6
Vragenuur: Vragen Van Weyenberg
Vragen van het lid Van Weyenberg aan de minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht
"Asscher niet meer bang voor Polen".
De voorzitter:
De minister van Sociale Zaken Werkgelegenheid is dit vragenuur voor de derde keer aan de beurt.

De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Onze zwakste burgers leggen het af tegen
bekwamere mensen van elders. Het vrije verkeer ondermijnt
de legitimiteit van de EU. De dijken staan op doorbreken;
het is tijd voor code oranje.
Dit zijn niet mijn woorden, maar de woorden van deze
minister. Hij had ook de grenzen voor Roemenen en Bulgaren op 1 januari jl. het liefst gesloten gehouden. Hij zag wel
iets in het voorstel van de Britse premier Cameron om bij
nieuwe toetreders het vrije verkeer in te perken. D66 deelt
de angst van de minister niet. Het vrije verkeer van werknemers is van groot belang voor Nederland. Extra mensen
komen aan het werk en dat levert Nederland jaarlijks alleen
al meer dan een miljard euro op. Sowieso spreken wij liever
niet in termen van dijkdoorbraken als het over mensen gaat
die hier willen werken aan een betere toekomst.
Eind vorige week kregen wij een nieuwe brief van de
minister. Hij is van mening veranderd. Of, zoals dagblad
Trouw kopte: "Asscher niet meer bang voor Polen". De
minister zegt dat arbeidsmigranten ons juist helpen. Zij
doen werk dat Nederlanders niet meer willen doen. Daar
kunnen veel tuinders over meepraten. Zij kunnen maar
moeilijk Nederlandse werknemers vinden en mensen uit
Oost-Europa staan in de rij. Arbeidsmigranten doen werk
waarvoor veel Nederlanders inmiddels te hoog zijn opgeleid. Daar moeten wij wat mij betreft niet bang voor zijn,
maar daar moeten wij juist blij mee zijn. Natuurlijk moet
het vrije verkeer niet worden misbruikt. De spelregels
moeten strikt worden gehandhaafd. Het heeft mij al eerder
verbaasd dat de minister, ondanks al zijn waarschuwingen,
wel steeds minder controles uitvoert tegen arbeidsmarktfraude.
Ik ben blij dat de minister niet meer bang is. Dat is voortschrijdend inzicht. Ik heb twee vragen. Waarom controleert
hij dit jaar al weer meer minder op arbeidsmarktfraude dan
hij in de begroting aankondigde? Is de minister bereid om
de code oranje in te trekken?

Daartegen moeten wij optreden en daar moeten wij ook
voor waarschuwen. Vandaar de code oranje.
In het artikel dat de heer Van Weyenberg aanhaalt, wordt
uit de arbeidsmarktmonitor geciteerd, waarin periodiek de
cijfers van de verwachtingen en de realisaties worden
gepubliceerd. Er wordt ook gerefereerd aan de verwachting
in de literatuur dat de effecten op de werkloosheid beperkt
zijn als gevolg van de arbeidsmigratie. Omdat wij het voor
Nederland precies willen weten, loopt er ook nu een
onderzoek naar verdringing hier. Ik heb niet beweerd dat
de hele arbeidsmarkt ontwricht is. Ik denk wel dat specifieke
groepen — met name jongeren, migranten en lager opgeleiden — meer last hebben van concurrentie op arbeidsvoorwaarden en van de race to the bottom dan andere groepen
zoals hoogopgeleiden. In specifieke sectoren zoals de tuinbouw, de voedselindustrie, de vleesindustrie, het wegtransport en de bouw worden de gevolgen van de druk op lonen,
de concurrentie op arbeidsvoorwaarden en het niet meer
betalen van gelijk loon voor gelijk werk het meest gevoeld.
Daar wordt de prijs betaald voor de arbeidsmigratie, voor
het vrije verkeer. Dit brengt inderdaad voor ons land als
geheel heel veel goeds, maar ik houd staande dat Nederland
een enorm belang heeft om vast te houden aan het huidige
sociale model, waarbij mensen niet tegenover elkaar worden gezet en niet tegen elkaar worden uitgespeeld. Wij
hebben geen systeem waarin mensen worden gestimuleerd
om tegen het laagste loon te gaan werken, met loterijen als
een cynisch uitvloeisel daarvan. Wij hebben een model
waardoor de welvaart stijgt en waar alle burgers in Europa
van mee kunnen profiteren. Ik ben niet bang voor Polen. Ik
ben bezorgd over wat er met de arbeidsmarkt gebeurt als
wij dat niet zien. Dat is het debat dat ik iedere keer, ook met
de heer Van Weyenberg, zal voeren. We zien dat de mensen
die profiteren slimmer worden, dat constructies complexer
worden. Dat leidt er onder andere toe dat we vaak heel
complexe zaken moeten doen, waar veel inspectiecapaciteit
in gestoken moet worden, meer dan ik zou willen. Vandaar
dat er minder controles worden gedaan dan ik zou willen.
Dat is een debat waarmee we bij de behandeling van de
begroting verder gaan. Maar nee, code oranje is nog steeds
van kracht, totdat om te beginnen de Detacheringsrichtlijn
in Europa gewijzigd is.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind dat een teleurstellend antwoord. Natuurlijk moeten
we beter handhaven. De minister zegt dat het steeds ingewikkeldere zaken worden. Dat wist hij natuurlijk ook al toen
hij vorig jaar zijn begroting indiende en toch doet hij bijna
2.000 controles minder dan hij toen beloofde. Het lijkt er
dus op dat de ambitie hier wel degelijk naar beneden is
bijgesteld. Kan de minister in elk geval garanderen dat hij
zijn doel voor volgend jaar wel gaat halen? Steeds maar is
het argument dat zaken ingewikkelder worden. Dat weet
de minister nu al voor volgend jaar en dat wist hij vorig jaar
al over dit jaar, dus ik vind dat geen excuus voor het niet
halen van de doelstellingen. Ik roep de minister op om hier
met veel meer kracht op in te zetten.

