Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 872 (R 1876)

Goedkeuring van het op 2 mei 1996 te Londen
tot stand gekomen Protocol van 1996 tot
wijziging van het Verdrag inzake beperking van
aansprakelijkheid voor maritieme vorderingen,
1976 (Trb. 1997, 300 en Trb. 2006, 17)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING

A. HET PROTOCOL; ALGEMEEN
1. Inleiding; wenselijkheid van bekrachtiging
Van 15 april tot en met 3 mei 1996 heeft onder auspiciën van een gespecialiseerde organisatie van de Verenigde Naties, de Internationale Maritieme Organisatie (hierna: IMO) te Londen een diplomatieke conferentie
plaatsgevonden, waarbij de volgende verdragen tot stand zijn gekomen:
– het op 2 mei 1996 tot stand gekomen Protocol van 1996 tot wijziging
van het Verdrag inzake beperking van aansprakelijkheid voor maritieme vorderingen, 1976 (Trb. 1997, 300 en Trb. 2006, 17) (hierna: het
Protocol);
– het op 3 mei 1996 tot stand gekomen Internationaal Verdrag inzake de
aansprakelijkheid en vergoeding voor schade in verband met het
vervoer over zee van gevaarlijke en schadelijke stoffen, 1996 (Trb.
1997, 302) (hierna: HNS-Verdrag).
Het Protocol beoogt een modernisering van het thans nog voor de meeste
staten van kracht zijnde op 19 november 1976 te Londen tot stand
gekomen Verdrag inzake beperking van aansprakelijkheid voor maritieme
vorderingen (Trb. 1980, 23) (hierna: het Londens Limitatieverdrag van
1976), waarbij ook het Koninkrijk partij is. De belangrijkste wijziging
betreft een verhoging van de toepasselijke limiteringsbedragen, alsmede
een vereenvoudigde procedure voor de wijziging van deze bedragen in de
toekomst.
Het Koninkrijk is, evenals de meeste staten met een maritieme traditie of
maritieme belangen, partij bij het Londens Limitatieverdrag van 1976,
zodat het van belang is ook ten aanzien van de gewijzigde versie van het
verdrag aansluiting te blijven behouden bij de door het verdrag op dit
punt bewerkstelligde internationale uniformiteit. Desalniettemin is er, na
overleg met vertegenwoordigers van de Nederlandse maritieme sector,
niet voor gekozen om direct na totstandkoming van het Protocol, los van
hetgeen andere, in het bijzonder Europese, maritieme staten in dit opzicht
zouden doen, stappen te ondernemen om het Protocol te bekrachtigen.
Met name gelet op de maritieme belangen van Nederland werd het
gepast geacht eerst de ontwikkelingen in internationaal verband af te

KST128385
0809tkkst31872R1876-3
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

