Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

29 521

Nederlandse deelname aan vredesmissies

Nr. 400

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 januari 2020
Op 29 november 2019 is uw Kamer door de Minister van Buitenlandse
Zaken en de Minister van Defensie geïnformeerd over het besluit om met
een schip bij te dragen aan de Europees-geleide maritieme missie,
genaamd European-Led mission Awareness Strait of Hormuz (EMASOH),
ter versterking van de maritieme veiligheid in de Golfregio (Kamerstuk
29 521, nr. 398).
Met deze brief informeren wij u over relevante regionale ontwikkelingen.
Tevens wordt een aantal toezeggingen gestand gedaan uit het algemeen
overleg over de Nederlandse bijdrage aan EMASOH, d.d. 18 december jl.
Dat betreft de toezeggingen om u een update te geven voor het vertrek
van het Nederlandse fregat over de verdere uitwerking van het diplomatieke spoor van de missie, de mogelijkheid voor een tolk Farsi, medische
evacuatie, luchtsteun en over de voortgang van de besprekingen t.a.v.
EU-operatie Sophia. Daarnaast geeft deze brief opvolging aan de motie
van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 29 521, nr. 392) over een zo breed
mogelijke politieke en militaire steun van Europese lidstaten voor de
missie in de straat van Hormuz. Ook geeft deze brief opvolging aan het
verzoek van de Vaste Kamercommissie van Defensie aan de Minister van
Defensie om een brief over EMASOH.
Regionale ontwikkelingen
Zoals vermeld in de brief aan uw Kamer van 6 januari jl. (Kamerstuk
27 925, nr. 692) beschouwt het kabinet de escalatie van de situatie op
Iraaks grondgebied van de afgelopen weken als zorgelijk en ernstig. Het
lag in de lijn der verwachting dat Iran zou reageren op de dood van
generaal-majoor Qasem Soleimani, de bevelhebber van de Quds Brigade
van de Islamitische Revolutionaire Garde Corps (IRGC). Op de vroege
ochtend van woensdag 8 januari jl. voerde Iran verschillende raketaanvallen uit op legerbases in Irak. Nederland heeft deze aanvallen veroor-

