Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1349
Vragen van de leden Schouw (D66) en Hennis-Plasschaert (VVD) aan de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de registratie van
een tweede nationaliteit in de Gemeentelijke Basisadministratie (GBA)
(ingezonden 22 december 2010).
Antwoord van minister Donner (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 8 februari 2011) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2010–2011, nr. 963.
Vraag 1
Heeft Nederland verdragsrechtelijke verplichtingen die er toe strekken dat een
tweede nationaliteit automatisch in de GBA geregistreerd dient te worden? Zo
ja, welke verdragsbepalingen zijn dit?
Antwoord 1
Neen.
Vraag 2
Hoeveel mensen hebben de afgelopen vijf jaar op basis van het automatisch
registeren van de tweede nationaliteit inderdaad een tweede nationaliteit
gekregen?
Antwoord 2
Niemand verkrijgt een tweede nationaliteit door registratie in de GBA. De
registratie in de GBA is niet constitutief maar declaratief. Men verkrijgt een
nationaliteit slechts op basis van de wettelijke nationaliteitsregels van de
desbetreffende staat. De registratie is niets anders dan een weergave van
feiten die op basis van andere bronnen (regelgeving, in dit geval buitenlandse) is ontstaan. Evenmin leidt het ontbreken van registratie in de GBA tot
verlies van een tweede nationaliteit. Slechts op basis van de wettelijke
nationaliteitsregels van de desbetreffende staat kan men een nationaliteit
verliezen. Het vraagstuk van landen die het in hun wetgeving onmogelijk
maken om afstand te doen van hun nationaliteit is bekend. Nederland bepleit
dat het recht om afstand te doen van nationaliteit wordt erkend. Zie het
antwoord op vraag 17.

ah-tk-20102011-1349
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 3 en 4
Hoe verhoudt de situatie in Nederland zich tot de registratie van de tweede
nationaliteit in andere West-Europese landen als België, Frankrijk en
Duitsland?
Indien zij andere systemen hanteren dan het Nederlandse, ziet u mogelijkheden om van deze systemen te leren en het Nederlandse systeem zodanig aan
te passen dat de tweede nationaliteit niet automatisch geregistreerd wordt?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3 en 4
Duitsland registreert net als Nederland alle nationaliteiten van een persoon.
België registreert geen dubbele nationaliteitsgegevens. Frankrijk, die
overigens geen bevolkingsadministratie zoals de GBA kent, registreert alleen
de Franse nationaliteit net als Denemarken dat alleen de Deense nationaliteit
registreert. Ieder land registreert nationaliteitsgegevens naar eigen behoefte.
Ook Nederland heeft hierin een vrije keuze. Of een persoonsgegeven wel of
niet in de GBA wordt geregistreerd, hangt af van de vraag of de Nederlandse
overheid vanwege de uitvoering van Nederlandse wetten en overheidstaken
behoefte heeft aan dat gegeven. Bij het gegeven nationaliteit is daar sprake
van. In dit verband kom ik daar bij de antwoorden op de vragen 7 en 9 op
terug.
Vraag 5
In welke gevallen leidt het niet registeren van de tweede nationaliteit mogelijk
tot stateloosheid?
Antwoord 5
Niet registreren heeft geen gevolg voor het hebben van een nationaliteit en
kan dus ook geen staatloosheid tot gevolg hebben. Zoals onder vraag 2 is
geantwoord is de registratie slechts een weergave van feiten die op grond
van buitenlandse wet- en regelgeving is ontstaan.
Daar waar de Nederlandse overheid geen weet heeft van de andere nationaliteiten die een persoon heeft omdat deze niet geregistreerd worden, kan deze
in het geval dat de Nederlandse overheid de Nederlandse nationaliteit wil
ontnemen niet eenvoudig zien of een persoon daardoor stateloos zou
worden.
Vraag 6
Wat is de stand van zaken betreffende het wetsvoorstel Basisregistratie
Personen?
Antwoord 6
Het wetsvoorstel Basisregistratie Personen zal naar verwachting rond de
zomer 2011 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
Vraag 7
Is het mogelijk om de wet GBA zo in te richten dat enkel de eerste nationaliteit automatisch geregistreerd wordt en de tweede nationaliteit een keuzeoptie is?
Antwoord 7
Alles ten aanzien van de registratie is mogelijk, maar niet alles is zinvol. Doel
van de GBA is om eenduidige informatie te verstrekken welke nodig is met
het oog op de toepassing van de wet. De wetgever kan kiezen dat geen
gegevens omtrent de nationaliteit worden geregistreerd; dan zal men de
gegevens, voorzover nodig, elders moeten opslaan. Dat is dus verplaatsen
van het probleem. De wetgever kan ook bepalen dat alleen de Nederlandse
nationaliteit wordt geregistreerd, maar dan weten de gebruikers van de GBA
slechts dat de geregistreerde die nationaliteit heeft, maar niet welke
nationaliteiten hij nog meer heeft. Keuzevrijheid leidt tot dezelfde onduidelijkheid. Daarom is het juister, indien de overheid meent geen behoefte te
hebben aan betrouwbare gegevens omtrent een vreemde nationaliteit, om te
bepalen dat er dan in het geheel geen gegevens hierover worden geregistreerd, dan gegevens ter keuze van geregistreerde te registreren. De vraag
van een Nederlandse overheidsinstantie naar een tweede nationaliteit zal niet
langer meer betrouwbaar vanuit de GBA kunnen worden beantwoord. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2

