COELO Atlas van de lokale lasten

2013

:>'

'­^J

rxj
\X^.',
r­t

i,.^J
1­­^ . ­,

I'yx

>

Vi(
^K

V

-v-\«
tL-^rt^Cr,

r<.

s; 1=^1
■#­VJ

•

^

;

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

Interprovinciaal

UNIE: V A N

Overleg

WATtRSCHAPPCN

» '

"

^

:^-i

kj(
^^:
-VV/TX'"
7>V^

■­x.­^

:^w

i.?

Ministerie van Financiën

Vereniging van
Nederlandse Gemeenten

Monitor van dë ontwikkeling van de
lokale lasten op macro­ en microniveau

26>V2tllJ II O i l .

COELO
Atlas van öe lokale lasten
2013
Monitor van de ontwikkeling van de
lokale lasten op macro- en microniveau

^

^

All»52013,indil 1

@

'

'

2-1.2013

13.59:32

^

ISBN 978 90 76276 80-9
ISSN 1566-1245

© COELO, Groningen 2013
Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd,
opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, In enige
vorm of op enige w/ijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen,
of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de
uitgever.
Aan het verzamelen en het verv/erken van de gegevens voor deze uitgave is de grootst
mogelijke zorg besteed, ledere aansprakelijkheid voor de gevolgen van activiteiten die
op basis van deze gegevens viiorden ondernomen wordt echter afgewezen.

AIlas2013 indd 2

{S)

2J-20I3 13:59-33

Atlas van de lokale lasten 2013

prof.dr. M.A. Allers
dr. C. Hoeben
L. Janzen MSc
J. Veenstra MSc
J.B. Geertsema MSc
E. Merkus

COELO

^

Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden
Faculteit Economie en Bedrijfskunde
Rijksuniversiteit Groningen
Postbus 800
9700 AV Groningen
www.coelo.nl

Aaiis2013.iiidd 3

{©)

2-t-2013

13:59:33

Inhoud
I LANDELIJK OVERZICHT
inleiding

9

Tarieven decentrale heffingen
Woonlasten
Decentrale lasten voor standaardhuishoudens en -bedrijven
Opbrengsten decentrale heffingen

10
14
20
23

II GEMEENTEN

Allas2013.mdd 3

Algemeen
1 Gemeentelijke herindeling en artikel 12-status

32

OZB
2 Waardestijging woningen
3 Waardestijging niet-woningen
4 Gemiddelde woningwaarde
5 Ozb-tarief woningen
6 Mutatie ozb-tarief woningen
7 Ozb-aanslag woning met gemiddeide waarde
8 Gestandaardiseerd ozb-tarief woningen
9 Ozb-tarief niet-woningen
10 Mutatie ozb-tarief niet-woningen
11 Bedrijveninvesteringszones en ondernemersfondsen
12 Gestandaardiseerd ozb-tarief niet-woningen
13 Tariefdifferentiatie ozb: eigenaren versus gebruikers (niet-woningen)
14 Tariefdifferentiatie ozb: woningen versus niet-woningen
15 Hefboomeffect

34
34
36
38
38
40
40
42
42
44
46
48
48
50

l^ilieuheftingen
16 Reinigingsheffing: tariefsystemen
17 Tarief reinigingsheffing eenpersoonshuishouden
18 Tarief reinigingsheffing meerpersoonshuishouden
19 Mutatie tarief reinigingsheffing meerpersoonshuishouden
20 Rioolheffing: tariefsystemen eigenarenheffing
21 Rioolheffing: tariefsystemen gebruikersheffing
22 Tarief rioolheffing eenpersoonshuishouden
23 Tarief rioolheffing meerpersoonshuishouden
24 Mutatie tarief rioolheffing meerpersoonshuishouden
25 Kostendekkendheid reinigingsheffing
26 Kostendekkendheid rioolheffing

52
54
54
56
58
58
60
60
62
64
64

Gemeentelijke woonlasten
27 Woonlasten eenpersoonshuishouden
28 Woonlasten meerpersoonshuishouden
29 Mutatie woonlasten meerpersoonshuishouden
30 Netto woonlasten
31 Woonlasten huurder

66
68
70
72
74

^

(ff)

2-1-2013 13:59:33

^

32 Woonlasten verhuurder
33 Verhouding woonlasten één- en meerpersoonshuishouden
34 Percentage woonlasten voor rekening gebruiker
35 Gemeentelijke progressiefactor

74
76
76
76

Kwijtschelding
36 Kwijtscheldingsmogelijkheden reinigingsheffing
37 Kwijtscheldingsmogelijkheden rioolheffing
38 Woonlasten na kwijtschelding

78
78
80

Over/ge belastingen
39 Toeristenbelasting: tariefsystemen
40 Tarief toeristenbelasting
41 Mutatie tarief toeristenbelasting
42 Tarief hondenbelasting
43 Mutatie tarief hondenbelasting

82
84
84
86
86

Leges
44 Tarief paspoort
45 Mutatie tarief paspoort
46 Tarief identiteitskaart afhankelijk van wetgeving
47 Mutatie tarief identiteitskaart
48 Tarief rijbewijs
49 Mutatie tarief rijbewijs
50 Uittreksel GBA
51 Mutatie tarief uittreksel GBA

88
88
90
90
92
92
94
94

Omgevingsvergunning
52 Dakkapel
53 Uitbouw woning
54 Nieuwbouw woning
55 Index kosten omgevingsvergunning woning
56 Mutatie gemiddelde kosten omgevingsvergunning

96
96
96
96
98

III PROVINCIES
Inleiding
Het provinciale belastinggebied

100

Opcenten
57 Opcenten op de motorrijtuigenbelasting
58 Mutatie opcenten op de motorrijtuigenbelasting

102
102

IV WATERSCHAPPEN
Inieiding
Waterschappen

Avlas2013.indd f,

105

2-t-2ül3

13 59:33

Zuiveringsheffing
59 Tarief zuiveringsheffing
60 Mutatie tarief zuiveringsheffing

108
108

Watersysteem- en wegenheffing
61 Tarief ingezetenenheffing
62 Mutatie tarief ingezetenenheffing
63 Tarief heffing gebouwd
64 Mutatie tarief heffing gebouwd

110
110
112
112

V BIJLAGEN
Verantwoording
Hoe kunnen de iasten tussen gemeenten worden vergeleken?
Woonlasten per gemeente (tabel)

115
118
120

65 Gemeenten en stadsdelen
Noten

132
134

^

Allas2013,indd 7

fO)

2-4-2013

13:59:33

#

Aüas2<ll3.iiidd 8

^
W

-..,—■-

(=r . . T5=T.

_ w-

.

2-1-2013

.
I3.59:33

inleidinq
Sinds 1997 brengt COELO in de Atlas van de lokale
iasten de belastingen van individuele gemeenten,
provincies en waterschappen in kaart. Vanaf 2008
stelt COELO jaarlijks ook een Wooniastenmonitor
op. De rijksoverheid geeft sinds 1996 in de Monitor
Inkomsten uit Lokale Heffingen een overzicht
van de ontwikkeling van de begrote opbrengsten
van de heffingen van gemeenten, provincies en
waterschappen. Vanaf 2007 is dit overzicht als
bijlage aan de begroting van het Gemeentefonds
toegevoegd.
In de bestuursafspraken tussen het kabinet Rutte 1
en de koepels is afgesproken dat er één eenduidige
monitor moet komen van de definitieve cijfers met
betrekking tot de iokaie iasten. Naar aanleiding
van deze afspraak is de Atlas van de lokale lasten
in 2013 gecombineerd met de Monitor inkomsten
uit lokale heffingen, en met de Woonlastenmonitor.
Deze uitgave wordt door COELO verzorgd in
opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties (BZK) en het Ministerie van
Financiën (FIN), in nauwe samenwerking met de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG),
het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van
Waterschappen (UvW). De verantwoordelijkheid voor
de inhoud berust geheel bij COELO.

Inhoud
Het eerste deel van deze uitgave geeft
achtereenvolgens een macro-overzicht van
de hoogte en de ontwikkeling van de tarieven
van afzonderlijke decentrale heffingen, van de
woonlasten voor huishoudens, van de tota/e
decentrale lasten voor standaardhuishoudens en
-bedrijven en van de opbrengsten van decentrale
heffingen.
Het tweede deel geeft een overzicht van tarieven
en woonlasten op het niveau van afzonderlijke
gemeenten, provincies en waterschappen. Hierbij ligt
de nadruk op de lasten voor huishoudens.
De gegevens in deze atlas hebben betrekking op
het jaar 2013. Bedragen zijn uitgedrukt in euro's per
jaar. Lage niveaus worden in blauw afgebeeld; hoge
niveaus in rood. Hieraan ligt geen waardeoordeel

ten grondslag over de wenselijkheid van bepaalde
tariefniveaus of de ontwikkeling daarvan. Voor
details over de precieze berekeningswijze van een
en ander wordt verwezen naar de verantwoording
achterin deze atlas.

Gegevens
Bij veel gemeenten en andere belangstellenden
bestaat de behoefte de precieze tarieven te kennen
van bijvoorbeeld omliggende gemeenten. De tarieven
van alle belangrijke lokale belastingen zijn daarom
terug te vinden op www.coeio.nl.
De gegevens zijn verzameld door middel van
jaarlijkse enguêtes onder alie gemeenten, provincies
en waterschappen in Nederland. Hoewel er aan
het verzamelen en het verwerken van de gegevens
de grootst mogelijke aandacht is besteed, leert de
ervaring toch dat een dergelijk groot databestand
zeiden geheel foutloos is. De auteurs houden zich
van harte aanbevolen voor eventuele correcties,
die meteen op de COELO-website zullen worden
verwerkt. Ook inhoudelijke suggesties zijn overigens
welkom.

Dank
Aan de totstandkoming van deze atlas hebben
veel mensen meegewerkt. Allereerst willen wij
de mensen bedanken die onze vragenlijsten
hebben ingevuld. Christian Martin, Frank Moi,
Irshaad Jansen, en Pieter van der Velde hebben
geassisteerd bij de dataverzameling en -verificatie.
Hendrik Jan IJsinga (Vewin) heeft geholpen met het
achterhalen van door waterbedrijven doorberekende
precariobedragen. De Unie van Waterschappen is
behulpzaam qeweest bij het verzamelen van de
waterschapsgegevens. De Waarderingskamer danken
wij voor het ter beschikking stellen van gegevens
betretfende de waardeontwikkeling van onroerende
zaken. Ook danken wij de klankbordgroep
(met daarin vertegenwoordiging uit VNO-NCW,
Vereniging Eigen Huis, ANWB, Recron en MKBNederland) voor de adviezen en de suggesties. De
verantwoordelijkheid voor de inhoud berust uiteraard
geheel bij de auteurs.

LandelIjK overzicht

AUas2013.iiidd 9

2-1-2013

13:59:33

^

Tarieven decentrale heffingen
Hieronder worden in vogelvlucht de belangrijkste
ontwikkelingen voor wat betreft de tarieven
van de decentrale heffingen belicht. Gegevens
over afzonderlijke provincies, gemeenten en
waterschappen vindt u verderop in deze uitgave.
Tarieven en mutaties In 2013
in 2013 wordt voor de onroerendezaakbelastingen
de woz-waarde in peiljaar 2012 als grondslag
gebruikt. Vorig jaar was dit 2011. De waarde van een
gemiddeide woning daalde in deze periode (-3,7
procent). Gemeenten houden bij hun tariefstelling
rekening met deze waarde-ontwikkeling. De
ontwikkeling van de ozb-opbrengst staat dan
ook goeddeels los van de prijsontwikkeling van
onroerende zaken.
Gecorrigeerd voor de waardestijging ligt het
gemiddelde ozb-tarief voor woningen 3,3 procent
hoger dan vorig jaar. Het gemiddeide huishouden
betaalt daardoor dit jaar 8,35 euro meer aan ozb.
Het tarief voor eigenaren en dat voor gebruikers van
niet-woningen stijgt met respectievelijk 3,0 en 2,7
procent. Ter vergelijking: de inflatie was 2,5 procent
in 2012 en zal in 2013 naar verwachting 2,75 procent
bedragen.'
Met ingang van 2008 zijn de maxima voor de ozbtarieven afgeschaft. Het Rijk heeft wel met de VNG
afgesproken dat de gemeenten gezamenlijk de
ozb-opbrengst dit jaar niet meer dan 2,76 procent
verhogen (de zogeheten macronorm, zie blz. 30). De
stijging van de ozb-opbrengst bedraagt echter 3,86
procent en is dus hoger. De opbrengst van de ozb
stijgt sterker dan de tarieven, omdat er meer huizen
en bedrijfspanden bij zijn gekomen.
De gemiddelde reinigingsheffing voor huishoudens
ligt dit jaar opnieuw lager dan het jaar ervoor (-0,53
euro, ofwel -0,2 procent).^ Gecorrigeerd voor de
inflatie is dus sprake van een significante daling, die
het gevolg is van lagere kosten voor de verwerking
van huishoudelijk afval.

stijgt al jaren sterker dan de inflatie, vooral door
nieuwe milieuregelgeving en vervanging van oude
rioleringen. Dit jaar stijgt de rioolheffing voor
huishoudens echter minder dan wij ooit eerder
hebben gemeten.
Gemiddeld betaalt een bedrijf bij een waterverbruik
van 100 kubieke meter water 185 euro; bij een
waterverbruik van 500 kubieke meter water is dit
289 euro. Bedrijven die meer water verbruiken
betalen meer: gemiddeld 1.192 euro bij een
waterverbruik van 2.500 kubieke meter, en 2.718
euro bij een waterverbruik van 6.000 kubieke
meter. De stijging van de rioolheffing voor bedrijven
bedraagt gemiddeld net als voor huishoudens circa 3
procent.
76 procent van aile gemeenten heft toeristenbelasting. Het tarief van de toeristenbelasting
gaat dit jaar (gemiddeld in alle gemeenten) met 9,1
procent omhoog. Dat komt voor een deel doordat er
dit jaar meer gemeenten zijn die toeristenbelasting
heffen: 6 (delen van) gemeenten voeren een
toeristenbelasting in, terwijl er geen gemeente
is die de toeristenbelasting afschaft. Kijken we
alleen naar de gemeenten die (dit jaar en vorig
jaar) toeristenbelasting heffen, dan bedraagt de
tariefstijging gemiddeld 6,2 procent.
Aan hondenbelasting, die in 70 procent van de
gemeenten voorkomt, wordt gemiddeld 1,9 procent
meer betaald (tarief voor één hond). Dit jaar voert
geen enkele gemeente een hondenbelasting in,
terwiji 2 (deien van) gemeenten hun hondenbelasting
afschaffen.
De kosten voor een paspoort zijn gemiddeld met
3,3 procent gestegen (1,61 euro), de kosten voor een
identiteitskaart met 4,5 procent (1,78 euro). Ook
een rijbewijs werd duurder (0,87 euro, 2,0 procent).
Later dit jaar wordt mogelijk een maximumtarief
voor rijbewijzen ingevoerd, dat lager ligt dan
het bestaande tarief in de meeste gemeenten.
In veel gemeenten zullen de tarieven dan dus
dalen. Voor het paspoort en de identiteitskaart
gelden ai maximumtarieven. Een uittreksel uit de
gemeentelijke basisadministratie is 0,40 euro (4,2
procent) duurder geworden.

De gemiddelde rioolheffing voor huishoudens stijgt
dit jaar met 4,91 euro (2,8 procent). De rioolhefting

10

AUiis2013.indd

10

Landelijk overzicht

2-4-2013

13:59:33

Tabel 1

Tarievenoverzicht 2013
Tarief in euro's of procenten
Laagste
Gemiddelde
Hoogste

Verandering t.o.v. 2012
Laagste Mutatie van
Hoogste

Gemeenten
Ozb woning (eigenaar)'
Ozb niet­woning (eigenaar)'
Ozb niet­woning (gebruiker)'
Reinigingsheffing'
Rioolheffing"
Rioolheffing bedrijf verbruik 100 m^

0,0434%

0,1091%

0,0471%

0,2155%
0,1727%

0,0370%
24

264

0,2108%
0,4203%
0,3665%
425

­18%
­33%
­34%

3,3%

75%

35

3,0%
27%

80%
80%
37%

42
42
54

108%

60

­35%

­0,2%

373
597
597

­28%

2,8%
3,3%
3,2%

55%
55%

792

­55%
­64%

2,9%
3,4%

55%
98%

­70%

3,0%

98%

­92%

3,6%
3,4%

108%
108%
316%
733%
28%

58

65

183

Rioolheffing bedrijf verbruik 200 m^

0
0

Rioolheffing bedrijf verbruik 300 m^
Rioolheffing bedrijf verbruik 400 m^
Rioolheffing bedrijf verbruik 500 m'

0
0
0

185
196
222
253
289

1.056
1.320

Rioolheffing bedrijf verbruik 2100 m^
Rioolheffing bedrijf verbruik 2500 m^
Rioolheffing bedrijf verbruik 6000 m'
Rioolheffing bedrijf verbruik 30.000 m^
Woonlasten''(meerpersoonshuishouden)

0
0
0

1.039
1.192
2718

5.400
6.420

0
508

11.878
697

Toeristenbelasting" (hotelovernachting)
Hondenbelasting

0,41=
16,40'

Paspoort
Identiteitskaart
Rijbewijs
Uittreksel GBA

Zie blz

gemiddelde

­28%
­41%

­93%
­97%

15.305
72.542

­99%

3,1%
3,0%

1.149

­13%

1,9%

1,59
61,56

5,63
124,00

­30%
­52%

9,1%
1,9%

100%

84

91%

86

41,20

50,24

50,35

0%

3,3%

12%

88

33,25
25,00

4179

41,90
68,00

0%

4,5%

­30%
­13%

2,0%
4,2%

13%
35%
118%

90
92
94

­52%

4,1%
4,0%

108%
117%

95
95

3,9%

95%

96

0,00

43,55
9,74

1700

^

Omgevingsvergunning
dakkapel 10.000 euro'

37

uitbouw 45.000 euro'
nieuwbouw 140.000 euro'
Provincies
Opcenten motorrijtuigenbelasting'

540
1.680

340
1.292

752
2.665

3.929

7366

­35%
­32%

188

222

253

0,0%

0,9%

2,0%

102

130

154

258

■4,2%

1,4%

7,1%

108

35
0,0156%
34

69
0,0296%

118
0,0564%

47%
5,4%

25,6%
274%

110
112

51
4

205
7

­3,0%
­23,5%
­20,6%

6,5%

­30,3%

27%

39,6%
42,4%

0,028%
34
2

Waterschappen
Zuiveringsheffing"
Watersysteemheffing
Ingezetenen
Gebouwd'
Ongebouwd
Natuur

1,33

Wegenheffing
Ingezetenen
Gebouwd'

0
0%

Ongebouwd
Natuur

0

2,18
0,001%
1,24

0

0,02

47

­29%
­27%
­29%
­24%

­11%

7%

110

­9,4%
­12%

9%
4%

112

­12%

4%

Het ozb­tarief en het tarief van de fieffing gebouwd zijn allebei een percentage van de woz­waarde. De verandering ten opzichte van 2012 is gecorrigeerd
voor de waardemutatie van de onroerende zaken.
Meerpersoonshuishouden.
Wordt niet overal geheven.
Het bedrag dat een meerpersoonshuishouden in een woning met gemiddelde waarde betaalt aan ozb, rioolheffing en reinigingsheffing, na aftrek van
een eventuele heffingskorting.
Hotelovernachting.
Auto van 1.150 kg, benzinemotor, op jaarbasis.
Bouwsom exclusief btw; tarief inclusief welstand.

11

Landelijk overzicht

.to>. *.«. .te» .!«. :»
AU»2013.indd

II

2-1.2013 13:59.33

^

Voor verbouwingen of nieuwbouw is in veel
gevallen een omgevingsvergunning nodig. De
tariefstructuur kan complex zijn en is vaak
afhankelijk van de bouwsom. Wij geven hier
de kosten bij drie soorten bouwprojecten. De
kosten van een omgevingsvergunning voor een
(vergunningsplichtige) dakkapel met een bouwsom
van 10.000 euro (exclusief btw) bedragen gemiddeld
340 euro, 4,1 procent meer dan vorig jaar De kosten
bij een woninguitbouw met een bouwsom van
45.000 euro bedragen gemiddeld 1.292 euro, 4,0
procent meer dan vorig jaar. Voor een woning met
een bouwsom van 140.000 euro wordt gemiddeld
3.929 euro betaald, 3,9 procent meer dan vorig jaar.
Aan provinciale opcenten op de
motorrijtuigenbelasting is de Nederlandse
automobilist dit jaar gemiddeld 0,9 procent meer
kwijt dan het jaar ervoor.

^

Ook de waterschappen verhogen belastingtarieven.
Het gemiddelde tarief voor de zuiveringsheffing
is 1,4 procent hoger dan vorig jaar. Naast de
zuiveringsheffing kennen waterschappen een
watersysteemheffing. Deze bestaat uit vier
verschillende heffingen. De ingezetenenheffing,
betaald door huishoudens, is gemiddeld 69 euro,
4,7 procent meer dan vorig jaar (3,10 euro). De
heffing gebouwd, een tarief dat net als de ozb een
percentage van de woz-waarde is, is gemiddeld
0,0296 procent van de woz-waarde. Dat is,
gecorrigeerd voor de woz-waarde, 5,4 procent meer
dan vorig jaar. De heffing ongebouwd wordt betaald
door eigenaren van cultuurgrond (vooral agrariërs).
Zij betalen gemiddeld 61 euro per hectare, 3,75 euro
meer dan vorig jaar (6,6 procent). Eigenaren van
natuurgrond betalen een lager tarief (4 euro per
hectare, een stijging van 2,7 procent).
Naast deze watersysteemheffingen betalen
huishoudens en bedrijven in enkele (delen
van) waterschappen ook een wegenheffing.
Waterschappen onderhouden dan een deel
van het wegennet in hun beheersgebied. Het
gemiddeld betaalde bedrag in heel Nederland is
laag in vergelijking met de watersyteemheffing. In
de gebieden waar huishoudens of bedrijven het
waterschap wel betalen voor het wegenonderhoud
kan de aanslag al snel enkele tientjes bedragen.
Gemiddeld daalt het tarief van de wegenheffing dit
jaar.

12

Allos2013.indd 12

Tariefdifferentiatie
Dit jaar voeren 12 gemeenten een gedifferentieerd
tarief in voor de reinigingsheffing. Eén gemeente,
Oostzaan, stopt dit jaar met diftar Daardoor
woont 22,5 procent van de Nederlanders nu
in een gemeente waar de reinigingsheffing
(afvalstoffenheffing of reinigingsrecht) afhangt van
de hoeveelheid aangeboden huishoudelijk afval
(diftar). Dat is ruim twee keer zo veel als in het
jaar 2000 (9,7 procent). In gemeenten met diftar
wordt minder afval aangeboden, afhankelijk van het
gekozen tariefsysteem.
Ook bij de rioolheffing wordt gebruik gemaakt van
(naar watergebruik) gedifferentieerde tarieven (10
procent van de bevolking), maar het effect hiervan is
kleiner omdat het waterverbruik minder prijsgevoelig
is dan het afvalaanbod.
Heffing voor Bedrijveninvesteringszones (BIZ)
Vanaf mei 2009 mogen gemeenten
Bedrijveninvesteringszones instellen. Een BIZ is
een afgebakend gebied, waarbinnen ondernemers
gezamenlijk investeren in de kwaliteit van hun
bedrijfsomgeving. De gemeente stelt hiervoor een
heffing in en keert de opbrengst van de heffing uit
aan de vereniging of stichting die de activiteiten
namens de ondernemers uitvoert. De opbrengst
van deze heffing kan bijvoorbeeld worden benut
voor het verbeteren van verkeersvoorzieningen,
bewegwijzering, graffitiverwijdering, extra
surveillance, hekwerken of camerabewaking.
Gemeenten als Leiden, Nijmegen, Middelburg en
Tilburg kenden voor 2009 al een ondernemersfonds
dat via een bestaande lokale belasting (ozb of
reclamebelasting) werd gevoed. Nu kan dit dus
via een aparte heffing. Op dit moment kennen 66
gemeenten een of meer BI-zones, en gebruiken 89
gemeenten een ondernemersfonds (kaart 11).
Tariefverschillen tussen gemeenten
Meer nog dan de hoogte van de lokale lasten, wekt
de variatie tussen gemeenten maatschappelijke
weerstand op. De verschillen die bestaan tussen de
prijzen die gemeenten voor een rijbewijs vragen
waren aanleiding tot instelling van een wettelijk

Landelijk overzicht

2-1.2013 13:59:33

maximum, zoals dat al bestaat voor de kosten
van een paspoort en een identiteitskaart. Ook van
de kosten voor een omgevingsvergunning wordt
vaak gezegd dat die te veel verschillen. Dergelijke
uitspraken gaan doorgaans vergezeld van enkele
sprekende cijfermatige voorbeelden, die echter geen
beeld geven van de variatie over de gehele linie.
Figuur 1 geeft voor verschillende belastingen
en heffingen de variatiecoëfficiënt weer. Dat is
een maatstaf voor de spreiding, die een zinvolle
vergelijking mogelijk maakt omdat de spreiding
wordt gerelateerd aan het gemiddelde.^ Daardoor
kan de spreiding van de kosten van een uittreksel
uit de GBA (die gemiddeld 9,74 euro bedragen) toch
worden vergeleken met die van het tarief van de
reinigingsheffing (gemiddeld 264 euro).

De tarieven van de toeristenbelasting variëren het
meest." Hierbij moet wel worden bedacht dat het om
kleine bedragen gaat. De variatie betreft hooguit
enkele euro's per overnachting, lets dergelijks geldt
voor de kosten van een uittreksel uit de GBA. De
variatie is relatief groot, maar het gaat om beperkte
bedragen.
Van de woonlastenheffingen varieert de
reinigingsheffing het meest; daarna komt de
gemiddelde ozb­aanslag en de rioolheffing. Opgeteld
tot de totale woonlasten is de variatie kleiner dan die
van de afzonderlijke heffingen.

Het eerste dat opvalt in de figuur is de lage
spreiding van de kosten van een paspoort en een
identiteitskaart. Dit hangt samen met het bestaan
van maximumtarieven. De meeste gemeenten
hanteren tarieven die zeer dicht bij die maxima
liggen. Ook voor de kosten van een rijbewijs is een

Figuur 1

maximumtarief in de maak. De figuur iaat echter zien
dat de spreiding van die kosten in vergelijking met
die van andere heffingen niet uitzonderlijk groot is ­
eerder integendeel.

De spreiding van de kosten voor een
omgevingsvergunning^ is niet uitzonderlijk groot ­
vergelijkbaar met de spreiding van de tarieven van
de reinigingsheffing en de hondenbelasting.'

Spreiding tarieven ten opzichte van hun gemiddelde
Omgevingsvergunning

Uittreksel GBA

" " " " • • « ' ^ i i B ­ r ­ É ^ r iTi—m­irfvSJmr.v­r

identiteitskaart
Paspoort
Rijbewijs

D2012

a

□ 2013

­.3SBS^BS=

Hondenbelasting
Toeristenbelasting

Woonlasten meerpersoonshuishouden
Rioolhefting meerpersoonshuishouden
Reinigingsheffing meerpersoonshuishouden

n ^ a u B t i Ê s a s s ^ ^. s i i ^ u m a s a ^

Gemiddelde ozb­aanslag

glaa?e»gli=>.j»e.je.Eat.l

0.0

0,2

13

Allas20l3.iiidd 13

0,3

0,4

0.5

0,6

0.7

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:34

Woonlasten
Woonlasten zijn betalingen die huishoudens
doen in verband met wonen. Woonlasten bestaan
uit belastingen en heffingen enerzijds en
marktprijzen voor bijvoorbeeld gas en electriciteit
anderzijds. In dit onderdeel bespreken we eerst
de gemeentelijke woonlasten. Die bestaan uit de
onroerendezaakbelasting (ozb), de rioolheffing
en de afvalstoffenheffing (soms reinigingsrecht).
Een eventuele heffingskorting wordt hiervan
afgetrokken/ Eerst beschrijven we de hoogte en
de mutatie van de woonlasten in 2013. Daarbij
betrekken we ook de waterschapslasten. Vervolgens
laten we zien hoe de hoogte en de samenstelling
van de woonlasten zich de afgelopen jaren hebben
ontwikkeld. Ten slotte geven we een overzicht van
de woonlasten in brede zin, die naast belastingen en
heffingen ook betrekking hebben op energie, water
en verzekeringen.

Gemeentelijke woonlasten
Onder de gemeentelijke woonlasten verstaan we
het gemiddelde bedrag dat een huishouden in een
bepaaide gemeente betaalt aan ozb, rioolheffing
en reinigingsheffing, minus een eventuele
heffingskorting. Sommige waterleidingbedrijven
berekenen de gemeentelijke precario die zij voor
hun leidingen moeten betalen direct door aan hun
klanten. Deze lasten rekenen wij hier niet mee.^
Voor het gemiddelde meerpersoonshuishouden
stijgen de gemeentelijke woonlasten ditjaar met
13 euro (1,9 procent, zie tabel 1). De belangrijkste
stijger is de ozb, die gemiddeld 8,35 euro (3,4
procent) hoger ligt dan vorig jaar. Op de tweede
plaats komt de rioolheffing, die gemiddeld 4,91 euro
(2,8 procent) hoger ligt dan vorig jaar Die stijging is
lager dan de afgelopen jaren. De reinigingsheffing
daalt (gemiddeld -0,53 euro, ofwel -0,2 procent). Dit
tempert de woonlastenstijging aanzienlijk, omdat
de reinigingsheffing daarvan het grootste onderdeel
is. De resterende woonlastenstijging hangt samen
met veranderingen in de heffingskorting die enkele
gemeenten verlenen.

14

Atl9s2013.iiidd 14

Achter de gemiddelde stijging van de woonlasten
gaan lokale veranderingen schuil die lopen van
een verlaging met 13 procent (Goeree-Overflakkee/
Oostflakkee, Oostflakkee is dit jaar met drie
andere gemeenten samengevoegd) tot een
verhoging met 28 procent (Hollands Kroon/Anna
Paulowna, Hollands Kroon heeft dit jaar tarieven
geharmoniseerd na een herindeling in 2012).
In de goedkoopste gemeente bedragen de
woonlasten 508 euro (Bunschoten) en in de duurste
1.149 euro (Wassenaar). De gemiddelde woonlasten
liggen op 697 euro. Eenpersoonshuishoudens
zijn gemiddeld 66 euro goedkoper uit dan
meerpersoonshuishoudens. Net als vorig jaar zijn
er maar weinig gemeenten waar huishoudens met
een minimuminkomen gemeentelijke belastingen
verschuldigd zijn.
Woonlasten inclusief waterschapslasten
Nemen we ook de waterschapslasten mee,' dan
zijn de woonlasten net als in 2012 het laagst in
Bunschoten (745 euro). De tweede plek is voor het
oostelijk deel van Tilburg dat deel uitmaakt van
waterschap De Dommel (752 euro, Tilburg west, dat
deel uitmaakt van Brabantse Delta staat met 804
euro op de vijfde plek). Op de derde plaats staat
Zevenaar (757 euro).

^

De duurste plek om te wonen is Wassenaar. Hier
betaalt het gemiddelde huishouden 1.487 euro per
jaar, 1.149 euro aan de gemeente en 338 euro aan
het waterschap Rijnland. Op de tweede plaats staat
Blaricum waar een huishouden in totaal 1.440 euro
betaalt. Op de derde plaats staat Bergen NH met
1.406 euro.
Netto woonlasten
Het is niet altijd zo dat gemeenten met hoge
woonlasten ook veel geld overhouden aan de
belastingen die zij van huishoudens innen. Dat
komt doordat gemeenten met relatief waardevol
onroerend goed binnen hun grenzen een lagere
algemene uitkering van het Rijk ontvangen dan
andere gemeenten. Zij worden geacht zelf meer
belasting te heffen. De netto woonlasten geven
een indicatie van het bedrag dat een gemeente per

Landelijk overzicht

24-2013

13:59:34

huishouden van de woonlasten overhoudt. De netto
woonlasten zijn de woonlasten gecorrigeerd voor de
verevening van belastingcapaciteit via de algemene
uitkering.
Ameland heeft de laagste netto woonlasten (450
euro). De hoogste netto woonlasten heeft Nuenen
ca. (951 euro). Van gemeenten met hoge netto
woonlasten die geen bijzondere kostenposten
hebben mag worden verwacht dat zij hun inwoners
een bovengemiddeld voorzieningenniveau bieden. Is
dat niet zo dan wordt er niet efficiënt gewerkt.

Ontwikkelinq gemeentelijke woonlasten
Dit onderdeel schetst een beeld van het niveau,
de ontwikkeling en de samenstelling van de
gemeentelijke woonlasten sinds 1998, het eerste jaar
waarvoor vergelijkbare cijfers bestaan.
Niveau lokale lasten
Van elke euro die huishoudens en bedrijven in
Nederland aan belastingen en sociale premies
betalen gaat ruim drie procent naar de gemeenten
(figuur 2). De decentrale overheden nemen samen
5 procent voor hun rekening, de rijksoverheid 95
procent.

Figuur 2 B elasting­ en premieopbrengst naar overheidslaag, 2013"^

Waterschappen
1.0%
Decentrale
­ overheden
5,0%

Rijk
95%

Figuur 3

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden (euro)

1.000 ­1

—1

r­

1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

2012 2013

­ Nominaal
• Gecorrigeerd voor groei beschikbaar inkomen
­ Gecorrigeerd voor groei bbp
­ Gecorrigeerd voor inflatie (cpl)

15

Landelijk overzicht

~ * "­'­■'' t P ^ T f * —ï.
Al!as20l3.indd 15

2J-2013

13:59:34

Figuur 3 geeft het niveau van de woonlasten voor
huishoudens (ozb, reinigingsheffing en rioolheffing,
minus een eventuele heffingskorting)" sinds 1998.
Wie naar de nominale cijfers kijkt ziet een stijging
van 500 euro in 1998 tot 731 euro in 2005, waarna
de afschaffing van de ozb op het gebruik van
woningen leidt tot een daling naar 592 in 2006.
Vervolgens stijgen de woonlasten weer, zij het nu
minder sterk, tot 697 in 2013. Deze cijfers houden
echter geen rekening met de geldontwaarding.
Gecorrigeerd voor de inflatie, de groei van het
beschikbaar inkomen of de groei van het bbp is de

Figuur 4
10%

-I

Lastenstijging
Figuur 4 toont de jaarlijkse stijging van de
gemeentelijke woonlasten. De nominale groei
schommelt in de jaren 1998-2004 rond de zes
procent. Vanaf 2005 ligt de nominale groei
ongeveer half zo hoog (even afgezien van de
afschaffing van de gebruikersheffing van de ozb
in 2006). In de jaren 2000-2002 lag de voor

Mutatie woonlasten meerpersoonshuishouden

-

-

1999

stijging tot 2005 en vanaf 2006 beperkt geweest,
zoals de figuur laat zien.

2000 2001

-

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009

2010 2011

2012 2013

- Nominaal
>

Gecorrigeerd voor groei beschikbaar inkomen

• - - ■ - " Nominaal exclusief afschaffing ozb gebruiker woning
*

Figuur 5

Gecorrigeerd voor groei beschikbaar inkomen, excl. afsch. ozb gebr woning

Samenstelling woonlasten meerpersoonshuishouden

100%

90%
80% -

Ozb

70% 60% 50% 40%

Reinigingsheffing

30%
20%
10%

Rioolheffing

0%
1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011

16

AUas2013.iiidd 16

2012 2013

Landelijk overzicht

^

2-1-2013

13:59:35

de inkomensgroei gecorrigeerde lastenstijging
aanzienlijk onder de nominale groei, als gevolg van
de voorspoedige economische ontwikkeling en van
de belastingverlaging in 2001. In de jaren vanaf
2006 is de voor de inkomensgroei gecorrigeerde
lastenstijging zeer gering.
Samenstelling woonlasten en toekomstige
ontwikkeling
Figuur 5 laat zien dat de samenstelling van de
gemeentelijke woonlasten tot 2006 weinig is
veranderd. De ozb nam bijna de helft van de
woonlasten voor zijn rekening, de reinigingsheffing
ruim een derde en de rioolheffing een zesde. Met de
afschaffing van de ozb op het gebruik van woningen
kwam hierin verandering, en daalde het aandeel van
de ozb in de woonlasten tot 34 procent. In 2013 ligt
dit percentage op 36.
Een andere ontwikkeling, die iets minder in het oog
springt, ls de geleidelijke groei van het aandeel
van de rioolheffing sinds 2006. Dit is het gevolg
van taakuitbreiding (voornamelijk door nieuwe
milieuregelgeving op nationaal en Europees niveau)
en de noodzaak veel rioleringen te vervangen.
Gezien de grote opgaven waarvoor gemeenten
nog staan op het gebied van de riolering, valt te
verwachten dat de rioolheffing de komende jaren
blijft stijgen met percentages die boven de inflatie
uitkomen. Wel is die stijging sinds 2010 duidelijk
lager dan voorheen (figuur 6).

Figuur 6

1999

Woonlasten in brede zin
Eigenwoningbezitters zijn een groot deel van
hun besteedbare inkomen kwijt aan woonlasten:
de kosten van energie en water en van de
opstalverzekering, en aan het wonen gerelateerde
heffingen van gemeente, waterschap en
rijksoverheid. Hieronder geven we de ontwikkeling
weer van de woonlasten in brede zin, en van het
aandeel daarin van de verschillende overheidslagen.'^
Bijkomende woonlasten
Woonlasten zijn er in soorten en maten. Om te
beginnen is er natuurlijk de woning zelf. Die kan met
eigen geld zijn gefinancierd, of, zoals meestal, met
een hypothecaire lening. Hypotheeklasten maken
vaak meer dan de helft uit van de woonlasten.
Gemiddeld gaat het om 57 procent van de totale
woonlasten. Verschillen in woningprijzen vormen
de belangrijkste reden waarom woonlasten tussen
huishoudens verschillen. Woningen zijn in de ene
gemeente meer waard dan in de andere. Regionale

Mutatie rioolheffing en reinigingsheffing (meerpersoonshuishouden)

2 0 0 0 2001

— D — Rioofhefflng

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010

2011

2012

2013

— ö — Reinigingsheffing

17

Allas2013 indd 17

De stijging van de reinigingsheffing is aanzienlijk
geringer dan die van de rioolheffing. De laatste
jaren verlagen veel gemeenten hun tarieven
zelfs, als gevolg van lagere verwerkingskosten.
Dit jaar doen 187 (deel)gemeenten dat. Hoewel
de reinigingsheffing nog steeds de belangrijkste
component is van de woonlasten voor huishoudens,
daalt het aandeel van deze heffing al jaren. Die trend
zal zich naar verwachting voortzetten.

