Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775 XII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII) voor
het jaar 2018

Nr. 2

MEMORIE VAN TOELICHTING
Inhoudsopgave
Pagina
A.

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL

3

B.
1.

BEGROTINGSTOELICHTING
LEESWIJZER

4
6

2.

BELEIDSAGENDA

9

3.

DE BELEIDSARTIKELEN
Beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid
Beleidsartikel 13 Ruimtelijke Ontwikkeling
Beleidsartikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Beleidsartikel 15 OV-keten
Beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
Beleidsartikel 17 Luchtvaart
Beleidsartikel 18 Scheepvaart en Havens
Beleidsartikel 19 Klimaat
Beleidsartikel 20 Lucht en geluid
Beleidsartikel 21 Duurzaamheid
Beleidsartikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s
Beleidsartikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht
Beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering
Beleidsartikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen

27
27
42
56
65
66
77
89
98
107
113
122

DE NIET–BELEIDSARTIKELEN
Niet-beleidsartikel 97 Algemeen Departement
Niet-beleidsartikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en Onvoorzien

153
153

4.

kst-34775-XII-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

134
138
144
145

156
160

1

Pagina

5.

6.

BEGROTING AGENTSCHAPPEN
Agentschap Rijkswaterstaat
Agentschap Inspectie Leefomgeving en Transport
Agentschap Koninklijk Nederlands Meteorologisch
Instituut
Agentschap Nederlandse Emissieautoriteit

161
161
173

BIJLAGEN
Bijlage 1 ZBO en RWT’s
Bijlage 2 Verdiepingsbijlage
Bijlage 3 Moties en toezeggingen
Bijlage 4 Subsidieoverzicht
Bijlage 5 Evaluatie- en overig onderzoek
Bijlage 6 Overzichtsconstructie Milieu
Bijlage 7 Afkortingenlijst

190
190
193
215
262
272
290
295

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

178
185

2

A. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING BIJ HET BEGROTINGSWETSVOORSTEL
Wetsartikel 1
De begrotingsstaten die onderdeel zijn van de Rijksbegroting, worden op
grond van artikel 1, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2001 elk
afzonderlijk bij de wet vastgesteld. Het wetsvoorstel strekt ertoe om de
onderhavige begrotingsstaten voor het aangegeven jaar vast te stellen.
Alle voor dit jaar vastgestelde begrotingswetten tezamen vormen de
Rijksbegroting voor dat jaar. Een toelichting bij de Rijksbegroting als
geheel is opgenomen in de Miljoenennota. Met de vaststelling van dit
wetsartikel worden de uitgaven, verplichtingen en de ontvangsten
vastgesteld. De in de begrotingsstaten opgenomen begrotingsartikelen
worden in onderdeel B van deze memorie van toelichting toegelicht (de
zogenaamde begrotingstoelichting).
Wetsartikel 2
Met de vaststelling van dit wetsartikel worden de baten en de lasten, het
saldo van de baten en de lasten en de kapitaaluitgaven en -ontvangsten
van de in de staat opgenomen agentschappen Rijkswaterstaat (RWS),
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), Koninklijk Nederlands
Meteorologisch Instituut (KNMI) en de Nederlandse Emissieautoriteit
(NEa) voor het onderhavige jaar vastgesteld. De in die begrotingen
opgenomen begrotingsartikelen worden toegelicht in onderdeel B
(Begrotingstoelichting) van deze memorie van toelichting en wel in de
paragraaf inzake de agentschappen.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,

M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

3

B. BEGROTINGSTOELICHTING
Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft drie begrotingen:
1. de voorliggende beleidsbegroting Hoofdstuk XII van de Rijksbegroting,
2. de begroting van het Infrastructuurfonds (Hoofdstuk A van de
Rijksbegroting) en
3. de begroting van het Deltafonds (Hoofdstuk J van de Rijksbegroting).
De twee fondsbegrotingen van IenM, het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds, worden gevoed vanuit de beleidsbegroting Hoofdstuk XII via
beleidsartikel 26 (Bijdrage Investeringsfondsen).
In de beleidsbegroting Hoofdstuk XII worden de uitgaven geraamd en
verantwoord voor de beleidsuitgaven van IenM, waaronder beleidsonderzoeken, subsidies en bijdragen aan medeoverheden en/of internationale
organisaties. Ook de apparaatsuitgaven voor het kerndepartement
worden begroot op de beleidsbegroting.
Op beide fondsbegrotingen worden de uitgaven aan concrete investeringsprojecten en programma’s geraamd, evenals de uitgaven voor
beheer, onderhoud en vervangingen van de infrastructuur. De doelstelling
van het Infrastructuurfonds is wettelijk vastgelegd in de Wet op het
Infrastructuurfonds (Stb. 1993, 319): «het bevorderen van een integrale
afweging van prioriteiten en het bevorderen van continuïteit van middelen
voor infrastructuur». De instelling van het Deltafonds is wettelijk geregeld
in de Waterwet (Stb. 2009, 107), met als doel de bekostiging van maatregelen, voorzieningen en onderzoeken op het gebied van waterveiligheid,
zoetwatervoorziening en waterkwaliteit.
MIRT Overzicht
Alle investeringsprojecten en -programma’s in het Infrastructuurfonds en
Deltafonds zijn opgenomen in het MIRT Overzicht. Dit overzicht wordt aan
de Tweede Kamer aangeboden op Prinsjesdag en biedt verdieping op de
informatie die voor de projecten is opgenomen in het Infrastructuurfonds
en Deltafonds. In principe is van ieder investeringsproject en -programma
een projectblad opgenomen in het MIRT Overzicht. Om de verbinding
tussen de begrotingen van de fondsen en het MIRT overzicht te verhelderen worden vanaf Begroting 2016 in het Infrastructuurfonds en
Deltafonds waar mogelijk digitale verwijzingen opgenomen naar het
specifieke projectblad in het MIRT Overzicht. Naast specifieke informatie
over projecten, biedt het MIRT Overzicht ook meer informatie over de
belangrijkste opgaven die spelen in de verschillende MIRT Gebieden,
zoals bijvoorbeeld verwoord in de MIRT Gebiedsagenda’s.
Deltaprogramma
Het Deltaprogramma is een nationaal programma. Rijksoverheid,
provincies, gemeenten en waterschappen werken hierin samen met
inbreng van maatschappelijke organisaties en het bedrijfsleven. Het doel
is om Nederland ook voor de volgende generaties te beschermen tegen
hoogwater en te zorgen voor voldoende zoetwater. In het Deltaprogramma wordt naast de lange termijn voorkeursstrategieën ook een
overzicht gegeven van de financiële middelen voor het Deltaprogramma,
waarvoor het Deltafonds een belangrijk financiële bron is.
De begrotingen van IenM zijn ook digitaal beschikbaar op www.rijksbegroting.nl, het MIRT Overzicht 2018 is te vinden op www.mirtoverzicht.nl en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

4

het Deltaprogramma op www.deltacommissaris.nl/deltaprogramma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

5

1. LEESWIJZER
Structuur
De opzet en structuur van de begroting voor Hoofdstuk XII zijn gebaseerd
op de rijksbegrotingsvoorschriften van het Ministerie van Financiën. De
begrotingstoelichting kent een opbouw waarbij afhankelijk van de
informatievraag- en behoefte verder kan worden ingezoomd.
1. Allereerst is de begrotings(wet)staat voor Hoofdstuk XII voor het jaar
2018 opgenomen. Deze dient ter autorisatie van de budgetten die op
artikelniveau in de verplichtingen-, uitgaven- en ontvangstenramingen worden voorgesteld.
2. In de Beleidsagenda is vervolgens een overzicht gegeven van
prioriteiten voor 2018 en de hoofdlijnen van het (budgettaire) beleid.
Daarna is eerst op hoofdlijnen inzicht verstrekt in de belangrijkste
budgettaire voorstellen die leiden tot wijziging van de begroting.
Hiermee kan snel een indruk worden verkregen van de inhoud van dit
wetsvoorstel.
3. In de artikelsgewijze toelichting bij dit wetsvoorstel wordt per
beleidsartikel beschreven wat per beleidsthema de algemene
doelstelling is, wat de rollen en verantwoordelijkheden van de
Minister hierbij zijn en welke budgetten er per financieel instrument
voor het beleidsthema zijn begroot.
4. In de verdiepingsbijlage (bijlage 2) worden per beleidsartikel de
belangrijke mutaties toegelicht. In deze bijlage is door middel van een
meerjarige mutatietabel op artikelonderdeelniveau de aansluiting
gemaakt tussen de vorige stand van de begroting en de nu voorgestelde stand. Dit is een aanvulling op de «standen» die in de
(niet-)beleidsartikelen zijn opgenomen.
5. De overige bijlagen geven voor enkele specifieke onderwerpen
inhoudelijk meer toelichting of betreffen overzichtsconstructies.
Mede naar aanleiding van overleg met de Tweede Kamer zijn in
aanvulling op de rijksbegrotingsvoorschriften de onderstaande punten
verwerkt:
• Het beleidsartikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen kent de artikelonderdelen bijdrage aan het Infrastructuurfonds en bijdrage aan het
Deltafonds. Per artikelonderdeel is een overzicht opgenomen van de
bijdrage per modaliteit aan het Infrastructuurfonds en Deltafonds tot
en met 2031.
• Op de beleidsartikelen van Hoofdstuk XII waarop de bijdragen aan het
Infrastructuurfonds/Deltafonds betrekking hebben wordt direct onder
de betreffende tabel «budgettaire gevolgen van beleid» extracomptabel de betrokken bijdrage aan het Infrastructuurfonds/Deltafonds
gepresenteerd (zoals opgenomen in artikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen). Hiermee worden de beleidsprestaties van de investeringen
die worden verantwoord op de investeringsfondsen betrokken bij het
formuleren van het integrale beleid, inclusief beleidsindicatoren.
Groeiparagraaf

In de groeiparagraaf worden de belangrijkste verbeteringen in de
begroting beschreven ten opzichte van het voorgaande jaar.
Verbeteringen informatievoorziening via de begrotingscyclus
In aanloop naar de begroting 2017 is er door de rapporteurs mw. Visser en
dhr. Hoogland namens de vaste Kamercommissie IenM voor de begrotingscyclus samengewerkt met vertegenwoordigers vanuit IenM om tot
verbetervoorstellen voor de informatievoorziening via de begrotingscyclus te komen. In het Wetgevingsoverleg Jaarverslagen op 30 juni 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

6

hebben zij over hun aanbevelingen gerapporteerd. Naar aanleiding van
deze aanbevelingen zijn er reeds in de begroting 2017, het MIRT Overzicht
2017 en het jaarverslag 2016 verbeteringen aangebracht. Deze verbeteringen zijn toegelicht in de groeiparagraaf van de begroting 2017.
In de begroting 2018 en het MIRT Overzicht 2018 zijn de volgende
verbeteringen aangebracht:
1. In het MIRT Overzicht 2018 is bij alle projecten de koppeling tussen
project- en beleidsdoelstellingen meer expliciet gelegd. Dit is gedaan
door in alle projectbladen in het MIRT Overzicht een onderdeel toe te
voegen waarin is aangegeven op welke wijze het desbetreffende
project een bijdrage levert aan (een van) de beleidsdoelstellingen
zoals geformuleerd in de beleidsbegroting van IenM.
2. Conform aankondiging in de begroting 2017 is onderzocht of in het
MIRT Overzicht 2018 een financiële eindverantwoording kan worden
geïntroduceerd voor opgeleverde projecten in lijn met de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer op dat vlak. Uitkomst van dit
onderzoek is dat de vanaf het MIRT Overzicht 2017 opgenomen tabel
«ontwikkelingen planning en budget» bij alle projecten in de
planuitwerking- en realisatiefase vanaf het MIRT Overzicht 2018
jaarlijks met een jaar zal worden uitgebreid. Op deze wijze wordt
geleidelijk het overzicht uitgebreid en ontstaat op termijn voor alle
projecten het door de Algemene Rekenkamer aanbevolen totaaloverzicht van de ontwikkelingen in de planning en het budget.
3. In het MIRT Overzicht 2018 is voor alle projecten in de realisatiefase
de voortgang van de realisatie inzichtelijk gemaakt door in de tabel
«gerealiseerd budget» het gerealiseerde budget uit te drukken als
percentage van het totale beschikbare budget.
4. In het MIRT Overzicht 2018 is aanvullend inzicht verschaft in de
rijksmiddelen die per departement beschikbaar zijn gesteld voor
opgaven in het ruimtelijk domein.
5. In bijlage 4 instandhouding van de begrotingen van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds is inzicht geboden in de budgetbehoefte
voor instandhouding.
Met de doorgevoerde verbeteringen zijn alle aanbevelingen van de
rapporteurs mw. Visser en dhr. Hoogland verwerkt. Het komende jaar zal
de nadruk liggen op het bevorderen van de kwaliteit van de doorgevoerde
verbeteringen.
Nieuwe indicator «Waterhuishouding op orde» artikel 11
In het kader van de nieuwe meerjarige prestatieafspraken (2018–2021)
tussen de directoraten-generaal en Rijkswaterstaat over het Beheer en
Onderhoud, is gekozen voor een nieuwe indicator die beter aansluit bij de
beleidsdoelstellingen voor de waterhuishouding van het Hoofdwatersysteem. De oude indicatoren «Beschikbaarheid Streefpeilen voor
Noordzeekanaal/Amsterdam-Rijnkanaal, IJsselmeer en Haringvliet» en
«Spuiende kunstwerken en stuwen kunnen te allen tijde worden
geopend» zijn vervangen door een indicator «Waterhuishouding op orde».
De indicator is uitgebreid omdat in de vorige indicator (beschikbaarheid
streefpeilen) alleen het peilbeheer van de genoemde belangrijke watersystemen werd gemeten. In de vernieuwde indicator worden ook de overige
peilgereguleerde rijkswateren meegenomen: de Midden Limburgse en
Noord Brabantse kanalen, de Twentekanalen, de Noord-Nederlandse en
Zeeuwse kanalen. Ook wordt nu in alle jaargetijden gemonitord. Naast het
reguliere peilbeheer toont deze indicator ook in hoeverre wateroverlast en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

7

-tekorten met de infrastructuur voorkomen kunnen worden en de
verzilting bestreden wordt.
Indicatoren Wegen en Verkeersveiligheid artikel 14
Met het toezenden van de Nationale Markt en Capaciteitsanalyse op 1 mei
2017 aan uw Kamer is de indicator voor acceptabele reistijd uit de Nota
Mobiliteit en de SVIR vervallen en vervangen door de hoofdwegennet
indicator. Hiermee wordt een file top 50 van files met de hoogste
economische verlieskosten in beeld gebracht. Daarnaast is afronding van
de beleidsdoorlichting voor het beleidsartikel 14 in 2017 voorzien. Hier
wordt ook gekeken of de gehanteerde indicatoren, kengetallen en
streefwaarden zinvol zijn en hoe de monitoring verbeterd kan worden
ingezet om afwegingen bij beleids- en besluitvorming beter te ondersteunen.
Indicatoren Spoorveiligheid artikel 16
In het wetgevingsoverleg met uw Kamer over de begrotingsstaten van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu (XII) voor het jaar 2017 (kamerstuk
34 550 XII, nr. 2) is door het lid Visser gevraagd om een nadere, Nederlandstalige toelichting te geven op de daarin gehanteerde spoorveiligheidsindicatoren. Met ingang van de begroting voor het jaar 2018 is de
toelichting op de gehanteerde spoorveiligheidsindicatoren verduidelijkt en
zijn deze in lijn gebracht met de Beleidsimpuls Railveiligheid en de nieuwe
systematiek.
Verwerking moties
Motie Schouw c.s.
In juni 2011 is de motie Schouw (Kamerstukken II, 2011–2012, 21 501-20,
nr. 537) aangenomen. Deze motie zorgt er voor dat de landenspecifieke
aanbevelingen van de Raad op grond van de nationale hervormingsprogramma’s een eigenstandige plaats krijgen in de departementale
begrotingen. Voor IenM heeft de Raad voor 2018 geen specifieke
aanbevelingen gedaan (COM 2016; 339).
Motie Hachchi c.s.
In oktober 2012 is de motie Hachchi (Kamerstukken II 2011–2012 33 000 I,
nr. 28) aangenomen. Een overzicht van alle rijksuitgaven Caribisch
Nederland, inclusief die vanuit de IenM begrotingen, is opgenomen bij de
begroting van het BES-fonds.
Motie Leegte c.s.
In januari 2015 is de motie Leegte (Kamerstukken II 2014–2015 30 196,
nr. 278) aangenomen. In de begroting van het Ministerie van Economische
Zaken wordt daarom een totaaloverzicht gepresenteerd van de maatregelen van alle ministeries in het kader van het Energieakkoord. Hierin zijn
ook de maatregelen die onder de verantwoording van IenM vallen
opgenomen. Bij de betreffende beleidsartikelen 14 Wegen en verkeersveiligheid en 19 Klimaat worden de maatregelen genoemd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

8

2. BELEIDSAGENDA
Beleidsagenda 2018
Nederland is een mooi land. Welvarend, met één van de meest concurrerende economieën ter wereld. We hebben een prettige en gezonde
leefomgeving. Onze infrastructuur staat wereldwijd in de top-31 en onze
kennis over innovatieve oplossingen op het gebied van water, klimaat,
fiets en duurzame mobiliteit is overal ter wereld veelgevraagd.
Tegelijkertijd zijn we ook kwetsbaar en staan we voor grote uitdagingen.
Onze energie moet duurzamer. Onze mobiliteit slimmer en groener. We
moeten ons aanpassen aan klimaatverandering. Leefbare en bereikbare
steden zijn allerminst vanzelfsprekend. En we willen naar een economie
waarin afval niet bestaat. Daarbij zijn innovatie, kennis en creativiteit
belangrijker dan ooit. Aandacht voor het milieu in combinatie met snel en
veilig van A naar B. Beschermen tegen overstromingen, door te investeren in veiligheid én te zorgen voor nieuwe natuur. Tegenstellingen
omzetten in oplossingen.
We bereiden Nederland voor op de gevolgen van klimaatverandering,
zoals wateroverlast en hittestress. We moeten hard werken om ons land
bereikbaar te houden en ons vestigingsklimaat aantrekkelijk. We maken
keuzes waar we onze woningen bouwen en hoe we verantwoord omgaan
met onze natuurlijke omgeving.
Naar een beter Klimaat
Het klimaat- en energiebeleid staat hoog op de politieke agenda en is er
brede overeenstemming over de urgentie van het vraagstuk. Het
Nederlandse klimaat- en energiebeleid wordt mede bepaald door
afspraken op mondiaal en Europees niveau. Zoals het klimaatakkoord van
Parijs. Hieraan heeft de Europese Unie en ook Nederland zich gecommitteerd. Dit betekent een drastische beperking van de CO2-uitstoot. De
klimaat- en energietransitie die hiervoor nodig is, vraagt een grote
inspanning van zowel overheden als burgers en bedrijven. De opgave is
complex en vraagt grote investeringen en innovatie. Bovenal is het een
grote maatschappelijke opgave: de transitie grijpt direct in in ons dagelijks
leven en leefomgeving. We kiezen hiervoor omdat we de stijging van de
temperatuur op onze planeet binnen de perken willen houden. Er is een
ambitieus en samenhangend pakket aan maatregelen nodig, gericht op
een drastische reductie van de CO2-uitstoot. Alleen op die manier is een
kostenefficiënte, economisch slimme en geleidelijke transitie mogelijk.
Een groene agenda biedt hierbij ook economische kansen. De prijs van
schone energie daalt snel. Klimaatbeleid schept nieuwe banen. De
transitie is een innovatief proces dat de kracht van de Nederlandse
economie en samenleving versterkt. Nauwe samenwerking met andere
lidstaten blijft daarbij belangrijk. Niet alleen voor het klimaat, maar ook
voor onze concurrentiekracht.
Momenteel wordt Rijksbreed gewerkt aan zogenaamde transitiepaden
voor de volgende functionaliteiten: (i) kracht en licht (elektriciteit), (ii) lage
temperatuurwarmte (gebouwde omgeving), (iii) hoge temperatuurwarmte
(energie intensieve industrie), (iv) mobiliteit en (v) voedsel en natuur. Voor
elk transitiepad wordt in kaart gebracht welke maatregelen nodig zijn en
wat de innovatieopgave en kennisbehoefte is, om de doelstellingen voor
2030 en 2050 te kunnen realiseren. Hierbij wordt ook gekeken naar de
1

Global Competitiveness Index 2016–2017 World Economic Forum (p. 276)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

9

ruimtelijke inpassing op land, zee of in de ondergrond. De transitiepaden
stellen een komend kabinet in staat om de benodigde klimaat- en
energietransitie nader vorm te geven.
Hierbij moeten de leefomgevingsaspecten een belangrijk aspect worden
in energieprojecten, om groter draagvlak te verkrijgen. Tegelijk moet de
energietransitie een belangrijker onderdeel worden in ruimtelijke plannen
en onderdeel uit gaan maken van andere opgaven in de fysieke leefomgeving (op land en zee, boven en onder de grond). Hiervoor wordt
samengewerkt met verschillende regio’s en met de VNG, UvW en het IPO
in diverse pilots voor regionale energiestrategieën.
Daarnaast wordt bekeken op welke manier de transitie het best geborgd
en georganiseerd kan worden. De samenwerking en verantwoordelijkheidsverdeling met de andere overheden en uitvoeringsorganisaties
maakt hier een belangrijk onderdeel van uit, alsmede de betrokkenheid
van bedrijven, burgers en andere belanghebbenden.
Naar een betere bescherming tegen overstromingen.
Het Parijse akkoord voorziet ook in maatregelen om de gevolgen van
klimaatverandering op te vangen, zoals een stijgende zeespiegel en
toenemende wateroverlast. Nederland anticipeert hierop. Door de
wijziging van de Waterwet op 1 januari 2017 gelden in Nederland nieuwe
veiligheidsnormen. Daarvoor zullen onder meer primaire waterkeringen
nieuwe normen opgelegd krijgen in 2050, en voor het rivierengebied zal
verkend worden of dijkversterking en rivierruiming nodig is.
Met een kennisagenda voor de komende jaren zullen de onderwerpen
worden aangegeven waarnaar onderzoek gewenst is om de waterveiligheid te realiseren en in stand te houden.

Bescherming
Kans op overlijden door
een overstroming
Voldoet aan toekomstige basisbescherming

kleiner dan 1 : 1.000.000
tussen 1 : 1.000.000 en 1 : 100.000
Voldoet niet aan toekomstige basisbescherming

groter dan 1 : 100.000

2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

2050

10

Wereldwijd kampen steden met opgaven rond waterveiligheid en
waterzekerheid. Nederland heeft als stedelijke delta veel kennis en
ervaring in huis en zet in op de bevordering van een proactieve en
preventieve benadering van watergerelateerde risico’s. Een inzet die
bijdraagt aan de koploperpositie van Nederland op het gebied van water
en klimaat. Hiermee wordt de economische kracht van Nederland in het
buitenland versterkt, met name rond adaptatie. Die inzet wordt verder
versterkt met de oprichting van het Global Centre of Excellence on
Climate Adaptation in Nederland.
Minder Wateroverlast/hittestress
Het klimaat verandert en een groot deel van Nederland ligt (nu al) onder
de zeespiegel. Het is belangrijk ons land minder kwetsbaar te maken voor
extreme weersomstandigheden en voor de gevolgen van wateroverlast,
droogte en hittestress. Die kunnen namelijk zorgen voor frequentere uitval
van energie-, telecom- en IT-voorzieningen en een toename van infecties
en allergieën. Met het Deltaprogramma en het programma Ruimte voor
de Rivier werken we al jaren aan klimaatadaptatie.
Nieuwe thema’s als droogte en hittestress verdienen echter nadrukkelijker
aandacht. Gelukkig zien steeds meer partijen in dat adaptatie noodzakelijk
is. Zo presenteerden de VNG, IPO en UvW begin 2017 gezamenlijk een
investeringsagenda waarin klimaatadaptatie één van de drie prioriteiten
is. Eind 2016 heeft het ministerie hiervoor ook de Nationale Klimaatadaptatiestrategie aan de Tweede Kamer aangeboden. Er is in kaart gebracht
hoe Nederland zich kan aanpassen aan klimaatverandering. Uitvoering
van acties en de resultaten daarvan vinden hun weg naar het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie.
Op het gebied van ruimtelijke adaptatie met betrekking tot water – de
ruimtelijke inrichting aanpassen aan het veranderende klimaat – wordt er
door IenM gewerkt binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie
(DPRA), waarvoor verschillende middelen worden ingezet, zoals een
stimuleringsprogramma, een citydeal en Living Labs. Maar we zijn er nog
niet en er zijn nog veel uitdagingen. Daarom verschijnt op Prinsjesdag
2017 tevens het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (onderdeel van het
Deltaprogramma), als onderdeel van het Deltaprogramma 2018.
Naar Schonere lucht
De afgelopen jaren is de luchtkwaliteit aanzienlijk verbeterd. Er resteren
nog enkele hardnekkige knelpunten in bepaalde gebieden, zoals die waar
zich intensieve veehouderij bevindt (fijnstof) en in enkele binnenstedelijke
gebieden (NO2). Daarom wordt de NSL-aanpak voortgezet. Ook wanneer
de knelpunten zijn opgelost, kunnen zich gezondheidsrisico’s voordoen
vanwege luchtverontreiniging. Het streven is een permanente verbetering
van de luchtkwaliteit, zo wordt toegewerkt naar de WHO-advieswaarden2.
In overleg met andere overheden, belangenorganisaties en bedrijfsleven
zal hiertoe in 2018 een nieuw luchtkwaliteitplan worden opgesteld.
Naar schoner water
De waterkwaliteit is in grote delen van het land de afgelopen jaren
duidelijk verbeterd, maar onvoldoende om alle doelen van de Europese
Kaderrichtlijn Water (KRW) te halen. Daarom geven overheden,
maatschappelijke organisaties en kennisinstituten met de op 16 november
2016 ondertekende Intentieverklaring Delta-aanpak Waterkwaliteit en
2

Kamerstuk 30 175, nr. 242

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

11

Zoetwater een extra impuls om de waterkwaliteitsdoelen te halen. De
prioriteiten zijn nutriënten en mest, gewasbeschermingsmiddelen en het
opkomende probleem van medicijnresten in water, daarnaast wordt
ingezet op de inrichting van de grote wateren, de bronnen voor drinkwater, de relatie met microplastics en voldoende zoetwater. Dit varieert
van maatregelen op het boerenerf tot extra inzet bij de rioolwaterzuivering.
Slimme en duurzame Mobiliteit
Nederland kent een sterke infrastructuur met grote Mainports, goede
achterlandverbindingen per water, fijnmazig spoornetwerk en wegennetwerk van wereldkwaliteit. Deze maken de groei van mobiliteit van
personen en goederenvervoer mogelijk en dragen daarmee bij aan de
economische ontwikkeling van Nederland. Dit is mede dankzij de
investeringen die de afgelopen jaren zijn gedaan. De toenemende vraag
naar mobiliteit, veranderende economische structuren en een sterkere
urbanisatie blijven ons uitdagen om de bereikbaarheid op orde te houden.
Figuur: mobiliteitsontwikkeling in miljard reizigerskilometers, cumulatief.

200
190
180
170
160
150
140
130
120
110
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
0
2005

2006

2007

2008

autobestuurder
trein

2009

2010

2011

autopassagier
bus, tram, metro

2012

2013

2014

2015

fiets
overig

Inzet op innovatie, verduurzaming en verkeersveiligheid
Om Nederland in beweging te houden hebben we nieuwe formules nodig.
Formules waarbij we niet alleen bestaande infrastructuur uitbreiden maar
ook nieuwe, slimmere vormen van reizen introduceren. Mensen willen zo
efficiënt en comfortabel mogelijk van A naar B en daarbij soepel
overstappen tussen verschillende vervoermiddelen. Welk vervoermiddel
dat is, wordt steeds minder van belang. Mobiliteit wordt een dienst. Ook
in het goederenvervoer wordt meer en meer gedacht in multimodale
corridors.
Deze transities gaan samen met de eerste stappen in de ontwikkeling van
zelfrijdende auto’s, E-Bikes en speed pedelecs, smart shipping, drones
maar ook verder in de toekomst liggende ontwikkelingen als de
hyperloop. De aandacht voor energieneutrale en duurzame infrastructuur
en vervoermiddelen zal daarbij verder toenemen. Als overheid, uitvoeringsorganisaties en inspectie moeten we zorgen dat we klaar zijn voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

12

deze ontwikkelingen en onze infrastructuur en regelgeving hier tijdig op
aanpassen. Daarbij draagt het actief inzetten op deze ontwikkelingen bij
aan de bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid en biedt het kansen
voor de nationale economie. Dit doen we bijvoorbeeld met het uitvoeren
van de «Declaration of Amsterdam» en de acties in het kader van het
Energieakkoord voor duurzame groei. Zo wordt ingezet op de doorontwikkeling van zelfrijdende voertuigen en een nieuwe brandstoffenmix met
biobrandstoffen, waterstof en elektrisch.
In het goederenvervoer en de logistiek werkt IenM met veel partijen
samen aan innovatie en verduurzaming. De organisatie van bedrijfsleven,
kennisinstellingen, en overheden, in de topsector logistiek, zetten we
steeds meer in voor een samenhangende aanpak van maatschappelijke
uitdagingen zoals emissievrije stadslogistiek, betere bereikbaarheid en
versterking van vestigingsklimaat en internationale concurrentiepositie.
Verduurzaming van het goederenvervoer over water en door de lucht
vergt tevens internationale afspraken. Nederland blijft zich daarom in
internationaal verband inzetten voor het terugdringen van de uitstoot van
zeeschepen, binnenvaartschepen en luchtvaart. Ook na het principebesluit
van de internationale maritieme organisatie voor een strenge mondiale
zwavelnorm in 2020, een nieuwe stikstofdioxidenorm in 2021 en voor de
luchtvaart op afspraken voor een mondiaal systeem voor CO2 reductie
zoals overeengekomen in Montreal eind 2016.
Naast duurzaamheid en technologische innovatie ziet IenM ook nieuwe
vraagstukken op het gebied van veiligheid. Mensen nemen tot op steeds
hogere leeftijd deel aan het verkeer en weggebruikers moeten wennen
aan nieuwe innovaties. Afgelopen jaren hebben we helaas een stijging in
het aantal verkeersdoden gezien. Daarom komt er in 2018 een nieuw
Strategisch plan om de volgende stap in verkeersveiligheid te kunnen
zetten. Wat betreft de spoorwegen is de inzet te komen tot een Programmabeslissing ERTMS waarmee de realisatiefase start: ERTMS zorgt voor
een veiliger spoor, én biedt ook potentiële voordelen op het gebied van
betrouwbaarheid, snelheid, capaciteit en grensoverschrijdend treinverkeer.
Op orde houden van de netwerken
Essentieel voor de bereikbaarheid van Nederland blijft het op orde
houden van de capaciteit van onze infrastructuur. Vanwege intensief
gebruik en veroudering van het netwerk zal in de komende jaren flink
geïnvesteerd worden in renovatie en vervanging van kunstwerken om de
infrastructuur beschikbaar te houden voor de gebruiker. Op de korte
termijn leidt de toename van het aantal verplaatsingen tot een afname
van de betrouwbaarheid van reistijden. Daarom wordt o.a. de werkwijze
van Beter Benutten na 2017 voortgezet. Zo wordt met de regio’s gewerkt
aan een gerichte aanpak voor de korte termijn (2018–2021) die een
bijdrage moet leveren aan de oplossing van de stedelijke bereikbaarheidsvraagstukken, maar ook aan de ontwikkeling van nieuwe vervoersconcepten en de reductie van de CO2 uitstoot. Gegeven de opgave is de
verwachting dat het vooral zal gaan om thema’s op het gebied van ITS,
logistiek, de mobiliteitssector (Mobility as a Service), duurzame mobiliteit
en maximaal gebruik van de fiets.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

13

Figuur: ontwikkeling per vervoerwijze naar aantal verplaatsingen (links) en kilometers (rechts) 2014–2040

50%

50%

40%

40%

30%

30%

20%

20%

10%

10%

0%

0%

−10%

−10%
Totaal

Auto

2040 Laag

Trein

BTM

Fiets

2040 Hoog

Lopen

Totaal

Auto

2040 Laag

Trein

BTM

Fiets

Lopen

2040 Hoog

In 2017 is de Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA) opgeleverd,
waarin een integraal beeld van de toekomstige ontwikkeling van vraag en
aanbod op het gebied van verkeer en vervoer wordt gegeven. De nieuwe
NMCA laat zien dat ook op de lange termijn op al onze netwerken de
vraag blijft toenemen, zowel bij hoge als lage groei. De belangrijkste
knelpunten gaan zich voordoen in en tussen de grote steden en op de
goederencorridors. Om deze groei te kunnen faciliteren en vervoersknelpunten te voorkomen is het belangrijk om het MIRT onverkort uit te
voeren. In toenemende mate worden hierbij opgaven integraal onderzocht
en uitgewerkt, met als voorbeeld de programma-aanpak van de bereikbaarheid van de noord- en zuidvleugel van de Randstad en in Zuid
Nederland (SmartwayZ.NL). Daarbij vindt de voorbereiding van hoogfrequent rijden («spoorboekloos rijden») op de eerste corridor uit het
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) plaats, namelijk de
corridor Amsterdam – Eindhoven. Dit is de eerste stap waarmee PHS
operationeel wordt. Ook onderzoeken we, in vervolg op de actieagenda
Schiphol, hoe we gezien de grote groei van de luchtvaart en de capaciteitsontwikkeling de concurrentiepositie van Schiphol kunnen behouden
en versterken op een innovatieve, duurzame en veilige manier. Mede
doordat de maximaal toegestane 500.000 vliegtuigbewegingen tot en met
2020 in zicht komen, wordt voorbereid op de gevolgen van de groei voor
onder meer veiligheid, hinder voor de omgeving, de grensbewaking en de
infrastructuur van de luchthaven. Zo wordt bijvoorbeeld hard gewerkt aan
de openstelling van Lelystad Airport in april 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

14

Circulaire Economie: duurzaam omgaan met grondstoffen

NEDERLAND CIRCULAIR IN 2050
miljard mensen

Slim ontwerp:
minder grondstoffen

9

7

Bewust gebruik:
producten gaan langer mee

1
2016 2050
Groei wereldbevolking

Meer en beter hergebruik:
afval als grondstof

Groei consumptie
Ministerie van Infrastructuur en Milieu, september 2016

Het Rijk heeft de ambitie om te komen tot een reductie van het nationale
verbruik van primaire grondstoffen van 50% in 2030, als tussenstap naar
een volledig circulaire economie in 2050. Strategische doelen daarbij zijn:
– Niet-duurzame grondstoffen vervangen door duurzame grondstoffen;
– Producten en grondstoffen langer in gebruik houden;
– Ontwikkelen en toepassen van nieuwe circulaire producten en
diensten.
– In januari 2017 ondertekenden 180 partijen het Grondstoffenakkoord.
Het was het startschot om samen met bedrijven, kennisinstellingen,
andere overheden, milieu- en vakbeweging uit te werken hoe we de
Nederlandse economie in de toekomst kunnen laten draaien op
herbruikbare grondstoffen. Dit jaar stellen we voor de prioriteiten
biomassa, voedsel, kunststoffen, maakindustrie bouw en consumptiegoederen concrete plannen vast. Dat wil zeggen: de stappen die we
zetten om te komen tot een volledig circulaire economie in 2050. Vanaf
2018 gaan de plannen in uitvoering, worden de voortgang en de
effecten nauwkeurig gevolgd en wordt waar nodig bijgestuurd. Het
ministerie zet zich daarnaast in voor een ambitieus Europees beleid op
dit vlak.
Uitbanning van Schadelijke stoffen
Sommige stoffen willen we juist zo snel mogelijk uitfaseren uit de
economie. Asbest is bijvoorbeeld zo’n stof. Daarom is in december 2016
het actieprogramma Programmatische aanpak asbestdaken aangeboden
aan de Tweede Kamer. Met dit plan wordt de sanering versneld op gang
gebracht. Vanuit het Rijk wordt de subsidieregeling verwijdering asbestdaken gecontinueerd.
Nederland werkt daarnaast in de EU aan een gezamenlijke aanpak van
gevaarlijke stoffen, gericht op versnelling en completering van het
stoffenbeleid (hormoonverstorende stoffen, cumulatieproblematiek,
nanovorm van stoffen). Ook werken overheid, bedrijfsleven en wetenschap samen in het programma Duurzame Veiligheid 2030. Doel van het
programma is te komen tot een vitale chemische sector in een veilige
omgeving in 2030.
Naar een eenvoudiger omgevingsrecht
De Omgevingswet staat voor een goede balans tussen het benutten en
beschermen van de fysieke leefomgeving. «Ruimte voor ontwikkeling,
waarborgen voor kwaliteit» is het motto. De nieuwe wet zorgt voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

15

minder en overzichtelijke regels, een samenhangende benadering van de
leefomgeving, ruimte voor lokaal maatwerk en betere en snellere
besluitvorming. Het nieuwe stelsel biedt de instrumenten en flexibiliteit
om toekomstige maatschappelijke opgaven in de leefomgeving te
verwezenlijken. De transitie naar duurzame energie, de verandering van
het klimaat en de opgaven in krimpgebieden vragen om moderne,
inzichtelijke regelgeving die snelheid en zorgvuldigheid combineert. Dit
doet het Kabinet door deze uitgangspunten die in de Omgevingswet zijn
vormgegeven verder uit te werken in de uitvoeringsregelgeving van de
Omgevingswet. En door de digitale ondersteuning van de Omgevingswet
te realiseren.
Implementatie
De implementatie van de Omgevingswet is een grote opgave voor de
overheden en uitvoeringsorganisaties en essentieel voor het behalen van
de doelen van de stelselherziening. Daarom hebben het Rijk, de VNG, het
IPO en de UvW in 2015 in een bestuursakkoord afgesproken hier samen
een interbestuurlijk programma voor op te zetten.
Het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) is de digitale ondersteuning van
de Omgevingswet. Het DSO is een geordend en verbonden geheel van
afspraken, ICT-voorzieningen, registraties gegevensverzamelingen en
bronnen. Met dit systeem kunnen initiatiefnemers, belanghebbenden en
bevoegd gezag de informatie raadplegen die zij nodig hebben bij het
gebruik van de Omgevingswet. Het DSO wordt gefaseerd gerealiseerd. Bij
inwerkingtreding van de wet kunnen vergunningen digitaal worden
aangevraagd, meldingen digitaal worden gedaan en is er een voorziening
waarmee burgers en bedrijven omgevingsdocumenten kunnen
raadplegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

16

Vernieuwing stelsel omgevingsrecht
Invoeringsspoor

Hoofdspoor

Aanvullingsspoor

Het invoeringsspoor regelt de overgang van de bestaande
naar de nieuwe wet- en regelgeving. Bovendien vult dit
spoor het hoofdspoor met enkele essentiële onderdelen
aan.

Het nieuwe stelsel bestaat uit de Omgevingswet, vier
AMvB's en de Omgevingsregeling. Bij inwerkingtreding
gaan het invoerings- en aanvullingsspoor op in het
hoofdspoor.

De ontwikkeling van wet- en regelgeving in het
aanvullingsspoor maakt deel uit van lopende beleidsontwikkelingen op het gebied van natuur, bodem,
geluid en grondeigendom.

Aanvullingsregelingen

Omgevingsregeling
Invoeringsregeling

Invoeringsbesluit

Besluit
activiteiten
leefomgeving

Besluit
bouwwerken
leefomgeving

Besluit
kwaliteit
leefomgeving

Aanvullingsbesluiten

Omgevingsbesluit

Aanvullingswetten

Invoeringswet

Omgevingswet
Natuur

Bodem

Geluid

Grondeigendom

Digitaal Stelsel Omgevingswet

April 2017

Naar een Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
De stijgende bevolking, de blijvende vraag naar mobiliteit en de
benodigde klimaattransitie hebben allemaal een ruimtebeslag en vragen
daarom om keuzes. De nieuwe Omgevingswet verplicht het rijk een
omgevingsvisie op te stellen. Deze Nationale Omgevingsvisie (NOVI)
wordt de integrale langetermijnvisie (2030–2050) van het Rijk over de
noodzakelijke en de gewenste ontwikkeling naar een duurzame fysieke
leefomgeving. De NOVI moet leiden tot afspraken over de noodzakelijke
en gewenste vernieuwingen in de fysieke leefomgeving. Dit doen we,
door voor de lange termijn doelen te stellen en deze door te vertalen naar
de concrete plannen en projecten voor de kortere termijn. Dit doet de
overheid niet alleen, maar samen met alle betrokken overheden en andere
maatschappelijke organisaties.
Begroting op hoofdlijnen
De onderstaande tabel geeft de belangrijkste wijzigingen in de uitgaven
en inkomsten aan ten opzichte van de Eerste suppletoire begroting 2017.
Een meer gedetailleerd overzicht van de mutaties per artikel is in de
verdiepingsbijlage te vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

18

26

– waarvan Deltafonds

Schadeclaims Schiphol

ABP pensioenpremie

12

5.000

5.000

– 5.000

10.000

– 10.000

– 14.146

– 73.838

99

17

– 8.384

– 8.384

– 8.705
2.000

7.500

– 6.000

– 1.500

8.000

– 8.000

9.905

– 146.881

– 9.458

– 270.680

4.368
– 9.690

26

98

– apparaatsuitgaven kerndepartement

11

26

– overboeking van IF naar XII

5.501
– 9.458

– 6.059

– 2.000

8.705

26

– overboeking van XII naar IF

0
– 1.504

– 96.365

8.527.024

186.060

8.340.964

2018

18

99

– waarvan dekking uit nominaal en
onvoorzien

Caribisch Nederland – havenprojecten

98

– waarvan dekking uit apparaatsuitgaven

Eenvoudig Beter – externe inhuur

26

– waarvan Infrastructuurfonds

Basisregistratie Ondergrond (BRO)

Overige mutaties Hoofdstuk XII

10

9

8

26
div.

– Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn

Diversen

26

Overboekingen GF/PF/BCF

7

26

23

26

26

– Grensoverschrijdend Spoorvervoer

DBFM conversies

Zoetwatermaatregelen

4

Kasschuif aardobservatie

Wind op zee

3

6

MOC Kustwacht

2

5

Bijdrage eID

1
26

– 410.680

Belangrijkste mutaties Hoofdstuk XII

Kaderrelevante mutaties Hoofdstuk
XII

– 122.656
7.871.768

7.994.424

2017

Stand 1e suppletoire begroting 2017

div.

art.

Mutaties 1e suppletoire begroting 2017

Nota’s van wijziging

Stand ontwerpbegroting 2017

Bedragen x € 1.000

– 8.384

2.500

– 2.500

10.000

– 10.000

– 1.308

– 62.051

– 12.397

3.345

– 6.809

– 2.000

– 81.220

8.817.113

367.566

8.449.547

2019

– 8.384

9.500

– 9.500

– 738

60.890

4.533

– 7.362

– 2.000

55.323

8.721.096

128.943

8.592.153

2020

– 8.384

5.930

– 5.930

– 837

34.566

– 5.000

– 6.852

– 2.000

19.877

8.926.813

128.549

8.798.264

2021

– 8.384

– 695

30.770

– 6.096

– 2.000

21.979

8.975.482

128.811

8.846.671

2022

227.744

– 38.559

– 13.372

2023–2030

26.382

– 3.165

– 1.899

2031

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

19

26

– waarvan Deltafonds

Thermphos

15

Stand ontwerpbegroting 2018

Eindejaarsmarge
99

99

div.

26

– waarvan Infrastructuurfonds

– waarvan Hoofdstuk XII

99

div.

Loon- en prijsbijstelling

– Hoofdstuk XII

26

14

13

26

– Deltafonds

art.

– Infrastructuurfonds

Bedragen x € 1.000

7.461.088

27.700

– 17.805

26.920

10.720

66.079

– 103.719

3.277

1.195

3.912

2017

8.430.659

27.942

13.825

73.460

– 115.227

3.277

1.195

3.912

2018

8.735.893

27.574

13.698

73.636

– 114.908

3.277

1.195

3.912

2019

8.776.419

27.477

14.622

74.632

– 116.731

3.277

1.195

3.912

2020

8.946.690

28.234

16.577

73.147

– 117.958

3.277

1.195

3.912

2021

8.997.461

28.265

15.220

75.033

– 118.518

3.277

1.195

3.912

2022

121.760

600.264

9.560

31.296

2023–2030

15.220

75.033

1.195

3.912

2031

Ad 1. Door het Ministerie van BZK is in kaart gebracht dat voor de
stelselkosten van het programma eID structureel € 16 miljoen is benodigd
vanaf 2018. Dit betreft de totale bijdrage vanuit Hoofdstuk XII, het
Infrastructuurfonds en het Deltafonds.
Ad 2. De ministeries van IenM, VenJ, EZ, Financiën en Defensie investeren
in een Maritiem Operatiecentrum (MOC) voor de Kustwacht. Bij Begroting
2018 worden middelen overgeheveld naar het Ministerie van Defensie.
Dekking vindt plaats uit artikelonderdeel 18.11 op het IF. Artikel 26 op
Hoofdstuk XII is het voedingsartikel voor de fondsen, daarom loopt deze
overboeking via artikel 26.
Ad 3. In het kader van het project Wind op Zee worden er middelen
overgeheveld van het Ministerie van EZ naar het Deltafonds (middels het
voedingsartikel 26 Hoofdstuk XII). Dit project is onderdeel van de
energietransitie naar duurzame energie-bronen in Nederland waarbij
windparken op zee worden gebouwd.
Ad 4. Ten behoeve van de uitvoering van Zoetwatermaatregelen door
provincies worden voor de jaren 2017 tot en met 2019 middelen overgeheveld naar het Provinciefonds. De BTW componenten voor deze jaren,
gekoppeld aan betreffende maatregelen, worden afgedragen aan het
BTW-compensatiefonds
Ad 5. Dit betreft een kasschuif om de (tijdelijk) gestegen contributie
EUMETSAT op te kunnen vangen. Op basis van een actuele raming van
EUMETSAT is een kasschuif (à € 5 miljoen) van 2021 naar 2018 nodig om
de budgettaire reeks in overeenstemming met de programmering te
krijgen. Het KNMI kan dit niet via de balanspost opvangen, omdat deze in
2016 significant is afgenomen. Middels een generale kasschuif wordt dit
gefaciliteerd.
Ad 6. Bij Begroting 2018 worden een aantal DBFM conversies verwerkt.
Dit betreft de projecten A27/A1 Utrecht – Eemnes – Bunschoten, Capaciteitsuitbreiding Sluis Eefde, N18 Varsseveld – Enschede en SAA A6
Almere. De budgettaire reeksen worden omgezet om aan de beschikbaarheidsvergoedingen te kunnen voldoen. Daarnaast wordt het niet DBFM
gedeelte van Aanleg naar Geïntegreerde Contractvormen overgeheveld
vanuit het oogpunt van integrale verantwoording van het project.
Ad 7. Dit betreft overboekingen naar het Provinciefonds, het Gemeentefonds en het BTW-compensatiefonds in het kader van het Regiospecifiek
Pakket Zuiderzeelijn (RSP) (€ 147 miljoen) en Grensoverschrijdend
Spoorvervoer (€ 9 miljoen).
Ad 8. Bij de Begroting 2018 worden op het Infrastructuurfonds en
Deltafonds middelen vrijgemaakt voor de Basisregistratie Ondergrond
(BRO). De vrijgemaakte middelen worden gereserveerd op het Deltafonds
en tranchegewijs naar Hoofdstuk XII overgeheveld waar de uitgaven voor
BRO worden verantwoord. Dekking vindt plaats uit artikelonderdeel 18.11
op het IF. Dit betreft de overheveling van het aandeel op het Infrastructuurfonds naar het Deltafonds. Artikel 26 op Hoofdstuk XII is het voedingsartikel en daarom loopt de overboeking via dit artikel.
Ad 9. Ten behoeve van externe inhuur bij het Wetgevingstraject van de
Omgevingswet wordt er bij Begroting 2018 in totaal € 7,5 miljoen
overgeboekt van Hoofdstuk XII naar het IF in 2017. Deze middelen zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

20

benodigd in 2018 en 2019. Daarom wordt dit middels een kasschuif in de
juiste jaren gezet.
Ad 10. Voor de havenprojecten Caribisch Nederland is een reservering van
€ 12 miljoen vanuit de investeringsruimte Vaarwegen getroffen. Bij
Begroting 2018 wordt € 8,7 miljoen overgeheveld naar Hoofdstuk XII ten
behoeve van de realisatie van de renovatie van haveninfrastructuur op
Bonaire.
Ad 11. Om kosten te kunnen dekken voor onder andere (schade)claims en
de isolatie van woningen, die ontstaan door overvliegende vliegtuigen,
worden er bij (regionale) luchtvaartmaatschappijen middels heffingen
gelden geïnd. Dit betreft de kosten ten behoeve van schadeclaims
Schiphol.
Ad 12. Per 1 januari 2017 heeft het ABP de pensioenpremie verhoogd. De
middelen die ter compensatie van de pensioenpremiestijging aan de
begroting Hoofdstuk XII zijn toegevoegd, worden toegedeeld naar de
diverse artikelen op Hoofdstuk XII en de fondsen.
Ad 13. Jaarlijks wordt besloten of de overheidsuitgaven van de Rijksbegroting gecorrigeerd worden voor loon- en prijsontwikkelingen. Dit betreft
de loonbijstelling en prijsbijstelling tranche 2017 die nader wordt
toegedeeld binnen de begrotingen Hoofdstuk XII en de fondsen.
Ad 14. Bij de Eerste suppletoire begroting was de eindejaarsmarge 2016 al
toegekend en (voorlopig) technisch op artikel 99 geplaatst. Deze mutatie
betreft de toedeling aan de diverse artikelen.
Ad 15. Het Rijk reserveert € 27,7 miljoen voor de complexe sanering van
het Zeeuwse industrieterrein Thermphos in Zeeland, naar aanleiding van
het advies van de Commissie onderzoek sanering Thermphos (TK 29 826,
nr. 90). Een bijdrage is voorwaardelijk aan het bereiken van een totaalakkoord met de provincie Zeeland en het havenbedrijf, waarbij zij eenzelfde
financiële bijdrage leveren. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
treedt op als beleidsverantwoordelijk departement namens het Rijk,
waarbij de onafhankelijkheid van de toezichthouder wordt geborgd.
Overzicht niet-juridische verplichte uitgaven en bestemming
Op verzoek van de Tweede Kamer wordt inzicht gegeven in de
niet-juridisch verplichte uitgaven per beleidsartikel. Hiermee wordt de
budgetflexibiliteit in de begroting beter inzichtelijk gemaakt en valt af te
leiden welk deel van de geraamde uitgaven budgettair-technisch gezien
beschikbaar is voor alternatieve besteding. Het percentage en het bedrag
niet-juridisch verplichte uitgaven per beleidsartikel worden bepaald op
basis van het percentage «juridisch verplicht» uit de budgettaire tabellen
van de beleidsartikelen. In de kolom «Bestemming van de niet juridische
verplichte uitgaven» wordt het niet verplichte bedrag opgesplitst naar de
bestemming van de uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

21

Overzicht niet-juridische verplichte uitgaven en bestemming (bedragen x € 1.000)
Art. nr.

Naam artikel

Juridisch verplicht

Niet-juridisch
verplichte uitgaven

Bestemming van de niet-juridisch verplichte uitgaven

11

Integraal waterbeleid
(€ 44.986)

€ 39.964 (89%)

€ 5.022
(11%)

• € 973 voor opdrachten algemeen waterbeleid
(watereducatie, watercoalitie, bijdrage OLO,
doelmatig waterbeheer en Publiekscampagne Ons
Water).
• € 606 voor opdrachten ter ondersteuning van water
internationaal.
• € 425 voor opdrachten waterveiligheid.
• € 1.272 voor opdrachten waterkwaliteit.
• € 418 voor opdrachten op het gebied van grote
oppervlakte wateren.
• € 1.328 voor overige uitgaven.

13

Ruimtelijke ontwikkeling
(€ 131.496)

€ 125.618
(96%)

€ 5.878
(4%)

• € 942 voor opdrachten ruimtelijk beleid (krimp,
stedelijke herverkaveling, grondeigendom).
• € 979 voor opdrachten ruimtelijk ontwerp (werkprogramma college van Rijksadviseurs, Gouden
Piramide, Atelier Making Projects).
• € 275 voor opdrachten Klimaat adaptatieGeo
informatie.
• € 548 voor opdrachten Geo informatie.
• € 241 voor aardbevingsdossier Groningen/
programma’s Utrecht en Brainport Eindhoven/
Metropool Amsterdam/ Wonen en Vliegen.
• € 679 voor opdrachten Drinkwater en waterketen.
• € 1.251 voor opdrachten Bodem en Energie.
• € 163 NEN normering en Milieu Effecten
Rapportage.
• € 800 voor het nader uitwerken van de uitgangspunten van de Omgevingswet in uitvoeringsregelgeving en – wetgeving.

14

Wegen en verkeersvei- € 29.734
ligheid
(81%)
(€ 36.725)

€ 6.991
(19%)

• € 1.054 voor diverse opdrachten/onderzoeken t.b.v.
wegmaatregelen, het verduurzamen van mobiliteit en
ERRU.
• € 1.900 voor opdrachten Beter Benutten voor
diverse onderzoeken, communicatie, gedrag en
vraagbeïnvloeding, fietsbeleid en Intelligente
Transport Systemen.
• € 4.037 voor diverse onderzoeken verkeersveiligheid
en verkeersveiligheidcampagnes.

