Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2977
Vragen van het lid Eerdmans (JA21) aan de Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid en de Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en
van Justitie en Veiligheid over dwang richting gemeenten om asielzoekers op
te vangen (ingezonden 21 januari 2022).
Antwoord van Staatssecretaris Van der Burg (Justitie en Veiligheid), mede
namens de Minister van Justitie en Veiligheid (ontvangen 3 juni 2022). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1647.
Vraag 1
Is er volgens het kabinet sprake van een asielcrisis? Zo ja, sinds wanneer en
waarom heeft u dit tot nu toe consequent ontkend richting de Kamer? Zo nee,
waarom sprak het kabinet in haar brief van 14 december, waarin gemeenten
zonder juridische basis met een «aanwijzing» werden gedwongen asielzoekers op te vangen, dan wél van een crisis?1
Antwoord 1
Ten aanzien van de opvang van ontheemden uit Oekraïne is er nu sprake van
een crisissituatie. De toestroom van ontheemden uit Oekraïne is inmiddels
dermate hoog dat Nederland niet in staat is aan hen binnen de bestaande
structuren (nood)opvang te bieden. Daarom is de structuur voor nationale
crisisbesluitvorming, die wordt gecoördineerd vanuit de NCTV, geactiveerd.
Deze structuur bestaat uit het Interdepartementaal Afstemmingsoverleg (IAO)
een Interdepartementale Commissie Crisis Beheersing (ICCB) en Ministeriele
Commissie Crisisbeheersing (MCCB), alsmede het Nationaal Kernteam
Communicatie (NKC). Binnen deze structuur wordt nauw samengewerkt met
de veiligheidsregio’s, gemeenten en andere crisispartners vooruitlopend op
een programmatische aanpak.
De situatie ten aanzien van het gebrek aan opvangplekken voor asielzoekers
uit andere landen dan Oekraïne is – hoe onwenselijk ook – geen crisissituatie.
Hier is er met name een gebrek aan mogelijkheden om asielzoekers door te
plaatsen vanuit het aanmeldcentrum Ter Apel, onder andere veroorzaakt door
een beperkte uitstroom uit de opvanglocaties.
De maatregelen die 14 december jl. zijn genomen met betrekking tot de
realisatie van acute noodopvang en waren nodig om een mogelijke crisis,
waarin niet alle asielzoekers meer van opvang konden worden voorzien, te

1

ah-tk-20212022-2977
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 19 637, nr. 2806

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

voorkomen. Onder andere door de realisatie van acute noodopvanglocaties is
dit scenario niet uitgekomen. Het kabinet is de betrokken gemeenten zeer
erkentelijk voor de inzet die zij hiertoe hebben gepleegd.
Vraag 2
Als er inmiddels ook volgens het kabinet sprake is van een crisis, wanneer is
deze dan weer ten einde? Welke criteria hanteert u hiervoor?
Antwoord 2
Ten aanzien van de opvang van ontheemden uit Oekraïne is er nu sprake van
een crisissituatie, omdat de toestroom van ontheemden uit Oekraïne
inmiddels dermate hoog is dat Nederland niet in staat is aan hen binnen de
bestaande structuren (nood)opvang te bieden. Om uit deze crisissituatie te
geraken wordt nu binnen het Rijk gewerkt aan een meer programmatische
aanpak om deze groep op te vangen.
Vraag 3
Als de crisis in uw ogen verband houdt met de hoge asielinstroom, waarom
gaf het kabinet in antwoord op eerdere Kamervragen dan aan dat er geen
grens is aan wat Nederland aankan qua asielinstroom?2
Antwoord 3
De druk op de asielopvang voor asielzoekers uit andere landen dan Oekraïne
heeft meerdere oorzaken. Een deel is te verklaren door de toegenomen
asielinstroom sinds de zomer van 2021 na het wegvallen van een groot deel
van de mondiale reisbeperkingen als gevolg van de COVID-19 pandemie.
Daarnaast is een belangrijk aantal van de nieuwe bewoners bij het COA
nareizigers die in het kader van gezinshereniging naar Nederland komen.
Door reisbeperkingen als gevolg van de pandemie konden zij eerder niet naar
Nederland komen. Ook blijft de uitstroom uit de asielopvang achter. Zo is
ongeveer een derde van de bewoners bij het COA vergunninghouder. Deze
groep moet doorstromen naar huisvesting in gemeenten. Door het woningtekort hebben gemeenten hier een achterstand opgebouwd. Ook is terugkeer
van asielzoekers zonder recht op verblijf in Nederland nu lastig als gevolg
van vaccinatie- en testvereisten van andere landen.
Vraag 4
Klopt het dat u na uw beëdiging contact heeft gezocht met burgemeesters
en/of voorzitters van veiligheidsregio’s om aan te geven dat «een aanwijzing
in deze vorm niet meer zal voorkomen» en tevens te verzoeken om desondanks alsnog uitvoering te geven aan de brief van 14 december 2021?
Antwoord 4
Ja, dat klopt. In de week van mijn beëdiging heb ik alle betrokken gemeenten
en de regio gesproken.
Vraag 5
Heeft u in het gesprek de mogelijkheid open gehouden dat in de toekomst in
een andere vorm alsnog aanwijzingen kunnen volgen? Zo ja, op welke wijze?
Antwoord 5
In de gesprekken heb ik aangegeven dat het kabinet niet voornemens is om
in de toekomst nogmaals de term «aanwijzing» op een dergelijke wijze te
gebruiken. Daarbij heb ik ook aangegeven dat ik eraan hecht om in de
toekomst met gemeenten het goede gesprek te blijven voeren over de
realisatie van (nood)opvanglocaties voor asielzoekers.
Echter, is door medeoverheden en het Veiligheidsberaad de afgelopen
periode de wens geuit voor een meer dwingend juridisch instrumentarium
ten aanzien van de opvang van asielzoekers. In dat licht gaat het kabinet aan
de slag met het opstellen van een voorstel om dat te realiseren, in aanvulling
op de huidige politiek-bestuurlijke samenwerking.