1

wachten en te voorkomen dat reders en andere maritieme exploitanten
wellicht door een vooroplopen van het Koninkrijk in dit opzicht in een
ongunstiger positie zouden komen te verkeren ten opzichte van hun
buitenlandse concurrenten. Door de inwerkingtreding van het Protocol
voor het Koninkrijk worden reders en andere maritieme exploitanten voor
zogenoemde «maritieme vorderingen» als bedoeld in artikel 2 van het
Londens Limitatieverdrag immers in Nederland en in andere landen die
partij zijn bij het Protocol tot hogere bedragen aansprakelijk dan zij nu,
onder de werking van het Londens Limitatieverdrag van 1976, zijn. Een en
ander brengt mee dat een kosten-batenanalyse ten aanzien van bekrachtiging gunstiger uitvalt naarmate meer voor het Koninkrijk belangrijke
maritieme staten partij worden bij het Protocol. Wel is het Protocol op
29 september 1997 door ons land tezamen met een aantal, met name
Europese, maritieme staten ondertekend, als internationale uitdrukking
van belangstelling en steun voor de daarin neergelegde hogere aansprakelijkheidslimieten.
In internationaal verband is in de loop der tijd duidelijk geworden dat voor
ons land belangrijke maritieme staten grote belangstelling voor het
Protocol hebben, hetgeen inmiddels heeft geleid tot de inwerkingtreding
op 13 mei 2004. Op 1 januari 2009 zijn Albanië, Australië, Bulgarije,
Canada, Cook eilanden, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Finland, Frankrijk, Hongarije, Jamaica, Japan, Kroatië, Letland, Liberia, Litouwen,
Luxemburg, Malta, Marshall eilanden, Noorwegen, Roemenië, de Russische Federatie, Samoa, Siërra Leone, Sint Lucia, Spanje, Syrië, Tonga, het
Verenigd Koninkrijk, Zweden en de Faeröer eilanden partij bij het Protocol.
Derhalve is het thans een geschikt moment om goedkeuring van het
Protocol te verzoeken, opdat ook het Koninkrijk partij kan worden.
2. Verband met andere verdragen
Voor de afweging omtrent de wenselijkheid van bekrachtiging is tevens
van belang dat op 23 maart 2001 te Londen het Internationaal Verdrag
inzake de wettelijke aansprakelijkheid voor schade door scheepsbrandstoffen (Trb. 2005, 329) (hierna: Bunkers Verdrag) tot stand is
gekomen. Dit verdrag voorziet in een regime van risicoaansprakelijkheid,
met verplichte verzekering en een directe actie op de verzekeraar, voor
schade door verontreiniging door scheepsbrandstoffen («bunkerolie»).
Het vult daarmee de lacune op in de rechtsbescherming die bestond
tussen enerzijds het op 27 november 1992 te Londen tot stand gekomen
Protocol van 1992 tot wijziging van het Internationaal Verdrag inzake de
wettelijke aansprakelijkheid voor schade door verontreiniging door olie,
1969 (Trb. 1994, 229) (hierna: Aansprakelijkheidsverdrag 1992) en het op
27 november 1992 te Londen tot stand gekomen Protocol van 1992 tot
wijziging van het International Verdrag betreffende de instelling van een
Internationaal Fonds voor vergoeding van schade door verontreiniging
door olie, 1971 (Trb. 1994, 228) (hierna: Fondsverdrag 1992). Dit zijn de
zogenoemde olieaansprakelijkheidsverdragen (Civil Liability Convention
1992 en Fund Convention 1992) die – kort gezegd – schade door verontreiniging door als lading vervoerde persistente olie dekken en anderzijds het
bovengenoemde HNS-Verdrag, dat – kort gezegd – schade door verontreiniging en andere schade door alle andere als lading vervoerde stoffen dan
olie, alsmede andere dan verontreinigingsschade door als lading
vervoerde persistente olie dekt. Bij als brandstof voor het schip meegevoerde bunkerolie gaat het immers niet om als lading vervoerde olie. Alle
Europese staten met een vloot of kustlijn zijn partij bij de olieaansprakelijkheidsverdragen, terwijl inmiddels in Europees verband is besloten
dat de EU-lidstaten partij zullen worden bij het HNS-Verdrag (Besluit
nr. 2002/971/EG van der Raad van 18 november 2002; PbEG L337;
13 december 2002).
Eveneens is daarom in Europees verband besloten dat partij worden bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

2

het Bunkers Verdrag wenselijk is (Besluit nr. 2002/762/EG van
19 september 2002; PbEG L 256), opdat genoemde lacune zo spoedig
mogelijk wordt opgevuld ter bescherming van de Europese kusten. Het
Bunkers Verdrag kent echter niet een eigen regeling betreffende de beperking van aansprakelijkheid, zodat het recht daarop beheerst blijft door het
toepasselijke limiteringsregime, hetgeen voor het Koninkrijk en vele
andere ook Europese staten op dit moment dat van het Londens Limitatieverdrag van 1976 is. Ook het feit dat de toegevoegde waarde in financiële
zin van het Bunkers Verdrag dus voor een belangrijk deel zal afhangen van
de inhoud van het toepasselijke limiteringsregime (in de praktijk: de
hoogte van de vergoedingslimieten), vormt voor het Koninkrijk een
belangrijke reden om op korte termijn het Protocol te bekrachtigen.
Daarmee komen immers ook voor in Nederland geleden schades door
scheepsbrandstoffen de veel hogere, in het huidige tijdsgewricht reëlere
schadevergoedingsbedragen van het Protocol beschikbaar.
Een voorstel van wet tot uitvoering van het Protocol voor Nederland,
waarbij enkele aanpassingen in Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek worden
aangebracht, is reeds ingediend (Kamerstukken II, 2007/08, 31 425).
3. Koninkrijkspositie
De regering van de Nederlandse Antillen heeft laten weten dat zij medegelding van het Protocol wenst. De regering van Aruba beraadt zich nog
over de wenselijkheid van medegelding van het Protocol. Teneinde het
mogelijk te maken dat, zodra in de benodigde uitvoeringswetgeving zal
zijn voorzien voor de Nederlandse Antillen medegelding direct tot stand
wordt gebracht en, wanneer de regering van Aruba medegelding wenselijk zal achten, die medegelding direct tot stand wordt gebracht, wordt
thans de goedkeuring van het Protocol voor het gehele Koninkrijk
gevraagd.