16

Openbaar Vervoer en
Spoor
(€ 18.622)

€ 15.813
(85%)

€ 2.809
(15%)

• € 500 voor het project Nationale Data Openbaar
Vervoer (NDOV).
• € 200 voor Taken werkagenda Nationaal Openbaar
Vervoer Beraad (NOVB) OV-Chipkaart.
• € 300 voor het uitvoeren van activiteiten ter
ondersteuning van beheer- en vervoerconcessie.
• € 1.809 voor diverse opdrachten/onderzoeken t.b.v.
uitvoering van de Lange Termijn Spooragenda (LTSA),
toegankelijkheid en het creëren van een gelijk
speelveld van het Openbaar Vervoer.

17

Luchtvaart
(€ 15.162)

€ 12.352
(81%)

€ 2.810
(19%)

• € 2.810 voor diverse opdrachten/onderzoeken m.b.t.
luchtvaartveiligheid, luchthavenontwikkeling,
luchtverkeer en economie en luchtvaartpolitiek.

18

Scheepvaart en
Havens
(€ 25.396)

€ 24.211
(95%)

€ 1.185
(5%)

• € 1.185 voor opdrachten en onderzoeken Scheepvaart en Havens met betrekking tot bevorderen
duurzame binnenvaart, vernieuwen internationale
regelgeving, Caribisch Nederland activiteiten en
onderzoek naar klimaat, luchtkwaliteit en duurzame
zeevaart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

22

Art. nr.

Naam artikel

Juridisch verplicht

Niet-juridisch
verplichte uitgaven

Bestemming van de niet-juridisch verplichte uitgaven

19

Klimaat
(€ 66.915)

€ 62.683
(94%)

€ 4.232
(6%)

• € 173 uitvoering klimaatagenda.
• € 46 uitvoering industrie.
• € 26 incidentele subsidies klimaat.
• € 588 vrijwillige bijdragen aan (inter)nationale
organisaties.
• € 128 cofinanciering Interreg.
• € 300 diverse internationale missies.
• € 603 uitvoering HGIS.
• € 118 uitvoering niet-HGIS.
• € 2.250 DGMI-brede projecten.

20

Lucht en Geluid
(€ 34.729)

€ 33.729
(97%)

€ 1.000
(3%)

• € 1.000 Uitvoering Slimme Gezonde Stad.

21

Duurzaamheid
(€ 19.719)

€ 16.125
(82%)

€ 3.594
(18%)

• € 218 uitvoering Duurzaamheids-instrumentarium.
• € 3.204 uitvoering duurzame productketens.
• € 172 uitvoering Natuurlijk Kapitaal.

22

Omgevingsveiligheid
en Milieurisico’s
(€ 34.937)

€ 30.049
(86%)

€ 4.888
(14%)

• € 1.831 Uitvoering Veiligheid Chemische Stoffen.
• € 1.161 Uitvoering veiligheid inrichtingen en
bedrijven.
• € 1.405 Uitvoering Veiligheid Bedrijven en Transport.
• € 491 diverse subsidies.

23

Meteorologie,
seismologie en
aardobservatie
(€ 50.508)

€ 50.508
(100%)

€0
(0%)

–

24

Handhaving en
toezicht
(€ 103.314)

€ 103.314
(100%)

€0
(0%)

–

25

Brede doeluitkering
(€ 881.588)

€ 881.588
(100%)

€0
(0%)

–

26

Bijdrage investeringsfondsen
(€ 6.595.335)

€ 6.595.335
(100%)

€0
(0%)

–

Totaal

€ 8.059.432

€ 8.021.023

€ 38.409

–

Meerjarenplanning Beleidsdoorlichtingen
In onderstaande tabel is de meerjarenplanning van de beleidsdoorlichtingen opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

23

realisatie
Artikel

2016

planning
2017

2018

2019

2020

2021

Artikel 11 Waterkwantiteit

2022

Geheel
artikel?

X

Ja

Waterkwaliteit
Artikel 13 Ruimtelijke ontwikkeling

X

Artikel 14 Wegen en
verkeersveiligheid

X

Artikel 16 Openbaar
vervoer en Spoor

Ja
X

Artikel 17 Luchtvaart overig
Artikel 18 Scheepvaart en havens

Ja

Ja

X

Ja

X

X

Artikel 19 Klimaat

Ja

X

Artikel 20 Lucht

Ja
X

Nee

Artikel 20 Geluid

X

Artikel 21
Duurzaamheid

Nee

X

Artikel 22 Externe
veiligheid en
risico’s

X

Ja

Ja

Artikel 23 Meteorologie, seismologie
en aardobservatie

X

Ja

Artikel 24
Handhaving en
toezicht

X

Ja

De Brede doeluitkering (artikel 25) en de bijdrage investeringsfondsen
(artikel 26) worden zoveel mogelijk meegenomen in de doorlichtingen van
de beleidsartikelen. De instrumentering en normering ten behoeve van
handhaving en toezicht van het beleid wordt bij de doorlichting van de
beleidsartikelen meegenomen. De doorlichting van beleidsartikel 24
betreft de keuzes die in het handhavings- en toezichtbeleid door de ILT
kunnen worden gemaakt.
Het meest recente overzicht van de realisatie van beleidsdoorlichtingen
staat op de website van de Rijksbegroting3. Voor een verdere onderbouwing van de meerjarenprogrammering zie bijlage 5 Evaluatie en
overig onderzoek.
Overzicht risicoregelingen
In het overzicht van risicoregelingen worden garanties en/of achterborgstellingen opgenomen die een departement verstrekt aan derden buiten
de sector Overheid. Een garantie is een voorwaardelijke financiële
verplichting van de overheid aan een derde buiten de overheid, die pas tot
uitbetaling komt als zich bij de wederpartij een bepaalde omstandigheid
(realisatie van een risico) voordoet. Bij het Ministerie van IenM is sprake
van twee van dergelijke garantieregelingen: het borgstellingskrediet

3

http://www.rijksbegroting.nl/2015/verantwoording/jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

24

Bodemsanering MKB. Daarnaast is het kabinet bereid tot een garantstelling Winair.
Het borgstellingkrediet Bodemsanering MKB betreft de mogelijkheid voor
een ondernemer in het midden- en kleinbedrijf, met onvoldoende
middelen of te weinig zekerheden voor krediet bij een bank, om een
borgstelling voor een gedeelte van het benodigde budget voor bodemsanering aan te vragen. Het Borgstellingkrediet Bodemsanering MKB is
mede naar aanleiding van deze evaluatie in 2016 beëindigd. In 2018 wordt
alleen nog garant gestaan voor een lopende garantie ter grootte van
€ 397.000. De garanties Bodemsanering MKB lopen af naar nul over de
looptijd tot en met 2027.
Het kabinet is – met inachtneming van het toetsingskader risicoregelingen
– bereid om in 2018 een garantstelling te verlenen aan luchtvaartmaatschappij Winair. Het gaat om een garantstelling voor een lening van
maximaal € 23 mln. Winair is bezig met het vervangen van een aantal
vliegtuigen in haar vloot, waarvoor externe financiering moet worden
aangetrokken. Winair zorgt voor duurzame, frequente, veilige en
betaalbare verbindingen naar St. Eustatius en Saba. Momenteel wordt
deze garantstelling nader uitgewerkt, op basis van genoemde toetsingskader. Wanneer hierover volledige overeenstemming is met betrokken
partijen, wordt uw Kamer hierover per brief nader geïnformeerd, inclusief
het toetsingskader risicoregelingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

25

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

26

436

0

Totaal

0

0

0

0

0

0

OntvangStand
sten 2016 risicovoorziening
2016

De risicovoorziening van € 11,5 miljoen is getroffen op het Infrastructuurfonds

0

Winair

Artikel 17

0

MKB
Krediet

Uitgaven
2016

Artikel 13

Omschrijving

0

0

0

0

0

0

Uitgaven
2017

397

0

397

Uitstaande
garanties
2017

Saldo
2016

0

0

0

Geraamd te
vervallen
2017

Overzicht uitgaven en ontvangsten garanties (bedragen x 1.000)

Artikel

1

0

0

0

Geraamd te
verlenen
2017

De risicovoorziening van € 11,5 miljoen is getroffen op het Infrastructuurfonds

Totaal

0

Winair

Artikel
17

1

436

MKB Krediet

Artikel
13

Uitstaande
garanties
2016

Omschrijving

Artikel

Overzicht verstrekte garanties (bedragen x € 1.000)

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Geraamd te
vervallen
2018

OntvangStand
sten 2017 risicovoorziening
2017

23.000

23.000

0

Geraamd te
verlenen
2018

0

0

0

Saldo
2017

0

0

0

0

0

0

Totaal
plafond

0

0

0

0

0
0

0

0

Saldo
2018

0

01

0

Totaalstand
risicovoorziening

01

OntvangStand
sten 2018 risicovoorziening
2018

0

0

0

Garantieplafond

Uitgaven
2018

23.397

23.000

397

Uitstaande
garanties
2018

3. DE BELEIDSARTIKELEN
Beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid
Het op orde houden van een duurzaam watersysteem tegen maatschappelijk aanvaardbare kosten, waardoor Nederland droge voeten heeft, over
voldoende zoetwater beschikt en schoon (drink)water heeft en kan blijven
gebruiken, nu en in de toekomst.
(Doen) uitvoeren
Vanuit de begroting Hoofdstuk XII wordt bijgedragen aan het Deltafonds
(zie extracomptabele verwijzingen). Vanuit het Deltafonds worden
maatregelen en voorzieningen op het gebied van waterveiligheid (artikel
1), zoetwatervoorziening (artikel 2), beheer, onderhoud en vervanging
(artikel 3) en waterkwaliteit (artikel 7) bekostigd. De rol (doen) uitvoeren
heeft betrekking op taken binnen de beleidsdomeinen waterveiligheid,
zoetwatervoorziening, waterkwaliteit en waterkwantiteit:
• Waterveiligheid. Het waarborgen van de bescherming door primaire
waterkeringen langs het kust- en IJsselmeergebied en de rivieren
volgens het wettelijk niveau; alsmede het dynamisch handhaven van
de kustlijn, conform herziene basiskustlijn 2012 en handhaving
kustfundament.
• Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening. Het (doen) uitvoeren van
verkenningen en planuitwerkingen.
• Waterveiligheid en Waterkwaliteit. Het (doen) uitvoeren van aanlegprojecten, zoals het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP), Ruimte
voor de Rivier, de Maaswerken (alle waterveiligheid) en het Verbeterprogramma Waterkwaliteit Rijkswateren (waterkwaliteit).
• Waterveiligheid, Waterkwantiteit en Waterkwaliteit. Het (doen)
uitvoeren van beheer, onderhoud en vervanging.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het integrale
waterbeleid, voor het Deltaprogramma en het toezicht op de uitvoering
van de gerelateerde wet- en regelgeving. Ook is de Minister verantwoordelijk voor het verbeteren van de doeltreffendheid en de doelmatigheid
van de bestuurlijke organisatie en het instrumentarium ten behoeve van
het waterbeleid. De rol «regisseren» heeft in dit artikel betrekking op taken
binnen de beleidsdomeinen waterkwantiteit, zoetwatervoorziening,
waterkwaliteit en innovatie en exportbevordering.
• Waterkwantiteit en Zoetwatervoorziening. Het zorgen voor het
ontwikkelen en implementeren van integraal waterbeleid in een
aanpak gericht op de gebieden met grote Rijkswateren. Het realiseren
van een maatschappelijk afgewogen verdeling van water en het
daartoe zo te beheren hoofdwatersysteem dat wateroverlast en -tekort
worden voorkomen. Het zorgen voor kaders en instrumentarium voor
regionale afwegingen om het regionale watersysteem op orde te
brengen en te houden. Deze aanpak is onder andere terug te vinden in
het Nationaal Waterplan 2016–2021 (Kamerstukken II 2014–2015,
31 710, nr. 35) en het Beheer- en Ontwikkelprogramma voor de
Rijkswateren 2016–20214.
• Waterkwaliteit. Het ontwikkelen van beleid ten behoeve van het
bereiken van een goede ecologische en chemische waterkwaliteit van
de oppervlaktewateren in de Rijkswateren van de stroomgebieden van
4

https://www.rijkswaterstaat.nl/water/waterbeheer/beheer-en-ontwikkeling-rijkswateren/beheerontwikkelplan-rijkswateren.aspx

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

27

Rollen en Verantwoordelijkheden

•

•

•

•

Algemene Doelstelling

de Rijn, Maas, Schelde, Eems. De uitvoering gericht op het behalen
van een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren in de vier stroomgebieden conform de voorschriften zoals
opgenomen in de Kaderrichtlijn Water (KRW), om in drie planperiodes
uiterlijk in 2027 aan de Europese verplichtingen te voldoen.
Nederlands deel van de Noordzee. Het gaat hier om het ontwikkelen
van beleid en het nemen van maatregelen voor het bereiken van een
gezonde zee met een duurzaam gebruik in het Nederlandse deel van
de Noordzee. Dit gebeurt in samenwerking en samenhang met de
andere Noordzeelanden, conform de vereisten zoals opgenomen in de
Kaderrichtlijn Mariene Strategie. De coördinerende verantwoordelijkheid voor de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) ligt bij de Minister
van IenM, tezamen met de Minister van EZ voor zover het aangelegenheden betreft die mede tot zijn verantwoordelijkheid behoren.
Innovatie en exportbevordering. Het ontwikkelen van beleid, onder
andere ten behoeve van de Topsector Water, gericht op het ontwikkelen van kennis, het bevorderen van innovatie en het versterken van de
samenwerking tussen het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de
overheid (de gouden driehoek) om de internationale concurrentiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven te versterken. Hierbij wordt
een sterke thuismarkt (kennis en innovatie) gekoppeld aan een
concurrerend Nederland in het buitenland. Voor dit laatste gaat het
daarbij onder meer om het ontvangen van buitenlandse delegaties en
het organiseren en uitvoeren van bilaterale handelsmissies.
Daarnaast regisseert de Minister de afstemming van het waterbeheer
met de landen rondom de Noordzee en met de buurlanden bovenstrooms gelegen in de stroomgebieden van Rijn, Maas, Schelde en
Eems.
Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op
de beleidsterreinen waterkwantiteit en waterkwaliteit (zie beleidsartikel
24 Handhaving en toezicht).

Waterkwantiteit
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor waterkwantiteit opgenomen. In productartikelen 1, 2 en 3 van het Deltafonds
zijn de aan dit beleidsartikel gerelateerde productindicatoren en/of
-kengetallen opgenomen.
Ongeveer 60% van ons land zou regelmatig onder water staan als er geen
dijken en duinen zouden zijn. In dit gebied wonen negen miljoen mensen
en wordt 70% van ons BNP verdiend. Maatschappelijk gezien is aandacht
voor de waterveiligheid dus van cruciaal belang voor de leefbaarheid en
de economie van Nederland (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 436, nr. 3).
Indicator één en twee: waterveiligheid (droge voeten)
Onderstaande indicatoren geven weer hoe het is gesteld met het aantal
kilometers dijken en duinen en het aantal kunstwerken die zorgen voor
waterveiligheid in Nederland. De cijfers zijn gebaseerd op de toetsronden
uit 2001, 2006, 2011 en de verlengde derde toetsing uit 2014. Conform de
Waterwet wordt periodiek getoetst of de primaire waterkeringen voldoen
aan de wettelijke veiligheidsnormen. Deze toetsing wordt door de
beheerder uitgevoerd volgens het door de Minister vastgestelde wettelijk
toetsinstrumentarium. Indien een kering niet aan de norm voldoet,
worden maatregelen getroffen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

28

Indicatoren en Kengetallen

In 2013 is de Verlengde Derde Toetsronde Primaire Waterkeringen (LRT3+)
gehouden. Deze toetsing kwam voort uit de derde toetsing uit 2011, met
als bedoeling om zoveel mogelijk de categorie die bij de derde toetsing
het oordeel «nader onderzoek nodig» had gekregen weg te werken. In
2014 is hierover aan de Tweede Kamer gerapporteerd met als belangrijkste conclusie dat voor circa 80% van de dijken en duinen het oordeel
«nader onderzoek nodig» nu is omgezet in een definitief oordeel, wat
eveneens geldt voor bijna 70% van de kunstwerken (Kamerstukken II
2013–2014, 31 710, nr. 32). De waterkeringen en kunstwerken die bij de
laatst gehouden toetsing niet aan de toen vigerende norm voldeden,
worden in de nabije toekomst versterkt. Ongeveer de helft hiervan heeft
reeds een plek in lopende verbeterprogramma’s, zoals HWBP-2, Ruimte
voor de Rivier en Maaswerken. De overige afgekeurde keringen uit de
derde en verlengde derde toetsing krijgen een plek in het hoogwaterbeschermingsprogramma(HWBP), mits wordt voldaan aan de subsidiecriteria. In 2017 is de nieuwe ronde beoordelen op veiligheid gestart,
gebaseerd op de nieuwe normering (Kamerstukken II, 2015–2016, 34 436,
nr. 2). Over de resultaten van deze beoordeling wordt in 2023 gerapporteerd aan de Eerste en Tweede Kamer.
Dijken en duinen (km)

4.000
3.500
3.000

39

234

1.217

1.329

1.302

1.225

2.500
2.000

549

680

1.500
1.000

1.792

2.308

2.408

2011

2014

1.590

500
0
2001
Nader onderzoek

2006
Voldoet niet

Voldoet

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

29

Kunstwerken (aangemerkt als primaire waterkering in aantallen)

2.000
1.800

110

1.600
1.400
375

1.200
1.000

335

625

800
600

376

400

82

200

350

340

2001

2006

799

206

868

748

0

Nader onderzoek

2011
Voldoet niet

2014
Voldoet

Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2014

Indicatoren Watermanagement
In het kader van de nieuwe meerjarige prestatieafspraken (2018 – 2021)
tussen de directoraten-generaal en Rijkswaterstaat over het Beheer en
Onderhoud, is gekozen voor een nieuwe indicator die beter aansluit bij de
beleidsdoelstellingen voor de waterhuishouding van het Hoofdwatersysteem. De oude indicatoren «Beschikbaarheid Streefpeilen voor
Noordzeekanaal/Amsterdam-Rijnkanaal, IJsselmeer en Haringvliet» en
«Spuiende kunstwerken en stuwen kunnen te allen tijde worden
geopend» zijn vervangen door een indicator «Waterhuishouding op orde».
Hierbij wordt gemonitord op alle peilgereguleerde rijkswateren en in alle
jaargetijden. Naast het reguliere peilbeheer toont deze indicator ook in
hoeverre wateroverlast en -tekorten met de infrastructuur voorkomen
kunnen worden en de verzilting bestreden wordt.
De nieuwe indicator toont in hoeverre de «Waterhuishouding op orde» is,
door de functievervulling van de vier onderliggende hoofdwatersysteemfuncties te meten:
• Peilhandhaving Kanalen en Meren
• Hoogwaterbeheersing Kanalen
• Wateraanvoer bij droogte
• Zoutindringing tegengaan
De streefwaarde voor deze nieuwe Indicator («Waterhuishouding op
orde») is gesteld op 100%. De functievervulling van de vier onderliggende
deelfuncties wordt op basis van de prestatieafspraken gewogen per
watersysteem (netwerkschakel) meegenomen in de berekening van de
totaalscore. De totaal-PIN scoort lager dan 100% zodra overlast ontstaat
door het onvoldoende realiseren van afspraken die zijn vastgelegd in
Waterakkoorden en Peilbesluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

30

Indicatoren Watermanagement
Indicator

Realisatie 2016

Streefwaarde 2017

Streefwaarde 2018

– Beschikbaarheid streefpeilen voor Noordzeekanaal/
Amsterdam-Rijnkanaal, IJsselmeer en Haringvliet

100%

90%

–

– De spuiende kunstwerken en stuwen kunnen te allen tijde
worden geopend

99,8%

100%

–

–

–

100%

Tot en met 2017:

Vanaf 2018:
– Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde rijkswateren (2)
Bron: Rijkswaterstaat, 2017

Waterkwaliteit (schoon (drink)water)
Over de ecologische en chemische kwaliteit van de oppervlaktewateren in
de stroomgebieden van de Rijn, Maas, Schelde en Eems en het bereiken
van een goede chemische en kwantitatieve toestand van de grondwateren
in de vier stroomgebieden, wordt de Tweede Kamer jaarlijks geïnformeerd
via «De Staat van Ons Water»5. Omdat de Kaderrichtlijn Water werkt met
planperiodes, is een volledige beschrijving van de toestand alleen om de
zes jaar mogelijk. Het PBL rapporteert op verzoek van de Minister van
IenM in het Compendium voor de Leefomgeving jaarlijks op basis van de
beschikbare gegevens over waterkwaliteit.
Integraal waterbeleid
Over de voortgang van het integraal waterbeleid wordt vanaf 2016
jaarlijks gerapporteerd in «De Staat van Ons Water». Meer specifieke
resultaatinformatie over het waterkwantiteitsbeleid wordt jaarlijks door de
waterschappen gepubliceerd in de «Waterschapsspiegel»6.
Per 1 januari 2017 is de nieuwe normering primaire waterkeringen
(Kamerstukken II, 2015–2016, 34 436, nr. 6) in werking getreden. De
bijhorende regeling voor de beoordeling van de veiligheid van primaire
waterkeringen, een wijziging van het Waterbesluit en aanpassing van de
subsidieregeling voor de versterking van de primaire keringen zijn ook in
werking getreden. Het doel is dat in 2050 alle primaire keringen aan de
nieuwe normen voldoen. De primaire waterkeringen in Nederland worden
in een cyclus van 12 jaar beoordeeld op basis van de voorschriften die de
Minister heeft gesteld in de Regeling veiligheid primaire waterkeringen. In
2017 zijn beheerders gestart met de beoordelingsronde op basis van
nieuwe normen waterveiligheid. De keringbeheerders zullen de resultaten
van de beoordeling rapporteren aan de Minister. Deze rapportage kan
doorlopend plaatsvinden. Nadat de ILT heeft geconcludeerd dat de
beheerder de beoordeling conform de voorschriften heeft uitgevoerd, kan
de beheerder keringen die niet aan de norm voldoen aanmelden bij het
Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP). Programmering in het
HWBP vindt plaats op basis van urgentie, waarbij de meest urgente
dijkversterkingen het snelst in uitvoering gaan. In 2023 zal de Minister de
Tweede Kamer informeren over de landelijke beoordelingsronde. Na deze
ronde volgen nog twee beoordelingsrondes (in 2035 en 2047) waarin

5
6

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/05/26/de-staat-van-ons-water
https://www.waterschapsspiegel.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

31

verfijning van het veiligheidsbeeld mogelijk is en actuele inzichten kunnen
worden meegenomen.
Beleidswijzigingen
art. 11 Integraal waterbeleid (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

54.638

93.891

32.273

31.678

31.810

31.972

41.875

Uitgaven:

48.869

56.431

44.986

44.310

44.312

43.974

41.875

Waarvan juridisch verplicht
11.01

Algemeen waterbeleid

89%
36.167

42.901

33.499

32.560

32.422

32.781

30.707

11.01.01 Opdrachten

6.630

13.478

5.378

4.423

4.267

5.716

5.947

11.01.02 Subsidies

11.358

11.612

12.632

12.632

12.642

11.602

8.802

– Partners voor Water
(HGIS)

11.308

11.541

11.602

11.602

11.602

11.602

8.802

– Overige subsidies

50

71

1.030

1.030

1.040

0

0

11.01.03 Bijdrage aan agentschappen

17.325

17.074

15.489

15.505

15.513

15.463

15.958

– waarvan bijdrage aan
RWS

16.801

16.624

15.029

15.045

15.053

15.053

15.548

– waarvan bijdrage aan
KNMI

524

450

460

460

460

410

410

11.01.04 Bijdrage aan medeoverheden
11.02

Waterveiligheid

11.02.01 Opdrachten
11.03

Grote oppervlaktewateren

854

737

0

0

0

0

0

3.001

3.168

3.011

3.010

3.011

3.011

3.011

3.001

3.168

3.011

3.010

3.011

3.011

3.011

2.575

3.351

2.429

2.479

2.529

2.579

2.554

11.03.01 Opdrachten

2.575

3.351

2.429

2.479

2.529

2.579

2.554

11.04

7.126

7.011

6.047

6.261

6.350

5.603

5.603

11.04.01 Opdrachten

4.002

4.126

4.227

3.946

3.960

4.013

4.013

11.04.02 Subsidies

478

644

400

400

400

400

0

11.04.04 Bijdrage aan medeoverheden

972

350

325

500

500

0

0

11.04.05 Bijdrage aan internationale organisaties

1.674

1.891

1.095

1.415

1.490

1.190

1.590

Ontvangsten

248

3.043

0

0

0

0

0

Waterkwaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

32

Budgettaire gevolgen van beleid
Extracomptabele verwijzingen naar artikel 1 Investeren in Veiligheid van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 1 Investeren in Veiligheid van het Deltafonds

328.869

220.496

234.708

470.793

506.367

Andere ontvangsten van artikel 1 Investeren in Veiligheid van
het Deltafonds

197.844

162.258

189.557

155.170

151.456

Totale uitgaven op artikel 1 Investeren in Veiligheid van het
Deltafonds

526.713

382.754

424.265

625.963

657.823

waarvan
1.01

Grote projecten waterveiligheid

35.422

233.226

266.319

58.991

134.702

1.02

Overige aanlegprojecten waterveiligheid

169.799

147.008

155.556

563.972

520.621

1.03

Studiekosten

4.492

2.520

2.390

3.000

2.500

Extracomptabele verwijzingen naar artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds

18.822

33.913

49.672

41.586

458

Andere ontvangsten van artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds

3.041

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 2 Investeren in zoetwatervoorziening van het Deltafonds

21.863

33.913

49.672

41.586

458

waarvan
2.01

Aanleg waterkwantiteit

0

0

0

0

0

2.02

Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

18.913

30.963

46.122

41.471

458

2.03

Studiekosten

2.950

2.950

3.550

115

0

Extracomptabele verwijzingen naar artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 3 Beheer,
onderhoud en vervanging van het Deltafonds
Andere ontvangsten van artikel 3 Beheer, onderhoud en
vervanging van het Deltafonds
Totale uitgaven op artikel 3 Beheer, onderhoud en vervanging
van het Deltafonds

2018

2019

2020

2021

2022

188.765

178.148

111.575

122.821

190.533

0

0

0

0

0

188.765

178.148

111.575

122.821

190.533

waarvan
3.01

Watermanagement

3.02

Beheer, onderhoud en vervanging

7.111

7.083

7.083

7.083

7.083

181.654

171.065

104.492

115.738

183.450

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

33

Extracomptabele verwijzingen naar artikel 4 Investeren in waterkwaliteit van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 4 Experimenteren cf. art. III Deltawet van het Deltafonds

0

0

0

0

0

Andere ontvangsten van artikel 4 Experimenteren cf. art. III
Deltawet van het Deltafonds

47.730

217.358

233.980

216.936

44.729

Totale uitgaven op artikel 4 Experimenteren cf. art. III
Deltawet van het Deltafonds

47.730

217.358

233.980

216.936

44.729

waarvan
4.01

Experimenteerprojecten

4.02

Geintegreerde contractvormen/PPS

0

0

0

0

0

47.730

217.358

233.980

216.936

44.729

Extracomptabele verwijzingen naar artikel 7 Investeren in waterkwaliteit van het Deltafonds (bedragen x € 1.000)

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 7 Investeren in waterkwaliteit van het Deltafonds

2018

2019

2020

2021

2022

29.648

52.397

94.106

73.632

81.311

Andere ontvangsten van artikel 7 Investeren in waterkwaliteit
van het Deltafonds

0

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 7 Investeren in waterkwaliteit van
het Deltafonds

29.648

52.397

94.106

73.632

81.311

25.676

46.975

67.391

63.682

72.861

777

777

21.170

0

0

waarvan
7.01

Real.progr.Kaderrichtlijn water

7.02

Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit

Extracomptabele verwijzingen

11.01 Algemeen Waterbeleid
Het opdrachtenbudget is grotendeels juridisch verplicht. Dit heeft
betrekking op de betaling van verplichtingen die tot en met 2017 zijn
aangegaan, waaronder de versterking van de icoonwaarde van de
Afsluitdijk, en op de structurele uitwerking van de wettelijke taken op
basis van de Waterwet. Het restant heeft vooral betrekking op de
uitwerking van de afspraken in het Bestuursakkoord Water (BAW). De
uitgaven voor de subsidies en de agentschapbijdragen RWS en KNMI zijn
volledig juridisch verplicht. De subsidies en de bijdragen aan medeoverheden hebben een beperkte tijdshorizon en de agentschapbijdragen
hebben een structureel karakter.
11.02 Waterveiligheid
Het opdrachtenbudget is grotendeels juridisch verplicht. Dit heeft
betrekking op de betaling van verplichtingen die tot en met 2017 zijn
aangegaan en de uitwerking van de wettelijke taken op basis van de
Waterwet zoals onder andere de implementatie van de nieuwe normering
en de EU-richtlijn Overstromingsrisico’s (ROR).
11.03 Grote oppervlaktewateren
De uitgaven voor de opdrachten zijn deels juridisch verplicht. Dit heeft
met name betrekking op de betaling van de lopende verplichtingen die
aangegaan zijn tot en met 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

34

11.04 Waterkwaliteit
Een deel van het opdrachtenbudget is juridisch verplicht. Dit heeft
betrekking op de betaling van diverse kleine verplichtingen die tot en met
2017 zijn aangegaan. De uitgaven voor de subsidie, de bijdrage aan
medeoverheden en de bijdragen aan internationale organisaties zijn
volledig verplicht. De subsidie betreft de bijdrage aan het International
Groundwater Resources Assessment Centre (IGRAC). De bijdragen aan
medeoverheden zijn bestemd voor het samenwerkingsprogramma
Lumbricus ten behoeve van een klimaatrobuuste inrichting van het
bodem- en watersysteem. De bijdragen aan internationale organisaties
zijn bestemd voor structurele jaarlijkse contributies voor de internationale
riviercommissies en de OSPAR-commissie, die in internationale verdragen
zijn opgericht. Daarnaast zijn ze bestemd voor de bijdragen aan
VN-organisaties, die onder andere het gevolg zijn van een tweetal
Memoranda of Understanding.
Het niet-juridisch verplichte deel op dit artikel heeft met name betrekking
op de onder de financiële instrumenten opgenomen opdrachten op het
gebied van de uitvoering van een aantal activiteiten. Dat gaat om
activiteiten in het kader van de Kaderrichtlijn Water (KRW), de Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM).Ook heeft het niet-juridisch verplichte
deel betrekking op de ondersteuning van de internationale riviercommissies en OSPAR in de voorbereiding en de uitvoering van hun
werkzaamheden.
Budgetflexibiliteit

11.01 Algemeen waterbeleid
11.01.01 Opdrachten
In 2018 wordt de jaarlijkse voortgangsrapportage «Staat van Ons Water»
gepubliceerd. Hierin wordt gerapporteerd over de uitvoering van het
Nationaal Waterplan 2016–2021, het Bestuursakkoord Water uit 2011, het
uitvoeringsprogramma van de Beleidsnota Drinkwater en de uitvoering
van de Europese richtlijnen over waterkwaliteit, overstromingsrisico’s en
de mariene strategie.
De Topsector Water is gericht op het ontwikkelen van kennis, het
bevorderen van innovatie en het versterken van de samenwerking tussen
het bedrijfsleven, de kennisinstellingen en de overheid (gouden driehoek).
De ondersteuning van IenM en EZ aan het topteam draagt bij aan het
organiseren van werkgroepen, evenementen en communicatiemiddelen
zoals de website van Topsector Water7 . De Human Capital Agenda
bevordert de instroom van goed gekwalificeerd personeel in de watersector. Dit wordt bijvoorbeeld gedaan door het uitreiken van beurzen aan
waterambassadeurs, het organiseren van het Wereld Water College, het
uitwerken van strategisch personeelsmanagement en het uitvoeren van
de strategielijn «leven lang leren». Building with Nature is voor het
Ministerie van IenM een belangrijke ontwikkeling voor waterveiligheidsopgaven. EcoShape onderzoekt hierbij in hoeverre natuurlijke waterveiligheidsoplossingen kunnen bijdragen aan waterveiligheidsopgaven. De
kennis die wordt opgedaan wordt uitgewerkt en gedeeld met betrokken
partijen, waaronder IenM.

7

www.topsectorwater.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

35

Toelichting op de financiële
instrumenten

Voor de uitvoering van het project Icoon Afsluitdijk door diverse opdrachtnemers wordt in 2018 het resterende bedrag van € 1,3 miljoen
beschikbaar gesteld. Voor het vergroten van het waterbewustzijn vormt
het meerjarig communicatieprogramma Ons Water het fundament. Voor
deze publiekscampagne vindt jaarlijkse financiering plaats.
In 2018 worden uitgaven gedaan voor watereducatie om het waterbewustzijn bij jongeren te stimuleren. Dit gebeurt in samenwerking met de
Unie van Waterschappen en met onderwijspartijen.
De watercoalitie ondersteunt diverse maatschappelijke initiatieven die
direct of indirect een bijdrage leveren aan een duurzame en doelmatige
waterketen.
Aan de Helpdesk Water, onderdeel van de dienst Water, Verkeer en
Leefomgeving van RWS, wordt een jaarlijkse bijdrage geleverd. De
Helpdesk Water heeft een reguliere taak als kennistransferpunt tussen
uitvoering en beleid voor overheden en andere waterprofessionals.
Daarnaast wordt ook informatievoorziening over watergerelateerde
informatie in het kader van de toekomstige Omgevingswet voorbereid.
Voor de uitvoering van het bestaande Omgevingsloket Online (OLO)
wordt een jaarlijkse bijdrage geleverd ten behoeve van water- en
omgevingsvergunningen.
Het actualiseren van de uitvoeringsregelingen waterheffingen heeft
betrekking op het moderniseren van de tabel afvalwatercoëfficiënt. Er
lopen twee trajecten die samenhangen met de toekomstbestendige
financiering van het Waterbeheer. De modernisering betreft enerzijds de
hoogte van de afvalwatercoëfficiënten die verouderd zijn en anderzijds
een vereenvoudiging door het aantal klasse-indelingen terug te brengen
en over te stappen op de standaard bedrijfstak indelingen (SBI). Hiervoor
wordt onderzocht op welke wijze de huidige indeling kan worden
gewijzigd naar een vereenvoudigde indeling. Parallel wordt er onderzoek
gedaan om de nieuwe afvalwatercoëfficiënten vast te stellen en wordt
gekeken hoe dit in de nieuwe indeling past.
Er wordt gewerkt aan een nieuw Bestuursakkoord Water (BAW) op het
gebied van waterkwaliteit, water en klimaat, waterketen, energie/circulaire
economie in relatie tot water, financiering en samenwerking.
11.01.02 Subsidies
Vanaf 2018 wordt een subsidie van in totaal € 3,1 miljoen verstrekt aan
Deltares voor de bouw van een nieuwe Geocentrifuge. Het totaalbedrag
wordt gelijkmatig verdeeld over drie jaar. De GeoCentrifuge is van groot
belang voor de instandhouding van de (inter)nationale kennisinfrastructuur op het terrein van water en bodem, waarvoor IenM medeverantwoordelijk is. De Geocentrifuge wordt onder meer gebruikt voor
onderzoek aan dijken, kustbescherming, offshore, aardbevingen en natte
en droge infrastructuur.
Aan het Instituut Fysieke Veiligheid/IFV is een subsidie verleend ten
behoeve van het ontwikkelen van een structurele aanpak waarmee de
veiligheidsregio’s kunnen zorgen voor een adequate rampenbeheersing
bij overstromingen. Deze subsidie van in totaal € 150.000,- is verleend
voor de periode van 1 juni 2015 tot en met 31 mei 2017 en is gelijkelijk
verdeeld over de jaren 2015, 2016 en 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

36

In 2016 is de nieuwe subsidieregeling gestart van het programma Partners
voor Water (PvW) 2016–2021 als opvolger van de subsidieregeling van het
programma HGIS Partners voor Water 3. Dit betreft het centrale uitvoeringsprogramma van de (interdepartementale) Internationale Water
Ambitie (IWA). Het programma wordt aangestuurd vanuit het Interdepartementale Water Cluster, waarin de drie ministeries BZ, EZ en IenM
samenwerken. De uitgaven voor het programma worden via de
Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gefinancierd. Voor
de uitvoering van het PvW 2016–2021 programma is mandaat verleend
aan de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO). Het budget is
onderverdeeld in een deel voor lange termijn samenwerking met zeven
Deltalanden, een subsidiedeel ten behoeve van marktbetrokkenheid en
samenwerking met kansrijke nieuwe landen en Holland promotie. Een
belangrijke doelstelling in 2018 binnen de IWA is om het PvW instrument
inclusief het subsidie-instrument beter te verbinden met het overige
instrumentarium. Hiervoor wordt verdere uitvoering gegeven aan de pilot
collectief programmeren om synergie en logische aansluiting met andere
instrumenten te stimuleren.
11.01.03 Bijdragen aan agentschappen
De bijdrage aan RWS heeft betrekking op beleidsadvisering, vertegenwoordiging in internationale werkgroepen, opstelling van rapportages en
evaluaties en begeleiding van opdrachten aan de markt en aan Deltares.
Hiervoor wordt jaarlijks een opdracht aan RWS verstrekt. Tot deze
opdracht behoren onder andere de bijdragen aan de uitwerking van de
MIRT-onderzoeken waterveiligheid en zoetwatervoorziening.
Aan het KNMI zijn diverse onderzoeken en analyses gevraagd die
betrekking hebben op Kennisontwikkeling Windklimaat, Nationale
adaptatiestrategie, ontwikkeling Noordzee windklimaatatlas en transnationale samenwerking Rijn en Maas.
11.01.04 Bijdragen aan medeoverheden
Er vinden op dit financieel instrument vanaf 2018 geen uitgaven plaats.
11.02 Waterveiligheid
11.02.01 Opdrachten
Op basis van de Richtlijn Overstromingsrisico (ROR) moeten eind 2019 de
kaarten voor drie verschillende overstromingsscenario’s en in 2021 de
plannen geactualiseerd zijn. Voor de actualisatie van de kaarten en de
plannen wordt in 2018 opdracht gegeven voor ondersteuning, ontwikkeling en beheer.
In 2018 wordt gewerkt aan het beoordelen van de primaire waterkeringen
op basis van de nieuwe normen. Voor deze beoordeling worden diverse
opdrachten verstrekt ter ondersteuning van de waterkeringbeheerders.
Daarnaast worden opdrachten verstrekt om kennis ten aanzien van
waterveiligheid te ontwikkelen en ook vast te leggen.
Voor de kust worden opdrachten verstrekt voor verdere kennisontwikkeling, onder andere over zeespiegelstijging en ten behoeve van de
actualisatie van de basiskustlijn. Hierbij wordt samenwerking gezocht
binnen het kader van Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en
Klimaat (NKWK).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

37

Voor rivieren worden opdrachten verstrekt voor verdere kennisontwikkeling met betrekking tot kostenreductie dijkversterking door rivierverruiming, effect van langsdammen en bijdragen aan diverse
MIRT-projecten in het rivierengebied.
11.03 Grote oppervlaktewateren
11.03.01 Opdrachten
De beschikbare budgetten worden in 2018 ingezet voor onder andere de
uitvoering van de volgende beleidsonderwerpen:
Het Ministerie van IenM zal (mede namens het Ministerie van Economische Zaken) gezamenlijk met de regio een gebiedsagenda Wadden 2050
opstellen. De ontwikkeling van de Gebiedsagenda start in de herfst van
2017 en zal naar verwachting circa een jaar in beslag nemen. Bij het
opstellen van de gebiedsagenda worden de bevindingen betrokken van
onder meer de Evaluatie van de Structuurvisie Waddenzee, de Beleidsverkenning en de tussentijdse evaluatie van de Samenwerkingsagenda
Verbetering Beheer Waddenzee. Tevens zullen de ambities uit de
Natuurambitie Grote Wateren worden meegenomen bij het opstellen van
de gebiedsagenda. De gebiedsagenda Wadden 2050 komt in de plaats van
de eerder aangekondigde Rijksvisie op de toekomstige ontwikkeling van
het Waddengebied en zal input leveren voor de Nationale Omgevingsvisie
en het overige instrumentarium van de Omgevingswet.
Rijk en regio gaan structureel werken aan ecologische verbetering van de
Eems-Dollard, door samenhangende inzet van middelen, maatregelen en
onderzoeken op basis van een meerjarig adaptief programma. De ambitie
is dat de Eems-Dollard in 2050 voldoet aan het ecologisch streefbeeld,
door stapsgewijs te werken en adaptief in te spelen op nieuwe ontwikkelingen en inzichten.
De drie landen die grenzen aan de Waddenzee, Nederland, Duitsland en
Denemarken, vormen samen de Trilaterale samenwerkingslanden. Ze
overleggen iedere vier jaar met elkaar over het vormen of aanpassen van
het beschermingsbeleid van het waddengebied. In 1997 ondertekenden de
drie landen het eerste Trilaterale Waddenzee Plan (TWP). Als waterbeheerder heeft IenM een belangrijke functie waar het gaat om de
bescherming van de Waddenzee. Als delegatielid heeft IenM een rol in het
overleg in de Waddenseaboard.
De Beleidsnota Noordzee 2016–2021 geldt als het maritieme ruimtelijke
plan conform de eisen van de EU-Richtlijn Maritieme ruimtelijke planning.
In 2018 worden de acties uit de Beleidsnota Noordzee 2016–2021 verder in
uitvoering gebracht (Kamerstukken II, 2014–2015, 31 710, nr. 35 bijlage
blg-427951).
IenM coördineert, in samenwerking met EZ, een langetermijnstrategie
voor de Noordzee gericht op de opgaven na 2021. De beleidsstappen
(nationaal, Europees en mondiaal) die nog moeten worden gezet tot 2030
worden in beeld gebracht.
De Noordzeestrategie 2030 draagt bij aan de nieuwe Nationale
Omgevingsvisie en is onderdeel van de Nederlandse bijdrage aan de
invulling van het Strategisch Ontwikkelingsdoel voor de zeeën en oceanen
(SDG 14).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

38

Specifiek voor energietransitie/windenergie op zee wordt naast de
uitwerking van de huidige routekaart windenergie op zee (in 2023 3,5 GW
bovenop de 1 GW die er al staat) gewerkt aan de vervolgroutekaart. In de
vervolgroutekaart (2023–2030) wordt conform de Energieagenda ca. 1
GW/pj geïnstalleerd. Naast verdere kostprijsverlaging wordt ingezet op
meervoudig- en multifunctioneel ruimtegebruik.
Toeleverend aan de Noordzee strategie is ook het lopende Northsea
Interreg project. Dit draagt bij aan een gezamenlijke kennisbasis van de
Noordzeelanden over lopende en mogelijke nieuwe ontwikkelingen met
een grensoverschrijdend karakter. Dit project wordt eind 2018 afgerond.
Voor windenergie vertaalt dit zich naar meer samenwerking tussen
initiatieven van Duitsland, Denemarken, België en het Verenigd Koninkrijk.
Afhankelijk van de toekenning van het project Strategic Environmental
Assessment North Sea Energy zal in samenwerking met Duitsland en
Denemarken een bijdrage worden geleverd aan een gezamenlijke
kennisbasis van de Noordzeelanden aan de cumulatie van effecten op de
Noordzee.
Nederland en Vlaanderen onderzoeken en monitoren op grond van de
Scheldeverdragen gezamenlijk de toestand van het Schelde-estuarium
aan de hand van de zogenoemde Agenda voor de Toekomst voor de
duurzame ontwikkeling van het Schelde-estuarium. Een rode draad van
deze agenda is hoe met slim(mer) sedimentbeheer de balans kan worden
versterkt tussen de veiligheid, toegankelijkheid en natuurlijkheid van het
Schelde-estuarium. In 2018 wordt samen met de stakeholders het eerste
onderzoeksprogramma van de Agenda voor de Toekomst geëvalueerd en
komt de rapportage beschikbaar, met daarin de evaluatie van de toestand
van het Schelde-estuarium.
Het in 2017 opgeleverde MIRT-onderzoek Integrale Veiligheid Oosterschelde (IVO) is verbreed zodat naast de gevolgen van de klimaatverandering op de veiligheidsstrategie van de Oosterschelde ook de verbinding
met de (aanpak van de) zandhonger van de Oosterschelde wordt gelegd
en met (gebruiks)functies zoals visserij, landschap en ecologie. Dat levert
in 2018 eerste bouwstenen op voor een langetermijnperspectief van een
veilige, duurzaam beheerde Oosterschelde.
Conform afspraken tussen Rijk en regio wordt door middel van onder
andere onderzoek de ontwikkeling van Grevelingen Volkerrak-Zoommeer
gemonitord. Naast IenM levert ook de regio een bijdrage aan dit
programma. Deze middelen worden ingezet voor nader onderzoek naar
het ontwikkelperspectief voor de Grevelingen en het Volkerak-Zoommeer.
Dit in het kader van: de ontwerp-rijksstructuurvisie Grevelingen VolkerakZoommeer en de Delta-aanpak Waterkwaliteit en Zoetwater. Naast IenM
levert ook de regio een bijdrage via het programma Ontwikkeling
Grevelingen Volkerak-Zoommeer.
11.04 Waterkwaliteit
11.04.01 Opdrachten
Het doel is om in 2027 de doelstelling van chemisch schoon water en een
ecologisch gezond watersysteem voor duurzaam gebruik bereikt te
hebben. Ieder jaar wordt in De Staat van Ons Water de voortgang van de
uitvoering van de maatregelen gerapporteerd. De toestand, doelen en
maatregelen worden iedere 6 jaar vastgelegd en aan de Europese
Commissie gerapporteerd middels stroomgebiedbeheerplannen onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

39

Kaderrichtlijn Water. De tweede stroomgebiedbeheerplannen voor Rijn,
Maas, Schelde en Eems voor de periode 2016–2021 zijn eind december
2015 vastgesteld en op dit moment in uitvoering. De uitvoering van de
tweede tranche maatregelen in het hoofdwatersysteem loopt via artikel 7
van het Deltafonds.
De Europese Kaderrichtlijn Mariene Strategie (KRM) kent, net als de KRW,
een zesjarige plancyclus. In 2018 wordt de beoordeling van het mariene
milieu en ecosysteem geactualiseerd, alsook de goede milieutoestand en
daarbij behorende beleidsdoelen en indicatoren. Deze actualisatie wordt
gebaseerd op de resultaten uit het KRM-monitoringprogramma en
aanvullend onderzoek op gebied van vooral onderwatergeluid, zwerfvuil
en microplastics. Ook wordt in 2018 een voortgangsrapportage gemaakt
over de uitvoering van het KRM-Programma van Maatregelen, onderdeel
van het Nationaal Waterplan 2016–2021. Het zwaartepunt bij de uitvoering
van de maatregelen ligt bij het terugdringen van zwerfvuil in zee (plastic
soep) en bescherming van ecologisch waardevolle gebieden op de
Noordzee. Daarnaast geeft het kabinet meer invulling aan zijn faciliterende
rol ten aanzien van «kansen benutten» voor het samengaan van een
duurzame economische groei en gebruik met een gezond systeem, en
voor eventueel ecosysteemherstel. De uitvoering van de KRM vindt plaats
in samenwerking met Economische Zaken. Er wordt ingezet op internationale afstemming en samenwerking (Noordzeeregio, OSPAR, EU), op
samenwerking met kennisinstituten en belanghebbenden en op cofinanciering uit EU-fondsen als EFMZV en INTERREG.
11.04.02 Subsidies
Dit betreft subsidieverlening voor het International Groundwater
Resources Assessment Centre (IGRAC) en geeft invulling aan de ambitie
die is vastgelegd in de overeenkomst tussen IHE en het Koninkrijk der
Nederlanden. Medio 2016 hebben IHE en het Koninkrijk der Nederlanden
een samenwerkingsovereenkomst opgesteld voor de jaren 2016–2022, die
beantwoordt aan de toenemende grondwaterproblematiek in de wereld
en met name het stedelijk gebied. Het United Nations-karakter van de
taken van IGRAC bepaalt dat IGRAC (een UNESCO categorie 2 instelling)
alleen kan werken op basis van overheidsfinanciering.
11.04.04 Bijdragen aan medeoverheden
De bijdrage aan medeoverheden heeft betrekking op de uitvoering van het
samenwerkingsprogramma Lumbricus door Waterschap Vechtstromen
met regionale partijen. Het samenwerkingsprogramma is gericht op het
geïntegreerd toepassen van innovatieve maatregelen op het gebied van
bodem en water ten behoeve van een klimaatrobuuste inrichting van het
bodem- en watersysteem van beekdalen. In dit programma komen
doelstellingen met betrekking tot waterkwaliteit, zoetwatervoorziening,
bodembeheer, klimaatadaptatie en waterveiligheid samen.
11.04.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Nederland is partij in de verdragen waarin de internationale riviercommissies voor de Rijn, Maas en Schelde zijn opgericht. In deze commissies
bespreekt Nederland watervraagstukken op het gebied van kwaliteit,
droogte en overstroming. De contributie voor deze commissies wordt
jaarlijks vastgesteld. Voor coördinatie van de EU-richtlijnen Kaderrichtlijn
water en Overstromingsrisico’s bestaat voor de Eems geen vaste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

40

riviercommissie, maar heeft Nederland apart een contract afgesloten met
Flussgebietsgemeinschaft Ems in Nedersaksen, Duitsland.
Voor de internationale samenwerking en afstemming over vraagstukken
op het gebied van mariene milieu, ecologie en biodiversiteit in het
noordoostelijk deel van de Atlantische Oceaan, inclusief de Noordzee,
bestaat het OSPAR-verdrag. Ook voor OSPAR is Nederland jaarlijks
contributie verschuldigd.
Nederland ambieert een internationale profilering als centrum voor
watervraagstukken. Dit is verwoord in de Internationale Waterambitie van
het kabinet. Het streven van Nederland als Centre of Excellence wordt
gedeeltelijk ingevuld door middel van twee Memoranda of Understanding
(MOU), waarmee UNESCO wordt ondersteund. Het gaat hier om
ondersteuning capacity building door IHE.
Water speelt een verbindende rol in de in VN-kader afgesproken Sustainable Development Goals (SDG’s). Er is reeds een specifiek SDG voor
water afgesproken. In een van de subdoelen van de SDG die zich richt op
steden wordt specifiek de nadruk gelegd op het verminderen van risico’s
van watergerelateerde rampen. Op dit moment is hiertoe de implementatiefase aangebroken. Hiervoor wordt met internationale organisaties en
platforms samengewerkt en worden activiteiten ondersteund. Zo worden
bijdragen geleverd aan het Sendai raamwerk van de UNISDR, HELP,
Aqueduct, Wereldbank, Water Global Practice WGP, OESO, Habitat III en
World Water Council. Nederland steunt verder actief de activiteiten van
UNECE Water op het gebied van grensoverschrijdend waterbeheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

41

Beleidsartikel 13 Ruimtelijke Ontwikkeling
Een ruimtelijk beleid voor een concurrerend, bereikbaar, leefbaar en veilig
Nederland, waarin sprake is van regionaal maatwerk, waarin de gebruiker
voorop staat, waarin investeringen scherp worden geprioriteerd en waarin
ruimtelijke ontwikkelingen, milieu en mobiliteit met elkaar zijn verbonden.
Het Rijk is enerzijds verantwoordelijk voor het systeem van ruimtelijke
ordening en stimuleert anderzijds de ruimtelijke investeringen en de
kwaliteit daarvan. Daardoor heeft de Minister van IenM een stimulerende
en een regisserende rol.
Stimuleren
IenM werkt aan meer eenvoudige regelgeving voor ruimtelijke ordening.
Daarbij verwacht het Rijk dat medeoverheden zich eveneens inzetten voor
meer eenvoud en verdere integratie op het gebied van ruimtelijke
regelgeving. Hierdoor neemt de bestuurlijke drukte af en ontstaat er
ruimte voor regionaal maatwerk. Om dit doel te bereiken is goede
samenwerking met en inzet door medeoverheden van groot belang. Het
Rijksbeleid voor ruimtelijke ontwikkeling en ordening is beschreven in de
in 2012 vastgestelde Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
(Kamerstukken II, 2011–2012, 32 660, nr. 50). Dit ruimtelijk beleid kent een
selectieve beleidsinzet op 13 nationale belangen. Bij deze 13 nationale
belangen is het Rijk (mede) verantwoordelijk voor het behalen van deze
doelen. Gebiedsontwikkeling wordt ingezet om bij te dragen aan een
excellente ruimtelijk-economische structuur van Nederland. Voor het
onderdeel Ruimtegebruik Bodem is de algemene doelstelling om te
komen tot een duurzaam en efficiënt beheer en gebruik van bodem en
ondergrond. De (Rijks)structuurvisie Ondergrond vormt een belangrijke
basis voor het ordenen van activiteiten in de bodem en ondergrond. De
aanpak is onder meer beschreven in het Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020 en het Convenant Bodem en Bedrijven 2015. Het Rijk
bevordert de ruimtelijke investeringen en de kwaliteit daarvan door
middel van:
• Het zorg dragen voor een gestructureerde afstemming met de regio in
de vorm van het Bestuurlijk Overleg MIRT, waarin het Rijk en de regio
afspraken kunnen maken over afgestemde acties en investeringsbeslissingen.
• Het, via de gebiedsagenda’s, in kaart brengen van de inhoudelijke
samenhang tussen de verschillende onderdelen van het ruimtelijkfysieke domein (onder andere woningbouw, bereikbaarheid, economie, energie, natuur en waterveiligheid).
• Het bevorderen van de duurzame kwaliteit van de ruimtelijke inrichting
en het doelmatig gebruik van het bodem- en watersysteem (gebiedsontwikkeling).
• Het ontwikkelen van nationale ruimtelijke visies, zoals een Visie op de
ruimtelijke kansen voor duurzame energieopwekking, -opslag en
-transport in 2050.
• De inhoudelijke inbreng vanuit het ruimtelijk beleid, een aspect van de
fysieke leefomgeving, in de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). In een
later stadium (als de NOVI er de facto is) volgt een uitvoerende en
regisserende rol.
• Inbreng van ontwerp in ruimtelijke projecten en programma’s bij IenM
en het stimuleren van ontwerp bij projecten en programma’s interdepartementaal en bij andere overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

42

Algemene
Rollen
en verantwoordelijkheden
Doelstelling

Regisseren
Daarnaast heeft de Minister van IenM – bij de onderwerpen Ruimtelijk
Instrumentarium, Geo-informatie, Stelselherziening Omgevingsrecht en
Ruimtegebruik Bodem – een systeemverantwoordelijkheid voor het goed
laten verlopen van processen op het gebied van ruimtelijke ordening. De
Minister van IenM is vanuit deze rolopvatting verantwoordelijk voor:
• Het opstellen, onderhouden en coördineren van nationale en
EU-kaders en wet- en regelgeving op ruimtelijk gebied en ten aanzien
van interbestuurlijke geo-informatie en de daarbij behorende informatievoorziening.
• Het vertalen en implementeren van relevante Europese beleidskaders.
Samenwerken met het bedrijfsleven en wetenschap in een topteam
geo-informatie om de gezamenlijke opgestelde toekomstvisie
GeoSamen te realiseren.
• Zorg dragen voor de stelselherziening van het omgevingsrecht, waarin
de wetgeving met betrekking tot het fysieke domein wordt gebundeld
en gestroomlijnd. De Minister en de andere overheden zijn verantwoordelijk voor de implementatie (invoeringsbegeleiding, digitale
ondersteuning en infopunt) daarvan.
• De coördinatie van het opstellen van de Nationale Omgevingsvisie
(NOVI).
• Het vanuit de ruimtelijke invalshoek bijdragen aan (de nieuwe)
bestuurlijke structuren en inrichting.
• Zorg dragen voor de structurele verankering van het ruimtelijk
ontwerp in de beleidsprocessen en projecten van de ruimtelijke
ontwikkeling van medeoverheden.
• De verdere ontwikkeling van kennis van de fysieke leefomgeving ten
behoeve van beleid in relatie tot maatschappelijke opgaven en het
faciliteren van de toepassing daarvan door de andere overheden.
• Het in staat stellen van de decentrale overheden om in 2030 de
bodemverontreiniging-problematiek te beheersen.
• Ten slotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op
dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en toezicht).
De monitor Infrastructuur en Ruimte onderzoekt de realisatie van de
dertien nationale belangen uit de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte
(SVIR), afgezet tegen de gestelde ambities.Er is voor gekozen om vanaf de
begroting 2017 te verwijzen naar het PBL. In 2016 is de tweede vervolgmeting verschenen. Het PBL werkt aan een advies over de monitoring van
de Nationale Omgevingsvisie (NOVI). Na totstandkoming van dit advies
en de voltooiing van de NOVI, zullen de kengetallen en indicatoren
worden herzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

43

Nationaal belang
SVIR

Doel SVIR

Een excellente
ruimtelijkeconomische
structuur van
Nederland door
een aantrekkelijk
vestiging-sklimaat
in en goede
internationale
bereikbaarheid van
de stedelijke
regio’s met een
concentratie van
topsectoren

Versterken
Internationale
concurrentiekracht concurrentie
stedelijke regio’s
Nederlandse
regio’s

http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2150Economische-ontwikkeling-in-regio%27s-met-concentratietopsectoren.html?i=40–189

Bereikbaar-heid

Nabijheid
wonen-werken

Sinds 1996 nabijheid wonen en werken met 2,5% toegenomen (periode
1996–2015).
Sinds 2012 gegroeid met 1%
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2134Nabijheid-wonen---werken.html?i=40–189

Vestigings-klimaat

Fysiek vestigingsklimaat

http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2133Regionale-Quality-of-living.html?i=40–189

Ruimte voor het
Realisering
hoofdnetwerk voor netwerk SEV-III
(duurzame)
energievoorziening
en de energietransitie
Transitie duurzame
energie

Voorlopige
kengetallen
Monitor Infrastructuur en
Ruimte

Meting 2014/2016

Toename netlengte 2.800 km (2008), 2.890 km (2012), 2890 km (2015)
hoogspanningsToename aantal woningen in vijwaringszones tussen 2000–2015 is 9.500.
lijnen met
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2135spanning 220 kV en Hoogspanningsleidingen.html?i=40–190
hoger
Verbruik
hernieuwbare
energie

4,2% (2011) 4,5% (2013), 5,5% (2014), 5,8% (2015)
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0385Verbruik-van-hernieuwbare-energie.html?i=40–190

Opgesteld
vermogen
windenergie op
land en op zee

2237 MW (2010) 2433 MW(2012), 2865 MW (2014), 3034 MW (2015) op land
228 MW (2012), 228 MW (2014),357 MW (2015) op zee
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl0386Windvermogen-in-Nederland.html?i=40–190

Ruimte voor het
Buisleidingen in
hoofdnetwerk voor gereserveerde
vervoer van
stroken
(gevaarlijke)
stoffen via
buisleidingen

Toename rode
ontwikkelingen
buisleidingstroken

Netlengte 18.406 km (2008). Daarnaast ligt er ongeveer 133.546 km (2014)
aan gasleidingen voor lokale distributie en 5.000 km warmtenet (2014).
Aantal woningen binnen gereserveerde buisleidingstroken 283 (2012), 286
(2014), 286 (2015)1
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/nl2136Hoofdnetwerk-buisleidingen.html?i=40–191

Efficiënt gebruik
Winning oppervan de ondergrond vlaktedelfstoffen
verbinden met
andere functies

Nog uit te werken
op basis van
structuurvisie
ondergrond

Realisatiecijfers worden verwacht wanneer structuurvisie beschikbaar is.