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:35

Figuur 7

Samenstelling bijkomende woonlasten (in euro's en procenten)
Opstalverzekering;
117; 3%
Riool- en
reinigingsheffing;
446; 11%

Waterschapslasten;
304; 8%

Energie en water;
1.363; 34%

Overdrachtsbelasting;
138; 4%

Eigenwoningforfait;
593; 15%

Belasting op energie, water
en Opstalverzekering;
745; 19%

Figuur 8

Ontwikkeling samenstelling bijkomende woonlasten

U U

U~[J

90%
80%

D Ozb

70%

Riool- en reinigingsheffing

60%

Waterschapslasten

50%

U

Overdrachtsbelasting

Si

Eigenwoningforfait

n

Belasting op energie, water en
opstalverzekering

n

Energie en water
Opstalverzekering

20%

10%

2006

2007

2008

2009

2010

18

Alliis2013 indd 18

2011

2012

2013

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:36

variatie in belastingtarieven speelt een veel kleinere
rol.
In dit onderdeel focussen we op de bijkomende
woonlasten. Het gaat hier om een breed scala, van
de energierekening tot de onroerendezaakbelasting
(ozb). leder huishouden heeft weer andere
woonlasten. Dat hangt niet alleen af van de
gezinssituatie, maar ook van bijvoorbeeld
de locatie. Wij gaan uit van een standaard
meerpersoonshuishouden met een eigen woning.
We gaan uit van gemiddelde tarieven, gemiddeld
energieverbruik, een gemiddelde woningwaarde,
enzovoort.
Hoogte en samenstelling bijkomende
woonlasten
De bijkomende woonlasten bedragen dit jaar voor
een gemiddeld huishouden 3.957 euro. Dat is 12
procent van het gemiddelde besteedbare inkomen
van gezinnen.
Energie en water nemen 34 procent van de
bijkomende woonlasten voor hun rekening. De
opstalverzekering is goed voor 3 procent. De overige
bijkomende woonlasten zijn belastingen. Zie figuur 7.
De belangrijkste woonbelastingen worden door het
Rijk opgelegd. Belastingen op energie en water,
het eigenwoningforfait en de overdrachtsbelasting
maken samen 37 procent uit van de bijkomende
woonlasten. Waterschapslasten zijn goed voor
8 procent, en gemeentelijke belastingen voor 18
procent van het totaal.
Figuur 8 laat zien dat de aandelen van de

afgelopen jaren niet sterk zijn veranderd. Er is één
uitzondering: de overdrachtsbelasting is sinds 2012
fors lager. Dat komt vooral doordat het tarief is
verlaagd van 6 naar 2 procent.
Ontwikkeling bijkomende woonlasten
De bijkomende woonlasten stijgen dit jaar voor een
gemiddeld huishouden met 2,3 procent. Dat is 89
euro opjaarbasis.
Figuur 9 laat zien dat de woonlastenontwikkeling
vooral het gevolg is van veranderende belastingen,
en in mindere mate van andere oorzaken.
Woongerelateerde belastingen stijgen gemiddeld met
80 euro (3,3 procent). Het grootste aandeel in deze
stijging hebben rijksbelastingen (figuur 10).
De overige bijkomende woonlasten (energie, water
en opstalverzekering) stijgen met 10 euro per
huishouden, ofwel met 0,7 procent.
Figuur 11 zet de mutaties van de onderdelen van
de bijkomende woonlasten op een rij. Energie en
water zijn zelf nauwelijks duurder geworden, maar
de belasting op energie is aanzienlijk verhoogd, net
als de btw. De opstalverzekering wordt goedkoper,
ondanks verhoging van de assurantiebelasting van
van 9,7 naar 21 procent.
Het gemiddeld betaalde bedrag aan
overdrachtsbelasting en het eigenwoningforfait
nemen af. Dat komt doordat de gemiddelde
woningwaarde daalt. De overige onderdelen van de
bijkomende woonlasten stijgen met minder dan tien
euro per huishouden per jaar.

verschillende woonlastencomponenten de
Figuur 9

Verandering bijkomende woonlasten

L._

■

l89

Totaal

Belastingen

80

1

Overig

!1
1

f

1 '°
1

\

1

1

1

1

40

60

100

Bedragen in euro's

19

Aüas2013.iiuld 19

Landelijk overzicht

2-1-2013 13:59:36

Decentrale lasten voor

de beschrijving van de woonlasten hierboven. Hier
worden echter ook niet-woninggebonden heffingen
meegenomen.

standaardhuishoudens en
-bedrijven

We onderscheiden twee standaardhuishoudens.
Het ene huishouden woont in een huurwoning,
het andere huishouden in een koopwoning. Beide
huishoudens bestaan uit drie personen.
Daarnaast kijken we naar de lastenontwikkeling
van zes standaardbedrijven, te weten een winkel,
een kantoor, een hotel, een agrarisch bedrijf,
een groothandel en een productiebedrijf in de
voedingsmiddelenindustrie.
Om de lasten in beeld te brengen moeten enkele
uitgangspunten worden gekozen. Die staan vermeld

Belastingplichtigen (huishoudens en bedrijven)
betalen vaak meerdere belastingen en heffingen.
De ontwikkeling van afzonderlijke heffingen geeft
daarom maar een beperkt beeld van de totale
decentrale lastenontwikkeling voor huishoudens
en bedrijven. Omdat huishoudens, en in sterkere
mate, bedrijven, onderling verschillen, gaan we de
ontwikkeling na voor enkele standaardhuishoudens
en -bedrijven. Voor huishoudens lijkt dit enigszins op

Figuur 10

Aandeel verschillende overheden in stijging woongerelateerde belastingen

Waterschappen
11%

^

#

Rijk
73%

Figuur 11

Mutatie per onderdeel
Totaal

1 89

Belasting op energie, water en opstalverzekering
Energie en water

1

] 11

Waterschapslasten

^

Ozb

1 87

1

8
] 8

J 4

Riool- en reinigingsheffing
Opstalverzekering

-1

i

-6 C

Overdrachtsbelasting
Eigenwoningforfait

-23 C
-40

-20

!
O

20

40

60

80

100

Stijging in euro's

20

AÜIIS20I3 indd 20

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:36

in tabel 2. De uitgangspunten voor bedrijven zijn
ontwikkeld in overleg met VNO-NCW, Unie van
Waterschappen, ANWB en Recron. Daarnaast is zo
veel mogelijk aangesloten bij uitgangspunten die
eerder voor andere rapportages zijn ontwikkeld.

deze lasten gaat 57 procent naar de gemeente (697
euro), 25 procent naar het waterschap (304 euro) en
18 procent naar de provincie (222 euro). De lasten
zijn gemiddeld 1,8 procent hoger dan vorig jaar (22
euro)

De lasten voor een meerpersoonshuishouden in
een huurwoning bedragen in 2013 gemiddeld 816
euro (tabel 3). Dat is 1,0 procent (8,35 euro) meer
dan vorig jaar Hiervan gaat 359 euro (44 procent)
naar de gemeente, 235 euro (29 procent) naar
het waterschap en 222 euro (27 procent) naar de
provincie.

De hier gekozen standaardbedrijven betalen geen
opcenten aan de provincie. De opcenten op de
motorrijtuigenbelasting worden alleen betaald voor
personenauto's. Bedrijven maken vaak gebruik
van bestelauto's, maar zij betalen daarvoor geen
opcenten. Een kantoor zal wel gebruik maken van
personenauto's, maar deze worden veelal geleased.
Het leasebedrijf betaalt dan de provinciale opcenten.

De lasten voor een meerpersoonshuishouden met
een koopwoning zijn met gemiddeld 1.223 euro hoger
dan die voor huishoudens in een huurwoning. Dit
komt doordat huurders een deel van de belastingen
en heffingen niet betalen (onder meer ozb, heffing
gebouwd) die woningeigenaren wel betalen. Van

Tabel 2

Onze voorbeeldwinkel betaalt gemiddeld 2.319 euro
voor de lokale lasten. Dat is een stijging van 2,6
procent (60 euro). Hiervan is 87 procent (2.022 euro)
voor de gemeente en 13 procent (296 euro) voor het
waterschap.

Uitgangspunten standaardhuishoudens en -bedrijven 2013
Woz-waarde'

Waterverbruik (m^)

Vervuilingseenheden

Afval (kilo)

Gewicht
auto

Oppervlakte"

Aantal overnachtingen'

(vleerpersoonshuishouden huurwoniIng

141.000
(60% gemiddelde
woz-waarde)

137

3

Zie verantwoording

1.150

Nvt

Nvt

Meerpersoonshuishouden koopwon ing

Gemiddelde wozwaarde gemeente

137

3

Zie verantwoording

1.150

Nvt

Nvt

Winkel

417702

100

3

430 (rest)

Nvt"

Nvt

Nvt

Kantoor

1.068.541

100

3

150 (rest)

Nvt"

Nvt

Nvt

Hotel

1.457102

300

7

430 (rest)
125 (gft)

Nvt"

Nvt

2.373

Agrarisch bedrijf

388.560

500

3

430 (rest)

Nvt"

40

Nvt

Groothandel

2.331.363

300

7

430 (rest)

Nvt"

Nvt

Nvt

Productiebedrijf
voedingsmiddelenindustrie

11.656.814

30.000

300

privaatrechtelijk

Nvt"

Nvt

Nvt

a Peildatum v»02-waarde 1 januari 2012
b Alleen relevant voor agrarisch bedrijf.
c Alleen relevant voor hotel.
d Voor bedrijfsauto's worden geen opcenten op de motorrijtuigenbelasting betaald.

21

AlJas2013.indd 21

Landelijk overzicht

^

2-1-2013

13-59:36

^

Voor het gekozen kantoor stijgen de lasten met
gemiddeld 2,9 procent (138 euro) tot 4.992 euro.
Hiervan gaat, net als bij de voorbeeldwinkel, het
grootste deel (90 procent ofwel 4.509 euro) naar de
gemeente en de rest (10 procent, dat is 482 euro)
naar het waterschap.
Voor een hotel liggen deze verhoudingen niet anders.
Het voorbeeldhotel is dit jaar gemiddeld 10.641 euro
kwijt, 4,7 procent meer dan vorig jaar (473 euro). Dit
voorbeeldhotel betaalt 9.780 euro aan de gemeente
(92 procent) en 861 euro aan het waterschap (8
procent).
Voor zowel de winkel, het kantoor als het hotel
bestaat het grootste deel van de lokale lasten uit ozb
aan de gemeente.
Een agrarisch bedrijf betaalt meer heffingen aan het
waterschap dan de andere bedrijven. Het gekozen
agrarische bedrijf bezit grond en betaalt daarom
een heffing ongebouwd. Dit is een bedrag per
hectare, gemiddeld circa 61 euro. Daardoor betaalt
het agrarische voorbeeldbedrijf een relatief groot
deel van de lokale lasten aan het waterschap (in
vergelijking met de andere bedrijven), namelijk 63
procent (3.088 euro). Aan de gemeente betaalt dit
voorbeeldbedrijf gemiddeld 1.802 euro, waarmee het
totaal op 4.890 euro komt. Dat is een stijging van 7,5
procent ten opzichte van vorig jaar (343 euro).

Tabel 3

De gekozen groothandel en het productiebedrijf in de
voedingsmiddelenindustrie betalen het grootste deel
van hun decentrale lasten aan de gemeente, net als
de winkel, het kantoor en het hotel. De groothandel
in ons voorbeeld betaalt dit jaar gemiddeld 10.549
euro (stijging van 3,2 procent ofwel 331 euro).
Hiervan gaat 89 procent naar de gemeente (9.424
euro). 1.125 euro gaat naar het waterschap.
Het productiebedrijf betaalt een kleiner deel van
de lasten aan de gemeente (73 procent, 53.904
euro) dan de groothandel. Dit komt doordat
een productiebedrijf van deze schaal voor de
afvalinzameling een contract af zal sluiten met een
privaatrechtelijke onderneming. Dit wordt dus niet
betaald aan de gemeente. Aan het waterschap wordt
gemiddeld 19.920 euro betaald. De totale lokale
lasten komen daarmee voor dit voorbeeldbedrijf op
73.824 euro, 3,1 procent meer dan vorig jaar (2.223
euro).

Totale decentrale lasten 2013
Gemiddelde
(euro)

Mutatie van het
gemiddelde

Aandeel
gemeente

Aandeel
waterschap

Aandeel
provincie

Meerpersoonshuishouden huurwoning

816

1,0%

44%

29%

27%

Meerpersoonshuishouden koopwoning

1.223

1,8%

57%

25%

18%

Winkel

2.319

2,6%

87%

13%

0%

Kantoor

4.992

2,9%

90%

10%

0%

Hotel

10.641

47%

92%

8%

0%

Agrarisch bedrijf

4.890

75%

37%

63%

0%

Groothandel

10.549

3,2%

89%

11%

0%

Productiebedrijf voedingsmiddelenindustrie

73.824

3,1%

73%

27%

0%

22

Aüas2013indd 22

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:36

^

Opbrengsten decentrale

Gemeenten

heffingen

Ozb
De totale opbrengst uit de ozb bedraagt in 2013
3.598 miljoen euro. Ongeveer de helft hiervan is
afkomstig uit de ozb voor woningen.

Dit hoofdstuk geeft een overzicht van de opbrengstontwikkelingen van de afzonderlijke belastingen en
heffingen.

De in tabel 4 gepresenteerde ozb-opbrengsten
exclusief volume-effect zijn berekend op basis van
de tarieven per gemeente en de verwachte totale
woz-waarden in gemeenten. Gemeenten kunnen
echter een deel van de potentiële ozb-opbrengst niet
innen. Dat komt vooral door leegstand. Waar nietwoningen leeg staan kan geen ozb van gebruikers
worden geheven. Omdat er geen bruikbare cijfers
beschikbaar zijn over leegstand per gemeente kan
hiermee in de berekeningen geen rekening worden
gehouden.

Inclusief en exclusief volume-effect
De opbrengstontwikkeling kan inclusief en exclusief
volume-effect worden berekend. Het CBS verzamelt
jaarlijks de opbrengsten volgens (deels nog niet
vastgestelde) begrotingen van gemeenten, provincies
en waterschappen. De ontwikkeling van deze
opbrengsten is afhankelijk van zowel de ontwikkeling
van de tarieven als die van de grondslagen. Dus als,
bijvoorbeeld, het tarief van de rioolheffing gelijk
blijft, dan zal de opbrengst toch stijgen als er dit jaar
meer huishoudens zijn die de rioolheffing betalen.
Deze opbrengstontwikkeling inclusief volume-effect
zegt dus niets over de door huishoudens of bedrijven
ervaren lasten.

Bij de opbrengstontwikkeling uit de ozb is zowel de
mutatie inclusief als de mutatie exclusief volumeeffect relevant. Zoals aangegeven in de inleiding
bij dit hoofdstuk geeft de opbrengstontwikkeling
exclusief volume-effect de lastenontwikkeling weer
voor de belastingbetaler. Als we het volume-effect
niet meenemen stijgt de opbrengst uit de ozb voor
woningen met 3,3 procent en voor niet-woningen
met 2,9 procent.

In deze monitor willen we zoveel mogelijk de
ontwikkeling in beeld brengen die relevant
is voor de belastingbetaler. Daarom is de
opbrengstontwikkeling, waar dat mogelijk is,
gecorrigeerd voor dit volume effect. Dat kan door
te berekenen wat de opbrengst zou zijn als de
grondslag (onder meer het aantal huishoudens,
aantal woningen, etc.) gelijk was gebleven.
Omdat niet voor alle belastingen de tarieven
en de grondslagen beschikbaar zijn, kan de
opbrengstontwikkeling in een aantal gevallen alleen
inclusief volume-effect worden weergegeven (op
basis van gegevens van het CBS).

Tabel 4

De opbrengstontwikkeling inclusief areaalontwikkeling is relevant in verband met de
macronorm (zie blz. 30). Volgens de macronorm mag
de totale ozb-opbrengst in 2013 met 2,76 procent
stijgen. De ozb-opbrengst stijgt echter met 3,86
procent, 1,10 procentpunt (38 miljoen euro) meer dan
afgesproken. Meer hierover vindt u op blz. 30.

Ozb-opbrengst 2013 en mutatie
Opbrengst 2012
(min. euro)

Opbrengst 2013
incl. volume-effect
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

Opbrengst 2013
excl. volume-effect
(min. euro)

Woningen

1736

1799

37%

1794

3,3%

Niet-woningen

1.728

1798

4,1%

1.778

2,9%

Totaal

3.464

3.598

3,9%

3.571

3,1%

23

A>las2013.indd 23

Mutatie exclusief
volume-effect

Landelijk overzicht

#

2-1-2013

13:59:37

Gemeenten met sterk stijgende ozb-tarieven geven
als belangrijkste reden de slechte financiële positie
van de gemeente. Dat komt dan bijvoorbeeld door
verliezen op de grondexploitatie.
Rioolheffing
Rioolheffing wordt door zowel huishoudens als
bedrijven betaald. De totale opbrengst bedraagt
1.462 miljoen euro. Als we het volume-effect (meer
huishoudens) buiten beschouwing laten stijgt de
opbrengst uit de rioolheffing voor huishoudens met
2,9 procent, zie tabel 5. Omdat de grondslag, het
aantal bedrijven dat rioolheffing betaalt, niet bekend
is, kan de opbrengstontwikkeling voor bedrijven niet
worden bepaald.'^ De totale begrote opbrengst stijgt,
inclusief volume-effect, met 3,3 procent.
Afvalstoffenheffing en reinigingsrecht
Huishoudens betalen een reinigingsheffing
(afvalstoffenheffing, mogelijk in een enkele
gemeente reinigingsrecht) voor het inzamelen en

Tabel 5

verwerken van hun huisvuil. Gemeenten zamelen
soms ook bedrijfsafval in. Als bedrijfsafval wordt
ingezameld door de gemeente betaalt het bedrijf
meestal een reinigingsrecht. Veel bedrijven sluiten
echter een contract af met een particuliere
inzamelaar. Het is mede daarom niet mogelijk om de
opbrengstontwikkeling voor bedrijven weer te geven
(zie ook blz. eindnoot 13).
Exclusief volume-effect daalt de opbrengst van de
reinigingsheffing (-1,1 procent); inclusief volumeeffect verandert de opbrengst bijna niet (-0,2
procent), zie tabel 6.
Leges
Voor de ozb, rioolheffing en reinigingsheffingen
ontvangen huishoudens en bedrijven jaarlijks een
aanslag. Dit geldt niet voor de leges. De grondslagen
(aantal aangevraagde vergunningen, paspoorten,
enzovoort) zijn niet per gemeente beschikbaar. Het is
daardoor niet mogelijk om de opbrengstontwikkeling
exclusief volume-effect te bepalen. In plaats daarvan

Opbrengst rioolheffing 2013
Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

Huishoudens

2,9%

Bedrijven

n.b.

Totaal

Tabel 6

1.462

3,3%

Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

Opbrengst reinigingsheffingen 2013

Huishoudens

-1,1%

Bedrijven

n.b.

Totaal

1766

24

AU«i20l3.im)d 24

-0,2%

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59.37

is de opbrengstontwikkeling inclusief volume-effect
weergegeven, op basis van begrotingscijfers. Die zijn
beschikbaar voor twee categorieën leges, zie tabel 7.

Begrote opbrengsten moeten daarom met enige
voorzichtigheid worden gehanteerd.
Toeristenbelasting

De opbrengst van de secratarieleges (voor
paspoorten, rijbewijzen, enzovoort) blijft, inclusief
volume-effect, naar verwachting gelijk. Gemeenten
begroten een daling van de opbrengst van de
bouwleges (-6,4 procent), omdat zij verwachten
dat de neerwaartse trend in het aantal aanvragen
zal aanhouden. Om de (vaste) kosten te kunnen
dekken verhogen gemeenten de tarieven van de
bouwvergunningen (tabel 1). Daardoor stijgen de
kosten voor een individuele aanvrager dus wel.
Natuurlijk is aan het begin van het jaar niet
bekend hoeveel aanvragen in werkelijkheid zullen
worden gedaan, net zo min als gemeenten dan al
weten hoeveel paspoorten, rijbewijzen enzovoort
ze gedurende het jaar zullen verstrekken.

Tabel 7

De toeristenbelasting is een bedrag per
overnachting. Omdat er geen gegevens voorhanden
zijn over het aantal overnachtingen wordt de
opbrengstontwikkeling inclusief volume-effect
weergegeven op basis van begrotingscijfers.
De opbrengst uit de toeristenbelasting bedraagt dit
jaar naar verwachting 162 miljoen euro. Inclusief
volume-effect wordt een stijging van 8,0 procent
begroot.
Hondenbelasting
Een groot deel van de gemeenten kent een
hondenbelasting. Het is niet bekend voor hoeveel

Begrote opbrengst leges 2013
Opbrengst
(min. euro)

Secretarieleges

291

0,0%

Bouwvergunningen

436

-6,4%

Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

162

8,0%

Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

64

4,9%

Tabel 8

Begrote opbrengst toeristenbelasting 2013

Toeristenbelasting

Tabel 9

Begrote opbrengst hondenbelasting 2013

Hondenbelasting

25

Allas2013.indd 25

^

Mutatie inclusief
volume-effect

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59.37

honden hondenbelasting wordt betaald. Daarom
is de opbrengstontwikkeling gebaseerd op
begrotingsgegevens: de mutatie is inclusief volumeeffect. De opbrengst uit de hondenbelasting is in
2013 64 miljoen euro. Dat is 4,9 procent meer dan
vorig jaar.

Van deze overige gemeentelijk belastingen is de
opbrengst uit de parkeerbelasting het hoogst:
645 miljoen euro, een stijging van 5,0 procent ten
opzichte van vorig jaar. In omvang de tweede zijn
de overige belastingen (150 miljoen euro) en daarna
komt de precariobelasting (114 miljoen euro). De
baatbelasting is met 1 miljoen euro de belasting met
de laagste opbrengst.

Overige gemeentelijke belastingen
Gemeenten kennen nog een aantal andere
belastingen en heffingen. Hoewel de aanslag voor
een individueel huishouden of bedrijf aanzienlijk kan
zijn is de totale opbrengst uit deze belastingen en
heffingen, met uitzondering van de parkeerbelasting,
gering. Dat komt doordat niet alle gemeenten deze
belastingen heffen en omdat het aantal betalers vaak
beperkt is.

Totaal gemeentelijke belastingen
Tellen we de opbrengst uit alle gemeentelijke
heffingen op dan kunnen we de mutatie van de totale
opbrengst berekenen. Omdat niet voor alle heffingen
de ontwikeling exclusief volume-effect beschikbaar
is, kan deze mutatie alleen inclusief volume-effect
worden berekend. Deze totale opbrengst stijgt in
2013 met 2,9 procent tot 8.546 miljoen euro. Zonder
volume-effect komt de stijging vermoedelijk iets
onder de 2 procent uit.

Voor deze heffingen geldt daarnaast dat de
tariefstructuur buitengewoon complex kan zijn, en
dat grondslaggegevens niet beschikbaar zijn. We
beperken ons daarom tot de begrote opbrengsten
en de mutaties inclusief volume-effecten. Die staan
vermeld in tabel 10.

^

^
Tabel 10

Begrote opbrengst overige gemeentelijk belastingen en heffingen 2013
Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

Parkeerbelasting

645

5,0%

Reclamebelasting

23

4,5%

Precario

114

9,6%

Forensenbelasting

28

37%

1

0,0%

150

2,0%

Baatbelasting
Overige belastingen

Onder overige belastingen vallen marktgelden, begraafplaatsrechten en roerendezaakbelastingen.

Tabel 11

Begrote opbrengst gemeentelijke heffingen 2013

Totaal

26

Alla!2013.indd 26

Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

8.546

2,9%

Landelijk overzicht

^

24-2013

13:59:37

€>

Waterschappen

verontreinigingseenheden (directe lozingen) zal
afnemen.

Zuiverings- en verontreinigingsheffing
Watersysteemheffing
Waterschappen zijn verantwoordelijk voor de
zuivering van afvalwater. Afvalwater wordt via
de riolering naar rioolwaterzuiveringsinstallaties
geleid die worden beheerd door de waterschappen.
De afvalwaterzuivering wordt bekostigd uit de
zuiveringsheffing.

Waterschappen zijn verantwoordelijk voor het
beheren van het waterpeil en zorgen voor 'droge
voeten' (waterkering). De kosten worden gedekt uit
de watersysteemheffing."" De watersysteemheffing
bestaat uit vier heffingen: de ingezetenenheffing,
de heffing gebouwd, de heffing ongebouwd en de
heffing natuur.

Een klein aantal huishoudens en bedrijven loost het
afvalwater direct op het oppervlaktewater. Zij betalen
een verontreinigingsheffing. Het tarief is gelijk aan
dat van de zuiveringsheffing.

De ingezetenenheffing wordt betaald door
huishoudens. De opbrengst uit de ingezetenheffing
bedraagt dit jaar 485 miljoen euro.'^ Als we de
verandering van het aantal ingezetenen buiten
beschouwing laten (volume-effect) stijgt de
opbrengst met 4,7 procent.

De opbrengst uit de zuiveringsheffing stijgt, zonder
volume-effect, met 1,5 procent tot 1.221 miljoen euro.
Omdat het aantal verontreinigingseenheden naar
verwachting weinig zal veranderen is de mutatie
inclusief volume-effect ongeveer net zo hoog (tabel
12). De opbrengst uit de verontreinigingsheffing
blijft nagenoeg gelijk (9 miljoen euro). Inclusief
volume-effect daalt deze opbrengst (-10,0
procent), omdat wordt verwacht dat het aantal

Tabel 12

Opbrengst zuiveringsheffing en verontreinigingsheffing 2013
Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

Zuiveringsheffing
Verontreinigingsheffing

Tabel 13

1.221

1,4%

1,5%

9

-10,0%

0,0%

Opbrengst watersysteemheffing 2013
Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

Ingezetenen

485

5,5%

4,7%

Gebouwd

611

5,4%

57%

Ongebouwd

141

5,5%

6,6%

Natuur

2

0,9%

27%

Totaal

1.240

4,5%

5,4%

27

Atliis2013.indd 27

De heffing gebouwd wordt door eigenaren van
gebouwen (woningen en niet-woningen) betaald en
is, net als de ozb, een percentage van de woz-waarde.
De opbrengst is dit jaar 611 miljoen euro. Als we
uitgaan van hetzelfde areaal gebouwen als vorig jaar

Landelijk overzicht

2-1-2013 13:59 37

(en dus het volume-effect buiten beschouwing laten)
is de opbrengst gestegen met 5,4 procent.

het wegenonderhoud uit de opbrengst uit de
watersysteemheffing. De wegenheffing wordt vaak
alleen betaald door de belastingplichtigen in het
gebied waar het wegenbeheer plaatsvindt, niet in het
hele waterschap.

De heffing ongebouwd en de heffing natuur worden
beide betaald door eigenaren van grond. De heffing
natuur door eigenaren van natuurgrond, de heffing
ongebouwd door eigenaren van andere onbebouwde
grond. Die laatste groep bestaat veelal uit agrariërs,
maar ook eigenaren van (spoor)wegen vallen er
onder. De opbrengst uit de heffing ongebouwd stijgt
(gecorrigeerd voor volume-effect) met 6,6 procent
tot 141 miljoen euro. De opbrengst uit de heffing
natuur stijgt met 2,7 procent tot 2 miljoen euro.''

Tabel 14 geeft de opbrengsten en de ontwikkeling
daarvan. De totale opbrengst van de wegenheffing is
dit jaar 34 miljoen euro. Als we de verandering van
het aantal huishoudens, hectaren grond en aantal
gebouwen buiten beschouwing laten dan daalt de
opbrengst uit de wegenheffing met -10,1 procent.
Totaal waterschapsheffingen

Wegenheffing
In totaal bedragen de waterschapslasten 2.504
miljoen euro, een lastenstijging van 3,2 procent ten
opzichte van vorig jaar (inclusief volume-effect).
Exclusief volume-effect is de stijging 3,1 procent (zie
tabel 15).

Vijf waterschappen beheren een deel van het
wegennet in hun beheersgebied. Vier van deze
waterschappen brengen hier een afzonderlijke
heffing voor in rekening, één waterschap bekostigt

Tabel 14

Opbrengst wegenheffing 2013
Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

Ingezetenen

15

-12,3%

-10,6%

Gebouwd

16

-12,1%

-9,4%

Ongebouwd

3

-13,4%

-12,0%

Natuur

0

0,0%

-12,0%

Totaal

34

-97%

-10,1%

%

Tabel 15

Opbrengst waterschapsheffingen 2013

Totaal

28

AUas2013.uidd 28

Opbrengst

Mutatie Inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

2.504

3,2%

3,1%

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:37

Provincies

Overige provmciale heffingen

Provinciale opcenten

Naast de opcenten op de motorrijtuigenbelasting
kennen provincies nog enkele kleinere heffingen.
Omdat grondslaggegevens ontbreken geven we hier
alleen de opbrengstontwikkeling inclusief volumeeffect weer, op basis van begrotingsgegevens.
De opbrengst uit de grondwaterbelasting is dit jaar
15 miljoen euro (-3,3 procent). De opbrengst uit de
overige heffingen bedraagt eveneens 15 miljoen euro
(-4,6 procent).

De opcenten op de motorrijtuigenbelasting zijn de
belangrijkste belastingen van provincies. De hoogte
van de motorrijtuigenbelasting is onder andere
afhankelijk van het soort voertuig (bijvoorbeeld
auto of motor), het gewicht van het voertuig en het
soort brandstof dat het voertuig gebruikt. Bovenop
het bedrag aan motorrijtuigenbelasting komen de
opcenten. De opbrengst stijgt met 0,9 procent tot
1.457 miljoen euro (gecorrigeerd voor volume-effect).
Inclusief volume-effect stijgt de opbrengst minder
(-0,4 procent). Dat komt doordat er steeds
meer zuinige auto's rondrijden, waarvoor geen
wegenbelasting verschuldigd is.

Tabel 16

Opbrengst

Mutatie inclusief

Mutatie exclusief

(min. euro)

volume-effect

volume-effect

1.457

-0,4%

0,9%

Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

Begrote opbrengst overige provinciale heffingen 2013

Grondwaterbelasting

15

-3,3%

Overige heffingen

15

-4,6%

Opbrengst
(min. euro)

Mutatie inclusief
volume-effect

1.480

-0,4%

Tabel 18

Totale opbrengst provinciale heffingen 2013

Totaal

29

Aüas2013.iiidd 29

De totale opbrengst uit de provinciale heffingen
bedraagt 1.480 miljoen euro. Inclusief volume-effect
is dat een mutatie ter grootte van -0,4 procent.

Opbrengst provinciale opcenten 2013

Totaal

Tabel 17

Totaal provinciale heffingen

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:37

De ozb-opbrengst en de macronorm
Normering
Elke afzonderlijke gemeente is vrij om zelf de hoogte
van de ozb-tarieven te bepalen. In 2006 en in 2007
golden hiervoor beperkingen, maar die zijn in
2008 weer opgeheven. Toen is wel een zogeheten
macronorm ingevoerd. Die stelt een bovengrens aan
de totale stijging van de ozb-opbrengst.
De macronorm is niet in wetgeving vastgelegd. Het
is een bestuurlijke afspraak tussen het Rijk en de
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG).
In het bestuursakkoord met de VNG van 4 juni
2007 is afgesproken dat bij overschrijding van de
macronorm het volume van het gemeentefonds kan
worden verlaagd. Dit is in 2008 of in 2012 echter
niet gebeurd, terwijl het kabinet in die jaren wel
een overschrijding constateerde. Korten op het
gemeentefonds zou betekenen dat gemeenten
collectief worden gestraft als een aantal van hen de
ozb-opbrengst sterk laat toenemen. Dat lijkt geen
optimaal sturingsmechanisme.
De macronorm is in 2010 geëvalueerd.'^ Toen is met
waardering geconstateerd dat de ozb-opbrengst,
op een kleine overschrijding in 2008 na, binnen de
marges van de norm is gebleven.'^
Concreet houdt de macronorm in dat de opbrengst
van de ozb van alle gemeenten samen niet meer mag
stijgen dan de reële trendmatige groei van het bruto
binnenlands product (thans 1,25 procent) plus de
prijsontwikkeling" (1,75 procent).^" Dat betekent een
maximale stijging van 3 procent. Voor 2013 wordt de
macronorm echter verlaagd met de overschrijding
van die norm in 2012. Die overschrijding bedroeg
7,7 miljoen euro. Per saldo mag de ozb-opbrengst
in 2013 met 2,76 procent (89,4 miljoen euro)
toenemen.^'
Meting
Toezicht op de naleving van de macronorm kan
op basis van drie bronnen: begrotingscijfers,
rekeningcijfers en een combinatie van tarief- en
grondslagcijfers.

30

Allu2013 indd 30

Het CBS verzamelt jaarlijks de gemeentelijke
begrotingscijfers. Die hebben echter enkele
beperkingen. Ze zijn deels gebaseerd op nog
niet vastgestelde begrotingen, en ze hebben
weliswaar betrekking op de meeste, maar niet
op alle gemeenten. Ook blijkt er altijd een gat te
gapen tussen begrote en gerealiseerde opbrengst,
met name bij de ozb.^^ Bij een op basis van deze
CBS-cijfers geconstateerde overschrijding van de
macronorm is het daarom niet zeker of de ozb
werkelijk teveel is gestegen. Van 2012 op 2013 is
de ozb-opbrengst volgens opgave door het CBS
gestegen met 5,19 procent. Dat is ruim boven de op
basis van de macronorm toegestane 2,76 procent.
Eventuele overschrijdingen van de macronorm
kunnen ook worden gemonitord op basis van
de gemeentelijke rekeningen in plaats van de
begrotingen. Rekeningcijfers hebben het voordeel
definitief te zijn, maar zijn slechts met vertraging
beschikbaar. Daarom zijn ze voor dit doel ongeschikt.
In de derde plaats kunnen de ozb-opbrengsten
worden berekend aan de hand van ozb-tarieven
en woz-waarden. Het nadeel hiervan is echter dat
deze methode de daadwerkelijke ozb-opbrengst
per definitie overschat omdat in de praktijk altijd
een deel van de grondslag oninbaar is, bijvoorbeeld
wanneer er door leegstand geen gebruiker van
een bedrijfspand is. Op het niveau van mutaties is
het echter wel mogelijk een vergelijking te maken.
Daarvoor moet dan de vooronderstelling worden
gemaakt dat leegstand van jaar op jaar weinig
verandert. Verder zijn de definitieve woz-waarden
pas met vertraging bekend. Wij maken gebruik van
voorlopige cijfers (zie blz. 115).
Een ex post vergelijking van de drie methoden
laat zien dat conclusies trekken op basis van
begrotingscijfers alleen, riskant kan zijn." Ook is
van de begrote ozb-opbrengsten geen uitsplitsing
beschikbaar naar de heffing van woningen en die van
niet-woningen. Wij geven dan ook de voorkeur aan
de berekening op basis van tarieven en woz-waarden.
Berekend op basis van de ozb-tarieven en de
waarde van onroerende zaken blijkt de ozbopbrengst dit jaar 3,86 procent te stijgen (inclusief
areaaluitbreiding). Dat is aanzienlijk minder dan

Landelijk overzicht

2-1-2013

13-59:37

volgens de begrotingscijfers van het CBS, maar wel
duidelijk boven de macronorm (2,76 procent).
Achtergrond opbrengstontwikkeling
Tabel 19 splitst de ozb-stijging uit naar een heffing
van eigenaren van woningen, van eigenaren van
niet-woningen en van gebruikers van niet-woningen.
Gebruikers van woningen betalen sinds 2006 geen
ozb meer. Uit deze tabel blijkt dat er geen grote
verschillen bestaan tussen de opbrengststijging van
de drie ozb-heffingen.
Welke gemeenten de ozb naar verhouding sterk
hebben verhoogd is te zien op kaart 6 (woningen) en
kaart 10 (niet-woningen).
Conseguenties
De gemeenten hebben zich dit jaar gezamenlijk niet
aan de macronorm gehouden. De afspraak is dat bij
overschrijding van de macronorm in het Bestuurlijk
overleg financiële verhoudingen een bestuurlijke
weging plaatsvindt van de mogelijke oorzaken van
de overschrijding. Het kabinet behoudt zich het
recht voor om een correctie door te voeren op de
omvang van het gemeentefonds. Deze formulering
laat strikt genomen geen gerichte korting voor
overtreders toe. Dat zou immers de verdeling van
het fonds veranderen. Dit betekent dat gemeenten
die zelf onder de norm zijn gebleven financieel
kunnen worden gestraft voor het beleid van andere
gemeenten. Dat geldt zelfs voor de 27 gemeenten
die de ozb verlagen.
Bij de rechtvaardigheid hiervan kunnen vraagtekens
worden gezet. Ook lijkt een dergelijk systeem niet
de goede prikkels af te geven. Dat komt doordat een
gemeente die de ozb sterk verhoogt daarvoor niet of
maar zeer beperkt wordt bestraft. Immers, wanneer
de andere gemeenten de ozb binnen de perken
houden wordt de macronorm niet overschreden, en
volgt geen straf. Wanneer de macronorm wel wordt
overschreden wordt de straf over alle gemeenten
verdeeld, naar rato van hun aandeel in de algemene
uitkering uit het gemeentefonds. De veroorzakers
komen er met een verhoudingsgewijs lichte boete
van af. Daar komt bij dat gemeenten, voor jaren
waarin een overschrijding van de norm wordt

31

Atlas20l3mdd

31

verwacht, juist voor hogere tarieven zouden kunnen
kiezen om de te verwachten daling van hun uitkering
te compenseren. Dit alles is in de evaluatie van de
macronorm niet aan de orde gekomen.
Een korting op het gemeentefonds als reactie op een
overschrijding van de macronorm is zoals gezegd
geen automatisme. Het is niet eerder voorgekomen,
ook niet in 2008 of 2012. Maar de geloofwaardigheid
van de macronorm kan wel in gevaar komen
wanneer sancties nooit worden toegepast. Ook het
in mindering brengen van de overschrijding op de
toegestane opbrengstgroei in het jaar erop kan
bezwaarlijk van jaar op jaar worden toegepast.
De ozb is goed voor 1,5 procent van de landelijke
belasting- en premieopbrengst. De overschrijding
van de macronorm met 1,10 procentpunt (38 miljoen
euro) komt neer op een te hoge stijging van de
landelijke belastingopbrengst van 0,0161 procent.
Ernstige macro-economische conseguenties vallen
daar niet van te verwachten. Over de ontwikkeling
van de koopkracht zegt de overschrijding van
de macronorm weinig. De macronorm betreft
immers de stijging van de ozb-opbrengst inclusief
areaaluitbreiding (nieuwbouw). Doordat er een
volume-effect in zit zegt deze stijging weinig over de
druk op afzonderlijke belastingplichtigen.

Tabel 19

Procentuele stijging ozb-opbrengst
uitgesplitst naar heffing

Woningen: eigenaar

3,66%

Niet-woningen; eigenaar

4,15%

Niet-woningen: gebruiker

3,94%

Totaal

3,86%

Landelijk overzicht

2-1-2013

13:59:37

^

1

Artiltel 12-status en gemeentelijl<e herindeling

G=^
Jaar van herindeling en
artikel 12-statU5 in 2013
2005
□

2006
2007
2009
2010

D 2011
2012

I

2013

r _. 2007 en 2011
Artikel 12-statüs

%

Atla!2013.indd 32

2-1-2013 13:59:38

voor de rioolheffing, maar dat is opgeheven. Nietkostendekkende tarieven voor riool en reiniging zijn
alleen toegestaan voor zover deze door een hoger
ozb-tarief worden gecompenseerd.

Gemeentelijke herindeling
Van 2012 op 2013 is het aantal gemeenten met zeven
afgenomen tot 408. Op de kaart hiernaast zijn de
gemeenten ingekleurd die de afgelopen jaren zijn
heringedeeld.
Het kabinet Rutte 11 streeft naar een radicale
vermindering van het aantal gemeenten. Alleen
gemeenten met ten minste 100.000 inwoners
worden levensvatbaar geacht. Op dit moment
hebben maar 26 gemeenten zo veel inwoners.
Opschaling zou de bestuurskracht van gemeenten
vergroten, en op termijn een miljard euro aan
kosten besparen (volgens het regeerakkoord). Uit
onderzoek blijkt echter dat herindelingen juist leiden
tot structureel hogere uitgaven.^"

Artikel 12-gemeenten zijn dus genoodzaakt hoge
tarieven te hanteren. Of dit ook altijd tot hoge lasten
voor hun inwoners leidt, hangt af van de waarde van
de onroerende zaken binnen deze gemeenten.

Aantal artiltel 12-gemeenten
gestabiliseerd
In de jaren tachtig van de vorige eeuw hadden nog
tientallen gemeenten de artikel 12-status. Sindsdien
is dit aantal gestaag teruggelopen, onder meer
door de voortdurende gemeentelijke herindelingen
en de invoering van de nieuwe Financiëleverhoudingswet uit 1997, die beter rekening houdt
met kostenverschillen tussen gemeenten." Ditjaar
zijn er vier artikel 12-gemeenten, net als vorig jaar.^''
Op de kaart zijn artikel 12-gemeenten geel gekleurd.