kst-29521-400
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

1

deeld. Op deze legerbases zijn troepen van de anti-ISIS coalitie
gehuisvest, waaronder Nederlanders. De Iraanse aanval was evenwel van
relatief beperkte omvang. Door tijdige veiligheidsmaatregelen hebben
Nederlandse diplomaten en militairen in Irak geen groot gevaar gelopen.
De Amerikaanse administratie gaf na de Iraanse raketaanvallen aan geen
verdere escalatie te willen.
Op 8 januari jl. werd een toestel van Ukraine International Airlines –
volgens de Iraanse autoriteiten waarschijnlijk per ongeluk – neergehaald
door Iraans luchtafweergeschut. Dit gebeurde enkele uren nadat Iran de
raketten op de legerbases in Irak had afgevuurd. Hierbij kwamen 176
passagiers om afkomstig uit Iran, Canada, Oekraïne, VK, Zweden,
Afghanistan en Duitsland. Nadat Iran aanvankelijk wees op een technische
oorzaak, verklaarde het op 11 januari jl. dat het vliegtuig geraakt was met
een eigen luchtafweerraket omdat het vliegtuig mogelijk werd aangezien
voor een inkomende VS raket. Het is van groot belang dat Iran op alle
mogelijke manieren meewerkt met een internationaal onderzoek, zodat
alle feiten boven water komen en gerechtigheid voor de nabestaanden
kan plaatsvinden. Dit is een tragische gebeurtenis die in Nederland
pijnlijke herinneringen oproept aan MH17. De Minister-President heeft in
een telefoongesprek met zijn Canadese collega zijn medeleven betuigd en
aangeboden om de Nederlandse ervaringen met MH17 te delen. De
Minister van Buitenlandse Zaken heeft condoleances overgebracht aan de
landen die slachtoffers betreuren. Ook heeft de Minister van Buitenlandse
Zaken op 16 januari jl. een ministeriële meeting in London bijgewoond
voor landen die betrokken zijn bij de vliegtuigcrash om de Nederlandse
ervaringen omtrent MH17 te delen.
Nederland blijft streven naar kalmte en het verminderen van de regionale
spanningen. Daarbij is het van belang dat de strijd tegen ISIS niet in
gevaar komt. Het kabinet heeft zich hier de afgelopen periode op
verschillende manieren voor ingezet. De Minister-President sprak met de
premier van Irak en de Minister van Buitenlandse Zaken heeft de
afgelopen weken gesproken met zijn collega’s in Irak en Saoedi-Arabië en
tijdens zijn recente bezoek met zijn ambtsgenoot in Oman. Ook heeft de
Minister van Buitenlandse Zaken op 8 januari jl. in Brussel met Hoge
Vertegenwoordiger Borrell en zijn Franse ambtsgenoot Le Drian
gesproken. Ook tijdens de ingelaste Raad Buitenlandse Zaken van
10 januari jl. heeft de Minister van Buitenlandse Zaken samen met
Europese ambtsgenoten besproken hoe Europa het best bij kan dragen
aan de-escalatie van spanningen in de regio (zie het Verslag Raad
Buitenlandse Zaken d.d. 14 januari 2020, Kamerstuk 21 501-02, nr. 2102).
De Minister van Defensie onderhoudt sinds de Amerikaanse actie nauw
contact met haar Franse en Duitse ambtsgenoot. Ook in deze gesprekken
heeft Nederland ingezet op de-escalatie en kalmte. Daarnaast is er, op
hoogambtelijk niveau, via diplomatieke en militaire kanalen, contact met
de Verenigde Staten en vinden er zowel bilateraal als in anti-ISIS coalitieen NAVO-verband gesprekken plaats met bondgenoten. Zo sprak de
Commandant der Strijdkrachten met onder andere zijn Amerikaanse
counterpart over de situatie. Ook is er diplomatiek contact met Iran.
In de Perzische Golf, de Straat van Hormuz en de Golf van Oman zijn in de
afgelopen weken geen bijzondere incidenten voorgevallen. Landen in de
Golfregio zoals Oman, Saoedi-Arabië, Koeweit en de Verenigde Arabische
Emiraten hebben opgeroepen tot de-escalatie.
De situatie in de regio blijft gespannen en is veranderlijk, maar voor nu
blijft het kabinet bij het besluit tot een bijdrage aan EMASOH. Zoals
gebruikelijk vindt op doorlopende basis een risico-inschatting en overleg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