Zorgvuldige
afweging en
transparante
besluitvorming bij
alle ruimtelijke en
infrastructurele
besluiten

Ladder voor
duurzame
verstedelijking

Aandeel Ladderplichtige bestemmingsplannen waarbij de Ladder volledig
is toegepast 8% (nulmeting 2013), 43% (2015).
http://www.compendiumvoordeleefomgeving.nl/indicatoren/
nl2173-Toepassing-Ladder-duurzame-verstedelijking.html?i=40–203

Doelstelling
windenergie

1

Ladder voor
duurzame
verstedelijking

Noot 1: Cijfers op basis van nieuwe bron

Bron: De kengetallen zijn afkomstig uit de Monitor Infrastructuur en Ruimte 2014, Planbureau voor de Leefomgeving (www.clo.nl). Gegevens zijn
afkomstig uit de meting 2016. Voor het Meerjarenprogramma Bodem wordt verwezen naar het Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020 (stcrt.
2015, 14854). In dit convenant is onder meer beschreven hoe de overheden de focus leggen bij de aanpak van de resterende verontreinigingen.
Resterende verontreinigingen zijn verontreinigingen waarbij het risico voor mens, plant en dier het grootst is. De budgetten van het meerjarenprogramma Bodem worden over de bevoegde overheden ex-Wet Bodembescherming (ex Wbb) verdeeld via het Provincie- en Gemeentefonds.

Op dit artikel hebben geen beleidswijzigingen plaatsgevonden met een
effect op de begroting 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

44

Beleidswijzigingen
art. 13 Ruimtelijke ontwikkeling (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

119.402

149.808

119.225

90.075

99.535

186.353

181.495

Uitgaven:

114.623

155.733

131.496

101.727

104.016

186.353

188.668

Waarvan juridisch verplicht
13.01

Ruimtelijk instrumentarium

13.01.01 Opdrachten
– Wabo

96%
8.261

10.951

8.633

8.051

8.205

7.500

8.500

7.473

9.546

7.418

6.836

6.990

7.500

8.500

0

0

0

0

0

0

0

– Architectonisch beleid

1.934

2.713

2.427

2.377

2.220

2.919

2.919

– OLO

2.749

2.959

2.847

2.963

2.963

2.963

2.963

– Overige opdrachten

2.790

3.874

2.144

1.496

1.807

1.618

2.618

788

1.215

1.215

1.215

1.215

0

0

788

1.215

1.215

1.215

1.215

0

0

13.01.02 Subsidies
– Programma Ruimtelijk
Ontwerp
13.01.03 Bijdrage aan agentschappen

0

0

0

0

0

0

0

– waarvan bijdrage aan
RWS

0

0

0

0

0

0

0

13.01.04 Bijdrage aan medeoverheden

0

190

0

0

0

0

0

13.02

47.809

34.581

23.470

28.745

28.771

28.014

28.014

13.02.01 Opdrachten

Geo-informatie

3.087

7.184

2.267

2.298

2.598

2.512

2.512

13.02.02 Subsidies

10.571

1.990

680

680

380

380

380

10.571

1.990

680

680

380

380

380

13.02.06 Bijdrage aan ZBO’s en
RWT’s

34.151

25.407

20.523

25.767

25.793

25.122

25.122

– Kadaster

34.151

25.407

20.523

25.767

25.793

25.122

25.122

Gebiedsontwikkeling

– Basisregistraties

13.03

7.671

10.117

17.782

7.704

7.591

6.753

6.753

13.03.01 Opdrachten

1.161

2.164

3.016

1.668

1.670

1.803

1.803

13.03.02 Subsidies

72

60

60

60

60

60

60

13.03.03 Bijdrage aan agentschappen

0

2.402

2.356

2.356

2.340

2.340

2.340

– waarvan bijdrage aan
RWS

0

0

0

0

0

0

0

13.03.04 Bijdrage aan medeoverheden

6.438

5.491

12.350

3.620

3.521

2.550

2.550

– Projecten BIRK

3.888

2.941

4.950

691

0

0

0

0

0

4.850

379

971

0

0

– Projecten Nota Ruimte

13.04

– Projecten Bestaand
Rotterdams Gebied

2.550

2.550

2.550

2.550

2.550

2.550

2.550

Ruimtegebruik bodem

25.737

41.161

50.497

45.702

50.724

140.061

141.376

13.04.01 Opdrachten

5.531

6.569

5.005

5.191

5.182

5.232

5.232

13.04.02 Subsidies

13.380

17.204

13.707

14.823

12.211

13.211

12.211

– Bedrijvenregeling

6.977

9.681

8.684

10.000

10.000

11.000

10.000

– Programma Commissie
MER

2.000

2.000

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

45

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– Subsidies Caribisch
gebied

4.372

5.523

5.023

4.823

2.211

2.211

2.211

– Overige subsidies

31

0

0

0

0

0

0

13.04.03 Bijdrage aan agentschappen

6.826

5.382

5.905

5.787

5.787

5.787

5.787

– waarvan bijdrage aan
RWS

6.826

5.382

5.905

5.787

5.787

5.787

5.787

13.04.04 Bijdrage aan medeoverheden

0

12.006

25.880

19.901

27.544

115.831

118.146

– Meerjarenprogramma
Bodem

0

11.862

25.880

19.901

27.544

115.831

118.146

– Programma Gebiedsgericht instrumentarium

0

144

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

13.04.07 Bekostiging
Uitvoering klimaatadaptatie
13.05

Eenvoudig Beter

13.05.01 Opdrachten

0

0

0

0

0

0

0

25.145

58.923

31.114

11.525

8.725

4.025

4.025

10.582

33.089

4.889

2.700

1.500

0

41

– Eenvoudig Beter

3.094

2.339

1.489

0

0

0

41

– Omgevingswetgeving

7.488

30.750

0

400

100

0

0

0

0

3.400

2.300

1.400

0

0

0

9.000

6.000

3.000

0

0

0

0

9.000

6.000

3.000

0

0

0

14.563

16.834

20.225

5.825

7.225

4.025

3.984

– waarvan bijdrage aan
RWS

14.563

16.834

20.225

5.825

7.225

4.025

3.984

Ontvangsten

23.057

9.092

8.824

3.824

3.824

3.824

3.824

– Overige opdrachten
13.05.02 Subsidies
– Stimuleringsregeling
Impl Omgevingswet
13.05.03 Bijdrage aan agentschappen

Budgettaire gevolgen van beleid
Extracomptabele verwijzing naar artikel 18.16 Reservering Omgevingswet van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

2023 e.v.

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk
XII aan artikel 18.16 Reservering
Omgevingswet van het Infrastructuurfonds

1.950

1.299

255

0

0

28.350

Andere ontvangsten van artikel 18.16
Reservering Omgevingswet van het
Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 18.16
Reservering Omgevingswet van het
Infrastructuurfonds

1.950

1.299

255

0

0

28.350

waarvan Reservering Omgevingswet
18.16

1.950

1.299

255

0

0

28.350

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

46

Extracomptabele verwijzingen

13.01 Ruimtelijk instrumentarium
Van het opdrachtenbudget is het grootste deel juridisch verplicht door
lopende opdrachten ten behoeve van de uitvoering van het ruimtelijk
beleid. Het betreft onder meer opdrachten ten behoeve van de ontwikkeling van de Nationale Omgevingsvisie (NOVI), het beheer en onderhoud
van het ICT-systeem ter ondersteuning van het Omgevingsloket, het
beleid voor architectuur en ruimtelijk ontwerp en het beleid met
betrekking tot de klimaat- en ruimtelijke adaptatie. De uitgaven voor de
subsidies en de agentschapbijdrage aan RWS voor de maatregelen op het
gebied van het programma Ruimtelijke Adaptatie zijn eveneens juridisch
verplicht. De subsidies in het kader van de Actie Agenda Ruimtelijk
Ontwerp voor de periode 2017–2020 zijn eveneens volledig verplicht.
13.02 GEO-informatie
Het opdrachtenbudget en het subsidiebudget zijn merendeels juridisch
verplicht. Het opdrachtenbudget betreft voornamelijk de meerjarige
opdrachtverlening aan de Stichting Geonovum in het kader van de
uitvoering van wettelijke taken, zoals het beheer van de standaarden
ruimtelijke informatie en de invoeringsverplichtingen van INSPIRE. De
uitgaven ten behoeve van het beheer van de Landelijke Voorziening
Basisregistratie Ondergrond (BRO) zijn eveneens volledig verplicht.
Het budget voor bijdragen aan ZBO’s betreft de jaarlijks, reeds juridisch
verplichte, opdracht aan het Kadaster ten behoeve van de uitvoering en
het beheer en onderhoud ten behoeve van de basisregistraties.
Daarnaast is er sprake van een subsidieverplichting aan de Stichting
Geonovum voor de uitvoering van het basisprogramma. Hiervoor wordt
een subsidieregeling opgesteld.
13.03 Gebiedsontwikkeling
Het opdrachtenbudget is deels juridisch verplicht op grond van lopende
verplichtingen vanwege de uitvoering van het gebiedsbeleid en
MIRT-projecten. De uitgaven voor de subsidie aan het Regie College
Waddengebied, de agentschapbijdrage aan RWS, voor maatregelen op
het terrein van het gebiedenbeleid en de bijdrage aan andere overheden
voor de uitvoering van Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK),
Nota Ruimte en Nieuwe Sleutelprojecten (NSP) zijn alle juridisch verplicht.
13.04 Ruimtegebruik bodem
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht op grond van
lopende verplichtingen vanwege de uitvoering van het bodembeleid. De
uitgaven voor de subsidies en de agentschapsbijdrage aan RWS/WVL zijn
juridisch verplicht.
Het niet-juridisch verplichte deel op dit artikel heeft met name betrekking
op gelden conform de bestuurlijke afspraken voor knelpunten in de
uitvoering van de Wet bodembescherming, grootschalige bodemsaneringsprojecten en de bijdragen aan drink- en afvalwatervoorzieningen in
Caribisch Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

47

13.05 Eenvoudig Beter
Van het opdrachtenbudget 2018 is al een groot deel juridisch verplicht op
grond van lopende verplichtingen vanwege de stelselherziening
omgevingsrecht en de implementatie van de Crisis- en herstelwet (Chw).
Tevens is de agentschapbijdrage aan RWS en het RIVM juridisch verplicht.
Budgetflexibiliteit

13.01 Ruimtelijk instrumentarium
13.01.01 Opdrachten
Uitvoering Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR)
Deze financiële middelen worden in 2018 met name ingezet om zicht te
houden op de realisatie van de SVIR en om zorg te dragen voor kennisontwikkeling ten behoeve van de uitvoering van het ruimtelijk beleid en voor
de voorbereiding van de NOVI. De ondersteuning van provincies en
gemeenten in krimp- en anticipeerregio’s door middel van kennis en
experimenten wordt in 2018 voortgezet.
Ruimtelijk Ontwerp
Ruimtelijk ontwerp is van belang voor een goede ontwikkeling en beheer
van de fysieke leefomgeving. De Rijksinzet met de Actieagenda Ruimtelijk
Ontwerp is geactualiseerd en vastgelegd voor de periode 2017–2020.
Hierbij staat de inzet van ontwerpkracht op de maatschappelijke opgaven
zoals geagendeerd in de Nationale Omgevingsagenda en bij het opstellen
en toepassen van omgevingsplannen en -visies centraal.
De financiële middelen voor ruimtelijk ontwerp worden ook gebruikt voor
de eigen rol en verantwoordelijkheid van het Rijk met het College van
Rijksadviseurs en met ontwerpend onderzoek – interdepartementaal – op
thema’s zoals energietransitie, klimaatopgave, herbestemming en
mobiliteit. Anderzijds worden deze middelen ingezet voor programma’s
zoals het Ontwerpteam, het onderzoeksprogramma van de Internationale
Architectuur Biënnale Rotterdam en stimuleringsprogramma’s voor de
lokale praktijk bij uitvoeringspartners. De uitvoering van de Actieagenda
gebeurt in een netwerk van het Rijk met lead partners.
Klimaatadaptatie en Ruimtelijke Adaptatie
Ten slotte worden middelen ingezet voor het programma Klimaatadaptatie, dat zich richt op het bevorderen van een transitie van personen en
organisaties naar meer klimaatbestendig handelen. Daarbij bevindt het
programma zich in een breed speelveld, waarbinnen het een schakelfunctie vervult. Klimaatadaptatie omvat drie onderdelen; allereerst de
uitvoering van de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie van september
2014 (en het daarover gesloten bestuursakkoord). Hierin is een interbestuurlijke aanpak afgesproken teneinde Nederland op de lange termijn
waterrobuust en klimaatbestendig in te richten, met als doel dat
Nederland beter bestand is tegen dreigingen van overstromingen,
neerslag, droogte en hitte. In 2017 is de voortgang geëvalueerd. De
uitkomsten van deze evaluatie worden meegenomen in een nieuw op te
stellen Deltaplan Ruimtelijke Adapatie dat op Prinsjesdag 2017 aan de
kamer zal worden aangeboden. Het Deltaplan zal de komende jaren
bepalend zijn voor de activiteiten op het gebied van Ruimtelijke Adaptatie.
Als uitvloeisel van de Nationale klimaatadaptatiestrategie (december 2016
aan de Kamer aangeboden; Kamerstukken II, 2016–2017 31.793, nr. 162)
zal eind 2017 een Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

48

Toelichting op de financiële
instrumenten

uitgebracht. Dit Uitvoeringsprogramma zal bestaan uit een voortgangsrapportage over de acties die in 2017 reeds zijn uitgevoerd en een
Actieprogramma voor de periode 2018–2020. IenM heeft hierbij een
coördinerende rol.
13.01.02 Subsidies
Het budget van 2017–2021 voor de Actieagenda Ruimtelijk Ontwerp is als
een meerjarig subsidie toegekend aan een aantal van de lead partners
(waaronder het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, Architectuur Lokaal
en de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam), om zo goed
mogelijk aan te sluiten op ontwikkelingen en concrete activiteiten in de
praktijk.
13.02 Geo-informatie
Deze middelen zijn bestemd voor de exploitatie, het beheer en het
onderhoud van voorzieningen, die op basis van Europese verplichtingen,
zoals de implementatie van de Europese richtlijn INSPIRE, gericht zijn op
ontsluiting en harmonisatie van ruimtelijke gegevens. Verder zijn de
opdrachten aan onder meer Geonovum in het licht van de beleidsuitvoering portefeuille geo-informatie zoals beheer van informatiemodellen,
hier opgenomen.
Een belangrijk deel van de middelen zijn bestemd voor de ontwikkeling
van de basisregistratie ondergrond.
13.02.02 Subsidies
Met het oog op het uitvoeren van het basisprogramma op het terrein van
geo-informatie en de geo-basisregistraties wordt een structurele subsidie
verleend aan de Stichting Geonovum.
Voor de begeleiding van bronhouders in de tweede tranche van de
transitie van de Basisregistratie Grootschalige Topgrafie (BGT) en het
uitvoeren van werkzaamheden in het kader van kwaliteitszorg wordt een
subsidie toegekend aan het Samenwerkingsverband van Bronhouders
(SVB-BGT) voor een periode van drie jaar (2017–2019).
13.02.06 Bijdragen aan ZBO/RWT
Dit betreft een structurele bijdrage aan het Kadaster. De bijdrage is
bestemd voor beheer en ontwikkeling van de landelijke voorzieningen van
basisregistraties en in enkele gevallen ook het actueel houden van de
inhoud. Tevens gaat het om beheer en ontwikkeling van de gezamenlijke
verstrekkingsvoorziening voor geo-informatie PDOK (Publieke Dienstverlening op de Kaart), het Nationaal GeoRegister (NGR) in relatie tot
Europese richtlijn INSPIRE en de beheerkosten van het landelijke online
portaal voor ruimtelijke plannen.
13.03 Gebiedsontwikkeling
13.03.01 Opdrachten
De opdrachten in relatie tot de gebiedsontwikkeling hebben veelal een
relatie met het MIRT. Het MIRT is het meerjarenprogramma van de
opgaven in het ruimtelijk fysieke domein. De nadruk ligt op opgaven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

49

waaraan het Rijk financieel bijdraagt. Ook opgaven waaraan het Rijk niet
financieel bijdraagt, maar wel een rijksbelang heeft, worden in het MIRT
besproken. Het streven is te komen tot een brede afweging tussen
projecten van verschillende overheden, binnen diverse beleidssectoren,
met het doel zo tot een doelmatige inzet van publiek geld te geraken.
Daarbij worden maatregelen uitgevoerd die zijn aangekondigd in de
Kabinetsreactie op het IBO Flexibiliteit in infrastructurele planning
(Kamerstukken II, 2016–2017, 34 550-A nr. 5) van 20 september 2016.
Aan deze aandachtspunten wordt de komende jaren verder invulling
gegeven. Zo kan ook de samenhang met regionale opgaven en initiatieven van bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties worden
besproken. Het Rijk doet dit voor onderwerpen in het ruimtelijk fysieke
domein. Samen met de regio’s en andere partijen in de bestuurlijke MIRT
overleggen wordt aan de hand van de gezamenlijke gebiedsagenda’s
gewerkt.
Daarnaast neemt IenM het initiatief vanuit haar beleidsverantwoordelijkheid voor de Grote Wateren om samen met collega-departementen en
gebiedspartners te werken aan gebiedsagenda’s. Hierin worden zo veel
mogelijk relaties tussen water, milieu, natuur, cultuur-historisch erfgoed
en gebruiksfuncties in een ruimtelijk perspectief geplaatst en wordt op
basis daarvan gewerkt aan een gezamenlijke adaptieve uitvoeringsagenda. Ook wordt gewerkt aan een gezamenlijke kennis- en innovatieagenda. In 2016 is dit gestart voor het IJsselmeergebied (dit proces loopt
in ieder geval tot het einde van 2017); in 2017 wordt een dergelijk proces
ook gestart voor het Waddengebied.
Het vergroten van de concurrentiekracht van Nederland door het
versterken van de ruimtelijk-economische structuur is een van de drie
nationale doelen uit de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR). In
de afgelopen periode zijn belangrijke stappen gezet wat betreft ruimtelijk
economische structuurversterking in netwerkverband. IenM heeft samen
met de regionale partners, het bedrijfsleven en de ministeries van EZ en
BZK een werkwijze en een praktijk ontwikkelt hoe deze nieuwe samenwerking vorm te gegeven en op welke inhoud deze samenwerking
betrekking moet hebben. In 2018 zal IenM samen met betrokken partners
verdere uitvoering geven aan de agenda’s voor de versterking van het
ruimtelijk economische netwerk die in 2017 worden opgesteld. Deze
agenda’s zijn: de Uitvoeringsagenda Ruimtelijke Economische Ontwikkelstrategie voor de Noordelijke en Zuidelijke Randstad en de Brainport
Eindhoven en de Impulsagenda Greenports 3.0 voor het netwerk van de
greenports.
De Interdepartementale Commissie Rijksvastgoed (ICRV) heeft tot taak om
beleidsambities en beleidagenda’s die consequenties kunnen hebben voor
de taakuitvoering van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) en tevens (ontwikkel)
opdrachten aan het RVB interdepartementaal af te stemmen. De dgRW
van het Ministerie van IenM zit de ICRV voor. De ICRV beschikt over een
budget om, naast de bekostiging van het secretariaat, de kennis, expertise
en het vastgoed van het Rijksvastgoedbedrijf (RVB) in te schakelen bij
beleidsprocessen van de leden en bij uitvoeringsvraagstukken bij het RVB
en andere vastgoedhoudende rijksdiensten. Het budget voor de
werkzaamheden die het RVB uitvoert in opdracht van de ICRV, is per
1 januari 2017 uitgeboekt naar het Ministerie van IenM (in het kader van
de omvorming van het RVB tot een baten-lastendienst). Daarom worden
alle werkzaamheden vanaf 2017 formeel opgedragen aan het RVB. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

50

jaarplan van de ICRV beschrijft de werkzaamheden die worden
opgedragen aan het RVB. Deze manier van werken komt onder meer tot
uiting in gebiedsontwikkelingsprojecten en via de beleidsaanschrijvingen
voor het RVB die de departementen vanaf 2016 opstellen.
De opdrachten in het kader van het Takenpakket Ruimte en Energie
betreffen vooral de kosten voor projecten binnen het DGRW Programma
Ruimte en Energie, dat in samenwerking met EZ en BZK in 2017 wordt
vormgegeven en dat zich mogelijk uitbouwt tot andere betrokken
partners. Doel van dit programma is om de benodigde energietransitie,
zoals beschreven is in de Energieagenda van december 2016 (Kamerstukken II, 2016–2017, 31 510 nr. 64), ruimtelijk in goede banen te leiden.
Een duurzame energietransitie vraagt enerzijds een «energie-inclusieve
ruimtelijke ordening», op alle niveaus. Anderzijds vraagt de energietransitie bij ingrepen in de fysieke ruimte om energieprojecten met voldoende
omgevingskwaliteit en oog voor omgevingsaspecten en mitigatie van
negatieve effecten (natuur, landschap, veiligheid etc.). Projecten in 2017
en 2018 betreffen het leveren van bouwstenen voor het Klimaat- en
energieplan en de NOVI. In 2018 en 2019 betreffen dat een handreiking
«energie in omgevingsvisies en -plannen»; de ondersteuning van diverse
regionale energiestrategieën; de verkenning van juridische knelpunten
rond de energielevering van waterschappen; het activeren van sleutelnetwerken binnen de domeinen van energie en ruimte en tot slot betreffen
dat diverse projecten rond kennis, onderwijs en onderzoek.
13.03.02 Subsidies
Het Regiecollege Waddengebied (RCW) is een strategisch overleg- en
afstemmingsorgaan voor het Waddengebied. De belangrijkste belanghebbenden in dit gebied zijn vertegenwoordigd in het RCW. Zoals de
ministeries van Economische Zaken (EZ) en van Infrastructuur en Milieu
(IenM) en het Samenwerkingsverband De Waddeneilanden, maar ook
economie, natuur en de wetenschap. Belangrijke ontwikkelingen voor het
Waddengebied, zowel daarbinnen als ook daarbuiten, worden in het RCW
aan de orde gesteld waaronder bijvoorbeeld de trilaterale samenwerking
met Duitsland en Denemarken wat betreft het Waddengebied. Er wordt
jaarlijks een subsidie verstrekt aan het RCW.
13.03.04 Bijdragen aan medeoverheden
Projecten BIRK
Het Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit (BIRK) is ingezet ter
versterking van de ruimtelijke kwaliteit in stedelijke centra of stedelijke
gebieden. De projecten zijn deels afgerond en deels nog volop in
uitvoering. Met een viertal BIRK-projecten bestaat er de komende jaren
nog een subsidierelatie. De slotbetalingen zijn thans voorzien in 2019.
Nieuwe Sleutel Projecten (NSP)
Dit budget wordt ingezet ter ontwikkeling en versterking van zes centra in
nationale stedelijke netwerken door (her)ontwikkeling van Hogesnelheidslijn (HSL) stations en omgeving. Vanaf 2017 heeft dit alleen nog
maar betrekking op het NSP-project Breda. De slotbetaling aan NSP Breda
is thans voorzien in 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

51

Projecten Nota Ruimte
Het budget is een extra impuls voor de versterking van de economische
concurrentiepositie, krachtige steden en platteland, borging belangrijke
ruimtelijke waarden en borging van veiligheid. Thans bestaat alleen nog
met Rotterdam Stadshavens een subsidierelatie. De slotbetaling aan dit
project is thans voorzien in 2018.
Bestaand Rotterdams Gebied (BRG)
De financiële middelen voor BRG zijn een jaarlijkse bijdrage vanuit het Rijk
als onderdeel van het Project Mainport Rotterdam om de doelstellingen
van het deelproject Bestaand Rotterdams Gebied te kunnen bereiken. BRG
bestaat uit een aantal deelprogramma’s en projecten dat tot doel heeft de
ruimte in de haven beter te benutten en de leefbaarheid van de regio
Rijnmond te vergroten.
13.04 Ruimtegebruik bodem
13.04.01 Opdrachten
De opdrachtverlening heeft betrekking op uitbesteding van beleidsinhoudelijke onderzoeksopdrachten en evaluaties aan derden op het gebied
van: Bodem, Drinkwater en Waterketen, BES-eilanden, Drinkwater
commissie van deskundigen, Structuurvisie Ondergrond (STRONG),
Bodemenergie, Uitvoering structuurvisie buisleidingen, Energie en
Ruimte, Milieueffectrapportage en NEN-regelgeving (drinkwater, bodem,
zwemwater).
13.04.02 Subsidies
Bedrijvenregeling
Op grond van de Wet bodembescherming en het Besluit financiële
bepalingen bodemsanering, worden subsidies ten behoeve van
saneringsmaatregelen van bedrijven vastgelegd.
Caribisch Nederland
Dit betreft subsidiebijdragen ten behoeve van drinkwater- en afvalwatervoorzieningen in Caribisch Nederland.
13.04.03 Bijdragen aan agentschappen
De Uitvoeringsorganisatie bodem en ondergrond bij RWS/WVL: dit betreft
een opdracht aan het agentschap RWS. Concreet gaat het hierbij om het
verrichten van uitvoerende wettelijke taken op grond van de Wet
bodembescherming en ondersteuning van de beleidsontwikkeling op het
gebied van bodem en ondergrond.
13.04.04 Bijdragen aan medeoverheden
Meerjarenprogramma bodem
Het bodembeleid voor de periode 2016–2020 is opgenomen in het
Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020 (stcrt. 2015, 14854). Dit
convenant is ondertekend door het Rijk, het IPO, de VNG en de Unie van
Waterschappen. Dit convenant vormt de basis voor het verstrekken van
een bijdrage aan de andere overheden voor de financiering van de
uitvoering van het convenant, inclusief de aanpak van verontreinigingen.
Tevens vindt de betaling van eerdere toezeggingen voor de aanpak van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

52

enkele specifieke verontreinigingen plaats. Dit betreft o.a. de rijksbijdrage
aan het Rotterdamse Havengebied en Utrecht Griftpark.
Het resterende budget voor 2018 is voorzien voor eventuele knelpunten
(artikel 11.4 Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020) en voor
benodigde aanvullende financiële middelen voor individuele bevoegde
overheden Wbb in verband met de uitvoering van het convenant (artikel
11.3 Convenant Bodem en Ondergrond 2016–2020).
13.04.08 Garanties
Het Borgstellingkrediet Bodemsanering MKB is mede naar aanleiding van
een evaluatie van deze garantieregeling beëindigd. In 2018 wordt alleen
nog garant gestaan voor een lopende garantie ter grootte van € 397.129.
De openstaande garanties lopen af naar nul over de looptijd tot en met
2027.
13.05 Eenvoudig Beter
Algemeen
Binnen de interdepartementale programmadirectie Eenvoudig Beter (EB)
wordt gewerkt aan de stelselherziening van het omgevingsrecht en de
implementatie van de Crisis- en herstelwet (Chw). Daarnaast wordt vanuit
de programmadirectie door een interbestuurlijke unit het opdrachtgeverschap voor de implementatie van de Omgevingswet, samen met de
bestuurlijke koepels IPO, VNG en UvW georganiseerd. De stelselherziening is erop gericht om te komen tot minder regels en het vergroten
van de inzichtelijkheid, een samenhangende benadering van de fysieke
leefomgeving, meer ruimte voor decentrale afweging, en het versnellen
en verbeteren van de besluitvorming over projecten. Goede implementatie van de Omgevingswet is essentieel. Het gaat hier om invoeringsbegeleiding, het vormen van één centraal infopunt en de ontwikkeling van
een Digitaal Stelsel Omgevingswet.
Op 21 april 2016 is het Hoofdlijnenakkoord financiële stelselherziening
omgevingsrecht door de Minister van IenM en de koepels VNG, IPO en
UvW getekend. Over de eenmalige uitgaven is afgesproken dat de
rijksoverheid de investeringskosten betaalt voor het digitale stelsel, de
invoeringsondersteuning en het informatiepunt. In de vorige begroting is
invulling gegeven aan deze afspraak door dekking voor de periode
2016–2024 van totaal circa € 218,1 miljoen op te nemen (zie begroting
2017 extracomptabele tabel artikel 13.05). De middelen zijn destijds
verdeeld over IF artikel 18.16 onder het kopje «Reservering
Omgevingswet» (totaal € 157,05 miljoen) en op Hoofdstuk XII geboekt
(artikel 13.05 en op artikel 98 t.b.v. apparaatsuitgaven). Zoals reeds in de
vorige begroting aangekondigd hebben in deze begroting overboekingen
van IF naar HXII plaatsgevonden. Het overzicht uit begroting 2017 is
derhalve geactualiseerd (zie hieronder). De hierboven genoemde
middelen zijn bestemd voor de eerste fase (invoeringsbegeleiding, het
oprichten van een centraal infopunt en het ontwikkelen van het Digitaal
Stelsel Omgevingswet) met als uitgangspunt behoud van het huidige
voorzieningenniveau. De benodigde middelen voor de vervolgfase van
het Digitaal Stelsel Omgevingswet van circa € 93,1 miljoen zijn nog niet
aan het projectbudget toegevoegd. Bij vervolg van dit programma zonder
aanvullende externe financiering zal er additioneel bijgedragen worden
vanuit alle modaliteiten op de investeringsfondsen. Voor de vervolgfase is
het streefbeeld dat alle functionaliteiten beschikbaar zijn die helpen om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

53

doelen van de Omgevingswet te realiseren, waarbij de informatiehuizen
verder zijn uitgebouwd.
Om de Kamer een integraalbeeld te verschaffen van de totaal beschikbare
middelen op de diverse artikelen is onderstaande extracomptabele tabel
opgenomen. De middelen die nog op het Infrastructuurfonds staan
gereserveerd worden tranchegewijs overgeboekt naar Hoofdstuk XII, waar
de uitgaven worden verantwoord. Voor de volledigheid zijn de middelen
die vanaf de start (2011–2015) ten laste van de begroting van IenM zijn
gebracht ook opgenomen (totaal € 44,8 miljoen). De besteding van het
bedrag t/m 2015 (OLO-3, opdrachten verkenning/planuitwerking, apparaat,
inhuur van expertise, etc.) is jaarlijks in de jaarverslagen van IenM
verwerkt. Naast de toegekende budgetten voor de eenmalige uitgaven is
in de tabel ook de op artikel 13.05 budgettair getroffen voorziening voor
de exploitatiekosten Digitaal Stelsel Omgevingswet zichtbaar.
Extracomptabele Tabel Toegekende Budgetten Stelselherziening Omgevingsrecht (bedragen x € 1.000)
Eenmalige uitgaven

t/m
2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

13.05 Eenvoudig Beter

31.598

25.145

58.923

29.214

10.825

4.684

66

66

98.01 Apparaat

13.196

9.784

12.241

10.350

3.100

600

600

0

27.244

1.950

1.299

255

0

2029/
2030

Totaal
vanaf
2016

Hoofdstuk XII
128.857
36.675

Infrastructuurfonds
18.16 Reservering Omgevingswet
12.06 Apparaatskosten RWS
Totaal – eenmalig

28.350

900
44.794

35.829

59.098
900

98.408

41.514

15.224

5.539

666

28.350 225.530

13.05 Eenvoudig Beter

1.900

700

4.041

3.959

3.959

14.559

Totaal – exploitatie

1.900

700

4.041

3.959

3.959

14.559

43.414

15.924

9.580

4.625

4.025

28.350 240.089

Exploitatie-uitgaven
Hoofdstuk XII

Totaal toegekend

35.829

98.408

De eenmalige uitgaven zijn 7,5 mln. hoger ten opzichte van de vorige
begroting. Dit wordt voor een groot deel veroorzaakt door het toevoegen
van € 7,5 mln apparaatsgeld. Verder zijn er diverse op- en afboekingen in
relatie tot RVO, RIVM en RWS daarnaast heeft er een slotwetmutatie
plaatsgevonden.
13.05.01 Opdrachten
De financiële middelen worden ingezet voor het nader uitwerken van de
uitgangspunten van de Omgevingswet in de uitvoeringsregelgeving
(AMvB’s en ministeriële regelingen) en de invoeringswetgeving, toetsing
en consultatie, voor het omgevingsmanagement en voor het versterken
van kennis en kunde via het programma NU al EB.
Voor de inwerkingtreding van de wet is een tijdige en zorgvuldige
implementatie essentieel. Het gaat hier om de invoeringsbegeleiding, het
oprichten van een centraal infopunt en de digitale ondersteuning van de
Omgevingswet. Er wordt onder andere gewerkt aan het beter uitwis-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

54

selbaar maken van digitale gegevens. Hiermee wordt mede invulling
gegeven aan de ambitie in het regeerakkoord om gegevens beter digitaal
te ontsluiten en meer vergunningaanvragen digitaal te maken.
13.05.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de agentschapbijdrage voor de inzet van RWS voor de
implementatie van het wetsvoorstel Omgevingswet en de Crisis- en
herstelwet. Daarnaast levert RWS capaciteit voor de uitwerking van de
uitvoeringsregelgeving van de Omgevingswet. Tot slot zijn de exploitatiekosten van Eenvoudig Beter van IenM hier geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

55

Beleidsartikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Het Ministerie van IenM streeft er naar om weggebruikers zo snel,
verkeersveilig, betrouwbaar en duurzaam mogelijk van A naar B te laten
reizen. Daarvoor worden verschillende instrumenten ingezet: regelgeving,
investeringen, regisseren, uitvoering en toezicht. IenM werkt toe naar een
modern en goed functionerend verkeerssysteem en ontwikkelt een
hoofdwegennet dat bijdraagt aan de economische en ruimtelijke
ontwikkeling van Nederland en dat voldoet aan de milieunormen.
Daarnaast wordt ingezet op een landelijke afname van het aantal
verkeersslachtoffers. Om deze doelen te bereiken werkt IenM samen met
medeoverheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties.
(Doen) Uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistijden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikelen 16 Openbaar Vervoer en Spoor). Voor het
hoofdwegennet betekent dit dat de Minister zorgt voor:
• Regelgeving en afspraken over voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bij
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid, snelheden,
doorstroming en duurzaamheid.
• De besluitvorming over en uitvoering van infrastructuur in relatie tot
gebiedsontwikkeling. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd.
De bijdragen zijn gerelateerd aan het Infrastructuurfonds (artikel 12
Hoofdwegen).
• De financiering (via het Infrastructuurfonds) van het programma Beter
Benutten.
• De uitvoering van het beheer, onderhoud, verkeersmanagement en het
oplossen van veiligheidsknelpunten door RWS als beheerder van het
hoofdwegennet. Deze activiteiten zijn terug te vinden op het Infrastructuurfonds (artikel 12 Hoofdwegen).
• Het bevorderen van de bereikbaarheid en veiligheid en beperken van
de kosten door verbetering van de reisinformatie en het verkeersmanagement: via inzet op de laatste technologieën en samenwerking
tussen bedrijfsleven en wegbeheerders verbetert de reisinformatie
voor de reiziger, die zich daardoor zowel beter kan voorbereiden op de
reis, als de reis kan aanpassen.
• Het beheersen van de geluidproductie vanwege verkeer door middel
van een jaarlijkse monitoring van de naleving van de geluidproductieplafonds langs het rijkswegennet en het aanpakken van hoge
geluidbelastingen langs rijkswegen door middel van het Meerjarenprogramma Geluidsanering (MJPG).
• Het oplossen van de knelpunten voor luchtkwaliteit langs het rijkswegennet door middel van maatregelen (zowel generiek en locatiespecifiek) in het kader van het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook voor de
uitvoering van het beleid inzake wegen en verkeersveiligheid, waaronder
het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving. Via wet- en
regelgeving, aansturing van RWS in het beheer van het wegennet en
afspraken met het bedrijfsleven en andere maatschappelijke organisaties,
zorgt IenM voor veilige infrastructuur en optimaal gebruik daarvan.
Daarbij wordt ingespeeld op ontwikkelingen bij gebruikers, voertuigen en
infrastructuur. Deze regierol wordt concreet ingevuld door:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

56

Algemene
Rollen
en Verantwoordelijkheden
Doelstelling

•

•

•

•

•

•

Het vervolg van Beter Benutten, landelijk is de volgende programmaambitie afgesproken: tenminste 10% vermindering van de reistijd van
deur tot deur op de belangrijkste gesignaleerde knelpunten in de spits
op de weg in de periode 2015 tot en met 2017. Dit ten opzichte van een
situatie zonder het vervolgprogramma Beter Benutten. In 2018 worden
nog bijdragen aan de regio’s verstrekt voor maatregelen die na 2017
gereed komen of waarvan de administratieve afwikkeling pas na 2017
zal plaats vinden. Het programma Decentraal Spoor en ITS loopt tot en
met 2020.
De Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en de gebiedsagenda’s vormen de kaders voor de bereikbaarheidsopgaven. Maatschappelijke en technologische ontwikkelingen maken een andere aanpak
van deze bereikbaarheidsopgaven op (middel)lange termijn nodig én
mogelijk. Voortbouwend op de ervaringen van het programma Meer
Bereiken wordt deze andere aanpak in de praktijk vorm gegeven.
Uitgangspunten hierbij zijn een gelijkwaardige samenwerking tussen
Rijk, medeoverheden, bedrijfsleven en maatschappelijke partijen, het
in samenhang bezien van bereikbaarheid met andere ruimtelijke
opgaven (bijvoorbeeld wonen, natuur, leefbaarheid, veiligheid) en het
onderzoeken van een brede set oplossingsrichtingen (innoveren,
informeren, in stand houden, inrichten en investeren).
De inzet van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid 2008–2020 en de
Beleidsimpuls Verkeersveiligheid. De plannen richten zich op verbetering van infrastructuur, voertuigen en gedrag van weggebruikers ter
vermindering van het aantal verkeersdoden en ernstige verkeersgewonden. Samen met medeoverheden en maatschappelijke partners is
met name aandacht voor de groeiende risicogroepen onder de
verkeersdeelnemers: ouderen, fietsers, notoire overtreders en
beginnende bestuurders.
Samen met (internationale) overheden en marktpartijen te werken aan
de marktcondities ten behoeve van veiligheid, bereikbaarheid en
economie in het wegvervoer. Denk daarbij aan regelgeving over
opleidingseisen, cabotage en maten en gewichten van het vrachtverkeer in Europa.
Inzetten op verbeteren van data van verkeersongevallen en in
samenwerking met de decentrale overheden onderzoeken hoe een
risicogestuurde aanpak kan worden gebruikt als nieuwe basis voor de
inzet van maatregelen.
Specifiek voor smart mobility wordt in (inter)nationale samenwerking
met overheden en marktpartijen gewerkt aan het faciliteren en
versnellen van de ontwikkeling van informatisering van het verkeersysteem en automatisering van het voertuig. Dit gebeurt bijvoorbeeld
door testen en proeven met innovatieve systemen in Nederland ruim
baan te geven. In samenwerking met sociale partners, de transportsector en maatschappelijke organisaties wordt ingezet op verbeterde
duurzaamheid van mobiliteit.

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie artikel 24
Handhaving en toezicht).
Indicatoren en Kengetallen
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor Wegen
en verkeersveiligheid opgenomen. In productartikel 12 van het Infrastructuurfonds zijn de aan dit beleidsartikel gerelateerde productindicatoren
en/of -kengetallen opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

57

Aanleg
In het notaoverleg MIRT, d.d. 23 november 2015, heeft de Tweede Kamer
ingestemd om in de eerstvolgende Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse
de indicator voor acceptabele reistijd te wijzigen. De indicator voor
acceptabele reistijd uit de Nota Mobiliteit en de SVIR is hiermee vervallen
en is vervangen door de hoofdwegennet indicator. Met deze indicator
worden de economische verlieskosten van toekomstige knelpunten in
beeld gebracht(m.b.v. verkeersmodellen). Met deze indicator worden de
economische verlieskosten van toekomstige knelpunten in beeld
gebracht, met als doel om die nieuwe projecten te prioriteren, die de
meeste economische verlieskosten oplossen Rijkswaterstaat zal in haar
Publieksrapportage (T3 aan het eind van elk jaar) een file top 50 kaart en
tabel opnemen met de hoogste economische verlieskosten. Deze tabel zal
overgenomen worden in de verantwoordingsrapportage. In de begroting
(het MIRT projectenboek) zal dezelfde kaart opgenomen worden, en per
MIRT-project de bijdrage aan het oplossen van de file top 50.
Beter Benutten
Over de voortgang van de uitvoering van de gebiedsprogramma’s Beter
Benutten wordt de Tweede Kamer geïnformeerd in het kader van het
MIRT-proces (Kamerstukken II 2016–2017 34 550-A, nr. 19).
Beheer en onderhoud
Verwezen wordt naar het Infrastructuurfonds artikel 12.01 (verkeerssignalering op banen en verkeerscentrales) en 12.02 (km rijbaanlengte, km2
asfalt, km2 groen areaal).
Verkeersmanagement
Verwezen wordt naar het Infrastructuurfonds artikel 12.01 (indicator van
op alle bemeten wegvlakken ingewonnen betrouwbare reis en routeinformatie en tijdige levering aan de serviceproviders).
Geluid en luchtkwaliteit
Indicator: lokale luchtkwaliteit NO2 en geluidsknelpunten langs hoofdwegen waarvoor nog een saneringsplan moet worden opgesteld
Waarde
2013

Waarde
2014

Waarde
2015

Waarde
2016

Waarde Streefwaarde
2017
peildatum

Lokale luchtkwaliteit NO2
Geluidsknelpunten langs rijkswegen waarvoor
nog een saneringsplan moet worden vastgesteld

0 knelpunten

8.650

8.600

8.300

8.300

5.600

0 knelpunten
in 2020

Bron: RWS/WVL, 2017

Toelichting:
In 2015 is nagenoeg (99,9%) op alle locaties langs rijkswegen voldaan aan
de per 1 januari 2015 geldende grenswaarde voor stikstofdioxide (NO2)
Komende jaren zal blijvend moet worden voldaan aan de normen voor
luchtkwaliteit. Dat betekent dat 0 knelpunten het streven blijft. Hierover zal
in de jaarverslagen worden gerapporteerd op basis van de jaarlijkse
monitoring over het gepasseerde jaar.
De genoemde getallen voor geluid betreffen het aantal objecten (met
name woningen) met een geluidbelasting op de gevel boven de maximale
waarde van 65dB, waarvoor nog een geluidsaneringsplan moet worden
opgesteld. De peildatum van 2020 hangt samen met de hiervoor in de Wet
milieubeheer opgenomen einddatum voor het opstellen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

58

saneringplan. In deze context is sprake van nul knelpunten als voor alle
saneringsobjecten een saneringsplan is opgesteld. De termijn voor de
uitvoering van de saneringsmaatregelen wordt in de saneringsplannen
vastgelegd en zoveel mogelijk gecombineerd met reguliere vervanging
van het wegdek en eventuele wegaanpassingen, dit zal dus ook deels na
2020 zijn.
De sanering wordt uitgevoerd in het kader van het Meerjarenprogramma
Geluidsanering (MJPG). In dit programma worden onder bepaalde
voorwaarden ook objecten met een geluidbelasting onder de 65dB
gesaneerd. Vooruitlopend op het opstellen van regionale saneringsplannen vindt de geluidsanering plaats in samenhang met genomen
tracébesluiten.
De gehanteerde geluidbelastingen zijn gebaseerd op een «worst-case»
situatie (volledig benut geluidproductieplafond). Bij een deel van de
gesaneerde objecten blijft de geluidbelasting op de gevel na het treffen
van de doelmatige saneringsmaatregelen boven de 65dB en wordt
toepassing van gevelmaatregelen onderzocht om te voldoen aan de
geluidsnorm binnen de woning.
Zoals aangegeven in het Jaarverslag 2016 over Hoofdstuk XII is het totale
aantal knelpunten herijkt op basis van nieuw beschikbaar landelijk
onderzoek dat, als gevolg van het voortschrijdende onderzoek, steeds
gedetailleerder is dan de eerder beschikbare informatie. Daarnaast zijn de
gegevens geactualiseerd aan de hand van genomen saneringsbesluiten
en het realiseren van geluidschermen voorafgaand aan het treffen van
saneerplannen in het kader van de PreNoMo-sanering, waardoor de
geluidbelasting op de betreffende woningen onder de saneerdrempel is
gebracht.
In vervolg op de brieven aan de Tweede Kamer over de kostenbeheersing
van het MJPG d.d. 20 november 2015 (Kamerstukken II 2015–2016 32 252,
nr. 56) 1 september 2016 (Kamerstukken II 2015–2016 32 252, nr. 58) zal de
komende jaren verder invulling hieraan worden gegeven door middel van
prioritering van maatregelen.
Regelgeving en afspraken
Verwezen wordt naar het Infrastructuurfonds artikel 12.02.04 (beschikbaarheid, verhouding verstoring wegwerkzaamheden ten opzichte van
totale verstoringen, tijdsduur percentage van het jaar dat de weg veilig
beschikbaar is).
Verkeersveiligheid
Indicator: Ontwikkeling aantal verkeersslachtoffers
basiswaarde

realisatie

doelstelling
2020

2002

2012

2013

2014

2015

2016

aantal verkeersdoden

1.066

650

570

570

621

629

500

ernstig verkeersgewonden

16.100

19.200

18.800

20.700

21.300

dec-17

10.600

Bron: Rijkswaterstaat/WVL, 2016 Bron verkeersdoden 2016:
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2017/18/omgekomen-autorijders-vaak-jong-of-oud

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

59

Marktcondities
Verwezen wordt naar de «Kerncijfers verkeersveiligheid» (Kamerstukken II
vergaderjaar 2016–2017, 29 398, nr. 544).
Duurzaamheid
Voor de doelstellingen voor de sector verkeer en vervoer wordt verwezen
naar artikel 19 Klimaat.