Sommige heringedeelde gemeenten hanteren
voor een aantal gemeentelijke belastingen nog
verschillende tarieven in de territoria van de
opgeheven gemeenten. Ook de Amsterdamse
stadsdelen kennen verschillende belastingtarieven.
In deze uitgave worden daarom de binnengemeentelijke tariefgebieden afzonderlijk
weergegeven. De relevante binnengrenzen zijn op de
kaart hiernaast wit ingetekend.

Artikel 12
Gemeenten die in ernstige financiële problemen
verkeren, kunnen op grond van artikel 12 van
de Financiële-verhoudingswet een aanvullende
uitkering aanvragen. Dit kan als de algemene
middelen van de gemeente aanmerkelijk en
structureel tekortschieten om in de noodzakelijke
behoeften te voorzien, terwijl de eigen inkomsten
zich op een redelijk peil bevinden. Dit laatste
betekent (in 2013) concreet dat reinigingsheffing
en rioolheffing kostendekkend moeten zijn en dat
het gewogen gemiddelde ozb-tarief ten minste
0,1540 procent van de woz-waarde moet bedragen.
Tot 2012 bestond er eveneens een minimumtarief

Alliis2013.indd 33

2-1-2013

13:59:38

2

Waardestijging woningen
G^
Vlieland

Edam-Volendam

■8.6%
-8,4%
-8,2%

Vlieland
Arnhem
Sluis

-0,8%
•0,4%
0,2%

Gemiddelde
Mediaan

-3,6%

Dantumadiel
Gennep

Ontwikkeling in procenten
g3 Lager dan -7

□ -7 tot -5
-5 tot-4
-4 tot -3
•3 tot -2
fJ -2 tot -1
□ -1 tot O
I O of hoger

o

-3,7%

[

i,_^-i

1—

20

40

80

60

100

Percentaqe van aantal gemeenten (cumulatief)

%
3

Waardestijging niet-woningen
(P^
Diemen

Ontwikkeling in procenten
0 Lager dan -75
D -75 tot -5
-5 tot -3
-3 tot -2
-2 tot -1
n -1 tot O
O O tot 2
■ 2 of hoger

Lingewaal
Rhenen

-11,0%
-9,3%
-9,2%

Loppersum
Zeevang
Schouwen-Duiveland

6,0%
6,0%
10.5%

Gemiddelde
Mediaan

•2,9%
•2,4%

o

20

40

60

so

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Allis20l3.:ndd 34

2-1-2013 13:59:39

Waardestijging niet-woningen

Taxatie
De waarde van woningen en van niet-woningen
wordt jaarlijks opnieuw vastgesteld, waarbij het
peiljaar telkens een jaar opschuift. Voor 2013 geldt
de waarde op 1 januari 2012. Vorig jaar was dat
2011. Helaas kan de nieuwe waarde van sommige
objecten pas in een laat stadium definitief worden
vastgesteld (onder meer als gevolg van bezwaaren beroepsprocedures), zodat gemeenten hun
definitieve ozb-tarieven pas laat kunnen vaststellen.
De ozb-tarieven moeten weliswaar voor het begin
van het jaar worden gekozen, maar mogen in de loop
van het jaar nog worden verlaagd (niet verhoogd).

De gemiddelde waardeontwikkeling van nietwoningen varieert van -11,0 procent in Diemen
tot 10,5 procent in Schouwen-Duiveland.
Gemiddeld bedroeg de waardeontwikkeling -2,9
procent. In 54 procent van de gemeenten ligt de
waardeontwikkeling tussen de -3 en de O procent.
In 364 gemeenten daalt de gemiddelde waarde van
niet-woningen.

De waarde van de onroerende zaken binnen de
gemeentegrenzen kan ook zijn toegenomen
door nieuwbouw (of afgenomen door sloop).
Deze zogeheten areaalontwikkeling wordt bij
de waardeontwikkeling niet meegerekend.
De waardeontwikkeling wordt in deze atlas
gebruikt om de mutatie van de ozb-tarieven te
corrigeren. Immers, hogere waarden leiden vaak
tot lagere tarieven, en andersom. Om de reële
tariefontwikkeling te berekenen wordt voor de
waardeontwikkeling gecorrigeerd.

Waardestijging woningen
De definitieve waardemutaties waren nog niet
beschikbaar op het moment dat deze atlas is
samengesteld. De vermelde waardeontwikkelingen
betreffen voorlopige cijfers.^' De gemiddelde
waardeontwikkeling van woningen varieert van -8,6
procent in Dantumadiel tot 0,2 procent in Sluis. Het
landelijke gemiddelde bedraagt -3,7 procent. In 407
gemeenten daalde de gemiddelde woning in waarde.
De enige gemeente waar de waarde stijgt is Sluis
(0,2 procent). Voor 61 procent van de gemeenten
geldt dat de waardeontwikkeling tussen de -4 en de O
procent ligt.

2::'ZG1

Atlas20l3.indd 35

2-1-2013

13:59:40

4

Gemiddelde woningwaarde

(P^
Bedrag in duizenden euro's
^

Lager dan 150

Q

150 tot 200

200 tot 225
225 tot 250
250 tot 275
r j 275 tot 300
£ 3 300 tot 350
H 350 of hoger

Kerkrade

Heerlen
Kerkrade
Delfzijl

Percentage van aantal gnneenten (cumulatief)

129.000
134.000
139.000

Laren

571,000

Blaricum
Bloemendaal

575.000
601.000

Gemiddelde
Mediaan

236.000
239.000

r ^ ..=.. C f ■:«? T=T 'BS» ^^^ '
Aüa!2013.indd 36

2-1-2013

13.5941

4 dtmM^^jêÜÊS© TO'©pJrp:©'\«fcoii]F(a;'©

Gemiddelde
De taxatiewaarde van een woning bedraagt
gemiddeld 236.000 euro. Dat is een verandering
van -3,7 procent in vergelijking met vorig jaar. Via
de ozb-aanslag (en in sommige gemeenten ook via
de rioolheffing) werkt de woningwaarde door in
de woonlasten die huishoudens aan de gemeente
moeten betalen. Ook de heffing gebouwd van
de waterschappen, de inkomstenbelasting (het
eigenwoningforfait en de vermogensheffing in
box 3) en de overdrachtsbelasting gebruiken de
woningwaarde als grondslag.
Omdat de definitieve waardecijfers van onroerende
zaken nog niet beschikbaar zijn, vermelden wij
voorlopige gegevens. Die zijn berekend door de
gemiddelde waarde van woningen binnen een
gemeente in 2012 (bron: CBS) te verhogen met
behulp van voorlopige cijfers met betrekking tot de
waardestijging binnen die gemeente.

Grote verschillen
De goedkoopste woningen staan in de periferie: het
Noorden, Zeeland en Limburg, maar ook in en om
Rotterdam zijn woningen gemiddeld weinig waard.
In Heerlen bedraagt de gemiddelde woningwaarde
129.000 euro. De duurste woningen staan in de
villadorpen rond de grote steden. Bloemendaal spant
de kroon met een gemiddelde waarde van 601.000
euro. De figuur onder de kaart laat zien dat er enkele
gemeenten zijn met uitzonderlijk dure huizen. Voor
de rest is de verdeling vrij vlak.
De verschillen in de waarde van onroerende zaken
hebben twee oorzaken. Ten eerste zijn sommige
plaatsen gewilder dan andere: een vrijwel identieke
woning is in Bloemendaal veel meer waard dan
in Heerlen. Heerlen ligt in Zuid-Limburg, één van
de gebieden waar de bevolking daalt. Daarnaast
verschilt de samenstelling van het woningenbestand:
in Bloemendaal staan veel villa's, in Heerlen meer
eenvoudige woningen.

ffl

AUa!2013.indd 37

S£r.-:e£;:fe7

i&i

2-1-2013

13:59:41

5

Ozb-tarief woningen
c=^

Percentage
B Lager dan 0,070
D 0,070 tot 0,090
0,090 tot 0,100
0.100 tot 0,110
0,110 tot 0,120
n 0,120 tot 0,140
n 0,140 tot 0.180
■ 0,180 of hoger

Texel
Koggenland
Bussum

0.0434

Leeuwarderadeel
Oldambt
Appingedam

0,1998
0,2042

Gemiddelde
Mediaan

0,1091
0,1062

OSS?

O

20

0.0471
O.049S

0,2108

40

60

80

IOO

Percentage vnn aantal gemeenten (cumulatief)

6

Mutatie ozb-tarief woningen
c^

Mutatie In procenten
E l Lager dan -2,5
D -2,5 tot 0
O tot 1,5
1,5 tot 3
3 tot 5
[ J 5 tot 10
□ 10 tot 15
■ 15 of hoger

Goeree-Overflakkee/
Oostflakkee
Goes
Molenwaard/
Nieuw-Lekkerland

-18%
-13%
-12%

Geldermalsen
Nuenen ca.

38%
39%
76%

Gemert-Bakel

Molenwaard/
Nieuw-Lekkerland.

Goeree-Overflakkee/
Overflakkee

i

i

\

1
_ 1

1

c ^

_ J _ ;__

-

:
L

!
J

1
i

.i

O

20

40

60

80

•20

'

1

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiet)

Ailas20l3.indd 38

2-1-2013

13:59:42

Tariefmutaties
©s^ (Tï^yitgtii©

Tarieven
Kaart 5 hiernaast laat het ozb­tarief zien voor
eigenaren van woningen. Van twee gemeenten
zijn voorlopige tarieven opgenomen, omdat
vrijwel vaststond dat dit de definitieve tarieven
zouden worden.^^ Het gemiddelde tarief bedraagt
0,1091 procent. Dat is (gecorrigeerd voor de
waardeontwikkeling) 3,3 procent hoger dan vorig
jaar.
Volgens de macronorm (een bestuurlijke afspraak
tussen de rijksoverheid en de VNG, zie blz. 30) mag
de landelijke opbrengst van de ozb niet meer stijgen
dan 2,76 procent. Dat geldt voor de opbrengst van
woningen en van niet­woningen samen. Op basis van
de ozb­tarieven voor 2012 en 2013 en de voorlopige
waardeontwikkeling valt een opbrengstgroei te
becijferen van 3,86 procent. Dat is duidelijk boven
de macronorm. Deze opbrengstgroei is niet alleen
het gevolg van tariefstijgingen, maar ook van
areaaluitbreiding.
In 64 procent van de gemeenten ligt het ozb­tarief
voor woningen tussen 0,0800 en 0,1200 procent
(zie de figuur bij de kaart). Ter vergelijking: het
eigenwoningforfait komt gemiddeld overeen met een
tarief van 0,2520 procent van de woz­waarde.^' Dit is
2,3 keer zo hoog als het gemiddelde ozb­tarief. Het
gemiddelde tarief van de met de ozb vergelijkbare
"heffing gebouwd" van de waterschappen bedraagt
0,0304 procent. Dat is 28 procent van het
gemiddelde ozb­tarief voor woningen.

Een deel van de jaarlijkse tariefaanpassing is
bedoeld om te compenseren voor de ontwikkeling
van de waarde van onroerende zaken. Immers,
wanneer deze waarde stijgt kan met een lager
tarief dezelfde opbrengst worden verkregen. Bij
een waardedaling moet het tarief omhoog om de
opbrengst ten minste gelijk te houden. Om de reële
tariefontwikkeling te kunnen bepalen zijn de tarieven
in 2013 daarom vergeleken met de tarieven in 2012
die zijn gecorrigeerd voor de waardeontwikkeling.
Het gemiddelde tarief van de ozb op het eigendom
van woningen is ­ aldus gecorrigeerd ­ dit jaar 3,3
procent verhoogd.
Dit jaar daalt het ozb­tarief voor woningen (na
correctie voor de waardeontwikkeling) in 39
gemeenten. De grootste dalingen vonden plaats in
Goeree­Overflakkee/Oostflakkee (­18 procent) en
in Goes (­13 procent). De daling in de voormalige
gemeente Oostflakkee is een gevolg van de
herindeling. In de nieuwe gemeente Goeree­
Overflakkee is het ozb­tarief lager dan in de
voormalige gemeente. In de gemeente Goes werd
een deel van de ozb­opbrengst tot nu toe gebruikt
om de rioleringskosten te dekken. Voortaan
wordt een groter deel van de kosten gedekt uit de
opbrengsten uit de rioolheffing, waardoor de ozb­
tarieven kunnen dalen.
De grootste tariefverhoging vindt plaats in
Gemert­Bakel (76 procent). Deze gemeente heeft
meer inkomsten nodig om financiële tekorten op
de grondexploitatie op te vangen. Nuenen c a .
verhoogt het ozb­tarief met 39 procent. Ook Nuenen
heeft financiële problemen door verliezen op de
grondexploitatie. Om deze tekorten op te vangen
worden onder meer de ozb­tarieven verhoogd.^"

Dit jaar heeft Texel het laagste tarief (0,0434
procent) en Appingedam het hoogste (0,2108
procent). Een vergelijking van de tarieven is
echter niet erg informatief, omdat gemeenten
met goedkope woningen hogere tarieven nodig
hebben om een bepaalde opbrengst te krijgen
dan gemeenten met dure huizen (zie bijlage). Dit
verklaart deels de overwegend rode kleur van
Groningen, Friesland en Zuid­Limburg op kaart 5.
Kaart 8 laat daarom de gestandaardiseerde tarieven
zien, die hiervoor zijn gecorrigeerd.

■ 5-er %=? T P * •

Aüas20l3.indd 39

24­2013

13:59:42

7 Ozb-aanslag woning met gemiddelde
waarde

C^
Texel
Koggenland

Bedrag in euro's
ffl Lager dan 175
D 175 tot 200
200 tot 225
225 tot 250
250 tot 275
n 275 tot 300
E) 300 tot 400
■ 400 of hoger

s-Gravenhage

116
118
126

Bloemendaal
Laren
Blaricum

578
590
667

Gemiddelde
Mediaan

251
253

800
600
400

Cs3>

^ ^
r
'■~n—fh-t
o

20

40

60

BO

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^
8

Gestandaardiseerd ozb-tarief woningen
G=^

Tarief In procenten
E Lager dan 0,070
D 0.070 tot 0.090
0,090 tot 0,100
0,100 tot 0,110
0.110 fot 0,120
[ 1 0,120 tot 0,140
E l 0,140 tot 0,180
■ 0,180 of hoger

Koggenland
Texel
Bussum

0,0470
0,0508
0,0577

Oldambt
Nijmegen
Appingedam

0,1939
0,1943
0,2031

Gemiddelde
Mediaan

0,1091
0,1080

0,2-

1

1

1

:

i m - ^ l ^

'

1
0,15-

Q ^

0.05-

0-

1

'r-- T ^
1

—^^
— —_
—
i
— ^

1

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

AUa52013.indd 40

2-1-2013

13:59.44

^

I / m i B S©ln;^?©a©E(o!© laü^SflKö] ©Inl

Vergelijken is lastig

^

Een vergelijking van de ozb­tarieven van
verschillende gemeenten zegt op zichzelf
betrekkelijk weinig. Immers, een laag tarief
kan in combinatie met een hoge grondslag
best tot een hoge belastingaanslag leiden. We
presenteren daarom in deze atlas twee alternatieve
vergelijkingsmaatstaven. Vanuit het standpunt van
de belastingbetaler is de gemiddelde aanslag een
nuttige indicator. Dit is de hoogte van de aanslag
bij een voor de gemeente geldende gemiddelde
woningwaarde (kaart 7). Vanuit het gezichtspunt van
de gemeente is het gestandaardiseerde ozb­tarief
(kaart 8 voor woningen en kaart 12 voor niet­
woningen) een goede indicator. Twee gemeenten
met hetzelfde gestandaardiseerde tarief hebben
per saldo evenveel te besteden. Beide maatstaven
worden uitgebreid behandeld in de bijlage bij deze
atlas.

Gemiddelde aanslag
De hoogte van de ozb kan vanuit de belastingbetaler
gezien het best worden vergeleken aan de hand
van de hoogte van de aanslag voor een woning van
gemiddelde waarde in de betreffende gemeente.
Deze ozb­aanslag varieert van 116 euro in Texel tot
667 euro in Blaricum (kaart 7). Blaricum heeft geen
uitzonderlijk hoog tarief, maar de huizen zijn er wel
buitengewoon duur. De figuur bij kaart 7 laat zien
dat maar enkele gemeenten met hun gemiddelde
ozb­aanslag boven de 400 euro uitkomen. Het
gemiddelde ligt op 251 euro. Dit is 8,35 euro (3,4
procent) meer dan vorig jaar. In 67 procent van de
gemeenten ligt de gemiddelde aanslag tussen 200
euro en 300 euro.

4"5

Gedeeltelijke verevening van
belastingcapaciteit leidt tot
tariefverschillen
De belastingopbrengst is gelijk aan het tarief maal de
grondslag. Gemeenten met een verhoudingsgewijs
kleine belastinggrondslag ­ en dus relatief lage
woningwaarden ­ hebben hogere ozb­tarieven
nodig dan gemeenten met een grote grondslag
om eenzelfde belastingopbrengst te genereren.
De rijksoverheid houdt hier rekening mee door
gemeenten met dure woningen een lagere
uitkering te geven uit het gemeentefonds, maar
deze compensatie is niet volledig. Dat betekent dat
gemeenten met bovengemiddeld dure woningen
bij een bepaald ozb­tarief over meer algemene
middelen beschikken dan andere gemeenten. Dit is
een van de redenen dat gemeenten met een lage
waarde van onroerende zaken relatief hoge ozb­
tarieven kennen.

Gestandaardiseerd tarief
Om de hoogte van de ozb­tarieven vanuit
gemeentelijk perspectief te kunnen vergelijken zijn
gestandaardiseerde tarieven berekend. Dit zijn de
tarieven die de gemeenten bij gelijke opbrengst
zouden heffen wanneer ze een gemiddelde
belastingcapaciteit hadden gehad (of wanneer de
rijksoverheid verschillen in belastingcapaciteit niet
gedeeltelijk maar geheel zou verevenen).
Koggenland heeft voor woningen het laagste
gestandaardiseerde tarief (0,0470 procent),
Appingedam het hoogste (0,2031). Het gemiddelde
bedraagt 0,1091 procent.
Opvallend is dat Noord­Nederland en Zuid­Limburg
niet alleen hoge ozb­tarieven hebben (kaart 5), maar
ook hoge gestandaardiseerde ozb­tarieven. De lage
woningwaarden in die gebieden kunnen de hoge ozb­
tarieven dus maar ten dele verklaren.

:"'ic-.:

■ ­ï^^

AUiis20l3indd 41

C f ■ÏSS' 75=? T^S" "Sü^ •■

24-2013

13:59;4-1

9

Ozb-tarief niet-woningen
G=^

Percentage
H Lager dan 0,20
n 0,20 tot 0,24
0,24 tot 0,28
0,28 tot 0.32
0,32 tot 0.36
n 0,36 tot 0,44
□ 0,44 tot 0,60
■ 0,60 of hoger

Koggenland
Texel
Bussum

0,0841

Leiden
Nijmegen
Sittard-Geleen

0,7333
0,7351
0,7393

Gemiddelde
Mediaan

0,3883
0,3200

0,1239
0,1254

O ^
Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^
10 Mutatie ozb-tarief niet-woningen
G=^
Goeree-Overflakkee/
Dirksland
Goeree-Overflakkee/
Oostflakkee
Scherpenzeel

Mutatie in procenten
H Lager dan -4
n -4 tot O
O tot 2
2 tot 4
4 tot 6
n 6 tot 10
□ 10 tot 20
I 20 of hoger

Boamsterhim
Gemert-Bakel
Sint-Anthonis

■33%
•24%
-22%
51%
76%
80%

Goeree-Overflakke/
Oostflakkee
Goeree-Overflakkee/
Dirksland

(

^
Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Atlas2013.indd 42

2-1-2013

13:59:46

9 ©K ■?© Qxb-mi'lQ'j ^^©'^
"^©T^n^^Ti. ©K r!fi^ySt?t°©

jaar een vaste verhouding tussen de tarieven van
woningen en niet­woningen. Dat uitgangspunt is
met ingang van 2013 losgelaten en de ozb­tarieven
zijn naar een zelfde niveau gebracht als dat van
omliggende gemeenten.

Tarief
Zowel de eigenaar als de gebruiker van een niet­
woning (doorgaans een bedrijfspand) betaalt ozb.
Kaart 9 laat het tarief voor de eigenaar en de
gebruiker samen zien. De afzonderlijke tarieven
voor de eigenaar en voor de gebruiker zijn niet
erg interessant. Die zeggen namelijk niets over
de vraag welk deel de eigenaar of de gebruiker
uiteindelijk betaalt. Immers, belasting wordt als het
even kan afgewenteld. Zo zal de verhuurder van
een bedrijfspand de ozb die hij moet betalen zoveel
mogelijk doorberekenen in de huur.

Het gemiddelde tarief stijgt met 2,9 procent. 51
gemeenten verlagen het (voor waardestijging
gecorrigeerde) tarief. Dat betekent dat daar de
opbrengst daalt, tenzij er meer onroerende zaken
zijn bijgekomen die onder deze belasting vallen
(volume­effect).

Gemiddeld bedraagt het ozb­tarief voor niet­
woningen 0,3883 procent. Dat is 2,9 procent hoger
dan vorig jaar
Het ozb­tarief voor niet­woningen varieert van
0,0841 procent in Koggenland tot 0,7393 procent in
Sittard­Geleen (kaart 9).

Mutatie
Kaart 10 laat zien in hoeverre het ozb­tarief voor
niet­woningen is veranderd. Een deel van de jaarlijkse
tariefaanpassing is bedoeld om te compenseren
voor de ontwikkeling van de waarde van onroerende
zaken. Immers, wanneer deze waarde stijgt kan
met een lager tarief dezelfde opbrengst worden
verkregen. Bij een waardedaling is een hoger tarief
nodig om ten minste dezelfde opbrengst te houden.
De tariefmutatie in kaart 10 is daarom gecorrigeerd
voor de gemiddelde waardeontwikkeling van niet­
woningen binnen elke gemeente.
De tariefmutatie varieert van ­33 procent in Goeree­
Overflakkee/Dirksland tot 80 procent in Sint­
Anthonis. De tarieven in de voormalige gemeente
Dirksland waren hoger dan die van de andere
fusiepartners. Sint­Anthonis hanteerde tot vorig

AÜu2013.indd 43

2-1-2013

13:5946

11 BI-zones en ondernemersfondsen

(P^
Geen BI-zone of ondernemersfonds
^

Bl-zone(s)

IH

Ondernemersfonds

H

Zowel Bl-zone(s) als ondernemersfonds

%

Aüns2013.indd 44

2-1-2013

1359:46

"LÜ :'l©6;f'^J^©5ï;kwesir©::5in)(5;g;^{(3)!fï©s
©;f^ @[ri(a;©FL^©[rii;©lr§l?©[:tÉiigeirü
Bedrijveninvesteringszones

bij de bestaande heffingssystematiek. Via een BIZ
is bijvoorbeeld een ozb-achtige heffing mogelijk in
een afgebakend gebied. Bij een ondernemersfonds
kan dat niet. Aan de andere kant zijn de wettelijke
beperkingen kleiner. Zo is bijvoorbeeld geen
draagkrachtmeting nodig.

66 gemeenten kennen één of meer
bedrijveninvesteringszones (BIZ of BI-zone),
afgebakende gebieden waarbinnen een afzonderlijke
heffing bestaat waarmee investeringen in de
kwaliteit van bedrijfsterreinen worden bekostigd.^'
De gemeente int de heffing en keert de opbrengst
uit aan de vereniging of stichting die de activiteiten
namens de ondernemers uitvoert. De opbrengst
van deze heffing kan bijvoorbeeld worden benut
voor het verbeteren van verkeersvoorzieningen,
bewegwijzering, groenvoorziening, afvalinzameling,
verlichting, schoonmaak, onderhoud, brandveiligheid,
graffitiverwijdering, extra surveillance, hekwerken
en camerabewaking. Het gaat dus niet altijd om
investeringen.
BI-zones kunnen worden ingesteld sinds 1 mei 2009.
Dat kan alleen bij voldoende draagvlak onder de
betrokken bedrijven. Het gaat om een experimentele
regeling. Gemeenten mogen zoveel BI-zones instellen
als ze willen (voor zover draagvlak aanwezig is).
Initiatieven dienden wel voor 1 januari 2012 van
start te gaan. De Experimentenwet BIZ vervalt met
ingang van 1 juli 2015. In 2012 is de wet geëvalueerd.
Er blijken veel meer BI-zones te zijn opgericht dan
men had verwacht en zowel in grote als in kleinere
gemeenten.^^ Omdat er behoefte blijkt te zijn aan BIzones wordt nu gewerkt aan een definitieve regeling.

^

Ondernemersfondsen
Gemeenten als Leiden, Nijmegen, Middelburg en
Tilburg kenden voor 2009 al een ondernemersfonds
dat vla een bestaande lokale belasting (ozb of
reclamebelasting) werd gevoed.^^ Momenteel hebben
89 gemeenten een dergelijk fonds dat vaak aan de
ozb of de reclamebelasting is verbonden. 10 van deze
gemeenten kennen ook een BIZ. Het nadeel van een
ondernemersfonds is dat moet worden aangesloten

4g

Allns20l3.indd 45

2-1-2013

13:59:47

12 Gestandaardiseerd ozb-tarief
niet-woningen

Percentage
^

Lager dan 0,15

CU 0,15 tot 0,20
0,20 tot 0,25
0,25 tot 0,30
0,30 tot 0,35
\Z\ 0,35 tot 0,40
S 0,40 tot 0,60
■

0.60 of hoger

^

#

Onderbanken

0.5
0.25

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Al]as2013 indd 46

Koggenland
Onderbanken

0,0639
0,0897

Bussum

0.0992

Nijmegen
Leiden
Sittard-Geleen

0,7309
0.7387
0,7571

Gemiddelde
Mediaan

0,3882
0,3011

2-1-2013

13:59:47

\?.. CI©§tgJïdi5r®r(a^g©©"e^ ©%^"

Vergelijkbaarheid ozb-tarieven beperkt
Twee gemeenten die dezelfde ozb-tarieven
hanteren kunnen daar verschillende bedragen aan
overhouden. De opbrengst hangt immers mede
af van de belastinggrondslag. Een gemeente met
veel dure bedrijfspanden behaalt met een bepaald
tarief een hogere opbrengst dan een gemeente
met weinig bedrijvigheid. Dergelijke verschillen in
belastinggrondslag worden via het verdeelsysteem
van de algemene uitkering uit het gemeentefonds
gedeeltelijk gecompenseerd, maar niet helemaal
(bij niet-woningen voor 70 procent). Om deze reden
zegt een vergelijking van de ozb-tarieven tussen
gemeenten betrekkelijk weinig.

Gestandaardiseerd tarief
Om de hoogte van de ozb-tarieven toch te kunnen
vergelijken zijn gestandaardiseerde tarieven
berekend. Dit zijn de tarieven die de gemeenten bij
gelijke opbrengst zouden heffen wanneer ze een
gemiddelde belastingcapaciteit hadden gehad (of
wanneer de belastingcapaciteit niet gedeeltelijk
maar geheel zou worden verevend). Twee gemeenten
met hetzelfde gestandaardiseerde tarief hebben per
saldo evenveel te besteden. Voor een uitgebreidere
behandeling wordt verwezen naar blz. 118.

^

Kaart 12 laat het gestandaardiseerde ozb-tarief zien
voor niet-woningen (eigenaar en gebruiker samen).
Koggenland heeft het laagste gestandaardiseerde
ozb-tarief (0,0639 procent), Sittard-Geleen heeft het
hoogste (0,7571 procent). Het gemiddelde bedraagt
0,3882 procent.

^.T

Allas2013.indd 47

^j^tT.<c:zrLQV:

{©}

2-1-2013

13:59:48

13 Tariefdifferentiatie: eigenaren versus
gebruikers (niet-woningen)

G=^

Percentage
B Lager dan 110
D 110 tot 120
120 tot 124
124 tot 125
125 tot 126
n 126 tot 130
a 130 tot 150
■ 150 of hoger

Maasdonk
Someren
Leudal

83%
92%
100%

Weert
Zandvoort
Lelystad

170%
175%
235%

Gemiddelde
Mediaan

125%
125%

250
200

^

1

I

— ^ ^

C^^
Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^

#
14 Tariefdifferentiatie: woningen versus
niet-woningen
C=^

Percentage
g | Lager dan 100
100 (geen tariefdifferentiatie)
n 100 tot 125
125 tot 150
150 tot 175
175 tot 200
G 200 tot 225
É 225 tot 275
■ 275 of hoger

Ooststellingwerf
Simpelveld
Schouwen-Duiveland

77%
82%
95%

Zoeterwoude
Haarlemmermeer
Amsterdam

284%

Gemiddelde
Mediaan

196%
168%

291%
324%

Haarlemmermeer,
Zoeterwoude
's-Gravenhage

Schouwen-Duivenland

I
200

l__

(^?
Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

impelveld

Allas2()l3.indd 48

2-4-2013 13:59:49

'LriirD@(f(aiBfi;©r©initö®'£c©

Verhouding tarief eigenaar en gebruiker
niet-woningen
De verhouding tussen het ozb-tarief voor de
eigenaar van een niet-woning en dat voor de
gebruiker bedraagt gemiddeld 125 procent. Tot 2006
mocht dit percentage niet hoger zijn dan 125. De
meeste gemeenten zaten toen aan dit maximum. In
2006 is deze limiet afgeschaft. Gemeenten zijn wat
deze verhouding betreft nu geheel vrij.
Dit jaar zitten 164 gemeenten met deze verhouding
tussen 124 en 126 procent, terwijl 108 gemeenten
hier boven zitten. Maasdonk zit met 83 procent het
laagst, Lelystad met 235 het hoogst. De verhouding
tussen het tarief voor de eigenaar en dat voor de
gebruiker zegt overigens niets over de vraag welk
deel de eigenaar of de gebruiker uiteindelijk betaalt.
De eigenaar zal immers proberen de ozb zoveel
mogelijk aan de huurder door te berekenen.

Verhouding eigenarentarief woningen en
niet-woningen
Met ingang van 1997 mogen voor woningen
andere ozb-tarieven worden vastgesteld dan
voor niet-woningen (voornamelijk bedrijven).
Tariefdifferentiatie werd destijds toegestaan omdat
woningen veel sterker in waarde bleken te stijgen
dan niet-woningen. Door verschillende tarieven te
hanteren konden gemeenten voorkomen dat de
aandelen van beide categorieën in de ozb-opbrengst
na hertaxatie erg zouden veranderen. Tot 2006
bestond er een limiet voor de verhouding tussen
het tarief voor woningen en dat voor niet-woningen.
Tegenwoordig bestaat er op dit vlak geen enkele
wettelijke beperking meer.
In Amsterdam bedraagt het eigenarentarief voor
niet-woningen 324 procent van dat voor woningen.
11 gemeenten hanteren voor woningen en voor
niet-woningen hetzelfde tarief. Ooststellingwerf zit
met 77 procent het laagst. Gemiddeld ligt het tarief
voor niet-woningen op 196 procent van dat voor
woningen, net als vorig jaar.

49

Atlas2013.indd 49

Gan

ft>)

2-1-2013

13:59:49

15 Hefboomeffect
/ _ / ^

Eemsmond

Percentage
H

Lager dan 6

ö

6 tot 10
10 tot 12
12 tot 14
14 tot 16

□

16 tot 20

E l 20 tot 30
B

30 of hoger
Nog niet bekend

^

0

20

40

60

80

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiet)

All»520l3indd 50

100

Moerdijk
Bunnik
Eemsmond

4,9%
5.0%

Koggenland
Maasdonk
Amsterdam

29%
30%
34%

Gemiddelde
Mediaan

15%
12%

5,3%

2-1-2013 13:59:50

m Ma^^bm'm^m^
Groot hefboomeffect door klein
belastinggebied
Elke gemeente mag zelf bepalen hoeveel geld via
de ozb wordt binnengehaald. Zo kan een afweging
worden gemaakt tussen belastingoffer en de
baten van de met de extra opbrengst bekostigde
voorzieningen.
Doordat de ozb een relatief kleine inkomstenbron
voor gemeenten is, moeten zij deze wel
aanzienlijk verhogen om een procentueel geringe
uitgavenstijging te financieren. Dit wordt het
hefboomeffect (ook wel vliegwieleffect of gearing)
genoemd. Een maatstaf voor het hefboomeffect is
het percentage waarmee de ozb-tarieven moeten
worden verhoogd om de uitgaven met één procent te
laten toenemen. Omdat begrotingscijfers voor 2013
op het moment van schrijven nog niet beschikbaar
waren berekenen we het hefboomeffect op basis van
gegevens voor 2012.^"
Door de afschaffing, in 2006, van de ozb op het
gebruik van woningen, heeft het hefboomeffect
flink aan kracht gewonnen. De gemiddelde hefboom
bedroeg in 2005, het laatste jaar voor afschaffing,
nog 12,4 procent. In 2012 is dit 15,0 procent.
Gemiddeld moet de ozb dus met 15,0 procent
omhoog om de uitgaven met één procent te laten
toenemen. De mate waarin de bestedingen via de ozb
worden gedekt verschilt echter aanzienlijk tussen
gemeenten, en de hefboom dus ook.
Kaart 15 illustreert het hefboomeffect. De omvang
van het hefboomeffect varieert van 4,9 procent in
Moerdijk tot 34,3 procent in Amsterdam.

Allas2013indd 51

^

2-1-2013

13 59:50

16 Reinigingsheffing: tariefsystemen

G=^
Vastrecht
I

I Huishoudensomvang

Q ^ Volume container
Volume en aantal ledigingen
Aantal zakken
j

[ Gewicht
Gewicht en aantal ledigingen

%

Percentage van de bevolking per tariefsysteem

Volume container 7%

Volume container en aantal ledigingen 16%

■Aantal zakken 4%
Gewicht 1%
Gewicht en aantal ledigingen 2%
Vastrecht 12%
Huishoudensomvang 58%

Allaj2013,indd

52

2-4-2013 13:59:51

1© L^®C!nit^G511(3]ifti(lfl"[rö(olo

container wordt geleegd (15,6 procent van alle
huishoudens; doorgaans in combinatie met de
grootte van de container). Betaling per zak (3,6
procent) of per kilo (3,3 procent) komt ook voor.

Op de kaart hiernaast is te zien dat de meeste
gemeenten het tarief van de afvalstoffenheffing
of het reinigingsrecht (samen reinigingsheffingen
genoemd) laten afhangen van de
huishoudensomvang. Ook een vastrecht komt
nog vrij veel voor. Soms is de tariefstructuur erg
ingewikkeld.

Met diftar minder afval

Aandeel diftar aanzienlijk
Bij een vastrecht, of een tarief gekoppeld aan de
huishoudensomvang, kost het aan de straat zetten
van meer afval de burger niets extra, maar dit
levert de gemeente wel meer kosten op. Door het
ontbreken van een prijs voor het aanbieden van
meer afval is de hoeveelheid afval vermoedelijk
groter dan in de optimale situatie. Om de burger
een direct belang te geven bij het beperken van
de afvalstroom is het tarief in een groot aantal
gemeenten daarom gekoppeld aan de aangeboden
hoeveelheid afval (gedifferentieerd tarief, ofwel
diftar). Men betaalt dan per kilo, per zak of per
lediging (vaak gecombineerd met een vastrecht).
Het aandeel gemeenten dat huishoudens meer laat
betalen naarmate zij meer afval aan de straat zetten
is vanaf de tweede helft van de jaren negentig flink
toegenomen. Dit jaar voeren 12 (deel)gemeenten
diftar in. Uit onderzoek blijkt dat gemeenten die
diftar invoeren vaak in gebieden liggen waar al veel
diftargemeenten zijn.^^ Dat is op de kaart goed terug
te zien. De gemeente Oostzaan is in 2013 van diftar
afgestapt. Dat is sinds 1998 pas de derde keer dat
een gemeente afstapt van diftar In alle gevallen is
hiervoor gekozen in de hoop om zo het zwerfafval te
verminderen.

Uit COELO-onderzoek blijkt dat diftargemeenten per
inwoner minder afval inzamelen.^'' De hoeveelheid
gft-afval kan vrij eenvoudig worden verminderd
door zelf een compostbak in de tuin zetten. Bij
restafval zijn de mogelijkheden wat beperkter. In
diftargemeenten wordt meer afval gescheiden
aangeboden (papier, glas enzovoort).
Hoewel diftar leidt tot minder afval, en dus tot
kostenbesparingen, brengt het wel weer nieuwe
kosten met zich mee. In gemeenten waar per kilo
wordt betaald moeten afvalwagens worden uitgerust
met meetapparatuur en er moet voor worden
gezorgd dat huishoudens op de juiste manier worden
gefactureerd. Maastricht maakt kosten om fraude
met afvalzakken tegen te gaan. Ook voor burgers zijn
er (immateriële) kosten. Zij gaan bijvoorbeeld vaker
naar de glasbak. Per saldo blijken de kosten en de
milieubaten ongeveer tegen elkaar op te wegen.^^
Naast milieuoverwegingen kunnen er echter andere
redenen zijn om diftar in te voeren. Bijvoorbeeld
dat huishoudens die weinig vuil produceren dan
niet opdraaien voor de kosten veroorzaakt door
huishoudens die veel afval kwijt willen.

In 2000 woonde 9,7 procent van de Nederlanders
in een diftargemeente. Dat is opgelopen tot 22,5
procent dit jaar, tegen 20,2 procent vorig jaar. Dit
jaar alleen al voeren 12 gemeenten diftar in. In de
meeste gevallen hanteren diftargemeenten een
bedrag dat afhangt van het aantal keren dat de

tic:i:a3:iieii

Atlas2013.indd 53

2-1-2013

13:59:51

^

17 Tarief reinigingsheffing
eenpersoonshuishouden

fS^

Eemsmond

Bedrag in euro's
S Lager dan 100
D 100 tot 125
125 tot 150
150 tot 175
175 tot 200
L l 200 tot 225
Q 225 tot 275
■ 275 of hoger

12

Eemsmond
Zevenaar
Eersel

85
85

Velsen
Rotterdam
Diemen

340
365

Gemiddelde
Mediaan

213
181

337

400
300
200
100

o

20

40

60

80

100

Percentoge van aantal gemeenten {cumulatief}

%
18 Tarief reinigingsheffing
meerpersoonshuishouden

Bedrag in euro's
H Lager dan 175
D 175 tot 200
200 tot 225
225 tot 250
250 tot 275
□ 275 tot 300
0 300 tot 350
■ 350 of hoger

Eemsmond

?Hv'iH';
^^^i
r y ^ ^

'4^Tr W
V?/

^u
?>
^x .

Eemsmond
Zevenaar
Bunschoten

24
134

Muiden
Diemen
Wassenaar

413
420

Gemiddelde
Mediaan

264
249

139

425

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiel)

Aaas20l3.indd 54

2-1-2013

13:59:52

ff m ia ^ritf

Redenen tariefverschillen

0Tf^tj@(t-rp©irs©(©in;srniiu:'iïs3'È@y(5i@in)
Heffing
Sinds 2007 kent elke gemeente een reinigingsheffing
voor huishoudens. Vroeger bekostigden sommige
gemeenten de reiniging volledig uit de ozbopbrengst. Om bedragen per huishouden te
kunnen berekenen zijn voor gemeenten met
tariefdifferentiatie aannames gemaakt omtrent de
aangeboden hoeveelheid afval. Hierbij houden we
rekening met het feit dat diftargemeenten minder
afval inzamelen (zie de verantwoording achterin deze
atlas).

Tarief

^

Kaart 17 laat het tarief zien voor eenpersoonshuishoudens. Dat bedraagt gemiddeld 213 euro,
hetgeen minder is dan vorig jaar (-0,4 procent).
Eemsmond kent het laagste tarief (12 euro), dat
overigens verre van kostendekkend is. Het hoogste
tarief vinden we in Diemen (365 euro).