Minister Asscher:
Voorzitter. Het vrije verkeer van werknemers heeft heel veel
goeds gebracht, maar het heeft ook nadelen. Ik vind dat wij
helder moeten zijn over de schaduwkanten van arbeidsmigratie. Ik noem onderbetaling en schijnconstructies. Er kan
een race to the bottom ontstaan als het simpele beginsel
van gelijk loon voor gelijk werk niet meer geldt in Europa.

Code oranje blijft staan. Natuurlijk moeten we handhaven,
maar de minister is zich er ook zeer goed van bewust dat
je daarmee beelden schetst: beelden alsof mensen hier
banen innemen. Uit het onderzoek blijkt echter — de
minister schrijft het zelf — dat die negatieve effecten zeer
beperkt zijn en dat die banen betreffen waarvoor werklozen
zich niet aanbieden. Ik herhaal mijn vraag. Ik roep de

Tweede Kamer

11 november 2014
TK 22

Vragenuur: Vragen Van Weyenberg

22-6-1

minister op om voort te gaan met de handhaving — wat
mij betreft doet hij dat zelfs beter — maar om afstand te
nemen van termen die eigenlijk de indruk wekken dat
mensen hier niet welkom zijn en banen innemen van
anderen.
Minister Asscher:
Zeker, we moeten handhaven. Daarin beschouw ik de heer
Van Weyenberg als een bondgenoot. We moeten slim
handhaven, we moeten op de risico's af en er moeten
strenge straffen zijn voor mensen die werknemers uitbuiten.
Dat kan echter niet het enige zijn. We moeten ook de spelregels zelf onder ogen zien. Als je wilt dat mensen gelijk
loon voor gelijk werk krijgen in heel Europa, moet je durven
kijken naar de Detacheringsrichtlijn. Die zorgt er nu voor
dat een oudere werknemer hier in de bouw kan worden
weggeconcurreerd, alsof hij tegen een beginner moet concurreren, en dat de loonkostenverschillen soms honderden
euro's bedragen zonder dat daar iets aan te doen is. Dat
zorgt voor oneerlijke concurrentie tussen bedrijven en tussen werknemers. Dat is niet het Europa dat we moeten
willen. We willen een Europa met vrij verkeer, maar wel
gebaseerd op meer welvaart voor alle inwoners. Ik schets
geen beelden, maar ik vertel wat de praktijk is in Nederland.
Ik zal niet beweren dat de hele economie erdoor ontwricht
wordt, maar wel dat groepen kwetsbare werknemers en
bepaalde sectoren echt last hebben van oneerlijke concurrentie op de arbeidsmarkt. Daarvoor geldt code oranje. Het
past immers niet in ons Nederlandse model, dat we moeten
verdedigen.
De heer De Graaf (PVV):
De heer Van Weyenberg zei al dat arbeidsmigranten zich
vooral aanbieden voor banen waar werklozen zich niet meer
voor aanbieden. Daarmee erkent de minister eigenlijk het
failliet van het hele systeem. Werklozen horen zichzelf
immers niet aan te bieden, maar door wat we vroeger het
arbeidsbureau noemden aan het werk gezet te worden.
Deze mensen zijn niet aan het werk doordat ze de koffiehuizen op de Hoefkade bevolken en weigeren Nederlands te
spreken. Kan de minister eens ingaan op de vraag waarom
deze mensen nog steeds niet aan het werk zijn, waardoor
er nog steeds arbeidsmigranten binnenkomen? Wat ons
betreft is het daarom nog steeds code rood.
Minister Asscher:
Mensen die kunnen werken, moeten ook werken. Dat zie je
terug in de regels voor de WW en die voor de bijstand. Die
regels zijn streng, maar rechtvaardig. Dat betekent dat als
je niet kunt werken er altijd een inkomensvoorziening is en
dat als je dat wel kunt, je dat ook moet doen. Daarover is
helemaal geen verschil van mening.
De heer Ulenbelt (SP):
De minister noemde een loterij. Ik was gisteren aanwezig
bij die loterij. Er werden kortingen verloot op uitzendkrachten uit Slowakije, Polen en andere landen. Er gebeurde daar
echter nog iets veel ergers en daar heb ik een vraag over
aan de minister. Er werd gezegd: als je mijn uitzendkrachten
neemt uit Slowakije, dan kosten die mensen hier in Nederland €2,50 per uur minder. Is de minister van plan om deze
schijnconstructie met A1-formulieren aan te pakken?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weyenberg