2

met Europese partners plaats, naar aanleiding waarvan zo nodig een
nieuwe weging gemaakt zal worden door het kabinet.
Diplomatieke spoor
Voor het kabinet zijn preventie van incidenten en de-escalatie van de
regionale spanningen uitgangspunten van de inzet. De recente ontwikkelingen hebben de relevantie van deze uitgangspunten bevestigd. Het
kabinet heeft bewust gekozen voor inzet via EMASOH, aangezien deze
missie een brede strategie omvat met inzet op zowel operationeel als
diplomatiek spoor. Zoals aangegeven in de artikel-100 brief d.d.
29 november 2019, heeft EMASOH daarmee in de ogen van het kabinet
nadrukkelijk een de-escalatoir karakter. Het diplomatieke spoor van de
missie is gericht op het voorkomen van misinterpretatie van de inzet van
EMASOH, het bevorderen van bewustzijn, (regionale) dialoog en
samenwerking ten aanzien van maritieme veiligheidszaken tussen alle
belanghebbenden in de Golfregio. Zoals reeds gecommuniceerd aan de
Kamer, wordt het diplomatieke spoor binnen de coalitie van deelnemende
landen verder uitgewerkt. Het bereiken van concrete resultaten middels
diplomatieke inspanningen in dit domein is gezien de beschreven
politieke context erg complex en een proces van lange adem.
Regionale actoren delen in beginsel gemeenschappelijke economische
belangen ten aanzien van het bevorderen van maritieme veiligheid. Door
vervlechting en wederzijdse inmenging in regionale conflicten zijn de
animositeit en spanningen tussen landen in Golfregio sterk gestegen. De
tankerincidenten en aanvallen op de Saudische olie-installaties in 2019
hebben het gebrek aan wederzijds vertrouwen verder doen toenemen.
Verschillende initiatieven (Duitsland, Frankrijk en VK in zomer 2019) op het
vlak van maritieme veiligheid in de Golfregio hebben nog geen vruchten
afgeworpen. Dit geldt ook voor het Hormuz Peace Endeavour (HOPE)
initiatief van Iran zelf dat nog weinig respons heeft ontvangen. Het gebrek
aan wederzijds vertrouwen in de regio is een factor waarmee bij de
verdere ontwikkeling van het diplomatieke spoor van EMASOH rekening
gehouden dient te worden. Diplomatieke inspanningen zullen zorgvuldig
moeten worden vormgegeven tegen de context van een complex
regionaal krachtenveld. Binnen het kader van EMASOH, zal het diplomatieke spoor zich dan ook primair richten op het identificeren van manieren
om het onderlinge vertrouwen in de regio t.a.v. maritieme veiligheid te
versterken.
De uitwerking van het diplomatieke spoor vindt reeds plaats. De Minister
van Buitenlandse Zaken heeft de laatste weken veelvuldig contact gehad
met landen in de regio en de EU partners. Nederland heeft het belang van
het diplomatieke spoor ook benadrukt tijdens de RBZ van 20 januari jl.
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 2111) Nederland neemt een actieve rol in de
discussie en zet in op het instellen van gerichte capaciteit binnen het
raamwerk van EMASOH ten behoeve van het diplomatieke spoor,
bijvoorbeeld door het aanstellen van een speciaal gezant voor maritieme
veiligheid. Met gerichte capaciteit kunnen verschillende visies en
behoeften van landen in de regio en van relevante internationale
organisaties zoals EU en VN ten aanzien van diplomatieke inspanningen
gericht op maritieme veiligheid in kaart gebracht worden. Het doel
hiervan is om vertrouwenwekkende maatregelen te kunnen identificeren
om zo de dialoog tussen de landen in de regio te bevorderen. Nederland
is voornemens dit voorjaar een Political Contact Group te organiseren,
waarin de eerste stappen op het diplomatieke spoor besproken zullen
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

