprake is van
een tegenvaller op een begrotingsartikel zal de verantwoordelijke Minister
deze moeten inpassen in de begroting. In het jaarverslag van het
verantwoordelijke departement wordt bij de beleidsconclusie aandacht
besteed aan de effecten van de ombuigingen en bezuinigingen en de
mate waarin de maatregel ook daadwerkelijk is ingevoerd in het betreffende jaar. Daarnaast wordt via het evaluatie-instrumentarium periodiek
een begrotingsartikel doorgelicht om te bezien welke effecten samenhangen met het gevoerde beleid. Daarbij komen de effecten van ombuigingsmaatregelen nadrukkelijk aan de orde.
Vraag 10
Is het kabinet ook voornemens om bij beleidswijzigingen vooraf nog
nadrukkelijker aan te geven welk probleem geprobeerd wordt op te
lossen? Veelal wordt nu enkel beschreven wat er gedaan wordt, zonder
dat daarbij enerzijds het concrete probleem geschetst wordt en anderzijds
de doelstellingen benoemd worden. Ook dat maakt het volgens de leden
van de VVD-fractie makkelijker om te beoordelen of het beleid effectief is
geweest.
Antwoord
Het opstellen van effectief beleid start inderdaad met een analyse van het
op te lossen probleem: wat is het maatschappelijke probleem en is er een
rol voor de overheid om dit probleem op te lossen?
Beleidswijzigingen ten opzichte van het voorgaande jaar, bijvoorbeeld als
gevolg van beleidsdoorlichtingen, (subsidie)evaluaties of voorschrijdend
inzicht, krijgen met Verantwoord Begroten juist een expliciete plek in een
begrotingsartikel in een aparte paragraaf «beleidswijzigingen». Vaak
wordt inderdaad nog onvoldoende aangegeven wat de aanleiding is van
een bepaalde maatregel of initiatief in de paragraaf «beleidswijzigingen»
en wat de bijbehorende ambitie is voor het betreffende jaar. In de
begrotingsvoorbereiding voor 2016 zal extra worden toegezien op de
vermelding hiervan.
Financiële informatie
De kwaliteit van de financiële informatie in begrotingen en jaarverslagen
is met de nieuwe begrotingssystematiek verbeterd. De leden van de
VVD-fractie vinden echter dat de duiding en de ontwikkeling van cijfers
en/of reeksen verbeterd kan worden. Veelal zijn er opvallende ontwikkelingen (positief of negatief) te zien, die niet nader uitgelegd worden. Het
zou de controlerende taak van de Kamer ten goede komen wanneer er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

12

vanuit de departementen explicieter aangegeven kan worden wat de
verklaring is voor bepaalde ontwikkelingen.
Vraag 11
De informatie over de zbo-begrotingen in de Rijksbegrotingshoofdstukken
zijn echter vaak één of twee jaar oud. Dit is een onwenselijke situatie wat
de leden van de VVD-fractie betreft. Kan de Minister regelen dat zodra
instellingswetten aangepast worden, het punt van het eerder aanleveren
van gegevens over de begroting, hierin wordt meegenomen? Tijdige
informatievoorziening van de Tweede Kamer met betrekking tot de
plannen voor de zbo’s en zeker ook informatie over de kosten en effecten
zijn van cruciaal belang. Het huidige overzicht van de zbo’s is karig, de
informatie over kosten, opbrengsten en effecten ontbreekt nog. Hoe gaat
de Minister dit oplossen?
Antwoord
Op basis van de Kaderwet ZBO’s hebben de Ministers goedkeuringsrecht
bij de begrotingen van ZBO’s. Bij deze goedkeuring vindt toetsing plaats
van de kosten die gemoeid zijn met de uitvoering van de taken van de
ZBO’s.
In de departementale begrotingen is een bijlage ZBO’s/RWT’s opgenomen.
Deze bijlage bevat in elk geval een overzicht van alle ZBO’s en RWT’s van
het desbetreffende moederdepartement en vermeldt hoeveel bijdrage zij
ontvangen in het begrotingsjaar. Deze bijlage bevat tevens een overzicht
van de bijdragen aan RWT’s en ZBO’s die onder de verantwoordelijkheid
van een ander ministerie vallen. Daarnaast wordt bij de beleidsartikelen
(onderdeel van de departementale begroting) in de tabel «budgettaire
gevolgen van beleid» vermeld hoeveel bijdrage de ZBO’s en RWT’s
ontvangen van een ministerie. Deze cijfers zijn uiteraard actueel, zodat de
Staten-Generaal haar controletaak kan uitoefenen.
Het departementale jaarverslag bevat ook een bijlage ZBO’s/RWT’s, echter
met een andere inhoud. In deze bijlage wordt naast de algemene
informatie over ZBO’s en RWT’s ook aangegeven wat de realisatiecijfers
van het afgelopen jaar zijn. Indien de cijfers uit het betreffende verantwoordingsjaar nog niet beschikbaar zijn worden de cijfers uit het jaar
daarvoor vermeld.
De ZBO’s/RWT’s zijn zelfstandige uitvoerende diensten die hiërarchisch
niet onder een Minister vallen. Dit betekent dat zij een eigen planning- en
control cyclus kennen met hun eigen verantwoordingsdocumenten. Het
jaarverslag of de jaarrekening van een ZBO/RWT bevat informatie over de
kosten en de mogelijke opbrengsten. Op basis van de Kaderwet ZBO zijn
ZBO’s, die onder de reikwijdte van deze wet vallen, verplicht om jaarlijks
hun jaarverslagen aan beide Kamers der Staten-Generaal toe te zenden.
Vraag 12
Ook zijn de leden van de fractie van de VVD van mening dat de duiding
van subsidie-uitgaven beter kan. Veelal wordt er wel aangegeven aan wie
er subsidie wordt verleend, maar niet wat het doel is van de subsidie
(waarom wordt deze gegeven) en of dit doel daadwerkelijk behaald wordt.
Is het kabinet van plan om dit toe te voegen?
Antwoord
Subsidies worden vertrekt op basis van subsidieregelingen of op basis
van de begroting. De subsidieregelingen bevatten de informatie over de
doelstelling van een subsidie en zijn openbaar en voor iedereen
raadpleegbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

