Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

26 488

Behoeftestelling vervanging F-16

Nr. 340

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 4 maart 2014
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Economische Zaken over de brief van 3 december
2013 inzake Informatie over de Bijzondere Vertegenwoordiger industriële
inschakeling F-35 (Kamerstuk 26 488, nr. 337).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 3 maart 2014. De
vragen en antwoorden zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Ten Broeke
De griffier van de commissie,
Van Leiden

kst-26488-340
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

1

1
Kunt u een overzicht geven van de ontvangen inkomsten voor de Staat
per jaar, uitgedrukt in euro’s met bijbehorend afdrachtpercentage, als
gevolg van afdrachten van de industrie en royaltyinkomsten, sinds de
inwerkingtreding van de «Medefinancieringsovereenkomst JSF»?
16
Staan in de jaarrapportage opgenomen de werkelijke gerealiseerde
royaltyinkomsten of de te verwachten royaltyinkomsten?
Antwoord 1 en 16
In de Jaarrapportage Vervanging F-16 over 2012 (Kamerstuk 26 488, nr.
331) dat op 15 oktober 2013 aan de Kamer is toegezonden, zijn in Tabel 18
de navolgende afdrachtgegevens weergegeven.
Jaar

Afdrachtplichtige
omzet

Afdrachtpercentage

Afdracht

Cumulatieve
afdracht

2008/2009
2010
2011
2012

€ 24.186.337,–
€ 30.695.470,–1
€ 43.927.350,–
€ 70.898.681,–

2
2
2
2

€ 483.726,74
€ 617.119,331
€ 878.547,00
€ 1.417.973,62

€ 483.726,74
€ 1.100.846,07
€ 1.979.393,07
€ 3.397.366,69

1

inclusief correcties m.b.t. omzet en afdracht (plus wettelijke rente) over 2008/2009

Aangezien nu nog geen F-35’s aan «niet-partner landen» zoals Israël en
Japan zijn afgeleverd en door hen zijn betaald, zijn er nog geen royaltyinkomsten geweest. Volgens de huidige Amerikaanse afleveringsplanning
zal de eerste royaltybetaling niet eerder dan in 2016 plaatsvinden. Zodra
er daadwerkelijke royaltyinkomsten zijn, zullen deze in de Jaarrapportages
worden vermeld.
2
Kunt u in één document een overzicht geven van de oorspronkelijke
afspraken en de aanvullende afspraken?
Antwoord
Bijgevoegd treft u aan de Medefinancieringsovereenkomst JSF
(MFO)waarin de oorspronkelijke afspraken tussen de Staat en de
Nederlandse industrie zijn verwoord. Deze is op 10 juli 2002 aan de Vaste
Commissie voor Economische Zaken, mede ten behoeve van de Vaste
Commissies voor Defensie en Financiën en de Commissie voor de
Rijksuitgaven, toegezonden onder nummer ez020005981. Daarbij zijn
gevoegd de brieven gedateerd 21 december 2009, 25 januari 2010 en
19 maart 2010 met daarin de aanvullende afspraken met het NIFARP2. Op
24 maart 2010 heeft de Kamer een toelichting ontvangen op de inhoud
van die nadere afspraken (Kamerstuk 26 488, nr. 233).
3
Wat is de prognose van de gerealiseerde omzet in 2017, gebaseerd op de
cijfers tot en met heden?
Antwoord
Op dit ogenblik wordt intern het Ministerie van Economische Zaken voor
het jaar 2017 een raming van de Nederlandse F-35 omzet gehanteerd van
ruim € 179 miljoen (prijspeil 2001).