B. HET PROTOCOL; ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel 1 Definitiebepalingen
Dit artikel bevat enkele definitiebepalingen die alleen in verdragstechnische zin van belang zijn en geen verdere bespreking behoeven.
Artikel 2 Aanpassing in verband met het Hulpverleningsverdrag
1989
Dit artikel wijzigt artikel 3, letter a, van het Londens Limitatieverdrag van
1976 in verband met het feit dat op 28 april 1989 te Londen het Internationaal Verdrag inzake hulpverlening (Trb. 1990, 109) (hierna: Hulpverleningsverdrag 1989) tot stand is gekomen. Het Koninkrijk is partij bij het
Hulpverleningsverdrag 1989, dat op 10 december 1998 voor Nederland in
werking is getreden. Artikel 14 van het Hulpverleningsverdrag 1989
bepaalt dat ingeval hulp is verleend aan een schip dat op zichzelf of door
zijn lading schade dreigde toe te brengen aan het milieu, de hulpverlener
onder bepaalde voorwaarden en binnen bepaalde grenzen, boven het
normale hulploon, recht heeft op een zogenoemde «bijzondere vergoeding», die nog volgens een in het artikel bepaalde sleutel kan worden
verhoogd indien door de inspanningen van de hulpverlener schade aan
het milieu daadwerkelijk is voorkomen of beperkt. Een dergelijke bepaling
ontbrak in het oude, op 23 september 1910 te Brussel tot stand gekomen
Verdrag tot vaststelling van enige eenvormige regelen betreffende hulp en
berging (Stb. 1913, 75). Aangezien artikel 3 van het Londens Limitatieverdrag regelt op welke vorderingen het Londens Limitatieverdrag niet
van toepassing is, en de vordering wegens hulpverlening daartoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