De grote tariefverschillen zijn het gevolg
van kostenverschillen en van verschillen in
kwijtscheldingsbeleid (kaart 36), tariefsystematiek
(kaart 16) en de mate van kostendekking (kaart 25).
Kostenverschillen kunnen onder meer samenhangen
met uiteenlopende verwerkingstarieven en met
het niveau van de dienstverlening (bijvoorbeeld de
freguentie waarmee het huisvuil wordt opgehaald).
In diftargemeenten betalen meerpersoonshuishoudens gemiddeld 10 procent minder
dan in andere gemeenten. Dat komt omdat
daar minder afval ingezameld hoeft te worden.
Eenpersoonshuishoudens profiteren nog meer
van diftar: gemiddeld 25 procent. Dat ligt voor
de hand, aangezien eenpersoonshuishoudens
in de regel minder afval produceren dan
meerpersoonshuishoudens. Onder een
vastrechtsysteem betalen zij een deel van de
rekening van de meerpersoonshuishoudens.
Ten slotte kunnen grote tariefverschillen ontstaan
door verschillen in kostendekkingspercentage (zie
kaart 25). Zo betaalt Eemsmond de reinigingskosten
voor een groot deel uit de algemene middelen (lees:
ozb).

#

Net als voor eenpersoonshuishoudens kent
Eemsmond voor meerpersoonshuishoudens het
laagste reinigingstarief (24 euro, kaart 18). Het
hoogste tarief (425 euro) heeft de gemeente
Wassenaar. Het (gewogen) gemiddelde bedraagt 264
euro. Ook dit is minder dan afgelopen jaar (-0,53
euro, ofwel -0,2 procent). Meerpersoonshuishoudens
betalen gemiddeld 51 euro meer dan
eenpersoonshuishoudens.

Verschillende tarieven binnen gemeenten
In Amsterdam stellen de deelraden de tarieven vast.
Dit verklaart de verschillende kleuren binnen de
grenzen van deze gemeente (inzetkaart). Ook na een
gemeentelijke herindeling komen soms verschillende
tarieven binnen één gemeente voor. Dit jaar hebben
echter alle heringedeelde gemeenten er voor
gekozen om de tarieven meteen te harmoniseren.

Ki/Zil

AUas2013.indd 55

Ger.teanfe.T

2-1-2013 13:59:53

19 Mutatie tarief reinigingsheffing
meerpersoonshuishouden

(?^
Mutatie In procenten
□

Lager dan ­20
­20 tot­10
■10 tot ­5
•5 tot O
O

□

O tot 5

0
H

5 tot 10
10 of hoger

­._ ^ ­ i

y
40 ^

1

\
1
i1

!

j

1
/
' —^ 1

j

~­^

1

i

1

Hilvarenbeek

­36%

Rucphen

­33%

Woensdrecht

■31%

Veldhoven

27%

Hollands K r o o n / A n n a Paulowna

31%
37%

Bellingwedde

Percentage VK\ aantal gemeenten (cumulatiet)

.è­>­ ­ > i ­

•­­
* r-ST -e=^ T=» -Itt^

Atlas20l3,!iidd 56

2^-2013

13:59:53

Fuïe(S:r[3;Êrs©@!rt§'i:w.l:SL";(5)ü5i©Ft;
Tariefontwikkeling
ln 2011 daalde het gemiddelde meerpersoonstarief
van de reinigingsheffing voor het eerst sinds het
verschijnen van deze atlas. Ook in 2012 daalde het
gemiddelde tarief. Dit jaar zien we een verdere daling
(-0,2 procent, zie tekst bij kaart 18). Het gemiddelde
maskeert echter grote uitschieters naar beide
kanten.

^

In Hilvarenbeek betaalt een meerpersoonshuishouden dit jaar 36 procent minder dan vorig jaar
De gemeente heeft de tarieven van het vastrecht en
het bedrag per lediging verlaagd. Daarnaast hebben
huishoudens nu grotere containers waardoor deze
minder snel vol zijn. In Rucphen daalt het tarief
met 33 procent. De gemeente stapt over op diftar
(bedrag per lediging van de container) waardoor
huishoudens gemiddeld een lager bedrag betalen
voor de afvalstoffenheffing.
In totaal verlagen niet minder dan 187 (deel)
gemeenten hun tarief dit jaar (blauw op de kaart); in
51 gemeenten betalen huishoudens hetzelfde bedrag
als vorig jaar (roze).

jaar, ruim boven de inflatie (zie ook blz. 17). Deels
kwam dit door een groeiende kostendekking van
de heffing, deels door een stijging van de kosten.
Met name de inzameling van afval werd duurder.'^
Vanwege de strengere arbo-regelgeving is de
inzameling vergaand gemechaniseerd. Gemeenten
hebben geïnvesteerd in ondergrondse containers en
geavanceerde inzamelwagens.
Vanaf 2005 stijgt het gemiddelde tarief voor de
reinigingsheffing opeens aanzienlijk minder, en sinds
2011 daalt het. Dit is extra opmerkelijk omdat de
gemiddelde kostendekking sinds 2005 elk jaar wat
is opgelopen. Veel gemeenten geven aan dat zij hun
tarief verlagen omdat een voordeliger contract is
gesloten voor de inzameling of de verwerking van
huishoudelijk afval.

Producenten verantwoordelijk voor
inzameling verpakkingen
Met ingang van 2006 zijn producenten en importeurs
verantwoordelijk voor de gescheiden inzameling,
nascheiding en herverwerking van verpakkingen,
papier en glas.^' In 2012 is hier een (nieuwe)
raamovereenkomst over gesloten die loopt tot 2022.
Gemeenten zamelen het afval in en ontvangen een
vergoeding voor de scheiding van afvalstromen.
Voor de gescheiden inzameling van verpakkingen
krijgen zij een vergoeding uit het afvalfonds.
Dit afvalfonds wordt sinds 2013 gevoed uit een
afvalbeheersbijdrage van het bedrijfsleven.''°

^

De grootste tariefverhogingen vinden plaats in
Bellingwedde (37 procent) en in Hollands Kroon/
Anna Paulowna (31 procent). In Bellingwedde is de
reinigingsheffing kostendekkend gemaakt. Hollands
Kroon is in 2012 ontstaan uit een herindeling. In
2012 zijn de tarieven niet aangepast en betaalden
inwoners van de opgeheven gemeenten nog de
'oude' tarieven. In 2013 zijn de tarieven van de
reinigingsheffing geharmoniseerd. Het tarief is Anna
Paulowna was laag in vergelijking met dat van de
fusiepartners, waardoor er nu een relatief sterke
stijging optreedt.

Tariefontwikkeling afgelopen jaren
Tot 2005 steeg het meerpersoonstarief van de
reinigingsheffing doorgaans met zo'n 5 procent per

i?

Allas2013.indd 57

Oï£'.;;;S^.-c:'

2-1-2013

13:59.54

^

20 Rioolheffing: tariefsystemen eigenaren
<?^

Q Alleen gebruikerstarief
Vastrecht
Q Woz­waarde

Bloemendaal

Percentage van de bevolking per tariefsysteem

Woz­waarde 6%

Alleen gebruikers­
tarief 41%

Vastrecht 53%

Vaals

21 Rioolheffing: tariefsystemen gebruikers

Ê^ Alleen eigenarentarief
Vastrecht
Q Huishoudensomvang
[T] Woz­waarde
■ Waterverbruik

Percentage van de bevolking per tariefsysteem

Waterverbruik lOtt
Woi­waarde S * / ^ ™ ! ^ ^ .

Alleen eigenarentarief 37%

Huishoudensomvang 10%

Vastrecht 39%

AÜaslOn.indd 58

2-4-2013

13:59:55

^ © ©[ft! ^'^ K[@©C^e^fo!:i(ö;°

Meestal vastrecht
De rioolheffing kan van de eigenaar (aansluitrecht),
van de gebruiker (afvoerrecht) of van allebei worden
geheven."' Het eigenarentarief is doorgaans een
vast bedrag (kaart 20). In 21 (delen van) gemeenten,
met daarin 6 procent van de bevolking, is het
eigenarentarief gekoppeld aan de woz-waarde.
Vorig jaar waren dat er 20. Westland en Wijchen
voerden dit tariefsysteem in 2004 in, waarna andere
gemeenten volgden."^
Ook bij de gebruikersheffing gaat het vaak om een
vast bedrag (kaart 21). Verder kan het tarief zijn
gekoppeld aan het waterverbruik, de huishoudensomvang of de woz-waarde van de woning. In
2004 was Wijchen de enige gemeente die het
gebruikerstarief koppelde aan de woz-waarde. Nu
doen 8 gemeenten dat.
Een aan het waterverbruik gekoppeld tarief dat
tot 250 m^ of meer een vast bedrag is, is in de
kaart ingekleurd als een vastrecht. Omdat weinig
huishoudens over deze drempel komen is een
dergelijke tariefdifferentiatie in de praktijk immers
voornamelijk voor bedrijven effectief (zie ook de
verantwoording).

®

Diftar minder effectief dan bij afval
Dit jaar woont 10 procent van de bevolking in
gemeenten waar het te betalen bedrag afhangt
van het waterverbruik. Bij de rioolheffing is het
eenvoudiger om het principe "de vervuiler betaalt"
in te voeren dan bij de reinigingsheffing. Dat komt
omdat de praktische problemen van het heffen
naar rato van het watergebruik veel kleiner zijn:
ontwijking (afvaltoerisme) is niet mogelijk, en in
vrijwel alle woningen zijn watermeters geïnstalleerd.
Uit onderzoek blijkt echter dat watergebruik minder
gevoelig is voor prijsprikkels dan afvalaanbod."^
In diftargemeenten ligt de rioolheffing ook niet
lager dan in niet-diftargemeenten, zoals bij de
reinigingsheffing wel het geval is.

ïDiï^

GQ:-:f;c::vc:

-=^
Atlas20l3.indd 59

{ ^

-SST -rr -t=sr T=r Tssr i ^ r -psr -co^ ss^r -n^. r r ^=tf- t=T -ssr - « ^ -^
2-4-2013

13:59:55

22 Tarief rioolheffing
eenpersoonshuishouden

G=^
Lelystad
Leiderdorp

Bedrag in euro's
9 Lager dan 75
n 75 tot 125
125 tot 150
150 tot 175
175 tot 200
n 200 tot 225
E3 225 tot 275
■ 275 of hoger

29
46
50

Aalten
Vlagtwedde
De Marne
Neerijnen

329
358
367

Gemiddelde
Mediaan

167
182

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

23 Tarief rioolheffing
meerpersoonshuishouden
(P^

Bedrag in euro's
H Lager dan 125
□ 125 tot 150
150 tot 175
175 tot 200
200 tot 225
D 225 tot 250
□ 250 tot 300
■ 300 of hoger

Veenendaal
Lelystad
Rijswijk

65
69
83

Winterswijk
Neerijnen
Brummen

361
367
373

Gemiddelde
Mediaan

183
202

400
300

^ ^

/

200

OKP

\r^ " ^
1

1

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief}

Allas2013.indd 60

2-1-2013 13:59:57

^

2 2 <èn 2 3 T g r f ë f

!iini(iv?rp©ri@@iiisiCTiyGSri!@y(s1(iini
Heffing
Alle gemeenten kennen een rioolheffing. De
laatste gemeente waar huishoudens nog geen
rioolheffing betaalden, Terneuzen, voerde deze
heffing in 2011 in. Voor gemeenten waar de
rioolheffing geen vast bedrag is zijn we uitgegaan
van enkele veronderstellingen om tot een één- en
meerpersoonstarief te komen (zie verantwoording).
Eigenarenheffingen en gebruikersheffingen zijn
samengenomen.

Tarieven
Gemiddeld bedraagt de rioolheffing voor
eenpersoonshuishoudens 167 euro, 4,85 euro (3,0
procent) meer dan in 2012. Lelystad kent het laagste
éénpersoonstarief: 29 euro. Het hoogste tarief heeft
Neerijnen: 367 euro.""
Voor een meerpersoonshuishouden varieert de
rioolheffing van 65 euro in Veenendaal tot 373 euro
in Brummen. Het gemiddelde ligt op 183 euro. Dit is
4,91 euro (2,8 procent) hoger dan het gemiddelde
bedrag in 2012 en slechts 16 euro boven het
gemiddelde tarief voor eenpersoonshuishoudens.

Achtergronden tariefverschillen
Naast verschillen in kostendekkingsgraad - sommige
gemeenten bekostigen de riolering gedeeltelijk uit de
algemene middelen (kaart 26) - is de grote variatie in
tarieven te verklaren uit verschillen in de hoogte van
de kosten en verschillen in de verdeling van de lasten
over groepen burgers. Kostenverschillen kunnen
samenhangen met verschillen in bodemgesteldheid
(riolering in een slappe bodem gaat minder lang
mee) en met de dichtheid van de bebouwing (aantal
meter riool per aansluiting). Dergelijke verschillen
worden overigens deels gecompenseerd via de
algemene uitkering uit het gemeentefonds.

Boekhoudverschillen
Gemeentelijke boekhoudvoorschriften bieden
gemeenten veel vrijheid om te kiezen welke kosten
(overheadkosten, veegkosten, wegbeheer enz.) ze
wel of niet aan de riolering toerekenen en in welke
mate. De vervanging van de riolering wordt vaak
gecombineerd met andere infrastructurele werken,
zoals wegaanleg en reconstructie van de openbare
ruimte. Een deel van deze kosten kan aan de riolering
worden toegerekend. De mate waarin dit gebeurt
verschilt sterk tussen gemeenten en soms ook in de
tijd.
Ook de mogelijkheid van gemeenten om
investeringen in het riool al dan niet (deels) te
activeren, maakt het moeilijk om de werkelijke
kosten van de riolering in kaart te brengen. De eerste
aanleg van riolering in nieuw te ontwikkelen gebied
wordt doorgaans eenmalig geheel ten laste gebracht
van de grondexploitatie. Op de begrotingsfunctie
riolering worden pas kosten geboekt zodra
vervangingsinvesteringen worden gepleegd. Tot die
tijd blijven de kosten van het rioolnet onzichtbaar.

Lastenverdeling
De kosten kunnen verschillend over de burgers
worden verdeeld. In gemeenten met een
variabel tarief zijn eenpersoonshuishoudens
relatief goedkoop uit; zij gebruiken naar
verhouding weinig water. Een andere verklaring
voor de gevonden tariefverschillen kan liggen
bij het kwijtscheldingsbeleid. Bij een ruim
kwijtscheldingsbeleid kunnen hogere tarieven nodig
zijn om een gegeven opbrengst te genereren. Kaart
37 en de bijbehorende tekst laten echter zien dat
het kwijtscheldingsbeleid weinig verschilt tussen
gemeenten.

fv2iï1C?0^feO,^

Allas2ni3.indd 61

2-1-2013

13:59:57

24 Mutatie tarief rioolheffing
meerpersoonshuishouden

C=^
tvtutatie in procenten
Pm Lager dan ­5

□

­5 tot O
O

O tot 2,5
2,5 tot 5

n

5 tot 10

Q
H

10 tot 20
20 of hoger

1

1

1

1

'

'

°

'

~i

— 1

t

'

i1

1

1

r"
i1 'i
'

1

1

1

1
1

­j
­^

De Ronde Venen/Abcoude
Hollands Kroon/Wieringermeer
Goeree­Overflakkee/Dirksland

•28%
•26%

Hollands Kroon/Anna Paulowna
Rotterdam/Rozenburg
Goes

55%
86%

•26%

108%

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Allas2013.indd 62

^

2-1-2013

13:59:5»

2 4 [^^y^üiii® t t r i © f r^@@5fï©f^Êff^@

stijgende tarieven waren het aansluiten van percelen
in het buitengebied en andere maatregelen ten
behoeve van de waterkwaliteit. Gemeenten hebben
deze zaken nu grotendeels of geheel op orde."^

Tariefmutaties

Kosten blijven toenemen

Meerpersoonshuishoudens uit De Ronde Venen/
Abcoude zien hun rioolheffing (eigenaar en
gebruiker samen) het meest dalen (28 procent). In
Hollands Kroon/Wieringermeer daalt het tarief met
26 procent. Beide gemeenten zijn ontstaan uit een
herindeling. Tot dit jaar werden in de voormalige
gemeenten nog verschillende tarieven gehanteerd.
Vanaf 2013 worden de tarieven geharmoniseerd.

Zoals gezegd steeg de rioolheffing tot 2009 jaarlijks
met meer dan 5 procent, en vlakt de stijging sinds
2010 af. De kosten zullen wel blijven toenemen. Grote
delen van het rioleringsstelsel zullen de komende
jaren moeten worden vervangen. Vervanging leidt
tot lastenstijging omdat pas vanaf dat moment op
de riolering wordt afgeschreven (zie de tekst bij de
vorige kaart)."' De stijging van de heffing zal dan ook
mede afhangen van de gekozen afschrijvingstermijn.
Bij een langere afschrijvingstermijn geldt dat de
lastenstijging de eerste jaren lager is dan bij een
kortere afschrijvingstermijn. Er wordt in dat geval
echter ook over een langere periode rente betaald,
waardoor de totale kosten hoger zijn bij een langere
afschrijvingstermijn.

De rioolheffing stijgt in sommige gemeenten flink
- het sterkst in Goes (108 procent). Die gemeente
heeft een nieuw Gemeentelijk Rioleringsplan. Goes
is in de jaren vijftig sterk gegroeid. De riolering
die toen gelegd is, is nu aan vervanging toe.
Ook is de kostendekkendheid verhoogd (en zijn
de tarieven van de ozb verlaagd). De op één na
grootste tariefverhoging (86 procent) vindt plaats
in Rotterdam/Rozenburg. In Rozenburg betaalden
inwoners na de herindeling in 2010 nog een lager
tarief dan de rest van Rotterdam. Vanaf 2013 is de
korting vervallen.
De gemiddelde rioolheffing stijgt met 2,8 procent
(zie tekst bij kaart 23). 71 gemeenten veranderen
hun tarief dit jaar niet, 51 gemeenten verlagen de
rioolheffing.

Door de invoering van de nieuwe rioolheffing in
2008-2009 kunnen ook kosten voor het opvangen
van regenwater uit de rioolheffing worden gedekt. In
het Bestuursakkoord Water uit 2011 is afgesproken
dat gemeenten samen met waterschappen en
drinkwaterbedrijven de kostenstijging zullen
beperken, onder meer door meer samen te werken."'

Achtergronden tariefstijgingen
De gemiddelde rioolheffing stijgt al ten minste vanaf
1998 (voor eerdere jaren zijn geen vergelijkbare
gegevens beschikbaar) met 5 tot 8 procent op
jaarbasis. Met ingang van 2010 is de stijging echter
lager (zie de figuur op blz. 17). Dit jaar zien we een
diepterecord, met een stijging van 2,8 procent.
Veel tariefstijgingen in het afgelopen decennium
hangen samen met een toename van de
kostendekkendheid van de rioolheffing. Een steeds
kleiner gedeelte van de rioleringsuitgaven wordt uit
algemene middelen gefinancierd. De inperking van
de mogelijkheid om ozb te heffen (in 2006 en 2007)
versterkte deze trend. Andere redenen voor de

P.z'naop.tsi:

...... *- -*Aaas20l3indd 63

24-2013

13:59:58

25 Kostendekkendheid reinigingsheffing

Percentage
E Lager dan 80
D 80 tot 90
90 tot 95
D 95 tot 100
Q 100
Niet bekend
Bergen Nl

Eemsmond
Nijmegen
Leiden

6%
55%
59%

Gemiddelde
Mediaan

98%
100%

■■«,??■ ■

i­K'­j . ' J i ' « 5 ; * ' " S E > ^ * ' ' r ï r

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^
26 Kostendekkendheid rioolheffing

Percentage
O Lager dan 70
70 tot 80
80 tot 90
90 tot 95
G 95 tot 100
0 100
Niet bekend

Lelystad
Leiden
Noord­Beveland

54%
57%
60%

Gemiddelde
Mediaan

98%
100%

Noord­Bevelj

0

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Atlas2013.indd 64

2-4-2013

13:59:59

2S ^n l Ê

"%g­SQRé(gfei;5©s^d[fï(§ü(al

Bestemmingsheffingen
Er zijn twee soorten gemeentelijke heffingen:
belastingen en bestemmingsheffingen. Die laatste
categorie wordt ook wel retributies of rechten
genoemd. De opbrengst uit belastingen komt terecht
in de algemene middelen van de gemeenten en is
vrij besteedbaar. Het vaststellen van de tarieven is
uiteindelijk een politiek proces. Er gelden in principe
geen maxima."^

^

De opbrengst uit een bestemmingsheffing
wordt gebruikt om de kosten te dekken van
de voorziening waarvoor de heffing bestaat
(bij de afvalstoffenheffing bijvoorbeeld is
dat de afvalinzameling en ­verwijdering). De
Gemeentewet bepaalt dat de geraamde baten van
bestemmingsheffingen niet hoger mogen zijn dan de
geraamde lasten terzake."' Er mag dus geen winst op
worden gemaakt. Deze eis geldt voor de geraamde
baten en lasten. De feitelijke kostendekking kan
­ achteraf gezien ­ incidenteel wel hoger zijn dan
honderd procent.

Vergelijkbaarheid beperkt
Gemeenten kunnen ervoor kiezen om bepaalde
kosten te dekken via één of zelfs verschillende
bestemmingsheffingen, of om dit juist niet te doen.
De kosten van het vegen van de straat kunnen
bijvoorbeeld deels worden toegerekend aan de
rioolheffing en deels aan de reinigingsheffing. Een
gemeente kan er ook voor kiezen om deze kosten
geheel te dekken uit de algemene middelen. Op
dezelfde wijze kan een gemeente ervoor kiezen om
de inkomsten die zij derft door kwijtschelding van
de reinigings­ en rioolheffing mee te nemen in de
kostprijsbepaling of juist ervoor kiezen deze kosten
te dekken uit algemene middelen. Dit maakt het
moeilijk kostendekkingscijfers tussen gemeenten
te vergelijken. Bij de ene gemeente worden andere
kosten toegerekend dan bij de andere. Begin
2010 heeft de VNG kostenonderbouwingmodellen
gepubliceerd waarmee gemeenten inzichtelijk
kunnen maken waarvoor en hoe zij kosten verhalen.^°

Reinigingsheffing
De reinigingsheffing dekt gemiddeld 97,7 procent van
de kosten, iets meer dan vorig jaar (97,2 procent).
De kostendekking is met 6 procent het laagst in
Eemsmond. Bij het leeuwendeel van de gemeenten
(87 procent) ligt de kostendekking op 100 procent.

Rioolheffing
Hoewel er dus wel beperkingen zijn bij de vaststelling
van bestemmingsheffingen, hebben gemeenten ook
veel vrijheden. De geraamde opbrengsten uit een
bestemmingsheffing mogen niet hoger zijn dan de
geraamde kosten, maar wel lager. Een gemeente kan
dus kiezen voor een onvolledige kostendekking.

De gemiddelde kostendekking van de rioolheffing
is iets hoger dan die van de reinigingsheffing: 98,1
procent (vorig jaar 97,9 procent). In 84 procent van
de gemeenten bedraagt de kostendekking van de
rioolheffing 100 procent. Lelystad heeft de laagste
dekkingsgraad (54 procent).

Welke kosten worden meegenomen?
Ook is er bijvoorbeeld nergens voorgeschreven welke
kosten al dan niet mogen worden gedekt uit een
bestemmingsheffing. Er is wel enige jurisprudentie,
vooral rond de rioolheffing, maar op basis
daarvan kan zeker geen uitputtende lijst worden
geconstrueerd van wat wel en niet mag. Dit is dan
ook deels een bestuurlijke keuze, net als de mate van
kostendekkendheid van de bestemmingsheffingen.

..=­­ s.— ­/^—
. ^^es, ts=^ Tf^ ^.s. ■
AUas2013.iiidd 65

2­1­2013 14:00:00

27 Woonlasten eenpersoonshuishouden
(;=^
Bedrag in euro's
^

Lager dan 500

Q

500 tot 550
550 tot 600
600 tot 650
650 tot 700

[H 700 tot 750
[ 3 750 tot 800
■

600 of hoger

Baarle-Nassau
Aallen
Groesbeek

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

AUu2013iiidd

66

400
402
414

Wassenaar

937

Bloemendaal
Blaricum

990
1.005

Gemiddelde
Mediaan

630
626

2-1-2013

14.00:00

Z l

lf(?@@LftCilgfe-R

©(gLf^;p©rg@@^s^ui;glr:@ci;Si©^
Maatstaf
Ozb, rioolheffing en reinigingsheffing vormen
samen, na aftrek van een eventuele heffingskorting
(in de 3 wit omlijnde gemeenten op deze kaart), de
gemeentelijke woonlasten. Op de kaart hiernaast zijn
eigenaren- en gebruikersheffingen samengevoegd.
Huurders betalen minder aan de gemeente dan
de kaart aangeeft (zie hiervoor kaart 31), maar de
eigenarenheffingen kunnen (deels) in de huurprijs
zijn opgenomen.
Er is discussie mogelijk over de beste manier waarop
een woonlastenindicator kan worden samengesteld
(zie blz. 119).^' De kaart hiernaast laat het bedrag
zien dat een eenpersoonshuishouden in een woning
met een gemiddelde waarde moet betalen. Met
kwijtschelding is hier nog geen rekening gehouden
(zie hiervoor kaart 36 tot en met 38). De gemiddelde
woonlasten voor een meerpersoonshuishouden
staan op kaart 28. Het gemiddeld betaalde bedrag
voor een bepaald huishoudenstype geeft de beste
indruk van de woonlasten voor huishoudens.

gemiddelde huishoudensinkomen en de gemiddelde
woningwaarde ver boven het landelijke gemiddelde
liggen. Zoals gezegd hangt dit mede samen met de
verdeelsystematiek van de algemene uitkering, die
gemeenten met hoge woz-waarden in de praktijk
dwingt tot hoge lasten (zie blz. 14).
Het goedkoopst is dit jaar Baarle-Nassau (400 euro).
Daarna komt Aalten (402 euro). Gemeentelijke
woonlasten voor eenpersoonshuishoudens kunnen in
de ene gemeente dus 2,5 keer zo hoog zijn als in de
andere. Het gewogen gemiddelde ligt op 630 euro.
Dat is 13 euro (2,0 procent) hoger dan vorig jaar.
Sommige gemeenten verlenen nog een
heffingskorting, een overblijfsel uit de tijd van
de zogeheten zalmsnip. Als de heffingskorting
is gekoppeld aan een bepaalde belasting is het
desbetreffende bedrag door ons simpelweg
afgetrokken van het desbetreffende tarief. Alleen in
de overige gevallen spreken wij in deze atlas nog van
een heffingskorting. Deze heffingskorting, die nog in
3 gemeenten bestaat, varieert van 26 euro (Weesp)
tot 68 euro (Kapelle).

Vanuit de gemeenten gezien heeft deze
woonlastenindicator het belangrijke nadeel dat
geen rekening wordt gehouden met het feit dat
gemeenten met relatief dure woningen minder geld
uit het gemeentefonds krijgen. Deze gemeenten
moeten daarom meer belasting binnenhalen om een
gelijkwaardig voorzieningenniveau aan te kunnen
bieden. Gemeenten met hoge woonlasten beschikken
dus niet altijd over veel middelen om voorzieningen
te bekostigen. Kaart 30 geeft een beeld van de
bedragen die de gemeenten van de woonlasten
overhouden (netto woonlasten).

Cijfers
De bijlage achterin deze atlas geeft de woonlasten
in alle gemeenten cijfermatig weer. De hoogste
éénpersoonslasten voor een gemiddelde woning
vinden we in Blaricum, met 1.005 euro. Bloemendaal
bezet met 990 euro de tweede plaats. De
meeste dure gemeenten hebben gemeen dat het

fS'//

-Si*

Alla52013.indd 67

l ï = r Ts.= Ts=-

2-1-2013

14:00:00

28 Woonlasten meerpersoonshuishouden
Ameland

C=^

Bedrag in euro's
Wi Lager dan 550
O

550 tot 600
600 tot 650
650 tot 700
700 tot 750

[71 750 lot 800
0

800 tot 850

■

850 of tioger

1.200

r-

,

800

.

,. _ _ f
-)
i
-

600

.^

—^

1.

r

-j

i

;

1

1

i

1

1.000

400

-;•

r

,

._ - J
^<-\

200

. -

I

1

1

i

.

Percentage van aantal gemaenttn (cumulatief)

Allas2013.indd 68

i

Bunschoten
Hellevoetsluis
Zevenaar

508
512
534

Bloemendaal

1.061

Blaricum
Wassenaar

1.136
1.149

Gemiddelde
Mediaan

697
710

2-1-2013 14:00:01

:© m
ï'\y@©ruLc#s\f©R

woonlasten. Het eerste is geheel volgens
verwachting, omdat gemeenten met duur onroerend
goed minder geld uit het gemeentefonds krijgen.
Kaart 30 laat de woonlasten zien waar dit effect
van het verdeelstelsel van de algemene uitkering is
uitgefilterd. Bijlage 3 achterin deze atlas vermeldt
de aldus berekende netto woonlasten voor alle
gemeenten.

ifi7:s©rp©F§@@Jtg!hyicg57S)ycfe?t
Woonlastencijfers
Ozb, reinigingsheffing en rioolheffing bedragen
samen voor een meerpersoonshuishoudens
gemiddeld 697 euro (na aftrek van een eventuele
heffingskorting), ofwel 66 euro hoger dan bij
eenpersoonshuishoudens. Dit is 13 euro (1,9 procent)
meer dan diezelfde heffingen de burger vorig jaar
kostten. De stijging van de woonlasten komt voor 38
procent voor rekening van de rioolheffing, voor -4
procent voor rekening van de reinigingsheffing (die
dit jaar gemiddeld daalt) en voor 65 procent voor
rekening van de ozb. De gemiddelde heffingskorting
is dit jaar goed voor de resterende 0,56 procent.

Een andere reden voor uitzonderlijk hoge woonlasten
vormde, in elk geval tot voor kort, een slappe bodem.
Gemeenten als Bodegraven-Reeuwijk kampen
als gevolg daarvan met hoge kosten voor onder
andere riolering en wegenbeheer. Met ingang van
2007 worden gemeenten hier echter beter voor
gecompenseerd via de algemene uitkering uit het
gemeentefonds, zodat dit eigenlijk niet meer tot veel
hogere woonlasten zou moeten leiden.

Verdeling
Voor meerpersoonshuishoudens zijn de woonlasten
het laagst in Bunschoten (508 euro). Wassenaar is
het duurst (1.149 euro). Zie tabel 20. In de bijlage
achterin deze atlas staan de woonlasten voor alle
gemeenten.

Het grote verschil tussen de woonlasten in de
goedkoopste en de duurste gemeente (641 euro) is
enigszins misleidend. De frequentieverdeling van
de gemeentelijke woonlasten is namelijk zeer vlak.
Dat blijkt uit de figuur onder kaart 28. In 66 procent
van de gemeenten liggen de woonlasten tussen de
550 euro en de 750 euro. Aan de onderkant en de
bovenkant van de verdeling zit een beperkt aantal
uitschieters. Hoewel het maximum op 1.149 euro ligt
komen maar 14 gemeenten boven de 900 euro uit.

Achtergronden
Gemeenten met duur onroerend kennen hoge
woonlasten; gemeenten met goedkoop onroerend
goed hebben echter niet altijd navenant lagere

#

Tabel 2 0
Gemeentelijke woonlasten, meerpersoonshuishouden in woning met gemiddelde waarde in de
betreffende gemeente (euro per jaar)*
Laagste tien

Hoogste tien

1

Bunsctioten

508

1

Wassenaar

1.149

2

Hellevoetsluis

512

2

Blaricum

1.136

3

Zevenaar

534

3

Bloemendaal

1.061

4

Alkmaar

544

4

Laren

1.038

5

Ameland

544

5

Nuenen ca.

1.023

6

Tilburg

546

6

Muiden

1.000

7

Veldtioven

546

7

Bodegraven-Reeuwijk

988

8

Nieuwegein

546

8

Bergen NH

987

9

's-Graventiage

547

9

Heeze-Leende

938

10

Veenendaal

549

10

Vught

937

' Ozb, rioolheffing en reinigingsheffing, verminderd met een eventuele heffingskorting.

(B^

Allas20i3.indd 69

;';c:.'.Gc.-:ïs;i

2-1-2013

14:00:01

^

29 Mutatie woonlasten
meerpersoonshuishouden

(P^
Mutatie In procenten

m
u

Lager dan •iO
-10 tot •Z.S
-2,5 tot 0
0 tot 1.5
1,5 tot 3

3 tot 5
1 1

y 5 tot 10

■

10 of hoger

Goeree-Overflakkee/Oostflakkee
Woensdrecht
De Ronde Venen/Abcoude

•13%
•13%
-12%

Rotterdam/Rozenburg

19%

Bellingwedde
Hollands Kroon/Anna Paulowna

23%
28%

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiet)

Alliu2013.fndd

70

2-1-2013 14:00:02

^

2 9 ^y;t(?i:;:® ^ m i ^ i ^ ^ t o ^

waren in Oostflakkee hoger dan in de andere
voormalige gemeenten. Omdat er voor beide
heffingen één tarief geldt betalen de huishoudens in
het voormalige Oostflakkeenu minder dan vorig jaar.

Gemiddelde stijging

De woonlasten in Woensdrecht dalen met 13 procent.
In deze gemeente betalen huishoudens gemiddeld
minder aan reinigingsheffing doordat de gemeente
over is gegaan op een ander tariefsysteem. De
reinigingsheffing is voortaan afhankelijk van de
hoeveelheid afval (diftar).

De gemiddelde woonlasten voor
meerpersoonshuishoudens stijgen dit jaar met 1,9
procent. Tot 2005 stegen de woonlasten jaarlijks
steeds meer dan 5 procent, daarna is deze stijging
afgevlakt (zie blz. 15). Dat kwam aanvankelijk
doordat de tarieven van de reinigingsheffing en
de ozb sinds die tijd minder worden verhoogd. De
woonlastenstijging komt sinds 2005 voornamelijk
op het conto van de rioolheffing. Sinds vorig dit jaar
is dat echter anders: de ozb stijgt nu het meest. De
rioolheffing stijgt minder dan ooit sinds de eerste
atlas verscheen, en de reinigingsheffing daalt, net als
vorigjaar

Grootste stijgers
ln de voormalige gemeente Anna Paulowna die
nu deel uitmaakt van Hollands Kroon stijgen de
lasten met 28 procent het sterkst. Gemeente
Hollands Kroon is vorig jaar via een herindeling tot
stand gekomen. De tarieven van de reinigings­ en
rioolheffing zijn dit jaar geharmoniseerd. Doordat
Anna Paulowna voor beide heffingen relatief lage
tarieven kende, stijgen de woonlasten in dit deel van
de gemeente sterk.
Op de tweede plaats staat B ellingwedde (23 procent),
waar zowel ozb, rioolheffing, als reinigingsheffing
sterk stijgen. De reinigings­ en rioolheffing zijn beide
op een kostendekkend niveau gebracht. Daarnaast
is de ozb met 18 procent verhoogd om de kosten van
een nieuw beheersplan voor wegen en bruggen te
kunnen dragen.

Grootste dalers
Dit jaar verlagen 88 gemeenten de woonlasten
voor meerpersoonshuishoudens. Inwoners van
Goeree­Overflakkee/Oostflakkee gaan er het meest
op vooruit (13 procent). De gemeente Goeree­
Overflakkee is dit jaar ontstaan na een herindeling.
De tarieven van zowel de rioolheffing als de ozb

>■­[

AUas2013.üidd 71

2-1-2013

14:00.02

30 Netto woonlasten
Amelarid
TerschellinQ,^^S5. ^ T ' " ' ^ ^ ^

r ^ I ^
^

Bedrag tn euro's
^

O

Lager dan 550

550 tot 600
600 tot 650
650 tot 700
700 tot 750

LJ 750 tot 800
800 tot 850
850 of hoger

@

Percentaga van aantal gemaenten (cumulatiaf)

Allai20l3.iiidd 72

Ameland
Terschelling
Bussum

450
477

Bodegraven-Reeuwijk

940

Bellingwedde
Nuenen ca.

948
951

Gemiddelde
Mediaan

689

501

710

2-1-2013 14:00:03

3 © '^\(Ètt® ^@@!r?ksft©^

overigens wel enkele kanttekeningen. Zie hiervoor
deel bijlage 2 (blz 118).

Hogere woningwaarde, lagere uitkering
uit het gemeentefonds

Vergelijking netto en ongecorrigeerde
woonlasten

De kaarten 27 en 28 laten zien dat hoge woonlasten
vaak samengaan met hoge woningwaarden (vergelijk
kaart 4). Dat is een gevolg van de manier waarop de
algemene uitkering uit het gemeentefonds tussen
gemeenten wordt verdeeld. De algemene uitkering is
de belangrijkste bron van vrij besteedbare middelen
van de gemeenten - veel belangrijker dan de ozb.
Gemeenten die binnen hun grenzen veel hoog
gewaardeerd onroerend goed hebben, ontvangen
een relatief lage uitkering. Zij hebben dus hogere
woonlasten, of minder bestedingsruimte.^^

Tabel 21 geeft naast de rangnummers van de
netto woonlasten ook die van de ongecorrigeerde
woonlasten. Van de gemeenten die het meest aan
de woonlasten overhouden staan er 4 ook in de
top-tien van ongecorrigeerde woonlasten. Van
de gemeenten met hoge netto woonlasten zou
verwacht mogen worden dat zij een bovengemiddeld
voorzieningenniveau hebben. Soms zijn er echter
andere redenen. Gemeenten als BodegravenReeuwijk hebben een slappe bodem, hetgeen tot
hogere kosten kan leiden voor de riolering en het
wegenbeheer. Loppersum is een artikel 12-gemeente,
en is dus verplicht hoge tarieven te hanteren.

Netto woonlasten

Van de gemeenten die weinig aan de woonlasten
overhouden hebben de meeste ook lage woonlasten.
Bussum is een duidelijke uitzondering. Lage netto
woonlasten hoeven niet per se samen te gaan met
Spartaanse voorzieningen. Sommige gemeenten
beschikken over andere inkomstenbronnen,
bijvoorbeeld een toeristenbelasting of aandelen.
Gemeenten hebben soms zulke hoge inkomsten
uit eigen vermogen dat zij met lage belastingen
toekunnen. In feite is dit een verkapte belasting,
ervan uitgaande dat dit vermogen eigenlijk de
inwoners toebehoort.^^

Kaart 28 geeft aan hoe hoog de woonlasten zijn die
de burger betaalt. Kaart 30 laat zien wat hiervan
bij de gemeente zelf terechtkomt. Deze netto
woonlasten zijn gedefinieerd als de woonlasten
die er zouden zijn als de belastingcapaciteit niet
zou worden verevend. De extra ozb-opbrengst die
gemeenten met dure woningen nu nodig hebben
om de lagere algemene uitkering te compenseren is
van de woonlasten afgetrokken. Bij gemeenten met
lage woningwaarden is het profijt van de verevening
bij de woonlasten opgeteld. Van gemeenten met
hoge netto woonlasten mogen in principe ook hoge
voorzieningen worden verwacht. Hierbij passen

Tabel 21 Netto woonlasten meerpersoonshuishouden, euro's per jaar
Hoogste tien

Laagste tien
Rang

Rang

nummer

nummer

netto

woonlasten

Gemeente

Bedrag

Rang
nummer

netto

woonlasten

Gemeente

Bedraq

woonlasten

vïoonlasten
1

5

Ameland

450

1

5

Nuenen ca.

951

2

31

Terschelling

477

2

15

Bellingwtedde

948

3

59

Bussum

501

3

7

Bodegraven-Reeuwijk

940

4

1

Bunschoten

509

4

6

Muiden

920

5

7

Veldhoven

515

5

28

Leeuwarderadeel

914

6

39

Veere

519

6

1

Wassenaar

902

7

14

Amsterdam Westpoort

520

7

25

Gouda

895

8

11

Heusden

522

8

45

Loppersum

892

9

2

Hellevoetsluis

523

9

11

Haarlemmerliede ca.