1
2

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

2

4
Welke invloed heeft de vermindering van het aantal F-35 toestellen in de
oorspronkelijke businesscase van 85 naar het aantal van 35 voor de
businesscase, voor de te verwachten omzet en voor het afdrachtspercentage van de betrokken industrie om het resterende gat van de € 106
miljoen (prijspeil 2001) te dekken?
Antwoord
Of en zo ja in hoeverre het huidige aantal van 37 vliegtuigen van invloed
zal zijn op de te verwachten productieomzet tot circa het jaar 2045 is op dit
ogenblik niet te bepalen. Volgens de overeenkomsten met de hoofdaannemers (de Letter of Intent met Lockheed Martin en de Letter of
Agreement met Pratt & Whitney, beide uit 2006) kan de verlaging van het
aantal aan te schaffen Nederlandse toestellen zijn weerslag hebben op de
totaalwaarde van de opdrachten waarin de Nederlandse industrie kan
participeren. De duidelijkheid over de Nederlandse betrokkenheid bij het
programma die het kabinetsbesluit heeft geschapen, vergroot de kans dat
Nederlandse bedrijven op de korte termijn nieuwe opdrachten kunnen
binnenhalen. Het verlaagde bestelaantal kan de omvang van dergelijke
opdrachten in negatieve zin beïnvloeden. Het netto effect van beide
ontwikkelingen is op dit moment nog niet vast te stellen omdat daarnaast
het Nederlandse bedrijfsleven zich in de afgelopen jaren een betrouwbare
partner heeft getoond. Het levert daarbij producten van hoge kwaliteit
tegen een concurrerende prijs («best value»). Dat verschaft hen een goede
positie voor het verder verwerven van opdrachten zowel in de productieals in de instandhoudingsfase. Ondersteuning door de Nederlandse
overheid zal daarbij, zoals ook de afgelopen jaren is gebeurd, waar
mogelijk worden verleend.
Op het afdrachtpercentage zal dit in ieder geval geen invloed hebben
omdat de betreffende, in de tijd oplopende, percentages en het gemiddelde daarvan zijn vastgelegd in de nadere afspraken tussen de Staat en
de Nederlandse industrie in 2009/2010. De Kamer is daarover geïnformeerd door middel van de bovengenoemde brief van 24 maart 2010
(Kamerstuk 26 488, nr. 233).
5
Wat is het bedrag van het resterende gat van € 106 miljoen (prijspeil
2001) omgerekend naar prijspeil 2014?
Antwoord
De genoemde € 106 miljoen in prijspeil 2001 bedraagt, conform de
rekenregels van de Medefinancieringsovereenkomst (MFO),
€ 136.819.224,– in prijspeil 2014.
De inmiddels gerealiseerde afdracht tot en met 2013 zoals in de jaarrapportage over 2013 vermeld in lopende prijzen (zie ook het antwoord op
vraag 1) bedraagt, wederom conform de rekenregels van de MFO, in
prijspeil 2014 € 3.609.644,–.
Het nu nog resterende gat in prijspeil 2014 bedraagt dan € 133.209.508,–.
6
Welke gevolgen heeft de vermindering van het aantal van 85 Nederlandse
F-35 toestellen naar 35 toestellen voor de uit 2009 daterende Industrial
Participation (IP) plannen, waarop de te verwachten F-35 omzet is
gebaseerd?
Antwoord
De apart van elkaar opgestelde IP-plannen van de hoofdaannemers
(Lockheed Martin en Pratt & Whitney) geven een indicatie van de
mogelijke toekomstige productieomzet tot circa 2045. Bij de opstelling van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