2

Aanhangsel van de Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1108

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat is de laatste stand van zaken met betrekking tot de asielopvang naar
aanleiding van de «aanwijzing» van 14 december 2021? Hoeveel burgemeesters en/of voorzitters van veiligheidsregio’s hebben u inmiddels laten weten
op dit moment geen opvolging meer te willen geven aan de brief van
14 december 2021 nu gebleken is dat de juridische basis ontbreekt? Om
welke gemeenten en/of veiligheidsregio’s gaat dit en heeft u hen gegarandeerd dat u dat besluit respecteert?
Antwoord 6
Naar aanleiding van de brief van 14 december jl. zijn afgelopen december en
januari in twee gemeenten en een regio noodopvanglocaties gerealiseerd.
Het gaat om locaties in Enschede, Gorinchem en de regio Rotterdam. In de
regio Rotterdam zijn hiertoe in meerdere gemeenten meer kleinschaligere
locaties gerealiseerd, waarvan de locatie in Vlaardingen inmiddels is
gesloten. In totaal zijn ruim 1.000 opvangplekken op acute noodopvanglocaties gerealiseerd. In de gemeente Venray opent medio april een noodopvanglocatie met 350 opvangplekken.
Vraag 7
Erkent u dat de landelijke overheid op dit moment geen enkel wettelijk
middel tot haar beschikking heeft om decentrale overheden te dwingen
asielopvang te realiseren? Zo nee, welk wettelijk middel heeft u dan wel?
Antwoord 7
Er bestaan opties op het terrein van ruimtelijke ordening om asielopvang te
realiseren. Deze opties zijn ook in het najaar van 2021 verkend en toegezonden aan de Tweede Kamer bij de beantwoording van de Kamervragen van de
leden Omtzigt (Omtzigt) en Van Dijk (SP).3 Buiten deze opties bestaat op dit
moment geen juridisch kader om dwingend richting gemeenten op te kunnen
treden om asielopvang te realiseren. De opvang van asielzoekers is een
wettelijke taak van het COA. Wel kunnen veiligheidsregio’s ter ondersteuning,
en niet als verplichting, in geval van een crisis zoals de huidige een rol
vervullen in het kader van de opvang van asielzoekers, of kunnen de gremia
van de veiligheidsregios worden gebruikt voor het nodige bestuurlijke
overleg, zoals dat ook ten tijde van de hoge asielinstroom in 2015 en 2016 is
gebeurd. Momenteel vindt een verkenning plaats naar de mogelijkheden om
tot een dwingend juridisch instrumentarium te komen om asielopvang te
realiseren. Uw Kamer is hierover nader geïnformeerd per brief van 25 mei jl4.
De uitkomsten van de verkenning worden voor de zomer aan uw Kamer
toegezonden.
Ten aanzien van de opvang van ontheemden uit Oekraïne is door de
inwerkingtreding van noodrecht een wettelijke taak belegd bij burgemeesters
ten aanzien van de opvang van deze groep. Burgemeesters hebben sinds
1 april de wettelijke taak om te voorzien in de opvang van ontheemden uit
Oekraïne. Burgemeesters ontvangen hiervoor de benodigde financiële
middelen.
Vraag 8, 9, 10, 14 en 15
Bent u ermee bekend dat de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb, tevens de
voorzitter van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, in een brief uit
hoofde van laatstgenoemde functie aan gemeenten binnen de veiligheidsregio meldt dat het besluit om mee te werken aan het realiseren van opvanglocaties in gemeenten «normaliter een college- c.q. raadsverantwoordelijkheid»
is, maar dat «in een crisissituatie en ter voorkoming van een dergelijke
situatie de burgemeester bijzondere en verregaande bevoegdheden heeft»?
Op welke burgemeestersbevoegdheden wordt in dit kader gedoeld? Welke
definitie van crisissituatie is op deze bevoegdheden van toepassing? Zijn deze
bevoegdheden tevens van toepassing op crisissituaties die geen gemeentelijk
maar een landelijk karakter hebben, zoals het geval is bij een hoge asielinstroom? Waar zijn de genoemde bevoegdheden en criteria wettelijk vastgelegd?