8B3

10

15

Putten

531

10

13

Gemert-Bakel

882

73

AUns2013.indd 73

Rang
nummer

GG:.:Ki-;-'!:c:':

2-1-2013

14:00:03

31 Woonlasten huurder
Eemsmond

Bedrag In euro's
B Lager dan 225
D 225 tot 275
275 tot 325
325 tot 375
375 tot 425
n 425 tot 475
Q 475 tot 525
■ 525 of hoger

Eemsmond
Nederweert
Nijmegen

150
154
156

Wassenaar
Brummen
Muiden

622
639
665

Gemiddelde
Mediaan

359
375

o

20

40

60

80

IOO

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

32 Woonlasten verhuurder
c=^

Renswoude

66
IOl
101

Oldambt
Bellingwedde
De Marne

516
538
552

Gemiddelde
Mediaan

245
213

koggenland
Putten

Bedrag in euro's
□ Lager dan 125
n 125 tot 150
150 tot 175
175 tot 200
200 lot 250
n 250 tot 300
□ 300 tot 400
■ 400 of hoger

600

' r- ' "T"
':
j
-^
_f
—
—
4
—
i
400
Y^
300 \- —- 1 - —-t-- .^ <u ---J~^"^ "1-- - ^ - - 200 —.
100 ^
1 -- \ 500

'■

J
—

■

O

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiel)

Aüa52<ll3 indd 74

2-1-2013 14 00:05

3 1 ©Fï 3 2 ^©©mïiiStQft, ï^jJiiiürédii'
©[fï ^'©[TüH^yjlk^F ' ^ , ^ > r 7 :

Uitgangspunten
Tot nu toe zijn alleen de woonlasten van eigenaar­
bewoners behandeld. Kaart 31 laat zien hoeveel
een huurder betaalt. Kaart 32 toont de lasten voor
verhuurders. We gaan hier uit van een huurwoning
met een woz­waarde van 141.000 euro, ofwel 60
procent van de gemiddelde woningwaarde in
Nederland.
Overigens zullen verhuurders vaak proberen de door
hen betaalde belastingen zoveel mogelijk door te
berekenen aan hun huurders, door een hogere huur
te vragen. Omdat huren niet ongelimiteerd kunnen
worden verhoogd is dit echter niet altijd mogelijk.

Woonlasten huurder
Huurders betalen in alle gemeenten een reinigings­
heffing, en in veel gemeenten ook een rioolheffing
(zie kaart 21). In enkele gemeenten komen zij in
aanmerking voor een heffingskorting. Huurders
hebben de laagste woonlasten (150 euro) in
Eemsmond, en de hoogste (665 euro) in Muiden.
Gemiddeld bedragen de lasten voor huurders 359
euro.

m

Woonlasten verhuurder
Verhuurders betalen in alle gemeenten ozb, en in
veel gemeenten ook een rioolheffing (zie kaart
20). De woonlasten voor de verhuurder bedragen
gemiddeld 245 euro. Ze zijn het hoogst in De Marne
(552 euro) en het laagst in Koggenland (66 euro).
Kaart 32 laat duidelijk zien dat de lasten voor
verhuurders in de provincie Groningen vaak hoog
zijn vergeleken met de rest van het land. Dat is
opmerkelijk, omdat de woningwaarden in die
provincie naar verhouding laag zijn. De hoge lasten
voor verhuurders worden veroorzaakt doordat de
rioolheffing in Groningen vaak grotendeels of geheel
bij de verhuurder wordt neergelegd. Huurders be­
talen in deze provincie juist relatief weinig (kaart 31).

Y ë

Sc;­e2?;l:Q?t

I TSS­ ­SS*' r t ^

Allas2013.indd 75

«W

@

'

■(W. T ^

2­1­2013

14:00:05

3 4 Percentage woonlasten voor rekening
gebruiker

33 Verhouding woonlasten één­ en
meerpersoonshuishouden

Parccntag*
Q Lager Oan 70
n 70 tol 80
ao lot 85
85 tot 90
90 tot 95
n 95 tot 100

Parcantaqa
S

Lager dan 30

U 30 tot 40
^0 tot 50
50 tot 55
55 tot 60
Cl 60 tot 65
n 65 tol 70

G'oo

■

70 o( hoger

1

n aantal gerneenten

1

... . ^,, 1

l

^ •j " ^1

­­—'

Nl)megen
Blaricum
Nederweert

23%
23%

75%
76%

^

1

Bergen op Zoom

i

i

Winterswijk

Percenlage van aantal gemeenten
(Cumulatief)

KoggenlanO
GemIdOeIcte
Mediaan

%

se%
55%

35 Gemeentelijke progressiefactor
e^
Ptrcantaq*
E l Lager aan 0,175
G 0.175 tol 0 7 2 5
0725 tol 0 7 5 0
0,250 tot 0,275
0 2 7 5 tot 0,300
n 0,300 tot 0.325
Q a 3 2 5 tot 0,400
■ 0.<](K) Of hoger

C ^
Teiel
Koggenland
Amsterdam Hootó

O
20
40
60
80
100
Percentage van aaniai genreenien
(cumulatief)

AÜiis20l3.inld 76

ai2
O­W
0,16

Wijcnen
Westland
Bloemendaal

0.50

Gemiddelde
Mediaan

0,28
026

052
0.56

2-1-2013

14:00.07

., 3 4 ©fi 3S Wm "mtmit d©
w@©in;tes'è©irt.?

Koggenland zit met 80 procent het hoogst. Het
gewogen gemiddelde ligt op 52 procent.

Goedkope en dure woningen

Drie manieren om de lasten te verdelen
Behalve de hoogte van de woonlasten
verschilt ook de verdeling ervan. Gemeenten
kunnen de woonlasten op drie manieren over
verschillende sociaal-economische groepen
verdelen: tussen eenpersoonshuishoudens en
meerpersoonshuishoudens, tussen gebruikers en
eigenaren van woningen, en tussen bewoners van
goedkope en van dure huizen.

Éénpersoons- en
meerpersoonshuishoudens
Kaart 33 laat de woonlasten voor
eenpersoonshuishoudens zien als percentage van
de woonlasten voor meerpersoonshuishoudens.
In de 35 (delen van) gemeenten die wat betreft
hun riool- en reinigingstarieven geen onderscheid
maken tussen één- en meerpersoonshuishoudens
ligt dit percentage op 100. Alleenstaanden zijn
naar verhouding het best af in IJsselstein, waar
zij 61 procent betalen van de woonlasten voor
meerpersoonshuishoudens. Gemiddeld betalen
eenpersoonshuishoudens 90 procent van het bedrag
dat meerpersoonshuishoudens betalen. Zij worden
daarmee relatief zwaar belast, want het gemiddelde
huishouden bestaat uit 2,2 personen.^"

Sommige gemeenten proberen aan inkomensbeleid
te doen door de kostendekkendheid van riool- en
reinigingsheffing laag te houden, en een groot deel
van de woonlasten via de ozb binnen te halen."
Zo kunnen de lasten voor een groter deel op de
schouders van de eigenaren van dure huizen worden
gelegd. Ook kan het tarief van de rioolheffing aan de
woz-waarde worden gekoppeld.
De gemeentelijke progressiefactor geeft een
indicatie van de toename van de woonlasten bij
verhuizing naar een twee keer zo dure woning in
dezelfde gemeente (kaart 35).^^ Gemiddeld ligt de
progressiefactor op 0,28: wie verhuist naar een twee
keer zo dure woning betaalt 28 procent meer aan
woonlasten. De verschillen tussen gemeenten zijn
groot. De woonlasten zijn het meest progressief in
Bloemendaal (0,56). Texel kent een progressiefactor
van 0,12. Hier bestaan de woonlasten voornamelijk
uit de riool- en de reinigingsheffing, waarbij de
hoogte van de rioolheffing niet is gebaseerd op de
woz-waarde.

Eigenaren en gebruikers van woningen
Bij de rioolheffing heeft de gemeente de
mogelijkheid de lastenverdeling tussen gebruikers
en eigenaren te beïnvloeden. Zo is het mogelijk
op bescheiden wijze aan inkomenspolitiek te
doen, door eigenaren meer te laten betalen dan
gebruikers.^' Dit heeft echter alleen het beoogde
effect als huiseigenaren de gemeentelijke lasten
niet volledig aan hun huurders doorberekenen.
Anders kan een nadruk op eigenarenheffingen
zelfs een averechtse uitwerking hebben, doordat
gebruikers geen kwijtschelding van doorberekende
eigenarenheffingen kunnen aanvragen.'^ Zoals
kaart 34 laat zien betaalt de gebruiker in Nijmegen
het kleinste deel van de woonlasten: 23 procent.

?7/

Atlas2013 indd 77

öerftecafer;

2-1-2013

14:00:08

^

36 Kwijtscheldingsmogelijkheden
reinigingsheffing

Geen kwijtschelding mogelijk
□ Gedeeltelijke kwijtschelding mogelijk
[ 3 Volledige kwijtschelding mogelijk
^ MinimabeJeid i.p.v. kwijtschelding

^
37 Kwijtscheldingsmogelijkheden
rioolheffing

□
□
S

Aüas20l3.indd 78

e^

Geen kwijtschelding mogelijk
Gedeeltelijke kwijtschelding mogelijk
Volledige kwijtschelding mogelijk
Minimabeleid i.p.v. kwijtschelding
Geen rioolheffing gebruiker

2-1-2013

14:00:09

^

3 6 Qn 3 ï l?teÊ|'ÊS€^©:^[Ei(3)

Groningen scheldt ten hoogste 57 procent van
het aanslagbedrag kwijt. Met ingang van 2007
krijgen mensen die vijf jaar of langer op het sociale
minimum zitten wel volledige kwijtschelding van de
reinigingsheffing.

(3j©:r;'i©©Kiïel;pj;;^s !3)©!ji;sil:ii[n!^©[i^
Kwijtscheldingsbeleid

Rioolheffing
De voorwaarden waarbinnen gemeenten
kwijtschelding mogen verlenen van belastingen en
heffingen zijn door het Rijk nauw omschreven.^' De
gemeenteraad heeft slechts de vrijheid te besluiten
minder kwijt te schelden dan de rijksregels toestaan
(bij afzonderlijk besluit), of zelfs in het geheel geen
kwijtschelding te verlenen. Gemeenten kunnen zelf
bepalen welke gemeentelijke belastingen onder het
kwijtscheldingsbeleid vallen. Aan kwijtschelding
zijn hoge uitvoeringskosten verbonden. Deze
kosten zullen het kwijtgescholden bedrag in veel
gevallen benaderen of zelfs overstijgen. Sommige
gemeenten kennen geen kwijtschelding, maar
wel een soortgelijke regeling onder de vlag van
het armoedebeleid. Op die manier is het mogelijk
te ontkomen aan de strenge (rijks)voorwaarden,
vooral wat betreft de individuele toetsing en de
vermogensnorm.

^

Op 3 gemeenten na (Oirschot, Boskoop, en
Duiven) is in alle gemeenten met een rioolheffing
voor de gebruiker kwijtschelding mogelijk (kaart
37). Sommige gemeenten (dit jaar 5) verlenen
geen kwijtschelding, maar kennen wel een
soortgelijke tegemoetkoming in het kader van het
armoedebeleid.
In 8 gemeenten kan hooguit een gedeelte van de
aanslag worden kwijtgescholden. Men moet dan
bijvoorbeeld altijd de helft betalen, of men krijgt
slechts het vastrecht kwijtgescholden en niet het
bedrag dat aan het waterverbruik is gekoppeld.
De rioolheffing voor de eigenaar wordt zelden
kwijtgescholden. Huiseigenaren bezitten doorgaans
vermogen, en voldoen daarom niet aan de
voorwaarden voor kwijtschelding. Om dezelfde reden
komt kwijtschelding van de ozb vrijwel niet voor.

Reinigingsheffing

Kwijtscheldingsnorm

In slechts 1 gemeente (Oirschot) is kwijtschelding
van de reinigingsheffing onmogelijk (zie kaart
36). Oirschot schafte deze mogelijkheid vorig jaar
af als bezuinigingsmaatregel. Daarnaast kennen
6 gemeenten een op kwijtschelding gelijkende
regeling die onder de noemer van het armoedebeleid
valt. Verreweg de meeste gemeenten staan in
principe volledige kwijtschelding toe, mits aan
alle voorwaarden op het gebied van inkomen en
vermogen wordt voldaan.

Alle gemeenten die kwijtschelding verlenen hanteren
de maximale kwijtscheldingsnorm van 100 procent.'"
In de praktijk betekent een norm van 100 procent
dat huishoudens met een minimuminkomen voor
kwijtschelding in aanmerking komen, mits zij de
vermogenstoets doorstaan. Bij een norm van 90
procent komen alleen huishoudens met uitzonderlijk
hoge vaste lasten in aanmerking voor kwijtschelding.

27 procent van de gemeenten stelt een plafond aan
het kwijt te schelden bedrag. Dit kan een vast bedrag
zijn, of een deel van de aanslag. Dit komt vooral
voor bij gemeenten die het tarief hebben gekoppeld
aan de hoeveelheid aangeboden afval (diftar). Door
bijvoorbeeld alleen kwijtschelding te verlenen van
het vastrechtgedeelte blijft de prikkel behouden
om de afvalstroom te beperken. Ook wordt zo
voorkomen dat mensen uit de straat hun afval gratis
in de container kunnen gooien van iemand waarvan
de aanslag toch wordt kwijtgescholden.

C'i(BtT.GQr.tC:7l

Alliis2013.indd 79

^

2-1-2013

140009

3 8 Woonlasten na kwijtschelding

G=^
Bedrag in euro's
H

Lager dan O

Do

O tot 25
25 tot 50
50 tot 75
C J 75 tot 100

^
I

100 tot 150
150 of hoger
Minimabeleid i.p.v. kwijtschelding

^

Kapelle

-68

Duiven

204

Boskoop
Oirschot

396

400
300
200

Gemiddelde
Mediaan
O

20

40

60

60

241

13
0

100

Percentage van eantal gemeenten (cumulatie))

Atlas2013.tndd 80

2-1-2013 14:00:10

3 S 'M@@ift-k,st©?i f^fei

Uitgangspunten

Voor Groningen is uitgegaan van een huishouden dat
nlet langdurig een minimuminkomen heeft. Als het
inkomen vijf jaar of langer op of onder het sociaal
minimum zit, wordt de afvalstoffenheffing geheel
kwijtgescholden en bedragen de woonlasten nul
euro.

De mate waarin het kwijtscheldingsbeleid de
woonlasten van een bepaald huishouden verlaagt
hangt af van de hoogte van de kwijtscheldingsnorm,
van de belastingen waarvoor kwijtschelding mogelijk
is, en van het deel van de aanslagen waarvoor in
principe kwijtschelding kan worden verleend (kaarten
36 en 37).
Kaart 38 hiernaast laat zien hoe hoog de woonlasten
zijn van een meerpersoonshuishouden met een
netto besteedbaar inkomen ter hoogte van de
bijstandsnorm voor (echt)paren, in een huurwoning
met een waarde van 141.000 euro (60 procent van de
landelijke gemiddelde woningwaarde). Verondersteld
wordt dat geen vermogen aanwezig is, dat de
vaste lasten niet uitzonderlijk hoog zijn en dat
kwijtschelding wordt aangevraagd.'' Een eventuele
heffingskorting is in de woonlasten verrekend.

Woonlasten voor minima
In verreweg de meeste gemeenten worden de
woonlasten in deze situatie geheel kwijtgescholden.
Waar niet het gehele bedrag aan woonlasten
wordt kwijtgescholden, is meestal gedeeltelijke
kwijtschelding mogelijk (alleen rioolheffing of alleen
reinigingsheffing, of van een deel van de aanslag),
of wordt geen kwijtschelding verleend maar kent het
minimabeleid een soortgelijke regeling.
Laten we deze laatste groep buiten beschouwing,
dan bedragen de woonlasten voor minima in 18
gemeenten meer dan 100 euro. In 306 gemeenten
gaat het om nul euro omdat het volledige bedrag
wordt kwijtgescholden. Het hoogst zit de gemeente
Oirschot (396 euro), het laagst Kapelle (-68; bij
volledige kwijtschelding wordt de heffingskorting
uitbetaald). Gemiddeld betalen minima in Nederland
13 euro aan woonlasten.

fvür^fcc/.te

AUa520l3.indd 81

2-1-2013

14:00:10

39 Toeristenbelasting: tariefsystemen

Geen toeristenbelasting
I

I Vast bedrag per overnachting

!

) Percentage van de overnachtingsprijs

Afhankelijk van aantat sterren
f'l

Anders

Percentaqe van de bevolking per tariefsysteem
Percentage van de
overnachtingsprijs 4%
Afhankelijk van
aanlal sterren 2%
Geen toeristent»lasling 21%

Vast Oedrag per
overnacnting 70%

AÜa52013.indd S2

2-1-2013 14:0011

'"u@©CisteR^©ü©St3Kq)Ö

t;i![rli©fsV§te[^©i;
Algemeen
Dit jaar kent 76 procent van de gemeenten een
toeristenbelasting. Vorig jaar was dit nog 75
procent, maar dit jaar voeren zes gemeenten een
toeristenbelasting in (zie kaart 41). De tariefstructuur
van de toeristenbelasting kan buitengewoon
ingewikkeld zijn, met aparte tarieven voor campings,
bungalows, diverse soorten hotels, enzovoort. Wij
hebben primair gekeken naar hotelovernachtingen.
Waar geen hotel is kan de belasting betrekking
hebben op een overnachting in een pension of op
een camping.

Tariefsystemen

^

Een vast bedrag per overnachting komt het meest
voor (in 70 procent van alle gemeenten, zie de
figuur onder de kaart). Soms wordt wel reductie
gegeven voor scholen of andere groepen. Ook
komt het voor dat het te betalen bedrag afhangt
van de overnachtingsprijs (in 4,2 procent van de
gemeenten) of het aantal sterren van het hotel
(1,7 procent). Dit komt met name voor bij de
grote steden. Op Schiermonnikoog is de eerste
overnachting duurder dan latere overnachtingen bij
een meerdaags verblijf.

^

Forfaitaire bedragen
Veel gemeenten maken gebruik van forfaitaire
bedragen. Een hotel of camping wordt dan
bijvoorbeeld aangeslagen voor een van tevoren
vastgesteld aantal overnachtingen. Is het werkelijke
aantal lager, dan kan de eigenaar verzoeken
conform het feitelijke overnachtingstarief te worden
aangeslagen.

pi.'

Allas20l3.indd 83

^

2-1-2013

14:00:11

4 0 Tarief toeristenbelasting
<P^

Bedrag In euro's
Geen toeristenbelasting
H Lager dan 0,50
D 0.50 tot 0,75
0,75 tot 1,00
1,00 tot 1.25
1,25 tot 1.50
D 1.50 tot 2.00
H 2,00 lot 4.00
■ 4,00 of hoger

Oss
Strijen
Olst-Wijhe

0,41
0,44
0,45

Utrecht
Amsterdam
Haarlemmermeer

4,69
5,16
5,63

Gemiddelde
Mediaan

1,59
1,00

5
4
3
2

G^^

O

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

41 Mutatie tarief toeristenbelasting
if=^

Mutatie In procenten
1 ^ Lager dan O

□ O

O tot 2
2 tot 5
5 tot 10
10 tot 20
ED 20 tot 50
■ 50 of hoger
Geen toeristenbelasting
Ingevoerd

Goeree-Overflakkee/Oostflakkee
Vlist

•30'%
-6%

Dongeradeel
Asten
Ferwerderadiel

67%
74%
100%

LJ

Goeree-Overflakkee/
Oostflakkee

(

^
Percentage van aantal gemeenten (cumulatiet)

AUas2013.indd 84

2-1-2013 14:00:12

^

4 © ©5^ 4^ T@©rPst©Lf^,iS©8fe^iftco^^o

Mutatie

ts^zM ©mi öYï^fet'©

Het tarief is dit jaar in 33 procent van de heffende
gemeenten niet veranderd. Tarieven worden dikwijls
enkele jaren ongemoeid gelaten en dan verhoogd.
Doordat het om kleine bedragen gaat zijn stijgingen
in procenten gemeten soms aanzienlijk, zeker als
tarieven een paar jaar niet zijn aangepast. Dit levert
soms alarmerende krantenkoppen op, terwijl het
vaak hooguit om dubbeltjes gaat."

Tarieven
Door de veelvormigheid van de toeristenbelasting
is het moeilijk in één kaart aan te geven hoe de
tarieven variëren. Kaart 40 geeft in principe het
bedrag voor een hotelovernachting. Waar het tarief
afhangt van de overnachtingsprijs of het aantal
sterren is uitgegaan van enkele veronderstellingen
(zie de verantwoording achterin deze atlas).
In de meeste gemeenten die een toeristenbelasting
kennen ligt het tarief tussen 50 cent en 1,50 euro
per nacht. Het goedkoopst is Oss (0,41 euro), het
duurst Haarlemmermeer (5,63 euro). De grote
steden zijn duidelijk duurder dan gemiddeld. Voor
alle gemeenten (met en zonder toeristenbelasting)
bedraagt het gewogen gemiddelde 1,59 euro per
nacht. Dat is 0,13 euro (9,1 procent) hoger dan vorig
jaar.

De grootste tariefverhogingen vinden plaats in
Ferwerderadiel (100 procent) en Asten (74 procent).
In Ferwerderadiel wordt het tarief, nadat het jaren
0,50 euro is geweest, verhoogd naar 1,00 euro
per overnachting. In Asten stijgt het tarief voor
een hotelovernachting van 1,15 naar 2,00 euro.
De gemeente voert dit jaar tariefdifferentiatie in,
toeristenbelasting voor andere accommodaties
(camping) stijgt minder sterk. In beide gevallen ligt
het nieuwe tarief nog onder of rond het landelijke
gemiddelde van 1,99 euro. Het tarief daalt met
-30 procent het sterkst in Goeree-Overflakkee/
Oostflakkee. Dit is het gevolg van de gemeentelijke
herindeling.

Deze stijging komt voor een groot deel
doordat er dit jaar meer gemeenten zijn die
toeristenbelasting heffen: 6 gemeenten voeren een
toeristenbelasting in, terwijl er geen gemeente is
die de toeristenbelasting afschaft. Maar de stijging
komt ook doordat veel tarieven zijn verhoogd.
Bij gemeenten die zowel dit jaar als vorig jaar
toeristenbelasting hieven ligt het gemiddelde
tarief 6,2 procent hoger dan vorig jaar. Het
gewogen gemiddelde bij alleen gemeenten met
toeristenbelasting bedraagt 1,99 euro.
Het is denkbaar dat de tariefstijging het gevolg is van
een grotere financiële krapte bij gemeenten. Veel
zoden zet dit echter niet aan de dijk: de opbrengst
van de toeristenbelasting is krap 2 procent van de
totale opbrengst van de gemeentelijke belastingen
en heffingen en 0,3 procent van de totale uitgaven."

Allas2013.indd 8S

2-1-2013

14:00:12

42 Tarief hondenbelasting
G=^
Ridderkerk
Bedrag tn euro's
Geen hondenbelasting
g] O tot 40
n 40 tot 50
50 tot 60
60 tot 70
70 tot 80
n 80 tot 100
0 100 tot 120
■ 120 of hoger

16
19
20

Opmeer
Oude IJsselstreek
Noordwijk

C^cP^

Schiedam
Rotterdam

116
116
124

Gemiddelde
Mediaan

62
55

O

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiel)

4 3 Mutatie tarief hondenbelasting
G=^
Mutatie In procenten
@ Lager dan O

DO
o totl
Itot 2
2 tot 3
n 3 tot 5
H 5 tot 15
■ 15 of hoger
Geen hondenbelasting
[ J Afgeschaft

Sctiagen/
Scfiagen

Ridderkerk
Cuijk
Oude IJsselstreek

-52%
-50%
-31%

Hardenberg
Rhenen

27%
40%

Rotterdam/Rozenburg

91%

Rotterdam/
Rozenburg
IJsselstreek

o

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Atlas2013.indd 86

2-1-2013 14:00:14

4?: ©Fï 4 3 E=t©irt(a;©^fe©S®S'ii?tss
^/?

\r'>!i-,<'
^èinm ©ó^ imrè&cm

Algemeen
De hondenbelasting is een van de oudste nu nog
bestaande belastingen van ons land. Het tarief kan
voor elke hond gelijk zijn, maar vaak loopt het tarief
op met het aantal honden. Veel gemeenten kennen
een apart tarief voor kennels.
De opbrengst van de hondenbelasting behoort tot
de algemene middelen en hoeft dus niet te worden
besteed aan het opruimen van hondenpoep. In 2012
heeft het Hof van Den Bosch geoordeeld dat dit
discriminatie is van hondenbezitters." Het heffen
van hondenbelasting zou alleen zijn toegestaan als
een wezenlijk deel van de opbrengst zou worden
besteed aan het bestrijden van kosten gerelateerd
aan hondenbezit. De betrokken gemeente, SittardGeleen, is tegen het vonnis in cassatie gegaan bij
de Hoge Raad. Tot de Hoge Raad uitspraak heeft
gedaan kunnen gemeenten hondenbelasting innen,
ook als de opbrengst uitsluitend bestemd is voor de
algemene middelen. Wel kunnen hondeneigenaren
bezwaar aantekenen. Als uit de uitspraak van
de Hoge Raad blijkt dat de hondenbelasting niet
mag worden geheven als de opbrengst alleen ten
goede komt aan de algemene middelen dan kunnen
deze bezwaren gegrond zijn en kan (een deel van)
de aanslag vervallen. Enkele gemeenten (onder
meer Utrechtse Heuvelrug, Den Bosch en Sint
Michielgestel) hebben daarom het innen van de
hondenbelasting opgeschort.

eigenaar van één hond in Nederland 61,56 euro per
jaar (een stijging van 1,15 euro ofwel 1,9 procent ten
opzichte van vorig jaar). Laten we gemeenten zonder
hondenbelasting buiten beschouwing, dan ligt het
gemiddelde op 76,39 euro (1,67 euro ofwel 2,2
procent meer dan vorig jaar).

Mutatie
Het tarief blijft in 36 gemeenten ongewijzigd. De
grootste tariefverhoging vindt plaats in Rotterdam/
Rozenburg (91 procent). Vorig jaar betaalden
inwoners van de gemeente Rozenburg nog een lager
tarief dan de andere inwoners van Rotterdam. In het
nieuwe jaar zijn de tarieven geharmoniseerd.
De grootste tariefverlaging zien we in Ridderkerk
(-52 procent). Deze gemeente wil de hondenbelasting
geleidelijk afschaffen.

^

Tarief
Van de 408 gemeenten kennen 287 gemeenten (70
procent) een hondenbelasting. In die gemeenten
woont 81 procent van de bevolking. Er zijn dit jaar
geen gemeenten die een hondenbelasting invoeren;
2 gemeenten schaffen de hondenbelasting af (het
'oude' Schagen, dat nu samen met Harenkarspel en
Zijpe de nieuwe gemeente Schagen vormt, en Best).
Kaart 42 laat het tarief zien voor één hond. Het
goedkoopst is Ridderkerk (16,40 euro), het duurst
Rotterdam (124,00 euro). Gemiddeld betaalt de

aï

Allas2013.indd 87

Ü£f:'te;;:':':cH

2-1-2013

14:00:14

^

4 4 Tarief paspoort
Tersctielling

j> (

ff^
Terschelling

Bedrag In euro's
D Lager dan 45
45 tot 47,50
47,50 tot 50
□ 50 tot 50,35
n 50,35

Zaltbommel
Tubbergen

41,20
42.00
43,00

Gemiddelde
Mediaan

50,35

O

Roerdalen

20

50,24

ao

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^
45 Mutatie tarief paspoort
Terschelling^^ i.

G=^
Roerdalen
Terschelling
Haaren

Mutatie In procenten
DO
o tot 2
2 tot 3
3 tot 3,50
D 3.50 tot 5
□ 5 of hoger

c^

\r
"

o

Roerdalen

Aüas2013.i!idd 88

6%
6%
12%

\

j

1
20

40

1
60

—
100

BO

Percentage van aantal Qemeenten (cumulatiel)

2-1-2013

1400.15

^

4 4 ©1^ 4b3 iPDspcïQr^ïo üi^fit? ©fï
myfec^lS:?©
Algemeen
Om naar het buitenland te kunnen reizen is een
geldig paspoort of een geldige identiteitskaart
nodig. Beide zijn vijf jaar geldig. Het kabinet heeft
plannen om de maximale geldigheid te verlengen tot
tien jaar. Deze wijziging gaat op zijn vroegst gelden
voor paspoorten en identiteitskaarten die worden
afgegeven vanaf 1 oktober 2013. Een identiteitskaart
is iets goedkoper dan een paspoort, maar wordt lang
niet door alle landen geaccepteerd. Een paspoort
wel. Beide reisdocumenten zijn verkrijgbaar bij de
gemeente waar men staat ingeschreven.

De gemiddelde prijs bedraagt 50,24 euro. Dat is een
verandering van 1,61 euro (3,3 procent) ten opzichte
van vorig jaar.

Mutatie
Kaart 45 laat zien hoe sterk de tarieven zijn
veranderd. De tariefmutaties variëren van een
onveranderd tarief (in 10 gemeenten) tot een stijging
van 12 procent in Haaren (dat nu 50,25 euro vraagt).
Geen enkele gemeente verlaagt het tarief.

Met ingang van 2005 geldt in Nederland een
algemene identificatieplicht. Iedereen van veertien
jaar en ouder is verplicht een politieagent of een
toezichthouder desgevraagd een identiteitskaart te
tonen. Behalve een paspoort of identiteitskaart mag
dat ook een rijbewijs zijn.

Tarief
Het bedrag dat een gemeente ten hoogste voor een
paspoort mag vragen bedraagt in 2013 50,35 (vorig
jaar 48,73 euro)." Hiervan is 20,80 euro voor het
Rijk en 29,55 voor de gemeente.
Kaart 44 laat zien hoeveel een paspoort in elke
gemeente kost. Sommige gemeenten geven in
bepaalde perioden kortingen om te voorkomen
dat er in piekperioden grote drukte ontstaat bij
de loketten. Hiermee is in de kaart geen rekening
gehouden.
Het goedkoopste paspoort wordt verstrekt door
de gemeente Terschelling (41,20 euro), het duurste
zijn de 335 gemeenten die het maximumtarief
hanteren (50,35 euro). Een afgeronde versie
daarvan, 50,00 euro, komt voor in 28 gemeenten.
Slechts 31 gemeenten zijn goedkoper dan 50
euro. Het maximumtarief is in de praktijk dus het
standaardtarief geworden.

'ï2ir.Ge:-;-.:c::

AÜas20l3.indd 89

2-1-2013

14:00:16

46 Tarief Identiteitskaart
Terschelling

Bedrag In euro's
□ Lager dan 40
40
i J 40,01 tot 41,90
O 41,90

Terschelling
Littenseradiel
Tubbergen

33,25
36,50
37,30

Gemiddelde
Mediaan

41,79
41,90

O

20

AO

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

^
47 Mutatie tarief identiteitskaart
^=^
Mutatie in procenten
□ Lager dan O
O
O tot 2
2 tot 4
12 4 tot 5
[ 3 5 of hoger

Alphen aan den Rijn
Goeree-Overflakkee/Dirksland

■0,1%
-0.1%

Wierden
Woensdrecht
Haaren

8%
9%
13%

Goeree-Overf la kkee/
Dirksland

1
'

/

(

^

o

20

AO

60

80

too

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Atlas20l3.iiidd 90

2-1.2013

14,00:17

■-^■f?

Tarief
Gemeenten mogen voor een identiteitskaart
maximaal 41,90 euro vragen (vorig jaar 40,05), en
352 gemeenten doen dit ook. Gemiddeld kost een
identiteitskaart 41,79 euro. Dat is een verandering
van 4,5 procent (1,78 euro) ten opzichte van vorig
jaar. Een identiteitskaart is het goedkoopst in de
gemeente Terschelling (33,25).

Mutatie
Twee gemeente (Alphen aan den Rijn en GoereeOverflakkee/Dirksland) verlagen het tarief. In 12
gemeenten verandert het niet. Haaren verhoogt het
tarief het meest (met 13 procent, tot 41,75).

Leges onrechtmatig?
Er bestond in de loop van 2011 de nodige
onduidelijkheid over de rechtmatigheid van het in
rekening brengen van kosten voor het verstrekken
van een identiteitskaart. Het gerechtshof in
Den Bosch besloot dat dit niet mag, omdat de
identiteitskaart geen individueel, maar een publiek
belang dient. De achterliggende gedachte is dat
mensen er zelf geen baat bij hebben dat hun
identiteit kan worden gecontroleerd. Het hof gaat
hiermee in tegen een eerdere uitspraak van de
rechtbank Roermond. Toenmalig minister Donner
heeft met een noodwet de heffing van leges echter
alsnog mogelijk gemaakt."

AUas20>3.indd 91

2-1-2013

14:00:17

4 8 Tarief rijbewijs

Vlieland
Bedrag In euro's
El Lager dan 32,50
□ 32,50 tot 35
35 tot 37,50
37,50 tot 40
40 lot 42,50
n 42.50 tot 45
Q 45 tot 55
■ 55 of hoger

Noord­Beveland
Vlieland
Aalsmeer

25,00
28,90
29,70

Groningen
Deventer
Wijdemeren

64,50
67,00
68.00

Gemiddelde
Mediaan

43,55
40,00

"1

1

y—i
r—]
'

■

!

"■

[ ­ ^
1
\—\—\

!
\

1

'

,

Percentage van aanta) gemeenten (cumulatief)

49 Mutatie tarief rijbewijs
<??=*
Drimmelen
Mutatie in procenten
O Lager dan O
DO
o totl
Itot 2
2 tot 3
n 3 tot 10
□ 10 tot 20
■ 20 of hoger

Dongen
Heerenveen

­30%
­26%
­20%

Bedum
Terschelling

30%
34%

Haaren

35%

0
ïO

:

:

■

■

i

'

:

1

1

■

40

60

eo

IOO

'T

"

'i

r
v
T
i
(„L
r

r —

1

c^

ÏO
0

O

20

Percentage van aantal gemeenten (cumulatiel)

AUa520l3.indd 92

2­4­2013

14.00.19

4 8 @R 4 9 ftLj[Q)©\;;^bJss ' I ^ T M ©!?
iTüyiftgÊt©
Algemeen
ledereen die in Nederland woont en met een
motorrijtuig (personenauto, bedrijfswagen, bus,
motorfiets of brommer) de weg op wil, moet een
geldig rijbewijs bij zich hebben. Rijbewijzen worden
afgegeven door de gemeente waar men staat
ingeschreven. Een rijbewijs is normaal gesproken
tien jaar geldig, en moet daarna worden vervangen.
De kosten voor een rijbewijs bestaan uit een
rijkskostencomponent en uit door de gemeente in
rekening gebrachte kosten.

Tarief
Wat een rijbewijs kost is te zien op kaart 48. Het
goedkoopst is Noord-Beveland met 25,00 euro, het
duurst Wijdemeren met 68,00 euro. Het gemiddelde
bedraagt 43,55 euro (een stijging van 0,87 euro, 2,0
procent).

Mutatie

genoemd dat de rijbewijstarieven zo ver uit elkaar
liggen en het voor de burger onduidelijk is waardoor
die verschillen ontstaan, hetgeen tot de nodige
irritatie leidt.™
Op 4 november 2011 heeft de ministerraad
besloten dat een standaardaanvraag van een
rijbewijs niet meer mag kosten dan € 37,05. Het
is echter onbekend wanneer dit maximumtarief
wordt ingevoerd. Het ligt ruim onder het huidige
gemiddelde (43,55 euro). Kaart 48 laat zien dat
veruit de meeste (317) gemeenten hun tarief zullen
moeten verlagen.

Effect maximering
Ook voor omgevingsvergunningen willen sommigen
maxima invoeren." Wie hier wat mee opschiet is
onduidelijk. De gemeenten met de hoogste tarieven
maken niet per se de hoogste kosten. Vermoedelijk
rekenen andere gemeenten minder kosten toe aan
de rijbewijsverstrekking of de verstrekking van
omgevingsvergunningen, of hanteren ze een lagere
kostendekking. Dat betekent niet dat de kosten
niet worden gemaakt. Gemeenten zullen de kosten
ergens moeten verhalen. Goedkopere rijbewijzen
leiden daarom vermoedelijk tot hogere lasten elders
(bijvoorbeeld bij de ozb).

De prijs voor een rijbewijs daalt het meest in
Drimmelen (-30 procent). Daarmee komt het tarief
(38,25 euro) onder het landelijke gemiddelde. De
prijs van een rijbewijs stijgt het sterkst in Haaren
(35 procent), dat daarmee net (20 cent) boven het
gemiddelde uitkomt (43,75). In 76 gemeenten blijft
een rijbewijs dit jaar even duur als vorig jaar; in 13
gemeenten wordt het goedkoper.

Maximering
In de zomer van 2007 heeft toenmalig minister
Eurlings verklaard dat hij de verschillen in de prijzen
voor een rijbewijs te groot vindt." Dit naar aanleiding
van pressie door de ANWB. Hij kondigde aan de
prijzen openbaar te maken''^ en heeft de duurste
gemeenten gevraagd hun tarieven te verlagen.
Anders zou maximering van de tarieven dreigen,
zoals dat bij paspoorten al bestond.''
Omdat dit dreigement niet het gewenste resultaat
heeft gehad is besloten de leges voor rijbewijzen
inderdaad te maximeren. Als reden hiervoor is

^;*(^-v'-^'>.-r.,p,.

Atlas20l3.indd 93

2-1-2013

14:00:19

50 Tarief uittreksel GB A
Terschelling^
Vlieland
Bedrag In euro's
S Lager dan 4
D 4 tot 5.50
5,50 tot 7
7 tot 8,50
8,50 tot 10
r ] 10 tot 12.50
Q 12,50 tot 15
■ 15 of hoger

GK^

Vlieland
Strijen
Terschelling

0,00
3.30
3,40

Haarlem
Cuijk
Mill en Sint Hubert

15,83
16,00
17,00

Gemiddelde
Mediaan

8,50

O

9,74

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

51 Mutatie tarief uittreksel GB A
<P^

Mutatie in procenten
H Lager dan 0

Goeree­Overflakkee/Goedereede
Gaasterlan­Sleat
Nieuwegein

­13%
­12%
­9%

Sliedrecht
Beuningen

83%
91%

Baarle­Nassau

118%

DO
o tot 1.5
1.5 tot 2
2 tot 2.5
D 2,5 tot 10
Q 10 tot 50
■ 50 of hoger

Goeree­Overflakkee/
Goedereede

r~

—, - —1 - — - " 1
- - - -_^- ^- - r - - - r — - '^- 1- —

i-

+

i

i

'

i

7\

'

'
,

,

1

1

;

o

20

40

60

80

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

AÜtts2013indd 94

2-4-2013 1400-21

Mutatie
G©?'i©? ©R Ltïüifet"©
GBA
In sommige gevallen is het nodig om te bewijzen
dat opgegeven persoonsgegevens juist zijn (zoals
bij de eerste aanvraag van een rijbewijs, of een
aanmelding bij een opleidingsinstituut). Er wordt
dan gevraagd een "gewaarmerkt afschrift GBA" te
overleggen, in de volksmond ook wel "uittreksel uit
het bevolkingsregister". Dit is een officiële verklaring
waaruit de naam-, adres-, en woonplaatsgegevens
van een persoon blijken alsmede de juiste schrijfwijze
van de namen.

In 68 gemeenten verandert het tarief voor een
gewaarmerkt afschrift GBA dit jaar niet. 7 (deel)
gemeenten verlagen het tarief (kaart 51); GoereeOverflakkee/Goedereede het meest (-13 procent).
Dit hangt samen met gemeentelijke herindeling;
de tarieven in de gefuseerde gemeenten worden
gelijkgetrokken.
De grootste tariefstijging is te vinden in BaarleNassau (118 procent). Uit onderzoek bleek dat het
oude tarief niet kostendekkend was. Het tarief in
2013 blijft ver onder het gemiddelde (4,95 euro).