13

Jaarlijks wordt in de begroting informatie over subsidies en subsidieregelingen opgenomen in de begrotingsartikelen en in de subsidiebijlage bij
de begroting. De subsidiebijlage bevat onder andere een hyperlink naar
de vindplaats van de subsidie(-regeling), de voorgenomen uitgaven, de
einddatum en het jaar van de reeds uitgevoerde en toekomstige evaluatie
(inclusief een hyperlink naar de vindplaats van de laatste evaluatie).
Daarnaast wordt jaarlijks bij de verantwoording een overzicht van alle
verstrekte subsidies per ministerie in de vorm van open data gepubliceerd. In het overzicht staan alle subsidieregelingen, de namen van de
subsidieontvangers en de bijbehorende verstrekte bedragen.
Subsidieregelingen dienen in principe elke vijf jaar te worden geëvalueerd. Bij een evaluatie wordt stilgestaan bij de vraag of het doel is
behaald. Indien een subsidie een onderdeel is van meerdere beleidsinstrumenten, kan de evaluatie van de betreffende subsidie ook als onderdeel
van de beleidsevaluatie worden meegenomen. Conform de wens van de
Tweede Kamer heeft het kabinet een wettelijke horizonbepaling voor
subsidies geïntroduceerd (Kamerstuk 33 034, nr. 8) via de 6e wijziging van
de Comptabiliteitswet. De horizonbepaling houdt in dat subsidieregelingen na maximaal vijf jaar vervallen. Er is een beperkte uitzonderingsmogelijkheid om een regeling na deze termijn voort te zetten of om op
voorhand een langere looptijd te bepalen (maximaal tien jaar), mits dit
gemotiveerd aan de Tweede Kamer wordt overlegd. Voorwaarde hierbij is
dat gedurende de looptijd van de regeling een verslag over de doeltreffendheid en de doelmatigheid van de subsidie aan de Tweede Kamer
wordt gezonden.
Budgetflexibiliteit
De leden van de VVD-fractie hebben altijd gehamerd op inzicht in de
budgetflexibiliteit. Er is al meerdere malen toegezegd dat de informatie
hierover verbeterd wordt maar tot op heden is dit nog onvoldoende
geweest. Er wordt in veel te algemene termen beschreven. Standaardzinnen als: «de amendeerruimte is beperkt» of «het is juridisch verplicht»
leveren geen bruikbare informatie op. De leden van de fractie van de VVD
vinden dat dit nu eindelijk eens substantieel verbeterd moet worden. Er
moet helder inzichtelijk zijn welke middelen beïnvloedbaar zijn en op
welke termijn. De leden van de VVD-fractie willen daarom dat iedere
Minister verplicht concreet moet vermelden welke wet, regeling of
convenant zou moeten worden gewijzigd om het budget beschikbaar te
krijgen voor alternatieve aanwending en op welke termijn dit kan (ofwel
de aard en duur van de verplichting). Dat is meer dan alleen vermelden of
het juridisch verplicht is en voor welk percentage.
Vraag 13
Kan de Minister dit toezeggen en ook daadwerkelijk (laten) uitvoeren? Kan
de Minister aangeven wanneer dit gerealiseerd kan zijn? De leden van de
fractie van de VVD zijn van mening dat meer inzicht over budgetflexibiliteit namelijk cruciaal is voor het budgetrecht van de Tweede Kamer.
Antwoord
Met de invoering van Verantwoord Begroten is er gekozen voor een
duidelijke definitie van budgetflexibiliteit. Dat is winst ten opzichte van de
voorgaande periode. Het is daarbij van belang te beseffen dat de
begroting per definitie geen grote bedragen aan vrije ruimte bevat voor
de termijn van een jaar, omdat de meeste uitgaven op deze termijn al
vastliggen door eerder aangegane verplichtingen.
Een indicatie voor de budgetflexibiliteit is het percentage juridisch
verplichte uitgaven op 1 januari van het begrotingsjaar. Dit percentage
geeft de mate aan waarin de programma-uitgaven juridisch verplicht zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