3
4

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 1359
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 10426

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Wordt hierbij gedoeld op niveau GRIP-3; de situatie binnen de GRIP-structuur
waarbij de burgmeester in actie komt omdat er sprake is van de bedreiging
van het welzijn van de bevolking binnen de gemeente? Zo ja, deelt u de
conclusie dat hiervan geen sprake is wanneer de landelijke overheid te maken
krijgt met een hoge asielinstroom en dat in dat kader derhalve geen beroep
kan worden gedaan op GRIP-3? Zo nee, waarom niet?
Bent u ermee bekend dat de voorzitter van de Veiligheidsregio RotterdamRijnmond in dezelfde brief aangeeft dat hij, indien gemeenten «blijvend geen
uitvoering geven aan de vordering tot medewerking», als voorzitter van de
veiligheidsregio overweegt zijn «verantwoordelijkheid op basis van de Wet
Veiligheidsregio’s te nemen»?
Op welke vordering tot medewerking doelt de voorzitter van de veiligheidsregio? Wie heeft gemeenten binnen de context van asielopvang waartoe
gevorderd en op basis van welke wettelijke bevoegdheid?
Antwoord 8, 9, 10, 14 en 15
Ik ben bekend met de brief van de voorzitter van de veiligheidsregio
Rotterdam-Rijnmond aan de burgemeesters in de genoemde veiligheidsregio
van 14 januari jl. waarin de in deze vragen geciteerde zinssneden voorkomen.
Het is echter niet aan mij om hetgeen in deze brief is gesteld te duiden.
Vraag 11
Welke conclusie trekt u uit het feit dat zelfs bínnen de Veiligheidsregio
Rotterdam-Rijnmond zeer verschillend wordt gedacht over de rol van
gemeenten in de voorliggende casus, getuige het feit dat de burgemeester
van Albrandswaard heeft laten weten de noodopvang te schrappen terwijl de
burgemeesters van bijvoorbeeld Rotterdam en Barendrecht deze wél conform
de «aanwijzing» van 14 december 2021 uitvoeren?
Antwoord 11
Zoals eerder ook aan uw Kamer is aangegeven, is inmiddels duidelijk
geworden dat de term aanwijzing in deze situatie voor onduidelijkheid en
onrust heeft gezorgd. Het kabinet betreurt dat. Het kabinet wil de term
«aanwijzing» daarom in een situatie zoals deze niet meer op deze wijze
gebruiken.
Vraag 12
Hoe kan een hoge landelijke asielinstroom in Barendrecht en Rotterdam wél
een crisissituatie zijn (met bijbehorende vermeende bevoegdheden voor de
burgemeesters om opvangplekken te creëren), maar in Albrandswaard, waar
de burgemeester het vraagstuk teruglegt bij college en gemeenteraad, niet?
Antwoord 12
Het inzetten van specifieke bevoegdheden van een burgemeester is een
lokale aangelegenheid. De afwegingen die daarvoor worden gemaakt door
lokale bestuurders kunnen daarbij anders zijn. Over die afwegingen wordt
dan ook lokaal verantwoording afgelegd.
Vraag 13
Erkent u dat alleen dit grote verschil van inzicht al aantoont hoe arbitrair de
veronderstelde «bijzondere en verregaande bevoegdheden» voor burgemeesters in geval van een asielgerelateerde «crisissituatie» zijn?
Antwoord 13
Burgemeesters hebben geen specifieke bevoegdheden inzake asielgerelateerde problematiek, maar wel bevoegdheden ter handhaving van de
openbare orde en veiligheid. De specifieke bevoegdheden die de burgemeester op grond van de Gemeentewet heeft ten aanzien van de handhaving van
de openbare orde, laten bewust de nodige ruimte voor lokale afwegingen.
Situaties die de openbare orde raken, zijn immers te zeer uiteenlopend in
verschijningsvorm en omvang om uitputtend te regelen. Een vergelijkbaar
probleem kan op verschillende plekken tot verschillende gevolgen leiden.
Juist hierom is het van belang dat deze bevoegdheden weloverwogen
worden ingezet, dat de rechter hierop kan toetsen en dat over de inzet van