3

de plannen wordt rekening gehouden met een groot aantal factoren.
Belangrijk daarbij zijn de capaciteiten van de industrieën in de partnerlanden, het totaal aantal te produceren vliegtuigen en, tot op zekere
hoogte het aantal per land af te nemen vliegtuigen. Beide hoofdaannemers hanteren in hun planning een totaal aantal te produceren F-35’s
van ruim 3.000 stuks omdat zij vooralsnog alleen de aantallen van de
partnerlanden en de gecontracteerde vliegtuigen van derde landen (Israël
en Japan) meerekenen. Andere mogelijke verkopen aan derde landen
blijven daarbij buiten beschouwing. Zouden die wel worden meegerekend
zoals de Nederlandse overheid doet bij de raming van de toekomstige
Nederlandse productieomzet, dan kan die ruim 3.000 stuks oplopen tot
circa 4.500 stuks, zoals onder andere in de verschillende Jaarrapportages
gemeld. Dit leidt vervolgens tot een navenant hogere Nederlandse
omzetraming. Zoals in de Jaarrapportage over 2012 aangegeven beloopt
de raming voor de productieomzet circa $ 9 miljard.
Ook de kwaliteit van de Nederlandse industrie, die door vertegenwoordigers van de Amerikaanse bedrijven wordt onderkend en past binnen het
door hen gehanteerde «best value» principe, heeft positieve invloed op de
daadwerkelijke mogelijkheden om nieuwe opdrachten te verwerven die
niet altijd in de indicatieve IP-plannen zijn verdisconteerd.
Het aantal af te nemen vliegtuigen kan, zoals in het antwoord op vraag 4
gememoreerd, een mogelijke rol spelen, maar belangrijk is dat Nederland
een positief besluit heeft genomen met betrekking tot de aanschaf van de
F-35.
Daarnaast zullen de acties van het JSF Industry Support Team (JIST) bij
het concreet zoeken naar mogelijkheden voor de Nederlandse industrie bij
de bij het F-35 programma betrokken bedrijven in de VS (hoofdaannemers
en systeemleveranciers) worden voortgezet. De effectiviteit hierbij wordt
nog vergroot door de inzet van de Bijzonder Vertegenwoordiger voor het
op hoog niveau «openen van deuren» bij Amerikaanse bedrijven een
positief effect hebben op de te verwerven orders door het Nederlandse
bedrijfsleven.
Voor iedere opdracht zal echter door de Nederlandse industrie, zoals ook
tijdens het notaoverleg op 6 november 2013 aangegeven, moeten worden
gestreden. Er zijn geen garanties.
Rekening houdend met het bovenstaande is het niet goed mogelijk om
het gevolg van het huidige aantal Nederlandse F-35’s op de ramingen
voor de uiteindelijke omzet éénduidig vast te stellen. Het kabinet hanteert
dan ook, totdat er duidelijke aanwijzingen ten positieve of ten negatieve
zijn, als uitgangspunt bij de omzetramingen dat de afwijkingen beperkt
zullen zijn en (vooralsnog) geen reden geven om de omzetramingen aan
te passen.
7
Zijn de productievooruitzichten voor Nederland in de afgelopen jaren
toegenomen of afgenomen als gevolg van de vermindering van het door
Nederland af te nemen aantal F-35 toestellen?
8
Zijn er inmiddels door de Staat aangepaste ramingen gemaakt voor
toekomstige Nederlandse instandhoudingsactiviteiten als gevolg van de
vermindering van het aantal Nederlandse F-35 toestellen? Zo nee,
waarom niet?
9
Zijn er inmiddels door de Nederlandse Industrie aangepaste ramingen
gemaakt voor (toekomstige) Nederlandse productie activiteiten als gevolg
van de vermindering van het aantal Nederlandse F-35 toestellen? Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