14

bij de start van het begrotingsjaar. Omdat de ontwerpbegrotingen worden
ingediend op Prinsjesdag voorafgaand aan het begrotingsjaar, bevat het
percentage voor een deel een inschatting van de juridisch verplichte
uitgaven.
Hoewel er meer uniformiteit is in de wijze waarop ministeries over de
budgetflexibiliteit in hun begrotingen rapporteren, hebben de aanpassingen niet het voor de Kamer beoogde resultaat opgeleverd. Aan uw
suggestie van meer detailinformatie op regelingniveau kleeft het nadeel
dat de hiermee samenhangende administratieve lasten zeer hoog zijn.
Verder blijkt in de praktijk dat het vinden van amendeerruimte nooit tot
grote dilemma’s leidt.
Wel deel ik uw mening dat het nodig is om met elkaar in gesprek te blijven
over een best haalbare weergave van budgetflexibiliteit in de begroting.
De budgetflexibiliteit dient recht te doen aan het budgetrecht van de
Kamer en uitvoerbaar te zijn voor departementen. Momenteel wordt er
een interne audit voorbereid om het inzicht in de toepassing van de
regelgeving door departementen te vergroten. Mede aan de hand van
deze audit vervolg ik graag met u het gesprek over de verdere verbetering
van de budgetflexibiliteit. De ontwikkelingen rondom open data (zie ook
volgende vraag) kunnen daarbij ook worden betrokken.
Open data en open spending
De leden van de VVD-fractie zijn het met de Minister eens dat open data
een belangrijke kans vormen om de transparantie over begrotingsinformatie verder te verbeteren. Het gaat dan niet alleen om financiële
informatie, maar ook om kwantitatieve beleidsinformatie en evaluaties.
Vraag 14
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe de Minister deze kans gaat
benutten als het om «open spending» gaat. Op 17 april 2014 heeft de
Tweede Kamer een kabinetsreactie gevraagd op het Trendrapport Open
Data van de Algemene Rekenkamer. Tot op heden is het echter nog niet
gelukt om een kabinetsreactie te produceren, alleen twee uitstelbriefjes.
Wanneer kan de Tweede Kamer de kabinetsreactie uiterlijk verwachten?
Welke concrete plannen heeft het kabinet voor de komende periode in het
kader van het opendatabeleid en open spending?
Antwoord
Op het Trendrapport Open Data van de Algemene Rekenkamer
(Kamerstuk 32 802, nr. 7) is in september van het vorige jaar positief
gereageerd door het kabinet, waarbij is aangegeven daar begin van dit
jaar op terug te komen. Inmiddels is in navolging van het aandachtspunt
om daarin meer inzicht te bieden gestart met een rijksbrede inventarisatie
van data die departementen en hun uitvoeringsorganisaties beschikbaar
hebben. Binnenkort verschijnt de kabinetsreactie op dit rapport, waarin de
maatregelen staan die het kabinet neemt om het open databeleid een
extra impuls te geven en minder vrijblijvend te maken.
Het terrein van open spending is duidelijk in beweging. Er komen steeds
meer financiële data beschikbaar van gemeenten, provincies en waterschappen door samenwerking met de Open State Foundation en het CBS.
Op de website openspending.nl zijn deze ontwikkelingen te volgen.
Dit jaar zal voor de lokale overheden het accent voor het onderwerp
financiële transparantie naast beschikbaarheid van data komen te liggen
op de verschillende toepassingsmogelijkheden en ontwikkelingen zoals
burgerbegroting en budgetmonitoring. Het Leer- en expertisepunt Open

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

15

overheid zal bij het uitwisselen van ervaringen met deze verschillende
methoden een centrale rol spelen. Op 18 mei dit jaar zal een congres
worden georganiseerd in het kader van de Agenda Lokale Democratie.
De Minister van Financiën bevordert het gebruik van financiële open data
bij departementen. Aangezien de financiële administraties van de
departementen privacy- en bedrijfsgevoelige informatie kunnen bevatten,
wordt een stapsgewijs proces uitgevoerd. Het is de ambitie van het
kabinet om binnen een termijn van maximaal vijf jaar alle financiële data
die open kunnen, ook daadwerkelijk open te maken. De Minister van
Financiën bevordert dit proces actief richting de departementen door
samen met hen in te zetten op een open data agenda voor de financiële
kolom: elk jaar komt er steeds meer financiële informatie beschikbaar in
de vorm van open data.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de PvdA
Met interesse hebben de leden van de PvdA-fractie kennisgenomen van
de brief die de Minister van Financiën aan deze Kamer heeft gestuurd
aangaande de evaluatie van de invoering van «Verantwoord Begroten» in
de begroting- en verantwoordingsstukken. Zij hebben hierbij enkele
vragen.
Met tevredenheid constateren de leden van de PvdA-fractie dat de
overgang op «Verantwoord Begroten» over het algemeen goed verloopt.
Vraag 15
In zijn brief stelt de Minister dat er problemen zijn met het correct
toepassen van de definities voor uitgavencategorieën en financiële
instrumenten. Wat is hier de oorzaak van?
Antwoord
Met de invoering van Verantwoord Begroten is gekozen voor een beperkt
aantal vaste uitgavencategorieën en financiële instrumenten. Voor deze
categorieën en instrumenten zijn definities opgesteld. Dit is een rijksbrede
operatie en in een beperkt aantal gevallen blijkt dat de definities nog
verschillend worden toegepast door departementen. Momenteel wordt
eraan gewerkt om rijksbrede uniformiteit te bewerkstelligen op het niveau
van de onderliggende administratieve processen. Hiermee wordt het
risico van interpretatieverschillen verder verminderd.
Vraag 16
Het is een terugkerend probleem dat de causaliteit tussen beleid en
effecten niet goed inzichtelijk gemaakt wordt. Het onderdeel «beleidsconclusie» in de jaarverslagen dient een helder oordeel te bevatten over de
resultaten van het gevoerde beleid. Helaas wordt gesteld dat dit
onderdeel vaak scherpte mist en er niet altijd wordt ingegaan op grote
bezuinigingen. Wat is hier de oorzaak van? Welke maatregelen worden er
getroffen om dit in de toekomst te verbeteren? Is de Minister van oordeel
dat de Kamer toch over afdoende gegevens beschikt om een oordeel te
kunnen over het gevoerde beleid en de effecten van bezuinigingen?
Antwoord
De beleidsconclusie is een nieuw onderdeel sinds de invoering van
Verantwoord Begroten en vormt een cruciaal element van deze
hervorming. Afgezien van een aantal pilots in de jaarverslagen 2012, is de
beleidsconclusie voor het eerst in de departementale jaarverslagen van
2013 ingevoerd. Het opstellen van een beleidconclusie zoals beoogd vergt
meer analyse van de beschikbare informatie en een oordeel over het
gevoerde beleid en de daarmee behaalde resultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