kwaliteit, een zeer belangrijk aspect bij registratie, van dit gegeven kan dan
niet meer gewaarborgd worden en kan dan niet meer zinvol worden gebruikt
bij overheidstaken. Bij de behandeling van de Wet GBA is besloten om alle
gegevens over de nationaliteit in de GBA te registreren, omdat deze
gegevens worden gebruikt bij de uitvoering van wetten en overheidstaken.
Dit uitgangspunt is wat het kabinet betreft onveranderd en daarom ziet het
kabinet geen reden om voor te stellen de huidige wet op dit punt te wijzigen.
Daarnaast meent het kabinet ook dat de burger niet onnodig geconfronteerd
mag worden met gegevens over zijn vreemde nationaliteit. Om die reden is
voor gemeenten een uniforme gedragslijn vastgesteld die bepaald dat
gemeenten in afschriften van de GBA, die door de burger worden aangevraagd, in beginsel geen gegevens omtrent de nationaliteit(en) vermelden. Dit
geldt zowel voor de in de GBA geregistreerde Nederlandse nationaliteit als
voor de vreemde nationaliteit(en) van de burger. Daarnaast is in dit verband
reeds opdracht gegeven tot het doorvoeren van een technische aanpassing
van het logisch ontwerp van de GBA. Door deze technische aanpassing wordt
het mogelijk dat het systeem van de GBA onderscheid kan maken tussen het
verstrekken van de eerste of Nederlandse nationaliteit en de overige
nationaliteiten, zodat niet automatisch alle nationaliteiten van een persoon
aan afnemers wordt verstrekt. Gebruikers van de GBA zullen op geautomatiseerde wijze alleen die nationaliteitsgegevens ontvangen, die zij nodig
hebben voor de uitoefening van hun overheidstaken.
Vraag 8 en 9
Wat zijn de effecten voor het effectief uitvoeren van overheidstaken wanneer
de tweede nationaliteit niet langer automatisch geregistreerd wordt?
Voor welke taken gaat dit specifiek problemen opleveren? Wat is de aard van
deze problemen?
Antwoord 8 en 9
De gegevens over nationaliteit worden bij de volgende publieke (en wettelijke) taken gebruikt. Op grond van de Rijkswet op het Nederlanderschap gaat
het om het controleren van de afstandsplicht van de vreemde nationaliteit ter
verkrijging van de Nederlandse nationaliteit (bij naturalisatie of bevestiging
van optie) definitief kan worden verleend. Dit heeft te maken met het feit dat
het afstand doen van de vreemde nationaliteit volgens de regels van andere
nationaliteitsrechtelijke stelsels pas mogelijk is als eerst de nieuwe nationaliteit is verkregen. Het Nederlanderschap wordt dan ingetrokken als men niet
voldoet aan de eis afstand te doen van de vreemde nationaliteit. Voor het
intrekken van het Nederlanderschap zijn de gegevens over de tweede en
overige nationaliteit(en) nodig. Behalve in het geval dat de betrokkene de
Nederlandse nationaliteit door bedrog heeft verkregen, kan het Nederlanderschap alleen worden ingetrokken als dit geen stateloosheid tot gevolg heeft.
Voor de Nederlandse vertegenwoordiging in het buitenland is van belang om
de tweede nationaliteit na te gaan in verband met de mate waarin consulaire
bijstand aan de burger kan worden verleend, aangezien het bezit van de
nationaliteit van het land waarin men verblijft naast de Nederlandse
nationaliteit in veel gevallen de mogelijkheden tot effectieve bijstand kan
beperken. Voorafgaand aan het toekennen van een uitkering wegens de
terugkeer naar het land van herkomst op basis van de Remigratiewet moet
worden gecontroleerd of afstand van de Nederlandse nationaliteit is gedaan.
Ook hier is controle nodig of de nationaliteit van het land van herkomst
daadwerkelijk bestaat om een uitkering toe te kennen en stateloosheid te
voorkomen. Daarnaast is de registratie van belang voor het uitvoeren van
taken op het gebied van veiligheid en inlichtingen door de inlichtingen- en
veiligheidsdiensten, het doen van onderzoek en het uitvoeren van statistieken
en het voorkomen dat burgers meerdere keren worden opgeroepen voor de
Europese verkiezingen en hierdoor meerdere keren kunnen gaan stemmen.
Het effect van het niet langer registreren van de tweede en overige nationaliteit(en) in de GBA is dat de uitvoering van de zojuist genoemde taken wordt
bemoeilijkt. De overheid kan niet meer afgaan op de volledigheid en
betrouwbaarheid van de gegevens in de GBA over dubbele nationaliteiten en
kan deze gegevens om die reden niet meer zinvol gebruiken, zie ook het
antwoord op vraag 7. De informatie van de burger wordt in dat geval leidend
en betekent een administratieve last voor de burger, omdat hij telkens om
een bewijs van zijn tweede of overige nationaliteit kan worden gevraagd. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