3

Steun Europese lidstaten
Conform de motie van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 29 521, nr. 392)
heeft Nederland zich ingezet voor een zo breed mogelijke politieke en
militaire steun van Europese lidstaten voor EMASOH. Tijdens de Raad
Buitenlandse Zaken van 20 januari jl., heeft Nederland EU partners
aangespoord om zich aan te sluiten bij een ministeriële verklaring ter
lancering van EMASOH. Deze verklaring is en marge van de RBZ
gepubliceerd en is naast Nederland getekend door België, Denemarken,
Duitsland, Frankrijk, Griekenland, Italië en Portugal. Met deze verklaring
betuigen landen politieke steun aan de oprichting van EMASOH. Naast
Nederland, hebben ook Denemarken, België en Griekenland een materiele
of personele bijdrage toegezegd. Ook verwelkomde Hoge Vertegenwoordiger Borrell op 20 januari jl. EMASOH en de bijdrage die deelnemende
landen hiermee leveren aan de-escalatie en het waarborgen van de vrije
doorvaart in de Golfregio.
Mandaat en optreden
In het algemeen overleg over de Nederlandse bijdrage aan EMASOH
waren er vanuit uw Kamer veel vragen over de mogelijkheden voor het
schip om, indien nodig, op te kunnen treden. Het kabinet wil nog eens
benadrukken dat het oogmerk van de inzet is om escalatie te voorkomen.
Preventie van incidenten en de-escalatie van spanningen zijn hierbij de
uitgangspunten. Het oogmerk en de uitgangspunten van de missie zijn ten
behoeve van het operationele niveau vertaald naar een gezamenlijke set
van Rules of Engagement (ROE’s). De door Frankrijk voorziene set ROE’s
sluit aan bij de set die Nederland voor deze inzet voorziet.
Ten aanzien van het optreden is er een onderscheid tussen het optreden in
territoriale wateren en internationale wateren. In territoriale wateren geldt
het recht op onschuldige doorvaart en indien nodig het recht op zelfverdediging. Het fregat zal zich echter alleen in territoriale wateren bevinden bij
doortocht door de Straat van Hormuz (de Straat bestaat uit de territoriale
wateren van Iran en Oman). Voor het optreden in internationale wateren
geldt dat het fregat schepen te hulp kan schieten indien deze door
niet-statelijke actoren worden geboard of er geweld tegen hen wordt
gebruikt. Indien een schip wordt aangevallen door een statelijke actor
mag het fregat enkel optreden wanneer het fregat zich in de nabijheid
bevindt en op tijd tussenbeide gekomen kan worden. Het fregat mag niet
optreden tegen boarden van commerciële schepen door een statelijke
actor, aangezien dit niet geldt als een aanval.
Medische Evacuatie
Uw Kamer heeft gevraagd om toe te lichten hoe de medische zorg voor de
bemanning van het schip geregeld is. Bij het inrichten van de medische
keten bij landoperaties is het 10-1-2 principe1 het uitgangspunt. Dit
principe is echter bij maritieme operaties gezien de geografische factoren
niet altijd uitvoerbaar. Daarom wordt bij maritieme operaties gestreefd
naar een keten die zo dicht mogelijk bij het 10-1-2- principe aansluit. De
eerste opvang aan boord is afgedekt door de Medische Actiedienst (MAD)
bestaande uit een Algemeen Militair Verpleegkundige en de scheepsarts.
Voor de 2e lijns-zorg zal worden teruggevallen op het centraal in het
operatiegebied gelegen ziekenhuis «Zayed Military Hospital» in Abu
Dhabi. De toegang tot het ziekenhuis is geregeld via het hoofdkwartier te
1

Het 10-1-2 principe schrijft voor dat een patiënt op land binnen 10 minuten eerste hulp
ontvangt, binnen één uur door een arts wordt gezien en binnen 2 uur chirurgische hulp kan
worden verleend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