16

Om deze reden hebben beleidsconclusies in de jaarverslagen van 2014
extra aandacht gekregen in de toetsing door het Ministerie van Financiën.
Daarnaast is op verzoek van uw Kamer de regelgeving aangescherpt. In
beleidsconclusies moeten ook de gevolgen van majeure bezuinigingen
aan de orde komen (zie toezegging tijdens het Algemeen Overleg van
19 november 2014 over «Zicht op bezuinigingen») (Kamerstuk 34 002,
nr. 82).
Hoewel er in de jaarverslagen 2014 al een verbetering zichtbaar is, blijft
het lastig voor veel departementen om een heldere, bondige en relevante
beleidsconclusie op te schrijven. Om die reden blijft aandacht hiervoor
nodig, aangezien een goede beleidsconclusie belangrijk is voor een
zorgvuldige beleidsverantwoording aan de Kamer. Naar aanleiding van de
kwaliteit van de beleidsconclusies in de jaarverslagen 2014 wordt bekeken
of departementen meer actief begeleid moeten worden met de toepassing
ervan.
Vraag 17
Hetzelfde geldt voor beleidsdoorlichtingen. Het doet de leden van de
PvdA-fractie deugd dat het aantal afgeronde beleidsdoorlichtingen in 2014
ten opzichte van 2013 is verdubbeld. Ook waarderen de leden van de
PvdA-fractie de inspanningen om dit nog verder te verbeteren. Hoeveel
beleidsdoorlichtingen waren in 2014 verlaat of ontbrekend?
Antwoord
Uitgaande van de Miljoenennota 2014 waren er voor 2014 in totaal
27 beleidsdoorlichtingen gepland. Hiervan zijn er 17 tijdig afgerond, de
resterende tien zijn daarmee niet volgens de beloofde planning aan uw
Kamer opgeleverd. De vertraagde beleidsdoorlichtingen zijn ook reeds per
brief aan uw Kamer gemeld door mijn collega’s.
In 2014 zijn in totaal 25 beleidsdoorlichtingen aan uw Kamer verzonden.
Dit is een hoger aantal dan in 2013. In 2013 zijn er in totaal 19 beleidsdoorlichtingen aan de Tweede Kamer gestuurd. Hiervan waren er destijds 12
conform planning afgerond.
Vraag 18
De leden van de PvdA-fractie moedigen het gebruik van open data in de
begrotings- en verantwoordingsstukken aan. Dit bevordert het inzicht in
de stukken en biedt mogelijkheden voor derden om de data te gebruiken,
inzichtelijk te maken en te onderzoeken. Dit draagt bij een transparantere
overheid. De leden van de PvdA-fractie vragen zich af in hoeverre er
ontwikkelingen zijn in het gebruik van open data bij andere departementen. Deelt de Minister de visie van de leden van de PvdA-fractie dat
Rijksbreed alle data die zich daarvoor lenen zo toegankelijk mogelijk
gemaakt zouden moeten worden? Welke inspanningen worden hiertoe
geleverd?
Antwoord
De Minister van Financiën bevordert het gebruik van financiële open data
bij departementen. Aangezien de financiële administraties van de
departementen privacy- en bedrijfsgevoelige informatie kunnen bevatten,
wordt een stapsgewijs proces uitgevoerd. Het is de ambitie van het
kabinet om binnen een termijn van maximaal vijf jaar alle financiële data
die open kunnen, ook daadwerkelijk open te maken. De Minister van
Financiën bevordert dit proces actief richting de departementen door
samen met hen in te zetten op een open data agenda voor de financiële
kolom: elk jaar komt er steeds meer financiële informatie beschikbaar in
de vorm van open data.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