3

onvermijdelijke gevolg hiervan is dat de overheid deze gegevens in andere
registraties gaat registreren en dat leidt tot meer werk en kosten; een gevolg
dat niet past bij de wens om één basisregistratie voor persoonsgegevens te
hebben. Een ander gevolg is dat de overheid bij de uitvoering van taken
uitsluitend kan afgaan op de informatieverstrekking die de burger over zijn
nationaliteit, anders dan de Nederlandse, verstrekt.
Vraag 10
Wegen die problemen naar uw mening op tegen de keuzevrijheid van ouders
– en hun kinderen – om zelf te bepalen of hun tweede – of volgende –
nationaliteit geregistreerd wordt? Zo ja, waarom?
Antwoord 10
Zoals in antwoord op vraag 7 is aangegeven, maakt keuzevrijheid de
gegevens onbetrouwbaar en onbruikbaar. Het weglaten van gegevens betreft
dus primair de vraag of de wetgever de uitvoering van wetgeving belangrijk
vindt waarbij een tweede of andere nationaliteit een rol speelt. Indien dat
gewenst wordt geacht, is het minder zinvol om de gegevens in de GBA te
schrappen en elders weer op te slaan.
Vraag 11
Hoe gaan overheden die niet automatisch een tweede nationaliteit registeren
om met deze problemen?
Antwoord 11
Het kabinet gaat er vanuit dat de stellers van de vraag met «overheden»
andere dan Nederlandse overheden bedoelen. De behoeften van het
registreren van gegevens over een tweede nationaliteit verschillen per land,
omdat de regels voor het nationaliteitsrecht per land verschillen. Zo eisen
bijvoorbeeld niet alle landen dat afstand wordt gedaan van de vreemde
nationaliteit voordat de nationaliteit van dat land bij naturalisatie definitief
kan worden verleend of verkregen. Voor deze overheden is het dan niet van
belang om informatie over de vreemde nationaliteit te hebben.
Vraag 12
Welke gevolgen kan het niet langer automatisch registeren van een tweede
nationaliteit hebben voor Nederlandse onderdanen in het buitenland?
Antwoord 12
In de eerste plaats kunnen Nederlandse onderdanen in het buitenland die een
verzoek tot consulaire bijstand indienen vertraging ondervinden bij het
bepalen van de mate waarin aan hen consulaire bijstand verleend kan
worden indien een eventuele tweede nationaliteit niet uit het GBA blijkt. Het
vaststellen van de nationaliteit(en) van de hulpbehoevende zal dan op basis
van de informatie van andere bronnen handmatig moeten worden vastgesteld. Het bezit van de nationaliteit van het land waarin men verblijft naast
het bezit van het Nederlanderschap beperkt in veel gevallen de mogelijkheden tot effectieve bijstand. Indien een dergelijke andere nationaliteit wordt
verzwegen kan zelfs een situatie ontstaan waarin bijstand wordt verleend
waar deze door het gastland gezien wordt als inmenging in de binnenlandse
aangelegenheden.
Ook voor het vaststellen van het bezit van de Nederlandse nationaliteit van
paspoortaanvragers op de ambassades en consulaten van Nederland
vergemakkelijkt het vermelden van een tweede nationaliteit in de GBA de
vaststelling of betrokkene naast het Nederlanderschap inderdaad mag
beschikken over een tweede nationaliteit dan wel dat sprake is van een
vrijwillige verkrijging van een andere nationaliteit als gevolg waarvan het
Nederlanderschap verloren kan zijn gegaan. Een ander gevolg is dat het voor
Nederlandse onderdanen moeizamer wordt het bezit van de tweede en
overige nationaliteiten te kunnen aantonen. De burger zal elke keer naar een
bewijs van het bezit van die nationaliteit worden gevraagd en dit betekent
een administratieve last voor de burger. Dergelijk bewijs kan in het buitenland vereist zijn bij het aanvragen bij buitenlandse autoriteiten van een
reisdocument, het aangaan van een huwelijk, het aanvragen van een
echtscheiding en het opstellen van een testament (de toepassing van
internationaal privaatrecht).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