Minister Asscher:
Zeker. We zien nu schijnconstructies waarbij sprake is van
strijd met de Nederlandse wet. Daarom bespreken we binnenkort in deze Kamer de Wet aanpak schijnconstructies.
We zien ook constructies die op dit moment op zichzelf niet
in strijd zijn met de regels. Die constructies zijn mogelijk
door de huidige regels in het formulier A1 en de detacheringsrichtlijn. Je ziet ook dat er gesjoemeld wordt met de
Europese A1-formulieren. In alle drie die gevallen wil ik de
praktijk veranderen. Het eerste geval wil ik veranderen door
zelf te handhaven en door onze wetgeving scherper te
maken. Het tweede geval wil ik veranderen door op Europees niveau te pleiten voor eerlijke regels, waardoor mensen hetzelfde verdienen voor hetzelfde werk. Zo worden
werknemers niet tegen elkaar opgezet. In het derde geval
wil ik verandering door veel beter samen te werken bij het
opsporen van fraude met de A1-formulieren. Ik ben het met
Ulenbelt eens dat dat een doorn in het oog is.
De heer Kerstens (PvdA):
De heer Ulenbelt refereerde er net ook aan. Gisteren, dus
niet 150 jaar geleden, zouden er in Leusden — dat ligt
gewoon in Nederland — tien uitzendkrachten worden verloot. Ik zeg "zouden", want door de storm van kritiek die
daarop losbarstte, is dat uiteindelijk niet doorgegaan. Het
was niet de verloting bij de plaatselijke bingo in Leusden,
maar het betrof een bijeenkomst voor boeren en tuinders
over hoe zij zo goedkoop mogelijk aan mensen uit OostEuropa konden komen. Ik heb de minister daar inmiddels
schriftelijke vragen over gesteld, maar nu wil ik van hem
weten of hij het met mij eens is dat dit een schandelijke
vertoning is, die geen blijk geeft van het respect dat deze
mensen verdienen. Dit zijn mensen die huis en haard achterlaten om in Nederland een boterham voor zichzelf en
hun gezin te verdienen. Ik wil ook weten of de minister met
mij van mening is dat er nog wel degelijk heel vaak sprake
is van verdringing, waarbij geldt: voor één Nederlander
twee Polen, drie Bulgaren, vier Roemenen of, blijkbaar, tien
Slowaken.
Minister Asscher:
Niet voor niets heb ik de Kamer beloofd om onderzoek te
doen naar verdringing in Nederland. Dit debat voeren we
niet voor het eerst. Ik hoor de verhalen van de vrachtwagenchauffeur, ik zie de praktijken in de vleesindustrie, en ik zie
dat er op heel veel plekken oneerlijk geconcurreerd wordt
op loonkosten en arbeidsvoorwaarden. Daar was de Europese samenwerking niet voor bedoeld. Die is bedoeld om
alle Europeanen de mogelijkheid te geven meer welvaart
te verwerven. Echter, niet ten koste van elkaar. Dat onderzoek moet binnenkort komen. En nee, daar zal niet uit blijken
dat alle arbeidsmigratie leidt tot verdringing, maar wel,
denk ik, dat kwetsbare groepen het eerst geraakt worden.
Ook zal blijken dat bepaalde sectoren het meest geraakt
worden door oneerlijke concurrentie. Daar moeten we wat
aan doen. Mijn opvatting over het verloten van mensen is
volstrekt helder; het is een totale miskenning van de waarde
van werk, van de waarde van mensen en inderdaad ook
van wat de mensen hebben moeten achterlaten om hier te
komen werken. Ik vind dat goed werk voorop moet staan.
Mensen moeten worden gewaardeerd om hun bijdrage aan
de economie, aan een bedrijf, en aan de samenleving. Het
is daarbij niet gepast om mensen bij afslag te gaan verloten.

11 november 2014
TK 22

22-6-2

De voorzitter:
Dank u wel. Nee, mijnheer Ulenbelt, u hebt geen ...
De heer Ulenbelt (SP):
Een persoonlijk feitje. Omdat ik zei dat ik aanwezig was bij
een loterij, en de heer Kerstens net zei dat hij dacht …
De voorzitter:
Maar dit is geen persoonlijk feit, dat gaat in een debat
onderling …
De heer Ulenbelt (SP):
… dat het niet door was gegaan, maar het was wél doorgegaan, voorzitter!
De voorzitter:
Dan hebt u dat nu toch mooi gezegd. Ik stel voor dat u daar
op een ander moment met elkaar over verder discussieert.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Van Weyenberg

11 november 2014
TK 22

22-6-3