bevoegdheden achteraf verantwoording wordt afgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 16 en 17
Welke bevoegdheden op basis van de Wet Veiligheidsregio’s heeft de
voorzitter van een veiligheidsregio om gemeenten de plicht tot asielopvang
op te leggen? Om welke wetsartikelen gaat dit?
Hoe ziet dit er in de praktijk uit? Wanneer treden deze bevoegdheden in
werking, wie bepaalt aan de hand van welke criteria dat dit punt is aangebroken en welke concrete stappen onderneemt de voorzitter van de veiligheidsregio in dat geval richting gemeenten?
Antwoord 16 en 17
Een crisis is volgens de Wet veiligheidsregio’s een situatie waarin een vitaal
belang van de samenleving is aangetast of dreigt te worden aangetast. Het is
aan het bevoegd gezag (in het algemeen de burgemeesters of de voorzitters
veiligheidsregio) om te bepalen of hiervan in een bepaalde situatie sprake is.
Indien de voorzitter van oordeel is dat er sprake is van een ramp of crisis van
bovenplaatselijke aard, wordt direct een regionaal beleidsteam bijeengeroepen, waar ook de overige betrokken burgemeesters in deelnemen. Hoewel er
geen wettelijke criteria zijn, moet de voorzitter hierover na afloop van de
ramp of crisis wel verantwoording afleggen aan de raden van de betreffende
gemeenten.
De bevoegdheden van een voorzitter van een veiligheidsregio op grond van
de Wet veiligheidsregio’s zien primair op de inzet van degenen die betrokken
zijn bij de bestrijding van de ramp of crisis en het nemen van maatregelen
ten behoeve van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Deze bevoegdheden zijn niet bruikbaar voor het inrichten van een (tijdelijke) opvang of het
geven van opdrachten of aanwijzingen aan gemeentelijke bestuursorganen
vanuit het Rijk.
Vraag 18
Deelt u de conclusie dat een hoge landelijke asielinstroom geen crisis is waar
de Wet Veiligheidsregio’s betrekking op heeft? Zo nee, welke definitie van
crisis binnen de Wet Veiligheidsregio’s heeft hier dan betrekking op?
Antwoord 18
Op dit moment is ten aanzien van de toestroom van ontheemden uit
Oekraïne aangegeven dat de huidige structuren niet langer toereikend zijn.
Nu er sprake is van een landelijke crisis (en daarmee ook een crisis van meer
dan plaatselijke betekenis), vervullen de voorzitters van de veiligheidsregio’s
hierin op grond van de Wet veiligheidsregio’s (artikel 39 Wvr) een coördinerende rol binnen hun veiligheidsregio ten aanzien van de realisatie van
opvangplekken voor ontheemden uit Oekraïne.
Vraag 19
Doelt de voorzitter van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond in zijn brief
op niveau GRIP-4 wanneer hij het heeft over het nemen van zijn verantwoordelijkheid indien gemeenten blijvend geen uitvoering geven aan de vordering
tot medewerking? Zo ja, deelt u de conclusie dat niveau GRIP-4 betrekking
heeft op ramp- of crisissituaties die de gemeentegrenzen bínnen een
specifieke veiligheidsregio overstijgen -en dus niet op een situatie waarbij de
landelijke overheid wordt geconfronteerd met een crisis die geen betrekking
heeft op een specifieke veiligheidsregio? Deelt u tevens de conclusie dat in
dit kader geen beroep kan worden gedaan op niveau GRIP-4? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 19
Zoals eerder is aangegeven, is het niet aan mij om te duiden wat de
voorzitter van de veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond heeft geschreven aan
de burgemeesters in deze veiligheidsregio.
Vraag 20
Wilt u deze vragen afzonderlijk en binnen de gebruikelijke termijn beantwoorden?
Antwoord 20
Waar het dienstig was voor de beantwoording, zijn enkele vragen in de
beantwoording samengevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5