3

behoort, was het nodig ook deze toevoeging inzake de «bijzondere
vergoeding» daarin op te nemen.
Artikel 3 Verhoging van de aansprakelijkheidslimieten
Dit is het kernartikel van het Protocol. Het wijzigt artikel 6, eerste lid, van
het Londens Limitatieverdrag van 1976, waarin de berekeningsmethode is
vastgelegd voor de bedragen tot welke de aansprakelijkheid voor maritieme vorderingen (anders dan vorderingen ter zake van dood of letsel
van passagiers; zie art. 4) kan worden beperkt. De methodiek zelf is in
grote lijnen dezelfde gebleven, maar de (minimum)bedragen zijn op zodanige wijze aangepast dat de voor de vergoeding van schade beschikbare
bedragen ten aanzien van elk individueel schip substantieel zijn verhoogd.
De bedragen die uiteindelijk ter diplomatieke conferentie werden vastgesteld, zijn het resultaat van een proces van argumenteren, loven en
bieden, waarbij van groot belang is dat deze bedragen in de praktijk tegen
redelijke kosten verzekerbaar zijn. Daarbij staan traditioneel tegenover
elkaar de staten die in verband met de gewenste bescherming van
schepen onder hun vlag tegen excessieve claims meer belang hebben bij
lage schadevergoedingslimieten, en de staten die minder schepen onder
hun vlag hebben, maar bijvoorbeeld wel haven- of kuststaatbelangen en
die derhalve meer belang hebben bij hoge schadevergoedingslimieten.
Het Koninkrijk neemt in dit krachtenveld traditioneel een tussenpositie in,
gelet op enerzijds de belangen van de koopvaardijvloot en anderzijds de
belangen van de grote havens en het feit dat het Koninkrijk een kuststaat
is, onder meer gelegen aan een van de drukst bevaren scheepvaartroutes
van de wereld. Alles bijeen kan worden gesteld dat de nieuwe bedragen
een redelijke weerspiegeling zijn van de betrokken belangen, een reële
bescherming bieden tegen redelijkerwijs voorzienbare schades en geen
ongerechtvaardigd zware belasting vormen voor de exploitatie van
zeeschepen. In dit verband verdient vermelding dat deze mening internationaal in brede kring wordt gedeeld, zoals moge blijken uit het feit dat het
Protocol inmiddels in werking is getreden, en dat ook de representatieve
internationale organisatie van reders, de ICS, alsmede die van de verzekeraars, de International Group of P&I Clubs, het nieuwe regime steunen.
Voor kleine schepen leiden de nieuwe bedragen en drempelwaarden tot
een relatief grotere stijging van de limieten dan voor grotere schepen. Dit
komt doordat de onderste drempel, waaronder de minimumlimiet geldt, is
opgetrokken van 500 ton tot 2000 ton. Dit is gedaan omdat in de praktijk is
gebleken dat het verband tussen de grootte van een schip en het risico
van (aanzienlijke) schades veroorzaakt door dat schip, minder duidelijk is
dan voorheen wel werd aangenomen. In het bijzonder bleken bij kleine
schepen de door het Londens Limitatieverdrag van 1976 bepaalde
limieten steeds vaker tekort te schieten, waardoor de benadeelden van
een maritiem ongeval met (een deel van) hun schade bleven zitten. Met
het optrekken van de drempelwaarde, naast een algehele verhoging van
de bedragen, is in deze tekortkoming van het huidige regime voorzien.
Vermelding verdient dat artikel 15, tweede lid, onder b, van het Verdrag de
mogelijkheid biedt om voor schepen kleiner dan 300 ton een afwijkende
nationale regeling vast te stellen. Nederland heeft hiervan bij de implementatie van het Londens Limitatieverdrag van 1976 destijds gebruik
gemaakt ten aanzien van schepen die blijkens hun constructie uitsluitend
of in hoofdzaak bestemd zijn tot het vervoer van personen (art. 8:755,
tweede lid BW). De reden hiervoor was de wens om, door de limieten
voor alle kleine passagiersschepen gelijk te stellen, alle pleziervaartuigen,
of zij nu zee- of binnenschip zijn, op gelijke voet te behandelen. Onder het
Protocol blijft deze mogelijkheid van een afwijkende nationale regeling
gewoon bestaan en artikel 8:755, tweede lid BW zal in dit opzicht dan ook
niet worden gewijzigd. Wel zal het limiteringsbedrag dat op grond van
deze bepaling is vastgesteld bij Koninklijk Besluit van 27 november 1996

