Vierluik Scholen profileren: Het Utrechts
Stedelijk Gymnasium

Profileren met het oog
op de leerling
‘M
DOOR

HANN E KE

TA AT

evrouw, mogen we even wat vragen?’ Vijf grote
jongens schuiven mijn kamer binnen. ‘Natuurlijk
mag dat’ is mijn gebruikelijke antwoord op dit
soort vragen. Ze vertellen mij over hun plan een
filmvereniging op te richten. ‘Nee, niet om te kijken maar om te
maken!’
Een paar maanden later is het Open Huis en kunnen we een
prachtig filmpje gemaakt door leerlingenvereniging Videmus
laten zien. Zo ging dat in 2004 ook al met de debatvereniging en
in de tussenliggende jaren met nog vele andere. Op dit moment
zijn er 20 leerlingenverenigingen die door leerlingen zelf worden

Bodi Fok, klas 6
‘Ik ben inmiddels al meer dan twee jaar lid van het
Technisch Team op het USG. Inmiddels is het eindexamen in zicht dus zijn we druk bezig om de volgende
‘generatie’ op te leiden. Het Technisch Team is een leerlingenvereniging die zich vrijwillig en gedreven inzet
om de techniek, zoals licht en geluid, bij evenementen
klaar te zetten. De school hoeft zo geen dure technici
in te huren en leerlingen zoals ik leren te werken met
professionele apparatuur, maar ook handelen onder
druk en goed organiseren. Wat ik het leukste vind is dat
je zo ook op een andere manier met de docenten en
conciërges om gaat, waardoor school weer een stukje
gezelliger is.’

gerund. Een paar voorbeelden zijn de debatclub, toneel, muziek,
dans, horecateam en technisch team. In totaal zijn elk jaar 200
leerlingen actief in een vereniging.
Op het USG ontwikkelen we het onderwijs steeds meer vanuit
de gedachte ‘Wat heeft deze leerling nodig?’ Op een gymnasium zitten leerlingen die veel kunnen en willen. De diversiteit
daarin is groot en passend onderwijs zoals wij dat zien is daarbij
leidend. Niet alleen voor de leerlingen die ondersteuning nodig
hebben in de betekenis van ‘zorg’, maar ook voor de leerlingen
die ondersteuning nodig hebben in de zin van meer uitdaging.
En dan ook nog uitdaging die bij hen past.
Het woord ‘gepersonaliseerd’ valt voortdurend in onderwijskringen, de betekenis die eraan gegeven wordt is divers. Vaak wordt
het gezien als onderwijs dat voor elke leerling een eigen leerroute inhoudt, waarbij digitaal onderwijs een belangrijk element
is. Op het USG vatten we gepersonaliseerd leren op als onderwijs dat zoveel mogelijk op de persoon van de leerling gericht is,
waarbij de sociale component een belangrijke rol blijft spelen.
Wij spreken daarom van een persoonsgerichte benadering.

Thijs van Aken, klas 4
‘ELOS is voor mij echt een hele mooie kans om mijn
interesses te volgen. Ik ben namelijk erg geïnteresseerd in
internationale dingen en dat is dan ook precies wat ELOS
is! Bij ELOS behandelen we verschillende onderwerpen,
natuurlijk allemaal in het Engels. Hoe zit het nou echt
met de vluchtelingen? Hoe zit het Europese parlement in
elkaar? Het is heel leuk om deze onderwerpen met een
vaste groep te behandelen. De lessen bestaan uit interessante presentaties, maar vooral ook veel zelf doen. Vorig
jaar hebben we in tweetallen een speech voor de VN
geschreven en uitgevoerd, volgende week gaan we een EUtop nabootsen! Ook is er een vluchteling bij ons op bezoek
gekomen. Hij heeft verteld over
zijn oude leven en hoe hij hier is
gekomen. Dit heeft veel indruk op
me gemaakt. Kortom ELOS is een
divers, internationaal, leerzaam en
hartstikke leuk vak!’

22
VA N T W A A L F TOT A C H T T I E N J A N UA R I 2 0 1 7

Daphne Acoca, docent Nederlands USG

Julia van Reenen, klas 3

‘Toen ik drie jaar geleden mijn
oude baan vaarwel zei, zei ik
‘ja!’ tegen het onderwijs. Dat is
onveranderd gebleven, want als
docent op het USG krijg je de
ruimte om je te ontwikkelen. Je
krijgt de kans om eigen ideeën
uit te werken en in een ambitieuze omgeving te werken, in nauwe samenwerking met
collega’s én leerlingen. De schoolleiding staat open voor
vernieuwing; er is veel vertrouwen in docenten. Heb je
een nieuw idee? Wil je iets uitproberen? Leg het voor
en ga aan de slag, dat is de algemene tendens. Zo ben
ik sinds dit jaar ELOS-docent: met een aantal docenten
geven we internationale themalessen over Europa,
conflicten en grote vraagstukken zoals de opwarming
van de aarde. Dat is heel inspirerend: met docenten
en met leerlingen nieuwe lesvormen ontdekken en
creatief lesgeven, het leukste wat er is! Ook workshops
bedenken voor bijvoorbeeld de Dag van de Democratie
of het jubileum van de school zijn eerder regel dan
uitzondering.‘