Naar aanleiding van de kabinetsreactie Interdepartementale beleidsonderzoek (IBO) «Flexibiliteit in infrastructurele planning» (Kamerstukken II
2016–2017 34 550-A, nr. 5) wordt een wijziging in gang gezet van de Wet
Infrastructuurfonds die erop gericht is de reikwijdte van het IF zodanig te
verbreden dat ook niet-investeringsuitgaven (zoals Beter Benutten) die
direct bijdragen aan de doelmatigheid en doeltreffendheid van investeringen in infrastructuur bekostigd kunnen worden uit het IF.
Zoals in de brieven van 14 oktober 2016 (Kamerstukken II 2016–2017
34 550-A, nr. 9) en 21 november 2016 (Kamerstukken II 2016–2017
34 550-A, nr. 19) aangegeven, wordt verkend hoe de succesvolle publiekprivate samenwerking van Beter Benutten kan worden voortgezet in een
gerichte korte termijn aanpak (2018–2021) voor slimme en duurzame
mobiliteit. De uitkomst is mede afhankelijk van de (financiële) prioriteiten
van een nieuw kabinet en vindt naar verwachting dit najaar plaats bij de
Bestuurlijke Overleggen MIRT.
In 2016 is een beleidsdoorlichting voor het gehele beleidsartikel van start
gegaan. De afronding daarvan is voorzien in 2017. Er wordt gekeken naar
de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid en of de gehanteerde
indicatoren, kengetallen en streefwaarden zinvol zijn en hoe de
monitoring verbeterd kan worden ingezet om afwegingen bij beleids- en
besluitvorming beter te ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

60

Beleidswijzigingen
art. 14 Wegen en verkeersveiligheid (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

63.115

33.736

27.319

27.643

27.374

28.701

28.862

Uitgaven:

34.635

47.495

36.725

34.298

32.827

29.492

28.653

Waarvan juridisch verplicht
14.01

Netwerk

81%
15.367

30.645

20.575

17.791

16.097

12.004

11.154

11.025

24.051

15.304

12.520

10.876

6.783

5.933

– Beter Benutten

7.245

18.472

10.141

6.902

4.616

173

173

– BOA wegverkeersbeleid

1.320

1.253

2.096

2.350

2.387

2.722

2.728

– Wegverkeersbeleid

1.434

2.644

1.146

1.296

1.567

1.679

1.690

– Overige opdrachten

1.026

1.682

1.921

1.972

2.306

2.209

1.342

14.01.02 Subsidies

1.126

1.135

650

650

600

600

600

14.01.03 Bijdrage aan agentschappen

3.216

5.459

4.621

4.621

4.621

4.621

4.621

14.01.01 Opdrachten

– waarvan bijdrage aan
RWS

3.216

5.459

4.621

4.621

4.621

4.621

4.621

Veiligheid

19.268

16.850

16.150

16.507

16.730

17.488

17.499

7.598

6.441

6.218

6.606

6.829

7.618

7.629

7.598

6.441

6.218

6.606

6.829

7.618

7.629

8.063

8.351

8.401

8.370

8.370

8.369

8.369

– VVN

3.660

3.726

3.736

3.736

3.736

3.736

3.736

– SWOV

3.781

3.854

3.870

3.869

3.869

3.869

3.869

– Overige subsidies

622

771

795

765

765

764

764

14.02.03 Bijdrage aan agentschappen

585

584

584

584

584

584

584

– waarvan bijdrage aan
RWS

585

584

584

584

584

584

584

14.02.05 Bijdragen aan internationale organisaties

30

30

30

30

30

0

0

– Euro NCAP

30

30

30

30

30

0

0

14.02.06 Bijdrage aan ZBO’s en
RWT’s

14.02

14.02.01 Opdrachten
– Opdrachten Verkeersveiligheid
14.02.02 Subsidies

2.992

1.444

917

917

917

917

917

– CBR

2.992

1.444

917

917

917

917

917

Ontvangsten

3.149

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

61

Budgettaire gevolgen van beleid
Extracomptabele verwijzing naar artikel 12 Hoofdwegennet van het Infrasturctuurfonds (bedragen x € 1.000)

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 12
Hoofdwegennet van het Infrastructuurfonds

2018

2019

2020

2021

2022

2.485.580

2.499.238

2.616.884

2.657.132

2.840.329

90.402

55.343

90.501

148.914

133.540

2.575.982

2.554.581

2.707.385

2.806.046

2.973.869

Andere ontvangsten van artikel 12 Hoofdwegennet van het
Infrastructuurfonds
Totale uitgaven op artikel 12 Hoofdwegennet van het
Infrastructuurfonds
waarvan
12.01

Verkeersmanagement

3.680

3.681

3.680

3.677

3.674

12.02

Beheer, onderhoud en vervanging

645.593

637.675

529.783

629.827

587.072

12.03

Aanleg

781.590

905.105

1.160.531

1.215.916

1.472.204

12.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

581.030

455.632

460.687

410.514

397.500

12.06

Netwerkgebonden kosten HWN

564.089

552.488

552.704

546.112

513.419

12.07

Investeringsruimte

0

0

0

0

0

14.01 Netwerk
De uitgaven voor subsidies (zie hiervoor de subsidiebijlage) en de
agentschapsbijdrage aan RWS zijn volledig juridisch verplicht. Voor
subsidies betreft het hier onder andere verplichtingen die tot en met
2018/2019 zijn aangegaan. De budgetten voor subsidies worden per jaar
gepubliceerd en hebben daarmee een vastomlijnde tijdshorizon, de
agentschapsbijdrage heeft een structureel karakter. Van het opdrachtenbudget is het merendeel juridisch verplicht op grond van lopende
verplichtingen.
14.02 Veiligheid
De uitgaven voor de agentschapsbijdrage aan RWS zijn volledig juridisch
verplicht. De overige verplichtingen betreffen subsidies aan Veilig Verkeer
Nederland (VVN), Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) en Team Alert. Voor de subsidies aan VVN, SWOV en
Team Alert zijn de maximaal beschikbare subsidiebudgetten vermeld in de
gepubliceerde meerjarensubsidieregelingen c.q. jaarlijks gepubliceerde
subsidieplafonds.
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht als gevolg van
lopende opdrachten. Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt
aangewend voor met name opdrachten voor het uitvoeren van onderzoeken en het uitvoeren van verkeersveiligheidscampagnes.
14.01 Netwerk
14.01.01 Opdrachten
De opdrachten betreffen diverse onderzoeken op het gebied van verkeer,
wegmaatregelen en het verduurzamen van mobiliteit. Daarnaast vinden
uitgaven plaats voor het European Register of Road Transport Undertakings (ERRU), Tol, Smart Mobility zoals de zelfrijdende auto en Intelligente
Transport Systemen (ITS), het kennisplatform tunnelveiligheid en taken in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

62

Budgetflexibiliteit
Extracomptabele
Toelichting
op de verwijzingen
financiële
instrumenten

het kader van de wet SWUNG (Samen werken aan de uitvoering van
nieuw geluidbeleid).
De opdrachten voor Beter Benutten betreffen kosten op het gebied van
diverse onderzoeken, communicatie, monitoring en evaluatie, gedrag- en
vraagbeïnvloeding, fietsbeleid en Intelligente Transport Systemen.
In het kader van het Energieakkoord voor duurzame groei (Kamerstukken
II 2012–2013 30 196, nr. 202) is IenM betrokken bij de uitvoering van
overeengekomen acties, zoals de green deal Autodelen en de green deal
Het Nieuwe Draaien met de bouwsector, over zuiniger gebruik van
machines. Daarnaast vind onderzoek plaats naar mogelijke maatregelen
op het gebied van duurzame mobiliteit, die een plaats kunnen krijgen in
de Energieagenda.
14.01.02 Subsidies
De uitgaven hebben betrekking op subsidies verstrekt voor het fietsbeleid
onder andere aan de Fietsersbond en een incidentele subsidie verstrekt
aan Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer (NHTV) te Breda en
aan de Stichting Wandelnet en Fietsplatform.
14.01.03 Bijdrage aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering,
die RWS uitvoert in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van de
agentschapbijdrage wordt capaciteit hiervoor bij RWS gereserveerd.
14.02 Veiligheid
14.02.01 Opdrachten
Het verbeteren van de positie van kwetsbare verkeersdeelnemers gebeurt
onder meer door onderzoeken op het gebied van fietsveiligheid en naar
specifieke doelgroepen zoals ouderen. Opdrachten in verband met
vergoedingen commissie rijgeschiktheid van de Gezondheidsraad en
onderzoek rijden onder invloed. Het stimuleren van de verkoop van veilige
voertuigen gebeurt door deelname aan Euro NCAP (New Car Assessment
Programme). Euro NCAP beoordeelt onafhankelijk de veiligheidsprestaties
van Europa’s meest verkochte auto’s. Om gedragsbeïnvloeding te
bereiken wordt ondermeer het Meerjarenprogramma Campagnes
Verkeersveiligheid uitgevoerd.
14.02.02 Subsidies
Er worden subsidies verstrekt aan maatschappelijke organisaties Veilig
Verkeer Nederland (VVN), Fietsersbond, Team Alert en de Stichting
Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV).
14.02.03 Bijdrage aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering,
die RWS uitvoert in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van de
agentschapbijdrage wordt capaciteit hiervoor bij RWS gereserveerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

63

14.02.06 Bijdrage aan ZBO en RWT’s
Ingevolge de Regeling maatregelen Rijvaardigheid en Geschiktheid
(RMRG) ontvangt het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR), een
RWT die per 1 januari 2017 is herzien. Vanaf 2017 vindt voor de vorderingenonderzoeken (medisch en rijvaardigheid) nog een gedeeltelijke
vergoeding plaats, kamerbrief 29398–529 van 21 september 2016. Het
resterende bedrag wordt doorberekend aan de burger waarbij het
vorderingenonderzoek moet plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

64

Beleidsartikel 15 OV-keten
In het voorjaar van 2014 is het tweede deel van de Lange Termijn
Spooragenda naar de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II
2013–2014 29 984, nr. 474). De kern van de ambitie zoals in de LTSA
opgenomen is een optimale reis van deur tot deur binnen de Openbaar
Vervoer en Spoorketen. De vorige begrotingsindeling sloot hier niet op
aan, omdat sprake was van een apart artikel voor Openbaar Vervoer en
een apart artikel voor Spoor. Daarom zijn bij Begroting 2017 de artikelen
samengevoegd tot één nieuw artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor.
Hiertoe is de naam en algemene doelstelling van artikel 16 aangepast van
«Spoor» naar «Openbaar Vervoer en Spoor».
Hieronder is de budgettaire tabel van artikel 15 OV-keten opgenomen.
Door de samenvoeging van de beleidsartikelen 15 en 16 vanaf 2017 heeft
deze alleen nog betrekking op het jaar 2016. Voor de jaren 2017 en verder
wordt verwezen naar artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor.

art. 15 OV-keten (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

5.566

0

0

0

0

0

0

Uitgaven:

4.745

0

0

0

0

0

0

Waarvan juridisch verplicht
15.01

4.745

0

0

0

0

0

0

15.01.01 Opdrachten

OV-keten

3.165

0

0

0

0

0

0

15.01.02 Subsidies

782

0

0

0

0

0

0

15.01.03 Bijdrage aan agentschappen

798

0

0

0

0

0

0

798

0

0

0

0

0

0

6.207

0

0

0

0

0

0

– waarvan bijdrage aan
RWS
Ontvangsten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

65

Beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Budgettaire gevolgen van beleid

Om er voor te zorgen dat reizigers veilig, betrouwbaar en betaalbaar
kunnen reizen van A naar B ontwikkelt, beheert en stuurt IenM de
benutting van de hoofdspoorweginfrastructuur aan en stelt zij decentrale
overheden in staat het Openbaar Vervoer buiten de hoofdspoorweginfrastructuur hiertoe te ontwikkelen, beheren en benutten. Daarbij zorgt IenM
tegelijkertijd dat verladers van goederen over het spoor de trein in
toenemende mate als een aantrekkelijke vervoersoptie beschouwen.
IenM zet in op een hoofdspoorweginfrastructuur en Openbaar Vervoer dat
bijdraagt aan de economische en ruimtelijke ontwikkeling van Nederland,
aan het behalen van de milieunormen en de sociale functie van het
Openbaar Vervoer. Om deze doelen, die ook beschreven staan in de Lange
Termijn Spooragenda deel 2 (Kamerstukken II 2013–2014 29 984, nr. 474),
te behalen werkt IenM samen met medeoverheden, bedrijfsleven en
maatschappelijke organisaties.
(Doen) Uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor een robuust mobiliteitssysteem van
sterke verbindingen, sterke modaliteiten, voorspelbare reistijden en goede
bereikbaarheid (zie ook artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid). Voor het
Openbaar Vervoer en Spoor betekent dit dat de Minister zorgt voor:
• Een concessie voor het vervoer over het hoofdrailnet (NS) waarin het
aanbod van het reizigersvervoer op het hoofdrailnet is vastgelegd.
• De uitvoering van het beheer, onderhoud en vervanging van railinfrastructuur, verkeersleiding, capaciteitsmanagement en het oplossen van
veiligheidsknelpunten door ProRail onder aansturing van IenM (via de
beheerconcessie). Deze activiteiten zijn terug te vinden op het
Infrastructuurfonds (artikel 13).
• De besluitvorming over en uitvoering van investeringen in de
hoofdspoorweginfrastructuur (incl. stations) in relatie tot gebiedsontwikkeling. Aanlegprojecten worden in het MIRT vastgelegd. De
middelen worden beschikbaar gesteld via het Infrastructuurfonds.
• Een bijdrage aan de financiering (via het Provinciefonds of de BDU)
van het gedecentraliseerde Openbaar Vervoer.
• Een concessie voor de Waddenveren (met uitzondering van Texel)
• De financiering (via het Infrastructuurfonds) van het programma Beter
Benutten Decentraal Spoor.
• Het vormgeven (in saneringsplannen) en uitvoeren van de aanpak van
hoge geluidsbelastingen langs het hoofdrailnet door middel van het
Meerjarenprogramma geluidsanering (MJPG).
• Om onder meer de veiligheid verder te verhogen wordt het European
Railway Traffic Management System (ERTMS) ingevoerd. Het is de
verwachting dat het programma ERTMS in 2018 van de planuitwerkingfase over kan gaan naar de realisatiefase.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van het beleid inzake
openbaar vervoer (per trein, bus, tram, metro, taxi en waddenveren),
waaronder het toezicht op de uitvoering van de wet- en regelgeving. IenM
zorgt voor veilige infrastructuur en optimaal gebruik daarvan via wet- en
regelgeving, aansturing van ProRail en NS in het beheer van de hoofdspoorweginfrastructuur en stations en afspraken met decentrale
overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties. Uitvoering
vindt plaats door middel van samenwerking in de gehele OV-keten en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

66

Algemene
Rollen
en Verantwoordelijkheden
Doelstelling

gehele goederenketen. Het beleid stimuleert en faciliteert deze samenwerking.
Deze regierol wordt ingevuld door:
• Regelgeving en afspraken over voorzieningen- en kwaliteitsniveaus bij
infrastructuur in het kader van veiligheid, betrouwbaarheid, doorstroming en duurzaamheid.
• Regelgeving en afspraken over concessieoverstijgende onderwerpen
waar het voor de reiziger van belang is dat zaken uniform geregeld
worden, ongeacht de vervoerder of concessie (zoals sociale veiligheid,
toegankelijkheid, OV-chipkaart, taxivervoer en OV-data).
• Regelgeving en afspraken over de benutting van de Openbaar Vervoer
infrastructuur en de ordening van de Openbaar Vervoer markt. Hierbij
worden de aanbevelingen van de parlementaire enquête Fyra
betrokken.
• Het stimuleren van de samenwerking in de gehele OV-keten en de
spoorgoederenvervoerketen, door het organiseren van platforms en
tafels.
• De inzet van de Beleidsimpuls railveiligheid (Kamerstukken II 2015–
2016 29 893, nr. 204), waarin de prioriteiten in de veiligheidsaanpak
voor de komende jaren zijn benoemd, zoals het Landelijke Verbeterprogramma Overwegen, het programma niet-actief beveiligde overwegen
(nabo), het STS-verbeterprogramma (reductie stoptonend sein
passages), suïcidepreventie en externe veiligheid langs het spoor en
bij emplacementen.
Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Hieronder staan de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor
Openbaar Vervoer en Spoor.
In productartikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds zijn de aan
dit beleidsartikel gerelateerde productindicatoren en/of -kengetallen
opgenomen.
In de Lange Termijn Spooragenda (LTSA) is in actie 43 aangegeven dat
gezamenlijk een dashboard wordt ontwikkeld waarmee de verbetering
van de reis van deur-tot-deur in beeld kan worden gebracht. Op basis van
het dashboard wordt de deur-tot-deur ambitie gemonitord aan de
landsdelige en landelijke OV&Spoortafels. Een samenvatting van de
rapportage over het Dashboard Van Deur tot Deur, de conclusies en
eventuele afspraken die naar aanleiding daarvan aan de OV- en Spoortafels worden gemaakt, maken onderdeel uit van de periodieke terugkoppeling over de OV- en Spoortafels aan de Tweede Kamer.
Kengetal klanttevredenheid regionaal openbaar vervoer
2011

2012

2013

2014

2015

2016

Algemeen oordeel

7,2

7,4

7,4

7,5

7,5

7,6

Informatie en veiligheid

7,5

7,6

7,6

7,6

7,7

7,8

Rijcomfort

7,3

7,4

7,5

7,5

7,6

7,6

Tijd en doorstroming

6,6

6,8

6,8

6,9

7,0

7,0

Prijs

5,9

6,2

6,3

6,4

6,6

6,7

Bron: CROW/KpVV – Klantenbarometer 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

67

Toelichting
De OV Klantenbarometer is het klanttevredenheidsonderzoek voor het
regionale stads- en streekvervoer waarvoor de provincies en de metropoolregio’s verantwoordelijk zijn.
Het onderzoek wordt jaarlijks gehouden in de periode van eind oktober tot
begin december.
Vanaf 2017 zal NS conform de motie van het lid Dik-Faber (Kamerstukken
II 2013/14, 29 984, nr. 502) met het oog op eenduidigheid en vergelijkbaarheid aansluiting zoeken bij de OV-klantenbarometer. Op dit moment
meet NS de klantoordelen via een andere methode en worden zij hier in
de concessie ook door IenM op beoordeeld. Bij de Indicator «Reizigerspunctualiteit en Algemeen klantoordeel» staan de realisatie in de
afgelopen jaren en de gebruikte normen van het algemeen klantoordeel
opgenomen.
Kengetal Sociale veiligheid in het stads- en streekvervoer
2011

2012

2013

2014

2015

2016

– Reizigers (1)

7,9

7,9

7,9

8

8

8

– Personeel (2)

nb

6,9

nb

7

nb

6,8

– Reizigers (3)

nb

15

15

16

14

14

– Personeel (4)

nb

60

nb

60

nb

62

Waardering veiligheidsgevoel in het voertuig
als rapportcijfer

Onveiligheidsincidenten in en rond het OV in %

Bron: CROW-KpVV Personeelsmonitor stads- en streekvervoer 2016 en CROW-KpVV OV-Klantenbarometer 2016

Toelichting
Ad 1) Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van de reizigers tijdens de rit.
Ad 2) Dit cijfer betreft het veiligheidsgevoel van het personeel zowel in als
rond het openbaar vervoer. Dit cijfer wordt tweejaarlijks gemeten.
Ad 3) Dit betreft het percentage reizigers dat slachtoffer is geworden van
een incident. Het percentage in 2012 en verder is niet vergelijkbaar met
voorgaande jaren omdat een andere vraagstelling heeft plaatsgevonden.
Ad 4) Dit is het percentage van het personeel dat één of meerdere keren
slachtoffer is geweest van een incident. Dit cijfer wordt tweejaarlijks
gemeten.
Kengetal sociale veiligheid NS

Klantoordeel sociale veiligheid

2011

2012

2013

2014

2015

2016

79,1%

78,3%

79,5%

80,2%

80,1%

87,1%

Bron: NS Jaarverantwoording 2016

Toelichting
In 2016 heeft 87,1% van de reizigers sociale veiligheid met het cijfer zeven
of hoger beoordeeld. In het Vervoerplan van NS wordt voor sociale
veiligheid, net als voor diverse andere zorggebieden, het klantoordeel
gebruikt. Het klantoordeel veiligheid geeft een percentage en niet een
cijfer. Het klantoordeel is het gewogen gemiddelde van de klantoordelen
overdag en ‘s avonds in de trein en overdag en ‘s avonds op stations.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

68

Indicator: Reizigerspunctualiteit en Algemeen klantoordeel
Realisatie

Realisatie

Realisatie

Realisatie

2011

2012

2013

Reizigerspunctualiteit_

91,5%

91,5%

Algemeen klantoordeel`

74%

74%

Realisatie

Bodem
waarde

Progressie
waarde

Streef
waarde

2014

2015 2015–20191

20161

2019^

90,0%

90,5%

91,0%

90,0%

91,0%

92,3%

75%

75%

74%

74%

75%

80%

Bron: NS Jaarverantwoording 2016

Ad 1) Met ingang van de nieuwe vervoerconcessie is de systematiek van
jaarlijks veranderende grenswaarden gewijzigd in een systematiek van
bodem- en streefwaarden. De bodemwaarde is de waarde waaronder NS
niet mag presteren op straffe van een boete. De streefwaarde voor 2019
werkt met een bonus/malus-regime, waardoor er zowel een positieve als
een negatieve prikkel is om de gewenste verbetering van de prestaties te
realiseren. Voor elke prestatie-indicator geeft NS in het vervoerplan een
zogeheten progressiewaarde voor het betreffende jaar waar de ambitie in
zit. Progressiewaarden en realisaties moeten tezamen over het geheel
gezien progressie tonen richting de streefwaarden voor 2019.
Ad 2) De indicator Reizigerspunctualiteit laat het percentage reizigers zien
voor wie de treinreis qua reistijd is geslaagd. Dat wil zeggen dat de trein
daadwerkelijk gereden heeft, bij aankomst minder dan 5 minuten
vertraging had en de voor de overstappers geplande aansluiting is
gehaald.
Ad 3) Het Algemeen klantoordeel geeft het percentage reizigers dat het
reizen per trein op het hoofdrailnet met een zeven of hoger waardeert.
Spoorveiligheid (naar risicodrager)
Hieronder staan de indicatoren voor spoorveiligheid zoals die vanaf dit
begrotingsjaar worden gehanteerd op basis van de Beleidsimpuls
Railveiligheid8. Deze bevat de geactualiseerde beleidsagenda ten aanzien
van railveiligheid op basis van het beleid van de Derde Kadernota
Railveiligheid. Er lopen verschillende veiligheidsverbeterprogramma’s om
de gestelde doelstellingen te realiseren (onder andere het Landelijk
Verbeterprogramma Overwegen en het STS (Stoptonend Sein)verbeterplan).
De nationale indicatoren uit de Derde Kadernota railveiligheid zijn in het
geactualiseerde sturingskader losgelaten als norm voor beleidssturing,
omdat deze te beperkt inzicht geven in de ontwikkeling van onderliggende
risicofactoren. Over de nieuwe indicatoren wordt jaarlijks gerapporteerd
op basis van het Jaarverslag Spoorveiligheid en het NSA Jaarverslag,
opgesteld door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT). Hierin
worden de indicatoren in samenhang met de achterliggende veiligheidsrisico’s nader toegelicht. Hiermee wordt de informatiewaarde van de
jaarverslagen vergroot en ontstaat er een directere relatie tussen de
bevindingen van de ILT en de beleidsontwikkeling.

8

Kamerstukken II 2015–2016 29 893 nr. 204

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

69

In onderstaande tabel is voor de belangrijkste acht spoorveiligheidsindicatoren aangegeven wat de stand van zaken eind 2015 was op basis van de
indicatoren. De stand van zaken 2016 komt in september 2017
beschikbaar.
Indicator: spoorveiligheid (naar risicodrager)
Nr.

Risico-drager

Omschrijving indicator

1

Veiligheidsrisico treinreizigers

2

(Mogelijke) ongevallen met
treinen

2015

2014

SGEL onder reizigers/jaar/mld.
reizigerskm’s

0,011

0

Aantal significante ongevallen/
mln. treinkm’s

0,199

0,122

2.2

Aantal significante
treinbotsingen/mln. treinkm’s

0,006

0,019

2.3

Aantal significante ontsporingen/
mln. treinkm’s

0,006

0,006

2.4

Aantal STS passages

100

112

2.1

NRV

2016

3

Veiligheidsrisico spoorpersoneel

SGEL onder spoorpersoneel/
jaar/mld. treinkm’s

1,283

0

4

Veiligheidsrisico overweggebruikers

SGEL onder overweggebruikers/
jaar/mld. treinkm’s

84,704

47,580

5

Suïcides

Aantal spoorsuïcides

223

192

Bron: ILT Jaarverslag Spoorveiligheid 2015, Kamerstukken II, 2016/2017 29 893 nr. 207

Gebruikte afkorting in de tabel
SGEL = Slachtoffers en Gewogen Ernstige Letsels
Dit is een kwantificering van de gevolgen van ernstige ongevallen met
doden en ernstige letsels, waarbij 1 ernstig letsel statistisch gelijk is aan
0,1 overledene.
Risicodragers = actoren met verschillende rollen die binnen het spoorsysteem veiligheidsrisico’s lopen.
Kengetal aantal treinbewegingen goederentreinen per week
2011

2012

2013

2014

2015

2016

Betuweroute (Meteren-Valburg)1

420

430

410

480

440

390

Zevenaar grens

480

490

490

540

470

400

waarvan Betuweroute1

420

430

410

480

440

380

Oldenzaal grens

60

60

70

60

100

130

Venlo grens

230

220

240

190

270

310

Maastricht grens

20

20

30

30

30

40

Roosendaal grens

120

110

110

110

130

140

1
Omdat eind 2015 de verbindingsboog bij Elst in gebruik is genomen, is er een verschil tussen het aantal goederentreinen op het drukste deel van
de Betuweroute (Meteren-Valburg) en het aantal goederentreinen dat via de Betuweroute (Valburg-Zevenaar) en Zevenaar grens heeft gereden.

Bron: ProRail Operatie, VL/PAB en ProRail Vervoer en Dienstregeling PV/POV

Toelichting
De treinbewegingen van goederentreinen in bovenstaande tabel zijn
afgerond op tientallen. In 2016 is verschuiving van verkeer waarneembaar
van de Betuweroute naar het gemengde net door omleidingen als gevolg
van de bouw van het Derde spoor in Duitsland. In 2017 neemt naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

70

verwachting het aantal treinbewegingen verder toe, maar ook dan zal
sprake zijn van verschuiving.
Eind 2016 is met het Toekomstbeeld OV 2040 een gemeenschappelijke
visie op de toekomst van het openbaar vervoer gepresenteerd. Het
Toekomstbeeld is door IenM en de OV-partners (overheden, vervoerders
en infrabeheerder) samen ontwikkeld. De komende tijd wordt dit
uitgewerkt in een ontwikkelagenda, die aangeeft hoe beleid en uitvoering
stap voor stap gericht wordt op dat Toekomstbeeld.
In december 2016 heeft het kabinet gekozen om ProRail om te vormen tot
een zelfstandig bestuursorgaan met eigen rechtspersoonlijkheid (Kamerstukken II 2016–2017 25 268, nr. 139). In 2018 wordt deze omvorming
verder voorbereid.
In maart 2017 is het rapport over scenario’s voor marktwerking op het
spoor opgeleverd en vervolgens aan de Kamer aangeboden. Dit volgt uit
de kabinetsreactie op de parlementaire enquête Fyra (Kamerstukken II
2015–2016 33 678, nr. 16).
In 2018 wordt gewerkt aan de implementatie van het Vierde Spoorwegpakket, zodat deze binnen de Europese termijn geïmplementeerd kan
worden. De implementatie betreft een beleid neutrale omzetting. Mede
naar aanleiding van een Raad van State advies (W14150443) is vorig jaar
een inventarisatie naar de noodzaak tot aanpassing en modernisering van
de Spoorwetgeving uitgevoerd en gestart met een nadere verkenning van
een toekomstbestendige Spoorwet. Dit is een meerjarig herzieningstraject
van wetgeving waarbij de stakeholders nauw worden betrokken. Over de
voorstellen en de planning wordt de Tweede Kamer periodiek geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

71

Beleidswijzigingen
art. 16 Openbaar Vervoer en Spoor (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

28.104

6.840

7.846

11.742

9.609

17.081

10.117

Uitgaven:

18.896

36.801

18.622

13.142

13.917

14.237

14.234

Waarvan juridisch verplicht
16.01

85%

OV en Spoor

18.896

36.801

18.622

13.142

13.917

14.237

14.234

16.01.01 Opdrachten

985

8.656

6.382

5.853

6.532

7.011

6.946

0

47

0

0

0

0

0

985

8.609

6.382

5.853

6.532

7.011

6.946

15.544

24.864

8.934

3.983

4.079

4.017

4.079

– ERTMS
– Overige opdrachten
16.01.02 Subsidies
– Bodemsanering NS

9.077

0

0

0

0

0

0

– GSM-R

2.014

15.607

0

0

0

0

0

– Overige subsidies

4.453

9.257

8.934

3.983

4.079

4.017

4.079

16.01.03 Bijdrage aan agentschappen

44

894

919

919

919

822

822

– waarvan bijdrage aan
KNMI

44

44

44

44

44

44

44

– waarvan bijdrage aan
RWS

0

850

875

875

875

778

778

16.01.04 Bijdrage aan medeoverheden

2.252

2.287

2.287

2.287

2.287

2.287

2.287

– CLU Betuweroute en
HSL

2.252

2.287

2.287

2.287

2.287

2.287

2.287

16.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties

71

100

100

100

100

100

100

Ontvangsten

3

2.702

0

0

0

0

0

Extracomptabele verwijzing naar artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 13
Spoorwegen van het Infrastructuurfonds

1.876.136

1.851.941

1.897.702

2.029.752

1.978.720

Andere ontvangsten van artikel 13 Spoorwegen van het
Infrastructuurfonds

314.250

202.214

197.329

202.263

207.106

2.190.386

2.054.155

2.095.031

2.232.015

2.185.826

1.245.258

1.238.568

1.293.225

1.305.578

1.274.758

Totale uitgaven op artikel 13 Spoorwegen van het Infrastructuurfonds
waarvan
13.02

Beheer, onderhoud en vervanging

13.03

Aanleg

766.273

635.907

593.477

719.958

684.418

13.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

162.258

147.583

156.570

160.882

161.053

13.07

Rente en aflossing

16.597

16.597

16.597

16.597

16.597

13.08

Investeringsruimte

0

15.500

35.162

29.000

49.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

72

Budgettaire gevolgen
Extracomptabele
verwijzingen
van beleid

Extracomptabele verwijzing naar artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 14
Regionaal, lokale Infrastructuur van het Infrastructuurfonds

246.600

201.111

170.614

96.629

5.098

Andere ontvangsten van artikel 14 Regionaal, lokale Infrastructuur van het Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

246.600

201.111

170.614

96.629

5.098

194.764

109.215

102.607

84.529

1.605

0

0

9.233

0

0

51.836

91.896

58.774

12.100

3.493

Totale uitgaven op artikel 14 Regionaal, lokale Infrastructuur
van het Infrastructuurfonds
waarvan
14.01

Grote regionaal/lokale projecten

14.02

Regionale mobiliteitsfondsen

14.03

RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

Extracomptabele verwijzing naar artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS en 17.08 ZuidasDok van het Infrastructuurfonds (bedragenx € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.02
Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid, 17.07 ERTMS en 17.08
ZuidasDok van het Infrastructuurfonds

187.116

317.511

389.614

419.130

406.520

Andere ontvangsten van artikel 17.02 Betuweroute, 17.03
HSL-Zuid, 17.07 ERTMS en 17.08 ZuidasDok van het Infrastructuurfonds

40.441

22.119

28.553

60.681

67.487

Totale uitgaven op artikel 17.02 Betuweroute, 17.03 HSL-Zuid,
17.07 ERTMS en 17.08 ZuidasDok van het Infrastructuurfonds

227.557

339.630

418.167

479.811

474.007

waarvan
17.02

Betuweroute

4.942

4.807

0

0

0

17.03

HSL-Zuid

8.894

22.750

17.200

16.600

16.700

17.07

ERTMS

98.823

147.261

208.772

283.829

299.771

17.08

ZuidasDok

114.898

164.812

192.195

179.382

157.536

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. De Minister van
Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van
deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is
ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De
cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage «Fiscale regelingen»
in de Miljoenennota. Voor een beschrijving van de regelingen, de
doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde
evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie
wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de
fiscale regelingen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

73

Fiscale regelingen 2013–2018, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(bedragen x € miljoen)1
2016

2017

2018

BPM Teruggaaf taxi’s en openbaar vervoer2

53

51

46

3

MRB Vrijstelling taxi’s en openbaar vervoer

46

48

47

Reisaftrek OV

10

10

10

1
[-] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling bedraagt
in dat jaar afgerond nihil.
2
BPM = Belasting van personenauto’s en motorrijwielen
3
MRB = Motorrijtuigenbelasting

16.01 OV en Spoor
De uitgaven voor subsidies, de agentschapsbijdrage aan RWS, de
bijdragen aan mede overheden en de bijdragen aan (inter)nationale
organisaties zijn volledig juridisch verplicht. De subsidies hebben een
tijdshorizon. De agentschapbijdrage, de bijdrage aan mede overheden en
de bijdragen aan (inter)nationale organisaties hebben een structureel
karakter. Van het opdrachtenbudget is circa de helft juridisch verplicht op
grond van lopende verplichtingen. Het betreft hier onder andere de
bijdrage aan de Autoriteit Consument & Markt (ACM), uitgaven voor de
Ov-begeleiderskaart, de continue screening van de taxibranche, de
uitbesteding van SWUNG1 taken en het onderzoek naar voor het
rekenmodel trillingen spoorwegen. Het niet juridisch verplichte deel van
dit artikel wordt aangewend voor uitvoering van taken die voortvloeien uit
de werkagenda van het NOVB inzake de OV-chipkaart, het stimuleren van
het beschikbaar stellen van (actuele) brongegevens voor reisinformatiediensten in het kader van het project Nationale Data Openbaar Vervoer en
het uitvoeren van activiteiten ter ondersteuning van het beheer van en
vervoer over het spoor via concessies en de uitvoering van de Lange
Termijn Spooragenda. Ook wordt bijgedragen aan de toegankelijkheid van
het openbaar vervoer en aan uitgaven om een gelijk speelveld te creëren
in het openbaar vervoer.
16.01 OV en Spoor
16.01.01 Opdrachten
Dit betreffen voornamelijk (lopende) opdrachten voor de implementatie
van de OV-chipkaart, monitoring sociale veiligheid, het stimuleren van het
beschikbaar stellen van (actuele) brongegevens voor reisinformatiediensten in het kader van het project Nationale Data Openbaar Vervoer
(NDOV), de beheer- en vervoerconcessie, de uitbesteding van
SCHWUNG1 taken, het onderzoeken naar verbetermogelijkheden voor het
rekenmodel trillingen spoorwegen, het onderzoek naar verplaatsingen in
Nederland (OVIN) en spoorwegwetgeving. Ook wordt bijgedragen aan de
toegankelijkheid van het openbaar vervoer en aan uitgaven om een gelijk
speelveld te creëren in het openbaar vervoer. Daarnaast maakt de
jaarlijkse vergoeding aan de Autoriteit Consument en Markt (ACM)
onderdeel uit van deze middelen, welke een vergoeding is voor haar werk
op het gebied van spoor zoals de Vervoerkamer. De Vervoerkamer
reguleert de relatie tussen de beheerders en de gebruikers van het spoor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

74

Budgetflexibiliteit
Toelichting
op de financiële
instrumenten

16.01.02 Subsidies
Tijdelijke subsidieregeling spoorgoederenvervoer voor bijzondere
omleidingskosten: Deze regeling heeft tot doel de marktpositie van het
spoorgoederenvervoer ten opzichte van het meer vervuilende goederenvervoer over de weg te behouden gedurende de periode dat de Betuweroute door de aanleg van een derde spoor in Duitsland tussen Emmerich
en Oberhausen verminderd beschikbaar is en spoorwegondernemingen
daardoor geconfronteerd worden met extra kosten door omleiding. Voor
de jaren 2016 tot en met 2020 bedraagt het subsidieplafond € 13 miljoen
inclusief de uitvoeringskosten.
NS Sociale Veiligheid: € 3,6 miljoen in 2018 van in totaal € 10 miljoen
2016 tot en met 2018
Het doel van de subsidie is een eenmalige extra bijdrage aan extra
maatregelen voor sociale veiligheid. De bijdrage wordt besteed aan de
inzet van flexteams veiligheid na 22.00 uur op zondag t/m woensdag,
inhuur van beveiliging op stations en innovatieve toepassingen voor het
hele OV. De extra maatregelen zullen bijdragen aan de veiligheid van
NS-personeel en andere medewerkers in het OV en aan de veiligheid van
de reizigers. Met deze subsidie is voldoende budget beschikbaar gesteld
voor de maatregel dubbele bemensing (uit het maatregelenpakket 2015)
en is uitvoering gegeven aan de motie Van Veldhoven (Kamerstuk 34 550
XII, nr. 43).
NS Intercity Dordrecht Breda: € 2,0 miljoen in 2018 van in totaal € 3,38
miljoen in 2017 en 2018: Het doel van de subsidie is dat NS hiermee met
ingang van dienstregeling 2017 voor een periode van twee jaar een
uursverbinding met een Intercity zal realiseren tussen. Dordrecht en
Breda. De Kamer is hierover op 30 maart 2016 geïnformeerd bij de
beantwoording van Kamervragen van lid Bruins (CU) over de intercity
Dordrecht-Breda.
Bijdrage exploitatiekosten RE13 Nederlands grondgebied VRR € 0,25
miljoen in 2018 van in totaal € 2,5 miljoen 2017 tot en met 2025.
Belemmeringen voor grensoverschrijdend treinverkeer worden waar
mogelijk weggenomen door maatregelen en bijdragen ter stimulering van
internationaal personenvervoer. Door deze bijdrage kunnen reizigers
veilig, betrouwbaar en betaalbaar reizen van Nederland naar Duitsland en
vice versa.
Verder worden subsidie uitgaven gedaan voor het OV-loket, de beleidsondersteuning van ROVER, de ondersteuning van het consumentenplatform
Friese Waddenveren, het landelijk klachtenmeldpunt taxi en de OV
Klantenbarometer. Doel van deze subsidies is het ondersteunen van
reizigers en een loket te organiseren waar zij terecht kunnen.
16.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Met RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en
-advisering.
16.01.04 Bijdrage medeoverheden
Dit betreft een jaarlijkse bijdrage voor de Complete Lijn Uitschakeling
(waarbij bijvoorbeeld bij een incident een tracé als geheel wordt uitgeschakeld) en de inzet van de 25kV Spanningtester (CLU+) op de Betuwe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

75

route en HSL in het kader van de daartoe gesloten overeenkomst met de
betrokken Veiligheidsregio’s.
16.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Dit betreft een bijdrage aan de Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviaires (OTIF). Deze internationale organisatie richt zich vooral
op het creëren van een uniform rechtssysteem voor het vervoer van
passagiers en vracht per rails.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

76

Beleidsartikel 17 Luchtvaart
Het versterken van de internationale concurrentiekracht van de Nederlandse luchtvaartsector en het realiseren van een efficiënt, veilig en
duurzaam luchtvaartbestel voor goederen, passagiers en omwonenden.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving van de kaders en
voor het binnen deze kaders (doen) realiseren van de gewenste ontwikkeling van de Nederlandse luchtvaart. De rol «regisseren» heeft betrekking
op de volgende taken:
• Voor een veilig en duurzaam gebruik van netwerken stelt de Minister
normen en handhaaft deze. Daarbij valt te denken aan de wetgeving
voor het Nieuw Normen- en Handhavingstelsel Schiphol om geluidshinder te beperken. Om de concurrentiekracht van de luchtvaart te
versterken streeft de Minister internationaal naar een gelijk speelveld.
Daarin passen een actief Nederlands lidmaatschap van de International
Civil Aviation Organization (ICAO) en een gerichte bijdrage in de
totstandkoming van Europese regelgeving inclusief een actieve rol in
agentschappen als de European Aviation Safety Agency (EASA).
• Voor het in stand houden en versterken van het luchtvaartnetwerk van
verbindingen van Nederland met de rest van de wereld zijn internationale overeenkomsten cruciaal (multilateraal en bilateraal). De
Minister sluit hiertoe overeenkomsten met de vanuit de Nederlandse
luchtvaartpolitiek gezien belangrijke landen.
• Daarnaast wordt mede vanuit het oogpunt van verbetering van het
milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving de innovatie en de
transitie naar een duurzame luchtvaart bevorderd.
• IenM zorgt voor de regelgeving op het gebied van marktordening,
passagiersrechten, veiligheid, milieu en security. Veel van deze
regelgeving komt in internationaal of Europees kader tot stand. In deze
kaders levert Nederland een actieve bijdrage gericht op de Nederlandse belangen.
• De Minister richt zich nationaal en internationaal op het veiligstellen en
verbeteren van de inrichting, het beheer en het gebruik van het
luchtruim en op de verbetering van de prestaties van de Luchtverkeersleiding Nederland en het Maastricht Upper Area Control Centre,
een intensievere samenwerking tussen civiele en militaire luchtverkeersleidingsorganisaties (co-locatie) en een betere samenwerking van
internationale luchtverkeersleidingsorganisaties binnen het Functional
Airspace Block Europe Central (FABEC).
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven voor duurzaamheid en voor een permanente verbetering
van de veiligheid middels introductie van veiligheidsmanagement en
toezicht gebaseerd op risico’s en veiligheidsprestatie.
• De Minister richt zich op het veilig stellen van voldoende nationale
luchthavencapaciteit en geeft invulling aan de wettelijke taken en
verplichtingen ten aanzien van inrichting en gebruik van luchthavens
en de omgeving.
• Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpartijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.
• Tevens draagt de Minister zorg voor een actieve inzet van Nederland in
internationale gremia waar discussies worden gevoerd en besluiten
worden genomen die van invloed zijn op het Nederlandse (mainport)beleid, zoals in de Europese Raad van Transportministers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

77

Algemene
Rollen
en verantwoordelijkheden
doelstelling

•

Het behalen van de doelstelling hangt af van de betrokkenheid van en
samenwerking met andere overheden en het bedrijfsleven. Daarnaast
spelen het innovatieve vermogen van en technologische ontwikkelingen in de luchtvaartsector, de internationale ontwikkelingen en
ontwikkelingen in internationale organisaties (EU, Eurocontrol, EASA,
ICAO, ea.) een rol alsmede economische ontwikkelingen in Nederland.

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en toezicht).
Indicatoren en kengetallen
Indicator: Creëren van luchthavencapaciteit Schiphol

Gerealiseerde
vliegtuigbewegingen tov plafond
500.000

Basiswaarde
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

Gerealiseerd
2016

Streefwaarde
2020

390.000

386.000

420.000

423.000

426.000

438.300

450.679

479.000

500.000

78%

77%

84%

84%

85%

88%

90%

96%

100%

Bron realisatie: Schiphol Amsterdam Airport, februari 2017
Bron streefwaarde: (Kamerstukken II 2014–2015 34 098, nr. 1–3).

Toelichting:
Voor de luchthaven Schiphol is in 2008 tot en met 2020 een plafond aan
het aantal vliegtuigbewegingen afgesproken van 500.000. Met het oog op
de netwerkkwaliteit moet binnen dit plafond ruimte blijven voor de
ontwikkeling van mainportgebonden verkeer. Het Rijk heeft hierbij de
verantwoordelijkheid voor het creëren van capaciteit op de luchthavens
Eindhoven en Lelystad. In 2012 is het convenant «Behoud en versterking
mainportfunctie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol» tussen
Schiphol en het Rijk bijgesteld en is afgesproken de inspanning er op te
richten al bij 90% van de destijds gehanteerde 510.000 vliegtuigbewegingen extra regionale luchthavencapaciteit te kunnen inzetten ter
ontlasting van Schiphol (Kamerstukken II, 2011–2012, 29 665, nr. 181).
Bij brief d.d. 29 april 2016 (Kamerstukken II, 2016–2017 29 665, nr. 224)
heeft het kabinet de Kamer de Actieagenda Schiphol doen toekomen.
Daarin heeft het als doel gesteld dat de mainport Schiphol ook de
komende jaren een speler van formaat blijft in de luchtvaart. De verdere
groei van Schiphol op een innovatieve, duurzame en veilige manier is
daarbij uitgangspunt. Dit vraagt van alle partijen een slimme en toekomstbestendige aanpak, in balans met de omgeving.
Er is gewerkt aan het wettelijk verankeren van het Nieuwe Normen- en
Handhavingstelsel voor de luchthaven Schiphol (NNHS). De wet waarin
dit stelsel is opgenomen, is op 30 maart 2016 gepubliceerd in het
Staatsblad, maar nog niet formeel in werking getreden. Het bij de nieuwe
wet behorende Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (LVB) is nog in
voorbereiding. Totdat het in voorbereiding zijnde LVB in werking is
getreden, is het nieuwe stelsel formeel nog niet van kracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

78

Indicator: Creëren extra luchthavencapaciteit Eindhoven en Lelystad
Basiswaarde
2009

Gerealiseerd
t/m 2015

Gerealiseerd
t/m 2016

Streefwaarde
2016

Streefwaarde
2020

Luchthaven capaciteit Eindhoven

0

25.000

25.000

25.000

25.000

Luchthaven capaciteit Lelystad

0

45.000

45.000

45.000

45.000

Bron Eindhoven: Luchthavenbesluit Eindhoven 2014 (Kamerstukken II, 2013–2014, 31 936, nr. 187), Vergunning burgermedegebruik exploitant
militaire luchthaven Eindhoven ten behoeve van Eindhoven Airport N.V. (gebruiksjaren 2016 tot en met 2019) (Stcrt, 47829, nr. 28).
Bron Lelystad: Luchthavenbesluit Lelystad (Staatsblad 2015 nr. 130).

Toelichting:
De ontwikkeling van Eindhoven en Lelystad (met in totaal 70.000 extra
vliegtuigbewegingen op jaarbasis) vindt plaats in een zodanig tempo dat
Schiphol meer ruimte overhoudt voor mainportverkeer en de concurrentiepositie van Schiphol wordt versterkt, conform het Convenant «Behoud
en versterking mainportfunctie en netwerkkwaliteit luchthaven Schiphol».
Op 17 december 2015 is aan de Eindhoven Airport NV voor de jaren 2016
tot en met 2019 een vergunning verleend voor burgermedegebruik van de
militaire luchthaven Eindhoven voor de volledige ruimte van 25.000 extra
vliegtuigbewegingen (Stcrt. 2015, 47829).
Ten behoeve van de uitbreiding van Lelystad Airport heeft het kabinet een
Luchthavenbesluit vastgesteld dat op 1 april 2015 in werking is getreden
met een voorziene uitbreiding van de luchthaven voor groot commercieel
verkeer: eerst naar 10.000 vliegbewegingen in fase 1 en vervolgens
gefaseerd naar maximaal 45.000 vliegbewegingen in fase 3. Alle
betrokken overheden en marktpartijen werken met volle inzet aan een
tijdige ingebruikname van de luchthaven in 2019. Op 29 november 2016 is
de Tweede Kamer schriftelijk geïnformeerd over de mogelijk vertraagde
ingebruikname van de luchthaven Lelystad voor groot commercieel
verkeer. Bij brief d.d. 17 februari 2017 is de Tweede Kamer geïnformeerd
dat per 1 april 2019 de luchthaven opengesteld wordt voor groot
commercieel verkeer. Deze nieuwe planning wordt door LVNL haalbaar en
realistisch geacht.
Indicator: Luchthavengelden, ATC-heffingen en overheidsheffingen (aeronautical kosten)
Ranglijst kostenniveau (van hoog naar laag)

Realisatie 2013 Realisatie 2014 Realisatie 2015 Realisatie 2016

London Heathrow (LHR)

1

1

1

1

Parijs (CDG)

3

3

3

4

Frankfurt (FRA)

2

2

2

2

Gatwick

4

4

4

3

8

8

9

9

Zürich

5

5

6

4

München

6

6

5

6

Brussel

9

9

8

8

Madrid

7

7

7

7

Schiphol

Streefwaarde
2016 e.v.

< LHR, FRA,
CDG

Bron: SEO Benchmark Luchthavengelen en Overheidsheffingen van verschillende jaren.(2013 t.m. 2016)

Toelichting:
Onder andere in de Actieagenda Schiphol (Kamerstukken II 2015–2016
29 665, nr. 224) staat dat het belangrijk is dat Schiphol een concurrerend
kostenniveau behoudt. Om dit te kunnen vaststellen, vindt jaarlijks een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

79

vergelijking plaats van de luchthavengelden, de Air Traffic Control
ATC-heffingen en de overheidsheffingen op Schiphol en tien concurrerende luchthavens. In deze benchmark wordt berekend wat op de
verschillende luchthavens voor een vergelijkbaar pakket vluchten betaald
zou moeten worden. De resultaten van de laatste benchmark laten zien
dat Schiphol medio 2016 op dit vlak de goedkoopste is van de negen
onderzochte West-Europese luchthavens in de benchmark. In de
benchmark wordt Schiphol ook met de luchthavens Dubai en Istanbul
vergeleken. Deze luchthavens waren in voorgaande jaren altijd fors
goedkoper. Dat geldt voor Istanbul nog steeds, maar in 2016 is Schiphol
voor het eerst even goedkoop als Dubai.
Kengetal: Geluidsbelasting rond Schiphol
Periode

2012

2013

2014

2015

2016 grenswaarde
TVG

Gedurende het gehele etmaal (Lden)

62,71

62,45

62,55

62,67

62,79

63.46 dB(A)

Gedurende de periode van 23.00 tot 7.00 uur
(Lnight)

52,47

52,09

52,14

52,53

52,46

54.44 dB(A)

Bron: Handhavingsrapportage Schiphol (ILT, 2016)
Bron grenswaarde: Luchthavenverkeerbesluit Schiphol (2004)

Toelichting:
In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol zijn voor de luchthaven
Schiphol de grenzen gesteld aan de totale hoeveelheid geluid (Totaal
Volume Geluid, TVG) dat het vliegverkeer in een jaar mag produceren. De
geluidsbelasting van het vliegverkeer moet worden begrensd met op
handhavingpunten vastgestelde grenswaarden (aan de baankoppen en bij
aanpalende bebouwde kom).
In het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol is vastgelegd dat de totale
hoeveelheid geluid van het luchthavenluchtverkeer bij Schiphol per
gebruiksjaar overdag (de Lden) niet meer dan 63,46 dB(A) en voor de nacht
(de Lnight) niet meer dan 54,44 dB(A) mag bedragen. IenM stelt de
grenswaarden vast maar heeft geen directe invloed op de daadwerkelijk
gerealiseerde geluidsbelasting, dat is de verantwoordelijkheid van de
sector. Bij dreigende overschrijding wordt door de ILT handhavend
opgetreden. De Handhavingsrapportage Schiphol 2015 van de ILT is aan
de Tweede Kamer aangeboden (Kamerstukken II, 2015–2016, 29 665,
nr. 223).
Voor de jaarlijkse totale risicogewicht score (TRG-score) voor Schiphol in
relatie tot de TRG-grenswaarde in het Luchthavenverkeerbesluit wordt
verwezen naar de handhavingsrapportage Schiphol, ILT, 2016.
Kengetal: Aantal bestemmingen waarnaar (> 2 x per jaar) met vnl. geregelde vluchten wordt gevlogen per luchthaven
Luchthaven

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Amsterdam

258

246

253

263

271

266

261

264

263

262

Frankfurt

288

291

284

283

288

301

286

286

287

290

London
Heathrow

181

177

171

165

174

176

176

179

180

186

Parijs Charles
de Gaulle

260

273

272

271

268

256

258

278

274

290

Brussel

158

190

183

188

200

190

181

192

190

193

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS), op basis van APGdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

80

Toelichting:
In deze tabel is het aantal bestemmingen per luchthaven opgenomen
waarvoor geldt dat deze meer dan twee keer per jaar worden aangevlogen.
Kengetal: Aantal vliegtuigbewegingen, passagiers en vrachttonnage per luchthaven
2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Amsterdam

436

428

391

386

420

423

426

438

451

479

Frankfurt

485

480

458

458

481

476

466

463

457

453

London
Heathrow

476

473

460

449

476

471

470

471

472

473

Parijs Charles
de Gaulle

544

551

518

492

507

491

472

465

469

473

Brussel

241

236

212

205

214

206

199

214

221

207

Amsterdam

48

47

44

45

50

51

53

55

58

64

Frankfurt

54

53

51

53

56

57

58

59

61

61

London
Heathrow

68

67

66

66

69

70

72

73

75

76

Parijs Charles
de Gaulle

60

61

58

58

61

61

62

64

66

66

Brussel

18

19

17

17

19

19

19

22

23

22

Amsterdam

1.610

1.568

1.286

1.512

1.524

1.483

1.531

1.633

1.621

1.662

Frankfurt

2.074

2.021

1.808

2.199

2.133

1.986

2.016

2.051

1.993

2.029

London
Heathrow

1.314

1.401

1.278

1.473

1.484

1.465

1.423

1.499

1.497

1.541

Parijs Charles
de Gaulle

2.053

2.039

1.819

2.177

2.088

1.950

1.876

1.896

1.861

1.953

762

659

449

476

475

459

430

454

463

464

Vliegbewegingen (x
1.000)

Passagiers (in
miljoenen)

Vracht (x 1.000
ton)

Brussel

Bron: Amsterdam Airport Schiphol (AAS /Airports Council International ACI)

Toelichting:
Inzet van het beleid is het optimaliseren van de netwerkkwaliteit in
combinatie met een concurrerende en duurzame luchtvaart. De netwerkkwaliteit wordt mede bepaald door overheidstarieven en -maatregelen,
maar is voor een groot deel niet direct beïnvloedbaar. Bovenstaande
kengetallen geven de omvang van het netwerk in aantallen bestemmingen en het verkeer en vervoer op Schiphol weer in vergelijking met
andere grote Noordwest-Europese luchthavens. Schiphol heeft in 2016
van deze luchthavens de meeste vliegtuigbewegingen en staat qua
passagiers en vracht op de derde plaats.
De jaarlijkse Monitor Netwerkkwaliteit en Staatsgaranties geeft een beeld
van de ontwikkeling van de netwerkkwaliteit op Schiphol ten opzichte van
enkele concurrerende luchthavens. Daarnaast wordt in de monitor het
netwerk van Air France KLM vanaf Schiphol vergeleken met dat vanaf
Parijs Charles de Gaulle. Zo wordt de naleving van de staatsgaranties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

81

gevolgd die in het kader van de fusie van KLM met Air France zijn
afgesproken. De monitor richt zich op de kwaliteit van de directe verbindingen vanaf luchthavens («directe connectiviteit»), de verbindingen
vanaf luchthavens met een overstap onderweg («indirecte connectiviteit»)
en de huboperatie op luchthavens («hubconnectiviteit»). Uit het
onderzoek blijkt dat het netwerk van Schiphol zich in 2016 in het algemeen
positiever heeft ontwikkeld dan die van concurrerende luchthavens.
Schiphols directe connectiviteit en hubconnectiviteit ontwikkelen zich
sterker dan op alle andere onderzochte luchthaven. De indirecte connectiviteit is gedaald, maar Schiphol blijft wat dat betreft op een vierde positie
staan. De afgelopen jaren heeft het Air France-KLM-netwerk op Schiphol
zich beter ontwikkeld dan op Parijs Charles de Gaulle. Dit houdt in dat Air
France KLM zich wat netwerkkwaliteit betreft steeds goed heeft gehouden
aan het naleven van de staatsgaranties die destijds met Air France KLM
zijn afgesproken.
Kengetal: Gemiddelde vertraging per vlucht toe te rekenen aan Air Traffic Management (in minuten)
2012

2013

2014

2015

2016

Taakstelling vanaf 2000 met herijking voor 2002–2006

0,7

0,6

0,5

0,5

0,5

Gerealiseerd

0,63

0,54

0,61

0,76

0,91

Bron: Performance Review Body 2016

Toelichting:
Het Rijk heeft geen directe invloed op het aantal minuten vertraging in het
Europese luchtruim. Dit kengetal is een internationaal gemiddelde en
wordt bepaald door operationele factoren, zoals capaciteitsplanning,
human resource management, weersomstandigheden en stakingen. Dit
kengetal geeft wel een beeld van de efficiëntie van het luchtvaartbestel.
Kengetal: Gemiddelde ATFM-vertraging per vlucht
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2,8

