Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 400 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2013

Nr. 160

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 juli 2013
Hierbij bied ik u het rapport «Schoolkostenmonitor vo en mbo. Meting
2012–2013» aan dat in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap is uitgevoerd door het onderzoeksbureau Panteia1. Het
onderzoek ziet toe op de schoolkosten die ouders hebben gemaakt in het
voortgezet onderwijs (vo) en het middelbaar beroepsonderwijs (mbo) in
het schooljaar 2012–2013.
De schoolkostenmonitor is eerder uitgevoerd in 2002, 2004, 2007, en 2010,
waardoor de ontwikkeling van schoolkosten door de jaren heen zichtbaar
is.
In deze brief treft u een weergave aan van de belangrijkste bevindingen
van het onderzoek sinds de laatste meting in 2010 en mijn reactie daarop.
Aan scholen en ouders is gevraagd om een opgave van de door de school
bij de ouders in rekening gebrachte schoolkosten.2 Daarnaast is aan
ouders gevraagd welke overige kosten zij maken. De volgende kostenposten zijn onderzocht, waarbij een verdeling is gemaakt naar schooltype
en onderbouw/bovenbouw (vo) of leerweg en sector (mbo):
1) schoolboeken (alleen mbo);
2) eenmalige uitgaven (atlassen, woordenboeken, e.d.);
3) vrijwillige ouderbijdrage;
4) gereedschappen/materialen;
5) Ict;
6) extra schoolactiviteiten (excursies, schoolreizen, e.d.);
7) bijlessen en
8) reiskosten voor het openbaar vervoer (ov) van huis naar school.
Een aantal van deze kostenposten valt formeel onder de vrijwillige
ouderbijdrage. Ze zijn in deze monitor als aparte onderdelen onderzocht
om een zo zuiver mogelijk beeld te krijgen van de hoogte en de
1
2

kst-33400-VIII-160
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Het gaat hierbij om uitgaven waarvoor de school een financiële bijdrage vraagt en om uitgaven
die ouders zelf doen op verzoek van de school.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 160

1

bestemming van de bedragen die scholen vragen. Tot slot gaat de
schoolkostenmonitor kort in op het schoolkostenbeleid van scholen en of
de Wet tegemoetkoming onderwijsbijdrage en schoolkosten (Wtos) en het
inkomen van de beroepsbegeleidende leerweg (bbl) kostendekkend zijn.
Voortgezet onderwijs
De gemiddelde totale schoolkosten3 liggen volgens de ouders op € 424
per kind, met een spreiding van gemiddeld € 193 (praktijkonderwijs) tot
gemiddeld € 576 (vwo). De hoogste bedragen worden gevraagd voor
extra schoolactiviteiten, de grootste kostenpost voor ouders in vmbo,
havo en vwo. De relatief hoge kosten voor de (buitenlandse) excursies die
veelvuldig in het voorlaatste jaar van het havo en het vwo plaatsvinden,
zijn hiervoor de belangrijkste reden. Deelname aan deze reizen is echter
facultatief en de meeste scholen bieden een alternatieve voorziening of
een financiële tegemoetkoming aan minderdraagkrachtige ouders. Een
andere grote kostenpost is de vrijwillige ouderbijdrage, de grootste
kostenpost voor ouders in brugklas en praktijkonderwijs. Ict en
gereedschappen/materialen zorgen verhoudingsgewijs voor kleine
uitgaven.
Het onderzoek laat zien dat de hoogte van de gemiddelde kosten per
categorie sterk afhankelijk is van het schooltype en het leerjaar.
De algehele conclusie uit het onderzoek is dat de gemiddelde totale
schoolkosten in het vo sinds de vorige meting in 2010 over de gehele linie
zijn gedaald. Gecorrigeerd voor inflatie gaat het volgens de ouders om
een daling van gemiddeld 14%. De daling van het totaalbedrag is
zichtbaar in alle schooltypen. Vooral in het havo (15%) en in het praktijkonderwijs (38%) is de daling het grootst. De daling in het vo wordt
voornamelijk veroorzaakt door de lagere bedragen (in meerdere schooltypen) voor eenmalige uitgaven, ict, en gereedschappen/materialen. De
vrijwillige ouderbijdrage laat een stijging zien ten opzichte van de vorige
meting. De daling van de kostenposten is echter beduidend groter dan de
stijging van de vrijwillige ouderbijdrage. De daling van de totale schoolkosten voor ouders in het vo wordt ondersteund door de opgave van
scholen.
Analoog aan de daling van de gemiddelde totale schoolkosten, is de lichte
daling over de gehele linie van het aandeel ouders dat de schoolkosten
(zeer) hoog vindt. Een meerderheid van de ouders in het vo vindt de
kosten «niet hoog en niet laag». Verder laat het onderzoek zien dat voor
het overgrote deel van de ouders in het vo de schoolkosten geen zwaar
stempel op de schoolkeuze drukken.
Reactie
De Nederlandse overheid betaalt gemiddeld circa € 7.600 per jaar voor
elke leerling in het vo. Een gemiddeld bedrag van € 424 per kind vind ik
dan ook geen onredelijk bedrag dat aan ouders gevraagd wordt als
jaarlijkse bijdrage in de schoolkosten.
De kosten voor extra schoolactiviteiten vormen een relatief groot
onderdeel van de totale schoolkosten voor ouders. Dit geldt tevens voor
de vrijwillige ouderbijdrage. Ik ben blij dat ten aanzien van excursies e.d.
een ruime meerderheid van de scholen een financiële tegemoetkoming of
een alternatief aan minder draagkrachtige ouders biedt.