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

4

(Stb. 1996, 586) worden aangepast naar rato van de bedragen zoals die uit
het Protocol voortvloeien.
Ook van de in artikel 18, eerste lid, van het huidige verdrag geboden
mogelijkheid een voorbehoud te maken ten aanzien van vorderingen
bedoeld in artikel 2, eerste lid, onder d en e, van het verdrag (kort gezegd
vorderingen wegens interventie, vlottrekken en wrakopruiming) heeft het
Koninkrijk gebruik gemaakt. Dit heeft destijds geresulteerd in het
opnemen van aparte schadevergoedingslimieten voor deze vorderingen
in artikel 755, eerste lid, van Boek 8 van het Burgerlijk Wetboek. Ook deze
situatie zal na bekrachtiging van het Protocol worden voortgezet, waarbij
het limiteringsbedrag zal worden bepaald op dezelfde bedragen als die
van het fonds voor zaakschade zoals die uit het Protocol voortvloeien.
Tot slot valt nog te vermelden dat de systematiek op het punt van het
vastleggen van de nieuwe limieten enigszins zal worden gewijzigd. In de
huidige situatie zijn de aansprakelijkheidslimieten vastgelegd in de wet
(art. 8:755 BW). Ten einde te voorkomen dat de nationale wetgeving
telkens moet worden aangepast indien van de bijzondere amenderingsprocedure van artikel 8 van het Protocol gebruik wordt gemaakt, wordt
thans in de wet een zogenoemde dynamische verwijzing naar het
Londens Limitatieverdrag zoals gewijzigd door het Protocol neergelegd.
Deze is zodanig geformuleerd dat daaronder mede eventuele met toepassing van de bijzondere amenderingsprocedure aan te brengen wijzigingen
van de aansprakelijkheidslimieten vallen. Voor de afwijkende limieten die
voortvloeien uit de hierboven beschreven voorbehouden geldt dezelfde
systematiek. Een en ander is uitgebreid verduidelijkt in de memorie van
toelichting bij de reeds ingediende Aanpassingswet.
Artikel 4 Overlijdens- en letselschade van passagiers
Dit artikel wijzigt artikel 7, eerste lid, van het Londens Limitatieverdrag van
1976. In dat artikel is, in afwijking van artikel 6 van het Londens Limitatieverdrag, de aansprakelijkheidslimiet geregeld voor vorderingen ter zake
van dood of letsel van passagiers van een schip. Het artikel voorziet
daarmee in een zogenoemde globale limiet, inhoudende dat als gevolg
van eenzelfde voorval de aansprakelijkheid van de reder voor dit soort
schade ten hoogste kan belopen het daarin genoemde bedrag, vermenigvuldigd met het aantal passagiers dat het schip gerechtigd is te vervoeren
volgens zijn veiligheidscertificaat. In het huidige Londens Limitatieverdrag
van 1976 is daarbij tevens een absolute bovengrens bepaald van 25
miljoen rekeneenheden. Deze is in het Protocol op aandrang van vele
staten, en met enige tegenzin van de zijde van reders en verzekeraars,
verwijderd. Een dergelijke absolute bovengrens heeft met name voor
scheepsexploitanten en verzekeraars het voordeel dat zij bij zeer grote
schepen verzekerd zijn van een maximaal bedrag van de aansprakelijkheid
dat lager ligt dan het maximale bedrag per passagier, vermenigvuldigd
met het aantal passagiers dat het schip gerechtigd is te vervoeren volgens
zijn veiligheidscertificaat. Voor slachtoffers heeft dit echter het zwaarwegende nadeel dat bij een ernstig ongeval met een groot schip een wezenlijk lager bedrag per schadelijdende passagier voorhanden is dan de in de
nu geldende versie van het Londens Limitatieverdrag van 1976 bepaalde
limiet van 46 666 rekeneenheden (SDR). Dit punt wordt immers reeds
bereikt bij een voor het schip toegestaan aantal passagiers van 536, terwijl
vele passagiersschepen tegenwoordig (veel) groter zijn en de grootste
passagiersschepen zelfs tot ongeveer 3000 passagiers kunnen vervoeren.
De opzet van het Protocol is gekozen om gelijke behandeling van slachtoffers in dit opzicht te garanderen, ongeacht of zij met een groot of een klein
schip reizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