1

1

1

1

2

2

0,94

0,9

0,78

0,68

0,94

1,85

1,81

1,41

1,34

1,89

2,91

2,00

Grenswaarde
Gemiddelde ATFM-vertraging (en
route en airport) per vlucht in
minuten per vlucht
Gerealiseerd
Gemiddelde ATFM-vertraging (en
route en airport) per vlucht in
minuten per vlucht
Gerealiseerd
Gemiddelde ATFM-vertraging
(airport) per vlucht in minuten
per aankomende vlucht volgens
PRB methode
Bron: Luchtverkeersleiding Nederland 2016

Toelichting:
Dit kengetal heeft betrekking op de gemiddelde vertraging op Nederlandse luchthavens. Het merendeel van de vertragingen treedt op in de
terminalfase van een vlucht en wordt veroorzaakt door weersomstandigheden (storm, mist, sneeuw) die een direct negatief effect hebben op de
afhandeling van de starts en landingen in de vluchtfase beneden een
hoogte van een kilometer. Beperkte aantallen vliegtuigopstelplaatsen en
werkzaamheden op de luchthaven kunnen ook vertragingen veroorzaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

82

De door de verkeersleiding beïnvloedbare ATFM vertraging is in 2016
sterk afgenomen ten opzichte van 2015, van 0,50 minuten per vlucht naar
0,01.
LVNL hanteert met ingang van 2015 dezelfde systematiek als de Performance Review Body om vertragingen te meten. Verder heeft LVNL in 2015
de vertragingswaarden vanaf 2010 herberekend volgens de PRB systematiek om de effecten van de wijziging van de meetsystematiek transparant weer te geven. Er is uitsluitend sprake van een technische wijziging
in de meetsystematiek zonder een beleidsmatige impact.
De komende jaren wordt uitwerking gegeven aan de Luchtvaartnota
(Kamerstukken II 2011–2012 31 936 A), de Luchtruimvisie (Kamerstukken II
2011–2012 31 936, nr. 114) en het State Safety Programme 2015–2019
(Kamerstukken II 2014–2015, 24 804, nr. 86). De bij deze nota’s behorende
uitvoeringsagenda’s (Kamerstukken II, 2010–2011, 31 936, nr. 47) en het
SSP Actieplan zijn hierbij leidend.
In 2018 wordt verder gewerkt aan de herziening van de luchtruimstructuur
om de capaciteit van het Nederlandse luchtruim te vergroten. Deze
herziening zal meerdere jaren duren. Ook het SSP actieplan wordt vanaf
eind 2017 geactualiseerd en belegt verantwoordelijkheden tussen beleid,
toezicht en luchtvaartorganisaties. Daarbij is van belang dat regelgeving
op Europees niveau tot stand komt en zich ontwikkelt van middel- naar
doelregelgeving.
In april 2016 de Actieagenda Schiphol aan de Tweede Kamer aangeboden
(Kamerstukken II 2015–2016 29 665, nr. 224). Deze agenda bevat een
overzicht van maatregelen voor de komende jaren die de overheid en
sector gezamenlijk nemen om de concurrentiepositie van Schiphol te
behouden en te versterken. Het gaat daarbij naast kostenreductie door de
sector ook om de bereikbaarheid van Schiphol via spoor en weg, inzet op
innovatie en duurzaamheid en het creëren van ruimte voor wonen en
vliegen. Daarvoor wordt een verkeersverdelingsregel tussen Schiphol en
Lelystad Airport uitgewerkt en worden de nodige besluiten vastgesteld
voor de opening van Lelystad Airport in 2019.
In 2016 is een beleidsdoorlichting voor het gehele beleidsartikel van start
gegaan. De afronding daarvan is voorzien in 2017. Hierbij wordt onder
meer gekeken of de gehanteerde indicatoren, kengetallen en streefwaarden zinvol zijn in het kader van de beleidsverantwoording op het
gebied van luchtvaart en het weergeven van de ontwikkeling op het
beleidsterrein luchtvaart. Naar aanleiding van het rapport Veiligheid
vliegverkeer Schiphol van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV)
worden de aanbevelingen uitgewerkt en wordt ook de wenselijkheid van
toevoeging van indicatoren of kengetallen op het gebied van luchtvaartveiligheid bezien (Kamerstukken II 2016–2017 29 665 nr. 236).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

83

Beleidswijzigingen
art. 17 Luchtvaart (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

30.324

17.605

38.305

13.636

6.385

8.045

15.450

27.440

19.178

15.162

15.731

11.496

9.181

9.243

Luchtvaart

27.440

19.178

15.162

15.731

11.496

9.181

9.243

17.01.01 Opdrachten

8.587

10.276

4.926

9.457

6.479

4.444

5.281

– Opdrachten GIS

3.118

4.840

284

5.228

2.050

135

0

– Overige opdrachten

5.469

5.436

4.642

4.229

4.429

4.309

5.281

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichtingen
Uitgaven:

23.000

Waarvan juridisch verplicht
17.01

17.01.02 Subsidies

81%

8.455

7.219

3.474

4.274

3.017

2.837

2.437

– Leefbaarheidsfonds

5.300

2.900

0

1.000

400

400

0

– Overige subsidies

3.155

4.319

3.474

3.274

2.617

2.437

2.437

17.01.03 Bijdrage aan agentschappen

9.040

106

5.186

424

424

424

49

– waarvan bijdrage aan
RWS (Caribisch
Nederland)

8.955

0

4.748

0

0

0

0

– waarvan bijdrage aan
RWS

71

86

424

424

424

424

49

– waarvan bijdrage aan
KNMI

14

20

14

0

0

0

0

17.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties

1.281

1.477

1.476

1.476

1.476

1.476

1.476

17.01.06 Bijdrage aan ZBO’s en
RWT’s

77

100

100

100

100

0

0

– LVNL
Ontvangsten

77

100

100

100

100

0

0

8.392

1.158

1.115

1.255

732

605

675

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, is er een fiscale
regeling die betrekking heeft op dit beleidsterrein. Het betreft de Accijnsvrijstelling luchtvaartuigen. De Minister van Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van deze regeling en voor de
budgettaire middelen. Voor een beschrijving van de regeling, de
doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde
evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie
wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de
Fiscale regelingen».
17.01 Luchtvaart
Het grootste deel van de uitgaven is juridisch verplicht. Het betreft de
uitfinanciering van aangegane verplichtingen voor opdrachten en
subsidies voor onder meer het project geluidsisolatie Schiphol (GIS), de
uitgaven voor het Schadeschap Schiphol en voor de uitvoering van
toezichtstaken door de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Voor een
overzicht van de subsidies wordt verwezen naar de bijlage Subsidies. De
subsidies hebben een tijdshorizon. Op basis van de opdrachtbrief aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

84

Extracomptabele verwijzingen
Budgetflexibiliteit

RWS voor Beleidsondersteuning en advies (BOA) is het budget voor 2018,
ultimo 2017 juridisch verplicht.
De bijdrage aan internationale organisaties betreft de jaarlijkse contributie
aan de International Civil Aviation Organization (ICAO), aan het hiertoe
opgezette samenwerkingsverband binnen ABIS en aan de European Civil
Aviation Conference (ECAC). Dit bedrag is daarmee geheel juridisch
verplicht.
De resterende niet juridisch verplichte ruimte is belegd met de activiteiten
uit de uitvoeringsagenda bij de Luchtvaartnota (Kamerstukken II
2010–2011 31 936, nr. 47) en het State Safety Programme Actieplan 2015.
Het kabinet is – met inachtneming van het toetsingskader risicoregelingen
– bereid om in 2018 een garantstelling te verlenen aan luchtvaartmaatschappij Winair. Het gaat om een garantstelling voor een lening van
maximaal € 23 mln. Momenteel wordt deze garantstelling nader
uitgewerkt, op basis van genoemde toetsingskader. Wanneer hierover
volledige overeenstemming is met betrokken partijen, wordt de Tweede
Kamer hierover per brief nader geïnformeerd.
Budgettaire gevolgen van beleid

17.01 Luchtvaart
17.01.01 Opdrachten
Opdrachten Geluidsisolatie Schiphol (GIS)
Doel van het project Geluidsisolatie Schiphol fase 3 (GIS-3) is het
verminderen van geluidshinder voor omwonenden van Schiphol door
middel van geluidsisolatie. De geplande uitgaven voor 2018 en verder
hebben betrekking op aankopen in de geluidssloopzones, klachtenafhandeling en de behandeling en uitbetaling van schadeclaims.
Overige opdrachten
1. Normen en handhavingsstelsel
De ontwikkeling van Schiphol tot 2020 vindt plaats binnen de aan de
Alderstafel afgesproken kaders. Het budget is bestemd voor opdrachten
ten behoeve van de implementatie van het nieuwe normen- en handhavingstelsel voor Schiphol en aanpassing van de wet- en regelgeving en
het Luchthavenindelingbesluit Schiphol (LIB)/ Luchthavenverkeerbesluit
Schiphol (LVB).
2. Verminderen risico op vogelaanvaringen
In 2018 wordt opnieuw gewerkt aan het uitvoeren van de maatregelen uit
het convenant Reduceren risico vogelaanvaringen Schiphol 2016–2018 om
de vogelaanvaringsproblematiek te verminderen. De maatregelen
betreffen onder meer het ontwikkelen en toepassen van detectieapparatuur, maatregelen gericht op populatiebeheer en ruimtelijke beperkingen ten aanzien van de foerageer-, rust- en broedgebieden.
3. State Safety Programme
Op basis van de door het ministerie en de luchtvaartsector uitgevoerde
risicoanalyse zijn het State Safety Programme 2015–2019 en het SSP
Actieplan 2015 opgesteld. Vanaf 2016 wordt uitvoering gegeven aan het
Actieplan. Het plan betreft onder andere maatregelen om de wetgeving op
orde te brengen, de veiligheid met prestatie-indicatoren meetbaar te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

85

Toelichting op de financiële
instrumenten

maken en de introductie van veiligheidsmanagement door de gehele
luchtvaartsector.
4. Nadere uitwerking luchtruimvisie en civiel-militaire samenwerking
Als uitwerking van de Luchtruimvisie worden verschillende onderzoeken
en studies uitgevoerd voor de voorbereiding van luchtruimwijzigingen en
aanpassingen van het luchtverkeersleidingsconcept. Hiertoe worden
activiteiten uitgevoerd in samenwerking met de Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL) en het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) van het
Ministerie van Defensie.
Door middel van jaarlijkse voortgangsbrieven wordt de voortgang gemeld
van hoe en wanneer de luchtverkeersleidingsorganisaties uitvoering
geven aan de beoogde luchtruimwijzigingen en aan de aanpassingen aan
het luchtverkeersleidingsysteem. De uitwerking van de verdergaande
civiel-militaire samenwerking op het gebied van luchtverkeersdienstverlening is daarbij een belangrijk aspect.
5. KDC
De Stichting Knowledge & Development Center (KDC) levert kennis om
innovatieve oplossingen te vinden voor de duurzame ontwikkeling van de
Mainport Schiphol. In het KDC werken de partners KLM, Schiphol en
Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL) samen met universiteiten en
kennisinstellingen om alle operationele processen op en rond Schiphol te
innoveren, zowel op de grond als in de lucht.
6. Opdrachten Caribisch Nederland
Het betreft de aanschaf van apparatuur ter bevordering van het veilig
gebruik van de luchthavens en ter verbetering van de bedrijfsvoering.
Tevens betreft het de financiering van diverse onderzoeken en opleidingen.
17.01.02 Subsidies
Versneld onderwerken graanresten ten behoeve van reduceren risico
vogelaanvaringen Schiphol
Eén van de sporen in de aanpak om het risico van vogelaanvaringen op
Schiphol te reduceren is het beperken van voedselaanbod. De afgelopen
jaren was er een subsidieregeling voor het bijdragen aan het versneld
onderwerken van de graanresten na de oogst in een deel van de Haarlemmermeerpolder. Voor de periode 2018 – 2022 is het voornemen dat
wederom een regeling van kracht wordt op grond waarvan een
vergoeding verstrekt kan worden. Agrarische ondernemers kunnen op
vrijwillige basis deelnemen, met de deelnemers worden overeenkomsten
gesloten.
Omgevingsraad Schiphol en commissies regionaal overleg
IenM draagt financieel bij aan de activiteiten van de Omgevingsraad
Schiphol (ORS). Dit onafhankelijke overleg- en adviesorgaan verenigt
bewoners, regionale en lokale overheden en luchtvaartpartijen met als
doel om de hinder van Schiphol zoveel mogelijk te beperken en een
optimaal gebruik van de luchthaven te bevorderen. De jaarlijkse bijdrage
bedraagt maximaal € 0,369 miljoen. De luchthavens van nationale
betekenis Eelde, Lelystad, Maastricht en Rotterdam kennen in 2018
eveneens commissies voor regionaal overleg. In 2018 is de rijksbijdrage
per commissie maximaal € 0,035 miljoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

86

Leefbaarheidsfonds
Bij de afnemende mogelijkheden van hinderbeperking is de tweede
tranche van het leefbaarheidsfonds een belangrijke impuls voor de
inpassing van de luchthaven Schiphol in zijn omgeving. De partijen
Schiphol, de provincie Noord-Holland en het Rijk hebben afgesproken om
in totaal € 30 miljoen voor een tweede fase ter beschikking te stellen aan
de Stichting Leefomgeving Schiphol.
Het Rijk stelt maximaal € 10 miljoen ter beschikking, waarvan € 5,3
miljoen in 2016 en maximaal € 2,9 miljoen in 2017. De overige € 1,8
miljoen wordt in de jaren 2019 – 2021 ter beschikking gesteld.
Subsidie Klachtentelefoon Luchtverkeer Limburg
IenM stelt een subsidie beschikbaar aan de Stichting Klachtentelefoon
Luchtverkeer Limburg voor de behandeling van klachten over de
vliegbasis Geilenkirchen (AWACS) en de andere buitenlandse luchthavens
in de grensregio met Limburg (Weeze-Niederrhein, Luik-Bierset). Gezien
de specifieke situatie heeft IenM hiertoe besloten. Het gaat om buitenlandse luchthavens die milieueffecten hebben op Nederlands grondgebied, waarbij specifiek voor de vliegbasis Geilenkirchen sprake is van
een bijzonder rijksbelang (militaire bescherming van ons land in
NAVO-verband) en relatief hoge geluidsoverlast vanwege de AWACSvliegtuigen. Voor de periode 2017–2019 bedraagt de subsidie jaarlijks
maximaal € 0,075 miljoen.
Verbeteren luchtvaartveiligheid Zuidoost Afrika
In de periode tot en met 2019 wordt jaarlijks maximaal € 0,05 miljoen
beschikbaar gesteld aan de stichting AviAssist ten behoeve van het
verbeteren van de luchtvaartveiligheid in de regio Zuidoost Afrika. IenM
heeft het initiatief genomen om te zorgen dat in die regio kennis over
luchtvaartveiligheid wordt gedeeld, maar vooral goed gebruikt. Hiermee
wordt invulling gegeven aan de doelstellingen ten aanzien van luchtvaartveiligheid zoals neergelegd in het State Safety Programme.
Incidentele subsidies
Corporate Biofuel Programme
IenM is per 1 oktober 2016 tot het KLM Corporate Biofuel Programme. De
bijdrage van € 0,2 miljoen aan het programma wordt door KLM voor
100% gebruikt om duurzame biokerosine in te kopen en draagt daarmee
bij aan de vergroening van de luchtvaartsector.
Ondersteuning luchtverkeersdienstverlening Bonaire
Om een onaanvaardbare stijging in de tarieven voor het gebruik van
luchtverkeersdienstverlening op en rond Bonaire International Airport te
voorkomen, zal IenM een deel van de kosten voor het leveren van de
dienst door Dutch Caribbean Air Navigation Service Provider (DC-ANSP)
dekken via subsidiering. Zonder deze bijdrage zouden de tarieven
dusdanig sterk stijgen dat een mogelijke verstoring van de markt zal
optreden, met bijbehorend negatief effect op de lokale gemeenschap.
Subsidie luchthaven Twente
Area Development Twente (ADT) ontvangt van IenM een subsidie van
maximaal € 0,9 miljoen voor het doen van luchtzijdige investeringen voor
de ontwikkeling van luchthaven Twente (onder de voorwaarde dat de
bijdrage voldoet aan de regels voor staatssteun) en voor het laten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

87

uitvoeren van een onderzoek naar de mogelijkheden voor een remote
tower concept voor luchtverkeersdienstverlening. Deze subsidie vloeit
voort uit het amendement Koopmans (Tweede Kamer 2007–2008, 31 200
XII, nr. 60) en geeft invulling aan de afspraken uit de Bestuursovereenkomst Gebiedsontwikkeling Vliegveld Twente (Bijlage bij Tweede Kamer,
vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 17).
17.01.03 Bijdrage aan agentschappen
Dit betreft voornamelijk de bijdrage die aan RWS ter beschikking wordt
gesteld voor de uitvoering van de masterplannen luchthavens Caribisch
Nederland gericht op het wegwerken van de tekortkomingen ten aanzien
van de internationale regelgeving.
17.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Voor de jaarlijkse contributie aan de International Civil Aviation Organization, aan het hiertoe opgezette samenwerkingsverband binnen ABIS (de
ABIS-groep vertegenwoordigt de burgerlijke luchtvaartautoriteiten van
Oostenrijk, België, Kroatië, Nederland, Luxemburg, Ierland, Zwitserland en
Portugal), en aan de European Civil Aviation Conference (ECAC) wordt in
2018 een bedrag uitgegeven van € 1,477 miljoen, waarvan € 1,312
miljoen via de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS).
17.01.06 Bijdragen aan ZBO’s (LVNL)
Ten behoeve van het geschikt maken van de Soesterbergradar voor
burgermedegebruik wordt een bijdrage van maximaal € 0,1 miljoen
verstrekt aan de Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL).
Garantie LVNL
Het luchtvaartbegeleidingssysteem van de Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL) nadert het einde van zijn technische levensduur en
dient te worden vervangen. Daarnaast wordt een uitbreiding van de
huisvesting voorzien. Hiervoor gaat LVNL bij het Ministerie van Financiën
leningen aan voor een totaalbedrag van € 165 miljoen. In het kader van de
regelgeving met betrekking tot schatkistbankieren stelt het Ministerie van
IenM zich garant voor deze leningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

88

Beleidsartikel 18 Scheepvaart en Havens
Het realiseren van een efficiënt, veilig en duurzaam goederenvervoersysteem, waarbinnen de internationale concurrentiekracht van de
mainport en van de Nederlandse maritieme sector wordt versterkt.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor het instandhouden van een robuust
hoofdnetwerk van vaarwegen. Vanuit de begroting Hoofdstuk XII (artikel
26.01) wordt een bijdrage gedaan aan het Infrastructuurfonds. Via het
Infrastructuurfonds (artikel 15, 17 en 18) investeert de Minister door
middel van aanleg en benutting in dit netwerk, in binnenhavens en in de
maritieme toegang van zeehavens om een goede en betrouwbare
bereikbaarheid over water van de economische kerngebieden te realiseren. Aanleg- en benuttingsprojecten worden in het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) vastgelegd. De
Minister is verantwoordelijk voor toezicht en nautisch beheer. Rijkswaterstaat voert als beheerder het beheer, onderhoud en vervanging uit. De
uitgaven aan beheer, onderhoud en vervanging worden verantwoord op
het Infrastructuurfonds (artikel 15).
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de vormgeving en deels ook voor de
uitvoering van het maritiem beleid. De rol «regisseren» heeft betrekking
op de volgende taken:
• De Minister stelt normen en handhaaft deze om het veilige en
duurzame gebruik van netwerken te waarborgen. De Minister ijvert
regionaal en internationaal voor deze normen, bijvoorbeeld in de Raad
Vervoer, Telecommunicatie en Energie van de EU en de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO), ook omdat een internationaal level
playing field goed is voor de Nederlandse concurrentiepositie. Daarin
passen een actief Nederlands lidmaatschap van IMO en Centrale
Commissie voor de Rijnvaart (CCR) en een gerichte bijdrage aan de
totstandkoming van Europese regelgeving, inclusief een actieve rol in
agentschappen als het Europese Maritieme Veiligheidsagentschap
(EMSA) en andere organisaties.
• De in 2015 vastgestelde maritieme strategie geeft de leidende
principes aan: meerwaarde door samenwerking, ruimte voor ondernemerschap en oog voor de stad en leefomgeving. Vanuit het oogpunt
van verbetering van het milieu en van de kwaliteit van de leefomgeving in de zeehavengebieden wordt de innovatie en de transitie naar
een duurzame scheepvaart bevorderd. IenM zorgt voor «state of the
art» regelgeving op het gebied van marktordening, passagiersrechten,
bemanningszaken en security. Waar nodig wordt hiervoor internationaal samengewerkt.
• Met het programma Beter Benutten stimuleert de Minister een slim,
efficiënt en veilig gebruik van de vaarwegen. Samen met de inspanningen van de vervoerders en verladers kan daarmee de capaciteit van de
vaarwegen beter worden benut.
• De Minister geeft zoveel mogelijk ruimte voor ondernemerschap, met
een maximaal beroep op de eigen verantwoordelijkheid van het
bedrijfsleven voor een permanente verbetering van de veiligheid en
duurzaamheid met betrekking tot maritiem beleid.
• IenM draagt, binnen het kabinetsbrede bedrijvenbeleid onder
coördinatie van het Ministerie van Economische Zaken, als vakdepartement verantwoordelijkheid voor de overheidsinbreng op de Topsector
Logistiek en het maritieme cluster binnen de Topsector Water.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

89

Algemene
Rollen
en verantwoordelijkheden
doelstelling

•

Voorts zet de Minister in op een intensivering en stroomlijning van de
inspanningen van alle overheden, belangenorganisaties en sectorpartijen betrokken bij bovenstaande beleidsopgaven.

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de Inspectie
Leefomgeving en Transport op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24
Handhaving en toezicht) en door de Autoriteit Consument en Markt.
Indicatoren en Kengetallen
Hieronder zijn de beleidsmatige indicatoren en kengetallen voor scheepvaart en havens opgenomen. In productartikel 15 Hoofdvaarwegennet van
het Infrastructuurfonds zijn de aan dit beleidsartikel gerelateerde
productindicatoren en/of -kengetallen opgenomen.
Indicator: Passeertijd sluizen
Realisatie
2011

Realisatie
2012

Realisatie
2013

Realisatie
2014

Realisatie
2015

Realisatie Streefwaarde
2016 2017 en 2018

Hoofdtransportas

67%

68%

69%

70%

68%

66%

85%

Hoofdvaarweg

79%

78%

80%

80%

80%

80%

75%

Overige vaarweg

92%

93%

92%

92%

91%

91%

70%

Bron: RWS, 2016

Toelichting
De «passeertijd sluizen» is een absolute normtijd die voor elke sluis
afzonderlijk is bepaald. Voor elk type vaarweg wordt een te realiseren
percentage schepen nagestreefd dat binnen de normtijd de sluis passeert.
De gerealiseerde passeertijden op de hoofdtransportassen voldoen nog
niet aan de streefwaarden. Dit speelt al langere tijd en wordt, naast
geplande onderhoudsmaatregelen, voornamelijk veroorzaakt door gebrek
aan capaciteit op de trajecten tussen Rotterdam en Zeeland. Voor de
sluizen op die corridor lopen dan ook MIRT-projecten, gericht op het
verbeteren van de toekomstige capaciteit. De passeertijden voor de hoofden overige vaarwegen scoren overall gezien wel ruim voldoende.
Kengetal: Ontwikkeling van het procentuele marktaandeel (in tonnen) van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de totale
Noordwest Europese havenrange (de «Hamburg–Le Havre range»)
Basiswaarde
2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

20161

Totaal Nederlandse
Zeehavens

44,9

47,8

47,2

47,9

47,5

47,2

48,1

48,2

Mainport
Rotterdam

34,9

37,0

36,3

37,0

36,6

36,2

37,3

37,7

Overige Nederlandse Zeehavens

10,0

10,8

10,9

10,9

10,9

11,0

10,8

10,5

1
Vanaf 2016 Havenbedrijf Rotterdam op basis van cijfers ESPO. ESPO beschouwt daarin alleen de Nederlandse havens van Rotterdam, Amsterdam
en Zeeland. In eerdere jaren zijn ook de havens van Moerdijk en Groningen in het overzicht meegenomen. Deze worden niet meegenomen door
ESPO.

Bron: 2002–2010 Nationale Havenraad; 2011–2015 IenM;

Toelichting
Dit kengetal geeft informatie over het marktaandeel van de Nederlandse
zeehavens ten opzichte van de concurrerende Noordwest Europese
havenrange (de zogenaamde «Hamburg-Le Havre range»). Het streven is
het marktaandeel van de Nederlandse havengebieden ten opzichte van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

90

totale Noordwest (de «Hamburg-Le Havre range») ten minste te
handhaven.
«Totaal Nederlandse Zeehavens» laat in 2015 weer een lichte stijging van
het marktaandeel zien ten opzichte van voorgaande jaren. Met name
Mainport Rotterdam, die na een lichte stijging in 2012 in 2013 en 2014
marktaandeel verloor, laat een behoorlijke stijging van het marktaandeel
zien. Het marktaandeel van de overige Nederlandse zeehavens laat een
lichte daling zien. In 2016 heeft Rotterdam haar marktleiderspositie in de
Hamburg-Le Havre range kunnen behouden, maar niet verder kunnen
versterken. Het marktaandeel van Rotterdam is licht gedaald. In 2015
bedroeg het marktaandeel nog 38,0%. In 2016 kwam het marktaandeel uit
op 37,7%. Deze daling wordt met name veroorzaakt door een daling in de
overslag van droog massagoed (vooral van kolen en ijzererts).
Kengetal: Ontwikkeling in aantallen en bruto tonnage (GT)1
2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2

Van de vloot van in Nederland geregistreerde zeeschepen onder Nederlandse vlag
Aantallen
Handelsvaart

725

769

800

822

808

790

771

Zeesleepvaart

249

235

247

260

258

275

288

Waterbouw

120

156

169

168

167

171

171

1.094

1.160

1.216

1.250

1.233

1.236

1.230

Handelsvaart

6.075

6.883

6.740

7.045

6.978

6.572

6.411

Zeesleepvaart

310

290

362

347

360

409

423

Totaal
Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Waterbouw
Totaal

450

513

531

533

537

531

542

6.835

7.686

7.633

7.925

7.875

7.512

7.376

Van de vloot onder buitenlandse vlag in Nederlands eigendom of beheer
Aantallen
Handelsvaart

433

422

408

403

403

432

451

Zeesleepvaart

459

456

477

498

519

512

502

Waterbouw

63

55

55

52

52

62

62

Totaal

955

933

940

953

974

1.006

1.015

Handelsvaart

5.259

5.232

5.072

5.517

5.987

6.500

7.203

Zeesleepvaart

1.011

1.298

1.640

1.612

1.643

1.740

2.239

Bruto tonnage (GT) (x 1.000)

Waterbouw
Totaal
1
2

251

210

264

248

285

312

322

6.521

6.740

6.976

7.377

7.915

8.552

9.764

Schepen > 100 GT en pontons > 1000 GT
Bron: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2017

Bron: Zeeschepen onder Nederlandse vlag: Inspectie Leefomgeving en Transport, 2017. Zeeschepen onder buitenlandse vlag: cijfers 2005 Ecorys
(december 2008); cijfers van 2006–2009 Policy Research Corporation (april 2010); cijfers 2010–2016 Inspectie Leefomgeving en Transport, 2017.
Cijfers van zeeschepen onder buitenlandse vlag op basis van IHS.

Toelichting
Bovenstaande kengetallen geven informatie over de ontwikkeling in
aantallen en bruto tonnage (GT) van de vloot in Nederlands eigendom of
beheer onder Nederlandse en buitenlandse vlag. De gegevens zijn
opgesplitst naar de sectoren handelsvaart, zeesleepvaart en waterbouw.
De groei c.q. afname van de vloot onder Nederlandse vlag is niet alleen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

91

van overheidsbeleid afhankelijk, maar ook van externe factoren zoals de
wereldwijde groei van het ladingaanbod en investeringsklimaat, het
zeevaartbeleid (waaronder fiscale klimaat) van andere landen en de
individuele prestaties van de ondernemingen. Een toename van de vanuit
Nederland beheerde vloot (en dan met name de Nederlandse vlag) is
gunstig voor de ontwikkeling van de toegevoegde waarde.
Kengetal: veiligheid scheepvaart
Aantal scheepvaartongevallen (inclusief visservaartuigen en recreatievaart) op het Nederlandse deel van de Noordzee (Nederlandse en buitenlandse vlag)
2005

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Zeer ernstige
scheepvaartongevallen (ZESO)

1

1

0

4

2

0

0

2

Ernstige scheepvaartongevallen
(ESO)

4

9

4

15

13

12

11

8

Totaal

5

10

4

19

15

12

11

10

136

138

157

Aantal significante ongevallen met schepen op de Nederlandse binnenwateren1
Aantal significante
scheepsongevallen

96

164

159

161

Aantal doden en gewonden op schepen op de Nederlandse binnenwateren (ook onder niet Nederlandse vlag)
Aantal doden

7

4

8

4

9

4

6

Aantal gewonden

49

45

63

58

27

44

35

1
Voor de beoordeling van de ontwikkeling van de veiligheid op de Nederlandse binnenwateren wordt gebruik gemaakt van het begrip «significant
scheepsongeval». Significante scheepsongevallen zijn scheepsongevallen op de Nederlandse binnenwateren met schepen (ook onder niet Nederlandse vlag) waarbij schade is ontstaan die als ernstig wordt geclassificeerd in de vorm van slachtoffers (doden/gewonden), stremming van de
vaarweg of schade aan de vaarweg, schip, lading of milieu.

Bron: RWS, 2016

In 2016 zijn op het Nederlandse deel van de Noordzee 2 ZESO’s (zeer
ernstige scheepvaartongevallen) geregistreerd en 8 ESO’s (ernstige
scheepvaartongevallen). De 2 ZESO’s betroffen recreatievaart. Hierbij is in
beide gevallen het vaartuig verloren gegaan. De 8 ESO’s zijn als volgt
verdeeld: zeevaart (5), visserij (1), recreatievaart (2). In 2016 zijn geen
doden en/of zwaar gewonden geregistreerd bij scheepsongevallen op de
Noordzee.
Sinds 2012 is de registratie en classificatie van scheepsongevallen op de
Noordzee aanzienlijk verbeterd en verfijnd. Dit heeft tot het inzicht geleid
dat de historische reeks 2004–2011 waarschijnlijk een onderschatting van
het aantal ESO’s geeft dat in werkelijkheid is opgetreden. Om een goede
uitspraak te kunnen doen over de ontwikkeling van de veiligheid van
scheepvaart op de Noordzee moet vanaf 2012 een nieuwe historische
reeks van ESO’s worden opgebouwd. De historische reeks van ZESO’s
wordt wel betrouwbaar geacht.
Toelichting
In september 2016 is gebleken dat er een ongeval niet meegeteld was
(geen melding van gemaakt door politie/hulpdiensten in database, zoals
vereist is). Zodra de nieuwe cijfers binnen zijn in mei, zal de tekst van de
toelichting worden toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

92

De met de Rijksbrede Nederlandse Maritieme Strategie 2015 – 2025
(Kamerstukken II 2014–2015 31 409, nr. 70) ingezette koers wordt ook in
2018 voortgezet, evenals de samenwerking tussen de rijksoverheid en de
maritieme sector bij de uitwerking van de maritieme strategie. De basis
voor deze samenwerking wordt gevormd door een in het najaar van 2017
vastgesteld werkprogramma, waarin de prioriteiten op het gebied van
zeevaart, zeehavens, binnenvaart en de maritieme maakindustrie voor de
komende jaren zijn vastgelegd. Het werkprogramma heeft een
doorlooptijd tot en met 2021 en adresseert voor 2018 onder meer de
volgende onderwerpen: verbetering van het scheepsregister, Smart
Shipping, structuurversterking binnenvaart, vergroening zeevaart/
binnenvaart en beroepskwalificaties binnenvaart.
Bij brief van 5 december 2016 (Kamerstukken II 2016–2017 32 861, nr. 22)
heeft de Minister van Infrastructuur en Milieu de beleidsdoorlichting van
artikel 18 aangeboden aan de Tweede Kamer. Uit de beleidsdoorlichting
komt naar voren dat het merendeel van de beleidsinstrumenten op het
gebied van zeevaart, binnenvaart en zeehavens doeltreffend is ingezet en
een positieve bijdrage is geleverd aan de doelstelling van artikel 18. Op
het terrein van doelmatigheid bleek het lastiger deze relatie te leggen,
hoewel voor een groot deel van de instrumenten één of meer waarborgen
zijn aangetroffen voor een doelmatige uitvoering. Om het inzicht in de
doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleidsinstrumentarium te
vergroten zal nagegaan worden hoe de inrichting van het beleidsproces
verder versterkt kan worden. Eventuele nieuwe indicatoren of kengetallen
zullen worden meegenomen in de begroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

93

Beleidswijzigingen
art. 18 Scheepvaart en havens (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

21.489

34.547

4.576

4.462

4.523

4.657

4.663

Uitgaven:

22.733

31.553

25.396

14.016

11.032

4.657

4.663

Waarvan juridisch verplicht
18.01

Scheepvaart en havens

95%
22.733

31.553

25.396

14.016

11.032

4.657

4.663

14.562

19.770

17.561

8.120

7.836

2.006

2.012

– Topsector logistiek

11.954

16.813

8.071

6.309

5.964

0

0

– Overige opdrachten

2.608

2.957

9.490

1.811

1.872

2.006

2.012

5.926

8.936

5.044

3.245

545

0

0

– Topsector logistiek

5.102

7.850

4.935

3.177

545

0

0

– Overige subsidies

824

1.086

109

68

0

0

0

18.01.03 Bijdrage aan agentschappen

18.01.01 Opdrachten

18.01.02 Subsidies

1.290

1.114

1.114

974

974

974

974

– waarvan bijdrage aan
RWS

1.290

1.114

1.114

974

974

974

974

18.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties

955

1.733

1.677

1.677

1.677

1.677

1.677

Ontvangsten

254

700

0

0

0

0

0

Extracomptabele verwijzing naar artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 15
Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds

833.549

1.120.351

958.002

744.749

820.698

Andere ontvangsten van artikel 15 Hoofdvaarwegennet van
het Infrastructuurfonds

131.197

133.927

100.240

59.500

37.668

Totale uitgaven op artikel 15 Hoofdvaarwegennet van het
Infrastructuurfonds

964.746

1.254.278

1.058.242

804.249

858.366

waarvan
15.01

Verkeersmanagement

8.525

8.525

8.525

8.525

8.525

15.02

Beheer, onderhoud en vervanging

376.866

386.647

294.409

214.636

298.197

15.03

Aanleg

227.570

323.205

286.411

233.580

203.242

15.04

Geïntegreerde contractvormen/PPS

44.839

232.771

166.789

46.912

53.284

15.06

Netwerkgebonden kosten HVWN

306.946

303.130

302.108

300.596

295.118

15.07

Investeringsruimte

0

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

94

Extracomptabele verwijzingen

Extracomptabele verwijzing naar artikel 17.06 PMR van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 17.06 PMR
van het Infrastructuurfonds

34.940

3.872

1.724

2.993

2.993

Andere ontvangsten van artikel 17.06 PMR van het Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 17.06 PMR van het Infrastructuurfonds

34.940

3.872

1.724

2.993

2.993

34.940

3.872

1.724

2.993

2.993

waarvan
17.06

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

Extracomptabele verwijzing naar artikel 18.03 Intermodaal vervoer van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 18.03
Intermodaal vervoer van het Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

Andere ontvangsten van artikel 18.03 Intermodaal vervoer van
het Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 18.03 Intermodaal vervoer van het
Infrastructuurfonds

0

0

0

0

0

waarvan Intermodaal vervoer
18.03

0

0

0

0

0

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. De Minister van
Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van
deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is
ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De
cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage «Fiscale regelingen»
in de Miljoenennota. De fiscale regelingen die niet in onderstaande tabel
zijn opgenomen, maar wel op dit beleidsartikel betrekking hebben, zijn:
– Accijnsvrijstelling communautaire wateren
– Willekeurige afschrijving zeeschepen
Voor een beschrijving van de regelingen, de doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde evaluatie en het beoogde
jaar van afronding van de volgende evaluatie wordt verwezen naar de
bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de fiscale regelingen».
Fiscale regelingen 2013–2018, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(bedragen x € miljoen)1
2016

2017

2018

Tonnageregeling winst uit zeescheepvaart

120

120

120

Afdrachtvermindering zeevaart

112

111

111

1
[–] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling
bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

Budgettaire gevolgen van beleid

18.01 Scheepvaart en havens
De bijdragen aan agentschappen en internationale organisaties zijn
volledig juridisch verplicht en hebben een structureel karakter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

95

Voor de Topsector Logistiek zijn zowel het subsidiedeel aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) als de
opdrachten via Connekt volledig juridisch verplicht. Dat geldt ook voor het
opdrachtenbudget voor IenM opdrachten voor de topsector Logistiek dat
eveneens juridisch verplicht is.
Van het overige opdrachtenbudget is circa de helft juridisch verplicht. Het
betreft de uitfinanciering van aangegane verplichtingen voor onder meer
de uitvoering van toezichtstaken door de ACM, de uitvoering van
inningstaken betreffende het Verkeersbegeleidingstarief door de
Belastingdienst/douane en de monitoring van maritieme indicatoren en
kengetallen. De bijdrage aan kennismakingsstages zeevaart en
koopvaardij is conform de vastgestelde subsidieregeling verplicht.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
beleidsonderzoek gericht op onder meer binnenvaart, zeevaart, zeehavens
en Caribisch Nederland.
Budgetflexibiliteit

18.01 Scheepvaart en havens
18.01.01 Opdrachten
•

•

•

•

•

Voor beleidswerk gericht op havens (onder andere havensamenwerking) en Caribisch Nederland (de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba) is het benodigde budget gereserveerd.
Het werkprogramma zeehavens 2014–2016 wordt vanaf 2017 als
onderdeel van het integrale werkprogramma ter uitvoering van de
maritieme strategie doorgezet.
Als vlaggen-, kust- en havenstaat zet Nederland in International
Maritime Organization (IMO)- en EU-verband in op verbetering van het
stelsel van regelgeving (bij voorkeur door optimaliseren bestaande
regelgeving).
De concurrentiepositie van het maritieme cluster vereist de implementatie van verdragen, een gelijk speelveld en vermindering van de
administratieve lasten. De inzet richt zich bijvoorbeeld op een
Europese maritieme ruimte zonder grenzen, het monitoren van de
arbeidsmarkt, het faciliteren van verbetering van de efficiency van
bemanningen en het wegnemen van knelpunten in de relevante
wetgeving. Hiervoor wordt beleidsinformatie verzameld en onderzoek
verricht.
Voor de topsector Logistiek worden in 2018 opdrachten uitgevoerd
onder regie van het Topteam Logistiek.

18.01.02 Subsidies
•

•

Voor de topsector Logistiek worden de subsidies op basis van het
meerjarenprogramma en de op te starten activiteiten in 2018 via de
Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO)
uitgezet.
In 2017 met een uitloop naar 2018 is er een subsidieregeling Innovaties
Duurzame Binnenvaart. Voor het einde van het jaar zal in overleg met
de sector besloten worden over continuering van deze regeling. Het
geld is afkomstig uit de compensatiegelden voor het renteverlies op
het door de binnenvaart opgebouwde reservefonds, die tot ca. 2022
aan de sector zijn toegezegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

96

Toelichting op de financiële
instrumenten

18.01.03 Bijdragen aan agentschappen
In het kader van het Beleidsondersteuning en Advies (BOA) protocol met
RWS zijn afspraken gemaakt over beleidsondersteuning en -advisering,
die RWS uitvoert in opdracht van de beleids-DG’s. Door middel van de
agentschapbijdrage wordt capaciteit hiervoor bij RWS gereserveerd.
18.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Vanuit de Homogene Groep Internationale Samenwerking (HGIS) gelden
betaalt IenM in totaal € 1,07 miljoen aan contributies in het kader van
Luchtvaart. Hiervan gaat circa € 0,5 miljoen contributie naar de Centrale
Commissie voor de Rijnvaart (CCR) en circa € 0,4 miljoen contributie naar
de International Maritime Organisation (IMO) conform verdragsverplichtingen. Daarnaast worden bijdragen gedaan aan de International
Association of Marine Aids to Navigation and Lighthouse Authorities
(IALA), de Donaucommissie en de North Atlantic Ice Patrol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

97

Beleidsartikel 19 Klimaat
Klimaatverandering door menselijk handelen tegengaan. Door uitstoot
van CO2 en overige broeikasgassen stijgt de temperatuur op aarde.
Hierdoor verandert het klimaat en stijgt de zeespiegel. Nederland heeft
internationale afspraken gemaakt om de uitstoot van broeikasgassen te
verminderen en zo de klimaatverandering te beperken. Vermindering van
CO2-uitstoot biedt bovendien economische kansen, stimuleert slimme
groene investeringen, creëert daarmee banen, en bevordert zo Nederlandse innovaties die ook buiten de landsgrenzen kunnen worden ingezet.
Regisseren
De Minister van IenM regisseert de inhoudelijke lijn voor de nationale
inbreng in de ontwikkeling van het Europese en het mondiale klimaatbeleid. Meer specifiek is de Minister van IenM verantwoordelijk voor:
• Het door Nederland nakomen van de (onder andere) in UNFCCC en
EU-verband gemaakte afspraken over het reduceren van emissies van
CO2 en overige broeikasgassen en voor het emissiehandelssysteem
waaronder het toewijzen en het doen veilen van CO2-emissierechten;
• De regie op het nationale klimaatbeleid en de internationale aspecten
van het IenM-beleid, inclusief het politieke optreden en de vertegenwoordiging in de betreffende internationale gremia. Daartoe horen
onder andere de Europese Transport- en Milieuraad en relevante
VN-bijeenkomsten;
• De opdracht aan de NEa voor het handelssysteem in CO2emissierechten. Ook de registratie van hernieuwbare energie voor het
verkeer en de rapportage hierover ter controle van de duurzaamheid
en de CO2-prestatie zijn hier onderdeel van;
• De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van normen en plafonds, de vertaling daarvan naar
Nederlandse wet- en regelgeving en de verdeling van doelstellingen
over sectoren en milieuthema’s. De doelen en normen hebben
betrekking op het reduceren van CO2-emissies van motorvoertuigen,
op brandstofkwaliteit, op de productie en de inzet van duurzame
biobrandstoffen, op de mondiale uitfasering van ozonlaagafbrekende
stoffen en van gefluorideerde broeikasgassen en op de handel in
CO2-emissierechten (Emissions Trading System/ETS).
Het internationale IenM-beleid vindt niet alleen zijn grondslag in dit
artikel. Specifieke rollen en verantwoordelijkheden van de Minister op de
verschillende beleidsterreinen van IenM zijn bij de betreffende artikelen
vermeld.
Stimuleren
Om de milieudoelen op het gebied van klimaat te behalen, is het
belangrijk deze op een proactieve wijze met maatschappelijke partners te
delen. Daarom stimuleert de Minister van IenM:
• Het in standhouden, aangaan en organiseren van allianties met en
tussen bedrijven, branches, overheden en kennisorganisaties om de
doelen uit de Overeenkomst van Parijs, de Klimaatagenda, de
afspraken in het SER-Energieakkoord waar de Minister voor verantwoordelijk is en het Lokale Klimaatactieprogramma tot succesvolle
uitvoering te brengen. Via het Lokale Klimaatactieprogramma, de
Nederlandse Klimaatcoalitie, Green Deals en initiatieven voor reductie
van CO2-emissies brengt de Minister ondernemers, burgers en andere
overheden beter in positie om maatregelen te nemen die goed zijn
voor klimaat en economie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

98

Rollen en Verantwoordelijkheden

•

Zuinigere voertuigen. Dit gebeurt onder andere door de voorlopers in
de sector te stimuleren en voor ontwikkeling van diverse alternatieve
voertuigen en brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren;
• Het verduurzamen van brandstoffen in de sectoren mobiliteit en
transport door afspraken te maken over de rijksbijdrage aan de
Actieagenda duurzame brandstofvisie voor het doelbereik van 15 tot
20 Petajoule energiebesparing voor 2020 en een maximumuitstoot van
25 megaton CO2 in 2030. Dit vanuit het SER-Energieakkoord, pijler
zeven transport en mobiliteit. Het bereiken van de jaardoelstelling voor
hernieuwbare energie stimuleren door ontwikkeling en toepassing van
alternatieve energiedragers zoals elektrisch rijden en rijden op
waterstof, en het faciliteren van de aanleg van tankinfrastructuur voor
alternatieve energiedragers.
Ten slotte is de Minister van IenM verantwoordelijk voor het toezicht op
en de handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT
op dit beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).

Algemene Doelstelling

Kengetal: Sectorale niet-ETS emissieplafonds voor 2020 (in megaton CO2 equivalenten)
Verantwoordelijk
ministerie

2020
(voorgenomen
beleid)

Emissieplafond

CO2 industrie en energie

EZ

6,5

11

CO2 verkeer en vervoer

IenM

33,1

36

CO2 gebouwde omgeving

BZK

23,0

22,5

CO2 land- en tuinbouw

EZ

5,3

6

Overige CO2 broeikasgassen landbouw

EZ

18,7

16

IenM

8,8

9

Resterende overige broeikasgassen

Bron: Nationale Energieverkenning 2016, tabel 3.12 op blz. 106 www.pbl.nl;

Toelichting:
In deze tabel zijn de sectorale emissieplafonds en de raming weergegeven. De raming geeft aan in welke mate het doelbereik in zicht is. In
deze raming is het effect van het begrotingsakkoord, het
SER-energieakkoord en de Klimaatagenda «weerbaar, welvarend en
groen» verwerkt.
In de kabinetsaanpak Klimaatbeleid op weg naar 2020 heeft het kabinet
afgesproken dat indien in een sector tegenvallers optreden die samenhangen met (de uitvoering van) het beleid van het ministerie, de verantwoordelijke bewindspersoon in beginsel compenserende maatregelen
neemt. Wanneer is aangetoond dat (alle) binnen de sector mogelijke
compenserende maatregelen veel duurder zijn dan de oorspronkelijke
maatregelen, zal het kabinet zoeken naar alternatieve kosteneffectieve
maatregelen – binnen de beschikbare middelen – in andere sectoren.
Vervolgens zal het kabinet een besluit nemen en de Tweede Kamer
hierover informeren. Is er een tegenvaller die niets van doen heeft met
tegenvallende beleidseffecten, dan volstaat naar verwachting het
overschot in andere sectoren om deze tegenvaller op te vangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

99

Indicatoren en Kengetallen

Kengetal: Ontwikkeling verplichting aandeel hernieuwbare energie in het vervoer (in %)
Verplichtingen

2007

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

2020

Besluit
Hernieuwbare
energie
vervoer
2015

2

3,25

3,75

4

4,25

4,5

5

5,5

6,25

7

7,75

8,5

9,25

10

Realisatie

2

3,26

3,75

4,01

4,31

4,54

5,05

5,54

6,25

Bron: Besluit Hernieuwbare energie vervoer 2015 (Stb. 2014, 460)
Bron realisatie 2014: Rapportage hernieuwbare energie 2014 van de Nederlandse Emissieautoriteit (https://zoek.officielebekendmakingen.nl/blg586974)

Toelichting:
In artikel 2.1 van het Besluit Hernieuwbare Energie vervoer 2015 dat op
1 januari 2015 van kracht is geworden, is de ontwikkeling van de
jaarverplichting hernieuwbare energie in het vervoer tot en met 2020
vastgelegd.
Kengetal: Ontwikkeling CO2 -emissie nieuwe personenauto’s in gram CO2 per kilometer

EU
Nederland
1

2005

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

162,6

145,7

140,3

135,7

132,2

127,0

123,4

119,6
(130,0)1

118,1

101,1

105,9

169,9

146,9

135,8

126,2

118,6

109,1

107,3

2021
(95,0)1

Norm

Bron: European Environment Agency; EEA Technical report No 16/2015. Monitoring CO2 emissions from new passenger cars and vans in 2014

Toelichting:
Nadat vrijwillige afspraken over CO2-reductie met de Europese autofabrikanten niet tot gewenste resultaten hebben geleid, heeft de Europese
Commissie in december 2007 een voorstel gedaan voor verplichte
reductiedoelstellingen. Dat voorstel is in 2009 aangenomen en bevatte
een verplichte norm van gemiddeld 130 g CO2/km in 2015. Daarnaast is in
november 2013 overeenstemming bereikt dat een verplichte norm van
gemiddeld 95 g CO2/km in 2021 zal gelden. Deze norm zal er straks toe
leiden dat de gemiddelde automobilist op jaarbasis zo’n € 340 aan
brandstofkosten bespaart ten opzichte van het referentiejaar 2007.
Alleen voor 2015 en 2021 zijn er EU-normen (voor fabrikanten). De
CO2-uitstoot van nieuwe voertuigen in Nederland wordt jaarlijks
gemonitord.
De gemiddelde CO2-uitstoot van nieuw verkochte voertuigen in
Nederland is in de periode tussen 2010 en 2016 sterk gedaald, veel sterker
dan in de rest van Europa. In 2016 nam de uitstoot van nieuw verkochte
personenauto’s in Nederland als enige lidstaat in de EU licht toe.
Volgens voorlopige cijfers die het Europese milieuagentschap9 in april
2017 heeft gepubliceerd, komt in 2016 de voorlopige gemiddelde
CO2-uitstoot uit op 105,9 g/km in Nederland en op 118,1 g/km in Europa.
Nederland blijft daarmee ruim onder het Europese gemiddelde en kan
nog steeds tot de kopgroep worden gerekend. Ook blijft het aantal
elektrische voertuigen groeien. Op Europees niveau is aan fabrikanten
opgelegd om in 2015 een gemiddeld CO2-uitstoot te realiseren van 130

9

https://www.eea.europa.eu/highlights/fuel-efficiency-improvements-of-new

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

100

g/km. In 2021 ligt de reeds vastgestelde norm op 95 gram CO2 per
kilometer.
In het vierde kwartaal 2017 komt de Europese Commissie met een
voorstel voor een nieuwe norm voor de periode na 2021. Nederland zet in
op een strenge, maar haalbare norm die de transitie naar de nulemissie
aandrijflijn onomkeerbaar maakt.
Met het sluiten van het klimaatakkoord in Parijs eind 2015 is een belangrijke stap gezet om in internationaal verband klimaatverandering tegen te
gaan. De EU heeft zich gecommitteerd aan een broeikasgasreductie in
2030 van ten minste 40% ten opzichte van 1990. De EU lidstaten en het
Europees Parlement onderhandelen momenteel over de verankering van
dit 2030 doel in de EU klimaatwetgeving. Daarnaast heeft de EU de
ambitie uitgesproken om in 2050 80–95% reductie van CO2 te realiseren.
Het IPCC zal in 2018 een rapport publiceren over de gevolgen van de 1,5
graden Celsius doelstelling. Dit rapport zal bijdragen aan de in 2018 te
houden «faciliterende dialoog» waarin gekeken wordt naar de collectieve
inspanningen en voortgang van alle landen op weg naar de temperatuurdoelstellingen van het Parijs-akkoord. Dit is een natuurlijk moment voor
de EU om naar de eigen doelstelling voor 2030 te kijken, in welk geval
IenM samen met andere relevante departementen zal moeten bezien
welke mogelijkheden Nederland ziet om aan een eventuele extra EU
ambitie bij te dragen.
Op basis van de afspraken die de Energieraad in november 2015 heeft
gemaakt bracht de Europese Commissie in november 2016 een voorstel
uit voor de governance van de EU Energie Unie. Volgens dit voorstel
dienen de lidstaten 1 januari 2018 een concept en uiterlijk 1 januari 2019
een definitief nationaal energie- en klimaatplan voor de periode
2021–2030 aan te leveren, gevolgd door een eerste Europese evaluatie
van de ingediende plannen in 2021 (Kamerstukken II 2015–2016 21 501-33,
nr. 572). Op 1 januari 2019 moeten lidstaten daarnaast een concept lange
termijn strategie gericht op 2050 aanleveren, die op 1 januari 2020
definitief moet zijn. Bij de uitwerking van het energie- en klimaatplan en
de lange termijn strategie kan gebruik worden gemaakt van de inzichten
uit de Energieagenda en de bijbehorende transitiepaden richting 2030 en
2050 die in het najaar van 2017 worden opgeleverd. Voor IenM belangrijke
thema’s als mobiliteit en transport en de integratie van de klimaat- en
energietransitie in het ruimtelijk beleid worden daarin ook meegenomen.
De Rechtbank Den Haag heeft in zijn uitspraak van 24 juni 2015 bepaald
dat de Staat de emissies van broeikasgassen in Nederland in 2020 moet
beperken tot een niveau van 25% onder de uitstoot in 1990. De Staat voert
het vonnis uit, maar heeft tegelijkertijd hoger beroep aangetekend tegen
het vonnis, waarover in 2018 een uitspraak wordt verwacht. Met de
volledige uitvoering van het SER Energieakkoord is de verwachting dat de
door de rechtbank opgelegde 25% reductie in 2020 gerealiseerd zal
worden. Mocht uit de Nationale Energie Verkenning (NEV) 2017 blijken dat
dit niet het geval is, dan zal het kabinet aanvullende maatregelen nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

101

Beleidswijzigingen
art. 19 Klimaat (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

71.954

77.899

67.226

57.991

57.645

57.925

57.991

Uitgaven:

72.006

76.904

66.915

64.678

57.936

58.138

57.882

Waarvan juridisch verplicht
19.01

Tegengaan klimaatverandering

94%
15.190

21.167

20.001

20.391

14.706

14.212

13.936

19.01.01 Opdrachten

2.680

7.499

8.999

10.582

4.893

4.404

4.120

19.01.02 Subsidies

993

2.137

776

0

0

0

0

11.517

11.531

10.226

9.809

9.813

9.808

9.816

– waarvan bijdrage aan
KNMI

809

358

398

109

109

109

109

– waarvan bijdrage aan
NEa

8.017

8.127

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

– waarvan bijdrage aan
RWS

2.691

3.046

3.039

2.911

2.915

2.910

2.918

Internationaal beleid,
coordinatie en samenwerking

56.816

55.737

46.914

44.287

43.230

43.926

43.946

3.314

5.852

5.688

6.028

5.226

6.037

6.039

68

0

0

0

0

0

0

19.01.03 Bijdrage aan agentschappen

19.02

19.02.01 Opdrachten
– Uitvoering CDM
– RIVM
– RVO
– Interreg

108

322

546

777

244

244

244

3.138

5.530

5.142

5.251

4.982

5.793

5.795

19.02.02 Subsidies

1.437

696

1.889

267

0

0

0

– Interreg

637

696

1.889

267

0

0

0

19.02.03 Bijdrage aan agentschappen

– Overige opdrachten

43.025

44.470

37.007

35.412

35.424

35.309

35.327

– waarvan bijdrage aan
RIVM

33.194

33.928

28.844

27.250

27.262

27.251

27.269

– waarvan bijdrage aan
RVO

9.493

10.283

7.958

7.957

7.957

7.957

7.957

– waarvan bijdrage aan
RWS

338

259

205

205

205

101

101

19.02.05 Bijdragen aan internationale organisaties
Ontvangsten

9.040

4.719

2.330

2.580

2.580

2.580

2.580

145.474

230.400

224.000

224.000

224.000

224.000

224.000

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. De Minister van
Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van
deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is
ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De
cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage «Fiscale regelingen»
in de Miljoenennota. Voor een beschrijving van de regelingen, de
doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde
evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

102

voor toekomstige jaren wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de fiscale regelingen».
Fiscale regelingen 2013–2018, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(bedragen x € miljoen)1
2016

2017

2018

2

BPM Vrijstelling nulemissieauto’s

3

4

6

MRB Vrijstelling nulemissieauto’s3

8

12

18

IB/LB korting op de bijtelling voor nulemissieauto’s4

69

86

127

IB/LB korting op de bijtelling voor zuinige
auto’s (overgangsrecht)

741

529

367

MRB Halftarief plug-in hybride auto’s

31

38

43

1
[–] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling
bedraagt in dat jaar afgerond nihil.
2
BPM = Belasting van personenauto’s en motorrijwielen
3
MRB = Motorrijtuigenbelasting
4
IB = Inkomstenbelasting; LB = Loonbelasting

Budgettaire gevolgen van beleid

19.01 Tegengaan klimaatverandering
De uitgaven voor subsidies (zie hiervoor de subsidiebijlage) en agentschapsbijdragen zijn volledig juridisch verplicht. De subsidies hebben een
tijdshorizon en de agentschapbijdragen hebben een structureel karakter.
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht door lopende
opdrachten. Meer specifiek betreft het opdrachten in de sfeer van klimaat
en duurzame mobiliteit.
19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
De financiering van de in voorgaande jaren aangegane verplichtingen in
het kader van de uitvoering van de opdrachten aan de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO.nl) en RIVM zijn juridisch verplicht. Deze
bijdragen hebben een structureel karakter. De bijdrage aan internationale
organisaties is grotendeels juridisch verplicht. Het betreft hier uitgaven op
grond van internationale verdragen of andere internationale afspraken.
Deels zijn deze structureel van aard.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
opdrachten die worden verstrekt voor wetenschappelijk internationaal
klimaatonderzoek, onderzoekprogramma’s en bijdragen aan (inter)nationale organisaties die een bijdrage leveren aan de internationale
beleidsdoelstellingen op het gebied van milieu.