17

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
eindevaluatie Verantwoord Begroten. In algemene zin zijn de leden van de
fractie van de SP positief. Wel maken de leden van de SP-fractie zich nog
steeds zorgen om de toekomstige informatievoorziening richting het
digitaliseren van de begroting.
Vraag 19
Waarom is de Minister zo ver doorgeslagen met de digitalisatie? Waarom
kunnen bij de begrotingen en jaarverslagen niet een aantal exemplaren
aan iedere fractie worden uitgedeeld?
Antwoord
Het kabinet zet steeds meer in op een digitale begroting, omdat daarmee
beter tegemoet kan worden gekomen aan de informatiebehoefte van de
Kamer en samenleving. Zo biedt bijvoorbeeld het opnemen van een lijst
van alle subsidies in de vorm van een «digitaal spreadsheet» meer
mogelijkheden (denk aan zoeken, clusteren en het opnemen van «links»
naar andere documenten) dan in een tabel op papier die alleen de
grootste posten laat zien. Ook ontwikkelingen als open data zorgen ervoor
dat de begroting stapsgewijs een digitale vorm gaat aannemen, een
traject waarin we graag met de Kamer en Algemene Rekenkamer willen
optrekken. De belangrijkste informatie blijft echter in het «papieren»
boekje staan en het kabinet dient, zoals in 2011 toegezegd, ook een fysiek
exemplaar van de stukken in bij de griffie van de Tweede Kamer.
Vraag 20
Kan de Minister aangeven of de budgetflexibiliteit kwalitatief nog wordt
verbeterd? Hoe kan de Kamer zijn budgetrecht ten volle benutten wanneer
de budgetflexibiliteit kwantitatief op een hoog percentage ligt?
Antwoord
De huidige regelgeving is diverse malen, mede op verzoek van de Kamer,
aangepast. Hoewel er meer uniformiteit is bereikt in de wijze van
rapportage van de verschillende begrotingen en deze dus beter vergelijkbaar zijn, hebben de aanpassingen niet het voor de Kamer beoogde
resultaat opgeleverd. Daarom zal worden bezien hoe de weergave van
budgetflexibiliteit kan worden verbeterd op een manier die recht doet aan
het budgetrecht van de Kamer en die bovendien acceptabel is voor het
niveau van administratieve lasten voor departementen (onder verwijzing
naar de beantwoording van vraag 13).
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief van het
kabinet en stellen enkele vragen.
Tussentijdse beelden
In het najaar van 2011 heeft er een tussentijdse evaluatie plaatsgevonden
over de verbetering van de verantwoorde begroting. In deze brief wordt
gesteld dat deze evaluatie over het algemeen positief is ontvangen.
Vraag 21
De leden van de CDA-fractie vragen welke punten niet positief naar voren
kwamen in deze evaluatie? Ook is de afgelopen jaren deze begrotingssystematiek veel getoetst door de verschillende relevante belanghebbenden
waaronder leden van de Tweede Kamer. De CDA-leden vragen wat het
kabinet met deze punten heeft gedaan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

18

Antwoord
Op basis van de gedeeltelijke invoering van voorlopige voorschriften van
Verantwoord Begroten in de begroting 2012, zijn enkele lessen getrokken
die in een brief aan de Kamer zijn gedeeld (Kamerstuk 31 865, nr. 36). De
regelgeving is hierop aangepast op een aantal punten alvorens Verantwoord Begroten rijksbreed werd ingevoerd. Zo bleek op basis van de
eerste resultaten in de begroting 2012 behoefte aan onder meer een
scherpere beschrijving van de rol en verantwoordelijkheid van de Minister
en aan een meer uniforme weergave van de apparaatsuitgaven van ZBO’s
en budgetflexibiliteit.
Ten aanzien van budgetflexibiliteit is op verzoek van de Kamer besloten
deze kwantitatief weer te geven (aanvankelijk gebeurde dit alleen
kwalitatief). De kwantitatieve weergave gebeurt sindsdien voor de
juridisch verplichte uitgaven.
In reactie op een wens uit de Kamer is ook de informatievoorziening over
subsidies uitgebreid met vermelding van een link naar de vindplaats van
de regeling, de laatst plaatsgevonden evaluatie en de einddatum van de
regeling.
Voorts leidt het schrappen van beleidsinformatie tot een inzichtelijke
begroting, maar wordt dit door de Kamer soms ook als een gemis
ervaren, met name bij «beleidsrijke» begrotingsartikelen. Er is bij de
tussentijdse evaluatie aangegeven dat dit gemis kan worden weggenomen door veel meer te verwijzen naar beleidsnota’s en brieven die
eerder aan de Kamer zijn aangeboden. Dit gebeurt in toenemende mate in
de stukken en vooral door de opname van «internetlinks». Het in
toenemende mate opnemen van links met open data bestanden met sets
indicatoren en kengetallen vormt een volgende stap in deze ontwikkeling.
Ten slotte is de kwaliteit van de beleidsdoorlichtingen en de naleving van
de programmering hiervan als onvoldoende ervaren. Juist bij de
programmering en de kwaliteit van doorlichtingen zijn aanvullende
maatregelen getroffen. Verder is de Regeling inzake Periodiek Evaluatieonderzoek en Beleidsinformatie aangescherpt.
Vraag 22
Ook de Ministers blijken goed te kunnen werken met de splitsing tussen
beleidsuitgaven en apparaatsuitgaven. In de brief wordt echter wel
aangehaald dat de focus zal blijven liggen op definities voor uitgavencategorieën en financiële instrumenten. De CDA-leden vragen of er
aanwijsbare redenen zijn dat juist op dit terrein de focus extra wordt
gelegd?
Antwoord
Met de invoering van Verantwoord Begroten is gekozen voor een beperkt
aantal vaste uitgavencategorieën en financiële instrumenten. Voor deze
categorieën en instrumenten zijn definities opgesteld. Dit is een rijksbrede
operatie en in een beperkt aantal gevallen blijkt dat de definities nog
verschillend worden toegepast door departementen. Momenteel wordt
eraan gewerkt om rijksbrede uniformiteit te bewerkstelligen op het niveau
van de onderliggende administratieve processen. Hiermee wordt het
risico van interpretatieverschillen verder verminderd.
Vraag 23
Op het onderdeel beleidsconclusies wordt specifiek aangegeven dat de
nodige scherpte en de doorgevoerde bezuinigingen in deze conclusies
nog ontbreken. De leden van het CDA-fractie vragen op welke termijn het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