De gemeentelijke basisadministratie (GBA), die sinds
1 oktober 1994 bestaat, bevat de persoonsgegevens
van elk lid van de Nederlandse bevolking. Van elke
Nederlander wordt in de GBA een elektronische
persoonslijst aangelegd. Gebeurtenissen als
geboorte, verhuizing, huwelijk, echtscheiding, vertrek
naar het buitenland en overlijden worden hierin
geadministreerd nadat aangifte is gedaan bij het
gemeentelijk loket.
De Europese richtlijn die vrij verkeer van
persoonsgegevens moet garanderen schrijft voor
dat een uittreksel uit het GBA "zonder bovenmatige
vertraging of kosten" moet worden verstrekt. Op
grond daarvan heeft het Hof 's-Hertogenbosch in
2012 aan het Europese Hof van Justitie gevraagd
of gemeenten wel leges mogen heffen voor zo'n
uittreksel. Na het antwoord van het Europese Hof
zal het Hof 's-Hertogenbosch uitspraak doen. Dat
zal vermoedelijk wel een jaar duren. Daarna is
het bovendien nog mogelijk in cassatie te gaan.
Voorlopig kunnen gemeenten dus leges blijven
heffen."

Tarief
Kaart 50 laat zien wat de kosten zijn van een
gewaarmerkt afschrift GBA. Dit varieert van 0,00
euro op Vlieland tot 17,00 euro in Mill en Sint Hubert.
In 66 procent van de gemeenten ligt het tarief tussen
vijf en tien euro. De gemiddelde prijs bedraagt 9,74
euro, 0,40 euro (4,2 procent) meer dan vorig jaar.

Allas20l3 indd 95

2-1-2013

14:00:21

^

52 Omgevingsvergunning dakkapel woning

53 Omgevingsvergunning uitbouw woning

Badrag In « u r o ' i

Bedrag In

E l Lager ( l a m 7 5
D 175 tot 225

□
D

225 tol 275
275 tot 325
p
B
■

Lager dan 750
750 tot 9 0 0
9 0 0 lot 1050

1050 tot 1200

325 lot 375
375 tot ­125
« 5 tot 5 5 0
5 5 0 o f noger
Ander tar ief svsteem

n
n
■

1200 tot 1350
1350 tot 1500
1500 tot 1750
1750 Of hoger
Ander tarle'sysleem

GK^
800

Leiden
Uden

600

Zunderl
400
200

Woerden

679

Mook en MIdaeiaar

69B

eindhoven
Percentage van aantal gemeenten
(cumulatie!)

^

5 4 Omgevingsvergunning nieuwbouw woning

I n d c i (qtmlddalda " 1)

Bedraq ln turo'a

□ Lager Oan 0,6
G 0.6 tot 0,8
0,8 tot 0,9
0.9 tol 1
1 tol 1,1
n 1.1 tot 1.2
o 1.2 tot 1,5
■ 1,5 o l hoger
Anoer (arlefsvsieem

E ] Lager dan 2O00
n 2 0 0 0 tot 2500
2500 tol 3000
3 0 0 0 tol 3 5 0 0
3500 tot 4 0 0 0
n 4 0 0 0 tot 4 5 0 0
□ 4 5 0 0 tol 5 5 0 0
■ 5500 af hoger
Ander tariefsvsieem

C ^

Cw
a.ooo
6X>00

1 ^J
1 ^ ^
!

— i —

4J0O0

2.000

^

Allas2013.iiidd 96

Uden

1.6B0

Hariingen

1373

Lemiterland

O

6O

80

Perceniage v an aamal gemeenten
xumulatiel)

1.944

ZallDommel

6.221

Mulden

6.440

Eindhoven
20

55 Index omgevingsvergunning woning

^ ,r­A

1.5

Q.S

^^.^­"^
3

Gemiddelde

3.929

Mediaan

3.604

20

40

0,4

Lelden

0.5

Capelle aan den IJssel
Grave

i

1

7.366

100

UOen

60

e0

1.6

Mill en Sim Hubert
Zaltbommel

IOO

rtrcenl age van aantal gemeen ien
cumula tleO

2-1-2013

14:00:24

%?:, i;i3„ M- ©r> S i

Een vergunning voor een dergelijke dakkapel is het
goedkoopst in Leiden: 37 euro. Eindhoven is met 752
euro het duurst. De gemiddelde kosten bedragen
340 euro, 4,1 procent meer dan vorig jaar. In 72
procent van de gemeenten liggen de kosten tussen
200 en 400 euro.

Omgevingsvergunning
Wie wil bouwen moest voorheen vaak
verschillende vergunningen aanvragen. Naast
een omgevingsvergunning was vaak ook een
milieuvergunning, een sloopvergunning of een
monumentenvergunning nodig. Sinds 1 oktober 2010
zijn dergelijke vergunningen voor bouwen, wonen,
monumenten, ruimte, natuur en milieu allemaal
gebundeld in de omgevingsvergunning. Dit moet
aanvragers tijd en geld schelen.
Van deze vergunningen trekken de kosten voor het
bouwen en verbouwen van woningen de meeste
aandacht. Er is kritiek op de verschillen in de
tarieven die gemeenten hiervoor rekenen, en op
de onduidelijkheid over de achtergronden van deze
verschillen. Gemeenten mogen niet verdienen aan de
kosten die ze in rekening brengen. De ene gemeente
maakt echter hogere kosten dan de andere en,
belangrijker nog, hanteert een andere methode om
deze kosten over de aanvragers te verdelen. Het is
moeilijk om objectief vast te stellen hoe hoog de
kosten zijn van een aanvraag voor een dakkapel in
verhouding tot die van een nieuwbouwwoning. Een
gemeente waar de ene soort aanvraag relatief duur
is kan voor een andere aanvraag juist goedkoop
zijn. Daar komt bij dat de aantallen aanvragen op
voorhand niet bekend zijn, en per jaar sterk kunnen
variëren.
De kaarten hiernaast geven de bedragen per
gemeente voor drie verschillende bouwprojecten.
In de meeste gevallen zijn de kosten van een
vergunning gekoppeld aan de bouwkosten. Waar dat
niet het geval is, is de desbetreffende gemeente grijs
gelaten.

Dakkapel

Uitbouw
De kosten voor een vergunningsplichtige uitbouw
van een woning met bouwkosten van 45.000 euro
exclusief btw bedragen gemiddeld 1.292 euro. Dat is
4,0 procent meer dan vorig jaar In Uden zijn deze
kosten het laagst (540 euro; kaart 53). Zaltbommel
is met 2.666 euro het duurst. In 82 procent van de
gemeenten liggen de kosten tussen 500 en 1.500
euro.

Nieuwbouw
Een vergunning voor de bouw van een woning met
bouwkosten van 140.000 euro exclusief btw kost
gemiddeld 3.929 euro, 3,9 procent meer dan vorig
jaar. De kosten variëren van 1.680 euro in Uden tot
7.366 euro in Eindhoven (kaart 54). In de meeste
gevallen (75 procent) liggen de kosten tussen 2.500
en 4.500 euro.

Totaalbeeld
Zoals gezegd kan een gemeente een laag tarief
hanteren voor een dakkapel en tegelijkertijd een
hoog tarief voor bijvoorbeeld een uitbouw. Om
een totaalbeeld te geven maken we een index die
aangeeft in hoeverre de kosten die zijn verbonden
aan bovenstaande drie soorten aanvragen
afwijken van het gemiddelde." Deze index heeft
als gemiddelde waarde 1. Een waarde van 1,2 duidt
op een kostenniveau van 20 procent boven het
gemiddelde; een waarde van 0,5 betekent dat de
kosten op de helft van het gemiddelde liggen. Kaart
55 laat zien dat de index varieert van 0,40 in Uden
tot 1,86 in Zaltbommel. In 72 procent van de gevallen
ligt de waarde tussen 0,75 en 1,25.

Niet elke dakkapel is vergunningsplichtig. Dat hangt
onder meer af van de omvang en de ligging. Kaart 52
gaat uit van een dakkapel waarvoor wel een vergunning moet worden aangevraagd, en van bouwkosten ter hoogte van 10.000 euro exclusief btw.

9?

Alliis2013.indd 97

/.^QT WC/-'.-/,. Or^j

2-1-2013

14:00:24

56 Mutatie gemiddelde kosten
omgevingsvergunning
Tersctielling

^P^

Mutatie in procenten
W Lager dan ­10
D ­10 tot O
O
O tot 1,5
n
M
B

1,5 tot 3
3 tot 10
10 tot 30
30 of hoger
Ander tariefsysteem

#

Goeree Overflakkee/
Middelharnnis

Goeree­Overflakk!;e/Middelharnis
Waddinxveen
Montfoort

■35%
■19%
■17%

Halderberge
Leudal
Terschelling

53%
59%
107%

100
50

­so
■IOO J ­
O

j

Lm

L '

20

40

80

60

100

Percentage van aantal gemeenten (cumulatief)

Allas2013.indd 98

2­4­2013 I4:ÜQ:25

i^e.i) \Miiii^^^© f ©;affioeÊ©L(5.©

m%'i.(>M @m(5'e'^':f!;ü;is^sf'©y;iri[fi;;::t(p
Deze kaart geeft een indruk van de ontwikkeling
van de kosten voor een omgevingsvergunning.
Die ontwikkeling meten wij aan de hand van het
gemiddelde van de mutaties van de vergunningen
uit kaarten 52, 53 en 54, die betrekking hebben
op respectievelijk een dakkapel, een uitbouw
en een nieuwbouwwoning. Het relatieve niveau
hiervan is weergegeven in kaart 55. Kaart 56
geeft de verandering hiervan aan. Gemiddeld is
een omgevingsvergunning 4,0 procent duurder
geworden.
Goeree-Overflakkee/Middelharnis verlaagt de prijs
van omgevingsvergunningen het meest (-35 procent).
Dit is een gevolg van de gemeentelijke herindeling.
Middelharnis had hogere tarieven dan de andere
gemeenten die betrokken zijn bij de herindeling,
waardoor het tarief in dit deel van de gemeente
daalt.

%

In Terschelling is de prijs van omgevingsvergunningen het meest verhoogd (107 procent).
Uit onderzoek bleek dat de tarieven lang niet
kostendekkend waren. Vorig jaar lag de prijs van een
omgevingsvergunning in Terschelling 30 procent
onder het gemiddelde, nu ligt hij daar 39 procent
boven.
De prijzen van omgevingsvergunningen lijken sterk in
beweging. 19 gemeenten verlagen deze prijs, terwijl
63 gemeenten hun omgevingsvergunningen meer
dan 10 procent duurder maken. Toch veranderen de
meeste gemeenten hun tarieven niet sterk. Dat is
goed te zien in de figuur onder kaart 56. Een reden
om de tarieven te verhogen is dat gemeenten minder
aanvragen krijgen voor een omgevingsvergunning
omdat er minder bouwactiviteiten zijn. Om de (vaste)
kosten te dekken worden de tarieven dan verhoogd.

99

Alliis2013.inld 99

2-1-2013

1400:23

Het p r o v m c i a l e Ib©ias1è5iniq)g©lb)pedl
Inleiding
Gemeenten en waterschappen hebben al jaren te maken met fusies.
Het aantal provincies is gelijk gebleven sinds Flevoland in 1986 een
afzonderlijke provincie werd. In het regeerakkoord van het kabinet
Rutte II zijn echter afspraken gemaakt over grote hervormingen van het
Nederlandse binnenlandse bestuur. Gemeenten worden in versneld tempo
opgeschaald, provincies gaan op termijn samen met waterschappen op
in vijf landsdelen. Volgens het akkoord zal deze kabinetsperiode worden
gestart met de samenvoeging van de provincies Noord-Holland, Utrecht en
Flevoland.
De weerstand vanuit de drie betrokken provincies is niet gering. Toch kent
dit plan wel een zekere logica. De kerntaken van provincies liggen op het
gebied van verkeer en vervoer, ruimtelijke planning, natuur en economisch
beleid. Juist op deze beleidsterreinen vallen de huidige grenzen van de
drie provincies in het geheel niet samen met de schaal van op te lossen
problemen.'" Of opschaling van alle provincies zinvol is valt te bezien.

Provinciale belastingen
De enige echte belastingen die provincies heffen zijn de opcenten op
de motorrijtuigenbelasting. De hoogte van de motorrijtuigenbelasting
is onder andere afhankelijk van het soort voertuig (bijvoorbeeld auto
of motor), het gewicht van het voertuig en het soort brandstof dat het
voertuig gebruikt.
Bovenop het bedrag aan motorrijtuigenbelasting komen de opcenten. Dit
is een percentage van de hoofdsom van de motorrijtuigenbelasting, zoals
die gold per 1 april 1995. Als het Rijk de motorrijtuigenbelasting verhoogt
verandert de provinciale belastingopbrengst dus niet. Opcenten worden
opgelegd aan in de provincie gevestigde houders van personenauto's
en motorrijwielen. Voor bestelauto's, vrachtauto's en bussen zijn geen
opcenten verschuldigd.
Er geldt voor het aantal door de provincie te heffen opcenten een
maximum. Dit maximum wordt jaarlijks vastgesteld. Tot 2013 werd de
aanpassing uitgevoerd op basis van het vierjaarlijks voortschrijdend
gemiddelde van de gerealiseerde nominale ontwikkeling van het nationaal
inkomen.'^ In 2012 is het maximum aantal opcenten verlaagd. Dit bracht
provincies niet direct in de problemen omdat alle provincies al een lager
aantal opcenten hadden. Het betekende echter wel een beperking van het
belastinggebied. Vanaf dit jaar worden de maximale opcenten aangepast
via inflatiecorrectie. Het maximum aantal opcenten bedraagt dit jaar
106,6. De opcenten variëren dit jaar van 67,9 tot 95,0 procent, net als in
2011 en 2012.

Atlas2013.indd

IOO

^ )

2-1-2013

14:00:25

Opbrengstgroei

De opcenten op de motorrijtuigenbelasting worden
betaald door de eigenaar van de auto. De opcenten
voor leaseauto's worden dan ook betaald door de
leasebedrijven. Het is daarom gunstig zijn voor een
leasebedrijf om zich te vestigen in een provincie met
een laag tarief. Dit jaar verhuist een autoleasebedrijf
van Noord-Holland naar Noord Brabant. Mede
hierdoor stijgt de opbrengst uit de opcenten in Noord
Brabant en daalt deze in Noord-Holland."

De totale opbrengst uit de opcenten op de
motorrijtuigenbelasting nam de afgelopen jaren
sneller toe dan het aantal opcenten zelf. Dat kwam
niet alleen doordat er steeds meer voertuigen
komen. Auto's werden gemiddeld ook steeds
zwaarder, en hebben vaker dan vroeger een
dieselmotor. Dergelijke auto's worden zwaarder
belast.

Belasting is belangrijk
In tegenstelling tot gemeenten (die hun ozbtarieven neerwaarts bijstellen aan de hand van
de waardestijging van onroerende zaken) lijken
provincies hun tarieven niet te corrigeren voor de
ontwikkeling van de belastinggrondslag. De Raad
voor de financiële verhoudingen constateerde
in 2009 dat de provincies mede om deze reden
aanzienlijk meer inkomsten hadden dan nodig om
hun taken uit te voeren. Volgens de Raad hebben
zij deze extra inkomsten gebruikt om activiteiten te
ontwikkelen die eigenlijk niet op hun terrein liggen.'^

Het is belangrijk dat provincies naast de algemene
uitkering uit het provinciefonds een eigen belasting
hebben. Die belasting zou alleen wel zichtbaarder
moeten zijn dan de bestaande opcenten. Een
zichtbare belasting, zoals bijvoorbeeld een
ingezetenenbelasting, zet een rem op ongebreidelde
uitgavengroei. Wanneer nieuw beleid moet worden
bekostigd door de belasting te verhogen zullen
bestuurders scherper moeten afwegen of de
baten van dat beleid de kosten wel overtreffen.™
Bij geld dat vrijwel ongemerkt binnenstroomt
is dat minder het geval, zoals de Raad voor de
financiële verhoudingen al constateerde. Ook
kunnen met behulp van het eigen belastinggebied
onvolkomenheden in de verdeelsystematiek van het
provinciefonds worden opgevangen.

In 2013 stijgt het tarief voor het eerst sterker
dan de opbrengst uit de opcenten op de
motorijtuigenbelasting (zie figuur 11). Dit komt onder
meer doordat er voor zeer zuinige auto's geen
motorrijtuigenbelasting hoeft te worden betaald.
Vanaf volgend jaar wordt de vrijstelling voor zuinige
auto's naar verwachting weer beperkt.

Figuur 11 Ontwikkeling van de opbrengsten en de tarieven van de
provinciale opcenten op de motorijtuigenbelasting (procentuele mutatie)

2005

2006

2007

2008

2009

Opbrengstontwikkeling

2011

2012

2013

Tariefontwikkeling

101

Allas2013.indd 101

2010

Provincies

2-1-2013

14:00:23

^

57 Opcenten op de motorrijtuigenbelasting

Noord­Holland
Utrecht

Bedrag In euro's
f ' Lager dan 200
200 tot 210
210 tot 220
220 tot 230
230 tot 240
0 240 of hoger

Noord­Brabant
Drenthe
Fryslln

188
201
205
239

Noord­Holland

240
263

Gemiddelde
(«lediaan

222
220

Limburg

1,8%
1.8%
2.0%

58 Mutatie opcenten op de
motorrijtuigenbelasting

Mutatie In procenten
iJ O
O totl
■ 1 tot 2
□ 2ofhoger

Gelderland
rryslln

C%^

r*- - - -r-r -7.^ -ss."
Alla520)3.iiidd 102

2-1-2013 14:00.26

S7 en S8 Opcentemi ©p d®

Stijging

motorriJtyiqieiniIbeSaistiiniq!

De grootste stijging van het bedrag aan opcenten
vindt plaats in Fryslan (2,0 procent; 4,70 euro). Dit is
minder dan de verwachte inflatie van 2,75 procent.
Vijf provincies veranderen het aantal opcenten
niet. Er zijn dit jaar geen provincies waar het aantal
opcenten daalt.

Uitgangspunten
Bij het maken van kaart 57 en 58 zijn we uitgegaan
van een personenauto van circa 1.150 kilo
(bijvoorbeeld een Volkswagen Golf) die rijdt op
benzine.

Opcenten
Het gemiddelde bedrag aan opcenten voor onze
standaardauto bedraagt in 2013 222 euro. Vorigjaar
was dit 220 euro. De stijging bedraagt 0,9 procent
(1,89 euro).
Noord-Holland is het goedkoopst voor de
autobezitter (188 euro). In Zuid-Holland betaalt de
automobilist het meest: 263 euro (zie tabel 22).

Tabel 22

Opcenten

Provincie

Opcenten

Bedrag (euro)

Mutatie

Groningen

85,1

235

1,6%

Fryslan

86,6

240

2,0%

Drenttie

86,5

239

1,6%

Overijssel

79,9

221

0,9%

Gelderland

85,0

235

1,8%

Utrecht

T2,6

201

0,0%

Noord-Holland

67,9

188

0,0%

Zuid-Holland

95,0

263

0,0%

Zeeland

78,3

217

0,0%

Noord-Brabant

74,2

205

1,8%

Limburg

79,7

221

1,8%

Flevoland

76,6

212

0,0%

Provincies

AÜ3s2013.indd 103

^

2-1-2013

140026

Allas2013.indd 104

MX

2-1-2013

14:00:26

faterschsippen

(het dijkonderhoud), de waterbeheersing (de
waterhoeveelheid in sloten en plassen), het
waterkwaliteitsbeheer (kwaliteit van oppervlakte­
wateren) en in één waterschap (Scheldestromen)
het wegenbeheer bekostigd. Enkele waterschappen
bekostigen het wegenonderhoud via een
afzonderlijke wegenheffing. Met de zuiveringsheffing
wordt de afvalwaterzuivering bekostigd. Al deze
belastingen worden opgelegd op basis van de
Waterschapswet.

Inleiding
De waterschappen (ook wel wetterskip en
hoogheemraadschap) vormen een afzonderlijke
bestuurslaag. Hun grenzen vallen lang niet altijd
samen met gemeente­ of provinciegrenzen, doordat
ze samenhangen met waterstaatkundige eenheden.
Waterschappen zorgen voor het keren van zee­, en
rivierwater, regelen het waterpeil, zorgen voor de
kwaliteit van het oppervlaktewater en zijn belast met
afvalwaterzuivering. Enkele waterschappen beheren
daarnaast een deel van het (vaar)wegennet.

^

De afgelopen decennia nam het aantal
waterschappen ieder jaar gestaag af. In 1995 waren
er nog 89 waterschappen, in 2012 zijn dit er 25.''
In 2013 fuseren de waterschappen Veluwe en Vallei
en Eem tot waterschap Vallei en Veluwe, waardoor
er in 2013 24 waterschappen zijn. Het kabinet
Rutte II heeft in het regeerakkoord vastgelegd dat
waterschappen verder dienen op te schalen. In eerste
instantie is het doel dat er 10 tot 12 waterschappen
komen. Uiteindelijk moeten de waterschappen
volgens het kabinet opgaan in nieuw te vormen
landsdelen waar ook provincies in op zullen gaan.
Om hun taken te bekostigen kennen de water­
schappen verschillende soorten heffingen. Met de
watersysteemheffing worden de waterkering

Op basis van de Waterwet (artikel 7.2) kunnen
waterschappen een verontreinigingsheffing opleggen
aan 'directe lozers', woningen of bedrijven die
rechtstreeks lozen op het oppervlaktewater. Het
tarief en tariefsysteem zijn gelijk aan die bij de
zuiveringsheffing. Omdat slechts een klein deel van
de huishoudens een verontreinigingsheffing betaalt,
blijft deze verder buiten beschouwing.

Watersysteemheffing
De tarieven van de watersysteemheffing en
de wegenheffing komen tot stand door de
kosten die waterschappen maken voor het
watersysteem (onder meer regelen van het
waterpeil, dijkonderhoud, en kwaliteit van het
oppervlaktewater) en voor het wegenonderhoud om
te slaan over belanghebbenden. Dit zijn huishoudens
("ingezetenen"), eigenaren van cultuurgrond
("ongebouwd"), eigenaren van natuurterreinen
("natuur") en eigenaren van gebouwen ("gebouwd").

Figuur 13 B elangencategorieën in de t r i t s belang, betaling, zeggenschap
Betaling
Belangencategorieën

Ingezetenen

Gebouwd

Ongebouwd

Natuur

(huishoudens)

(eigenaren

(agrariërs)

(eigenaren

gebouwen)

natuurterreinen)

Zeggenschap
Belangencategorieën

Ingezetenen
(huishoudens)

Bedrijven

Ongebouwd

Natuur

(agrariërs)

(eigenaren
natuurterreinen)

Waterschappen

■ ^^
AUa!2013.indd 105

TPT ­ S ^

­ ^
2-1-2013

14:00.26

De kosten worden omgeslagen op basis van het
uitgangspunt dat de mate van belang bepalend is
voor het aandeel in de kosten van een groep. Hoe
moet worden bepaald wie precies welk belang heeft
is vastgelegd in de Waterschapswet. Het aandeel
dat ingezetenen betalen wordt bepaald op basis van
de bevolkingsdichtheid in het waterschapsgebied.
Het aandeel van de overige categorieën wordt
vervolgens vastgesteld op basis van hun aandeel
in de economische waarde van gebouwen (woz­
waarde) en grond. De berekende percentages worden
vastgelegd in een kostentoedelingsverordening.

zijn dit ingezetenen, gebouwd, ongebouwd en
natuur. Voor zeggenschap zijn dit ingezetenen,
bedrijven, ongebouwd en natuur Huiseigenaren
hebben dus geen afzonderlijke vertegenwoordiging
in het waterschapsbestuur. De wetgever is ervan
uitgegaan dat hun belangen worden behartigd door
de vertegenwoordigers van de ingezetenen. Toch
betalen huiseigenaren wel het grootste aandeel in de
kosten.

Opbrengsten waterschapsbelastingen
In figuur 14 is weergegeven welk aandeel van
de opbrengst wordt betaald door huishoudens
(ingezetenen), eigenaren van gebouwen (gebouwd),
en eigenaren van grond (ongebouwd; tot 2009
inclusief natuur). In 2000 bedroeg de opbrengst
uit de heffing voor eigenaren van grond nog 30
procent van het totaal, de opbrengst uit de heffing
voor eigenaren van gebouwen was 42 procent
van het totaal en van ingezetenen 28 procent. In
2013 bedraagt de opbrengst uit de heffing voor

Tegelijkertijd geldt in theorie dat wie een groter
belang heeft, meer te zeggen krijgt in het
waterschapsbestuur. Dit uitgangspunt staat bekend
als de trits "belang, betaling, zeggenschap". Het
is echter in de praktijk niet meer zo dat wie meer
betaalt ook meer te zeggen krijgt. In de huidige
Waterschapswet worden voor betaling namelijk
andere belangencategorieën onderscheiden dan
voor zeggenschap (zie figuur 12). Voor betaling

^

Figuur 14

2000

Aandeel belangencategorieën in opbrengst waterschapsheffing'

2001

■ Ongebouwd

2002

2003

L] Gebouwd

2004

2005

2006

M Ingezetenen

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

Natuur

" De opbrengst uit de categorie natuur is gering (2 miljoen euro) en het aandeel van natuur in de totale opbrengst
is daardoor niet te zien in de figuur.

Waterschappen

. er -=» -5=? ■'^^«r Atlas2013.iiidd 106

2-1-2013

14:00:27

grondeigenaren nog maar 11 procent van de totale
opbrengst. De opbrengst uit de heffing voor
huishoudens is gestegen naar 38 procent van het
totaal. Eigenaren van gebouwen betalen 49 procent
van de opbrengst. Bijna de helft van de opbrengst
van de watersysteemheffing is nu dus afkomstig van
eigenaren van gebouwen.
De lastenverschuiving die vóór 2009 optrad
komt volgens de waterschapsbesturen doordat
waterschappen meer werk zijn gaan doen dat in
het belang is van huiseigenaren en inwoners in het
algemeen en minder voor grondeigenaren. Van
2008 op 2009 is er een relatief grote verschuiving
in de opbrengstverdeling. Dit komt omdat in 2009
de Wet modernisering waterschapsbestel van kracht
is geworden. Sindsdien worden de kosten in veel
waterschappen op een andere wijze verdeeld dan
voorheen. Over het algemeen geldt dat eigenaren
van grond een kleiner deel van de kosten zijn gaan
betalen en eigenaren van gebouwen een groter
deel.«°

de kosten in waterschappen met veel primaire
waterkeringen oplopen. Wanneer er dan, zoals in
waterschap Scheldestromen, weinig inwoners zijn,
kunnen de belastingtarieven relatief sterk stijgen.

Waterschapstarieven in deze atlas
In deze atlas geven we de tarieven weer voor de
zuiveringsheffing, en het bedrag dat ingezetenen en
huiseigenaren betalen voor de watersysteemheffing
en de wegenheffing tezamen. In waterschappen waar
voor verschillende gebieden verschillende tarieven
worden gehanteerd wordt het gewogen gemiddelde
gehanteerd, gewogen naar aantal ingezetenen
(ingezetenenheffing) of de totale waarde van het
onroerend goed (heffing gebouwd). Op de kaarten
zijn, om de oriëntatie te vergemakkelijken, ook de
gemeentegrenzen ingetekend (dunne zwarte lijnen).

Bestuursakkoord Water
Het Bestuursakkoord Water van april 2011 bevat
afspraken over het takenpakket van de waterschappen, de bekostiging van de werkzaamheden
en de lastenontwikkeling voor de belastingbetaler.
Sinds 1 januari 2011 hebben waterschappen
al de muskus- en beverrattenbestrijding
overgenomen van provincies en dragen zij jaarlijks
81 miljoen euro bij aan de bekostiging van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Via dit
programma wordt de verbetering van de primaire
waterkeringen geregeld (bij de zee, het IJsselmeer
en bij de grote rivieren).
In het Bestuursakkoord Water is afgesproken dat
waterschappen vanaf 2014 een nog grotere bijdrage
zullen leveren. In 2015 zullen zij de helft van de
kosten van het HWBP betalen. Het rijk betaalt de
andere helft. Het grootste deel (naar verwachting 90
procent) van de waterschapsbijdrage wordt betaald
door alle waterschappen gezamenlijk, het andere
deel komt voor rekening van de waterschappen die
projecten uitvoeren in het kader van het HWBP. Per
project moet een waterschap zelf een deel van de
kosten betalen. Tot nu toe werden de kosten volledig
door het rijk vergoed. Door deze wijziging kunnen

Waterschappen

Atlas2013.inld 107

2-1-2013 14 0Ü27

59 Tarief zuiveringsheffing
tP^

'^SS^M^

Bedrag in euro's
Lager dan 140
140 lot 150
150 tot 160
160 tot 170
170 tot 200
g 200 of hoger

«HHHSif

K ^ »

wÊ^Ê
j-Wm
/ \n
elffen Vecht

cA^_^

Rijn en IJssel
Aa en Maas
Oe Dommel

130

Noorderzijlvest
Hunze en Aa's
Delfland

188
217
268

Gemiddelde
Mediaan

158

135
139

164

Schieland en de
Krinnpenerwaard
Delfland

6 0 Mutatie tarief zuiveringsheffing
a=^
Mutatie ln procenten
" Lager dan O
O
O totl
Itot 3
3 tot 5
E3 5 of ftoger

4^'\'^^~~i

"^ï:'ö_^

y^P\
Lfj/
A K I

X

!V

Hollands Noorderkwartier
Velt en Vecht
Rijnland

•4,2%
-3,0%
-1.2%

Oe stichtse Rijnlanden
Aa en Maas
Vallei en Veluwe/Veluwe

5.1%
5,6%
7,1%

elt$nvêcht

Schieland ende
Krimpenerwaard
Delfland

|schè^estfamey

Al1as20l3.mdd 108

2-I-2013

140028

eim 6 0 Zyiveiriinigslhieffiiriiq]

Kwijtschelding
In alle waterschappen is het mogelijk kwijtschelding
aan te vragen voor zowel de zuiveringsheffing als
de ingezetenenheffing. Hierbij gelden dezelfde
voorwaarden als bij kwijtschelding van gemeentelijke
belastingen (zie de tekst bij kaart 36 en 37). Van
de huidige 24 waterschappen hanteren 22 een
kwijtscheldingsnorm van 100 procent. De Dommel en
Regge en Dinkel kennen een kwijtscheldingnorm van
95 procent.

Algemeen
Het zuiveren van het Nederlandse afvalwater dat
op de riolering wordt geloosd is met ingang van
2000 de exclusieve verantwoordelijkheid van de
waterschappen. Er zijn in 2013 24 waterschappen
die zich bezig houden met zuiveren. Deze
waterschappen beheren in totaal een kleine 350
zuiveringsinstallaties.^'

Tarieven
Waterschappen bekostigen de afvalwaterzuivering
via een zuiveringsheffing die wordt opgebracht
door huishoudens en bedrijven binnen hun
beheersgebied. Deze heffing vindt plaats op basis
van de Waterschapswet. De grondslag wordt
gevormd door het aantal vervuilingseenheden.
Meerpersoonshuishoudens betalen drie keer zo veel
als alleenwonenden. Voor meerpersoonshuishoudens
varieert het tarief van 130 euro (Rijn en IJssel)
tot 268 euro (Delfland). Het gewogen gemiddelde
bedraagt 164 euro.'^ Dit is 1,4 procent (2,33 euro)
hoger dan vorigjaar.

^

Mutatie
De zuiveringsheffing is het sterkst gestegen in het
voormalige waterschap Veluwe dat nu deel uitmaakt
van Vallei en Veluwe, namelijk met 7,1 procent (9,66
euro). Waterschap Veluwe kende tot de fusie een
laag tarief. Doordat er nu één tarief geldt in het
nieuwe waterschap stijgt het tarief in het voormalige
waterschap Veluwe relatief sterk. De heffing daalt in
5 waterschappen. De daling is met 4,2 procent (6,96
euro) het sterkst in Hollands Noorderkwartier.

Waterschappen

Alliis20l3.iiidd

109

^

2-1-2(113 1400:28

61 Tarief ingezetenenheffing
tf=^
De Dommel
Roer en Overmaas
Rijn en IJssel

Bedrag in euro's
■ Lager dan 40
40 tot 50
50 tot 60
60 tot 70
70 tot 80
80 tot 90

35
36
38

Rivierenland/
Alblasserwaard en Vijfheerenlanden 111
Delfland
118

S 90 tot IOO
■ 100 of hoger

Schieland en de Krimpenerwaard/
Krimpenerwaard

127

Gemiddelde
Mediaan

72
65

Schieland en de
Krimpenerwaard
Delfland

^
62 Mutatie tarief ingezetenenheffing
C=^

Bedrag in euro's
B Lager dan 40

■ 40 tot 50
50 tot 60
60 tot 70
70 tot 80
80 tot 90
a 90 (ot 100

De Stichtse Rijnlanden
Roer en Overmaas
Peel en Maasvallei

-3%
-1%
0%

De Dommel
Vallei en Veluwe/Vallei en Eem
Aa en Maas

8%
19%
26%

■ 100 of hoger

Schieland en de
Krimpenerwaard
Delfland

^chg^Rtf^nWr

A1I352013 indd 110

2-1-2013 14:00:30

^

j1 tim 6 2 ImigtzettinieinilTieffiiniq)

Tarieven
De ingezetenenheffing is het hoogst in het
gebied van het voormalige Hoogheemraadschap
van de Krimpenerwaard, sinds 2005 onderdeel
van Hoogheemraadschap van Schieland en de
Krimpenerwaard (127 euro). Inwoners van de
Krimpenerwaard betalen meer dan de inwoners van
het voormalige Hoogheemraadschap van Schieland
omdat zij ook voor wegenbeheer betalen (47 euro
extra). Waterschap De Dommel heeft al een aantal
jaar de laagste ingezetenenheffing (35 euro). Het
gewogen gemiddelde tarief bedraagt 72 euro. Dat is
4,3 procent (2,93 euro) hoger dan vorig jaar.

Algemeen
De ingezetenenheffing is een vast bedrag per
huishouden. In de meeste waterschappen is
dit één bedrag, de watersysteemheffing. Vier
waterschappen (Hollandse Delta, Hollands
Noorderkwartier, Rivierenland en Schieland en
de Krimpenerwaard) hanteren daarnaast een
wegenheffing. Hiermee worden de kosten gedekt
van het wegenonderhoud dat wordt uitgevoerd door
het waterschap. Eén waterschap, Scheldestromen,
bekostigt het wegenbeheer uit de opbrengst uit de
watersysteemheffing.

Achtergronden

Waterschappen onderhouden vaak maar in een
klein deel van het waterschapsgebied wegen.
Alleen de inwoners van deze gebieden betalen
voor het onderhoud van wegen. Door fusies tussen
gemeenten komt het soms voor dat inwoners
in het ene deel van een gemeente wel een
aanslag ontvangen voor de wegenheffing van het
waterschap, maar in een ander deel niet. Enkele
gemeenten in Hollands Noorderkwartier waar dit het
geval was, compenseerden de betreffende inwoners
vervolgens weer. Omdat dit veel dubbel werk
oplevert (waterschap verstuurt duizenden aanslagen
en gemeenten even groot aantal compensaties) is
met drie van deze gemeenten (Schagen, Castricum
en Hollands Kroon) afgesproken dat de gemeente
voortaan de totale wegenheffing betaalt om zo de
administratieve lasten voor alle betrokkenen te
verminderen.^^

Tariefverschillen tussen waterschappen kunnen
verschillende achtergronden hebben. Waterschappen
zonder kustlijn of grote rivieren, en op hooggelegen
gebieden, hebben doorgaans lagere kosten. Verder
rekent het ene waterschap een groter deel van de
totale kosten toe aan ingezetenen dan het andere.
Dit hangt af van de bevolkingsdichtheid: hoe groter
de bevolkingsdichtheid, hoe groter het aandeel van
de kosten dat ingezetenen betalen. Tegelijkertijd
geldt echter dat wanneer er meer mensen in een
waterschapsgebied wonen, de kosten over een groter
aantal ingezetenen worden verdeeld.

Mutatie
Het tarief stijgt het sterkst in Aa en Maas (25,6
procent; 11 euro). De afgelopen jaren was de
tariefstijging beperkt doordat reserves werden
ingezet. Dat is niet meer mogelijk. Tegelijk
heeft het waterschap te maken met hogere
kosten (bijvoorbeeld door een nieuwe CAO) en
minder inkomsten (lager dividend Nederlandse
Waterschapsbank).^''

Het is mogelijk dat binnen één waterschap
verschillende tarieven gelden. Waar de grenzen
bekend zijn (Rivierenland en Schieland en de
Krimpenerwaard) wordt het tarief per deelgebied
weergegeven. Bij de andere twee waterschappen
met een wegenheffing (Hollandse Delta en Hollands
Noorderkwartier) wordt een (naar het aantal
ingezetenen) gewogen gemiddelde gehanteerd.

Het tarief daalt in 3 waterschappen, het sterkst
in De Stichtse Rijnlanden (met 3,0 procent ofwel
1,97 euro). De kosten van het watersysteembeheer
stijgen weliswaar, maar door reserves in te zetten wil
het waterschap de tariefstijging voor huishoudens
beperken.^^

111

AUas2013.indd 111

Waterschappen

^

^=f r^ rr Ï S » •

2-4-2013

14:00:30

63 Tarief heffing gebouwd

v-*'""^

Tarief In procenten
^ Lager dan 0.020
0,020 tot 0,025
0,025 tot 0,030
0,030 tot 0,035
0,035 lot 0,040
0,040 tot 0,050
H 0,050 of hoger

■ft J
WzfcJ

Amstel, Gooi en Vecht
De Dommel
Rijnland

0,0156
0,0165
0,0175

Hollands Noorderkwartier
Fryslan
Scheldestromen

0,0530
0,0560
0,0564

Gemiddelde
Mediaan

0,0304
0,0366

Vallei en Veluwe/Veluwe
De stichtse Rijnlanden
Roer en Overmaas

■24%
-6%
-4%

Hollands Noorderkwartier

12%
27%
27%

;n-Aa'è /
1 /

"xY
i^

sn Vecht

Schieland en de
Krimpenerwaard
Delfland

6 4 Mutatie tarief heffing gebouwd
(?=='

Mutatie In procenten
Lager dan-5
-5 tot O
O tot 2.5
2,5 tot 5
5 tot 10
Q 10 of hoger

Schieland en de
Krimpenerwaard

Aa en Maas
Vallei en Veluwe/Vallei en Eem

/;•

Delfland

o" r- s=^ Tir.
All3s2013indd 112

2-1-2013 14:00:31

^

eo 6 4 Hefifiinig geboywdl

waterschappen hebben het tarief van de heffing
gebouwd in november of december vastgesteld, op
basis van voorlopige waardegegevens.

Algemeen
Mutatie
De heffing gebouwd wordt geheven van eigenaren
van gebouwde onroerende zaken (vooral
huiseigenaren). De waterschappen gebruiken de wozwaarde als grondslag voor deze heffing. De tarieven
worden, net als bij gemeenten, uitgedrukt als
percentage van de woz-waarde van de onroerende
zaken. Waterschappen kunnen gebieden aanwijzen
waar eigenaren een lager of juist hoger bedrag
betalen dan in de rest van het waterschapsgebied.
In de Waterschapswet is vastgelegd wanneer dit is
toegestaan.

De procentuele stijging van de heffing gebouwd is
het sterkst in het voormalige waterschap Vallei en
Eem dat nu onderdeel is van waterschap Vallei en
Veluwe (27,4 procent, ofwel 0,0038 procent van de
woz-waarde). Het waterschap waarmee Vallei en Eem
is gefuseerd, waterschap Veluwe, kent de grootste
daling (23,6 procent; 0,0055 procent van de wozwaarde). Vallei en Eem had een relatief laag tarief en
Veluwe een hoog tarief. Nu de twee waterschappen
zijn gefuseerd geldt in het gehele gebied hetzelfde
tarief. Het voor de woz-ontwikkeling gecorrigeerde
tarief daalt in 5 waterschappen.