Extracomptabele verwijzingen

19.01 Tegengaan klimaatverandering
19.01.01 Opdrachten
Het Ministerie van IenM geeft uitvoerings- en onderzoeksopdrachten in
het kader van de beleidsterreinen klimaat, duurzame mobiliteit en
industrie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

103

Budgetflexibiliteit
Toelichting
op de financiële
instrumenten

19.01.02 Subsidies
In het verleden heeft het Ministerie van IenM subsidies aan bedrijven,
(onderzoeks)instellingen en andere organisaties verstrekt, waarvoor in de
jaren tot en met 2018 nog betalingen moeten plaatsvinden. In het kader
van de uitvoering van de Duurzame Brandstofvisie voor de transportsector (Kamerstukken II 2015–2016, 30 196, nr. 353) worden subsidies
verstrekt in het kader van de regeling voor technologieontwikkeling en
innovatie (Demonstratieregeling Klimaat Technologieën en Innovaties in
Transport (DKTI-Transport)), voor ondersteuning van de platforms die bij
de uitvoering van de visie betrokken zijn, voor deelname aan Europese
subsidieprojecten zoals calls voor Fuel Cells land Hydrogen Joint
Undertakings, alsmede voor ondersteuning van de exploitatie van
zero-emissie bussen.
19.01.03 Bijdragen aan agentschappen
Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI)
Het KNMI verricht diverse werkzaamheden in het kader van klimaatonderzoek, het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) en andere
internationale verplichtingen.
Nederlandse Emissieautoriteit (NEa)
Jaarlijks verstrekt het Ministerie van IenM een opdracht aan de NEa voor
de uitvoering van alle werkzaamheden in het kader van emissiehandel,
alsmede met betrekking tot het register voor biobrandstoffen.
Rijkswaterstaat (RWS)
Het betreft hier werkzaamheden die door RWS worden uitgevoerd. Het
gaat met name om de uitvoering Infomil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieu wet- en regelgeving) en om de uitvoering van
werkzaamheden en het leveren van expertise op de beleidsterreinen
klimaat (uitvoering Klimaatagenda en SER-energieakkoord) en duurzame
mobiliteit.
19.02 Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking
19.02.01 Opdrachten
Interreg
Interreg is een Europese subsidieregeling waarin partijen uit meerdere
landen samenwerken op het terrein van innovatie, duurzaamheid,
bereikbaarheid en regionale gebiedsontwikkeling. De deelname van
Nederlandse organisaties aan de transnationale en interregionale
programma’s van Interreg wordt bevorderd. Met de beschikbare middelen
wordt de Nederlandse bijdrage voor de kosten van de internationale
uitvoering en de uitvoering in Nederland (waaronder inbegrepen de
stimulering van de deelname door Nederlandse partners) gefinancierd. De
stimulering via de Interreg-subsidieregelingen is hieronder bij 19.02.02
vermeld.
Overige opdrachten
Het Ministerie van IenM verstrekt aan nationale en internationale
wetenschappelijke en adviserende instellingen opdrachten, onder andere
op het gebied van de klimaatverandering, duurzame productie en
consumptie en de inzet van biobrandstoffen. Ook worden de middelen
aangewend voor het in Europees verband uitwerken van het klimaatbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

104

richting 2050, activiteiten in het kader van internationale diplomatie,
waaronder het uitvoeren van bedrijfslevenmissies, en het ondersteunen
en faciliteren van delegaties bij internationale bijeenkomsten.
19.02.02 Subsidies
Interreg
Dit betreft uitgaven in het kader van subsidieregelingen ter stimulering
van deelname door Nederlandse partners aan de Europese Interregsubsidieprogramma’s Europe, North West Europe en North Sea Region:
• Via de PSR-regeling (Projectstimuleringsregeling Interreg V; Stcrt.
2015, 10986) worden subsidies verstrekt in de voorbereiding en
indiening van Interreg-projectvoorstellen.
• Via de Cofinancieringsregeling (Stcrt. 2015, 30863) kunnen partners
een bijdrage krijgen in hun aandeel in de projectkosten.
19.02.03 Bijdragen aan agentschappen
RIVM en RVO.nl
IenM heeft een deel van de beleidsuitvoering uitbesteed aan externe
uitvoeringsorganisaties, zoals aan de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (uitvoering van subsidieregelingen en ander beleidsondersteunende werkzaamheden) en aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (uitvoering van wettelijke taken en beleidsonderbouwend
onderzoek).
RWS
Dit betreft de agentschapsbijdrage voor de capaciteitsinzet in het kader
van de uitvoering van Infomil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieuwet- en regelgeving), de uitvoering van de
Antarctica regelgeving en enkele ondersteunende activiteiten in het kader
van het internationaal beleid van IenM.
19.02.05 Bijdragen aan (inter-)nationale organisaties
Het Ministerie van IenM kent op grond van internationale verdragen of
andere internationale afspraken financiële bijdragen toe aan (inter)nationale organisaties. Dat is nodig om de kosten te dekken van de
doorlopende ontwikkeling van het desbetreffende verdrag of de organisatie.
In onderstaande tabel zijn de verwachte bijdragen voor 2018 vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

105

Verwachte bijdragen 2018
(bedragen x € 1.000)
Verdragen
United Nations Environment Programme (UNEP)

1.306
615

Verdrag van Wenen ter bescherming van de ozonlaag

9

Montrealprotocol (uitbanning ozonlaagaantastende stoffen)

79

VNECE CLRTAP-verdrag (grensoverschrijdende luchtverontreiniging)

83

VNECE PRTR-verdrag (emissieregisters)

20

Verdrag van Rotterdam (melding vooraf export chemicaliën)

50

Verdrag van Stockholm (persistente organische stoffen)

95

Verdrag van Bazel (overbrenging gevaarlijk afval)

95

OESO Programme on Chemicals Accidents (voorkomen en bestrijden van
gevolgen van chemische ongelukken)

35

Cartagenaprotocol (verdrag over veiligheid van grensoverschrijdend
vervoer van levend ggo’s)

50

VNECE Aarhus-verdrag (toegang tot informatie, besluitvorming en rechter)

45

VNECE Helsinki-verdrag (bescherming tegen industriële ongevallen)

30

VN Minamata-verdrag (regulering kwik emissies)

100

Contributies

431

UNFCCC International Transaction Log (verificatie transactie Kyoto units)

90

IPCC (Trustfund tbv draagvlak gebruik rapporten)

43

China Council (adviesraad voor duurzame ontwikkeling)

100

Control of Chemicals (OESO) (veiligheid van chemische producten)

20

International Transport Forum (ontwikkelingen op vervoersgebied)

178

Tevens worden de middelen ingezet voor het verstrekken van incidentele
bijdragen en vrijwillige bijdragen aan (inter-)nationale organisaties voor
activiteiten die het internationaal milieubeleid van het Ministerie van IenM
ondersteunen.
Ontvangsten
De opgenomen ontvangsten betreffen de geraamde opbrengsten van de
verkoop van CO2-emissierechten, als onderdeel van het Europese
Emissions Trading System (EU ETS).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

106

Beleidsartikel 20 Lucht en Geluid
Bevorderen van een solide en gezonde leefomgeving door de luchtkwaliteit te verbeteren en door geluidhinder te voorkomen of te beperken.
Regisseren
Om qua luchtkwaliteit en geluid een solide en gezonde leefomgeving te
bereiken, regisseert de Minister van IenM de inhoudelijke lijn voor de
nationale inbreng in de ontwikkeling van het Europese luchtkwaliteits- en
geluidbeleid. Meer specifiek is de Minister van IenM verantwoordelijk
voor:
• De coördinatie van de Nederlandse inzet in internationaal kader bij de
vaststelling van grenswaarden en plafonds voor emissies van
luchtverontreinigende stoffen, de vertaling daarvan naar Nederlandse
wet- en regelgeving en (zo nodig) de verdeling van doelstellingen over
sectoren en milieuthema’s. De doelen, grenswaarden en plafonds
hebben betrekking op verbetering van de luchtkwaliteit, op bronbeleid
voor geluid- en industriële emissies en op bronbeleid om geluidemissies en schadelijke uitlaatgasemissies door de verkeerssector
(motorvoertuigen, mobiele machines, lucht- en scheepvaart) tegen te
gaan;
• De ondersteuning van gemeenten en provincies bij het toezicht op de
naleving van algemene regels en bij de vergunningverlening ter
vermindering van luchtemissies bij de industrie en bij een juiste
toepassing van de geluidregelgeving;
• De implementatie van de geluidregelgeving (wet SWUNG 9 ) waarmee
een optimale gezondheidsbescherming van burgers en flexibiliteit
voor de beheerders van rijkswegen en hoofdspoorwegen wordt
beoogd. SWUNG-2 zal de aanpak van geluidhinder op gemeentelijk en
provinciaal niveau beter uitvoerbaar maken. Deze nieuwe geluidregels
worden ondergebracht in de Omgevingswet. Aan lagere overheden
worden subsidiemiddelen ter beschikking gesteld om aan de voorschriften van deze regelgeving te kunnen voldoen en geluidsgevoelige
locaties langs infrastructuur aan te pakken.
Stimuleren
Om de milieudoelen op het gebied van luchtkwaliteit en geluid te behalen,
is het belangrijk deze op een proactieve wijze met maatschappelijke
partners te delen. Daarom stimuleert de Minister van IenM:
• Het aangaan en organiseren van allianties met en tussen bedrijven,
branches, overheden en kennisorganisaties om de doelen uit het
Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL), het
Actieprogramma Luchtkwaliteit10 en SWUNG (geluid) tot een
succesvolle uitvoering te brengen;
• Schonere, zuiniger en stillere voertuigen. Door voorlopers in de sector
te stimuleren en samen met de decentrale overheden en de sectorpartijen, slimme logistieke concepten te ontwikkelen voor stedelijke
distributie, en voor ontwikkeling van diverse alternatieve voertuigen en
brandstoffen een kansrijke omgeving te creëren;
• Medeoverheden tot uitvoering van maatregelpakketten in het NSL en
het Actieplan Luchtkwaliteit om daarmee de Europese normen voor
luchtkwaliteit (voor fijnstof in 2011 en voor NO2in 2015) te halen. Dit is
belangrijk voor de gezondheid van burgers en hiermee schept de
Minister tevens ruimte voor nieuwe infrastructuur, woningbouw en
bedrijvigheid.
10

30 175

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

107

Rollen en Verantwoordelijkheden

Tenslotte is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en toezicht).
Algemene Doelstelling

Algemeen
Jaarlijks ontvangt de Tweede Kamer een monitoringsrapportage over de
voortgang van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit
(NSL). De monitoring dient om de voortgang van de uitvoering van het
NSL te volgen en biedt een basis om het programma waar nodig bij te
sturen. De monitoring betreft de ontwikkeling van de luchtkwaliteit en de
uitvoering van projecten en maatregelen. De zesde rapportage is reeds
aan de Kamer verzonden (Kamerstukken II 2015–2016 30 175, nr. 224).

Kengetal: Tegengaan geluidhinder (kengetallen sanering verkeerslawaai, aantal woningen)
t.g.v. Rijksinfrastructuur
Aantal woningen

t.g.v. andere infrastructuur

Totaal

Rijkswegen
inclusief
betreffende
A-lijst
woningen

Spoorwegen

A-lijst

Overig

Totaal

109.800

70.650

77.355

335.800

Uitgevoerd 1980–1990 (schatting)

40.000

7.450

–

40.000

87.450

Uitgevoerd 1990–2011

58.302

16.238

48.650

36.721

159.911

Uitgevoerd 2012

–

549

3.031

1.125

4.705

Uitgevoerd 2013

–

831

3.000

2.784

6.615

Uitgevoerd 2014

56

704

3.000

397

4.157

Uitgevoerd 2015

22

2.311

2.000

434

4.767

740

1.600

1.832

4.172

Uitgevoerd 2016

593.605

Planning 2017

0

1.067

200

2.739

4.006

Planning 2018

0

83

400

3.508

3.991

11.420

40.677

15.674

246.060

313.831

Gepland restant per eind 2018

Bron: Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV), 20 april 2017 (https://www.bureausaneringverkeerslawaai.nl/)

Toelichting:
De hier gepresenteerde realisatiecijfers voor Rijksinfrastructuur hebben
betrekking op de sanering die door Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV)
onder de Wet geluidhinder wordt afgehandeld. Deze sanering kent een
ander normenkader dan de sanering zoals die nu door RWS en ProRail
wordt uitgevoerd onder de (meer recente) Wet milieubeheer. Hierdoor
wijken de hier gepresenteerde aantallen af van de aantallen bij beleidsartikel 14, die zijn gebaseerd op sanering onder de Wet milieubeheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

108

Indicatoren en Kengetallen

Kengetal: Emissies luchtverontreinigende stoffen 1990, 2000, 2005, 2010 en 2014, doelstellingen en prognoses 2020 en 2030 in kton/jr.1
1990

2000

2005

2010

2010

2015

2020

20202

2030

2030

NECRichtlijn

Realisatie

Raming

Herziene
NECRichtlijn

Raming

Herziene
NECRichtlijn
30

SO2

193

73

64

34

50

30

30

46

30

NOx

604

420

369

300

260

228

177

203

130

NH3

369

178

156

135

128

128

117

136

109

123

NM VOS3

490

244

181

165

185

139

143

167

145

154

PM2,5

51

28

22

17

13

10,4

14

9,6

12

1
Elk jaar wordt een nieuwe analyse uitgevoerd en door nieuwe kennis kan dat betekenen dat ook eerdere cijfers soms nog enigszins worden
aangepast. Zie ook toelichting.
2
Plafonds voor 2020 en 2030 zijn afgeleid van de Richtlijn inzake nationale emissie reductieverbintenissen inzake bepaalde stoffen in de lucht
(2016/2284), waarin reductiepercentages zijn opgenomen ten opzichte van basisjaar 2005. De voorstellen voor 2020 zijn gelijk aan de waarden in het
herziene Gotenburgprotocol, dat binnenkort zal worden geratificeerd.
3
NMVOS: Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan.

Bronnen: de informatie over de gerealiseerde en geraamde emissies zijn afkomstig uit «Informative Inventory Report 2017» (RIVM Rapport
2017_0002). De ramingen gaan uit van uitvoering van vastgesteld en voorgenomen beleid. (http://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/
Wetenschappelijk/Rapporten/2017/April/
Informative_Inventory_Report_2017_Emissions_of_transboundary_air_pollutants_in_the_Netherlands_1990_2015)

Toelichting:
In mei 2012 zijn in Genève de nieuwe doelstellingen voor luchtverontreinigende stoffen vastgesteld. Het betreft aanpassing van het zogenaamde
Gothenburg Protocol. Enigszins complicerend is dat er, in tegenstelling tot
het bestaande protocol en de National Emission Ceiling (NEC) richtlijn,
geen emissieplafonds zijn opgenomen, maar reductiepercentages. Het
referentiejaar voor die reducties is 2005 en de doelstellingen betreffen
reductiepercentages die in 2020 dienen te zijn gerealiseerd. In bovenstaande tabel zijn de reductiepercentages omgerekend naar vrachten.
Naast voorgaande verandering geldt dat aan de bestaande stoffenlijst
(NOx, SO2, NH3 en VOS) ook fijnstof PM2,5 is toegevoegd. Elk jaar wordt
een nieuwe analyse uitgevoerd en door nieuwe kennis kan dat betekenen
dat ook eerdere cijfers soms nog enigszins worden aangepast.
Kengetal: Emissies luchtverontreinigende stoffen en broeikasgas door verkeer en vervoervervoer1
1990

2000

2005

2010

2012

2013

2014

2020

2030

Realisatie

Realisatie

Realisatie

Realisatie

Realisatie

Realisatie

Realisatie

Raming

Raming

NOx

367

270

233

192

174

166

149

103

82

SO2

21

10

6

1

0,5

0,2

0,2

0,3

0,3

PM2,5

24

15

12

8

7

6

5

3

3

NH3

0,9

4,3

5,3

4,8

4,4

4,2

3,8

3,6

3,6

NMVOS2

202

81

52

41

36

34

34

28

26

1
2

Betreft mobiele bronnen totaal, dus transportmiddelen en mobiele werktuigen, exclusief zeevaart. in kton/jr.
NMVOS: Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan.

Bronnen: Emission of trans boundary pollutants in the Netherlands 1990–2014 Informative Inventory Report 2016 (Jimmink BA, Coenen PWHG,
Dröge R, Geilenkirchen GP, Leekstra AJ, van der Maas CWM, te Molder RAB, Oude Voshaar SV, Peek CJ en Wever D; chapter 4, Transport page
45–84). De geraamde emissies NMVOS komen uit de Referentieraming energie en emissies: actualisatie 2012. Energie en emissies in de jaren 2020
en 2030 (Verdonk M en Wetzels W; pagina 66–67, tabel B4.6). De ramingen gaan uit van uitvoering van vastgesteld en voorgenomen beleid. De
geraamde emissies NOx, SO2, PM2,5 en NH3 komen uit de Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland, Rapportage 2015(Velders
GJM, Aben JMM, Geilenkirchen GP, den Hollander HA, van der Swaluw E, de Vries WJ en van Zanten MC; Bijlage 1 Tabellen B1.1 tot en met B1.6).
De ramingen gaan uit van uitvoering van vastgesteld en voorgenomen beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

109

Toelichting:
De getallen worden jaarlijks aan de hand van nieuwe inzichten voor
emissieregistratie door het Planbureau voor de Leefomgeving in
samenwerking met het RIVM, TNO e.d. bepaald, waarna doorrekening
plaatsvindt voor de hele reeks. Dit laatste betekent dat daarmee ook
realisaties uit voorgaande jaren eventueel worden bijgesteld.
Omdat er qua luchtkwaliteit nog enkele knelpunten in bepaalde gebieden
resteren, is het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL)
tot aan de invoering van de Omgevingswet verlengd. Ook wanneer die
knelpunten zijn opgelost, kunnen zich gezondheidsrisico’s voordoen. Het
streven is een permanente verbetering van de luchtkwaliteit, zo wordt
toegewerkt naar de WHO-advieswaarden (Kamerstuk 2016–2017, 30 175,
NR. 247). Samen met decentrale overheden, belangenorganisaties en
bedrijfsleven zal hiertoe in 2018 een nieuw luchtkwaliteit plan worden
opgesteld. In de aanloop naar de gewenste overschakeling op elektrische
aandrijflijnen, blijft de aandacht en inzet gericht op naleving en verdere
aanscherping van de Europese emissienormen voor auto’s. In 2018 zal
daarnaast specifieke aandacht blijven uitgaan naar roetfilters, katalysatoren en vergelijkbare systemen, die bedoeld zijn om de emissies van
schadelijke stoffen te verlagen. Ook tijdens de gebruiksfase moeten deze
technieken naar behoren blijven functioneren.
In 2018 worden de nieuwe geluidregels uitgewerkt middels het aanvullingsbesluit Geluid. Voor steden en stedelijke gebieden is het daarbij van
belang dat de saneringsoperatie verder wordt afgerond en waar mogelijk
op een kosteneffectieve manier wordt verbreed. Naast deze ontwikkelingen zal worden gezocht naar tot nu toe onvoldoende gebruikte
mogelijkheden. Dit heeft bijvoorbeeld al geleid tot het streven naar het
combineren van maatregelen aan woningen tegen geluid met maatregelen gericht op energiebesparing in het kader van het
SER-energieakkoord.
Aan de hand van de in 2016 en 2017 geformuleerde uitgangspunten, vindt
in 2018 in het kader van het Meerjarenprogramma Geluidsanering
prioritering van saneringsmaatregelen langs rijkswegen plaats.
In 2018 en 2019 wordt de beleidsdoorlichting uitgevoerd van artikel 20
Lucht en Geluid, voor zover het luchtkwaliteit betreft. De hoofdvraag van
de doorlichting is in hoeverre het Nationaal Samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit (NSL) op doeltreffende en doelmatige wijze heeft bijgedragen aan de doelstellingen van het NSL: de verbetering van de
luchtkwaliteit en het mogelijk maken van ruimtelijke projecten. Het
onderzoek heeft betrekking op de periode waarin bestedingen zijn gedaan
in het kader van het NSL: 2006–2017. Daarbij worden ook uitgaven voor
luchtkwaliteit uit andere begrotingsonderdelen meegenomen, zoals
uitgaven uit het Infrastructuurfonds en voor landbouwmaatregelen uit de
begroting van Economische Zaken.
Het onderzoek omvat onder andere een metastudie van beschikbare
monitoringrapporten en evaluaties gerelateerd aan het NSL. De beleidsdoorlichting zal naar verwachting in 2019 worden afgerond en het rapport
met de bevindingen zal tezamen met het oordeel van een onafhankelijke
deskundige en het Kabinetsstandpunt voor Prinsjesdag 2019 aan de
Tweede Kamer worden aangeboden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

110

Beleidswijzigingen
art. 20 Lucht en geluid (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

16.205

20.381

20.729

25.117

28.057

28.913

29.003

Uitgaven:

28.869

17.981

34.729

27.895

28.057

28.913

29.003

Waarvan juridisch verplicht
20.01

Gezonde lucht en
tegengaan geluidhinder

97%
28.869

17.981

34.729

27.895

28.057

28.913

29.003

7.231

5.072

4.453

3.116

2.782

2.782

2.782

– Verkeersemissies

3.163

1.781

197

0

0

0

0

– Geluid- en luchtsanering

3.540

2.947

4.256

3.116

2.782

2.782

2.782

– Overige opdrachten

528

344

0

0

0

0

0

50

4

0

0

0

0

0

– Euro 6 en Euro-VI

0

0

0

0

0

0

0

– Verkeersemissies

0

4

0

0

0

0

0

– Overige subsidies

50

0

0

0

0

0

0

20.01.03 Bijdrage aan agentschappen

2.315

1.686

804

1.251

1.260

1.248

1.268

– waarvan bijdrage aan
RWS

2.315

1.686

804

1.251

1.260

1.248

1.268

20.01.04 Bijdrage aan medeoverheden

18.010

10.098

28.719

22.552

23.039

23.742

23.812

0

385

11.239

0

0

0

0

18.010

9.713

17.480

22.552

23.039

23.742

23.812

20.01.01 Opdrachten

20.01.02 Subsidies

– NSL
– Wegverkeerlawaai
– Overige bijdrage
medeoverheden
20.01.07 Bekostiging
Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

1.263

1.121

753

976

976

1.141

1.141

236

0

0

0

0

0

0

De uitgaven voor subsidies (zie hiervoor de subsidiebijlage), alsmede de
bijdragen aan medeoverheden in het kader van met name de wettelijke
taken inzake de sanering van het wegverkeerslawaai en het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) zijn juridisch verplicht.
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht door lopende
opdrachten in de sfeer van de uitvoering van met name de geluidsanering
en van de steekproefcontroleprogramma’s.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
diverse (onderzoeks)opdrachten op de beleidsterreinen geluid en lucht.
20.01 Gezonde lucht en tegengaan geluidhinder
20.01.01 Opdrachten
Het Ministerie van IenM geeft uitvoerings- en onderzoeksopdrachten uit in
het kader van verkeersemissies, geluidhinder en luchtkwaliteit. Op het
gebied van verkeersemissies worden opdrachten verstrekt voor de
uitvoering van steekproefcontroleprogramma’s door de Nederlandse
Organisatie voor toegepast natuurwetenschappelijk onderzoek (TNO)
inzake voertuigemissies. Daarbij gaat het in hoofdzaak om metingen in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

111

Budgetflexibiliteit
Budgettaire
Toelichting
op
gevolgen
de financiële
van beleid
instrumenten

laboratorium als op de weg van schadelijke stoffen in uitlaatgassen van
personen-, bestel- en vrachtauto’s en bussen. Ten aanzien van het
beleidsterrein geluidhinder gaat het met name om de opdrachtverlening
aan het Bureau Sanering Verkeerslawaai (BSV), dat namens het Ministerie
van IenM zorg draagt voor de uitvoering van de geluidsanering voor
gemeentelijke en provinciale infrastructuur.
20.01.03 Bijdragen aan agentschappen
RWS
De voornaamste werkzaamheden van RWS zijn de uitvoering van InfoMil
(centraal punt voor bundeling en verspreiding van milieu wet- en
regelgeving) en de monitoring van duurzame mobiliteit.
20.01.04 Bijdragen aan medeoverheden
De betalingen aan de provincies en gemeenten in het kader van het NSL
hebben in de afgelopen jaren plaatsgevonden, in diverse tranches. De
financiële afwikkeling en nabetaling van het restant van de toegezegde
bijdragen is in 2018 voorzien.
Bij het onderdeel wegverkeerslawaai gaat het om de bijdragen aan
provincies en gemeenten voor het uitvoeren van saneringsmaatregelen
met betrekking tot geluidhinder door het verkeer.
20.01.07 Bekostiging
Jaarlijks bekostigt het Ministerie van IenM een deel van het milieuonderzoeksprogramma van Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) te
Petten. Over de invulling van dit programma worden afspraken gemaakt
met ECN, mede om te borgen dat het onderzoek en de resultaten
dienstbaar zijn aan de beleidsontwikkeling en -onderbouwing door IenM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

112

Beleidsartikel 21 Duurzaamheid
Bevorderen van de circulaire economie met als doelen het behouden van
natuurlijke hulpbronnen, zicht op de economische keten en het gebruik
van hulpbronnen, het verbeteren van de voorzieningszekerheid van
grondstoffen, het verminderen van emissies en het versterken van de
Nederlandse economie.
Regisseren
Duurzaamheid moet expliciet onderdeel uit gaan maken van afwegingen
en besluiten van organisaties en individuen in Nederland. Om dit te
bereiken worden belemmeringen weggenomen, instrumenten ontwikkeld
en samenwerkingsverbanden georganiseerd met de maatschappelijke
partners. De Minister is hierbij verantwoordelijk voor:
• De transitie naar een circulaire economie11 die wezenlijk bijdraagt aan
het verminderen van de milieudruk en het halen van de klimaatdoelstelling, het verbeteren van de voorzieningszekerheid en het versterken
van het verdienvermogen van de Nederlandse economie en het vitaal
houden van ons natuurlijk kapitaal;
• Het borgen van verduurzaming via wetgeving op nationaal, op EU- en
internationaal niveau, bijvoorbeeld om de markt voor secundaire
grondstoffen te vergroten, slim ontwerp van producten te stimuleren,
het marktaandeel van circulaire producten te verhogen, ongewenste
emissies te voorkomen, de kwaliteit van de leefomgeving in veedichte
gebieden te verbeteren en door het marktaandeel van circulaire
producten te verhogen;
• Het met behulp van de minimumstandaarden in het Landelijk
Afvalbeheerplan (LAP) verder realiseren van hoogwaardige afvalverwerking;
• Het coördineren van beleid in Europees en in mondiaal verband om
het internationale level playing field voor duurzaamheid te versterken;
• Het toepassen van slimme marktprikkels door het beprijzen van
milieuschade.
Stimuleren
Zowel producenten als consumenten moeten concrete stappen kunnen
zetten naar een meer circulaire economie. Om dit te bereiken steunt IenM
duurzame initiatieven in de samenleving. Daarom stimuleert de Minister
in samenwerking met andere Ministers door:
• De verduurzaming van productketens waarbij bedrijven worden
gestimuleerd om efficiënter om te gaan met grondstoffen, kringlopen
verder te sluiten en meer waarde uit afval te halen. Hiertoe worden
partijen gefaciliteerd via bijvoorbeeld de Transitieagenda’s, aanpassing
van regelgeving, Green Deals en ketenprojecten;
• Samenwerking met andere organisaties om begrippen als «duurzaam
consumeren» en «maatschappelijk verantwoord ondernemen»
concreet en hanteerbaar maken voor (kleine) bedrijven en burgers;
• De aanschaf van milieuvriendelijke producten of bedrijfsmiddelen, Dit
wordt door middel van financiële stimulering (MIA/VAMIL) en Groen
Beleggen aantrekkelijk gemaakt.

Duurzame ontwikkeling kan op meerdere manieren inzichtelijk worden
gemaakt. In internationaal verband zijn najaar 2015 in de Verenigde Naties
de Sustainable Development Goals vastgesteld. Over de stand van zaken
11

zoals uiteengezet in het rijksbrede programma Circulaire Economie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

113

Algemene
Rollen
Indicatoren
en verantwoordelijkheden
Doelstelling
en kengetallen

in Nederland wordt regelmatig gerapporteerd («Meten van SDGs, een
eerste beeld voor Nederland», CBS, november 2016). In mei 2017 is ook
de eerste Nederlandse SDG-rapportage gepubliceerd en naar de Tweede
Kamer gestuurd (https://vng.nl/files/vng/20170530-sdg-rapportage.pdf).
Ook is hierop aansluitend vanaf Verantwoordingsdag 2018 een Monitor
Brede Welvaart in voorbereiding, als opvolger van de Monitor Duurzaam
Nederland (Kamerbrief MEZ, december 2016 AEP/16193034).
Voor het rijksbrede programma Circulaire Economie wordt een monitoringprogramma ontwikkeld met indicatoren en een nulmeting als
gevraagd in de motie-Van Veldhoven c.s. (32 852, nr. 36), die in 2018 zal
worden afgerond. Ook voor de transitieagenda’s Biomassa en Voedsel,
Kunststof, Consumentengoederen, Maakindustrie en Bouw worden
indicatoren en een sturingsprogramma ontwikkeld in 2018 en daarna
gemonitord.
Voor het afvalbeleid zijn doelen vastgesteld in het Landelijk Afvalplan
(LAP), waaronder:
• Beperking van het afval aanbod door huishoudens en bedrijven,
bevordering van afvalscheiding en (voorbereiding voor) nuttig
hergebruik, liefst door hoogwaardige recycling. LAP3 is medio 2017 in
werking getreden.
• Preventie van afvalstoffen, zodanig dat de in de periode 1985–2014
bereikte ontkoppeling tussen de ontwikkeling van het Bruto Binnenlands Product (BBP) en de ontwikkeling van het totale afvalaanbod
wordt versterkt. Dit houdt in dat het totaal afvalaanbod in 2023 niet
groter mag zijn dan 61 Mton en in 2029 niet groter mag zijn dan 63
Mton
• Het van 2012 tot 2022 halveren van de hoeveelheid Nederlands afval
dat de economie «verlaat» via afvalverbrandingsinstallaties en/of
stortplaatsen (in 2012 betrof dit bijna 9 Mton).
Onderstaande grafieken laten cijfers realisatie afvalaanbod versus
doelstelling (grafiek 1) zien. Afvalverwerking: storten, recyclen en
verbranden (tabel 2). Tabel 3 is een weergave van het werkelijke afval als
deze de groei van het bbp zou volgen. De ambitie is om de hoeveelheid
afval die wordt gestort of verbrand terug te brengen van 10 mln. ton in
2012 naar ca 5 mln. ton in 2022. Dat moet bereikt worden door inzet in de
gehele keten, door van de ontwerp- tot aan de afvalfase te werken aan
preventie, hergebruik en recycling. De hoeveelheid huishoudelijk restafval
is afgenomen terwijl de hoeveelheid bedrijfsafval is toegenomen,
aannemelijk is dat dit wordt veroorzaakt door de aantrekkende economie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

114

Hoeveelheid Nederlands afval dat de economie
verlaat (Mton)

Grafiek1

10,0
9,0
8,0
7,0
6,0
5,0
4,0
3,0
2,0
1,0
0,0
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Jaar
Realisatie

Doelstelling

Bron: RWS leefomgeving «Nederlandse afval in cijfers»

Grafiek 2

Hoeveelheid Nederlands afval (kton)

70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
1985

1990

1995

2000

Storten
Andere nuttige toepassing

2005

2010

2015

Verbranden als verwijdering
Recycling

Bron: RWS leefomgeving «Nederlandse afval in cijfers»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

115

Grafiek 3

100.000
90.000
80.000
70.000
60.000
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
0
1980

1985

1990

1995

2000

2005

2010

2015

2020

Indien groei als ontwikkeling BBP
Werkelijke afvalhoeveelheid
Bron: RWS leefomgeving «Nederlandse afval in cijfers»

Het circulaire economiepakket dat de Europese Commissie op 2 december
2015 heeft gepubliceerd, versterkt en ondersteunt de Nederlandse
ambities voor een circulaire economie. Het pakket bestaat uit wijzigingsvoorstellen voor afvalwetgeving (voor het stimuleren van recycling en het
uitfaseren van storten) en een actieplan met maatregelen die de
Commissie de komende drie jaar zal nemen.
De Minister zet zich in voor een ambitieus circulair economie beleid dat de
transitie in Europa en daarmee in Nederland ondersteunt. Dit is
vastgelegd in het Rijksbrede programma «Nederland Circulair in 2050»en
in de transitie agenda’s die eind 2017 zijn opgesteld. Er zal efficiënter met
grondstoffen moeten worden omgegaan, een substitutie naar het gebruik
van in overvloed aanwezige en duurzaam gewonnen grondstoffen en een
andere manier van produceren, consumeren en gebiedsinrichting. Dit om
binnen het draagvlak van de aarde te blijven. Belangrijk hierin is de
betrokkenheid van stakeholders, een helder speelveld voor bedrijven en
het wegnemen van belemmeringen in regelgeving. Tevens is het
stimuleren van de Europese markt voor secundaire grondstoffen een
randvoorwaarde voor de transitie. Het streven is om de positie van
Nederlandse bedrijven die bijdragen aan een circulaire economie te
versterken. Dit kan door het verder helpen en ontwikkelen van een
Europese markt voor herwonnen nutriënten, zoals gerecycled fosfaat. Dit
gebeurt door inzet op het verder ontwikkelen van internationale Green
Deals, het op EU-niveau harmoniseren van wet- en regelgeving gericht op
het wegnemen van belemmeringen voor de circulaire economie,
faciliteren van innovatieve projecten, bijvoorbeeld door als overheid als
launching customer op te treden. Een belangrijk instrument om de
doelstellingen ten aanzien van Circulaire Economie te realiseren is
Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). Dat betekent dat bij de
inkoop van producten, diensten en werken de effecten op people, planet
en profit worden meegenomen. De Minister van Infrastructuur en Milieu
voert de regie richting medeoverheden om de omvang van de inzet, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

116

effectiviteit en de efficiency van het instrument MVI bij medeoverheden te
vergroten.
Voortgang:
In 2018 zal de Europese Commissie de nog vast te stellen onderdelen van
het Europese Actieplan binnen het circulaire economiepakket uitwerken
(kamerstuk II, 2015–2016, 34 395, nr 4). Aandachtspunten betreffen de
uitbreiding van de reikwijdte van de bestaande EU richtlijn Ecodesign en
de ontwikkeling van een integraal EU-productbeleid gericht op het
stimuleren van de circulaire economie. Betrokkenheid van stakeholders is
essentieel voor de ontwikkeling van een gedegen EU-beleid. Nederland
stimuleert dan ook de deelname van Nederlandse bedrijven en instellingen aan het in 2017 door de Europese Commissie opgerichte EU
Stakeholdersforum.
Bovendien worden de mogelijkheden voor strategische allianties en
nieuwe internationale Green Deals verkend met een aantal landen, zowel
binnen als buiten Europa. Tijdens een select aantal grote internationale
bijeenkomsten wordt de Nederlandse kennis en kunde op het gebied van
de circulaire economie actief onder de aandacht gebracht.
Beleidswijzigingen
art 21. Duurzaamheid (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

18.986

24.879

18.571

17.745

18.195

18.305

18.062

Uitgaven:

19.059

23.334

19.719

17.745

18.195

18.305

18.062

Waarvan juridisch verplicht
21.04

Duurzaamheidsinstrumentarium

21.04.01 Opdrachten
21.04.03 Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan
RWS
21.05

Duurzame Productketens

21.05.01 Opdrachten

82%
736

2.070

237

1.188

1.247

1.247

847

736

2.070

237

1.188

1.247

1.247

847

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

16.178

19.607

18.276

15.360

15.667

15.777

15.534

9.033

10.025

9.617

7.801

8.108

8.218

7.975

– Uitvoering Duurzame
productketens

9.033

8.474

8.018

6.155

6.113

6.183

6.183

– Caribisch Nederland
afvalbeheer

0

1.551

1.599

1.646

1.995

2.035

1.792

21.05.02 Subsidies

1.749

2.543

1.620

520

520

520

520

21.05.03 Bijdrage aan agentschappen

5.396

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

– waarvan bijdrage aan
RWS

5.396

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

Natuurlijk kapitaal

2.145

1.657

1.206

1.197

1.281

1.281

1.681

1.331

1.469

891

838

922

922

1.322

0

188

315

359

359

359

359

814

0

0

0

0

0

0

814

0

0

0

0

0

0

21.06

21.06.01 Opdrachten
21.06.02 Subsidies
21.06.03 Bijdrage aan agentschappen
– waarvan bijdrage aan
RWS

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

117

Ontvangsten

Budgettaire gevolgen van beleid

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.198

0

0

0

0

0

0

Extracomptabele fiscale regelingen
Naast de in dit begrotingsartikel genoemde instrumenten, zijn er fiscale
regelingen die betrekking hebben op dit beleidsterrein. De Minister van
Financiën is hoofdverantwoordelijk voor de wetgeving en uitvoering van
deze regelingen en voor de budgettaire middelen. In onderstaande tabel is
ter informatie het budgettaire belang van deze regelingen vermeld. De
cijfers zijn ontleend aan de corresponderende bijlage «Fiscale regelingen»
in de Miljoenennota. Voor een beschrijving van de regelingen, de
doelstelling, de ramingsgrond, een verwijzing naar de laatst uitgevoerde
evaluatie en het beoogde jaar van afronding van de volgende evaluatie
wordt verwezen naar de bijlage bij de Miljoenennota «Toelichting op de
fiscale regelingen».
Fiscale regelingen 2013–2018, budgettair belang op transactiebasis in lopende prijzen
(bedragen x € miljoen)1
2016

2017

2018

43

41

39

Heffingskorting groen beleggen

28

27

26

Milieu-investeringsaftrek (MIA)

108

97

99

VAMIL

20

40

40

Vrijstelling groen beleggen box 3

1

[–] = regeling is in dat jaar niet van toepassing; [0] = budgettair belang van de regeling
bedraagt in dat jaar afgerond nihil.

21.04 Duurzaamheidsinstrumentarium
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht als gevolg van
doorlopende opdrachten. Meer specifiek betreft het opdrachten die
betrekking hebben op het ontwikkelen van een duurzaamheidsinstrumentarium en het verbeteren van het economisch functioneren van de huidige
verdienmodellen.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
diverse (onderzoeks)opdrachten op het beleidsterrein duurzaamheidsinstrumentarium.
De agentschapsbijdragen zijn volledig juridisch verplicht en hebben een
structureel karakter.
21.05 Duurzame productketens
De uitgaven voor subsidies (zie hiervoor de subsidiebijlage) en agentschapsbijdragen zijn volledig juridisch verplicht. De subsidies hebben een
tijdshorizon en de agentschapsbijdragen hebben een structureel karakter.
Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht als gevolg van
doorlopende opdrachten. Meer specifiek betreft het opdrachten die
betrekking hebben op de uitvoering van wettelijke taken en de uitvoering
van de prioriteit VANG, nu CE en projecten ter verduurzaming van ketens
in het kader van de circulaire economie door onder andere RWS in het
kader van de uitvoering van het beleid voor duurzame productketens. De
budgettaire reeks Caribisch Nederland afvalbeheer heeft betrekking op de
verbetering van het afvalbeheer op Bonaire en Sint-Eustatius.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

118

Budgetflexibiliteit

Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
diverse (onderzoeks)opdrachten op het beleidsterrein duurzame productketens.
21.06 Natuurlijk kapitaal
De uitgaven voor subsidies (zie hiervoor de subsidiebijlage) en agentschapsbijdragen zijn volledig juridisch verplicht. De subsidies hebben een
tijdshorizon en de agentschapsbijdragen hebben een structureel karakter.
Meer specifiek betreft het opdrachten die betrekking hebben op de
uitvoering van wettelijke taken onder andere door RWS op het gebied van
biomassa, ecosystemen en landbouw.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikel wordt aangewend voor
diverse (onderzoeks)opdrachten op het beleidsterrein natuurlijk kapitaal.
Extracomptabele verwijzingen

21.04 Duurzaamheidsinstrumentarium
Het ontwikkelen van een duurzaamheidsinstrumentarium en het verbeteren van het economisch functioneren van de huidige verdienmodellen,
zodat alle (maatschappelijke) kosten een rol gaan spelen bij de
afwegingen van consumenten.
21.04.01 Opdrachten
In dit kader worden opdrachten verstrekt voor de ontwikkeling en
implementatie van duurzaamheidsinstrumentarium, zoals groene
business cases, afwegingskaders op het gebied van verduurzaming en
financiële instrumenten.
21.05 Duurzame Productketens
Productketens worden onderzocht met het oog op de gevolgen van de
winning, verwerking en het (her)gebruik van grondstoffen. Actie- en
resultaatgerichte samenwerking in ketens en in de «gouden driehoek»
(onderzoekers, ondernemers en overheid) wordt ondersteund om te
komen tot een circulaire economie gericht op het maximaliseren van de
herbruikbaarheid van producten en grondstoffen en het minimaliseren
van waardevernietiging.
21.05.01 Opdrachten
De opdrachten hebben betrekking op uitvoering van wettelijke taken op
het gebied van het afvalbeleid (onder andere de uitvoering van het
Landelijk Afvalbeheerplan 3). Daarnaast heeft dit betrekking op
opdrachten voor de uitvoering van voorheen VANG, nu CE en projecten
ter verduurzaming van ketens in het kader van de circulaire economie. Dit
betreft vooral de ketens fosfaat, kunststof, voedsel, textiel, beton, hout en
elektronica, alsmede sectoren met een grote milieudruk zoals landbouw
en bouw. De budgettaire reeks Caribisch Nederland afvalbeheer heeft
betrekking op de verbetering van het afvalbeheer op Bonaire en
Sint-Eustatius.
Voorts betreft dit de bijdrage aan RWS in het kader van de transitie naar
een Circulaire Economie (CE) voor onder meer de ondersteuning bij: het
programma Circulaire Economie (onderzoek, oa. naar kosteneffectieve
handhaving, ontwikkeling van regelingen en fiscale maatregelen die CE

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

119

Toelichting op de financiële instrumenten

bevorderen), het ontwerp van circulaire producten en diensten (oa.
implementatie afvalpreventieprogramma, uitvoeringsmaatregelen
ecodesign-richtlijn), het circulair maken van waardeketens en sectoren
(uitvoering Green Deals, monitoring kunststofstromen, enz.), het circulair
materialenbeheer (landelijke aanpak zwerfafval, afvalrapportage,
benchmark afvalscheiding), de internationale vertegenwoordiging (oa. bij
circulair aanbesteden/inkopen), Infomil (gemeenschappelijke activiteiten).
21.05.02 Subsidies
Dit betreft budget voor subsidieverlening in het kader van voorlichting
aan burgers over duurzame handelingsperspectieven en ondersteuning
van bedrijven bij verduurzaming van productieprocessen. Daarnaast
wordt subsidie verleend in het kader van het ontwikkelen, beheren en
toetsen van transparante duurzaamheidcriteria.
21.05.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor de uitvoering van het beleid op het
gebied van afval, grondstoffen en productketens. Het betreft hier ook een
opdracht aan RWS van € 2,2 miljoen voor de uitvoering van het Landelijk
Meldpunt Afval (LMA), waar IenM – ook namens gemeenten en provincies
– de opdracht voor verleent.
21.06 Natuurlijk Kapitaal
Biotische (materiaal)ketens in kader van het borgen van het natuurlijk
kapitaal zijn een integraal onderdeel van de transitie naar een circulaire
economie. Biotische ketens, zoals hout of biocomposiet, kunnen vaak een
alternatief zijn voor materialen van fossiele of minerale oorsprong.
Duurzaam geproduceerde biotische grondstoffen maken het mogelijk om
goederen of diensten duurzaam te kunnen benutten als circulair alternatief.
Verduurzaming van de veehouderij is niet alleen van belang als onderdeel
van transitie naar een circulaire economie, maar ook om te kunnen
voldoen aan (Europese) doelen op het gebied van emissies en milieukwaliteit. Tevens is verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving rondom
veehouderijen nodig voor het waarborgen van een goed en gezond woonen leefklimaat.
21.06.01 Opdrachten
Het betreft hier opdrachten voor de ontwikkeling van criteria voor
duurzaamheid van onder andere biomassa. Voor landbouw betreft het
onder andere onderzoek ter instrumentering van maatregelen die de
emissies uit veehouderijen naar de lucht en de leefomgeving verminderen
en daarmee bijdragen aan een goed en gezond woon- en leefklimaat rond
veehouderijen.
Verder betreft dit de bijdrage aan RWS voor de uitvoering van het beleid
op het gebied van biotische ketens en landbouw. RWS wordt gevraagd
om de relatie inzichtelijk te maken tussen de inzet van biotische
materialen en de gevolgen voor materiaalgebruik, CO2-emissies en
energiegebruik. Verder levert RWS ondersteuning van Green Deals en de
City Deal Circulaire Stad. Verder gaat het om enkele taken in verband met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

120

het stortplaatsendossier, informatie- en kennisoverdracht op het gebied
van milieubeleid en -regelgeving voor de landbouw.
21.06.02 Subsidies
Subsidies hebben betrekking op incidentele aanvragen voor het sluiten
van ketens in de bouw, waar biotische materialen onderdeel van kunnen
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

121

Beleidsartikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s
Mens en milieu beschermen tegen maatschappelijk onaanvaardbaar
geachte veiligheid-, milieu- en gezondheidsrisico’s.
Regisseren
De Minister is verantwoordelijk voor de integrale kaderstelling rond
activiteiten die risico’s kunnen veroorzaken voor het milieu en de
gezondheid van de mens. Deze regisserende rol komt naar voren in:
• De normstelling en regels waaraan bedrijven en overheden zich bij de
uitoefening van hun activiteiten moeten houden. Dit beschermingsniveau wordt bij voorkeur op Europees of internationaal niveau
vastgelegd en geïmplementeerd, waardoor een level playing field
bereikt wordt. De veiligheid van mens en milieu bij handelingen met
genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s), bij de ontwikkeling en
implementatie van regelgeving op het gebied van chemische stoffen
(REACH) en bestrijdingsmiddelen (Biocideverordening, gewasbeschermingsmiddelenverordening, Wet gewasbeschermingsmiddelen en
biociden), bij risicovolle bedrijven en bij het transport van gevaarlijke
stoffen (water, rail, buisleidingen en weg) zijn voorbeelden waarbij dit
in de vorm van wet- en regelgeving gebeurt. Voor deze dossiers geldt
dat Nederland een actieve bijdrage levert aan de Europese processen
die leiden tot verdere verbetering van deze internationale regels.
• Waar Europese regels (deels) ontbreken, of lidstaatspecifieke implementatie vereisen, of waar specifieke omstandigheden in Nederland
het stellen van regels voor de veiligheid van de omgeving noodzakelijk
maken, wordt in dialoog met stakeholders gezocht naar een optimum
tussen de te bereiken doelen (en dus baten in termen van milieu en
gezondheidswinst) en de lasten die deze regels veroorzaken. Dit is
onder meer aan de orde bij de regelgeving rond buisleidingen,
risicovolle bedrijven en basisnet vervoer gevaarlijke stoffen waarmee
een balans wordt gezocht tussen de belangen van vervoer, ruimte en
veiligheid. Voorts is dit aan de orde bij de beleidsontwikkeling ten
behoeve van de veilige toepassing voor mens en milieu van nieuwe
technologieën, zoals nanotechnologie en biotechnologie. Een ander
voorbeeld is het verbod op asbestdaken, waarin de verplichting is
opgenomen asbestdaken te saneren voor 2024. Deze maatregel is in
2015 aangekondigd, krijgt in 2017/2018 zijn juridische vormgeving. In
Nederland vormen asbestdaken de belangrijkste bron van verspreiding
van asbestvezels in de leefomgeving.
• Reductie van de regeldruk wordt onder meer nagestreefd door een
betere kwaliteit van vergunningverlening, toezicht en handhaving.
Deze taken worden door 29 Omgevingsdiensten (OD’s) uitgevoerd,
waarbij zes OD’s een specialisatie in BRZO 12 -taken hebben. Tegengaan van lastendruk is ook een centrale invalshoek bij het transport
van gevaarlijke stoffen. Om die reden stelt Nederland in principe geen
hogere eisen aan verpakkingen en voer- of vaartuigen dan in de
relevante internationale verdragen is vastgelegd, conform de
EU-Kaderrichtlijn Transport Gevaarlijke Stoffen.
• Het ontwikkelen van een integraal afwegingskader veiligheid dat
behulpzaam is bij besluitvorming inzake activiteiten die veiligheid-,
milieu- en gezondheidsrisico’s met zich mee kunnen brengen.
• Het verlenen van vergunningen met als doel bescherming van mens
en milieu voor activiteiten met GGO’s.
• Het verlenen van vergunningen voor een beperkt aantal bedrijven met
een verhoogd risico voor de externe veiligheid in Caribisch Nederland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

122

Rollen en Verantwoordelijkheden

Stimuleren
Het is primair de verantwoordelijkheid van bedrijven die risico’s voor
mens en milieu veroorzaken om deze risico’s te identificeren en te
voorkomen of te beperken. Dit geldt ook voor overheden die, bijvoorbeeld
in de ruimtelijke ordening, keuzes maken die invloed hebben op veiligheid
en risico’s. De Minister stimuleert:
• Het in beeld (doen) brengen van bestaande of nieuwe risicosituaties en
het vermijden of beperken hiervan. Dit geschiedt door inventarisaties
van deze risico’s en het stimuleren van de aanpak daarvan, door het in
beeld brengen van de risico’s van nieuwe technologieën zoals het
gebruik van nanomaterialen en biotechnologie, het volgen van nieuwe
wetenschappelijke inzichten op het gebied van hormoonverstoring en
gecombineerde blootstelling aan stoffen en door het ontwikkelen van
beleid ten aanzien van onzekere risico’s zoals bij elektromagnetische
velden. De eigen verantwoordelijkheid van bedrijven en andere
overheden is daarbij een belangrijk anker, onder andere door openheid
te geven ten aanzien van feitelijke risico’s. De Risicokaart (in overleg
met het Ministerie van Veiligheid en Justitie ontwikkeld) en de Atlas
Leefomgeving zijn hiervan voorbeelden. Op basis van deze informatie
kunnen burgers nagaan hoe het is gesteld met de kwaliteit van hun
directe leefomgeving. Het landelijk asbestvolgsysteem voorziet alle
ketenpartijen van de nodige informatie. Het verbod op asbestdaken
gaat per 2024 in. Om de sanering tijdig op gang te brengen wordt dit
verbod begeleid door een subsidieregeling die in 2016 is ingegaan.
Tevens is in 2016 een samenwerkingsverband met alle betrokken
partijen opgericht om onder meer met behulp van een meerjarig
uitvoeringsprogramma de sanering van de asbestdaken te begeleiden.
Hiermee moet worden voorkomen dat er rond 2023 een capaciteitsprobleem ontstaat bij de inventarisatie- en verwijderingbedrijven en dat er
een handhavingprobleem ontstaat in 2024.
• Het nemen van maatregelen ter bescherming van mens en maatschappij tegen moedwillige verstoring van onderdelen van de vitale
infrastructuur door te bevorderen dat de risico’s op moedwillige
verstoring (bijvoorbeeld terroristische aanslagen) worden geïdentificeerd en waar mogelijk beperkt. Het betreft hier onder andere
chemische bedrijven en buisleidingen.
• Een continue verbetering van de omgevingsveiligheid bijvoorbeeld
met behulp van het instrument van de Safety Deals.
• Dat veiligheid en gezondheid van meet af aan in een innovatie wordt
meegenomen, omdat gezonde en veilige producten en processen een
noodzakelijke voorwaarde zijn voor het realiseren van een circulaire
economie («Veilig aan de Voorkant», Safe-by-design).
Verder is de Minister verantwoordelijk voor het toezicht op en de
handhaving van (een deel van) de wet- en regelgeving door de ILT op dit
beleidsterrein (zie beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht).
Algemene Doelstelling

Op het terrein van Omgevingsveiligheid en milieurisico’s worden de
volgende kwantitatieve kengetallen gehanteerd. Ten opzichte van de
begroting 2017 is er een kengetal inzake het onderwerp «asbestdaken»
toegevoegd.
REACH
In het kader van de Europese stoffenregelgeving (REACH) en de Biocideverordening worden stoffen beoordeeld en waar nodig van maatregelen
voorzien (geharmoniseerde classificatie en labelling, autorisatie,
restrictie). Nederland levert een bijdrage aan dat proces, waarbij de
Nederlandse inzet wordt bepaald door de eerder ontwikkelde beleidsprio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

123

Indicatoren en Kengetallen

riteringscriteria en de mate waarin de betreffende stof voor Nederland
zorgen oplevert, of hier geproduceerd of gebruikt wordt. In 2018 zal
bijvoorbeeld (in vervolg op 2017) de restrictie voor rubbergranulaat extra
Nederlandse inzet krijgen. Onderstaande tabel geeft aan wat de realisatie
is in 2016 bij deze producten van het Europese systeem en wat naar
verwachting de Nederlandse inbreng en voor de hele EU is in 2017 en
2018. Daarbij betreft de Nederlandse bijdrage de door Nederland
ingebrachte dossiers en door andere lidstaten ingebrachte dossiers waar
Nederland veelal actief input op levert.
Tabel resultaten EU REACH in 2016, 2017 en 2018
Realisatie 2016

1

2
3

4a

4b

5

6

7

Geraamd 2017

Geraamd 2018

NL inbreng

Hele EU

NL inbreng

Hele EU

NL inbreng

Hele EU

Beoordelingen ontwerpbesluiten ECHA
t.a.v. registratiedossiers en testvoorstellen van Europese bedrijven

168

2681

60

3302

100–150

420

Door Nederland uitgevoerde (en
becommentarieerde) stofevaluaties

2
(32)

321

2
(30)

302

2
(30)

45

Door Nederland ingediende (en
becommentarieerde) RMO-analyses en
informatieverzoeken

0
(7)
0

n.v.t.