4

10
Zijn er inmiddels door de Staat aangepaste ramingen gemaakt voor
toekomstige Nederlandse instandhoudingsactiviteiten als gevolg van de
productie activiteiten van en in de andere partnerlanden? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord
Nee. Zoals in het antwoord op vraag 6 is aangegeven, speelt een aantal
factoren een rol bij de raming van de mogelijke toekomstige omzet. Op dit
ogenblik is er echter geen reden voor het kabinet om over te gaan tot een
bijstelling van de huidige ramingen voor de lange termijn. De Nederlandse industrie heeft, op basis van de bij hen beschikbare informatie en
contacten met de Amerikaanse industrie, aangegeven dat zij de oorspronkelijke omzetramingen blijft hanteren. Dat inzicht wordt meegewogen bij
de raming van de toekomstige omzet. Het belang van de verschillende
elementen geldt niet alleen voor de ramingen van toekomstige productieomzet maar ook voor de omzet in de instandhoudingsfase tot circa 2065.
Hierbij is overigens van belang dat de Amerikaanse overheid nog een
besluit moet nemen over de uiteindelijke opzet en inrichting van de
wereldwijde instandhoudingsstructuur inclusief de wijze waarop
uiteindelijk de bedrijven in de verschillende partnerlanden daarbij worden
betrokken. Ook hierbij zal de kwaliteit van de bedrijven in de verschillende
partnerlanden een belangrijke rol spelen.
11
Zijn er inmiddels door de Nederlandse industrie aangepaste ramingen
gemaakt voor toekomstige Nederlandse productieactiviteiten als gevolg
van de productieactiviteiten van en in de andere partnerlanden? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord
De industriële activiteiten in de andere partnerlanden spelen geen andere
rol bij de plannen dan dat het verwerven door die andere industrieën van
een bepaalde opdracht betekent dat deze niet aan een Nederlands bedrijf
kan worden gegund, voor zo ver Nederlandse bedrijven voor de productie
van de betreffende componenten kandidaat waren. Er blijven dan echter
nog de nodige andere componenten over om voor te offreren. Die
mogelijkheden zullen toenemen zodra de behoefte aan «second source»
leveringen vanwege hogere productieaantallen stijgt.
12
Zijn de antwoorden uit 2010 (Kamerstuk 26 488, nr. 224) op de vragen over
het gebruik van de Industrial Participation plannen bij de berekening van
het afdrachtpercentage, ondanks de veranderende omstandigheden
tussen de situatie in 2010 en de huidige situatie, nog altijd actueel?
Antwoord
Ja. Zie het antwoord op de vragen 6 en 7 tot en met 10.
13
Welke datum was in 2010 voor het aankoopbesluit van de F-35 voorzien
toen de «aanvullende afspraken» werden gemaakt? Hoeveel jaar later is
het aankoopbesluit gevallen?
Antwoord
In de door de Kamer aangenomen motie van het lid Hamer van 23 april
2009 (Kamerstuk 26 488, nr. 178) is onder meer uitgesproken dat een
definitief aanschafbesluit in 2012 zal worden genomen.
Dat was nog valide op het moment dat de aanvullende afspraken eind
2009 / begin 2010 werden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

5

De keuze om de F-16 door de F-35 te vervangen is aan de Kamer medegedeeld op 17 september 2013 in de brief van de Minister van Defensie
waarmee de nota over de toekomst van de krijgsmacht aan de Kamer
werd aangeboden (Kamerstuk 33 763, nr. 1).
14
Wat waren de voorziene productieaantallen van de F-35 in 2010 voor de
periode 2010–2020? Welke aantallen zijn dat nu?
Antwoord
In 2010 werd door de partnerlanden voorzien dat er van 2010 t/m 2020 in
totaal 1406 F-35 toestellen (in alle 3 de varianten) zouden worden
gebouwd, bovenop de 20 toestellen die toen reeds voor de testfase
werden gebouwd.
Op dit moment wordt voorzien dat er in de periode 2010 t/m 2020, 690
toestellen zullen worden gebouwd. Hiervan zijn er tot en met 2013 in
totaal 73 afgeleverd. Daarnaast zijn alle 20 toestellen voor de testfase
intussen afgeleverd.
15
Op welke wijze zal, indien de afdrachten door de Nederlandse industrie
lager zijn dan in 2009 geraamd en het afdrachtspercentages niet omhoog
gaat, het genoemde resterende gat van € 106 miljoen (prijspeil 2001)
gedicht worden?
18
Wat zijn de financiële consequenties voor de Staat als de inkomsten uit
royalty’s en afdrachten lager zijn dan geraamd?
19
Op welke manier wordt er gecompenseerd indien de inkomsten uit
royalty’s en afdrachten lager zijn dan geraamd?
23
Zijn er op basis van de nu beschikbare informatie, zoals vermindering van
het aantal toestellen van 85 zoals opgenomen in de businesscase en het
werkelijke aantal van 35 aan te schaffen toestellen en de productie en
instandhoudingsactiviteiten in andere partnerlanden, aanwijzingen dat het
te dichten gat van € 106 miljoen mogelijk niet gehaald gaat worden met
het huidig vastgestelde afdrachtspercentage voor de Nederlandse
industrie?
Antwoord 15, 18, 19 en 23
Zoals eerder aan de Kamer gemeld, zijn bij de berekening van het
afdrachtpercentage conservatieve aannames gehanteerd met betrekking
tot de benodigde omzet om tot volledige dekking van de € 106 miljoen te
komen. Om die reden wordt er niet van uitgegaan dat, zelfs met een
omzet die eventueel lager ligt dan de huidige planning, er een aan het
eind van de productie- en instandhoudingsfase in 2065, nog een gat zal
resteren.
17
Is het verschil tussen de in 2009 geraamde afdrachten door de Nederlandse industrie en de ontvangen royaltyinkomen en de daadwerkelijk
ontvangen afdrachten van de Nederlandse industrie en de royaltyinkomsten, de enige reden voor het aanpassen van het afdrachtspercentage
in 2020?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