3

Exclusief reiskosten voor het ov.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 160

2

Tot slot merk ik op dat ouders (mede-)zeggenschap hebben over de
hoogte en aanwending van deze ouderbijdragen. In het overleg tussen de
oudergeleding van de medezeggenschapsraad en het bevoegd gezag van
de school wordt immers besloten over de invulling van beide kostenposten. Ik zal, zoals toegezegd in mijn brief met betrekking tot het
schriftelijk overleg over het inspectierapport «Vrijwilligheid ouderbijdragen bewust gemaakt»4 d.d. 25 februari 2013, de brochure «Uw
bijdrage aan de schoolkosten» actualiseren en ter ondersteuning
toezenden aan alle medezeggenschapsraden en schoolbesturen in het vo.
Middelbaar beroepsonderwijs
De gemiddelde totale schoolkosten liggen volgens de ouders/deelnemers
op € 611, met een spreiding van gemiddeld € 360 voor bbl techniek tot
gemiddeld € 906 voor beroepsopleidende leerweg (bol) techniek. In alle
leerwegen en sectoren zijn schoolboeken een substantiële kostenpost (op
voltijds bol economie na overal de grootste); samen met gereedschappen/
materialen en ict vormen zij overal de «top 3». De vrijwillige bijdrage,
eenmalige kosten en kosten voor extra activiteiten zoals excursies zijn
beduidend kleinere kostenposten.
De algehele conclusie uit het onderzoek is dat de gemiddelde totale
schoolkosten5 volgens ouders/deelnemers in het mbo sinds de vorige
meting in 2010 over het algemeen gedaald zijn. In het mbo zijn de kosten
gemiddeld met 16% gedaald. De daling in de schoolkosten is echter niet in
alle schooltypen te zien. In de bbl zien we een daling over de gehele linie.
In deze meting waren er beduidend meer respondenten in de bbl. Naar
alle waarschijnlijkheid was het deel hiervan met weinig kosten in de
vorige meting minder vertegenwoordigd, en is de huidige meting
daarmee nauwkeuriger. De belangrijkste kostenpost die in deze meting
lager ligt dan in de vorige, is die voor de schoolboeken. In de bol sector
economie en in de deeltijd-bol is volgens ouders/deelnemers een kleine
stijging te zien in de schoolkosten. Deze zijn echter zo klein dat ze
balanceren op het randje van statistische significantie.
Als de opgave van de ouders/deelnemers vergeleken wordt met de
opgave van de instellingen, blijkt die van de ouders/deelnemers lager dan
die van de instellingen.
In de schoolkostenmonitor is ook gekeken naar in hoeverre de tegemoetkoming in de schoolkosten op basis van de Wtos kostendekkend is. Voor
minima (tot € 1.400 netto inkomen) wordt ongeveer 82% gedekt, voor de
groep tussen minima en modaal ongeveer 71%.
Reactie
Uit de schoolkostenmonitor 2013 blijkt, dat de gemiddelde totale
schoolkosten volgens ouders/deelnemers in het mbo gedaald zijn ten
opzichte van de schoolkostenmonitor 2010. Ik vind dit een positieve
ontwikkeling. De schoolkosten voor de bbl en de deeltijd-bol zijn
gemiddeld lager dan voor de bol. Binnen deze groepen zijn er verschillen.
Schoolboeken blijven een relatief groot onderdeel van de totale schoolkosten voor ouders/deelnemers in het mbo. Ik vind het echter een
positieve ontwikkeling dat in deze meting de kosten voor schoolboeken
lager liggen dan in de vorige meting.

4
5

Kamerstuk 31 289, nr. 144
Exclusief reiskosten voor het ov.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 160

3

Met deze brief hoop ik u voldoende inzicht te hebben gegeven in de
hoogte en ontwikkeling van de schoolkosten voor ouders in het vo en het
mbo in afgelopen jaren.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, mede namens
de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 400 VIII, nr. 160

4