5

Artikel 5 Afwijkende wijze van bepalen
schadevergoedingslimieten
Dit artikel betreft de, met die van de artikelen 3 en 4 corresponderende
aanpassing van de limieten voor staten die geen lid zijn van het Internationale Monetaire Fonds (hierna: IMF) en wier nationale wetgeving het
hanteren van het bijzondere trekkingsrecht (SDR) van het IMF niet toelaat.
Voor deze staten is in artikel 8 van het Londens Limitatieverdrag een afwijkende wijze van bepaling van de limieten geregeld, die nog is gebaseerd
op het vroeger in veel verdragen gehanteerde goudfrankensysteem. Voor
ons land is deze bepaling niet relevant.
Artikel 6 Nationale limieten overlijdens- en letselschade van
passagiers
Dit artikel voegt een nieuw lid 3 bis toe aan artikel 15 van het Londens
Limitatieverdrag, inhoudende dat partijen bij het Londens Limitatieverdrag in hun nationale wetgeving en in afwijking van het bepaalde in
artikel 7 van het Londens Limitatieverdrag, bijzondere regels mogen vaststellen voor vorderingen ter zake van dood of letsel van passagiers van
schepen, mits de aansprakelijkheidsgrenzen die daarbij gehanteerd
worden niet lager zijn dan die van artikel 7, eerste lid. De bepaling geeft
staten dus de mogelijkheid om slachtoffers in die gevallen in hun nationale recht een verdergaande bescherming te bieden dan die onder het
Londens Limitatieverdrag zoals gewijzigd door het Protocol. De bepaling
is opgenomen op verzoek van staten wier nationale recht de mogelijkheid
van beperking van aansprakelijkheid voor dood of letsel niet toestaat.
Teneinde te voorkomen dat de bepaling ruimte bood voor de uitholling
van het in artikel 7 bepaalde, is vastgelegd dat alleen een afwijking ten
gunste van slachtoffers is toegestaan.
Artikel 7 Aanpassing in verband met het HNS-Verdrag
Artikel 7 wijzigt artikel 18, eerste lid, van het Londens Limitatieverdrag in
dier voege dat aan de reeds bestaande mogelijkheid van het maken van
een voorbehoud ten aanzien van vorderingen met betrekking tot – kort
gezegd – interventie, vlottrekken en wrakopruiming als bedoeld in artikel
2, eerste lid, onder d en e, van het Londens Limitatieverdrag, wordt toegevoegd die om een voorbehoud te maken ten aanzien van het
HNS-Verdrag. Dit is nodig omdat het HNS-Verdrag eigen schadevergoedingslimieten kent die in verband met de bijzondere aard van de risico’s
verbonden aan het vervoer van gevaarlijke stoffen en de daarbij
bestaande kans op buitengewoon grote schades, veel hoger zijn dan die
van Londens Limitatieverdrag van 1976 en ook van het Protocol.
Het is de bedoeling dat het Koninkrijk op korte termijn ook het
HNS-Verdrag zal ratificeren, zoals in EU-verband is afgesproken. Het is
dan ook wenselijk dat dit door het Protocol nieuw toegevoegde voorbehoud ter zake van dat verdrag door het Koninkrijk wordt gemaakt ter gelegenheid van de bekrachtiging van het Protocol. De inwerkingtreding van
het HNS-Verdrag zal na de bekrachtiging van het Protocol plaatsvinden.
Het is daarom tevens wenselijk er voor te zorgen dat zolang schade door
gevaarlijke stoffen voor ons land nog niet wordt geregeerd door het
HNS-Verdrag, het Protocol daarop van toepassing is. Daarom wordt het
voorbehoud thans nog niet geëffectueerd, maar zal dit geschieden bij de
aanpassingswetgeving in verband met het HNS-Verdrag.
Daarnaast is het wenselijk dat het Koninkrijk het voorbehoud onder a (ter
zake van artikel 2, eerste lid, onder d en e, van het Londens Limitatieverdrag) maakt bij bekrachtiging van het Protocol. Het Protocol brengt
immers een nieuw verdragsregime tot stand, te weten het Londens
Limitatieverdrag zoals gewijzigd door het Protocol, waarbij staten al of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