6

Antwoord
Dit zijn de enige factoren die een rol spelen. Daarbij wordt opgemerkt dat
het alleen gaat om een situatie waarbij de som van de royaltyinkomsten
plus de afdrachten uit industriële omzet, hoger is dan geraamd. Alsdan
wordt het afdrachtpercentage verlaagd. Bij een lagere bedrag, wordt het
afdrachtpercentage niet verhoogd.
20
Is een tegenvallende afdracht door de Nederlandse industrie en/of lagere
royaltyinkomsten een van de mogelijke omstandigheden die zich kunnen
voordoen op basis waarvan de Staat of de Nederlandse bij het F-35
programma betrokken bedrijven naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de Medefinancieringsovereenkomst en de «aanvullende afspraken» uit 2010 mag verwachten?
Zo ja, behoort verhoging van het afdrachtspercentage zodat het gat van
€ 106 miljoen gedicht kan worden, dan wel tot de mogelijkheden?
Antwoord
In de aanvullende afspraken uit 2009/2010 wordt expliciet ingegaan op
een situatie van hogere of lagere afdrachten plus royaltyinkomsten dan in
2010 geraamd. Met andere woorden die eventualiteit was voorzien. Dit
betekent dat dit punt niet uit hoofde van het redelijkheid en billijkheidsprincipe aan de orde kan komen en er dus geen sprake kan zijn van een
eventuele aanpassing van de bepalingen. Partijen kunnen natuurlijk altijd
in onderling overleg en met wederzijdse instemming overeenkomen om
een overeenkomst te wijzigen.
21
Geldt als uitgangspunt voor de omstandigheden die zich kunnen
voordoen op basis waarvan de Staat of de Nederlandse bij het F-35
programma betrokken bedrijven naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de Medefinancieringsovereenkomst en de «aanvullende afspraken» uit 2010 mag verwachten
dat dit omstandigheden betreft die zich tot op heden niet hebben
voorgedaan? Zo nee, mogen omstandigheden die zich na 2010 hebben
voorgedaan meegenomen worden in de beoordeling of naar maatstaven
van redelijkheid en billijkheid een ongewijzigde instandhouding van de
Medefinancieringsovereenkomst en de «aanvullende afspraken» uit 2010
verwacht mag worden?
Antwoord
In algemene zin geldt dat een beroep op «bijzondere omstandigheden»
binnen een redelijke termijn moet worden gedaan. Als over de termijn
waarbinnen een beroep wordt gedaan, onenigheid bestaat tussen de
Staat en «de industrie» zal dit uiteindelijk aan de rechter kunnen worden
voorgelegd om daarover een uitspraak te doen. Tot op heden heeft noch
de industrie, noch de Staat een beroep gedaan op de «bijzondere
omstandigheden».
22
Op welke wijze en binnen welke termijn zal de Kamer betrokken worden,
indien er sprake zou kunnen zijn van omstandigheden die zich kunnen
voordoen op basis waarvan de Staat of de Nederlandse bij het F-35
programma betrokken bedrijven naar maatstaven van redelijkheid en
billijkheid geen ongewijzigde instandhouding van de Medefinancieringsovereenkomst en de «aanvullende afspraken» uit 2010 mag verwachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