Tarieven
Waterschap Scheldestromen heeft het hoogste tarief
(0,0564 procent van de woz-waarde). Amstel, Gooi
en Vecht heeft het laagste tarief (0,0156 procent).
Het (naar grondslag) gewogen gemiddelde tarief
is 0,0304 procent. Dat is, gecorrigeerd voor de
ontwikkeling van de woz-waarden als gevolg van
hertaxatie, 5,0 procent hoger dan vorig jaar Een
huiseigenaar betaalt nu gemiddeld 69 euro voor de
heffing gebouwd. Dat is 3,16 euro meer dan in 2012.

Achtergronden
Tariefverschillen worden, behalve door verschillen in
toerekening aan groepen belanghebbenden en
kostenverschillen, veroorzaakt door de grote
verschillen in woz-waarde tussen waterschappen.
Anders dan bij gemeenten vindt tussen waterschappen geen verevening van belastingcapaciteit
plaats.^' Bij lage woningwaarden is dan een hoger
tarief nodig om een bepaalde opbrengst te behalen.

Hertaxatie
De taxatiewaarde van onroerende zaken is dit jaar
opnieuw geactualiseerd (zie kaart 2 en 3). We
hebben de tariefmutaties gecorrigeerd voor deze
waardeontwikkeling.^' De door ons gehanteerde
waardestijgingen zijn actueler dan de waardestijgingen die waterschappen hebben gehanteerd
bij het vaststellen van de tarieven. De meeste

ii:

Attas2013iiuld

113

Waterschappen

^

2-1-2013

14:00:32

^

114

Sïjïagen

Ailaj2(H3.mdd 114

■*=?■
@
^■^

=» o- r? -r*^ -«^ "=«■ T»* ■*=" ■'?»■ T=» •*" -«»■ "*=' "==? "'**' >*
I
2­1­2013 14:00:32

Bijiage 1 Verantwoording
Bronnen
De gemeentekaarten in deze atlas zijn gebaseerd
op opgaven van de afzonderlijke gemeenten. De
gegevens zijn in de periode van november 2012
tot en met februari 2013 door COELO verzameld.
In eerste instantie is daarbij gebruik gemaakt van
een elektronisch vragenformulier, waarin diverse
controles zitten ingebouwd. Enkele gemeenten
hebben een vragenlijst zonder controles ingevuld.
Van een groot aantal gemeenten is aanvullende
informatie per e-mail, telefoon of post verkregen.
De gegevens zijn waar mogelijk vergeleken met die
van vorig jaar, en bij grote veranderingen is navraag
gedaan.

Gemeenten en deelgemeenten
Gemeenten kennen soms uiteenlopende tarieven
voor verschillende delen van hun grondgebied, als
erfenis van gemeentelijke herindelingen. In deze
atlas is er daarom voor gekozen zo nodig delen
van gemeenten afzonderlijk op te nemen. Ook
de Amsterdamse stadsdelen, die verschillende
reinigingstarieven kennen, zijn apart opgenomen.
De conseguentie is dat niet gemeenten maar delen
van gemeenten de kleinste eenheden vormen. Het
woonlastenoverzicht in de bijlage kent daardoor niet
408 maar 430 (deel)gemeenten.
Het is helaas niet goed mogelijk de waterschappen
net zo uitgebreid te behandelen als de gemeenten.
Dit hangt samen met de gecompliceerde
heffingsstructuur, waarvan het bijbehorende
kaartmateriaal niet altijd digitaal beschikbaar is. Wel
is nagegaan waar de waterschapslasten en de som
van gemeentelijke en waterschapslasten het hoogst
en het laagst zijn.

Waarde van onroerende zaken
De gemiddelde waarde van woningen per gemeente
is berekend door de gemiddelde waarde in 2012
(bron: CBS) te verhogen met de waardeontwikkeling
van woningen. De waardeontwikkeling is de
ontwikkeling van de totale waarde van woningen,
exclusief areaaluitbreiding (verandering van de

115

Atliu2013.i«ld

IIS

hoeveelheid woningen). Die waardeontwikkeling
is opgevraagd bij de Waarderingskamer In enkele
gevallen beschikte de Waarderingskamer nog niet
over voldoende cijfers om de waardeontwikkeling
van niet-woningen te kunnen doorgeven. In die
gevallen is gebruik gemaakt van de voorlopige
waardeontwikkeling volgens de betrokken
gemeenten zelf.

Gemiddelden
Waar in de atlas sprake is van gemiddelden gaat het
om gewogen gemiddelden. In voorgaande versies
van de Atlas van de lokale lasten werd gewogen
naar aantal inwoners. Uitzondering waren de
waterschapsheffingen, deze werden gewogen naar
grondslag. Vanaf 2013 worden alle tarieven, waar
mogelijk, gewogen naar de relevante grondslag. De
ozb-tarieven zijn dus gewogen naar woz-waarde, en
reinigings- en rioolheffing naar aantal huishoudens.
De gemiddelde woonlasten zijn bepaald door
de gewogen gemiddelde ozb, reinigingsheffing
en rioolheffing te sommeren en te verminderen
met de gemiddelde heffingskorting. Voor enkele
heffingen is de grondslag niet bekend (onder meer
toeristenbelasting, hondenbelasting en leges). Hier is
gewogen naar het aantal inwoners.

^

Inflatie
De cijfers in de Atlas van de lokale lasten zijn niet
gecorrigeerd voor inflatie tenzij dit in de tekst wordt
vermeld.

Tarieven en heffingskortingen
Na de afschaffing van de zalmsnip in 2005
zijn sommige gemeenten op eigen kosten een
heffingskorting gaan verlenen. Deze kan gekoppeld
zijn aan een specifieke belasting, of het karakter
hebben van een korting op de gehele aanslag. Als
de heffingskorting is gekoppeld aan een bepaalde
heffing is het desbetreffende bedrag door ons
simpelweg afgetrokken van het tarief. Alleen in de
overige gevallen spreken wij in deze atlas nog van
een heffingskorting.

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rioolheffing en reinigingsrecht
bedrijven

Meerpersoonshuishoudens
In veel gemeenten is het tarief van de reinigingsheffing of de rioolheffing afhankelijk van de grootte
van het huishouden. De meeste gemeenten maken
hierbij alleen onderscheid tussen eenpersoonshuishoudens en meerpersoonshuishoudens. Enkele
gemeenten passen een verdere differentiatie toe. In
de atlas wordt in deze gevallen het tarief vermeld dat
geldt voor een driepersoonshuishouden.

Uitgangspunten waterverbruik
en afvalaanbod
Daar waar tarieven aan waterverbruik (rioolheffing)
of afvalaanbod (reinigingsheffing) zijn gerelateerd
hebben wij veronderstellingen gemaakt om
te komen tot jaarbedragen per huishouden.
Hiervoor is in eerste instantie altijd aangesloten
bij landelijke gemiddelden. Huishoudens in
gemeenten waar voor de afvalinzameling per
kilo, vuilniszak of lediging wordt betaald (diftar)
bieden over het algemeen echter minder afval
aan dan huishoudens in andere plaatsen. Uit
wetenschappelijk onderzoek zijn vuistregels af te
leiden over het afvalaanbodverminderende effect
van de verschillende diftarsystemen.^^ Uitgaande
van het jaarlijkse huishoudelijke afvalaanbod,
uitgesplitst naar restafval en gft-afval per persoon,
gecombineerd met aannames omtrent het soortelijk
gewicht van afval^' is voor de diverse tariefsystemen
berekend van hoeveel zakken, ledigingen of
kilo's moet worden uitgegaan om bedragen per
huishouden te berekenen."' Waar huishoudens de
keus hebben tussen verschillende soorten bakken of
zakken wordt steeds uitgegaan van de goedkoopste
mogelijkheid.
Diftar heeft bij de rioolheffing veel minder
invloed dan bij de reinigingsheffing (zie de tekst
bij kaart 19 en 20). Wij houden er daarom geen
rekening mee. Waar van toepassing is voor een
eenpersoonshuishouden uitgegaan van een
waterverbruik van afgerond 44 m^ Voor een
meerpersoonshuishouden gaan we uit van drie
personen of een waterverbruik van 137 m^ Dit op
basis van onderzoek van Vewin." Waar tot een
verbruik van 250 m^ hetzelfde tarief van toepassing
is, spreken we van een vastrecht.

116

Allas2013.iiidd 116

De rioolheffing wordt door zowel huishoudens als
bedrijven betaald. Het is echter lastiger om aan te
geven hoeveel een bedrijf aan rioolheffing betaalt
dan hoeveel een huishouden betaalt. Dat komt
doordat de verschillen tussen bedrijven veel groter
zijn dan die tussen huishoudens. Een 'standaard'
bedrijf bestaat niet. Daarnaast hanteren gemeenten
voor bedrijven soms complexere tariefsystemen
dan voor huishoudens. Tarieven kunnen afhankelijk
zijn van waterverbruik, maar bijvoorbeeld ook van
het aantal werknemers, of de oppervlakte van het
bedrijf. In veel gemeenten kan worden bepaald welke
bedragen bedrijven betalen voor de rioolheffing
bij uiteenlopend waterverbruik. Op basis van deze
gegevens is een gemiddelde rioolheffing berekend.
Omdat de grondslag niet bekend is kan geen
opbrengst worden berekend.
Huishoudens betalen een reinigingsheffing
(afvalstoffenheffing, mogelijk in een enkele
gemeente reinigingsrecht) voor het inzamelen en
verwerken van hun huisvuil. Gemeenten zamelen
kunnen ook bedrijfsafval in. Als bedrijfsafval
wordt ingezameld door de gemeente betaalt
het bedrijf meestal een reinigingsrecht. Veel
bedrijven sluiten echter een contract af met een
particuliere inzamelaar. De tariefsystemen van
de reinigingsrechten verschillen nog sterker dan
die voor de afvalstoffenheffing. Ook ontbreken
grondslaggegevens. Het is daarom niet mogelijk om
de opbrengstontwikkeling en tariefontwikkeling voor
bedrijven weer te geven.

Ozb
Bij het afsluiten van deze atlas hadden twee
gemeenten (Beesel en Laarbeek) nog niet de
uiteindelijke ozb-tarieven vastgesteld. Van deze
gemeenten zijn voorlopige tarieven opgenomen,
omdat vrijwel vaststond dat dit de definitieve
tarieven zouden worden.
De ozb-aanslag per huishouden is berekend door
uit te gaan van de in de betreffende gemeente
gevonden gemiddelde woz-waarde. Deze waarde
wordt vermenigvuldigd met het relevante tarief.

Bijlagen

2-1-2013

14:00:32

Gestandaardiseerd ozb-tarief

met bovengemiddelde waarden van onroerende
zaken bij een bepaald ozb-tarief over meer
algemene middelen beschikken dan gemeenten waar
onroerende zaken minder waard zijn. Gemeenten
met lage waarden van onroerende zaken kennen dan
ook relatief hoge ozb-tarieven.

Op bladzijde 118 van deze atlas staat uitgelegd
dat ozb-tarieven van verschillende gemeenten
niet zonder meer kunnen worden vergeleken.
Doordat verschillen in belastingcapaciteit via het
verdeelsysteem van de algemene uitkering niet
volledig worden verevend, kunnen gemeenten met
bovengemiddelde waarden van onroerende zaken
bij een bepaald ozb-tarief over meer algemene
middelen beschikken dan gemeenten waar
onroerende zaken minder waard zijn. Gemeenten
met lage waarden van onroerende zaken kennen dan
ook relatief hoge ozb-tarieven.

Om de berekening van het gestandaardiseerde
ozb-tarief inzichtelijk te maken geven we hier een
rekenvoorbeeld. We vergelijken de gemeente met
de laagste woningwaarde per inwoner (Pekela,
59.484 euro) met de gemiddelde gemeente, waar de
woningwaarde per inwoner 98.620 euro bedraagt.
Uitgangspunt is dat de eigeninkomstenmaatstaf
voor een gemeente met een gemiddelde
belastingcapaciteit per saldo geen effect heeft: het
af te dragen bedrag is gelijk aan het bedrag dat
via de algemene uitkering weer terugkomt. Pekela
ontvangt als gevolg van de eigeninkomstenmaatstaf
een algemene uitkering die per inwoner 31,47
euro hoger ligt dan die voor een gemeente met
een gemiddelde belastingcapaciteit.'" Bij een
verevening van honderd procent zou Pekela niet
31,47 euro maar 39,33 euro per inwoner extra aan
algemene uitkering ontvangen." Door de onvolledige
verevening komt Pekela dus 7,87 euro per inwoner
tekort. Om per saldo evenveel te besteden te hebben
als een gemeente met gemiddelde woningwaarde
moet Pekela een ozb-tarief hanteren dat 0,0132
procentpunt hoger ligt.'' Het gestandaardiseerde
tarief voor woningen is voor Pekela dus gelijk aan
het feitelijke tarief min 0,0132 procentpunt. Het
gestandaardiseerde tarief voor niet-woningen wordt
op soortgelijke wijze berekend.

Om de hoogte van de ozb-tarieven toch te kunnen
vergelijken berekenen wij gestandaardiseerde
tarieven. Dit zijn de tarieven die de gemeenten bij
gelijke opbrengst zouden heffen wanneer ze een
gemiddelde belastingcapaciteit hadden gehad (of
wanneer de belastingcapaciteit niet gedeeltelijk
maar geheel zou worden verevend). Twee
gemeenten met hetzelfde gestandaardiseerde tarief
hebben per saldo (dus rekening houdend met de
eigeninkomstenmaatstaf) dezelfde ozb-opbrengst
per inwoner.'^
De algemene uitkering aan een individuele gemeente
wordt verlaagd met een bedrag dat is gerelateerd
aan de ozb-opbrengst bij hantering van het
rekentarief (belastinggrondslag keer rekentarief).
Het rekentarief is afgeleid van het gemiddelde
ozb-tarief. Het totaal van deze "kortingen"
vloeit overigens weer in het gemeentefonds.
De eigeninkomstenmaatstaf beïnvloedt daarom
uitsluitend de verdeling van het gemeentefonds, niet
de omvang ervan.

Toeristenbelasting
Waar het tarief afhangt van de overnachtingsprijs
is uitgegaan van een bedrag dat jaarlijks wordt
verhoogd op basis van de consumentenprijsindex
voor accommodaties (CBS). Voor 2012 is dit 90,96
euro en voor 2013 93,81 euro.

Bij een volledige verevening van de
belastinggrondslag zou een gemeente geen direct
financieel belang meer hebben bij uitbreiding
van de lokale belastinggrondslag. De extra
belastingopbrengst wordt dan (bij hantering van
het rekentarief) immers precies tenietgedaan
door de verlaging van de algemene uitkering.
De gemeentelijke belastingcapaciteit wordt
daarom slechts gedeeltelijk gecompenseerd. De
eigeninkomstenmaatstaf wordt berekend op basis
van 70 procent van de waarde van niet-woningen en
80 procent van de waarde van woningen.'^ Doordat
niet volledig wordt verevend kunnen gemeenten

Waar het tarief afhangt van het aantal sterren is
uitgegaan van drie sterren. Den Haag maakt binnen
de categorie driesterrenhotels nog weer onderscheid
tussen hotels met meer of met minder dan 30
kamers. Wij hebben voor de eerste groep gekozen.

117

Atlas2013.indd 117

Bijlagen

^

2-1-2013

14:00:32

^

Bijlage 2 Hoe kunnen de
lasten tussen gemeenten
worden vergeleken?

Omdat niet-woningen zeer divers van aard en
waarde zijn is dit concept voor niet-woningen minder
geschikt. De gemiddelde ozb-aanslag voor woningen
is weergegeven in kaart 7.

Appels en peren op één lijn

Vergelijking hoogte ozb: het
perspectief van de gemeente

Een van de doelen van deze atlas is het vergelijken
van de hoogte van de belastingen in verschillende
gemeenten. Dat is niet zo eenvoudig als het lijkt.
Zo wordt bijvoorbeeld bij gelijke ozb-tarieven in
gemeenten met dure huizen meer ozb betaald dan
in gemeenten met goedkope huizen. Verder kan een
gemeente met hoge ozb-tarieven weer lage tarieven
kennen voor rioolheffing of reinigingsheffing. Ook
zijn sommige gemeenten veel meer aangewezen
op hun eigen belastinginkomsten dan andere
gemeenten, omdat zij een lagere uitkering
ontvangen uit het gemeentefonds.
Hoe kunnen lokale lasten nu zinvol worden
vergeleken? Wij onderscheiden hierbij twee
perspectieven: dat van de belastingbetaler en dat
van de gemeente. Voor de belastingbetaler gaat het
er in de eerste plaats om hoeveel hij betaalt. Voor
de gemeente gaat het er om hoeveel middelen de
belastingheffing per saldo oplevert, en dus hoeveel
middelen beschikbaar komen om voorzieningen te
bekostigen.
Eerst gaan we na hoe de hoogte van de ozb vanuit
deze perspectieven kan worden vergeleken. Daarna
kijken we naar het geheel van de gemeentelijke
woonlasten: ozb, rioolheffing en reinigingsheffing.

Vergelijking hoogte ozb: het
perspectief van de belastingbetaler
Om te weten te komen of de ozb in de ene gemeente
hoger is dan in de andere heeft het weinig zin om
de ozb-tarieven te vergelijken. Immers, lage tarieven
kunnen in combinatie met een hoge grondslag best
tot een hoge belastingaanslag leiden. Een zelfde
soort huis is in de ene gemeente veel duurder
dan in de andere. Bovendien staan in de ene
gemeente meer villa's dan in de andere. Vanuit het
standpunt van de belastingbetaler is de gemiddelde
belastingaanslag een nuttiger indicator dan het
tarief. Dit is de aanslag voor een woning met een
voor de gemeente geldende gemiddelde waarde,
ofwel, wat de gemiddelde burger aan ozb betaalt.

118

Alliis2013.iiidd 118

Vanuit het gezichtspunt van de gemeente
moet rekening worden gehouden met iets
anders. Gemeenten met veel dure woningen en
bedrijfspanden binnen hun grenzen (en dus een
grote belastingcapaciteit) ontvangen bij een bepaald
ozb-tarief een hogere opbrengst dan gemeenten
met minder of met minder dure onroerende
zaken. Anders gezegd: gemeenten met veel dure
onroerende zaken binnen hun grenzen kunnen met
een laag ozb-tarief toch een redelijke opbrengst
binnen halen.
De rijksoverheid compenseert gemeenten
gedeeltelijk voor dergelijke verschillen door
daarmee rekening te houden bij de verdeling van
de algemene uitkering die gemeenten ontvangen
uit het gemeentefonds. Als het verdeelsysteem
van de algemene uitkering de verschillen in
belastingcapaciteit volledig zou verevenen, zouden
twee gemeenten met dezelfde ozb-tarieven per
saldo dezelfde algemene middelen ontvangen (ozb
en algemene uitkering opgeteld). De verevening is
echter niet volledig.
Doordat niet volledig wordt verevend kunnen
gemeenten met bovengemiddelde waarden van
onroerende zaken bij een bepaald ozb-tarief over
meer algemene middelen beschikken dan gemeenten
waar onroerende zaken minder waard zijn.
Gemeenten met lage waarden van onroerende zaken
kennen dan ook relatief hoge ozb-tarieven.
Om de hoogte van de ozb-tarieven toch te kunnen
vergelijken berekenen wij gestandaardiseerde
tarieven (kaart 8 en kaart 12). Dit zijn de tarieven die
de gemeenten bij gelijke opbrengst zouden heffen
wanneer ze een gemiddelde belastingcapaciteit
hadden gehad (of wanneer de belastingcapaciteit
niet gedeeltelijk maar geheel zou worden verevend).
Twee gemeenten met hetzelfde gestandaardiseerde
tarief hebben per saldo (dus rekening houdend
met de eigeninkomstenmaatstaf) dezelfde ozbopbrengst per inwoner Een gemeente met hoge
gestandaardiseerde ozb-tarieven kan dus meer

Bijlagen

2-1-2013

14:00:32

voorzieningen bekostigen dan gemiddeld, tenzij het
lokale kostenniveau hoger ligt. ln de verantwoording
achter in deze atlas staat hoe de gestandaardiseerde
tarieven precies worden berekend.

woonlasten aan of gemeenten meer of minder te
besteden hebben om hun voorzieningenniveau op
peil te houden dan andere gemeenten. Verschillen
in kosten, behoeften en belastingcapaciteit zijn
(in theorie) geëgaliseerd via de verdeling van de
algemene uitkering. Gemeenten die dan relatief
veel geld binnenkrijgen zouden een relatief hoog
voorzieningenniveau moeten hebben. Anders werken
ze niet efficiënt.

Woonlasten: het perspectief
van de belastingbetaler
De hoogte van de ozb kan vanuit het perspectief
van de belastingbetaler worden vergeleken aan
de hand van de gemiddelde belastingaanslag.
Maar, zoals gezegd, de ozb kan hoog zijn terwijl de
tarieven voor de rioolheffing of de reinigingsheffing
laag zijn, of omgekeerd. Sommige gemeenten
bekostigen (een deel van) de kosten van de riolering
of de reiniging uit de ozb. Daarom vergelijken we
ook het geheel van de gemeentelijke woonlasten:
de som van de gemiddelde ozb­aanslag, de
rioolheffing en de reinigingsheffing, verminderd
met een eventuele heffingskorting. Voor
eenpersoonshuishoudens gebeurt dit in kaart 27,
voor meerpersoonshuishoudens in kaart 28.

Een eerste kanttekening hierbij is dat het
verdeelsysteem van de algemene uitkering natuurlijk
niet perfect is.'' Verder zijn er verschillen in de
kosten van riolering en vuilnisophaal en ­verwerking,
die tot hogere opbrengsten kunnen nopen.'° Ook
is geen rekening gehouden met de belasting op
niet­woningen, en kunnen sommige gemeenten vrij
gemakkelijk alternatieve geldbronnen aanboren
(bijvoorbeeld toeristenbelasting). Er zijn bovendien
gemeenten met hoge inkomsten uit rente of
dividend. Redenen genoeg dus om verschillen in
netto woonlasten voorzichtig te interpreteren.

Samenvatting

Woonlasten: het perspectief
van de gemeente

Om na te gaan in welke gemeente de burger
meer of minder aan ozb betaalt kan het beste de
gemiddelde ozb­aanslag worden vergeleken. Dit
is de aanslag voor een woning met gemiddelde
waarde. Om te vergelijken welke gemeente per
saldo meer of minder aan de ozb overhoudt is het
gestandaardiseerde ozb­tarief een betere maatstaf.
Dit is het tariet gecorrigeerd voor het feit dat
gemeenten met goedkope woningen hogere tarieven
nodig hebben om een bepaalde opbrengst te
genereren dan gemeenten met dure woningen.

Doordat gemeenten met dure woningen een
lagere algemene uitkering ontvangen uit het
gemeentefonds (de rijksoverheid vindt immers dat ze
zelf meer belasting kunnen heffen) hebben zij over
het algemeen hogere woonlasten, zonder daar meer
middelen aan over te houden. Een vergelijking van de
woonlasten gaat vanuit gemeentelijk perspectief dus
mank. Hiervoor moet de gemiddelde ozb­opbrengst
worden gecorrigeerd voor het feit dat verevening
van belastingcapaciteit plaatsvindt.
De zo berekende netto woonlasten geven weer
wat de gemeente per saldo ­ dus na rekening te
houden met de verevening van belastinggrondslag
­ overhoudt aan de belastingheffing. De netto
woonlasten zijn gedefinieerd als de woonlasten
die er zouden zijn als de belastingcapaciteit niet
zou worden verevend. De extra ozb­opbrengst die
gemeenten met dure woningen nu nodig hebben om
de lagere algemene uitkering te compenseren is van
de bruto woonlasten afgetrokken. Bij gemeenten met
lage woningwaarden is het profijt van de verevening
bij de bruto woonlasten opgeteld.

Hoge ozb­tarieven kunnen samengaan met lage
tarieven voor andere heffingen. Om te beoordelen
in welke gemeente de burger duurder of goedkoper
uit is, worden daarom de woonlasten vergeleken.
Die bestaan uit de gemiddelde ozb­aanslag,
de rioolheffing en de reinigingsheffing (soms
verminderd met een heffingskorting). De hoogte
van de woonlasten is geen goede maatstaf voor
het bedrag dat de gemeente beschikbaar krijgt
om voorzieningen te bekostigen. Daarvoor worden
de netto woonlasten gebruikt: de woonlasten
gecorrigeerd voor het feit dat gemeenten met dure
woningen een lagere algemene uitkering uit het
gemeentefonds ontvangen dan andere gemeenten.

Als we afzien van verschillen in de kosten van
riolering en afvalverwijdering geven de netto

119

Bijlagen

­ i r T!=f
Allas2013.iiidd 119

^

ÏÜ' r:^ ■«» ^ s r ?WT T ^ ­
2­4.2013

1400:32

Bijiage 3

Woonlasten per gemeente^

(Ozb, rioolheffing en reinigingsheffing; woning met gemiddelde waarde; na aftrek van eventuele heffingskorting;
euro per jaar per huishouden)
Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

éénpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden''

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Groninqen

656

734

Appingedam

739

764

322

810

Bedum

694

694

184

747

287

Bellingwedde

831

899

416

948

429

De Marne

765

828

383

870

419

Delfzijl

708

768

328

835

399

Eemsmond

575

587

26

640

90

Groningen

643

747

287

776

329

773
382

Grootegast

623

701

198

752

298

Haren

709

784

344

733

258

Hoogezand-Sappemeer

577

639

81

696

182

Leek

555

748

289

783

343

Loppersum

781

830

386

892

423

Marum

681

774

331

800

368

Menterwolde

744

764

321

815

386

Oldambt

726

786

352

845

405

Pekela

660

742

283

816

387

Slochteren

667

690

173

739

267

Stadskanaal

546

611

46

668

138

Ten Boer

786

786

351

844

402

Veendam

602

662

119

721

233

Vlagtwedde

761

761

313

798

366

Winsum

666

749

293

802

373

Zuidhorn

633

726

254

772

326

Fryslan

594

674

Achtkarspelen

635

714

223

765

Ameland

454

544

5

450

1

Boamsterhim

729

765

326

781

337

Dantumadiel

588

628

65

687

168

Dongeradeel

665

695

186

749

294

Ferwerderadiel

658

728

258

798

364

Franekeradeel

635

681

156

734

259

Gaasterlan-Sleat

524

632

69

629

76

Hariingen

520

580

23

623

73

Heerenveen

565

668

134

687

167

120

Atln!2013.iiidd 120

703
318

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rang­

Rang­

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons­

meerpersoons­

meerpersoons­

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'^

woonlasten

Het Bildt

591

712

220

781

339

Kollumeriand ca.

599

679

148

727

242

Leeuwarden

533

648

93

699

190

Leeuwarderadeel

742

856

403

914

426

Lemsterland

539

649

94

653

109

Littenseradiel

659

704

201

752

299
369

Menameradlel

624

746

286

800

Ooststellingwerf

490

676

146

704

198

Opsterland

552

674

145

706

203

Schiermonnikoog

576

814

375

658

121

Skarsterlan

640

640

83

650

104

Smallingerland

659

690

171

728

245

Sudwest Fryslan

614

652

99

680

157

Terschelling

596

596

31

477

2

Tytsjerksteradiel

634

704

202

731

251

Vlieland

532

736

271

605

55

Weststellingwerf

572

662

118

696

183

Drenthe

651

704

Aa en Hunze

602

663

121

661

125

Assen

586

656

108

696

184

Borger­Odoorn

698

757

305

783

340

Coevorden

714

764

324

780

336

De Wolden

631

698

194

686

163

Emmen

750

784

345

834

398
193

723

Hoogeveen

586

657

114

700

Meppel

640

640

84

663

132

Midden­Drenthe

619

664

122

672

143
216

Noordenveld

665

711

218

710

Tynaarlo

542

627

62

616

68

Westerveld

687

762

315

730

249

Overijssel

643

700

Almelo

698

698

192

745

721
282

Borne

745

745

285

759

309

Dalfsen

524

612

48

599

49

Deventer

660

757

303

778

333

Dinkelland

677

737

273

738

266

Enschede

707

741

278

789

354

Haaksberqen

681

730

266

748

292

Hardenberg

571

673

142

715

224

Hellendoorn

635

742

281

743

277

121

Bijlagen

■ Tf^
Aaas2013i!idd 121

t=t 5 ^ r.^

­^^ "P^ ■
­

2­1­2013 14:00:32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Hengelo

617

694

183

722

234

Hof van Twente

727

778

335

781

338

Kampen

545

614

51

645

99

Losser

705

705

204

731

252

Oldenzaal

613

674

144

687

166

Olst-Wijhe

704

793

355

808

378

Ommen

655

655

107

643

93

Raalte

561

654

103

654

113

Rijssen-Holten

557

632

72

659

122

Staphorst

635

723

248

755

306
214

Steenwijkerland

608

697

191

709

Tubbergen

649

693

179

720

231

Twenterand

588

689

169

729

247

Wierden

672

725

250

730

250

Zwartewaterland

589

719

239

763

314

Zwolle

574

628

63

635

79

Gelderland

600

697

Aalten

402

555

12

575

29

Apeldoorn

605

692

178

688

170

Arnhem

664

716

227

737

264

Barneveld

585

694

182

678

152

Berkelland

623

765

325

783

341

Beuningen

719

778

336

770

324

Bronckhorst

641

762

314

744

278

Brummen

580

882

412

866

415

Buren

720

760

309

731

254

Culemborg

687

727

255

726

241

Doesburg

475

729

261

745

280

Doetinchem

629

672

141

682

158

Druten

584

671

139

674

146

Duiven

504

718

235

732

255
137

694

Ede

628

670

138

667

Elburg

563

638

79

639

87

Epe

591

667

133

620

70

Ermelo

544

604

41

580

32

Geldermalsen

739

779

339

747

286

Groesbeek

414

600

38

578

30

Harderwijk

529

576

20

575

28

Hattem

672

761

312

739

268

Heerde

704

805

368

777

330

Heumen

743

830

388

785

345

122

Atl!is2013.iiidd 122

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Lingewaal

719

759

306

740

270

Lingewaard

729

784

343

779

334

Lochem

695

790

354

738

265

Maasdriel

709

749

292

737

263

Millingen aan de Rijn

677

760

308

789

355

Montferiand

490

679

152

690

173

Neder-Betuwe

773

813

374

845

403

Neerijnen

802

842

393

831

396

Nijkerk

564

615

53

588

37

Nijmegen

626

686

165

704

200

Nunspeet

530

589

28

567

26

Oldebroek

645

709

213

713

222

Oost Gelre

445

631

68

661

126

Oude IJsselstreek

605

677

147

693

178

Overbetuwe

581

643

87

649

103

Putten

504

564

15

531

10

Renkum

674

842

394

799

367

Rheden

608

643

86

637

81

Rijnwaarden

566

784

346

810

381

Rozendaal

853

879

411

686

165

Scherpenzeel

625

665

128

654

112

Tiel

538

619

57

644

94

Ubbergen

671

718

233

691

175

Voorst

724

775

332

748

290

Wageningen

625

779

338

787

346

West Maas en Waal

711

751

296

740

273

Westervoort

707

783

342

817

388

Wijchen

521

567

18

561

22

Winterswijk

470

760

307

784

344
300

Zaltbommel

707

747

288

753

Zevenaar

442

534

3

550

17

Zutphen

564

635

75

654

111

Utrecht

639

679

Amersfoort

554

603

40

597

Baarn

718

718

234

642

92

Bunnik

817

871

408

812

384

Bunschoten

488

508

1

509

4

De Bilt

668

855

402

740

272

De Ronde Venen

631

679

150

614

63

Eemnes

582

761

311

707

212

Houten

523

647

92

618

69

123

Alliis2013.indd

123

648
47

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

IJsselstein

426

696

189

690

171

Leusden

547

578

21

534

12

Lopik

590

687

167

684

162
187

Montfoort

651

726

253

697

Nieuwegein

449

546

8

552

19

Oudewater

604

696

190

652

107

Renswoude

630

688

168

670

139

Rhenen

613

725

251

707

209

Soest

570

594

30

541

15

Stichtse Vecht

637

767

327

723

237

Utrecht

687

731

268

723

239

Utrechtse Heuvelrug

646

731

267

655

114

Veenendaal

483

549

10

562

23

Vianen

647

716

230

716

227

Wijk bij Duurstede

727

727

256

712

221

208

686

164

665

707

Woudenberg

617

668

135

642

91

Zeist

547

619

58

538

14

Woerden

Noord-Holland

627

689

Aalsmeer

701

827

382

788

352

Alkmaar

453

544

4

558

20

Amstelveen

637

680

153

614

65

Amsterdam Centrum

533

613

50

575

27

Amsterdam Westerpoort

492

558

14

520

7

Amsterdam West

561

650

98

612

61

Amsterdam Nieuw-West

552

638

78

600

50

Amsterdam Zuid

545

628

64

590

40
74

649

Amsterdam Noord

570

661

117

623

Amsterdam Oost

545

629

67

591

41

Amsterdam Zuid-oost

593

646

91

608

58

Beemster

656

720

244

670

140

Bergen NH

910

987

423

856

410

Beverwijk

598

684

161

700

195

Blaricum

1005

1136

429

846

407

Bloemendaal

990

1061

428

765

316

Bussum

527

620

59

501

3

Castricum

646

710

214

665

134

Den Helder

576

672

140

707

210

Diemen

805

860

404

848

408

Drechterland

597

681

155

682

159

Edam-Volendam

546

612

47

593

42

124

Bijlagen

-5Atltii2013.indd 124

^

,;r=rr-'5=r-w^=^-»--r='t='~'

--

=-

ï-.'.

2-1-2013 1400 32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Enkhuizen

583

684

158

707

211

Graft-De Rijp

609

669

137

651

106

Haarlem

599

732

269

706

206

Haarlemmerliede ca.

893

920

420

883

422

Haarlemmermeer

639

707

209

688

169

Heemskerk

599

657

109

656

115

Heemstede

755

805

367

662

130

Heerhugowaard

570

608

45

630

77

Heiloo

507

606

43

538

13

Hilversum

632

750

294

705

201

Hollands Kroon

654

764

317

787

347

Hoorn

559

635

73

657

120

Huizen

572

640

82

590

39

Koggenland

529

600

36

601

52

Landsmeer

732

801

360

742

274

Langedijk

606

727

257

706

208

Laren

867

1038

427

753

303

Medemblik

626

712

221

722

235

Muiden

849

1000

425

920

427
194

Naarden

679

837

390

700

Oostzaan

803

863

405

824

391

Opmeer

649

742

280

744

279

Ouder-Amstel

691

757

302

675

148

Purmerend

698

698

193

715

225

Schagen

611

646

88

637

82

Schermer

769

830

387

826

392

Stede Broec

606

692

176

721

232

Texel

577

674

143

595

44

Uitgeest

577

661

116

648

102

Uithoorn

682

682

157

672

144

Velsen

757

757

304

750

295

Waterland

625

773

330

727

243

Weesp

573

632

71

614

66

Wijdemeren

832

905

419

798

365

Wormeriand

723

723

245

710

217

Zaanstad

785

785

348

808

379

Zandvoort

643

711

219

638

85

Zeevang

773

840

391

807

377

Zuid-Holland

653

713

Alblasserdam

716

772

329

794

360

Albrandswaard

713

845

396

824

390

125

Atlas2013.mdd 125

709

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Alphen a/d Rijn

634

719

241

723

238

Barendrecht

517

805

366

798

363

Bergambacht

718

820

377

780

335

Bernisse

678

809

371

796

362

Binnenmaas

529

617

56

600

51

Bodegraven-Reeuwijk

853

988

424

940

428

Boskoop

400

657

841

392

841

Brielle

588

588

27

561

21

Capelle aan den IJssel

565

632

70

645

98

Cromstrijen

511

613

49

596

46

Delft

616

730

264

745

281

Dordrecht

600

600

37

639

89

Giessenlanden

647

801

362

769

322

Goeree-Overflakkee

611

665

124

656

116

Gorinchem

570

654

102

661

128

Gouda

797

867

406

895

424

Hardinxveld-Giessendam

764

764

323

774

328

Hellevoetsluis

512

512

2

523

9

Hendrik-ldo-Ambacht

639

755

300

769

323

Hillegom

706

742

282

718

228

Kaag en Braassem

800

901

417

862

413

Katwijk

557

657

113

647

100

Korendijk

674

707

210

705

202

Krimpen aan den IJssel

723

801

361

801

371

Lansinqeriand

813

889

413

857

412

Leerdam

814

814

376

829

394

Leiden

574

751

297

748

291

Leiderdorp

654

835

389

811

383

^

Leidschendam-Voorburg

595

649

97

611

60

Lisse

604

680

154

648

101

Maassluis

680

723

247

740

271

Midden-Delfland

819

895

415

855

409

Molenwaard

771

854

399

867

416

Nederlek

703

795

358

788

353
356

Nieuwkoop

767

829

385

791

Noordwijk

724

845

397

740

269

Noordwijkerhout

653

783

341

747

285

Oegstgeest

786

828

384

731

253

Oud-Beijerland

544

623

60

620

71

Ouderkerk

656

795

357

793

358

Papendrecht

716

716

229

734

260

Pijnacker-Nootdorp

701

779

337

766

320

126

Atlas20l3mdd 126

Bijlagen

2-1-2013 14 00:32

Rang-

Rang-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Ridderkerk

577

655

106

667

136

Rijnwoude

551

788

353

767

321

Rijswijk

544

615

52

609

59

Rotterdam

720

720

242

754

304

Schiedam

669

718

238

760

312

Schoonhoven

624

755

301

753

302

s-Gravenhage

492

547

9

550

16

Sliedrecht

510

565

17

604

54

Spijkenisse

654

654

104

695

181

Strijen

573

606

42

602

53

Teylingen

625

694

181

645

97

Vlaardingen

617

684

160

712

220

Vlist

750

874

410

846

406

Voorschoten

751

809

370

746

284

Waddinxveen

742

802

363

813

385

Wassenaar

937

1149

430

902

425

Westland

657

739

276

728

246

Westvoorne

777

871

407

783

342

Zederik

536

761

310

748

289

Zoetermeer

657

699

195

718

229

^

Zoeterwoude

776

851

398

824

389

Zuidpias

760

798

359

792

357

Zwijndrecht

586

715

225

743

276

Zeeland

606

662

Borsele

573

687

166

701

Goes

537

597

32

599

48

Hulst

568

668

136

693

179

Kapelle

535

657

112

663

131

Middelburg

574

599

35

615

67

Noord-Beveland

547

606

44

551

18

Reimerswaal

569

730

265

777

331

Schouwen-Duiveland

649

706

205

671

141

Sluis

626

701

199

677

151

Terneuzen

593

635

74

676

149

Tholen

582

689

170

732

256

Veere

553

601

39

519

6

Vlissingen

696

696

188

720

230

662
196

Noord-Brabant

607

685

Aalburg

639

703

200

703

197

Alphen-Chaam

677

803

364

766

319

127

Atlas2013.iiidd 127

669

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

^

#

Ranq-

Ranq-

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

eenpersoons-

meerpersoons-

meerpersoons-

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

36

Asten

515

616

54

585

Baarle-Nassau

400

557

13

531

11

Berqen op Zoom

750

786

350

803

374

Berqeijk

549

695

187

644

95

Bernheze

579

665

123

639

88

Best

638

638

80

606

56

Bladel

459

741

279

710

215

Boekei

671

739

277

737

262

693

177
199

Boxmeer

580

705

203

Boxtel

670

719

240

704

Breda

666

716

228

699

191

Cranendonck

614

707

207

690

172

Cuijk

531

574

19

585

35

Deurne

667

891

414

871

420

Donqen

592

686

164

684

161

Drimmelen

636

763

316

746

283

Eersel

541

724

249

665

135

Eindhoven

518

592

29

584

34

Etten-Leur

634

658

115

661

124

Geertruidenberg

608

700

196

706

204

Geldrop-Mierlo

496

616

55

594

43

Gemert-Bakel

803

903

418

882

421

Gilze en Rijen

500

578

22

579

31

Goirle

602

710

215

684

160

Grave

686

738

275

751

296

Haaren

727

873

409

801

370

Halderberge

593

710

217

699

189

Heeze-Leende

700

938

422

866

414

Helmond

628

628

66

635

80

Heusden

471

554

11

522

8

Hilvarenbeek

494

737

272

691

174

Laarbeek

518

636

77

613

62

Landerd

551

700

197

661

129

Loon op Zand

653

730

263

711

218

Maasdonk

617

777

333

735

261

Mill en Sint Hubert

648

821

379

808

380

Moerdijk

568

692

177

699

192

Nuenen ca.