19

kabinet verwacht dat deze conclusies worden aangescherpt en waar ook
de doorgevoerde bezuinigingen in worden meegenomen?
Antwoord
Op verzoek van uw Kamer is de regelgeving aangescherpt ten aanzien van
het opnemen van de gevolgen van majeure bezuinigingen in de beleidsconclusies met ingang van de jaarverslagen 2014 (n.a.v. het Algemeen
Overleg van 19 november 2014 over «Zicht op bezuinigingen»). De
beleidsconclusies in de jaarverslagen van 2014 hebben daarnaast extra
aandacht gekregen in de toetsing door het Ministerie van Financiën.
Hoewel er in de jaarverslagen 2014 al een verbetering zichtbaar is, blijft
het lastig voor veel departementen om een heldere, bondige en relevante
beleidsconclusie op te schrijven. Om die reden blijft aandacht hiervoor
nodig, aangezien een goede beleidsconclusie belangrijk is voor een
zorgvuldige beleidsverantwoording aan de Kamer.
Beleidsdoorlichtingen
Uit de brief van de Minister blijkt dat beleidsdoorlichtingen vaak later dan
gepland werden opgeleverd aan de Kamer. In de brief wordt aangegeven
dat wanneer een beleidsdoorlichting later naar de Kamer wordt gestuurd
de verantwoordelijke Minister een brief naar de Kamer moet sturen met
daarin de reden waarom de beleidsdoorlichting te laat is en de nieuwe
deadline.
Vraag 24
De leden van de CDA-fractie vragen wat nu de hoofdoorzaken zijn dat
beleidsdoorlichtingen vaak te laat naar de Kamer worden gestuurd? Wat
wordt er bovendien aan gedaan om deze beleidsdoorlichtingen wel tijdig
aan de Kamer te laten toekomen?
Antwoord
Ieder jaar bereiken enkele beleidsdoorlichtingen uw Kamer later dan in de
planning was voorzien. De redenen voor deze vertragingen zijn divers.
Een reden is dat benodigde deelonderzoeken vertraging oplopen of dat er
een aanpassing van de meerjarenprogrammering nodig is geweest om de
cyclus van beleidsdoorlichtingen logischer te maken. Zo hebben de
Ministeries van Buitenlandse Zaken en Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in 2014 de programmering van de beleidsdoorlichtingen heringedeeld. Hierdoor zijn zes beleidsdoorlichtingen, die gepland
stonden voor 2014, nog niet afgerond. Dit geeft een vertekend beeld van
het totaal aantal vertraagde beleidsdoorlichtingen. In algemene zin valt
wel te stellen dat er een dalende lijn zichtbaar is in het aantal vertragingen.
Het stelsel is de afgelopen jaren enkele keren aangepast en aangescherpt,
juist om de tijdigheid van beleidsdoorlichtingen te verbeteren. Zo
bespreek ik tweemaal per jaar met mijn collega’s over de voortgang van
de beleidsdoorlichtingen. Verder krijgt uw Kamer n.a.v. de motie Harbers
(Kamerstuk 34 000, nr. 36) de opzet en vraagstelling van de beleidsdoorlichtingen voor het aankomende jaar. Voor de beleidsdoorlichtingen van
2016 staan de plannen van aanpak in de departementale begrotingen en
kunt u desgewenst tijdens de begrotingsbehandeling de opzet en
vraagstelling aan de orde stellen. Behandeling van de plannen van aanpak
door uw Kamer zal naar verwachting een positief effect hebben op de
tijdigheid van de oplevering van de beleidsdoorlichtingen.
Daarnaast moeten, zoals de CDA-fractie terecht opmerkt, mijn collega’s
sinds vorig jaar per ommegaande een brief aan uw Kamer sturen indien
er sprake is van een vertraagde oplevering van een beleidsdoorlichting. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