4

Vraag 13
Wat zijn de effecten voor de burger, inclusief eventuele volgende generaties,
van het niet langer automatisch registeren van de tweede nationaliteit?
Antwoord 13
Indien deze registratie in de GBA ontbreekt, zal de GBA niet meer ten dienste
van de burger staan als hij een beroep op zijn vreemde nationaliteit wil doen.
De registratie in de GBA stelt de burger immers in staat het bezit van een
vreemde nationaliteit op een eenvoudige wijze aan te tonen. Bij het ontbreken van een registratie in de GBA moet de burger het bezit van een vreemde
nationaliteit op een andere wijze aantonen en is hier bovendien zelf volledig
verantwoordelijk voor. Dit betekent zowel een extra bewijslast als een
administratieve last voor de burger. Het overhandigen van dergelijk bewijs is
noodzakelijk indien de burger die in het bezit is van meerdere nationaliteiten
een beroep op de Nederlandse overheid wil doen wat betreft het aanvragen
van een uitkering op grond van de Remigratiewet, het verlenen van consulaire bijstand in het buitenland of het recht van zijn vreemde nationaliteit in
Nederland van toepassing wil laten verklaren bij het opstellen van een
testament of het aangaan van een huwelijk volgens regels van het internationaal privaatrecht. Daarnaast zal de burger het bezit van de vreemde
nationaliteit eveneens bij een beroep op de overheid van zijn vreemde
nationaliteit op een andere wijze moeten aantonen, bijvoorbeeld bij het
aanvragen van een reisdocument.
Vraag 14
Wat zijn die gevolgen in het licht van de huidige stand van zaken betreffende
denaturalisatie? Wat zijn de gevolgen op termijn als de voorgenomen
maatregelen in het regeer- en gedoogakkoord hieromtrent geëffectueerd
worden?
Antwoord 14
Intrekking van de Nederlandse nationaliteit is, behalve in het geval dat men
die nationaliteit door bedrog heeft verkregen, alleen mogelijk als men
daardoor niet stateloos wordt. Als de vreemde nationaliteit niet geregistreerd
wordt, kan degene die het betreft beweren dat hij door intrekking stateloos
wordt zodat de kans bestaat dat de maatregel niet op hem kan worden
toegepast. Denaturalisatie ofwel het intrekken van het Nederlanderschap
wordt daardoor dus beperkt. Het regeer- en gedoogakkoord wensen
uitbreiding van de mogelijkheden tot intrekking van het Nederlanderschap.
Vanuit die optiek is kennis omtrent een tweede of andere nationaliteiten dus
noodzakelijk.
Vraag 15
Wat zijn de effecten van het niet langer automatisch registeren van de tweede
nationaliteit voor de eventuele basisadministratie van het land waar de
tweede nationaliteit aan ontleend wordt?
Antwoord 15
Er zijn geen effecten. De GBA is niet verbonden met registraties in het
buitenland.
Vraag 16
Kunt u garanderen, zoals eerder door uw voorgangers gesteld, dat buitenlandse overheden op geen enkele wijze inzicht kunnen krijgen in de in de
GBA geregistreerde gegevens met betrekking tot een tweede nationaliteit?
Indien de tweede nationaliteit niet geregistreerd wordt, op welke wijze kan de
overheid van het land waaraan de tweede nationaliteit ontleend wordt dan
achterhalen of iemand deze nationaliteit heeft?
Antwoord 16
De gegevens over nationaliteit in de GBA worden niet aan buitenlandse
overheden verstrekt.
Gemeenten mogen de nationaliteitsgegevens uit de GBA niet aan buitenlandse ambassades en consulaten verstrekken. Dergelijke verzoeken dienen te
worden afgewezen. Gezien de gevoeligheid die inherent is aan de verstrekking van gegevens van eigen onderdanen aan instanties van een ander land,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