750

1023

426

951

430

Oirschot

541

710

216

653

108

Oisterwijk

559

777

334

694

180

Oosterhout

548

684

159

674

147

Oss

649

649

96

650

105

128

AUas2013.iiidd 128

^

Bijlagen

2-1-2013 14:00:32

Rang­

Rang­

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer'

eenpersoons­

meerpersoons­

meerpersoons­

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Reusel­ De Mierden

504

785

347

762

313

Roosendaal

754

820

378

831

395

Rucphen

592

654

100

638

86

Schijndel

559

685

163

664

133

's­Hertoqenbosch

543

597

33

582

33

Sint­Anthonis

667

809

372

804

375

Sint­Michielsgestel

581

679

149

629

75

Sint­Oedenrode

602

823

380

773

327
176

Someren

578

715

224

693

Son en Breugel

583

626

61

563

24

Steenberqen

613

693

180

708

213

Tilburg

546

546

6

563

25

Uden

634

685

162

677

150

Valkenswaard

657

754

298

722

236

Veqhel

632

730

262

714

223

Veldhoven

472

546

7

515

5

Vught

761

937

421

857

411

Waalre

647

713

222

633

78

Waalwijk

552

657

110

653

110

Werkendam

645

793

356

793

359

Woensdrecht

567

663

120

660

123

Woudrichem

614

715

226

706

207

Zundert

652

750

295

712

219

Limburg

643

712

Beek

656

735

270

765

Beesel

501

565

16

589

38

Bergen L

557

649

95

672

145

731
317

Brunssum

661

717

232

765

315

Echt­Susteren

626

695

185

716

226

Eijsden­Margraten

709

804

365

795

361

Gennep

610

708

212

724

240

Gulpen­Wittem

669

749

290

753

301

Heerlen

569

708

211

758

307

Horst aan de Maas

715

785

349

787

351

585

657

111

706

205

Kerkrade
Landgraaf

651

729

260

771

325

Leudal

580

654

101

671

142

Maasgouw

532

581

24

595

45

Maastricht

686

745

284

759

311

Meerssen

679

842

395

833

397

Mook en Middelaar

713

755

299

699

188

129

Bijlagen

■ "sar -iT^c -5T -t^Atlii320l3 liidd 129

V -v» T5=r. - ^ ^ - - ^ ■
2-1-2013 14:00:32

Rang­

Rang­

Woonlasten

Woonlasten

nummer"

nummer"

éénpersoons­

meerpersoons­

meerpersoons­

Netto

netto

huishouden

huishouden"

huishouden

woonlasten'

woonlasten

Nederweert

610

655

105

661

127

Nuth

508

726

252

743

275

Onderbanken

753

810

373

842

401

Peel en Maas

616

666

129

679

153

Roerdalen

539

586

25

608

57

Roermond

597

597

34

622

72

Schinnen

747

826

381

845

404

Simpelveld

656

718

237

752

297

Sittard­Geleen

640

718

236

749

293

Stein

670

749

291

778

332

Vaals

519

706

206

729

248

Valkenburg aan de Geul

554

807

369

801

372

Venlo

640

738

274

758

308

Venray

581

782

340

804

376

Voerendaal

634

691

174

697

186

Weert

678

728

259

728

244

Flevoland

656

681

Almere

690

690

172

733

Dronten

717

717

231

759

310

Lelystad

560

641

85

696

185

Noordoostpolder

652

691

175

747

288

Urk

723

723

246

828

393

Zeewolde

580

635

76

644

96

727
257

^

■ B ij delen van gemeenten wordt de huidige gemeentenaam eerst genoemd, gevolgd door
een schuine streep en de oude gemeentenaam. Amsterdam is verdeeld in stadsdelen.
° Conform kaart 27. Zie de toelichting aldaar.
' Conform kaart 29. Zie de toelichting aldaar.
" Nummer 1 heeff de laagste woonlasten, nummer 430 de hoogste.
' De vetgedrukte getallen zijn de provinciale gemiddelden.

130

Bijlagen

^^.
AUa32013.iiidd 130

TT Xi? ^=1^ ­ ^ —
2­1­2013

1400:32

131

AÜas20l3.ijidd

131

Bijlagen

«>}

2-1-2013

1400:32

Gemeenten en stadsdelen in 2013 (CBS-codes)
Groninqtn
Appingedam
Bedum
Bellingwedde
De Marne
Delfzijl
Eemsmond
Groningen
Grootegast
Haren
Hoogezand Sappemeer
Leeli
loppersum
Marum
Menterwolde
Oldambt
Pekela
Slochteren
stadskanaal
Ten Boer
Veendam
Vlagtwedde
winsum
Zuidtiorn

3
5
7
1663
10
1651
14
15
17
18
22
24
25
1987
1895
765
40
37
9
47
48
53
56

Fryslan
Actitkars pelen
Ameland
Boamsterhim
DantumadieJ
Dongeradeel
Ferwerderadiel
Franekeradeel
Gaasterlan Sleat
Hariingen
Heerenveen
Het Bildt
Kollumeriand ca.
Leeuwarden
Leeuwanleradeel
Lemsterland
Littenseradiel
Menameradlel
Ooststeliingwerf
Opsterland
Schiermonnikoog
Skarsterlan
Smallingertand
Sudwest Fryslan
Terschelling
Tytsjerksteradiel
Vlieland
Weststellingweri

59
60
55
1891
58
1722
70
653
72
74
63
79
80
SI
82
140
1908
85
86
88
51
90
1900
93
737
96
98

Drenttie
Aa en Hunze
Assen
Borger Odoorn
Coevorden
De Wolden
Emmen
Hoogeveen
Meppel
Midden-Drenthe
Noordenveld
Tynaarlo
Westerveld

1680
106
1681
109
1690
114
118
119
1731
1699
1730
1701

OverfjssaI
Almelo
Borne
Dalfsen
Dinkelland
Deventer
Enschede
Haaksbergen
Hardenberg
Hellendoorn
Hengelo
Hof van Twente
Kampen
Losser
Oldenzaal
Olst-Wijhe
Ommen
Raalte
Rijssen-Holten
Staphorst
Steenwijkerland
Tubbergen
Twenterand
Wienlen
Zwartewaterland
Zwolle

141
147
148
1774
150
153
158
160
163
164
1735
166
168
173
1773
175
177
1742
IBO
1708
183
1700
189
1896
193

Gtldarland
Aalten
Apeldoorn
Arnhem
Barneveld
Berkelland
Beuningen
Bronckhorst
Brummen
Buren
Culemborg
Doesburg
Doetmchem
Druten
Duiven
Ede
Elburg
Epe
Ermelo
Geldermalsen
Groenio
Groesbeek
Harderwijk
Hattem
Heerde
Heumen
Lingewaal
Lingewaard
Lochem
Maasdriel
Millingen aan de Rijn
Montferland
Neerijnen
Neder-Betuwe
Nijkerk
Nijmegen
Nunspeet
Oldebroek
Oude IJsselstreek
Overbetuwe
Putten
Renkum
Rheden
Rijnwaarden
Rozendaal
Scherpenzeel
Tiel
Ubbergen
Voorït
Wageningen
West Maas en Waal
Westervoort
Wijchen
Winterswijk
Zaltbommel
Zevenaar
Zutphen

197
200
202
203
1859
209
1876
213
214
216
221
222
225
226
228
230
232
233
236
240
241
243
244
246
252
733
1705
262
263
265
1955
304
258
267
268
302
269
1509
1734
273
274
275
196
277
279
281
282
285
289
668
293
296
294
297
299
301

Utrecht
Amersfoori
Baarn
Bunnik
Bunschoten
De Bilt
De Ronde Venen
Eemnes
Houten
IJsselstein
Leusden
Lopik
Maarn
Montfoort
Nieuwegein
Oudewater
Renswoude
Rhenen
Soest
Stichtse Vecht
Utrecht
Utrechtse Heuvelrug
Veenendaal
Vianen
Wijk bij Duurstede
Woerden
Woudenberg
Zeist

307
308
312
313
310
736
317
321
353
327
331
332
335
356
589
339
340
342
1904
344
1581
345
620
352
632
351
355

Noord-Holland
Aalsmeer
Aikmaar
Amstelveen
Amsterdam
Beemster
Bergen NH
Beverwijk

358
361
362
363
370
373
375

132

Aüas20l3.indd 132

Blaricum
Bloemendaal
Bussum
Castricum
Den Helder
Diemen
Drechterland
Edam Volendam
Enkhuizen
Graft De Rijp
Haarlem
Haarlemmerliede ca.
Haarlemmermeer
Heemskerk
Heemstede
Heerhugowaard
Heiloo
Hilversum
Hollands Kroon
Hoorn
Hulzen
Koggenland
Landsmeer
Langedijk
Laren
Medemblik
Muiden
Naarden
Oostzaan
Opmeer
Ouder Amstel
Purmerend
Schagen
Schermer
Stede Broec
Texel
Uitgeest
Uithoorn
Velsen
Waterland
Weesp
Wijdemeren
Wormeriand
Zaanstad
Zandvoort
Zeevang

376
377
381
383
400
384
498
385
388
365
392
393
394
396
397
398
399
402
1911
405
406
1598
415
416
417
420
424
425
431
432
437
439
441
458
532
448
450
451
453
852
457
1696
880
479
473
478

Zuid-Holland
Alblasserdam
482
Albrandswaard
613
484
Alphen a/d Rijn
Barendrecht
489
491
Bergambacht
568
Bernisse
Binnenmaas
585
Bodegraven-Reeuwijk
1901
499
Boskoop
501
Brielle
Capelle aan den IJssel
502
611
Cromstrijen
503
Dellt
505
Dordrecht
Giessenlanden
689
Goeree-Overffakkee
1927
Gorinchem
512
513
Gouda
523
Hardinxveld Giess.
530
Hellevoetsluis
531
Hendrik Ido Ambacht
534
Hillegom
18B4
Kaag en Braassem
537
Katwijk
5BS
Korendijk
542
Knmpen ad IJsie}
1621
Lansingerland
545
Leerdam
546
Leiden
547
Leiderdorp
Leidschendam-Voorburg 1916
553
Lisse
556
Maassluis
1842
Midden Delfland
1924
Molenwaard
643
Nederlek
569
Nieuwkoop
Noordwijk
575
Noordwijkerhout
576
579
Oegstgeest
Oud Beijerland
584
Ouderkerk
644
Papendrecht
590
Pijnacker-Nootdorp
1926
Ridderkerk
597
602
Rijnsburg
Rijnwoude
1672

Rijswijk
Rotterdam
Schiedam
Schoonhoven
's Gravenhage
Sliedrecht
Spijkenisse
Strijen
Teylingen
Vlaardingen
Vlist
Voorschoten
Waddinxveen
Wassenaar
Westland
Westvoorne
Zederik
Zoetermeer
Zoeterwoude
Zuidpias
Zwijndrecht

603
599
606
608
518
610
612
617
1525
622
623
626
627
629
1783
614
707
637
638
1892
642

Zaaland
Borsele
Goes
Hulst
Kapelle
Middelburg
Noord Beveland
Reimerswaal
Schouwen Duiveland
Sluis
Terneuzen
Tholen
Veere
Vlissingen

654
664
677
678
687
1695
703
1676
1714
715
716
717
71B

Noord-Brabant
Aalburg
Alphen Chaam
Asten
Baarle Nassau
Bergen op Zoom
Bergeijk
Bernheze
Best
Bladel
Boeket
Boxmeer
Boxtel
Breda
Cranendonck
Cuijk
Deurne
Dongen
Drimmelen
Eersel
Eindhoven
Etten Leur
Geertruidenberg
Geldrop-Mierlo
Gemert-Bakel
Gilze en Rijen
Goirle
Grave
Haaren
Halderberge
Heeze Leende
Helmond
Heusden
Hilvarenbeek
Laarbeek
Landerd
Loon op Zand
Maasdonk
Mill en Sint Hubert
Moerdijk
Nuenen ca.
Oirschot
Oisterwijk
Oosterhout
Oss
Reusel De Mierden
Roosendaal
Rucphen
Schijndel
's Hertogenbosch
Sint Anthonis
Sint Michielsgestel
Sint Oedenrode
Someren
Son en Breugel
Steenbergen
Tilburg
Uden

738
1723
743
744
748
1724
1721
753
1728
755
756
757
758
1706
1684
762
766
1719
770
772
777
779
1771
1652
784
785
786
788
1655
1658
794
797
798
1659
1685
S09
1671
815
1709
820
823
824
B26
828
1667
1674
840
844
796
1702
845
846
847
84B
851
855
856

Valkenswaard
Veghel
Veldhoven
Vught
Waalre
Waalwijk
Werkendam
woensdrecht
Woudrichem
Zundert

858
860
861
865
866
867
870
873
874
879

Limburq
Beek
Beesel
Bergen L
Brunssum
Echt-Susteren
Eijsden-Margraten
Gennep
Gulpen-Wittem
Heerlen
Horst a/d Maas
Kerkrade
Landgraaf
Leudal
Maasgouw
Maastricht
Man^raten
Meerssen
Mook cn Middelaar
Nederweert
Nuth
Onderbanken
Peel en Maas
Roerdalen
Roermond
Schinnen
Simpelveld
Sittard-Geleen
Stein
Vaals
Valkenburg ad Geul
Venlo
Venray
Voerendaal
Weert

888
889
893
899
1711
1903
907
1729
917
1507
928
882
1640
1641
935
936
938
944
946
951
881
1894
1669
957
962
965
1883
971
981
994
983
984
986
988

Flevoland
Almere
Dronten
Lelystad
Noordoostpolder
Urk
Zeewolde

34
303
995
171
184
50

Stadsdtlan Amstardam
West
Noord
Nieuw-West
Zuidoost
Zuid
Oost
Centrum
Westpoort

1
2
3
4
5
6
7
B

Bijlagen

2-1-2013 14:00.32

65 Gerneenten en stadsdelen in 2013
0 ^

133

AÜas2013.iiuld 133

Bijlagen

2-1-2013 14:00:33

Noten
1 B ron: CPB, kortetermijnraming maart 2013.
2 Ook bedrijven produceren afval. Gemeenten kunnen ook dit afval inzamelen en verwerken. Een bedrijf kan echter ook een contract
afsluiten met een particuliere inzamelaar. Als bedrijfsafval wordt ingezameld door de gemeente betaalt het bedrijf meestal een
reiniqingsrecht. De tariefsystemen van de reinigingsrechten verschillen nog sterker dan die voor de afvalstoffenheffing (van de laatste
is een overzicht te vinden op Kaart 16). Omdat bedrijven onderling sterk verschillen is het niet mogelijk om de tariefontwikkeling voor
bedrijven weer te qeven.
3 De variatiecoëfficiënt is qedefinieerd als de standaarddeviatie gedeeld door het gemiddelde. De coëfficiënten zijn berekend op basis
van de gebieden die in deze atlas worden gehanteerd (zie de bijlage, tabel 5), en dus niet op basis van qemeenten. Dit omdat tarieven
binnen gemeenten soms verschillen.
4 Gemeenten die geen toeristenbelasting hanteren zijn niet meeqerekend bij het berekenen van de variatiecoëfficiënt van de tarieven
van de toeristenbelastinq.
5 Het qaat hier om een index die een beeld qeeft van de verqunninqskosten van een dakkapel, een uitbouw en een nieuwbouwwoninq.
Zie blz. 97 voor meer informatie hierover.
6 Gemeenten die qeen hondenbelastinq hanteren zijn niet meeqerekend bij het berekenen van de variatiecoëfficiënt van de tarieven van
de hondenbelasting.
7

De zalmsnip is al in 2005 afgeschaft, maar 3 qemeenten verlenen noq steeds op eigen kosten een heffingskorting. De hoogste
korting wordt gegeven door Kapelle (68 euro).

8 Gemeenten mogen precario heffen op onder meer ondergrondse leidingen. Sommige waterleidingbedrijven, die actief zijn in
qemeenten die van deze mogelijkheid gebruik maken, maar ook in qemeenten die dat niet doen, rekenen de precario per gemeente
door aan hun afnemers. Zo wordt voorkomen dat huishoudens in gemeenten zonder precario meebetalen aan de precarioheffing door
andere gemeenten. Onderstaande tabel geeft aan in welke gemeenten huishoudens naast het standaardvastrecht een extra bedrag aan
hun waterleidingbedrijf betalen omdat hun gemeente precario heft.

Bedrag exclusief 6 % btw (2013)

Gemeente (deel)
Alblasserdam
Amstelveen
Amsterdam
Delfzijl
Diemen
Heemstede
Hendrik­ldo­Ambacht
Kaag en Braassem
Katwijk
Leiden
Leiderdorp
Leidschendam­Voorburg
Lelystad
Maassluis
Muiden
Nieuwkoop
Noordwijkerhout
Oeqstqeest
Ouder­Amstel
Pijnacker­Nootdorp
Rijnwoude
Rijnwoude (kern B enthuizen)
Rijswijk
Rotterdam
Rotterdam (wijk Nesselande)

19,95
noq onbekend
nog onbekend
23,10
noq onbekend
noq onbekend
10,43
31,15
23,90
32,80
15,28
6,00
12,00
14,46
noq onbekend
12,00
39,90
26,20
noq onbekend
18,80
10,82
8,10
10,70
7,94
6,80

134

Bijlagen

­T=^ .«=3­ ^ »

Adas2013.indd 134

2-1-2013

T=T ■

14:00:33

Schiedam
's-Gravenhaqe
's-Gravenhaqe (Wateringen)
Teylingen
Vlaardingen
Voorschoten
Waddinxveen
Wassenaar
Zeewolde
Zoeterwoude
Zuidplas/Moordrecht
Zuidplas/Nieuwerkerk aan den IJssel
Zuidplas/Zevenhuizen-Moerkapelle

9,85
18,40
2,99
28,00
11,02
11,50
7,56
39,20
17,50
42,01
8,77
17,65
19,30

Bron: Vewin
9

Zuiveringsheffing, ingezetenenheffing en heffing gebouwd. De provinciale belasting (opcenten op de motorrijtuigenbelasting) laten
we erbuiten, omdat dit qeen woonlasten zijn.

10
11

Op begrotingsbasis. Bronnen: Miljoenennota 2013 (Rijk) en CBS.
De in 2005 afgeschafte zalmsnip blijft hierbuiten. Deze werd door het Rijk bekostigd. Ook in de rest van dit hoofdstuk blijft de
zalmsnip buiten beschouwing.

12

Ook bedrijven betalen lasten aan zowel qemeenten, waterschappen als de rijkoverheid. Bij bedrijven is uiteraard qeen sprake van
woonlasten, maar bedrijfslasten. Het is niet mogelijk om de bedrijfslasten op zinnige wijze in beeld te brenqen. Dit komt doordat
bedrijven in veel sterkere mate verschillen dan huishoudens.

13

Ook het CBS, dat beqrote opbrengsten van decentrale heffingen publiceert (inclusief volume-effect), houdt dit niet afzonderlijk bij.

14

Onderdeel van de hier weergegeven watersysteemheffing zijn de bedragen die waterschappen maken voor bijvoorbeeld verkiezingen.
Deze niet-taakqebonden kosten kunnen rechtstreeks worden toeqerekend aan de qroep belastingbetalers waarvoor de kosten

^

worden gemaakt. Voor de belastingbetaler maken deze deel uit van de watersysteemheffing. Deze zijn daarom meegenomen in de

^

opbrenqstontwikkelinq van de watersysteemheffinq. De opbrengsten zijn naar verhouding gering.
15

De gerapporteerde opbrengstcijfers wijken af van de cijfers die het CBS rapporteert. Eén van de waterschappen bekostiqt het
weqenbeheer uit de opbrenqsten uit de watersysteemheffinq. In de gegevens die het CBS presenteert wordt er van uit gegaan dat
dit waterschap in 2013 een afzonderlijke wegenheffing heeft (en in 2012 niet). Omdat dit niet zo is hebben wij de opbrengsten uit de
waterschapsheffingen volgens het CBS aangepast.

16

Doordat waterschappen ervan uit gaan dat er minder hectaren ongebouwd land en natuur komen in 2013, is de opbrengststijging
inclusief volume-effect lager dan die exclusief volume-effect.

17

Ministerie van BZK (2010), Bijlage bij aanbiedingsbrief over de evaluatie macronorm, kenmerk 20100000 629915.

18

Ook is toen voorgesteld om de berekeninq van de qrondslaq van de macronorm te vereenvoudigen. Oorspronkelijk werd de grondslag
bepaald door de ozb-opbrengst van het jaar t-2 te vermeniqvuldiqen met de macronorm van het jaar t-1. Voorqesteld werd te
overwegen of de ozb-opbrengst van het jaar t-1 als qrondslaq kon worden qenomen. Met inqang van 2012 is de grondslag inderdaad
op die manier aangepast.

19

De prijsontwikkeling van de nationale bestedingen (pNB) conform het meest recente Centraal Economiscti Plan van het Centraal
Planbureau.

20

Incidenteel kan hiervan worden afgeweken. Dat is in 2009 en 2010 qebeurd om het gemeenten mogelijk te maken de verwachte
inkomstenderving te compenseren van afschaffing van de moqelijkheid precario te heffen op onderqrondse leidingen.

135

Alliis2013.indd 135

Bijlagen

^

{©)

2-1-2013 14:00:33

m

21

De hoogte van de macronorm wordt jaarlijks gepubliceerd in de Meicirculaire Gemeentefonds van het ministerie van BZK.

22

C. Hoeben en L. Siebeling, Opbrengsten en tarieven van heffingen van lokale overheden, B&C, juli/augustus 2008, blz. 24-26.

23

Zie J. Veenstra, Begrenzing van ozb-opbrengsten: Op basis van begrotingen, rekeningen, of liever berekenen? B&C, maart/april 2012,
blz. 15-17.

24

M.A. Allers, J.B. Geertsema, 2012. Kabinet rekent zich rijk met gemeentelijke opschaling, Me Judice, 9 november 2012.

25

M.C. Wassenaar, Aantal artikel 12-gemeenten daalt gestaag, B&C, februari 1999, blz. 28-32.

26

Lelystad is formeel wel een artikel 12-gemeente, maar materieel niet. In het verleden zijn voor Lelystad zogeheten ICL-gelden aan
het gemeentefonds toegevoegd en via artikel 12 aan die gemeente uitgekeerd. Sinds 1998 krijgt Lelystad geen reguliere artikel
12-uitkering meer, maar worden de aan het gemeentefonds toegevoegde gelden nog wel via artikel 12 uitgekeerd. Die uitkering komt
dus niet meer ten laste van de collectiviteit van de gemeenten, zoals bij artikel 12-uitkeringen gebruikelijk is.

27

Er is zo veel mogelijk gebruik qemaakt van de cijfers van de Waarderingskamer. Bij één gemeente (Graft de Rijp) hebben we voor het
stijginqspercentaqe van de waarde woninqen en niet-woninqen qebruik qemaakt van de qeqevens die de qemeente ons stuurde.

28
29

Beesel en Laarbeek.
Het eigenwoningforfait vormt een onderdeel van de inkomstenbelasting. Voor woningen met een woz-waarde van 75.000 euro tot
1.040.000 euro geldt dat 0,60 procent van de waarde als inkomen wordt belast. Bij een modaal inkomen valt dit onder een tarief van
42%, zodat het eigenwoningforfait voor een woning met de landelijke gemiddelde waarde van 235.000 euro uitkomt op 593 euro. Dat
is vergelijkbaar met een ozb-tarief van 0,2520 euro.

30

Gemeente Nuenen ca. Programmabegroting 2013, paragraaf lokale heffingen.

31

ln Capelle aan den IJssel en Dordrecht was op het moment dat de dataverzameling rondom de Atlas sloot nog niet bekend wat de
uitkomst zal zijn van de draagvlakmetinq onder de ondernemers. Als de meting negatief uitvalt komt er geen BI-zone in de gemeente.

32

Zie R. Berndsen, H. Doornbos, M. van Vliet, F. Maas, 2012. Evaluatie Experimentenwet Bedrijven Investeringszones (BIZ), Berenschot.

33

Tweede Kamer, Vergaderjaar 2007-2008, 31 200 XIII, nr. 52.

34

De begrotinggegevens zijn afkomstig van het CBS (www.cbs.nl).

35

Zie M.A. Allers, C. Hoeben (2010), Effects of Unit-Based Garbage Pricing: A Differences-in-Differences Approach, Environmental and
Resource Economics, 45,405-428.

36

Zie M.A. Allers, C. Hoeben (2010), Effects of Unit-Based Garbage Pricinq: A Differences-in-Differences Approach, Environmental and
Resource Economics, 45, 405-428; of M.A. Allers, C. Hoeben, Met gedifferentieerd tarief minder afval, ESB, 16 oktober 2009, blz. 621622.

37

Zie M.A. Allers, C. Hoeben (2010), Effects of Unit-Based Garbage Pricinq: A Differences-in-Differences Approach (2010), Environmental
and Resource Economics, 45,405-428; of M.A. Allers, C. Hoeben, Met gedifferentieerd tarief minder afval, ESB, 16 oktober 2009, blz.
621-622.

38

AOO, Verkenning naar de kostenontwikkeling in het gemeentelijk afvalbetieer, 2004.

136

Alliis2013.indd 136

Bijlagen

(©>

2-1-2013

14:00:33

39

Dit is geregeld in het Besluit beheer verpakkingen en papier en karton. Staatsblad 2005, blz. 183.

40

Tot 2013 werd het afvalfonds gevoed uit de opbrengsten van de verpakkingenbelasting. Omdat de administratie rondom deze
belasting complex was is deze nu vervangen door een afvalbeheersbijdrage.

41

In april 2007 veroorzaakte de Arnhemse rechtbank beroering door de Nijmeegse rioolrechtverordening onverbindend te verklaren,
omdat in die gemeente alleen eigenaren rioolrecht betaalden. Dat zou in strijd zijn met het gelijkheidsbeginsel. In september 2007
keurde het gerechtshof van Arnhem de Nijmeegse verordening in hoger beroep echter wel qoed. Hiermee blijft de al jaren bestaande
praktijk bestaan dat de meeste gemeenten alleen de eigenaar of de qebruiker aanslaan.

42

In Culemborg was vóór 2001 het rioolrecht een gebruikersheffing die deels afhankelijk was van de woz-waarde en deels van het
waterverbruik. In 2001 is de gemeente overgestapt op een ander tariefsysteem.

43
44

P. Kooreman, De prijsqevoeligheid van huishoudelijk watergebruik, ESS, 24 februari 1993, blz. 181-163.
Bij het afsluiten van deze atlas had de qemeente Vlagtwedde noq niet de uiteindelijke tarieven van de rioolheffinq vastqesteld. Van
deze qemeente zijn voorlopige tarieven opgenomen, omdat vrijwel vaststond dat dit de definitieve tarieven zouden worden.

45

Zie Stichting RIONED, Riolering in beeld. Benchmark rioleringszorg 2010.

46

E. Gerritsen, C. Hoeben en J.Th. van der Veer, Audit WB21: Kosten- en lastenontwilfkeling ten gevolge van de NBW-opgave
wateroverlast, COELO-rapport 06-3, Groningen, 2006. Zie ook E. Gerritsen en C.G.M. Sterks, Kostenontw/kke//ng in de waterketen
1990-2010, COELO-rapport 04-3, Groningen, 2004.

47

^

48

Commissie-Gast (2010), Doelmatig beheer waterketen. Eindrapport commissie feitenonderzoek, 29 maart 2010.
Voor de ozb-tarieven golden in 2006 en 2007 wel wettelijke maxima, maar deze maximering is in 2008 vervallen. Sindsdien bestaat
er een macronorm voor de ozb, maar die geldt niet voor individuele gemeenten (zie blz. 30).

49

Gemeentewet artikel 229b.

50

Respectievelijk Model kostenonderbouwing rioolheffing en Model kostenonderbouwing afvalstoffenheffinq, VNG, 2010.

51

Zie ook de Atlas van de lokale lasten 2001, blz. 15-18.

52

De gedachte hierachter is dat inwoners van die gemeenten meer belasting kunnen betalen, omdat zij rijker zijn dan inwoners van
gemeenten met goedkope huizen. Op dit uitgangspunt is echter wel het een en ander af te dingen. Belastinq wordt immers betaald
uit het inkomen, niet uit de woningwaarde. Zie M.A. Allers, Verevening van belastingcapaciteit tussen qemeenten kan beter. Tijdschrift
voor Openbare Financiën, nr. 4, 2003, blz. 146-156.

53

M.A. Allers, L.A. Toolsema, A.S. Zeilstra, De financiële positie van de gemeente Hariingen en de sturingsmogelijkheden van de raad,
COELO-rapport 08-01, Groningen, 2008.

54
55

ln 2011. Bron: CBS.
Uit onderzoek bleek in het verieden dat gebruikers in qemeenten met een rechtse raad een naar verhouding groter deel van de
woonlasten betalen dan in qemeenten met een linkse raad. Zie M. Wassenaar, Lokale lastenpolitiek, ESB, 12 maart 1999, blz. 193-195.

56

In veel qevallen zal de huurtoeslaq de doorberekende eiqenarenheffinqen (qrotendeels) compenseren. Niet iedereen ontvangt echter
huurtoeslag.

137

Atlas2013.indd 137

Bijlagen

^fc

2-1-2013

14:00:33

^

57

Uit onderzoek bleek in het verleden dat met name "linkse" gemeenten van de mogelijkheid gebruik maken om aan inkomenspolitiek
te doen. Zie M. Wassenaar, Lokale lastenpolitiek, ESB, 12 maart 1999, blz. 193-195.

58

De gemeentelijke progressiefactor P is als volgt gedefinieerd: P = WL^^j / WL^j - 1 . Hierin staat WL,,3 voor de woonlasten in een
woninq waarvan de waarde éénderde boven het in de qemeente geldende gemiddelde ligt, terwijl WL^j staat voor de woonlasten in
een woning met een waarde van éénderde onder het gemiddelde. In een qemeente zonder ozb (en met een rioolheffing die niet is
gekoppeld aan de woz-waarde) zou P op nul komen: de woonlasten zijn onafhankelijk van de waarde van de woning. Dit komt echter
niet voor. Bij de berekeninq van de woonlasten nemen we ook eventuele heffinqskortinqen mee. Daardoor is het in theorie moqelijk
dat P hoqer is dan één. Dit is het qeval als de heffingskorting meer bedraagt dan de gezamenlijke aanslaq voor rioolheffinq en
reinigingsheffing.

59

Om na te gaan of iemand voor kwijtschelding in aanmerking komt, wordt eerst nagegaan of vermogen aanwezig is. Is dat zo, dan
kan geen kwijtschelding worden verleend. Dit betekent dat huizenbezitters pas voor kwijtschelding in aanmerking komen nadat
zij hun huis hebben "opgegeten". In de praktijk is deze vermogenstoets soms minder streng dan op papier. Vermoqen is moeilijk
te controleren. Is geen vermogen aanwezig, dan dient de betalingscapaciteit te worden vastgesteld. Is die ontoereikend, dan kan
kwijtschelding worden verleend. Om de betalinqscapaciteit vast te stellen wordt eerst het netto besteedbare inkomen berekend: dit is
het netto inkomen na aftrek van een aantal vaste lasten. Van het netto inkomen worden vervolqens de kosten van bestaan (ook wel:
kwijtscheldingsnorm) afgetrokken. Met ingang van 1996 is het lagere overheden toegestaan een norm te hanteren van maximaal 100
procent van de relevante bijstandsnorm (het Rijk zelf blijft het percentage van 90 hanteren, dat vroeger ook voor laqere overheden
qold). Is de aldus vastqestelde betalinqscapaciteit positief, dan moet (zo nodiq) 80 procent hiervan voor belastinqbetalinq worden
opgeëist. De rest kan worden kwijtgescholden. Is geen betalingscapaciteit aanwezig, dan kan de gehele belastingschuld worden
kwijtqescholden.

60

Een bijstandsnorm van 100 procent betekent dat de kosten van bestaan (zie voriqe noot) op 100 procent van de relevante
bijstandsnorm worden qesteld. De kosten van bestaan worden geacht eerst uit het inkomen te worden bestreden. Alleen als er dan
nog inkomen over is, is geld beschikbaar voor het betalen van belasting.

61

Wanneer de vaste lasten niet uitzonderlijk hoog zijn bestaat bij een kwijtscheldingsnorm van 90 procent geen recht op kwijtschelding.

62

Op basis van de begrotingen voor 2013 (belastingen) respectievelijk uitgaven (2012). Bron: CBS.

63

"Toeristenbelasting teistert bedrijven", kopte De Telegraaf op 3 mei 2010 bijvoorbeeld. Tweede-kamerlid Algra zag hierin aanleiding
om de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties aan de tand te voelen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2009-2010,
Aanhangsel, 2382).

64

Gerechtshof 's-Hertoqenbosch , 12/00228.

65

Dit is qereqeld in het Besluit paspoortqelden (artikel 6). dat jaarlijks wordt aanqepast.

66

Staatsblad 2011,440

67

Kabinetsplan aanpak administratieve lasten. Tweede Kamer, vergaderjaar 2006-2007, 29 515, nr. 200.

68

Deze prijzen werden toen al enige jaren gepubliceerd in de Atlas van de lokale lasten (COELO) en waren dus allang beschikbaar.

69

Rijk legt vaste prijs voor rijbewijs op. Binnenlands Bestuur, 20 februari 2009, blz. 13.

70

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Meicirculaire Gemeentefonds 2009, Den Haag, 2009.

71

Zie Tweede Kamer, vergaderjaar 2007-2008, 30 844, nr. 41.

138

Atlas2013.indd 138

Bijlagen

(ÓA

2-1-2013 14:00:33

72

Belastinqen en gemeenten, ÖSG, januari/februari 2013, blz. 15.

73

De index is als volqt berekend. Voor elke gemeente wordt elk van de drie tarieven afzonderlijk gedeeld door het gewogen landelijke
gemiddelde. Deze drie cijfers worden per gemeente opgeteld, en door drie gedeeld. Dit levert een index op waarvan het gewogen
gemiddelde één is. De index qaat er impliciet van uit dat alle drie soorten vergunningsaanvragen even belangrijk zijn. Dat is natuuriijk
voor discussie vatbaar.

74

M.A. Allers, J.B. Geertsema, 2013, Randstadprovincie zo gek nog niet, Trouw, 8 februari 2013; Allers en Fraanje (2011),
Randstadprovincie of infrastructuurautoriteit, in: J.H.M. Donders en CA. de Kam (red.). Jaarboek Overheidsfinanciën 2011, Sdu
uitgevers, Den Haaq, blz. 103-118..

75
76

Provinciewet geldend vóór 1 januari 2013, artikel 222, lid 4.
Raad voor de financiële verhoudingen, Naar een herijking van de financiële verhouding tussen Rijk en provincies, Rfv, Den Haaq,
2009.

77

CBS, Kredo Nieuwsbrief, februari 2013, neqende jaarqang, nummer 20.

78

Zie M.A. Allers, Moeten provincies belasting heffen?. Tijdschrift voor Openbare Financiën, jaargang 42, 2010, nr. 1, blz. 12-19.

79

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Staat van het bestuur 2013, blz. 64.

80

Zie C. Hoeben, Ontwikkeling waterschapslasten in de periode 1998-2013, COELO-rapport 10-3, Groningen, 2010.

81

CBS, www.statline.nl.

82

Gewogen naar het aantal vervuilingseenheden van huishoudens

83

Zie website waterschap Hollands Noorder Kwartier 'De voordelen van samenwerken in de praktijk'.

84

Zie website waterschap Aa en Maas, Algemeen Bestuur neemt begroting 2013 aan.

85

Zie website waterschap De Stichtse Rijnlanden, "Geringe stijging stijging tarieven waterschapsbelastingen".

86

Omdat waterschappen in toenemende mate projecten zullen uitvoeren waar niet alleen de inwoners en gebruikers van het
waterschapsgebied van profiteren, en tariefverschillen tussen waterschappen maatschappelijk steeds minder worden geaccepteerd,
zou er in de toekomst eigenlijk een Waterschapsfonds moeten worden opgericht waarmee de waterschappen de kosten onderling
kunnen verevenen, zie C. Hoeben, Financiële verhouding tussen waterschappen en rijk. Tijdschrift voor Openbare Financiën, 2013,
44(1), blz. 58-65.

87

De totale waarde van onroerende zaken vorig jaar per gemeente (te vinden op Statline, www.statline.nl van het CBS) is
vermenigvuldigd met de waardestijgingen voor woningen en niet-woninqen (zie kaart 2 en 3). Vervolqens is per waterschap berekend
wat de totale waarde van de onroerende zaken was in het gebied in het huidiqe en het voriqe jaar en wat de waardestijqinq is. Waar
binnen een gemeente meerdere waterschappen actief zijn, is een gewogen gemiddelde berekend.

88

M.A. Allers en C. Hoeben (2010), Effects of unit-based garbage pricing: a differences-in-differences approach. Environmental and
Resource Economics, 45, 405-428.

89

Precieze cijfers hieromtrent zijn niet beschikbaar Wij gaan er van uit dat één kilo afval in een zak zeven (restafval) of zes (gft-afval)
liter inneemt en in een bak respectievelijk zes (restafval) of vijf (gft-afval) liter. De achterliggende gedachte hierbij is dat afval in een

139

Bijlagen

~-T

Aüas2013.iiidd 139

{ &

^=^ =^

^

77.^ * = * 'i-T^- ^r=» ?T!? ^ P ? - ^ ^

^

^=*? ^*=?' y ^

2-1-2013

'^='.

1400:33

^

bak verder kan worden gecomprimeerd dan in een zak, omdat een zak gemakkelijker scheurt.
90

We gaan er verder van uit dat zakken en bakken vol worden aangeboden, en dat een meerpersoonshuishouden bestaat uit drie
personen.

91
92

H. Foekema, L van Thiel, 2011. W/atergebruik thuis 2010. Amsterdam: TNS-NIPO en Vewin.
Een alternatief voor het corrigeren van het ozb-tarief voor het feit dat niet volledig wordt verevend is het berekenen van de
gemiddelde ozb-aanslaq qecorrigeerd voor het feit dat de belastinggrondslag überhaupt wordt verevend. Dit zou op hetzelfde
neerkomen.

93
94

Hiernaast omvat de eigeninkomstenmaatstaf nog een bedrag per woonruimte, maar dat is voor deze discussie niet zo belangrijk.
Dit is berekend als 0,8 keer het verschil tussen de landelijke per capita waarde van woningen en die waarde in Pekela,
vermenigvuldigd met het rekentarief voor eigenaren van woningen (0,1005 in 2013).

95

Dit blijkt als bij de bovenstaande berekening geen 0,8 (80 procent) maar 100 procent van de woningwaarde wordt genomen.

96

Te berekenen als 7,88/(59.427/100).

97

Zie M.A. Allers, De verdeling van het gemeentefonds: kritiek op de bestaande methode en voorstel voor alternatief. Tijdschrift voor
Openbare Financiën, 2005, nr. 4, blz. 158-189.

98

Kostenverschillen worden wat betreft de riolering deels via de algemene uitkering geëgaliseerd, maar dat geldt niet voor de kosten
van de vuilnisophaal.

Uitgave COELO, Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden | Groningen
Lay-out COELO
Drukwerk Scholma | Bedum

140

Atlas20i3.indd

140

Bijlagen

m
fOA

2-1-2013

14 00.33