6

niet partij worden. Zoals het voor het Koninkrijk onder het huidige regime
wenselijk was een voorbehoud te maken voor de hier bedoelde vorderingen – kort gezegd vorderingen in verband met interventie, vlottrekken
en wrakopruiming – zo zal het dat ook zijn onder het Londens Limitatieverdrag zoals gewijzigd door het Protocol.
Artikel 8 Bijzondere amenderingsprocedure voor
schadevergoedingslimieten
Dit artikel bouwt in het Protocol een zogenaamde stilzwijgende
amenderingsprocedure voor de limieten van het Londens Limitatieverdrag in. Het huidige Londens Limitatieverdrag van 1976 kent een
dergelijke procedure niet. Met deze procedure is het bijeenroepen van een
diplomatieke conferentie uitsluitend voor een verhoging van de limieten
van het Londens Limitatieverdrag niet nodig, zodat aanpassing aan de
gestegen kosten en waardering van maritieme schades, geldontwaarding
en andere maatschappelijke ontwikkelingen eenvoudiger en sneller kan
plaatsvinden.
De opzet van deze procedure is gelijk aan die, gekozen in het kader van
vele andere maritieme verdragen en protocollen waarin soortgelijke
bijzondere amenderingsprocedures zijn verwerkt. In het kader van de
zogenaamde olieaansprakelijkheidsverdragen (Aansprakelijkheidsverdrag
1992 en Fondsverdrag 1992), waarbij het Koninkrijk reeds jaren partij is, is
inmiddels ook praktische ervaring met deze procedure opgedaan. Bij het
tot stand brengen van het op 16 mei 2003 te Londen tot stand gekomen
Protocol van 2003 bij het Internationaal Verdrag betreffende de instelling
van een internationaal fonds voor vergoeding van schade door verontreiniging door olie (Trb. 2004, 196) heeft dit geleid tot het nog verder
verkorten van de in de procedure geldende termijnen. De slagvaardigheid
en flexibiliteit van het verdragsregime is daarmee nog verder toegenomen.
De procedure komt er – kort gezegd – op neer, dat op verzoek van een
minimum aantal partijen bij het Londens Limitatieverdrag zoals gewijzigd
door het Protocol, een voorstel tot wijziging van de limieten door de
Secretaris-Generaal van IMO aan alle leden van IMO en alle verdragsluitende Staten wordt gezonden. Ten minste zes maanden daarna wordt
het voorstel besproken in de Juridische Commissie van IMO, waar het
moet worden getoetst aan de in het Londens Limitatieverdrag opgenomen uitgangspunten en aangenomen met een gekwalificeerde meerderheid. Een aangenomen wijziging wordt bekendgemaakt aan alle
verdragsluitende staten en geacht vervolgens te zijn aanvaard, tenzij
binnen achttien maanden ten minste een vierde van de staten de wijziging
afwijst. Een aldus aanvaarde wijziging treedt vervolgens achttien
maanden later in werking. Door een aldus tot stand gebrachte wijziging
zijn alle verdragsluitende staten gebonden, tenzij zij het Londens
Limitatieverdrag ten minste zes maanden voor de inwerkingtreding
opzeggen tegen het tijdstip waarop de wijziging in werking treedt.
Het Nederlandse recht kent een apart wrakkenfonds. Ingeval van een
verhoging van de limieten van het Verdrag stijgen de limieten van het
wrakkenfonds mee.

C. DE GOEDKEURINGSWET; ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel 2 Voorbehouden
Dit artikel strekt ertoe goedkeuring te verkrijgen voor het maken van de in
artikel 7 van het Protocol genoemde voorbehouden. Dit is in de eerste
plaats het voorbehoud voor vorderingen ter zake van – kort gezegd –
interventie, vlottrekken en wrakopruiming, dat reeds in de huidige versie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