6
(12)
4

n.v.t.

4–6
(8–12)
4

n.v.t.

Door Nederland ingebrachte (en
becommentarieerde) Annex XV
dossiers t.a.v. zeer ernstige zorgstoffen

1
(9)

9

2
(15)

152

2
(15)

50

Door Nederland gerapporteerde
clusters van (en becommentarieerde)
autorisatieverzoeken

4
(36)

70

2–4
(5)

52

2–4
(20)

0

Door Nederland ingebrachte,
gerapporteerde (en becommentarieerde) restrictiedossiers

0
1
(5)

5

0
2
(5)

1
3
(5–7)

15

Door Nederlandse ingebrachte,
gerapporteerde (en becommentarieerde) voorstellen voor geharmoniseerde classificatie & labelling

5
2
(47)

36

5–9
6
(30)

702

7–12
6
(30–40)

50

Behandelde vragen door de REACH &
CLP helpdesk

580

n.v.t.

750

n.v.t.

400–600

n.v.t.

12

2

1

Bron: ECHA’s Evaluation under REACH; Progress Report 2016
https://echa.europa.eu/documents/10162/13628/evaluation_report_2016_en.pdf/f43e244f-7c90–75bd-e1b2–3771bcb1f8e8
2
Bron: ECHA’s Work Programme 2017 – Highlights
https://echa.europa.eu/documents/10162/13609/work_programme_2017_en.pdf/e1cc7110-e73f-c82f-fa7e-1b5d3223e97b
Bron (tenzij anders aangegeven): ECHA’s Multi-Annual Work Programme 2014–2018 Annexes Review 2015 (FINAL MB/20/2015). https://
echa.europa.eu/documents/10162/21678309/mb_17_2014_annexes_mawp_2014–2018_en.pdf/19349cc1–8dc8–4c1b-8576–764d93fa9ba1

Toelichting:
Het beoordeling- en besluitvormingstraject met betrekking tot de
REACH-werkprocessen stofevaluatie, autorisatieverzoeken en restrictiedossiers beperkt zich veelal niet tot één kalenderjaar waarmee de
daarmee samenhangende werklast over meerdere jaren wordt verspreid.
De getallen betreffen door NL ingebrachte dossiers en (cursief)
(co-)rapporteur-schappen. Het aantal door Nederland becommentarieerde
dossiers staat steeds tussen haakjes. Voor de Nederlandse bijdrage in
2018 staan bandbreedtes (onzekerheidmarge) vermeld daar afstemming
over de Nederlandse inzet nog niet is afgerond. Bij het prioriteren wordt
de nadruk gelegd op stoffen die relevant zijn voor de Nederlandse situatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

124

Ad 1) Het aantal ontwerpbesluiten voor de EU is eerder ingeschat op 260
voor 2016, inmiddels zijn de definitieve cijfers door ECHA gepubliceerd
(Progress Report 2016) en blijkt het aantal op 268 te zijn uitgekomen. In
2018 valt de laatste deadline voor pre-registratie dossiers, waarmee door
ECHA ook een stijging in compliance check ontwerpbesluiten voorziet.
Ad 2) Het aantal stofevaluatie ontwerpbesluiten voor de EU is eerder
ingeschat op 45 voor 2016, inmiddels zijn de definitieve cijfers door ECHA
gepubliceerd (Progress Report 2016) en blijkt het aantal ontwerpbesluiten
op 32 te zijn uitgekomen. Na stofevaluatie volgt het besluitvormingstraject
en, in fase follow-up van eerdere stofevaluaties (2012 t/m 2016). Het
screeningswerk om tot de selectie te komen voor kandidaten voor
stofevaluatie maakt hier nog geen deel van uit. Voor 2018 worden (in
navolging van 2017) naar schatting 12 stoffen uitvoerig gescreend om
daarmee vast te stellen welke vervolgacties benodigd zijn voor adequate
beheersing van de risico’s.
Ad 3) In eerste instantie zijn er geen informatieverzoeken opgenomen
voor 2017 (in 2016 geen enkele ontvangen), maar zijn er in 2017 inmiddels
verscheidene ontvangen. De verwachting voor 2017 en 2018 is bijgesteld.
Ad 4a) De Europese inbreng aan Annex XV SVHC dossiers voor 2016 (en
de jaren hieraan voorafgaand) is veel geringer dan oorspronkelijk door
ECHA geraamd (9 i.p.v. 50). De raming voor 2018 wordt door Nederland
ingeschat op 15.
Ad 4b) De taken met betrekking tot de autorisatieverzoeken laten zich
lastig beschrijven in aantallen. De autorisatieaanvragen betreffen in de
regel 1 tot 3 gebruiken die afzonderlijke opinies behoeven. Aanvragen
worden veelal geclusterd in groepen van vergelijkbare aanvragen die door
dezelfde rapporteurs worden behandeld uit efficiëntieoverwegingen. Om
dit te illustreren: in 2016 is voor 4 clusters van autorisatieaanvragen het
rapporteurschap vervuld en zijn in totaal 27 opinies opgesteld voor 9
stoffen. ECHA heeft destijds het aantal autorisatieverzoeken voor 2018 op
0 ingeschat, de verwachting is dat dit nog wordt bijgesteld.
Ad 5) In de komende jaren wordt een stijging in het aantal restrictiedossiers verwacht en daarmee ook een stijging in de input die Nederland
daarop levert. In 2017 werkt Nederland aan een nieuw restrictiedossier dat
begin 2018 ingediend zal worden (voor 2017 is de verwachting van NL
dossiers van 1 naar 0 en het aantal rapporteurschappen van 1 naar 2
bijgesteld). Nederland geeft in de regel input op alle restrictiedossiers, het
aantal te verwachten dossiers blijft vooralsnog onzeker.
Ad 6) Onder becommentariëring vallen zowel reacties op publieke
consultatie, reacties op ontwerp opinies van het Risk Assessment
Committee (RAC). Reacties op publieke consultatie en ontwerp opinie
kunnen volgtijdelijk voor hetzelfde dossier worden ingediend, vandaar dat
deze aantallen die van de hele EU (kunnen) overstijgen. De verwachting is
dat het Ctgb de komende jaren CLH-dossiers zal gaan opstellen voor
gewasbeschermingsmiddelen, iets wat tot op heden nog door het RIVM
gebeurt. Daardoor kunnen er per saldo naar verwachting meer voorstellen
voor geharmoniseerde classificatie en labelling ingediend worden.
Ad 7) Sinds eind 2015 heeft het RIVM naast de taken die voortvloeien uit
de REACH Helpdesk (zoals het beantwoorden van vragen van industrie en
voorlichting MKB) ook de taken met betrekking tot de CLP-Helpdesk erbij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

125

gekregen. De verwachting voor 2017 is naar boven bijgesteld (van 600
naar 750), met de waargenomen stijging van het aantal vragen met 30% in
het eerste deel van 2017. De verwachting is dat het aantal vragen snel af
zal nemen na het verstrijken van de laatste pre-registratie deadline medio
2018.
Asbestdaken
Het beleid is er op gericht dat alle asbestdaken verantwoord verwijderd
zijn per 2024.
Het aantal vierkante meters asbestdak in Nederland is in 2012 ingeschat
op 120 mln. Het Ministerie van IenM volgt de sanering van de asbestdaken en brengt per kwartaal in beeld hoeveel daken er zijn gesaneerd. In
onderstaande tabel wordt op jaarbasis de stand van zaken en de planning
van de saneringsoperatie in beeld gebracht. Het budget voor de subsidieregeling verwijderen asbestdaken wordt in 2017 en 2018 verhoogd om
vertraging in de uitvoering te voorkomen.
Sanering asbestdaken (aantallen in miljoenen m2 )
gesaneerd

resterend

2012

(-)

120

2013

4,5

115,5

2014

5,9

109,6

2015

6,9

102,7

2016

9,9

92,8

2017

12,01

80,8

2018

1

64,8

1

16,0

De aantallen in de jaren 2017 en 2018 zijn inschattingen.

Bron: Startmeldingenbestand inspectie SZW

Bevt en Bevi
Het aantal (opgeloste) kwetsbare objecten binnen veiligheidszones met
betrekking tot externe veiligheid bij transport en -inrichtingen. Voor het
oplossen van knelpunten veroorzaakt door het Basisnet is de milde
saneringsregeling Bevt (Besluit externe veiligheid transport) gestart.12 Het
aantal knelpunten is gereduceerd van 4213 naar 19. De regeling loopt tot
en met 2020, dan moeten alle woningen zijn aangekocht.
Bij de inwerkingtreding van de saneringsregeling Bevi (Besluit externe
veiligheid inrichtingen) in 2004 was er sprake van 65 saneringssituaties.
Ultimo 2015 was de stand van zaken dat er in acht gevallen sprake is van
een achterstand bij de sanering. In vier van deze acht gevallen is er sprake
van een latente situatie. Dat wil zeggen dat er geen kwetsbaar object
binnen de risicocontour van het bedrijf aanwezig is, maar dat het
bestemmingsplan het wel toelaat. De monitoring van de overgebleven
saneringssituaties is overgedragen aan het bevoegd gezag.

12
13

Staatscourant 2015, nr. 10961, Beleidsregel verwerven van woningen langs basisnetroutes.
Staatscourant 2016, nr. 10961, Beleidsregel verwerven van woningen langs basisnetroutes,
aankoop woningen basisnet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

126

GGO’s
Er is gekozen om, in geval van de uitvoering van de GGO-regelgeving,
niet alleen kengetallen te vermelden maar ook indicatoren. Immers,
kengetallen geven uitsluitend een beeld van wat de bestede middelen
voor vergunningverlening aan resultaten hebben opgeleverd, maar zij
bieden geen inzicht in de mate waarin vergunningverlening aan het
bereiken van het beleidsdoel heeft bijgedragen.
De GGO-regelgeving is op 1 maart 2015 gewijzigd14 waarbij naast
vergunningen ook algemene regels, de mogelijkheid tot het doen van
kennisgevingen en verzoeken ingevolge art. 2.8 van het Besluit ggo
milieubeheer 2013 zijn geïntroduceerd en de structuur van de vergunningverlening is gewijzigd. Dit gegeven zorgt ervoor dat nog maar een
beperkte set historische kengetallen voorhanden is. Een goede prognose
voor 2017 en verder is daarom nog niet te geven. Vermoedelijk geven
2017 en 2018 eenzelfde beeld als in 2016 te zien.
De realisatie in 2016 is als volgt:
2016

Kengetal1

Indicator2

Ingeperkt gebruik:
–

Aanvragen vergunningen

86

100%

–

Kennisgevingen3

316

100%

4

–

Meldingen

32

n.v.t.

–

Verzoeken ex art. 2.8 Besluit ggo

147

100%

Introductie in het milieu, landbouw (inclusief marktaanvragen)

3

100%

Introductie in het milieu, medisch, veterinair

15 +

100%

Totaal

599

n.v.t.

1

Kengetallen zijn de aantallen ontvangen vergunningaanvragen, aanvragen voor wijziging
van vergunningen, kennisgevingen, wijzigingen op kennisgevingen en art. 2.8-verzoeken.
2
Indicatoren zijn het percentage van het aantal vergunningaanvragen, kennisgevingen of art.
2.8 verzoeken voor handelingen waarbij het risico voor mens en milieu gelijk of lager is dan een
verwaarloosbaar risico.
3
Het betreft kennisgeving op niveau I, II-k, II-v, en III, inclusief de wijzigingen op de respectievelijke niveau’s
4
Tussen 7 september 2016 en 31 december 2017 kan voor beperkte wijzigingen op een
vergunning die voor 1 maart 2015 is verleend volstaan worden met een melding in plaats van
een vergunningwijziging.
Bron: RIVM, bureau Genetisch Gemodificeerde Organismen.

Majeure risicobedrijven
Jaarlijks rapporteert de Staatssecretaris aan de Tweede Kamer de Staat
van de Veiligheid bij de majeure risicobedrijven. De Staat van de
Veiligheid majeure risicobedrijven schetst vanuit een breed perspectief
een beeld van de veiligheidssituatie van de majeure risicobedrijven in
Nederland. Met deze benadering wordt vanuit verschillende invalshoeken
het beeld over de veiligheid bij deze groep bedrijven losgekoppeld van de
individuele casuïstiek bij bedrijven. Op basis van een jaarlijks terugkerende rapportage (eerste rapportage in 2014) kunnen tevens trends en
ontwikkelingen over de veiligheid bij de majeure risicobedrijven zichtbaar
worden en waar nodig specifieke sturingsmaatregelen worden genomen.

14

Stb. 2014, 57 en Stcrt. 2014, 11317

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

127

De Staat van de Veiligheid majeure risicobedrijven is een monitoringsinstrument voor de stelselverantwoordelijke departementen (IenM, VenJ en
SZW).
In het met de andere overheden in de jaren 2015 – 2018 (kamerstuk II,
2014–2015, 29 517, nr 92) uit te voeren programma Impuls Omgevingsveiligheid (IOV) wordt in 2018 een impuls gegeven aan de alternatieve
invulling van het groepsrisico met aandachtsgebieden. Dit nieuwe
instrument is in.de Omgevingswet opgenomen. De aandachtsgebieden
maken het mogelijk om al in het begin van het ontwerpproces rekening te
houden met een kleine kans op brand, explosie of toxische wolk bij een
ongeval met gevaarlijke stoffen. In 2018 ligt het accent op aandachtsgebieden rondom Seveso-bedrijven, individueel en in groepsverband.
Daarnaast wordt in het IOV programma voortgegaan met het omzetten
van de Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS) in een PGS Nieuwe Stijl
(duidelijker governance gebaseerd op risicomethodiek). Voorts worden
met «Safety Deals» initiatieven van het bedrijfsleven en de overheden op
het terrein van het creëren van een duurzame veiligheidscultuur bij
bedrijven concreet opgepakt en uitgevoerd.
Het (Europese) beleid ten aanzien van nieuwe risico’s, bijvoorbeeld op het
vlak van nanotechnologie, hormoonverstorende stoffen en biotechnologie
is nog in ontwikkeling. Het accentueren van het gezondheidsaspect in het
milieubeleid moet helpen om op termijn te komen tot een omgevingskwaliteit die bijdraagt aan een goede gezondheid. Omgevingsfactoren vormen
een significante oorzaak van de gezondheidslast (geschat tussen de 3 en
12%, zie Gezondheidsraad publicatie 2016/12 par 4.1,15). In 2018 zal een
«beleidsaanpak nieuwe risico’s» worden gepresenteerd waarin de acties
beschreven zijn die moeten leiden tot de ontwikkeling van inherent veilige
nieuwe technologieën. Idealiter wordt veiligheid en gezondheid van meet
af aan in een innovatie meegenomen omdat gezonde en veilige producten
en processen immers een noodzakelijke voorwaarde voor het realiseren
van een circulaire economie zijn («Veilig aan de Voorkant»). Safe-byDesign lijkt een geschikt concept om goed invulling te geven aan die
voorwaarde. In 2018 zal invulling worden gegeven aan de acties die in de
Kabinetsreactie Trendanalyse Biotechnologie (kamerstuk II, 2016–2017,
27 428, nr 335) zijn aangekondigd. Het doel daarbij is dat aanvullende
(Europese) instrumenten worden ontwikkeld die ervoor moeten zorgen
dat ook in de toekomst de veiligheid van mens, dier en milieu is gewaarborgd bij toepassing van biotechnologie in de samenleving (programma
Modernisering Veiligheid Biotechnologie). Ook zal in de EU de aanpassing
van de GGO-Europese regelgeving worden geagendeerd teneinde de
veiligheid te waarborgen. Daarbij zal worden aangehaakt bij de Europese
evaluatie van het EU-veiligheidsbeleid ten aanzien van biotechnologie.
Bij de beperking van de risico’s van stoffen ligt de focus in 2018 op de
implementatie van de conclusies uit de Europese «review» van de
Europese REACH-verordening die in 2017 wordt afgerond. Dit zal naar
verwachting een handvat bieden ter verbetering die nodig is ten aanzien
van onder meer nanomaterialen, hormoon verstorende stoffen en
cumulatieve blootstelling. Daarbij verloopt in 2018 de derde en laatste
deadline voor registratie van stoffen. De verantwoordelijkheid daartoe ligt
bij de bedrijven die het aangaat, maar van overheidswege zal extra
aandacht uitgaan naar voorlichting.
15

https://www.gezondheidsraad.nl/nl/taak-werkwijze/werkterrein/gezonde-leefomgeving/
meewegen-van-gezondheid-in-omgevingsbeleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

128

In 2017 is met het inwerkingtreden van de AMvB Verbetering vergunningverlening, toezicht en handhaving (VTH) (Staatsblad 2017, nr. 193) het
volledige wetgevingspakket voor de instelling en de taken van de
omgevingsdiensten geborgd. In 2018 zal de aandacht uitgaan naar het
goed functioneren van het nieuw opgezette stelsel en naar het incorporeren daarvan in de Omgevingswet. In 2018 wordt er een beleidsdoorlichting uitgevoerd op artikel 22.
Beleidswijzigingen
art. 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico’s (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

55.234

45.132

28.439

46.154

55.624

62.480

63.346

Uitgaven:

34.663

48.181

34.937

49.057

57.829

56.805

63.346

Waarvan juridisch verplicht
22.01

Veiligheid chemische
stoffen

86%
6.742

8.065

7.115

6.885

7.086

6.886

6.886

22.01.01 Opdrachten

3.976

4.440

4.999

4.551

4.752

4.552

4.552

22.01.02 Subsidies

1.436

1.720

175

175

175

175

175

– NANoREG

1.100

1.335

0

0

0

0

0

– Overige subsidies

336

385

175

175

175

175

175

22.01.03 Bijdrage aan agentschappen

1.330

1.905

1.941

1.779

1.779

1.779

1.779

– waarvan bijdrage aan
RWS

1.330

1.905

1.941

1.779

1.779

1.779

1.779

22.01.05 Bijdragen aan internationale organisaties

0

0

0

380

380

380

380

1.621

2.900

3.000

2.870

4.870

2.870

2.870

1.621

2.900

3.000

2.770

4.770

2.770

2.770

0

0

0

100

100

100

100

26.300

37.216

24.822

39.302

45.873

47.049

53.590

3.448

4.204

4.655

17.921

26.412

25.888

25.929

– Omgevingsveiligheid

868

1.075

0

12.990

16.160

18.160

18.160

– Overige opdrachten

2.580

3.129

4.655

4.931

10.252

7.728

7.769

22.02

Veiligheid biotechnologie

22.02.01 Opdrachten
22.02.05 Bijdragen aan internationale organisaties
22.03

Veiligheid bedrijven en
transport

22.03.01 Opdrachten

22.03.02 Subsidies

17.173

27.510

15.372

17.069

15.149

16.849

23.349

– Asbest en safety deals

15.196

25.001

12.591

12.583

9.594

13.094

19.594

– Overige subsidies

1.977

2.509

2.781

4.486

5.555

3.755

3.755

22.03.03 Bijdrage aan agentschappen

2.629

1.856

1.749

1.266

1.266

1.266

1.266

– waarvan bijdrage aan
RWS

2.629

1.856

1.749

1.266

1.266

1.266

1.266

22.03.04 Bijdragen aan medeoverheden

60

0

0

0

0

0

0

– Bijdragen programma
Externe Veiligheid

60

0

0

0

0

0

0

22.03.05 Bijdragen aan internationale organisaties

0

0

0

0

0

0

0

22.03.09 Inkomensoverdrachten

2.990

3.646

3.046

3.046

3.046

3.046

3.046

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

129

Ontvangsten

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

272

2.432

250

250

250

250

250

Budgettaire gevolgen van beleid
Extracomptabele verwijzing naar artikel 18.06 Externe Veiligheid van het Infrastructuurfonds (bedragen x € 1.000)
2018

2019

2020

2021

2022

1.016

879

775

0

0

0

0

0

0

0

Totale uitgaven op artikel 18.06 Externe Veiligheid van het
Infrastructuurfonds

1.016

879

775

0

0

waarvan Externe veiligheid
18.06

1.016

879

775

0

0

Bijdrage uit artikel 26 van Hoofdstuk XII aan artikel 18.06
Externe Veiligheid van het Infrastructuurfonds
Andere ontvangsten van artikel 18.06 Externe Veiligheid van
het Infrastructuurfonds

22.01 Veiligheid chemische stoffen
De uitgaven voor subsidies en de agentschapbijdragen zijn volledig
juridisch verplicht. Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch
verplicht als gevolg van doorlopende opdrachten, waaronder opdrachten
in de sfeer van wettelijke taken betreffende het (inter)nationale stoffenbeleid evenals de vergunningverlening op dat gebied, het (interdepartementale) meerjaren programma Gezondheidsrisico’s straling zendmasten
(elektromagnetische velden) en de jaarlijkse bijdragen aan de Gezondheidsraad en het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb).
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikelonderdeel heeft met name
betrekking op het uitvoeren van de programma’s REACH, Gezondheid in
het milieubeleid (GiM) en Bewust Omgaan met Veiligheid.
22.02 Veiligheid biotechnologie
Het grootste deel van de uitgaven is juridisch verplicht als gevolg van de
jaarlijkse bijdrage aan de COGEM en de uitgaven in het kader van het
meerjaren onderzoeksprogramma Biotechnologie en Veiligheid.
Het niet juridisch verplichte deel van dit artikelonderdeel wordt
aangewend voor uitgaven in het kader van de modernisering veiligheid
biotechnologie.
22.03 Veiligheid bedrijven en transport
De uitgaven voor inkomensoverdrachten en de agentschapbijdragen zijn
volledig juridisch verplicht. Van het subsidiebudget worden de budgetten
voor de subsidieregelingen Verwijderen Asbestdaken en Versterking
omgevingsveiligheid chemische sector 2018 eind 2017 in de Staatscourant
gepubliceerd en zijn hiermee juridisch verplicht. Van het opdrachtenbudget is een deel juridisch verplicht als gevolg van doorlopende
opdrachten. Meer specifiek betreft het opdrachten in de sfeer van
(wettelijke) taken inzake omgevingsveiligheid, vervoer gevaarlijke stoffen
en basisnetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

130

Budgetflexibiliteit

Het niet juridisch verplichte deel van dit artikelonderdeel wordt voor
aangewend voor uitgaven in het kader van de modernisering van het
omgevingsveiligheidsbeleid, veiligheid BRZO bedrijven in Caribisch
Nederland, vuurwerkcampagne en het beheer van het VTH-stelsel (Stelsel
van vergunningverlening, toezicht en handhaving).
Extracomptabele verwijzingen

22.01 Veiligheid chemische stoffen
22.01.01 Opdrachten
In dit kader worden opdrachten verstrekt aan onder andere de Gezondheidsraad voor de uitvoering van wettelijke taken op het gebied van
asbest, chemische stoffen en externe veiligheid en het College voor de
toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) voor de
uitvoering van het werkprogramma. Daarnaast worden opdrachten
verstrekt voor het meerjarig onderzoekprogramma elektromagnetische
velden (EMV), de uitvoering van EU-regelgeving ten aanzien van zeer
zorgwekkende stoffen in relatie tot andere overheden (vergunningverlening), voor de uitvoering van taken op de gebieden «veiligheid en
gezondheid» (asbest) en «nieuwe risico’s en security» (nanotechnologie
en synthetische biologie).
22.01.02 Subsidies
De subsidies hebben betrekking op de bijdrage aan het Platform EMV.
22.01.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor voornamelijk de capaciteitsinzet in
het kader van de uitvoering van InfoMil (centraal punt voor bundeling en
verspreiding van milieu wet- en regelgeving) op het beleidsonderwerp
«asbest». Daarnaast wordt inzet geleverd voor het beheer en verdere
ontwikkeling van het Landelijk Asbestvolgsysteem (LAVS).
22.02 Veiligheid biotechnologie
22.02.01 Opdrachten
Ter uitvoering van de wettelijke taak wordt jaarlijks een opdracht verstrekt
aan de Commissie Genetische Modificatie (COGEM) voor het maken van
beoordelingen inzake risico’s verbonden aan werkzaamheden met
genetisch gemodificeerde organismen en het adviseren over maatregelen
risicobeheersing en monitoring die bij de uitvoering van werkzaamheden
met GGO’s kunnen worden toegepast. Daarnaast worden de uitgaven in
het kader van het meerjarige onderzoeksprogramma Biotechnologie en
Veiligheid hier verantwoord.
22.03 Veiligheid bedrijven en transport
22.03.01 Opdrachten
Omgevingsveiligheid
Het betreft hier uitgaven in het kader van de Impuls omgevingsveiligheid
(IOV 2015–2018) voor de deelprogramma’s Besluit risico’s zware
ongevallen (BRZO), Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen (PGS), Informatie/
Kennisinfrastructuur en lokaal externe (omgeving) veiligheidsbeleid. Door
middel van een programmatische aanpak wordt ingezet op het creëren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

131

Toelichting op de financiële
instrumenten

van een veiligere leefomgeving. Het programma wordt uitgevoerd onder
auspiciën van het Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOB)
Overige opdrachten
Het betreft hier opdrachten voor (wettelijke) taken in het kader van BRZO
bedrijven, olieterminals in Caribisch Nederland en vuurwerk, de
monitoring van basisnetten (weg, water, spoor), aanpassing regelgeving
vervoer gevaarlijke stoffen als gevolg van wijzigingen internationale
verdragen, modellenbeheer buisleidingen (Bevb) en de stelselontwikkeling en het beheer van standaarden voor vergunningverlening, toezicht
en handhaving (VTH). Daarnaast worden opdrachten verstrekt voor
onderzoek en implementatie van risicoreductie maatregelen alsmede de
ondersteuning en begeleiding van het verwijderen van asbestdaken.
22.03.02 Subsidies
Asbest
Het betreft hier de uitgaven in het kader van de Subsidieregeling
verwijderen asbestdaken die door de RVO wordt uitgevoerd. Jaarlijks
wordt in de Staatscourant het beschikbare jaarbudget gepubliceerd.
Overige subsidies
Het betreft hier de uitgaven in het kader van de Subsidieregeling
Versterking Omgevingsveiligheid Chemische sector, die door de RVO
wordt uitgevoerd. Jaarlijks wordt in de Staatscourant het beschikbare
jaarbudget gepubliceerd.
De overige subsidies hebben voornamelijk betrekking op de vuurwerkcampagnes, subsidies aan organisaties die een bijdrage leveren aan het
samenwerkingsprogramma «verwijderen asbestdaken». en het vervolmaken van het stelsel van Omgevingsdiensten. Daarnaast kunnen hier
ook als onderdeel van de uitvoeringsagenda BRZO ook subsidies worden
toegekend onder de noemer «Safety Deals». De Safety Deals zijn
complementair aan de maatregelen die versterking van toezicht en
handhaving tot doel hebben (IOV 2015–2018). Het gaat hier om het
creëren van een duurzame veiligheidscultuur bij onder meer de bedrijfsprocessen binnen de chemiesector, te weten het gebruik en productie van
gevaarlijke stoffen, evenals de opslag en het transport daarvan. De
veiligheidsmaatregelen leveren een positieve bijdrage aan de veiligheid in
de omgeving.
22.03.03 Bijdragen aan agentschappen
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor de capaciteitsinzet in het kader van
de uitvoering van InfoMil (centraal punt voor bundeling en verspreiding
van milieu wet- en regelgeving) op de beleidsonderwerpen «kennisoverdracht omgevingsveiligheid» en «vergunningverlening». Daarnaast
vinden hier uitgaven plaats voor werkzaamheden van de Dienst Verkeer
en Scheepvaart van RWS in het kader van basisnetten en vervoer
gevaarlijke stoffen.
22.03.09 Inkomensoverdrachten
De inkomensoverdrachten hebben betrekking op het honoreren van
incidentele aanvragen in het kader van de Regeling tegemoetkoming
niet-loondienst gerelateerde slachtoffers van mesothelioom (TNS). Deze
regeling is bedoeld voor iedereen die de ziekte van maligne mesothe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

132

lioom heeft als gevolg van contact met asbest buiten de werksituatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

133

Beleidsartikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Het KNMI adviseert en waarschuwt de samenleving om risico’s met een
atmosferische of seismische oorsprong terug te dringen. Het KNMI
ontwikkelt daartoe hoogwaardige kennis, verricht waarnemingen, en zet
die om in producten en diensten die de veiligheidsrisico’s verminderen,
bijdragen aan een duurzame samenleving en economische mogelijkheden
bevorderen.
Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het faciliteren van een internationaal
systeem van organisaties waarin Nederland vertegenwoordigd wordt
door het KNMI. Dit doet zij door haar rol van financier in de vorm van
bijdragen en contributies. Met name te noemen zijn EUMETSAT16,
ECMWF17 en WMO18.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de Wet taken
meteorologie en seismologie. De Minister heeft deze taken belegd bij het
agentschap KNMI. De rol «(doen) uitvoeren» heeft betrekking op de
volgende taken:
a. het kosteloos verstrekken van algemene weerberichten omtrent de
toestand van het huidige weer en het te verwachten weer;
b. waarschuwingen aan het algemeen publiek bij verwacht of werkelijk
gevaarlijk of maatschappij-ontwrichtend weer of waarschuwingen bij
calamiteiten waarbij het weer een belangrijke rol speelt;
c. het onverwijld informeren van het algemeen publiek bij een
significante bodembeweging door geofysische bronnen of vulkanische activiteit;
d. het kosteloos ondersteunen van bestuursorganen in gedefinieerde
gevallen.
e. het voortbrengen of verzamelen van meteorologische, seismologische en andere geofysische gegevens in het kader van de uitvoering
van de taken zoals opgenomen in de Wet meteorologie en seismologie;
f.
het beheer en onderhoud van de voor de uitvoering van zijn taken
noodzakelijke technische infrastructuur;
g. het overeenkomstig ministeriële regeling desgevraagd ondersteunen
van bestuursorganen, de rechterlijke organisatie, overheidsbedrijven
of openbare lichamen op het terrein van meteorologie, seismologie
of andere geofysische terreinen bij de uitvoering van aan hen bij of
krachtens wet opgedragen taken;
h. onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek en technologische
ontwikkeling met betrekking tot meteorologie, seismologie en andere
geofysische terreinen;
i.
meteorologische, seismologische en andere geofysische gegevens of
het onderzoek, bedoeld in onderdeel h, op verzoek van internationale
organisaties voortbrengen, verzamelen of beschikbaar stellen;
j.
het voor hergebruik als bedoeld in de Wet hergebruik van overheidsinformatie, zonder dat daartoe een verzoek is gedaan op grond van
die wet, beschikbaar stellen van meteorologische, seismologische en
andere geofysische gegevens of onderzoeksresultaten, of de opzet
daarvan, voor zover intellectuele eigendomsrechten van anderen dat
16

European Organisation for the Exploitation of Meteorological Satellites; www.eumetsat.int.
European Centre for Medium-Range Weather Forecasts; www.ecmwf.int.
18
World Metereological Organization; www.wmo.ch.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

134

Rollen en Verantwoordelijkheden

k.
l.

niet beperken, waarbij er op basis van een overeenkomst aanvullende
dienstverlening kan worden verleend;
internationale samenwerking op het gebied van meteorologie en
seismologie en andere geofysische terreinen; en
het verlenen van meteorologische diensten voor de luchtvaartnavigatie.

De Minister van Buitenlandse Zaken is verantwoordelijk voor het
Kernstopverdrag en de Minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het kader van de Mijnbouwwet.
Algemene Doelstelling
Indicatoren en kengetallen
Realisatie Streefwaarde/
norm1
Indicatoren

2012

2013

2014

2015

2016

– afwijking min.temperatuur (°C)

– 0,17

– 0,01

– 0,18

0,45

0,44

ABS2 (<0,5)

– afwijking max.temperatuur (°C)

– 0,37

– 0,25

– 0,25

– 0,31

– 0,36

ABS (<0,5)

– gemiddelde afwijking windsnelheid (m/s)

– 0,06

0,26

0,00

0,00

0,26

ABS (<1,0)

– tijdigheid marifoonbericht (%)

98,6

99,3

99,9

99,5

98,9

> 99

Gereviewde publicaties

103

105

105

120

113

> 80

1

2

1

1

1

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

>98,5

Algemene weersverwachtingen en adviezen

Maritieme verwachtingen

Kengetallen
Aantal uitgegeven weeralarmen
Percentage tijdige beschikbaarheid van de
meteorologische producten (Bron: EUMETSAT)
1
2

>98,5

Deze streefwaarde/norm geldt voor de jaren 2017 en 2018.
ABS: absolute waarde

Bron: KNMI, 2017

Toelichting
De indicatoren ten aanzien van algemene weers- en maritieme verwachtingen geven een indruk van de tijdigheid van de berichtgeving door het
KNMI en de gemiddelde afwijking van verwachte waardes voor temperatuur en windsnelheid ten opzichte van de uiteindelijk waargenomen
waardes. Het aantal gereviewde publicaties is een maatstaf voor de
kwantiteit en de kwaliteit van het onderzoek van het KNMI. Het aantal
zogenoemde gereviewde publicaties in vooraanstaande wetenschappelijke tijdschriften wordt bepaald.
Het aantal weeralarmen is afhankelijk van de weersomstandigheden;
hierdoor is er geen norm aan te geven. Bovendien is het afgeven van een
weeralarm geen doel op zich. Wel is belangrijk dat het instrument
weeralarm effectief wordt ingezet om de samenleving tijdig te
waarschuwen voor maatschappij-ontwrichtend weer. In het jaarverslag zal
worden ingegaan op het aantal opgetreden weeralarmsituaties en de
mate waarin het KNMI gegrond heeft gewaarschuwd, dan wel gegrond
niet heeft gewaarschuwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

135

Het kengetal tijdige beschikbaarheid van de meteorologische producten
geeft een beeld van de tijdige beschikbaarheid van de gegevens van de
METEOSAT- en METOP-satellieten voor de meteorologische producten
van het KNMI. Indien de streefwaarden niet worden gehaald, heeft dat een
negatieve impact op de kwaliteit van de weersverwachting op de dagen
van gebrekkige beschikbaarheid van de waarnemingen, een en anders
afhankelijk van de dan optredende weerssituatie.
Indicatoren en Kengetallen

Op dit artikel hebben geen beleidswijzigingen plaatsgevonden met effect
op de begroting 2018.

art. 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

35.956

43.596

49.568

50.422

39.658

34.827

37.947

Uitgaven:

36.981

42.656

50.508

49.482

38.864

33.887

38.887

Waarvan juridisch verplicht
23.01

100%

Meteorologie en
seismologie

28.564

25.423

24.751

24.717

24.719

24.740

24.740

23.01.03 Bijdrage aan het
agentschap KNMI

27.536

24.483

23.811

23.777

23.779

23.800

23.800

– Meteorologie

26.646

23.822

23.175

23.140

23.252

23.384

23.384

– Seismologie

890

661

636

637

527

416

416

23.01.05 Bijdrage aan internationale organisaties

1.028

940

940

940

940

940

940

– Contributie WMO
(HGIS)

1.028

940

940

940

940

940

940

Aardobservatie

8.417

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.147

23.02.03 Bijdrage aan het
agentschap KNMI

8.417

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.147

– Aardobservatie

8.417

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.147

0

0

0

0

0

0

0

23.02

Ontvangsten

De uitgaven voor de bijdrage aan het agentschap KNMI zijn volledig
juridisch verplicht. De bijdrage aan het agentschap KNMI heeft een
structureel karakter.
23.01 Meteorologie en seismologie
23.01.03 Bijdrage aan het agentschap KNMI
Meteorologie
• Reguliere uitgifte van een algemeen weerbericht en van waarschuwingen voor gevaarlijk weer (code geel, code oranje en weeralarm);
• Ter beschikkingstelling van de meteorologische basisdata van het
nationale meteorologische meetnet en de nationale meteorologische
modelinfrastructuur, op basis van een open databeleid;
• Ter beschikkingstelling van data, informatie en kennis over het huidige
klimaat;
• Het leveren van projecties over het toekomstige klimaat (klimaatscenario’s);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

136

Budgetflexibiliteit
Budgettaire
Beleidswijzigingen
Toelichting
op
gevolgen
de financiële
van beleid
instrumenten

•
•
•

Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de meteorologie;
Internationale vertegenwoordigingen op het gebied van de meteorologie (met name WMO, EUMETSAT en ECMWF);
Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij over weer en
klimaat.

Seismologie
• Continue monitoring van natuurlijke en geïnduceerde seismiciteit in
Nederland;
• Verrichten van strategisch en toegepast onderzoek en het geven van
beleidsadviezen op het gebied van de seismologie;
• Beantwoorden van vragen vanuit de maatschappij op het gebied van
aardbevingen en tsunami’s;
• Verrichten van waarnemingen en onderzoek ten behoeve van het
Nationaal Data Centre (NDC) voor de CBTBO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

137

Beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht
Het stimuleren en bewaken van veilige vervoers- en watersystemen en
een duurzame leefomgeving.
Financieren
De Minister is verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van weten regelgeving in het transport en de leefomgeving. De Minister heeft een
nationale coördinatie- c.q. verantwoordingsverplichting richting de EU ten
aanzien van internationale milieuregelgeving.
Binnen het departement is de uitvoering van de handhaving en het
toezicht opgedragen aan het agentschap Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT). De werkzaamheden van dit agentschap worden grotendeels gefinancierd via bijdragen vanuit IenM. Een deel van de kosten van
vergunningverlening wordt gefinancierd vanuit tarieven aan externe
partijen; het niet gedekte deel van de kosten van vergunningverlening
wordt gefinancierd vanuit bijdragen op artikel 97 uit deze begroting. De
tarieven die aan externe partijen voor vergunningverlening wordt
gevraagd zijn dus niet geheel kostendekkend.
De Autoriteit woningcorporaties als onderdeel van de ILT houdt namens
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties toezicht op de
woningcorporaties. Dit toezicht wordt, met uitzondering van het toezicht
op de naleving van de Wet normering topinkomens (WNT) en een deel
van de kosten van Corpodata, gefinancierd via een jaarlijkse heffing op
deze woningcorporaties. Het toezicht op de naleving van WNT, wordt uit
de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gefinancierd.
De financiering voor Corpodata komt deels uit de begroting van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
(Doen) uitvoeren
De Minister is verantwoordelijk voor de uitvoering van de wettelijke taken
van het agentschap ILT. De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelatiesis verantwoordelijk voor de taken op het terrein van wonen en
bouwen die aan de ILT zijn gemandateerd.
De rol uitvoeren heeft betrekking op:
• Vergunningverlening;
• Toezicht door middel van objectinspecties, administratie controles,
audits, convenanten en digitale inspecties;
• Opsporing in geval van ernstige overtreding of fraude (onder
aansturing van het OM);
• Incidentafhandeling en onderzoek.
Een beschrijving van het uitvoeringsprogramma van de ILT is te vinden in
het Meerjarenplan 2018–2022 (MJP) dat in het najaar van 2017 aan de
Tweede Kamer wordt verzonden. De Tweede Kamer wordt jaarlijks
separaat geïnformeerd over het toezicht op de woningcorporaties via het
jaarwerkprogramma van de Autoriteit woningcorporaties.
Bij de totstandkoming van wet- en regelgeving beoogt de wetgever een
door zijn gewenst niveau van veiligheid en duurzaamheid te bewerkstelligen. Daarbij worden de rechtsbeginselen van rechtvaardigheid,
rechtszekerheid en rechtsgelijkheid gehanteerd, met oog voor de
nalevingseisen die van de ondertoezichtstaanden worden gevraagd. Zij
streeft daarbij samenwerking met andere overheidspartners na.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

138

Rollen en Verantwoordelijkheden

Indicatoren en kengetallen
Onderstaande tabel geeft inzicht in het geplande aantal te verstrekken
vergunningen, het aantal uit te voeren administratieve controles, (digitale
en object) inspecties, audits, het aantal af te sluiten convenanten en het
aantal onderzoeken in het begrotingsjaar.
De in 2017 opgestelde ILT-brede risicoanalyse (IBRA 1.0 Kamerstukken II
2016–2017, 34 550 XII, nr. 80) bevat een technische weergave van feitelijke
risico’s op de terreinen waar ILT een taak heeft. Deze technische exercitie
is nodig om de risico’s, die zeer verschillend van aard zijn, en de
maatschappelijke schade als gevolg daarvan onderling vergelijkbaar te
maken. Deze eerste IBRA legt nog geen verbinding met de inzet van de
ILT.
In het MJP worden aan de hand van de uitkomsten van deze risicoanalyse
de eerste stappen gezet in de richting van een meer programmatische,
inspectiebrede aanpak ten aanzien van de risico’s. Daarvoor is in een
volgende fase ook uitwerking van andere bouwstenen nodig.
De risicoanalyse is in juli 2017 aangeboden aan de Tweede Kamer.
Overzicht geplande productie-aantallen 2018
Overzicht geplande productieaantallen 2018

Vergunningen

Afval, Industrie en Bedrijven

3.510

435

85

Water, Producten en Stoffen

363

6.870

36

6.500

220

39

610

820

150

5.700

0

410

990

640

550

Scheepvaart
Rail- en wegvervoer
Luchtvaart
Autoriteit woningcorporaties
Transport gevaarlijke stoffen
Totaal

Adm.Contr.

Audits Convenanten

Objectinspecties

Incidentafhandeling

Onderzoek

5

1.020

10

10

22

37.886

0

0

8

5.485

400

250

73

15.600

0

0

0

1.250

1.450

0

0

0

0

2

270

275

66

9

6.470

1.400

20

17.943

9.260

1.336

117

67.711

3.260

282

Bovengenoemde aantallen zijn gebaseerd op de huidige inzichten.
Ontwikkelingen binnen en buiten de ILT zorgen ervoor dat het werk van de
ILT de komende tijd zal veranderen. De snel veranderende wereld en
(technologische) ontwikkelingen in de maatschappij vragen dat van de ILT.
Maar ook de conclusies uit de parlementaire enquête over de Fyra en de
vele taken van de ILT eisen dat de organisatie verandert. De ILT wil haar
taken kunnen uitvoeren en daarbij voldoende flexibel worden en blijven
om te kunnen meebewegen met nieuwe ontwikkelingen. De basis voor de
verandering is:
A. informatiegestuurd (data) werken en transparant over resultaten;
B. selectieve en effectieve inzet gebaseerd op de hiervoorgenoemde
risicoanalyse;
C. invulling geven aan reflectieve en signalerende functie;
D. optimale dienst-(vergunning)verlening; en verbetering kostendekkendheid.
Aan de hand van een ILT-brede risico-analyse wordt met opdrachtgevers
in contact getreden over eventuele toekomstige capaciteitsallocatie.
Algemene Doelstelling

Op dit artikel hebben geen beleidswijzigingen plaatsgevonden met een
effect op de begroting 2018.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

139

Beleidswijzigingen
art. 24 Handhaving en toezicht (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

118.970

106.759

103.314

103.364

103.381

103.402

103.401

Uitgaven:

118.970

106.759

103.314

103.364

103.382

103.400

103.401

Waarvan juridisch verplicht
24.01

Handhaving en toezicht

100%
118.970

106.759

103.314

103.364

103.382

103.400

103.401

118.970

106.759

103.314

103.364

103.382

103.400

103.401

– Afval, Industrie en
bedrijven

26.505

23.746

23.122

23.133

23.138

23.144

23.144

– Rail en wegvervoer

28.418

24.300

23.751

23.785

23.789

23.795

23.796

– Scheepvaart

22.428

20.171

19.418

19.419

19.422

19.431

19.431

– Luchtvaart

18.441

16.853

16.399

16.402

16.404

16.403

16.403

– Water, producten en
stoffen

23.178

21.689

20.624

20.625

20.629

20.627

20.627

0

0

0

0

0

0

0

24.01.03 Bijdrage aan het
agentschap ILT

Ontvangsten

De uitgaven voor de bijdrage aan het agentschap ILT zijn volledig juridisch
verplicht. De bijdrage aan het agentschap ILT heeft een structureel
karakter.
De ILT levert voor de financiële bijdragen van het moederdepartement aan
het agentschap in de hieronder weergegeven vijf domeinen de volgende
producten. In het meerjarenplan 2018–2022 welke in het najaar van 2017
aan de Tweede Kamer wordt verzonden staat uitgebreider beschreven
welke taken worden uitgevoerd en de bijbehorende kengetallen ten
aanzien van naleving, vergunningverlening en toezicht.
24.01 Handhaving en toezicht
24.01.03 Bijdrage aan het agentschap ILT
Domein Afval, Industrie en Bedrijven
Bij grensoverschrijdend transport van afval is de ILT de bevoegde
autoriteit in Nederland om vergunningen te verlenen en toezicht op de
naleving uit te voeren zoals voorgeschreven in de Europese Verordening
Overbrenging Afvalstoffen (EVOA). Volgens het Besluit Inzameling
Afvalstoffen dienen inzamelaars van scheepsafvalstoffen, klein gevaarlijk
afval en afgewerkte olie vergund te zijn. De ILT verleent inzamelvergunningen en ziet toe op de naleving.
De ILT verleent vergunningen en verricht toezicht in het kader van de Wet
algemene bepalingen omgevingsrecht, de Wet milieubeheer en de
vergunningen die daaraan verbonden zijn voor Defensie, een aantal
bijzondere inrichtingen en twee BRZO-bedrijven op de BES-eilanden.
De handhaving is verder gericht op bedrijven en organisaties die
verantwoordelijk zijn voor risicobronnen bij (externe) veiligheid, zoals
geformuleerd in het Besluit externe veiligheid buisleidingen en/of inzake
luchtemissies, energie en klimaat in de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht (Wabo) en andere milieu- en veiligheidsregelgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

140

Budgetflexibiliteit
Budgettaire
Toelichting
op
gevolgen
de financiële
van beleid
instrumenten

De inspectie ziet toe op toepassing, uitvoering en naleving van Europese
en nationale normen en wettelijke regels door het bevoegd gezag op het
gebied van onder andere externe veiligheid, afval, nationale ruimtelijke
belangen en ongewone voorvallen.
De Inlichtingen en Opsporingsdienst (IOD)
De onderzoeken van de ILT zijn gericht op personen en bedrijven die de
regelgeving op het gebied van milieu en wonen stelselmatig en op een
ernstige manier overtreden. De ILT richt zich daarbij op georganiseerde
criminaliteit met een ondermijnend karakter en vaak met internationale
(financiële) constructies en handelsstromen, waarbij zonder ingrijpen van
de overheid uiteindelijk onherstelbare schade ontstaat aan mens, milieu
en maatschappij. De daadwerkelijke aansturing van strafrechtelijke
onderzoeken gebeurt door het Functioneel Parket (FP) van het Openbaar
Ministerie. Afspraken over prioriteiten en te bereiken resultaten liggen
vast in een Handhavingsarrangement, dat jaarlijks wordt afgesloten
tussen de ILT en het FP.
Domein Rail en Wegvervoer
Rail
De ILT houdt toezicht op de naleving van de Spoorwegwet. Ongevalonderzoek is een wettelijke taak van de ILT in dit domein. De markt voor het
railgoederenvervoer is internationaal georiënteerd en geheel geliberaliseerd. De sector kent een hoog veiligheidsgehalte, desondanks blijft het
hoofdspoor een kwetsbaar systeem. Daarnaast is de ILT toezichthouder
voor lokaal en bijzonder spoor. In de Wet lokaal spoor is bepaald dat het
toezicht bij de lokale overheid ligt, met de ILT als aangewezen toezichthouder. Tenslotte houdt de ILT toezicht op kabelbanen.
Taxi
De ILT richt zich op de naleving van de Wet en Besluit Personenvervoer
2000 en het Arbeidstijdenbesluit Vervoer. De ILT zet binnen haar toezicht
veel capaciteit in op de aanpak van het aanbieden en verrichten van
taxivervoer zonder vergunning.
Bus
De ILT houdt toezicht op de naleving van de Arbeidstijdenbesluit Vervoer
en de Wet Personenvervoer 2000. In het nationale busvervoer, met zijn
relatief veilige status, sluit de ILT convenanten af met goed presterende
bedrijven.
Goederenvervoer over de weg
De ILT houdt toezicht op de naleving van arbeidstijdenwetgeving (inclusief
fraude met de digitale tachograaf) en wetgeving met betrekking tot maten
en gewichten (overbelading). Het goederenvervoer over de weg is
grensoverschrijdend. In Europees verband is de fraude met de digitale
tachograaf een belangrijk probleem, waar in het toezicht extra aandacht
aan wordt gegeven. Ook cabotage blijft een aandachtpunt in het toezicht.
Daarnaast spelen overtredingen rond inleen van (buitenlandse) arbeidskrachten en ontduiken van sociale wetgeving een belangrijke rol. Vanaf
1 januari 2017 verricht de ILT toezicht in het kader van de naleving van de
Wet rijonderricht motorvoertuigen (Wrm). De Wrm ziet toe op
rij-instructeurs, transportbedrijven die praktische nascholing door eigen
personeel laten uitvoeren en chauffeurs die een PTN-certificaat (Praktijktraining Nascholing) hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

141

Domein Scheepvaart
De taken van de ILT op het terrein van de binnenvaart zijn in belangrijke
mate vastgelegd in Europese regelgeving. De ILT is primair verantwoordelijk voor het toezicht op de naleving van de Binnenvaartwet en van de
Wet vervoer gevaarlijke stoffen (over het water). De handhaving van de
Scheepvaartverkeerswet is primair een taak van de politie en Rijkswaterstaat. In de binnenvaart blijft aandacht nodig voor ten minste stabiliteit/
stuwage, ladinginformatie en documenten, de vaartijden en de bemanningssterkte. De ILT blijft – gezien de risico’s – nadrukkelijk aandacht
besteden aan het vervoer van gevaarlijke stoffen.
Voor de koopvaardij is een complex van wet- en regelgeving van kracht,
dat is geënt op overwegend mondiaal geldende regimes. Het algemene
beeld is dat het veiligheidsbewustzijn in de koopvaardij op een behoorlijk
niveau is en de naleving op de meeste onderdelen relatief hoog is. De ILT
handhaaft ook nieuwe internationale regelgeving op het gebied van
schadelijke uitstoot, scheepsafval en arbeidsomstandigheden van
zeevarenden. In de visserij handhaaft de ILT wet- en regelgeving betreffende bemanningsaspecten.
De ILT verricht ongevalonderzoek voor haar risicoanalyse en stelt
desgevraagd informatie beschikbaar aan de Onderzoeksraad voor
Veiligheid. In de zeevaart voert de ILT onderzoeken uit ter handhaving en
draagt zij zaken aan bij het Tuchtcollege voor de Scheepvaart.
Domein Luchtvaart
De ILT houdt toezicht op de naleving van veiligheids- en milieuwetten en
regels voor de luchtvaart. De luchtvaartsector is een hightech industrie
waarin de zorg voor veiligheid vanaf zijn ontstaan een van de belangrijkste oorzaken is geweest voor uitgebreide en zeer gedetailleerde
internationale regelgeving. De Europese regelgeving en de Europese
vormen van samenwerking nemen een steeds prominentere plaats in. Het
toezicht richt zich op de hele keten: luchtvervoerders, luchtvaartuigen,
technische bedrijven, grondafhandelingsbedrijven, luchtverkeersleiding,
bemanning, onderhoudstechnici, keurings- en examineringsinstanties,
opleidingsinstellingen, meteodiensten, het luchtruim, luchthavens en
luchtvaartvertoningen. Naast toezicht op veiligheid is de ILT wettelijk ook
betrokken bij de handhaving van milieuvoorschriften met name op het
gebied van geluid.
De inspectie ziet er in Nederland op toe dat de luchtvaartmaatschappijen
en luchthavens zich houden aan de Europese regels voor passagiersrechten van zowel passagiers met een mobiliteitsbeperking als passagiers
die te maken krijgen met vertraging, annulering of instapweigering.
Domein Water, Producten en Stoffen
De ILT verleent vergunningen (respectievelijk goedkeuringen en verklaringen van geen bezwaar) voor de eigen werken van Rijkswaterstaat,
meetprogramma’s van drinkwaterbedrijven, vuurwerkimporteurs en
precursoren.
Het toezicht op water en bodem richt zich op een breed palet van
bedrijven, instellingen en personen: waterkeringbeheerders, Rijkswaterstaat en gecontracteerde aannemers, drinkwaterbedrijven en erkende
bodemintermediairs. Op het gebied van hoogwaterveiligheid houdt de ILT
toezicht op de beheerders van primaire waterkeringen. Bij de drinkwaterbedrijven richt het toezicht zich op de bepalingen in de Drinkwaterwet en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

142

de daaronder vallende regelingen maar ook op het tarief, de beveiliging
en de afhandeling van calamiteiten.
De ILT houdt toezicht op bodemintermediairs en certificerende instellingen met als oogmerk de betrouwbaarheid van het werk van intermediairs te vergroten door toezicht te houden op werkzaamheden in het
bodembeheer en aan de integriteit van de uitvoerders.
De werkzaamheden omtrent toezicht op producten is gericht op de eisen
aan op de Europese markt toegelaten producten zoals bouwproducten,
pleziervaartuigen en eisen aan elektronica en verpakkingen en zichtbaarheid van energielabels (banden en auto’s). Verder houdt de ILT
toezicht op regelingen vanuit de Energy Performance Buildings Directive,
die regels ten aanzien van energielabels voor gebouwen en airco
regelingen bevat.
Het toezicht op de naleving van de regelgeving voor risicovolle stoffen en
producten richt zich op de gehele keten: productie, transport, opslag,
gebruik, handel en verwijdering. Belangrijke aandachtsgebieden zijn
asbest(verwijdering), biociden en stoffen in het kader van de Europese
verordening REACH (Registratie, Evaluatie, Autorisatie en restrictie van
Chemische stoffen).
De ILT houdt toezicht op de naleving van de Wet explosieven voor civiel
gebruik en het Vuurwerkbesluit bij onder andere producenten, transporteurs en importeurs. Zowel bij vuurwerk als bij explosieven is steeds meer
sprake van een ketenbenadering. Het toezicht richt zich enerzijds op het
vergroten van de productveiligheid van consumentenvuurwerk en
anderzijds op het terugdringen van ondeugdelijk en illegaal vuurwerk. Het
laatste betreft onder andere het aanpakken van de georganiseerde handel
in en het tegengaan van de invoer van dit soort vuurwerk. Vanwege het
internationale karakter van de keten, heeft de ILT als ketenregisseur
contact met internationale handhavingspartners.
Transport van gevaarlijke stoffen
Voor het toezicht op het vervoer van gevaarlijke stoffen ontwikkelt de ILT
jaarlijks één integraal toezichtsprogramma waarvan de uitvoering is
belegd bij de domeinen Rail- en Wegvervoer, Scheepvaart, Afval industrie
en bedrijven, en Luchtvaart. Het programma richt zich op de grootste
risico’s van het vervoer van gevaarlijke stoffen en op bedrijfsmatige
producten en processen van betrokken bedrijven. De inzet is hierbij vooral
multimodaal vervoer. Ook hier ligt de nadruk op systeemtoezicht en het
afsluiten van convenanten met de best presterende bedrijven. Daarnaast
wordt de ILT-capaciteit zoveel mogelijk ingezet op de logistieke knooppunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

143

Beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering
Het realiseren van maatwerkoplossingen voor verkeers- en vervoersvraagstukken door de twee krachtens artikel 20, derde lid, van de Wet personenvervoer 2000 aangewezen openbare lichamen die verkeer- en vervoerstaken verrichten (vervoerregio’s). Dit betreffen thans de Stadsregio
Amsterdam en het samenwerkingsverband van gemeenten in de
zuidelijke Randstad, de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Financieren
De Minister is systeemverantwoordelijk voor de bijdrage aan de Brede
Doeluitkering verkeer en vervoer (BDU), die het mogelijk maakt dat er in
de gebieden waar de vervoerregio’s actief zijn maatwerkoplossingen
kunnen worden geboden voor verkeers- en vervoervraagstukken. Dit
artikel hangt samen met artikel 14 Wegen en verkeersveiligheid en artikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor waarin het bredere beleidsveld wordt
geschetst.
De samenwerkingsverbanden Stadsregio Amsterdam en Metropoolregio
Rotterdam Den Haag zijn verantwoordelijk voor de beleidsinhoudelijke
beslissingen over hun verkeer- en vervoeraangelegenheden.
Voor 2018 zijn er geen beleidswijzigingen.

art 25. Brede doeluitkering (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

923.409

875.709

881.534

880.156

894.269

883.468

869.279

Uitgaven:

893.936

930.277

881.588

881.547

880.078

869.277

869.279

Waarvan juridisch verplicht
25.01

Brede doeluitkering

Ontvangsten

100%
893.936

930.277

881.588

881.547

880.078

869.277

869.279

0

0

0

0

0

0

0

25.01 Brede Doeluitkering
Conform de wet BDU wordt jaarlijks voorafgaand aan het uitkeringsjaar
de brede doeluitkering ten behoeve van de voorbereiding en de uitvoering
van het regionaal verkeer- en vervoersbeleid geheel als betalingsverplichting vastgelegd.
Jaarlijks wordt een beschikking verstrekt voor de Brede Doeluitkering aan
de Stadsregio Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag.
Deze beschikking wordt berekend op basis van de in de Wet BDU Verkeer
en Vervoer opgenomen methodiek. Uitbetaling vindt plaats in vijf
termijnen, waarvan de tweede termijn een dubbele is.
De Stadsregio Amsterdam en de Metropoolregio Rotterdam Den Haag zijn
vrij in de afweging aan welke verkeer- en vervoertaken zij de
BDU-middelen besteden. Zij bepalen dat aan de hand van de doelen die zij
willen bereiken op hun verkeer- en vervoersterrein. Daarbij hebben zij veel
ruimte voor een eigen invulling, rekeninghoudend met de specifieke
kenmerken van hun regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

144

Beleidsartikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen
Algemene doelstelling

Op dit artikel worden de bijdragen aan het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds verantwoord.