4

Abu Dhabi. De Franse Senior Medical Officer zal als liaison functioneren.
De in het hoofdkwartier geplaatste stafofficieren zijn welkom bij de Franse
Role 1.
De bereikbaarheid van het hospitaal is onder meer afhankelijk van de te
overbruggen afstand en de weersomstandigheden alsmede de beschikbaarheid van de boordhelikopter. Eventueel kan worden teruggevallen op
dichtstbijzijnde hospitalen aan de wal. Indien de boordhelikopter door de
weersomstandigheden of andere reden niet kan worden ingezet wordt de
medische afvoer geregeld via de internationale Rescue Coördinaten
Centres in de verschillende landen.
Luchtsteun
Ten aanzien van de vraag of in geval van nood in luchtsteun kan worden
voorzien benadrukt het Kabinet dat de missie gericht is op de-escalatie en
de dreiging voor het schip en de bemanning als laag wordt ingeschat. De
Zr. Ms. De Ruyter, een luchtverdedigings- en commandofregat, beschikt
over voldoende capaciteiten om een eventuele dreiging bijtijds te
onderkennen en zichzelf daartegen te verdedigen. Voor het onwaarschijnlijke scenario dat luchtsteun benodigd is, zijn met de Franse partner
afspraken gemaakt over de procedure voor het aanvragen van luchtsteun
van in de regio gestationeerde Franse vliegtuigen.
Tolken
Voor de EMASOH-missie zal er gebruik worden gemaakt van tolken die
Arabisch en Farsi beheersen. Deze worden gestationeerd aan boord van
Zr. Ms. De Ruyter.
Vragen vaste Kamercommissie Defensie
De vaste commissie voor Defensie verzocht de Minister van Defensie op
20 januari om een brief waarin waarin tevens wordt ingegaan op
eventuele technische problemen van Zr. Ms. De Ruyter en de inzet van het
Franse vliegdekschip Charles de Gaulle. De vragen omtrent het besluit tot
deelname aan de missie en het mandaat zijn reeds in het voorgaande
beantwoord.
Gereedheid de Ruyter
Zr. Ms. De Ruyter is missie-gereed. Tijdens reguliere inspecties is slijtage
geconstateerd in een van de tandwielkasten. De Commandant Zeestrijdkrachten heeft mitigerende maatregelen genomen door het uitvoeren van
een tijdelijke reparatie en het preventief invoeren van een vaartrestrictie
van enkele knopen voor de maximale vaarsnelheid voor normaal gebruik.
Deze vaartrestrictie levert geen operationele beperkingen op en heeft
geen gevolgen voor de duur van de heen- en terugreis. Voor operationele
omstandigheden kan het schip beschikken over de maximale vaarsnelheid. Vervanging van de tandwielkast duurt 20 tot 24 weken en vindt
plaats tijdens het benoemd onderhoud na de missie.
Franse inzet Charles de Gaulle
Voor zover bekend zal het Franse vliegdekschip Charles de Gaulle vanaf
januari tot april opereren vanuit de Middellandse Zee ter ondersteuning
van de Franse operatie Chammal in Syrië en Irak. Er is geen relatie met
EMASOH.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

5

Update voortgang operatie Sophia
Zoals aangegeven in de kamerbrief «Ontwikkelingen sinds verzending van
de Kamerbrief Samenhang Nederlandse inspanningen snelle reactiemachten en missies en operaties tot en met 2021» (Kamerstuk 29 521, nr.
397) is het mandaat van de operatie Sophia op 26 september 2019 door de
EU-lidstaten met zes maanden verlengd tot en met 31 maart 2020, waarbij
de maritieme component van de operatie opgeschort blijft. In deze
periode worden opties voor de toekomst van operatie Sophia geanalyseerd. Vooralsnog heeft de EU geen besluiten genomen over de toekomst
van de operatie (inclusief de inzet van de maritieme component). De inzet
van de maritieme component van de operatie Sophia is sinds 1 april 2019
opgeschort, omdat Italië niet als standaard aanlandingsplaats voor de
door Sophia opgepikte migranten beschouwd wil worden.
Naar aanleiding van de Berlijn-conferentie van 19 januari jl. stelde Hoge
Vertegenwoordiger Borrell tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van
20 januari jl. dat ten aanzien van handhaving van het wapenembargo dat
onderdeel van het mandaat van Sophia is, naast een maritieme missie
ook de mogelijkheden voor inzet op het land en in de lucht te bezien.
Daarnaast zal ten aanzien van het staakt-het-vuren, zodra de strijdende
partijen een akkoord bereiken, een monitoringsmissie nodig zijn. Hoge
Vertegenwoordiger Borrell kondigde aan hiertoe voorstellen te zullen
voorbereiden, inclusief het bezien van een mogelijke nieuwe focus van
operatie Sophia ten aanzien van de handhaving van het wapenembargo.
Nederland zet zich in voor een sterk, verenigd en actief optreden van
Europa in Libië, met name vanwege de directe Europese belangen op het
gebied van terrorisme en migratie.
Derhalve zal Nederland binnen de Raad actief bijdragen aan het uitwerken
van de voorstellen van de Hoge Vertegenwoordiger Borrell, die geplaatst
zullen worden in het licht van een nog te bereiken akkoord tussen de
strijdende partijen over een staakt-het-vuren waarop de EU voorbereid wil
zijn.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
S.A.M. Kaag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 521, nr. 400

6