20

zo’n brief wordt toegelicht waarom het niet mogelijk is gebleken om de
betreffende beleidsdoorlichting(en) tijdig aan uw Kamer te verstrekken.
Vraag 25
Vanaf 2013 moeten de Ministers door middel van een percentage
aangeven wat de juridisch verplichte uitgaven zijn per artikel. Naast dit
kwantitatieve percentage zal er ook een kwalitatieve toelichting worden
gegeven. De leden van het CDA-fractie vragen wat de ervaringen van de
verschillende belanghebbenden zijn met deze manier van werken op het
terrein van budgetflexibiliteit? Daarnaast is de definitie van juridisch
verplichte uitgaven aangescherpt. De leden van de CDA-fractie vragen
welk verschil de huidige definitie vertoont ten opzichte van de oude
definitie. Betekent het bovendien dat door deze definitieverandering
bedragen juridisch meer worden ingeperkt en deze dus minder vrij
besteedbaar zijn?
Antwoord
In de voorschriften over budgetflexibiliteit voor de invoering van
Verantwoord Begroten werden ook verplichtingen onderkend die niet als
juridisch verplicht werden aangemerkt. In praktijk kwamen er meer dan
tien categorieën budgetflexibiliteit voor in de Rijksbegroting, waaronder
bestuurlijk en beleidsmatig verplicht. Dit gaf weinig duidelijkheid over de
werkelijke mate van budgetflexibiliteit en maakte het onderling vergelijken
van artikelen en begroting op dit aspect moeilijk. Aanvankelijk is bij de
eerste fase Verantwoord Begroten de budgetflexibiliteit niet meer
kwantitatief opgenomen in de begroting. In plaats daarvan werd via een
kwalitatieve toelichting inzicht geboden in de budgetflexibiliteit en werd
een departement vrij gelaten om een bedrag of percentage te noemen dat
vrij besteedbaar is. Deze werkwijze was niet bevredigend en om die reden
is in overleg met uw Kamer weer gekozen voor kwantitatieve weergave in
de vorm van een percentage juridisch verplichte uitgaven bij elk artikel.
Tegelijkertijd is de definitie voor juridisch verplichte uitgaven met ingang
van de begrotingen 2013 aangescherpt.
Van juridisch verplichte uitgaven is volgens de huidige Rijksbegrotingsvoorschriften slechts sprake op grond van een verdrag, wet, koninklijk
besluit, ministeriële regeling, beschikking, verbintenis of een vastgelegde
afspraak tussen dienstonderdelen. In het AO van 6 maart 2013 is besloten
om naast deze kwantitatieve gegevens ook een kwalitatieve toelichting op
te nemen op het niveau van categorieën instrumenten (subsidies,
opdrachten, bijdragen aan ZBO’s etc.). Hierin wordt op het niveau van een
financieel instrument als geheel toegelicht waarom deze uitgaven
(gedeeltelijk) verplicht zijn, welke verplichtingen met welke partijen zijn
aangegaan en voor welke periode deze afspraken gelden. De huidige
combinatie van kwantitatieve gegevens en kwalitatieve toelichting vond
voor het eerst zijn weerslag in de begroting 2014
Vraag 26
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie welke mogelijkheden het
kabinet ziet om meer budgetflexibiliteit voor de Tweede Kamer te creëren
en er dus minder beleid meerjarig juridisch verplicht vast ligt, zonder dat
dit grote gevolgen heeft voor de rechtszekerheid van betrokkenen.
Antwoord
Het uitvoeren van het met de Kamer afgesproken beleid brengt vaak
meerjarige verplichtingen met zich mee. Uitvoeringspartners van dit
beleid (bijvoorbeeld bedrijven, scholen, academische ziekenhuizen)
ontlenen hier vertrouwen en rechtszekerheid aan. Het creëren van meer
vrije ruimte in een begrotingsraming betekent dat er relatief meer budget
gealloceerd moet worden aan plannen en beleid, waarvan de budgettaire

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

21

consequenties nog niet vast liggen. Het creëren van deze ruimte kan
daarmee op gespannen voet te staan met de rechtszekerheid van
betrokkenen.
Er wordt een audit voorbereid naar de wijze waarop momenteel door de
verschillende departementen invulling wordt gegeven aan de regelgeving
rondom budgetflexibiliteit. Mede aan de hand van de uitkomsten van deze
audit vervolg ik graag met u het gesprek over de verdere verbetering van
de budgetflexibiliteit.
Vraag 27
Vooruitblik
Ten aanzien van de open data werkt het Ministerie van OCW hier al langer
mee. De leden van de CDA-fractie vragen wat de ervaringen hieromtrent
zijn?
Antwoord
Het Ministerie van OCW heeft al enige jaren ervaring met het verstrekken
van onderwijsdata als open data via de website
www.trendsinbeeld.minocw.nl. Deze wordt momenteel doorontwikkeld in
de website Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in cijfers. Het onderwijsdeel
stelt het Ministerie van OCW samen met het CBS op. De website Trends in
Beeld blijft ook bestaan in afgeslankte vorm en zal een beknopte stelselmonitor bevatten. Beide (vernieuwde) websites komen rond de publicatie
van het jaarverslag online.
Bij het Ministerie van OCW maakt de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO)
ook al langere tijd data over het onderwijsstelsel openbaar via
data.duo.nl. Door het open stellen van deze data verminderde het aantal
telefonische vragen aan DUO. Daarnaast is transparantie een randvoorwaarde voor de goede werking van het onderwijsstelsel: het zorgt ervoor
dat ouders en jongeren geïnformeerd voor een school of universiteit
kunnen kiezen. Daarnaast kunnen scholen met behulp van open data
zichzelf vergelijken met andere scholen en aan de hand van «best
practices» leren en het onderwijs verder verbeteren.
Vraag 28
Op termijn zouden ook de bijlagen van de begroting beschikbaar moeten
zijn in de vorm van open data. Op welke termijn ziet het kabinet dit voor
zich?
Antwoord
Het is de bedoeling dat de begroting de komende jaren steeds meer een
digitale vorm gaat aannemen waardoor de ontwikkeling naar open
spending ook sneller is te realiseren. Het kabinet verwacht dat over vijf
jaar alle data binnen de financiële kolom als open data beschikbaar zijn,
voor zover passend binnen de Wet Openbaarheid Bestuur (onder
verwijzing naar de beantwoording van vraag 14).
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van D66
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de uitkomsten
van de evaluatie. Zij hebben hierover enkele vragen.
Vraag 29
De leden van de D66-fractie constateren dat naar het oordeel van het
kabinet, in het onderdeel «beleidsconclusies» in het jaarverslag vaak de
nodige scherpte ontbreekt. Deze leden vragen welke acties het kabinet
gaat ondernemen om dit te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