5

zal een dergelijke mogelijkheid tot verstrekking altijd expliciet moeten zijn
geregeld in verdragsrechtelijke afspraken, of andere internationale overeenkomsten, waarbij het principe van wederkerigheid geldt. Daarentegen zullen
de nationaliteitsgegevens in sommige gevallen al op basis van andere
internationale afspraken kunnen worden verstrekt en is er geen sprake van
verstrekking uit de GBA. Hierbij valt te denken aan gegevensuitwisseling op
het terrein van justitie met betrekking tot opsporing en vervolging. Verder kan
de burger zelf zijn gegevens aan het land waaraan de tweede nationaliteit
wordt ontleend, overhandigen. Daarnaast registreren de buitenlandse
overheden in het algemeen zelf de nationaliteit van hun onderdanen. Deze
overheden kunnen alleen registreren als zij het bestaan van die onderdanen
weten, dus als bijvoorbeeld de geboorte van een kind bij de buitenlandse
autoriteiten wordt opgegeven.
Vraag 17
Onderhandelt de Europese Unie momenteel met de zeventien landen die het
voor hun onderdanen onmogelijk maken hun nationaliteit af te staan om aan
dit beleid een einde te maken? Zo ja, wat is de stand van zaken van deze
onderhandelingen? Zo nee, bent u bereid om uw collega’s aan te sporen
dergelijke onderhandelingen te starten?
Antwoord 17
Tijdens een bezoek van de Europese Commissaris voor Justitie, Grondrechten
en Burgerschap, mevrouw Reding, op 11 juni 2010, heeft de toenmalige
minister van Justitie deze kwestie opgebracht. Hij heeft daarbij aangegeven
dat Nederland van mening is dat het recht om afstand te doen van een
nationaliteit begrepen moet worden onder het recht om van nationaliteit te
veranderen, als bedoeld in artikel 15 tweede lid van de Universele verklaring
van de Rechten van de Mens. In lijn met de motie van het lid De Krom (VVD),
aangenomen op 19 januari 2010 (TK, vergaderjaar 2009–2010, 31 813, nr. 21),
heeft hij benadrukt dat het Nederland daarbij gaat om de inzet van de
Europese Commissie in haar relatie met derde landen op de keuzevrijheid
van onderdanen om hun (dubbele) nationaliteit op te kunnen geven. De
Commissaris gaf, conform informatie die bij brief van 3 juli 2008 aan de
Kamer is medegedeeld, als reactie dat de Europese Unie het nationaliteitsrecht beschouwt als een bevoegdheid van de lidstaten en dat er over (de
beperking van) meervoudige nationaliteit binnen de verschillende lidstaten
verschillend wordt gedacht. (TK, vergaderjaar 2007–2008, 30 166, nr. 31). Het
onderwerp zal daarom niet in de Europese Raad worden ingebracht. Wel
heeft de Commissaris toegezegd deze kwestie op te nemen met de Hoge
Vertegenwoordiger. Tot nu toe is niet bekend of dit is gebeurd. Ik of een van
mijn collega’s zal bij Commissaris Reding hiernaar informeren.
In het licht van het regeerakkoord wordt overigens een wijziging van de
Rijkswet op het Nederlanderschap voorbereid die ertoe strekt dat in zoveel
mogelijk gevallen bij verlening of verkrijging van de Nederlandse nationaliteit
afstand wordt gedaan van de nationaliteit van het land van herkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

6