7

van het verdrag bestaat en ook daadwerkelijk door het Koninkrijk is
gemaakt. Ook onder het Londens Limitatieverdrag zoals gewijzigd door
het Protocol zal het Koninkrijk dit voorbehoud maken en op dit punt zal
bekrachtiging van het Protocol dus geen verandering brengen, zoals hierboven in de artikelsgewijze toelichting op het Protocol, onder artikel 3, is
uiteengezet.
Daarnaast maakt het Protocol een voorbehoud mogelijk ter zake van het
HNS-Verdrag. De noodzaak van het maken van dit voorbehoud is hierboven, in de artikelsgewijze toelichting op het Protocol, onder artikel 7,
reeds uitgebreid aan de orde geweest.
Artikel 3 Aanpassing schadevergoedingslimieten
In dit artikel is, op de voet van artikel 7, aanhef en onder a, van de
Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen, bepaald dat aanpassingen van de schadevergoedingslimiet van het Protocol die overeenkomstig de in artikel 8 van het Protocol neergelegde bijzondere amenderingsprocedure tot stand gekomen zijn, niet de goedkeuring van de StatenGeneraal behoeven. Dit is wenselijk omdat de procedure van artikel 8 tot
gevolg kan hebben dat het Koninkrijk wordt gebonden aan een aanpassing van de limiet – strikt genomen een wijziging van het Protocol inhoudende – die niet vooraf parlementair is goedgekeurd. Bedacht dient te
worden dat het hier, gelet op de in artikel 8 neergelegde criteria voor
toepassing van de bijzondere amenderingsprocedure, een regeling betreft
die niet méér beoogt dan behoud van de intrinsieke waarde van het
Protocol in geval van inflatie en kostenstijgingen, anders dan langs de
klassieke, tijdrovende en bewerkelijke weg van een nieuwe diplomatieke
conferentie en bekrachtiging door alle lidstaten van het amendement in
kwestie. Het gaat hier dus uitsluitend om aanpassingen van de hoogte van
de schadevergoedingslimieten binnen de grenzen van artikel 8; voor
overige wijzigingen van het Protocol geldt deze bijzondere procedure niet
en blijft derhalve onverlet dat goedkeuring vooraf door de StatenGeneraal daarvoor nodig is.
Eenzelfde bepaling is, op dezelfde gronden, recentelijk opgenomen in de
Wet van 28 april 2005 houdende goedkeuring van het op 16 mei 2003 te
Londen tot stand gekomen Protocol van 2003 bij het Internationaal
Verdrag betreffende de instelling van een internationaal fonds voor
vergoeding van schade door verontreiniging door olie (Stb. 2005, 285).
Artikel 4 Opzegging Verdrag van 1976
In artikel 4 wordt goedgekeurd dat het Londens Limitatieverdrag van 1976
wordt opgezegd voor Nederland (het Koninkrijk is alleen voor Nederland
partij). Het Londens Limitatieverdrag van 1976 is reeds opgezegd door
Denemarken, Duitsland, Finland, Japan, Noorwegen, Spanje, het Verenigd
Koninkrijk, Zweden en de Faeröer eilanden. De opzegging van het
Londens Limitatieverdrag van 1976 voor Nederland heeft twee redenen.
De eerste reden is gelegen in de relatie tussen het Londens Limitatieverdrag van 1976 en het Protocol. De tweede reden is gelegen in de relatie
tussen het Londens Limitatieverdrag en het HNS-Verdrag.
Indien de relatie tussen twee samenlopende verdragen niet in de
verdragen zelf is vastgelegd, wordt de verhouding tussen beide bepaald
aan de hand van de regels neergelegd in artikel 30, derde en vierde lid,
van het op 23 mei 1969 te Wenen tot stand gekomen Verdrag inzake het
verdragenrecht (Trb. 1972, 51). Tussen staten die bij beide verdragen partij
zijn, gaat het jongste verdrag voor. Tussen twee staten die beide partij zijn
bij zowel het Londens Limitatieverdrag van 1976 als het Protocol gelden
daarom de hogere limieten uit het Protocol. Indien een van de betrokken
staten niet bij beide verdragen partij is, geldt ten opzichte van die staat het
verdrag waarbij die staat wel partij is. Indien het Koninkrijk partij is bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

8

zowel het Londens Limitatieverdrag van 1976 als het Protocol kan voor
een Nederlandse rechter aan een onderdaan van een staat die alleen partij
is bij het Londens Limitatieverdrag van 1976 en niet bij het Protocol een
beroep op de lagere limieten uit het Londens Limitatieverdrag van 1976
niet worden ontzegd. Dit wordt bevestigd in artikel 9, vierde lid, van het
Protocol. Teneinde de regels uit het Protocol zo breed mogelijk te kunnen
toepassen wordt daarom het Londens Limitatieverdrag van 1976 opgezegd.
Het Londens Limitatieverdrag van 1976 kent, anders dan het Protocol,
geen mogelijkheid om de toepassing op vorderingen uit HNS schade uit
te sluiten. Tussen staten die partij zijn bij zowel het Londens Limitatieverdrag als het HNS-Verdrag gelden voor vorderingen uit HNS schade de
hogere limieten uit het HNS-Verdrag. Indien echter het Koninkrijk partij is
bij zowel het Londens Limitatieverdrag van 1976 als het HNS-Verdrag kan
voor een Nederlandse rechter aan een onderdaan van een staat die alleen
partij is bij het Londens Limitatieverdrag van 1976 een beroep op de
lagere limieten van het Londens Limitatieverdrag van 1976 voor vorderingen uit HNS schade niet worden ontzegd. Door het Londens Limitatieverdrag van 1976 voor Nederland op te zeggen, zal de Nederlandse
rechter, nadat het HNS-Verdrag voor Nederland in werking is getreden en
de toepassing van het Protocol op HNS schade is uitgesloten (zie de
toelichting bij artikel 7), voor vorderingen uit HNS schade de hogere
limieten uit het HNS-Verdrag toepassen. Dit geldt dan ook als degene die
een beroep doet op beperking van aansprakelijkheid onderdaan is van een
staat die alleen partij is bij het Londens Limitatieverdrag en niet bij het
HNS-Verdrag.
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen
De Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat,
J. C. Huizinga-Heringa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 872 (R 1876), nr. 3

9