22

Antwoord
Op verzoek van uw Kamer is de regelgeving aangescherpt ten aanzien van
het opnemen van de gevolgen van majeure bezuinigingen in de beleidsconclusies met ingang van de jaarverslagen 2014 (n.a.v. het Algemeen
Overleg van 19 november 2014 over «Zicht op bezuinigingen»). Er is bij de
toetsing van de departementale jaarverslagen over 2014 door het
Ministerie van Financien extra aandacht besteed aan de beleidsconslusies.
Hoewel er in de jaarverslagen 2014 al een verbetering zichtbaar is, blijft
het lastig voor veel departementen om een heldere, bondige en relevante
beleidsconclusie op te schrijven. Om die reden blijft aandacht hiervoor
nodig, aangezien een goede beleidsconclusie belangrijk is voor een
zorgvuldige beleidsverantwoording aan de Kamer.
Vraag 30
De leden van de D66-fractie vinden de weergave van de budgetflexibiliteit
een belangrijk element in de begroting. Echter, deze leden kunnen zich
niet aan de indruk onttrekken, dat Ministers de «juridisch verplichte»
uitgaven in de ontwerpbegrotingen te hoog stellen. Zo is het voorgekomen dat in een suppletoire begroting het nominale bedrag aan
juridische verplichte uitgaven op een begrotingsartikel lager bleek dan in
de ontwerpbegroting. Ook bleek het mogelijk om per amendement de
uitgaven op een begrotingsartikel te wijzigen dat volgens de begroting
100% juridisch verplicht zou zijn. Wanneer het deel van de uitgaven dat
juridisch verplicht is, in de begroting hoger wordt gepresenteerd dan dit
in werkelijkheid is, dan ondergraaft dit volgens de leden van de
D66-fractie het budgetrecht van de Staten-Generaal. Daarom vragen deze
leden welke controlemechanismen het kabinet hanteert, om een accurate
presentatie van de juridisch verplichte uitgaven te waarborgen.
Antwoord
Ministers zijn verantwoordelijk voor de juistheid van alle gepresenteerde
cijfers in de begrotingswetten voor hun beleidsterrein, inclusief het
percentage van de uitgaven dat juridisch verplicht is. De Minister van
Financiën heeft bij het opstellen van begrotingswetten een toetsende rol.
In de Rijksbegrotingsvoorschriften schrijft de Minister van Financiën aan
de andere Ministers voor wat zij moeten opnemen onder juridisch
verplichte uitgaven.
Momenteel wordt er een interne audit voorbereid om het inzicht in de
toepassing van de regelgeving door departementen te vergroten.
Het percentage juridisch verplichte uitgaven op 1 januari van het
begrotingsjaar geeft de mate aan waarin de programma-uitgaven
juridisch verplicht zijn bij de start van het begrotingsjaar. Omdat de
ontwerpbegrotingen worden ingediend op Prinsjesdag voorafgaand aan
het begrotingsjaar, bevat het percentage voor een deel een inschatting
van de juridisch verplichte uitgaven.
Vraag 31
De leden van de D66-fractie lezen dat het kabinet overweegt om in de
toekomst overzichten van bijvoorbeeld evaluaties, subsidies en moties en
toezeggingen, niet meer als bijlage bij de begroting te voegen. Als het
kabinet slechts beoogt om de huidige overzichten niet als bijlage bij de
begroting, maar als los overzicht te publiceren, is dit naar het oordeel van
de leden van de D66-fractie een overbodige stap, aangezien de bijlagen
alleen maar via internet gepubliceerd worden. Deze leden zien alleen een
meerwaarde in het afzonderlijk aanbieden van deze overzichten, als die
daardoor sneller geactualiseerd kunnen worden en gemakkelijker
doorzoekbaar zijn. Zij vragen hoe het kabinet hiermee wil omgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

23

Antwoord
Het kabinet zet steeds meer in op een digitale begroting, omdat daarmee
beter tegemoet kan worden gekomen aan vragen van de Kamer. Ook
ontwikkelingen als open data zorgen er gaandeweg voor dat de begroting
steeds digitaler wordt. De digitale presentatie betekent inderdaad dat er
meer mogelijkheden ontstaan qua doorzoekbaarheid en actualisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 31 865, nr. 68

24