7

Antwoord
Zodra de Staat en/of de industrie kenbaar maakt een beroep te willen
doen op de betreffende bepaling zal de Kamer door het kabinet schriftelijk
worden geïnformeerd.
24
Wat zouden de gevolgen kunnen zijn wanneer de plannen van het hoofd
van het F-35 Joint Program Office om de productie- en instandhoudingsactiviteiten wereldwijd te gaan aanbesteden werkelijkheid gaan worden?
25
Op welke wijze anticipeert de overheid op de mogelijke de gevolgen van
het wereldwijd aanbesteden van de productie- en instandhoudingsactiviteiten?
Antwoord
De gevolgen van een dergelijk besluit zullen kunnen worden beoordeeld
zodra duidelijk is wat de gekozen lijn zal gaan worden, inclusief de
principes voor de inschakeling van Amerikaanse bedrijven en bedrijven en
die uit andere partnerlanden.
In de tussentijd wordt de Nederlandse industrie ondersteund bij haar
acties om de Nederlandse capaciteiten onder de aandacht te brengen van
de Amerikaanse betrokkenen op overheids- en industrieniveau. Ook de
Bijzonder Vertegenwoordiger zal daarbij een belangrijke rol spelen.
26
Onder wiens verantwoordelijkheid valt de Bijzondere Vertegenwoordiger
industriële inschakeling F-35 (hierna: Bijzonder Vertegenwoordiger)?
27
Treedt de Bijzondere Vertegenwoordiger in dienst bij het Ministerie van
Economische Zaken? Zo ja, wat is de inschaling van deze functie? Zo nee,
op basis van welke (rechts-) overeenkomst gaat hij zijn werkzaamheden
uitvoeren?
28
Hoeveel vergoeding en/of salaris ontvangt de Bijzondere Vertegenwoordiger jaarlijks voor zijn diensten?
Antwoord
De overeenkomst tot inschakeling van de Bijzonder Vertegenwoordiger is
door de Minister van Economische Zaken, namens de Staat, met de
Bijzonder Vertegenwoordiger aangegaan. Er is geen sprake van een
dienstbetrekking maar er is een civielrechtelijke overeenkomst gesloten
tussen de Staat en de Bijzonder Vertegenwoordiger, waarbij deze laatste
op verzoek van de Staat een aantal diensten zal verrichten.
De Bijzonder Vertegenwoordiger ontvangt een vergoeding voor de dagen
of dagdelen gedurende welke hij zijn werkzaamheden uitvoert. Die
vergoeding is proportioneel aan schaal 18, niveau 10 BBRA. Dit is een
Directeur-generaal niveau.
Daarnaast zal hij voor binnenlandse en buitenlandse reiskosten een
vergoeding ontvangen volgens het van toepassing zijnde «Reisbesluit
binnenland» dan wel «Reisbesluit buitenland».
29
Uit welke middelen van de Rijksoverheid wordt de Bijzondere Vertegenwoordiger betaald?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

8

Antwoord
De kosten komen ten laste van het EZ begrotingsartikel «Bevordering
Ondernemerschap»: instrumentnummer 090600.
30
Voor welke duur gaat de Bijzondere Vertegenwoordiger aan de slag?
Antwoord
De benoeming geldt voor een periode van 4 jaar en kan daarna worden
verlengd.
31
Met welke ambities begint de Bijzondere Vertegenwoordiger zijn functie?
36
Wanneer worden de werkzaamheden van de Bijzondere Vertegenwoordiger als een succes gezien? Hoeveel orders moeten er extra worden
binnengehaald en hoe groot moeten die orders zijn?
Antwoord 31 en 36
De ambitie die het kabinet heeft met de inzet van de Bijzonder Vertegenwoordiger is de Nederlandse industrie zo goed mogelijk te ondersteunen
in haar inspanningen om opdrachten te verwerven in het kader van het
F-35 programma. Dit gaat zowel om opdrachten voor productie als in het
kader van instandhouding. Om dit te bewerkstelligen fungeert de
Bijzonder Vertegenwoordiger als boegbeeld voor de Nederlandse
ambities. Dit gebeurt in de eerste plaats in contacten met Amerikaanse
bedrijven, maar ook met de relevante Amerikaanse overheidsinstanties en
bedrijven en overheidsinstanties in (Europese) partnerlanden. Voor het
verkrijgen van voldoende inzicht in de mogelijkheden onderhoudt hij ook
contacten met Nederlandse bedrijven en instanties. Hierbij wordt de
Bijzonder Vertegenwoordiger ondersteund door de Ministeries van
Defensie, Economische Zaken en Financiën en vertegenwoordigers van
het bedrijfsleven.
De Bijzonder Vertegenwoordiger heeft geen individueel omzetdoel. Het
binnenhalen van de opdrachten is van veel factoren en actoren afhankelijk; in de eerste plaats de prestaties van de Nederlandse bedrijven zelf.
In het complexe F-35 programma kan het gebeuren dat alleen deze
prestaties niet voldoende zijn om succes op te leveren. Hierbij kan
ondersteuning van de overheid het nodige «extra duwtje» geven. Deze
ondersteuning wordt geboden door de Ministeries van Economische
Zaken en Defensie. Een belangrijke toegevoegde waarde van de Bijzonder
Vertegenwoordiger is dat hij zowel bij bedrijven als overheden op hoog
niveau het gesprek kan aangaan. Hiermee worden openingen gecreëerd
voor Nederlandse bedrijven om zaken verder uit te onderhandelen in
situaties die anders niet tot het beoogde resultaat zouden leiden.
Ondersteuning aan de industrie vindt daarbij plaats vanuit de overheid en
in het bijzonder het in het antwoord op vraag 4 genoemde JSF Industrial
Support Team (JIST).
32
Op welke wijze neemt de Bijzondere Vertegenwoordiger de ambities van
provinciale en regionale autoriteiten op het gebied van onderhoud
ondersteund mee zonder dat er in het buitenland bij de belangenbehartiging verbrokkeling optreedt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