‘Toen ik naar deze school wilde in
groep 8, wist ik al van het uitgebreide
Homerus-programma en alles wat
je extra kon doen. Hier was ik zo
enthousiast over dat ik ook meteen
aan extra activiteiten wilde meedoen.
Ik doe bijvoorbeeld Chinees, ik zit bij
vier leerlingenverenigingen, waarvan
ik er een zelf heb opgericht, ik versnel voor meerdere
vakken en ik heb vorig jaar een boek geschreven en
uitgegeven als project voor Latijn bij Compacten
& Verrijken en dat is nu te vinden op bol.com (De
Physiologus, Julia van Reenen). Voor iedereen is er
wel iets te doen en heel veel leerlingen doen iets van
het Homerusprogramma. Ik vind het belangrijk dat
scholen programma’s en activiteiten aanbieden voor
leerlingen om zichzelf te kunnen ontwikkelen buiten
het standaard curriculum. Daarom ben ik ook zo blij
met deze school en de mogelijkheden!’

De mentorenteams komen per jaarlaag elke week bijeen om
onder andere leerlingen te bespreken en van elkaar te leren.
Daar wordt nagedacht over een speciale route voor een leerling,
over versnellers of over bezoek aan de studiecoach. Hiervoor
hebben we naast het basiscurriculum het Homerusprogramma
(www.usgym.nl/leerlingen/homerus) ingericht, waaruit de leerling een of meer keuzes kan maken. In dit Homerusprogramma
zijn verschillende programma’s waar leerlingen aan deel kunnen nemen verzameld. Bijvoorbeeld de internationale ELOSstroom (50 leerlingen), U-talent van de UU (20 leerlingen volgen
het campusprogramma op de UU), het Honours Programma
van de Gymnasia, waarin het hoofddoel het ontwikkelen van
competenties is (30 leerlingen), het behalen van ERK-diploma’s
voor Engels, Frans en Duits (per taal zo’n 50 leerlingen),
Olympiades, versnellers, enz.
Binnen het basiscurriculum zijn er acht versnellersclusters
(b.v. voor Latijn, Cambridge Engels en Biologie) en volgen zo’n
25 leerlingen een individueel versnellerstraject voor een vak.
Gekoppeld aan verschillende vakken is er een reizenprogramma, dat tot nu toe vooral taal- en cultuur gericht was. Voor de
komende jaren zijn ook een bèta-reis en een sportreis in ontwikkeling. Inmiddels nemen zo’n 650 van de 900 leerlingen deel aan
een of meer Homerusactiviteiten.
Om al deze activiteiten ook binnen de tijd te kunnen uitvoeren
hebben we twee jaar geleden het reguliere rooster ingekort en
meer tijd vrij gemaakt voor het Homerusprogramma. Binnen
de reguliere lessen voeren we experimenten uit om efficiënter
met de tijd om te gaan en leerlingen meer keuzemogelijkheden te bieden. Zo zaten maandag na de zomervakantie alle
leerlingen Economie van klas 4 in het auditorium om daar van
twee docenten een interactieve instructie te krijgen en daarna

in gedifferentieerde groepen aan het werk te gaan, buiten het
klassenverband om. In het versnellerscluster Cambridge Engels
(klas 3 en 4 ineen) wordt gewerkt met formatief toetsen, een ontdekkingstocht voor leerlingen en docent. De leerlingen ronden
een module af door te laten zien dat ze de stof beheersen en
krijgen feedback of dit klopt. Is dat nog niet het geval dan krijgen
ze feedback over wat er nog moet gebeuren.
Docenten komen zelf met deze ideeën en krijgen de kans om
het uit te proberen.
Door al deze ontwikkelingen denken we steeds verder na over
hoe de dagindeling eruit moet zien. Het rooster wordt steeds
flexibeler ingezet om persoonsgericht onderwijs mogelijk te
maken. Flexibele lestijd en zelfstudie afhankelijk van wie wat
nodig heeft.
Ook de leerling-besprekingen zijn persoonsgericht. In maart
zijn er leerling-besprekingen, verplicht voor alle bij de leerling
betrokken docenten, waarbij besluiten worden genomen over
het vervolg en het volgende schooljaar. Bij de eindbesprekingen
overleggen de mentorenteams per bouw (1-2,3-4,5-6) over díe
leerlingen over wie nog een besluit moet worden genomen. Dit
levert docenten veel tijd op voor voorbereiding en ontwikkeling.
We zijn er trots op dat we door ruimte en vertrouwen te geven
aan leerlingen en medewerkers gekomen zijn tot deze steeds
voortschrijdende ontwikkeling.
In de afgelopen jaren hebben we telkens stappen gezet om tot
onze manier van werken te komen en uiteraard is het nog lang
niet klaar. Het is wel duidelijk te zien dat
zowel leerlingen als medewerkers energie
krijgen van de ontwikkeling die we doormaken.

•



Hanneke Taat is rector van het Utrechts

Stedelijk Gymnasium

23
VA N T W A A L F TOT A C H T T I E N J A N UA R I 2 0 1 7