9

Antwoord
De Bijzonder Vertegenwoordiger zal bij zijn werkzaamheden ter ondersteuning van de Nederlandse industrie gebruik maken van de informatie
en mogelijkheden die bijvoorbeeld de regionale autoriteiten kunnen
inbrengen. Naar buitenlandse partijen toe zal niet worden gerefereerd aan
specifieke (regionale) mogelijkheden. Het gaat er immers om dat
Nederlandse bedrijven, die natuurlijk wel ieder hun eigen fysieke locatie
hebben, in hun ambities worden ondersteund.
33
Kan de Bijzondere Vertegenwoordiger ook ingezet worden bij andere
lopende en toekomstige materieelprojecten waarbij Nederlandse
bedrijven en overheidsfunctionarissen ondersteuning kunnen gebruiken
bij het verwerven van opdrachten?
Antwoord
De Bijzonder Vertegenwoordiger is, ook gelet op zijn beschikbare tijd,
slechts beschikbaar voor werkzaamheden ten behoeve van de Nederlandse industriële inschakeling bij de F-35. Belangrijke redenen om voor
het F-35 programma een Bijzonder Vertegenwoordiger in te schakelen zijn
de omvang en complexiteit van het programma. Er zijn veel buitenlandse
bedrijven en overheidsinstellingen betrokken bij het programma. In deze
context heeft een Bijzonder Vertegenwoordiger een duidelijke toegevoegde waarde. Dat is bij vrijwel geen enkel ander programma in deze
mate aan de orde.
34
Op welke wijze wordt de Kamer (al dan niet periodiek) geïnformeerd over
de werkzaamheden en de behaalde resultaten van de Bijzondere
Vertegenwoordiger?
Antwoord
De Kamer zal, op dezelfde wijze en in dezelfde mate als in het verleden bij
de voorgangers van de huidige Bijzonder Vertegenwoordiger, jaarlijks
over de activiteiten van de Bijzonder Vertegenwoordiger worden
geïnformeerd in de Jaarrapportage vervanging F-16.
35
Zijn er afspraken gemaakt over hoe vaak de Bijzondere Vertegenwoordiger in de VS zal optreden om de Nederlandse defensie-industrie in
relatie tot de F-35 te vertegenwoordigen?
Antwoord
Vooralsnog is de planning dat de Bijzonder Vertegenwoordiger in 2014
drie keer naar de VS zal gaan. Daarnaast is voorzien dat de Bijzonder
Vertegenwoordiger contacten zal hebben met vertegenwoordigers uit de
Europese partnerlanden ter ondersteuning acties van de Nederlandse
overheid en het bedrijfsleven om tot afstemming over een Europese
invulling van de instandhouding te komen.
Op basis van de opgedane ervaringen en specifieke behoeften van het
Nederlandse bedrijfsleven zal vervolgens een reisplanning voor 2015 en
volgende jaren worden opgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 488, nr. 340

10