Rol en verantwoordelijkheden

Financieren
Zaken die op het Infrastructuurfonds en Deltafonds worden verantwoord
zijn terug te vinden in de verschillende beleidsartikelen op de begroting
Hoofdstuk XII.

Beleidswijzigingen

Voor de beleidswijzigingen wordt verwezen naar de betreffende beleidsartikelen.

Budgettaire gevolgen van beleid
art. 26 Bijdrage investeringsfondsen (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

6.026.299

5.337.310

6.595.335

6.958.629

7.015.355

7.132.047

7.178.572

Uitgaven:

6.026.299

5.337.310

6.595.335

6.958.629

7.015.355

7.132.047

7.178.572

5.026.766

4.674.476

5.676.892

5.956.825

5.995.084

5.918.480

6.082.168

999.533

662.834

918.443

1.001.804

1.020.271

1.213.567

1.096.404

Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

Budgetflexibiliteit

De mate van budgetflexibiliteit is terug te vinden bij de afzonderlijke
artikelen op de beide fondsen van IenM.

Toelichting op de financiële
instrumenten

26.01 Bijdrage aan het Infrastructuurfonds

26.01

Bijdrage aan het
Infrastructuurfonds

26.02

Bijdrage aan het
Deltafonds

Het betreft hier de bijdrage vanuit de begroting Hoofdstuk XII aan het
Infrastructuurfonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden
verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

145

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

146

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Netwerkgebonden kosten HWN

Investeringsruimte

Spoorwegen

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Rente en aflossing

Investeringsruimte

Regionaal, lokale infrastructuur

Grote regionaal/lokale projecten

Regionale mobiliteitsfondsen

RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

Hoofdvaarwegennet

Verkeersmanagement

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

12.02

12.03

12.04

12.06

12.07

13

13.02

13.03

13.04

13.07

13.08

14

14.01

14.02

14.03

15

15.01

15.02

15.03

Netwerkgebonden kosten HVWN

Investeringsruimte

Megaprojecten

Betuweroute

Hogesnelheidslijn-Zuid

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

15.06

15.07

17

17.02

17.03

17.06

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Verkeersmanagement

12.01

15.04

Hoofdwegennet

12

Opbouw art.ond. 26.01 Bijdrage aan het IF (bedragen x € 1.000)

8.996

5.731

3.095

141.831

0

309.098

34.716

111.022

337.708

8.525

801.069

38.957

0

163.093

202.050

0

16.597

– 1.330

582.482

1.303.198

1.900.947

0

561.285

618.921

347.133

614.375

3.680

2.145.394

2017

34.940

8.894

4.942

232.061

0

306.946

44.839

96.373

376.866

8.525

833.549

51.836

0

194.764

246.600

0

16.597

– 14.860

629.141

1.245.258

1.876.136

0

564.089

581.030

691.188

645.593

3.680

2.485.580

2018

3.872

22.750

4.807

282.006

0

303.130

232.771

189.278

386.647

8.525

1.120.351

91.896

0

109.215

201.111

15.500

16.597

– 29.535

610.811

1.238.568

1.851.941

0

552.488

455.632

849.762

637.675

3.681

2.499.238

2019

1.724

17.200

0

350.852

0

302.108

166.789

186.171

294.409

8.525

958.002

58.774

9.233

102.607

170.614

35.162

16.597

– 20.548

573.266

1.293.225

1.897.702

0

552.704

460.687

1.070.030

529.783

3.680

2.616.884

2020

2.993

16.600

0

390.218

0

300.596

46.912

174.080

214.636

8.525

744.749

12.100

0

84.529

96.629

29.000

16.597

– 16.236

694.813

1.305.578

2.029.752

0

546.112

410.514

1.067.002

629.827

3.677

2.657.132

2021

2.993

16.700

0

437.323

0

295.118

53.284

165.574

298.197

8.525

820.698

3.493

0

1.605

5.098

49.000

16.597

– 16.065

654.430

1.274.758

1.978.720

0

513.419

375.214

1.360.950

587.072

3.674

2.840.329

2022

2.993

0

0

375.518

0

293.620

45.022

57.040

330.323

8.525

734.530

0

0

40.596

40.596

6.000

16.597

– 6.061

409.615

1.277.728

1.703.879

0

516.273

324.537

1.740.726

590.282

3.673

3.175.491

2023

2.993

0

0

307.792

0

293.902

44.648

77.984

260.850

8.525

685.909

0

0

1.606

1.606

9.500

16.597

– 4.331

357.391

1.282.479

1.661.636

0

507.026

318.445

1.556.580

619.225

3.672

3.004.948

2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

147

ZuidasDok

Overige uitgaven

Saldo afgesloten rekeningen

Beter Benutten

Intermodaal vervoer

Gebiedsgerichte aanpak (UPR)

Externe veiligheid

Mobiliteitsonafhankelijke kennis en expertise

Netwerkoverstijgende kosten

Investeringsruimte

Nader toe te wijzen BenO en Vervanging

Tol gefinancierde uitgaven

Minregel: rentevrijval

Ramingsbijstelling en kasschuif

Resevering Omgevingswet

17.08

18

18.01

18.02

18.03

18.04

18.06

18.07

18.08

18.11

18.12

18.13

18.14

18.15

18.16

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Netwerkgebonden kosten HWN

Investeringsruimte

Spoorwegen

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Rente en aflossing

12.02

12.03

12.04

12.06

12.07

13

13.02

13.03

13.04

13.07

Investeringsruimte

Verkeersmanagement

12.01

13.08

Hoofdwegennet

12

Totaal

ERTMS

17.07

21.300

16.597

– 3.462

483.007

1.257.016

1.774.458

0

507.821

321.438

1.385.381

644.537

3.670

16.300

16.597

– 2.941

279.946

1.287.050

1.596.952

0

508.763

333.933

1.038.969

644.537

3.670

2.529.872

2026

2025
2.862.847

5.676.892

1.950

0

0

0

0

0

0

0

1.016

0

0

0

0

2.966

84.462

98.823

2018

4.674.476

27.244

0

0

0

0

0

0

0

6.740

0

3

0

– 550.802

– 516.815

80.727

43.282

2017

16.300

16.597

– 4.015

297.183

1.293.688

1.619.753

0

508.115

292.275

776.786

745.454

3.670

2.326.300

2027

5.956.825

1.299

0

0

0

0

0

0

0

879

0

0

0

0

2.178

103.316

147.261

2019

16.299

16.597

– 8.986

298.624

1.300.256

1.622.790

229.616

516.452

281.242

572.103

753.749

3.678

2.356.840

2028

5.995.084

255

0

0

0

0

0

0

0

775

0

0

0

0

1.030

123.156

208.772

2020

350.224

16.597

– 99.938

168.101

1.343.567

1.778.551

237.272

516.452

351.447

217.083

763.863

3.678

2.089.795

2029

5.918.480

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

86.796

283.829

2021

285.172

16.597

– 99.938

178.204

1.343.590

1.723.625

196.045

516.452

– 17.537

545.000

801.146

3.678

2.044.784

2030

6.082.168

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

117.859

299.771

2022

200.662

16.597

– 138.528

– 24.825

1.382.646

1.436.552

0

516.452

287.341

35.677

470.947

3.678

1.314.095

2031

6.030.014

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

94.398

278.127

2023

5.661.891

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

90.127

214.672

2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

148

Regionaal, lokale infrastructuur

Grote regionaal/lokale projecten

Regionale mobiliteitsfondsen

RSP-ZZL: pakket bereikbaarheid

Vaarwegen

Verkeersmanagement

Beheer, onderhoud en vervanging

Aanleg

Geïntegreerde contractvormen/PPS

Netwerkgebonden kosten HVWN

Investeringsruimte

Megaprojecten

Betuweroute

Hogesnelheidslijn-Zuid

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

ERTMS

ZuidasDok

Overige uitgaven

Saldo afgesloten rekeningen

Beter Benutten

Intermodaal vervoer

Gebiedsgerichte aanpak (UPR)

Externe veiligheid

Mobiliteitsonafhankelijke kennis en expertise

Netwerkoverstijgende kosten

Investeringsruimte

Nader toe te wijzen BenO en Vervanging

Tol gefinancierde uitgaven

Minregel: rentevrijval

14

14.01

14.02

14.03

15

15.01

15.02

15.03

15.04

15.06

15.07

17

17.02

17.03

17.06

17.07

17.08

18

18.01

18.02

18.03

18.04

18.06

18.07

18.08

18.11

18.12

18.13

18.14

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

63.015

165.283

2.993

0

0

231.291

0

292.922

44.930

97.741

231.841

8.525

675.959

0

0

9.336

9.336

2025

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

4.536

136.408

2.993

0

0

143.937

20.000

293.403

44.322

242.469

232.721

8.525

841.440

0

0

9.335

9.335

2026

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

71.570

138.421

2.993

0

0

212.984

48.373

294.680

43.725

246.966

231.357

8.525

873.626

0

0

9.336

9.336

2027

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

33.976

108.500

35.180

0

0

177.656

3.627

297.260

42.951

110.739

311.783

8.525

774.885

0

0

9.969

9.969

2028

0

0

0

519.091

0

0

0

0

0

0

0

524.761

0

81.043

0

0

0

81.043

39.929

297.260

42.629

51.435

319.477

8.525

759.255

0

0

0

0

2029

0

0

0

533.124

0

0

0

0

0

0

0

555.804

0

126.742

0

0

0

126.742

38.342

297.260

42.573

76.685

311.478

8.525

774.863

0

0

0

0

2030

0

0

445.202

1.589.328

0

0

0

0

0

0

0

2.034.530

0

0

0

0

0

0

0

297.260

42.539

21.721

206.094

8.525

576.139

0

0

0

0

2031

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

149

Reservering Omgevingswet

18.16

Totaal

Ramingsbijstelling en kasschuif

18.15

5.553.891

0

0

2025

5.121.536

0

0

2026

5.041.999

0

0

2027

4.942.140

0

0

2028

5.233.405

5.670

0

2029

5.225.818

22.680

0

2030

5.361.316

0

0

2031

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

150

2017

Beheer, onderhoud en vervanging

9.077

5.03 Investeringsruimte

Investeren in waterkwaliteit

7.03 Studiekosten waterkwaliteit

7.02 Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit

7.01 Real.progr.Kaderrichtlijn water

7

2.280

282

19.693

22.255

0

62.911

5.04 Reserveringen

99.641

171.629

5.02 Overige uitgaven

Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven

5.01 Apparaat

5

4.900

4.02 Geintegreerde contractvormen/PPS

7.900
3.000

Experimenteren cf art. III Deltawet

182.541

7.112

189.653

2.655

24.776

4.01 Experimenteerprojecten

4

3.02 Beheer, onderhoud en vervanging

3.01 Watermanagement

3

2.03 Studiekosten

2.02 Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

2.01 Aanleg waterkwantiteit

0

27.431

2

Investeren in zoetwatervoorziening

10.571

114.879

1.03 Studiekosten

118.516

243.966

1.02 Overige aanlegprojecten Waterveiligheid

Investeren in waterveiligheid

1.01 Grote projecten waterveiligheid

1

Opbouw art.ond. 26.02 Bijdrage aan het DF (bedragen x € 1.000)

3.195

777

25.676

29.648

0

9.880

64.200

230.529

304.609

47.730

0

47.730

181.654

7.111

188.765

2.950

15.872

0

18.822

4.492

169.799

154.578

328.869

2018

4.645

777

46.975

52.397

0

9.880

63.841

225.771

299.492

217.358

0

217.358

171.065

7.083

178.148

2.950

30.963

0

33.913

2.520

147.008

70.968

220.496

2019

5.545

21.170

67.391

94.106

0

9.380

63.835

223.015

296.230

233.980

0

233.980

104.492

7.083

111.575

3.550

46.122

0

49.672

2.390

155.556

76.762

234.708

2020

9.950

0

63.682

73.632

0

5.810

62.198

219.791

287.799

216.936

0

216.936

115.738

7.083

122.821

115

41.471

0

41.586

3.000

408.802

58.991

470.793

2021

8.450

0

72.861

81.311

0

0

62.381

210.625

273.006

44.729

0

44.729

183.450

7.083

190.533

0

458

0

458

2.500

369.165

134.702

506.367

2022

8.100

0

61.411

69.511

0

0

62.406

211.038

273.444

53.630

0

53.630

200.921

7.083

208.004

0

1.833

0

1.833

2.500

301.660

40.800

344.960

2023

Het betreft hier de bijdrage vanuit de begroting Hoofdstuk XII aan het Deltafonds ten behoeve van uitgaven die op het fonds worden verantwoord.

26.02 Bijdrage aan het Deltafonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

151

Totaal

662.834

2017
918.443

2018
1.001.804

2019
1.020.271

2020
1.213.567

2021
1.096.404

2022
951.382

2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

152

Investeren in waterveiligheid

Beheer, onderhoud en vervanging

Experimenteren cf art. III Deltawet

Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven

Investeren in waterkwaliteit

Totaal

7.02 Overige aanlegprojecten Waterkwaliteit

7.01 Real.progr.Kaderrichtlijn water

7

5.04 Reserveringen

5.03 Investeringsruimte

5.02 Overige uitgaven

5.01 Apparaat

5

4.02 Geintegreerde contractvormen/PPS

4.01 Experimenteerprojecten

4

3.02 Beheer, onderhoud en vervanging

3.01 Watermanagement

3

2.03 Studiekosten

2.02 Overige waterinvesteringen zoetwatervoorziening

2.01 Aanleg waterkwantiteit

1.042.378

0

51.867

51.867

110.790

0

62.684

213.930

387.404

5.280

0

5.280

208.577

7.108

215.685

0

1.833

0

1.833

2

Investeren in zoetwatervoorziening

2.000

299.238

79.071

380.309

1.03 Studiekosten

1.02 Overige aanlegprojecten Waterveiligheid

1.01 Grote projecten waterveiligheid

1

2024

1.042.891

0

53.741

53.741

16.210

0

62.827

215.792

294.829

5.280

0

5.280

272.781

7.108

279.889

0

1.833

0

1.833

2.000

405.319

0

407.319

2025

1.039.337

0

55.562

55.562

103.000

114.010

62.823

220.328

500.161

5.280

0

5.280

217.790

7.108

224.898

0

1.833

0

1.833

2.000

249.603

0

251.603

2026

1.029.308

0

55.619

55.619

0

94.072

64.280

220.327

378.679

5.280

0

5.280

233.439

7.308

240.747

0

1.833

0

1.833

2.000

345.150

0

347.150

2027

1.011.652

0

0

0

0

227.975

60.949

220.351

509.275

65.851

0

65.851

223.683

6.908

230.591

0

1.833

0

1.833

2.000

202.102

0

204.102

2028

1.158.107

0

0

0

0

254.633

60.648

220.351

535.632

3.004

0

3.004

223.683

6.908

230.591

0

0

0

0

2.000

386.880

0

388.880

2029

1.163.777

0

0

0

0

372.485

60.648

220.351

653.484

3.004

0

3.004

223.683

6.908

230.591

0

0

0

0

2.000

274.698

0

276.698

2030

1.163.777

0

0

0

0

412.921

60.648

220.351

693.920

3.004

0

3.004

223.683

6.908

230.591

0

0

0

0

2.000

234.262

0

236.262

2031

4. DE NIET-BELEIDSARTIKELEN
Niet-beleidsartikel 97 Algemeen Departement
Op dit artikel worden de IenM brede programma uitgaven verantwoord.

art. 97 Algemeen departement (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

47.952

149.238

54.487

54.880

55.884

56.595

56.847

Uitgaven:

59.524

150.931

57.813

57.187

56.883

56.845

56.846

59.524

150.931

57.813

57.187

56.883

56.845

56.846

97.01

IenM-brede programmamiddelen

97.01.01 Opdrachten

28.770

119.293

29.429

28.992

28.588

29.157

29.409

– Onderzoeken ANVS

3.164

3.689

3.749

3.872

3.872

3.929

3.929

– Overige opdrachten

25.606

115.604

25.680

25.120

24.716

25.228

25.480

97.01.02 Subsidies

1.790

2.370

1.450

1.255

1.356

752

502

97.01.03 Bijdrage aan agentschappen

23.837

24.041

21.707

21.713

21.712

21.709

21.708

– waarvan bijdrage aan
KNMI

2.672

2.583

213

213

213

213

213

– waarvan bijdrage aan
ILT

12.209

12.412

12.471

12.476

12.476

12.473

12.472

– waarvan bijdrage aan
RWS

2.574

2.618

2.579

2.580

2.579

2.579

2.579

– waarvan bijdrage aan
RIVM

6.382

6.428

6.444

6.444

6.444

6.444

6.444

97.01.06 Bijdrage aan ZBO’s en
RWT’s

5.127

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

5.127

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

1.259

1.296

1.101

1.101

1.101

1.101

1.101

– StAB
Ontvangsten

97.01 IenM-brede programmamiddelen
97.01.01 Opdrachten
Onderzoeken ANVS
Het betreft uitgaven voor opdrachten aan (inter)nationale technische
support organisaties (waaronder de dienstverlening door agentschappen)
inzake technische ondersteuning, advisering en onderzoek op terreinen
van nucleaire veiligheid, stralingsbescherming alsmede beveiliging en
waarborging (safeguards). Daarnaast worden ook de uitgaven die verband
houden met samenwerking tussen ANVS en internationale organisaties
(zoals bijvoorbeeld HERCA, OECD/NEA en IAEA) inzake voornoemde
terreinen op dit artikel verantwoord.
Overige opdrachten
Regeringsvliegtuig
Dit betreft de uitgaven van IenM voor het onderhoud, exploitatie en
aanschaf van het (vervangend) regeringsvliegtuig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

153

ToelichtingDoelstelling
Algemene
Budgettaire
op
gevolgen
de financiële
van beleid
instrumenten

Onderzoeken PBL
Dit betreft uitgaven ten behoeve van onderzoeksactiviteiten van PBL, zoals
de aanschaf van databestanden, ontwikkeling van modellen, uitbesteding
van onderzoek en vervaardiging van (web)publicaties. Een deel van deze
uitgaven wordt door externe opdrachtgevers vergoed. Voor nieuws en
publicaties van het PBL, zie de website van het PBL19.
Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing (DCC)
DCC is verantwoordelijk voor een effectief crisisbeheersingsbeleid en een
professionele aanpak van crises. Tijdens een (dreigende) crisis coördineert
het DCC-IenM de informatievoorziening binnen het ministerie op het
gebied van Infrastructuur en Milieu en is het DCC verantwoordelijk voor
het crisisbeheersingsproces. Het beleid op het gebied van crisisbeheersing is het laatste decennium flink in ontwikkeling. Dit is vooral
veroorzaakt door de opkomst van andere crisisvormen (terreuraanslagen,
extreme weersomstandigheden en infectieziekten), door de internationale
dimensies van crises en de verantwoordelijkheid voor nucleaire crisisbeheersing.
Bij deze begroting zijn er incidentele bijdragen toegekend in 2017 voor de
Nationale Nucleaire Oefening, de evaluatie van de crisisevaluatie Pyrazool
in de Maas en een bijdrage vanuit het Ministerie van Veiligheid en Justitie
voor het LLN-ta. Bij ontwerpbegroting 2019 volgt een besluit over de
toekenning van middelen voor de uitgaven die in 2018 zijn voorzien voor
de Nationale Nucleaire Oefening.
Overig
Dit betreft voornamelijk de uitgaven die worden gedaan inzake corporateen beleidscommunicatie, grote publiekscampagnes als van A naar Beter,
alsmede artikeloverstijgende onderzoeksopdrachten van bijvoorbeeld het
Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, op het gebied van Kennis,
Innovatie en Strategie alsmede Bestuurlijke en Juridische Zaken.
97.01.02 Subsidies
Deze uitgaven hangen samen met subsidies die IenM verstrekt, met name
aan de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek voor
het programma SURF (Smart Urban Regions in the Future) en het
programma Duurzame Logistiek.
97.01.03 Bijdragen aan agentschappen
KNMI
Dit betreft de bijdrage aan het KNMI voor afname van meteorologische
producten en diensten voor uitvoering diverse taken door RWS waaronder
gladheidbestrijding en afname van maatwerk dienstverlening door ANVS.
ILT
De bijdrage aan ILT is bestemd voor de kosten van vergunningverlening
die niet geheel gedekt worden door de inkomsten die de ILT verkrijgt
vanuit de tariefheffing. Dit wordt veroorzaakt door tarieven, waarvan het
bij ministeriële regeling vastgestelde bedrag lager is dan de werkelijke
kosten van de vergunningverlening en door vergunningverlenende
activiteiten van ILT waarvoor geen tarief is vastgesteld, waardoor de
betreffende aanvragers van vergunningen de kosten van de aanvraag niet
19

www.pbl.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

154

aan ILT hoeven te vergoeden. De vastgestelde tarieven worden in de
Staatscourant gepubliceerd.
RWS
Dit betreft de bijdrage aan RWS voor de capaciteitsinzet in het kader van
beleidsondersteuning en advies en de capaciteitsinzet van het DCC. Door
de beleidsDG’s is, ten opzichte van vorig jaar, minder BOA-capaciteit
gevraagd aan RWS.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Het RIVM is de vaste partner van de ANVS voor een aantal taken op het
terrein van stralingsbescherming. Dit zijn taken als beleidsondersteuning
bij stralingsbescherming, ondersteuning bij stralingsinspecties, het
beheer van de ongevalorganisatie, het in stand houden van het Radionucliden laboratorium alsmede het beheer van het Nationaal Meetnet
Radioactiviteit en de stralingsmeetwagens. De bijdrage aan het RIVM
hangt hiermee samen.
97.01.06 Bijdrage aan ZBO en RWT’s
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (StAB)
Deze uitgaven hangen samen met de subsidie die IenM verstrekt aan de
Stichting Advisering Bestuursrechtspraak. De StAB adviseert, door middel
van deskundigenberichten, op verzoek van de Raad van State en de
rechtbanken over geschillen op het terrein van de fysieke leefomgeving
zoals milieu, ruimtelijke ordening, water, bouw en schade.
Ontvangsten
Hierop worden de ontvangsten geraamd die IenM ontvangt voor het
gebruik van het Regeringsvliegtuig en voor onderzoeken van het PBL.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

155

Niet-beleidsartikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Op dit artikel staan alle personele en materiële uitgaven en ontvangsten
van het Ministerie van Infrastructuur en Milieu met uitzondering van de
agentschappen Inspectie Leefomgeving en Transport, Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut, Nederlandse Emissieautoriteit en
Rijkswaterstaat. Het omvat de verplichtingen en uitgaven voor ambtelijk
personeel, inhuur externen en materieel voor het kerndepartement.

art. 98 Apparaatsuitgaven kerndepartement (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

339.812

341.412

309.114

301.222

295.661

293.946

294.273

Uitgaven:

328.743

351.843

313.306

303.043

296.638

294.349

294.301

98.01

Personele uitgaven

226.918

239.119

228.409

217.471

210.744

208.059

207.663

– waarvan eigen
personeel

196.323

201.046

197.966

194.069

191.627

188.942

188.466

– waarvan externe
inhuur

20.962

28.807

20.403

13.476

9.190

9.190

9.270

– waarvan overige
personele uitgaven

9.633

9.266

10.040

9.926

9.927

9.927

9.927

Materiële uitgaven

101.825

112.724

84.897

85.572

85.894

86.290

86.638

– waarvan ICT

21.454

26.853

17.991

18.012

18.006

17.740

17.774

– waarvan bijdrage aan
SSO’s

60.871

59.408

44.259

44.285

44.285

44.282

44.283

– waarvan overige
materiële uitgaven

19.500

26.463

22.647

23.275

23.603

24.268

24.581

19.323

18.082

5.430

5.430

5.430

5.430

5.430

98.02

Ontvangsten

Personele uitgaven
Dit betreft alle uitgaven van het eigen personeel, de externe inhuur en
postactieven voor het kerndepartement.
Eigen personeel
Onder uitgaven eigen personeel vallen de loonkosten en de uitgaven voor
de personele exploitatie.
• Onder loonkosten wordt verstaan alle uit de rechtspositiebepalingen
en aanverwante (wettelijke) regelingen voortvloeiende uitgaven aan en
ten behoeve van de werknemers, zoals salaris, vakantie- en eindejaarsuitkering, vergoedingen voor inbesteding van personeel, toelagen,
toeslagen en vergoedingen, gratificaties, onkostenvergoedingen
waaronder woon-werkverkeer (ook collectieve inkoop openbaar
vervoerskaarten), sociale lasten en de bijdrage aan de zorgverzekeringswet, pensioenpremies en de eindheffing loonbelasting.
• Onder personele exploitatie worden andere personele uitgaven
verstaan zoals verhuiskosten, hotels in het kader van dienstreizen,
werving en selectie, keuringen, assesments, outplacement, loopbaanbegeleiding en re-integratie, arbeidsgezondheidskundige begeleiding,
werkplekaanpassing, uitbesteding arbo-dienstverlening, bedrijfshulpverlening, representatie voor eigen personeel, opleiding, coaching,
training, bezoek van symposia en congressen, personeelsevenementen, bijeenkomsten en recepties, noodzakelijke contributies van
personeel, uitgaven sociaal flankerend beleid en dergelijke.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

156

Toelichting op
Budgettaire
gevolgen
de financiële
van beleid
instrumenten

Externe inhuur
Dit betreft de uitgaven voor externe inhuur.
Overige personele uitgaven
De overige personele uitgaven betreft de uitgaven aan postactieven.
Onder postactieven wordt verstaan uitgaven aan en ten behoeve van
voormalig personeel, voor zover niet ten laste komend van derden
(pensioen- of uitkeringsfonds) zoals Functioneel leeftijdsontslag (FLO),
werkloosheidsuitkeringen, wachtgelden en de daarmee samenhangende
uitvoeringskosten van derden.
Materiële uitgaven
Dit betreft materieeluitgaven van het kerndepartement waarvoor geldt dat
deze betrekking hebben op uitgaven die bedoeld zijn voor activiteiten ter
ondersteuning van het primaire proces.
ICT bevat zowel de uitgaven voor projecten als structurele uitgaven zoals
onderhoud en licenties. De bijdrage aan de Shared Service Organisaties
betreft onder andere P-Direkt (Salarisbedrijf van het Rijk), FM Haaglanden
en de Rijksvastgoedbedrijf.
Apparaatsuitgaven per dienstonderdeel van de Bestuurskern (bedragen x € 1 000)
2018
Totaal apparaat Bestuurskern

351.843

Directoraat-Generaal Bereikbaarheid

56.482

Directoraat-Generaal Milieu en Internationaal

37.925

Directoraat-Generaal Ruimte en Water

27.333

Beleids- en Bestuursondersteuning

38.179

Financiën en Bedrijfsvoering

148.886

– waarvan IenM-brede apparaatsuitgaven

102.785

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

15.722

Planbureau voor de Leefomgeving

27.316

Deze tabel splitst de apparaatsuitgaven van het kerndepartement per
integratieonderdeel uit voor het jaar 2017.
Algemene Doelstelling
Apparaatsuitgaven Staf Deltacommissaris (bedragen x € 1 000)

Totaal apparaatsuitgaven Staf
Deltacommissaris

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.655

2.174

1.790

1.790

1.790

1.790

1.790

De apparaatuitgaven van de Staf Deltacommissaris worden in lijn met de
Waterwet op het Deltafonds begroot en verantwoord (zie artikel 5
Netwerkgebonden kosten en overige uitgaven van het Deltafonds).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

157

Extracomptabele verwijzingen

Apparaatsuitgaven agentschappen (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.188.411

1.222.044

1.218.198

1.189.805

1.185.770

1.167.747

1.137.633

RWS

991.288

1.033.030

1.032.391

1.003.529

999.055

981.042

950.928

ILT

148.136

140.963

138.896

139.530

139.929

139.956

139.956

KNMI

42.306

39.846

40.242

40.070

40.068

40.031

40.031

NEA

6.681

8.205

6.669

6.676

6.718

6.718

6.718

Totaal apparaatsuitgaven
agentschappen

Vier agentschappen vallen onder IenM: Rijkswaterstaat (RWS), de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT), het Koninklijk Nederlands
Meteorologisch Instituut (KNMI) en de Nederlandse Emissieautoriteit
(NEa). Bovenstaand zijn de begrote apparaatsuitgaven van deze agentschappen opgenomen. IenM draagt hier deels aan bij. Voor nadere
toelichting wordt verwezen naar de agentschapsparagrafen.
Apparaatsuitgaven ZBO’s en RWT’s (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Totaal apparaatsuitgaven ZBO’s
en RWT’s

688.814

664.227

660.227

660.227

659.227

658.227

656.227

ProRail

515.000

494.000

490.000

490.000

489.000

488.000

486.000

Kadaster

169.000

165.000

165.000

165.000

165.000

165.000

165.000

4.814

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

5.227

StAB

IenM verstrekt bijdragen aan drie begrotingsgefinancierde ZBO’s en
RWT’s: Prorail, Kadaster en StAB. Voor meer informatie over ZBO’s en
RWT’s van IenM zie de bijlage ZBO’s en RWT’s van deze begroting.
Taakstelling Rutte II
Conform de Regeling Rijksbegrotingsvoorschriften wordt hieronder
aangegeven hoe de taakstelling Rutte II binnen IenM is verdeeld naar de
verschillende onderdelen van het ministerie (inclusief agentschappen en
ZBO’s). Onderstaande tabel geeft de verdeling weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

158

Tabel verdeling taakstelling Rutte II 2016–2018 (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

Structureel

– 15.138

– 40.807

– 37.320

– 37.320

NEa

– 90

– 180

– 269

– 269

KNMI

– 261

– 519

– 777

– 777

Kerndepartement
Agentschappen

ILT

– 1.726

– 3.430

– 5.135

– 5.135

RWS

– 18.289

– 37.972

– 53.100

– 53.100

Kadaster

– 310

– 618

– 924

– 924

RIVM

– 361

– 824

– 1.000

– 1.000

– 6.825

– 13.650

– 20.475

– 20.475

– 43.000

– 98.000

– 119.000

– 119.000

ZBO’s

Overig

Prorail
Totale taakstelling

Toelichting
Bij het Kerndepartement, zijn maatregelen om de taakstelling Rutte II
(2016 en volgende) in te vullen voor het grootste deel gevonden in:
• Versobering van de bedrijfsvoering; verlaging van de centrale
budgetten op het gebied van materiële uitgaven (onder andere door
efficiency of productiviteitverbeteringen, door verdergaande digitalisering).
• Verbeterde inzet op integrale programma-aanpak, standaardisering,
uniformering en vereenvoudiging van processen, vakmanschap en
flexibele inzet over de grenzen van de organisatieonderdelen.
• Maatregelen met personele gevolgen worden in overleg met de
medezeggenschap opgepakt. Omdat de grens van het haalbare steeds
dichterbij komt wordt getracht om de personele krimp zoveel mogelijk
te beperken.
Bij de agentschappen wordt het grootste deel van de financiële
taakstelling ten laste van de personele budgetten gebracht. Invulling
geschiedt middels het nemen van efficiencymaatregelen en indien nodig
taakversobering. Dit betekent dat bepaalde taken dan niet meer of minder
intensief zullen worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

159

Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en Onvoorzien
Dit artikel is een administratief begrotingstechnisch artikel. Dit betekent
dat er geen daadwerkelijke uitgaven ten laste van artikel 99 worden
gedaan. Het artikel dient hoofdzakelijk als tussenstation voor de
overboeking van middelen naar de andere artikelen op de IenM begroting,
zoals loon- en prijsbijstelling. Ook taakstellingen die nog niet direct
kunnen worden doorgeboekt worden op dit artikel geadministreerd.

art. 99 Nominaal en onvoorzien (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Verplichtingen

0

27.721

108

42

5.602

6.830

546

Uitgaven:

0

27.721

108

42

5.602

6.830

546

Loonbijstelling

0

0

0

0

0

0

0

Prijsbijstelling

0

0

0

0

0

0

0

Onvoorzien

0

27.721

108

42

5.602

6.830

546

Toelichting
Het Rijk reserveert € 27,7 miljoen voor de complexe sanering van het
Zeeuwse industrieterrein Thermphos in Zeeland, naar aanleiding van het
advies van de Commissie onderzoek sanering Thermphos (TK 29 826 nr.
90). Een bijdrage is voorwaardelijk aan het bereiken van een totaalakkoord
met de provincie Zeeland en het havenbedrijf, waarbij zij eenzelfde
financiële bijdrage leveren. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
treedt op als beleidsverantwoordelijk departement namens het Rijk,
waarbij de onafhankelijkheid van de toezichthouder wordt geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

160

Algemene Doelstelling
Budgettaire
gevolgen van beleid

5 BEGROTING AGENTSCHAPPEN
Agentschap Rijkswaterstaat
Introductie
Rijkswaterstaat (RWS) is de uitvoeringsorganisatie van het Ministerie van
Infrastructuur en Milieu. RWS beheert en ontwikkelt de rijkswegen,
-vaarwegen en -wateren en zet in op een duurzame leefomgeving.
Samen met anderen werkt RWS aan een land dat beschermd is tegen
overstromingen. Waar voldoende groen is en voldoende en schoon water.
En waar je vlot en veilig van A naar B kunt. Samenwerken aan een veilig,
leefbaar en bereikbaar Nederland. Dat is Rijkswaterstaat.
Het Ministerie van IenM kent een scheiding tussen beleid, toezicht en
uitvoering. RWS fungeert hierbij als uitvoeringsorganisatie van het
ministerie. Het formuleren van beleid is belegd bij de beleidsdirectoratengeneraal. Dit betekent dat de doelstellingen van het agentschap afhankelijk zijn van de (veelal lange termijn-) beleidsdoelstellingen en kaders
die door IenM worden aangegeven. Deze beleidsdoelen zijn geformuleerd
in de beleidsartikelen van de beleidsbegroting Hoofdstuk XII.
Producten en diensten
RWS treedt op als manager van het gebruik van een aantal hoofdinfrastructuurnetwerken (hoofdwegennet, hoofdvaarwegennet, hoofdwatersystemen), als beheerder van die netwerken, als realisator van uitbreidingen van deze netwerken en als adviseur voor het ten aanzien hiervan
te voeren beleid. RWS voert deze taken uit vanuit een netwerkbenadering.
Belangrijkste producten zijn:
• Verkeersmanagement: het inzetten van instrumenten en hulpmiddelen
om vraag en aanbod op elk moment zo goed mogelijk op elkaar af te
stemmen en om het verkeersaanbod zo goed mogelijk af te wikkelen.
Het betreft vooral bediening van objecten als bruggen en sluizen,
verstrekken van route-informatie en incidentmanagement.
• Watermanagement: reguleren van de hoeveelheden water in het
hoofdwatersysteem en van de kwaliteit daarvan, door het hanteren
van de te onderscheiden categorieën «vasthouden/bergen/afvoeren»
en «schoonhouden/scheiden/zuiveren».
• Beheer, onderhoud en vervanging: instandhouding van objecten en
areaal op een vooruitstrevende, toekomstgerichte manier, gericht op
het ook in technische zin steeds verder ontwikkelen van het netwerk of
systeem.
• Aanleg: dit betreft investeringen om de functionaliteit van het netwerk
te vergroten. Nieuwe verbindingen of verbreding van bestaande.
Sleutelwoord: capaciteitsvergroting.
• Beleidsondersteuning en -advisering: het uitvoeren van studies of het
leveren van bijdragen daaraan, adviezen met betrekking tot beleidsnota’s en de uitvoerbaarheid van beleid.
• Leveren van kennis en expertise: ten behoeve van beleidsondersteuning en -advisering, milieu en leefomgeving, grote (aanleg)projecten
en aansturing projecten en uitvoeringsorganisaties, het verstrekken
van subsidies en basisinformatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

161

De begroting van baten en lasten voor het jaar 2018 (bedragen x € 1.000)
Totaal

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.235.181

2.216.885

2.275.607

2.169.883

2.064.026

2.047.719

1.888.382

347.976

0

0

0

0

Baten
Omzet IenM
Omzet nutv werkzaamheden
Omzet overige departementen

40.224

28.360

28.360

28.360

28.360

28.360

28.360

Omzet derden

155.069

179.683

181.970

182.861

181.316

181.316

181.316

0

800

800

800

800

800

800

Rentebaten
Vrijval voorzieningen

22.608

Bijzondere baten

3.407

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

2.456.489

2.776.704

2.489.737

2.384.904

2.277.502

2.261.195

2.101.858

Apparaatskosten

991.288

1.033.030

1.032.391

1.003.529

999.055

981.042

950.928

– Personele kosten

786.627

779.957

788.468

763.444

758.795

740.834

710.721

– waarvan eigen personeel

705.997

706.615

728.953

707.027

708.686

690.724

660.611

– waarvan externe inhuur

80.630

71.842

58.015

54.917

48.609

48.610

48.610

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

1.500

Totaal baten

Lasten

– waarvan overige p-kosten
– Materiele kosten

204.661

253.073

243.923

240.085

240.260

240.208

240.207

– waarvan apparaat ICT

28.650

30.000

30.000

30.000

30.000

30.000

30.000

– waarvan bijdrage aan SSO’s

53.283

56.000

56.000

56.000

56.000

56.000

56.000

– waarvan overige M-kosten

122.728

167.073

157.923

154.085

154.260

154.208

154.207

1.349.063

1.685.952

1.399.623

1.323.652

1.220.723

1.222.428

1.093.204

Onderhoud
Rentelasten

4.041

8.748

8.748

8.748

8.749

8.750

8.750

Afschrijvingskosten

30.411

39.975

39.975

39.975

39.975

39.975

39.975

– materieel

29.246

38.500

38.500

38.500

38.500

38.500

38.500

– waarvan apparaat ICT

2.223

6.000

6.000

6.000

6.000

6.000

6.000

– immaterieel

1.165

1.475

1.475

1.475

1.475

1.475

1.475

2.382.132

2.767.704

2.480.737

2.375.904

2.268.502

2.252.195

2.092.858

Saldo

74.357

9.000

9.000

9.000

9.000

9.000

9.000

Dotatie aan reserve Rijksrederij

10.269

9.000

9.000

9.000

9.000

9.000

9.000

Te verdelen resultaat

64.088

0

0

0

0

0

0

Overige kosten
– dotaties voorzieningen
– bijzondere lasten
Totaal lasten

7.112
217

Toelichting
Baten
Omzet IenM
De omzet IenM betreft de omzet voor activiteiten (en de daarmee
samenhangende producten) die RWS verricht voor IenM, zoals:
• het beheer en onderhoud van de infrastructuur en waterkwaliteit;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

162

•

•

de apparaatskosten (personeel en materieel) van RWS die verband
houden met de aanleg, verkeers- en watermanagement en onderhoud
van infrastructuur;
de capaciteit die RWS levert in het kader van zijn kennis- en adviestaken en de activiteiten in het kader van Leefomgeving.

Specificatie omzet IenM (bedragen x € 1.000)

Deltafonds

2017

2018

2019

2020

2021

2022

423.979

443.148

435.796

412.168

403.288

396.138

Artikel 1

Investeren in Waterveiligheid

5.009

406

406

406

406

406

Artikel 3

Beheer Onderhoud en Vervanging

132.926

151.038

148.803

107.763

122.720

124.553

Artikel 5

Netwerkgebonden kosten en
overige uitgaven

285.765

290.936

285.819

283.070

280.162

271.179

Waarvan programma

199.480

214.409

211.815

190.943

185.287

187.303

Artikel 7

279

768

768

20.929

0

0

Infrastructuurfonds

Investeren in Waterkwaliteit

1.727.565

1.761.578

1.682.921

1.599.272

1.595.263

1.442.968

Artikel 12

1.134.654

1.180.999

1.106.961

1.027.251

1.095.655

946.002

Waarvan programma

681.973

733.650

666.788

587.647

665.562

531.261

Hoofdvaarwegennet

592.910

580.578

575.960

572.022

499.608

496.967

Waarvan programma

312.033

302.324

300.557

297.642

227.089

230.148

Hoofdstuk XII

65.342

70.881

51.166

52.586

49.168

49.275

Artikel 11

Integraal Waterbeleid

16.624

15.029

15.045

15.053

15.053

15.548

Artikel 13

Ruimtelijke Ontwikkeling

22.216

26.130

11.612

13.012

9.812

9.771

Artikel 14

Wegen en Verkeersveiligheid

6.043

5.205

5.205

5.205

5.205

5.205

Artikel 16

Openbaar Vervoer en Spoor

850

875

875

875

778

778

Artikel 17

Luchtvaart

86

5.172

424

424

424

49

Waarvan programma

0

4.748

0

0

0

0

Artikel 15

Hoofdwegennet

Artikel 18

Scheepvaart en Havens

1.114

1.114

974

974

974

974

Artikel 19

Klimaat

3.305

3.244

3.116

3.120

3.011

3.019

Artikel 20

Lucht en Geluid

1.686

804

1.251

1.260

1.248

1.268

Artikel 21

Duurzaamheid

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

7.039

Artikel 22

Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s

3.761

3.690

3.045

3.045

3.045

3.045

Artikel 97

Algemeen Departement

2.618

2.579

2.580

2.579

2.579

2.579

Waarvan programma

290

291

291

291

291

291

2.216.885

2.275.607

2.169.883

2.064.026

2.047.719

1.888.382

– apparaats- en afschrijvingskosten en rentelasten

1.023.110

1.020.184

990.431

987.503

969.491

939.377

– programma

1.193.775

1.255.422

1.179.451

1.076.522

1.078.228

949.004

Totaal
Van totaal omzet IenM

Nog uit te voeren werkzaamheden
Dit betreffen middelen die RWS in 2016 van het moederdepartement heeft
ontvangen en bestemd waren voor werkzaamheden die gepland waren in
2016, maar waarvan de uitvoering doorloopt in 2017 (€ 348 miljoen). In de
instandhoudingsbijlage van de Infrastructuurfonds en Deltafondsbegroting 2018 wordt aangegeven hoe de komende tijd wordt toegewerkt
naar het bieden van nader inzicht in de mutaties binnen de post nog uit te
voeren werkzaamheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

163

Omzet overige departementen
De omzet overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries ontvangen vergoedingen voor het gebruik van vaartuigen van
de Rijksrederij.
Specificatie omzet overige departementen (bedragen x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

Ministerie van Defensie

15.500

15.500

15.500

15.500

15.500

15.500

Ministerie van Financiën

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

5.000

Ministerie van Economische zaken

7.860

7.860

7.860

7.860

7.860

7.860

Totaal

28.360

28.360

28.360

28.360

28.360

28.360

Omzet derden
De omzet derden heeft betrekking op vergoedingen van onder meer
provincies, gemeenten en de Europese Unie in het kader van het beheer
en onderhoud van de infrastructuur en de kennis- en adviesfunctie.
Daarnaast bevat deze post de verwachte opbrengsten uit schaderijdingen
en schadevaringen ter dekking van de kosten van reparatiewerkzaamheden, opbrengsten uit vergunningverlening, beheeropbrengsten op het
areaal, opbrengsten voor de Nationale Bewegwijzeringsdienst en
adviezen over leefomgeving aan onder meer gemeenten. De stijging ten
opzichte van de begroting 2017 met € 4 miljoen wordt veroorzaakt door
de opbrengsten grote wateren. Dit betreft het effectueren van
overdrachtsafspraken tussen het Rijksvastgoedbedrijf en IenM/RWS.
Specificatie omzet derden (bedragen x € 1.000)
2017

2018

2019

2020

2021

2022

Schaderijdingen/schadevaringen

24.500

24.500

24.500

24.500

24.500

24.500

Vergunningen WVO

19.000

19.000

19.000

19.000

19.000

19.000

Vergoeding provincies etc.

38.000

38.000

38.000

38.000

38.000

38.000

Nationale Bewegwijzeringsdienst

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

20.000

Beheeropbrengsten areaal

52.000

54.000

54.000

54.000

54.000

54.000

Overig

26.183

26.470

27.361

25.816

25.816

25.816

Totaal

179.683

181.970

182.861

181.316

181.316

181.316

Bijzondere baten
De geraamde bijzondere baten betreffen voornamelijk verwachte
boekwinst op de verkoop van vaste activa.
Lasten
Personele kosten
Specificatie personele kosten (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016
Aantal fte

2017

2018

2019

2020

2021

2022

8.618

8.741

8.775

8.598

8.552

8.343

8.101

Eigen Personele kosten

705.997

706.615

728.953

707.027

708.686

690.724

660.611

Inhuur

80.630

71.842

58.015

54.917

48.609

48.610

48.610

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

164

Een aantal ontwikkelingen zorgt bij RWS voor een toename van het aantal
FTE ten opzichte van de Begroting 2017. In 2017 en later neemt het aantal
FTE toe door onderstaande zaken.
Omgevingswet
• Voor het deelprogramma «Aan de slag met de Omgevingswet»
(www.aandeslagmetdeomgevingswet.nl), als onderdeel van het
programma Eenvoudig Beter, zijn bij begroting 2017 middelen
gereserveerd op het Infrastructuurfonds en het Deltafonds. De
vrijgemaakte middelen worden tranchegewijs naar de begroting
Hoofdstuk XII overgeheveld waar de uitgaven voor de stelselherziening van het omgevingsrecht worden verantwoord. In 2017 wordt 89
FTE en in 2018 wordt 153 FTE toegevoegd, deze wordt in latere jaren
weer afgebouwd omdat het piekinzet betreft gerelateerd aan de
invoering. De FTE’s werken op het programmabureau dat gemeenten,
provincies, waterschappen, departementen en verschillende uitvoeringsorganisaties ondersteunt bij de invoering van de omgevingswet.
Rijkswaterstaat is de coördinerend opdrachtnemer namens alle
partners: de VNG, het IPO, de Unie van Waterschappen en het rijk.
Areaalgroei
• Om een betere relatie te leggen tussen de gevraagde productie en de
daarvoor benodigde capaciteit is binnen IenM voor RWS het instrument Strategisch Capaciteitsmanagement ontwikkeld. Daarbij wordt
op basis van vastgestelde normen, rekenregels en tarieven voor alle
werkprocessen van RWS doorgerekend wat de benodigde capaciteit
voor de komende 5 jaar is op basis van de huidige verwachte
producten en prestatieopgaven. Hieruit is naar voren gekomen dat
RWS de komende jaren als gevolg van areaalgroei (autonome
ontwikkeling) meer sluizen, stuwen en tunnels oplevert die op basis
van de huidige capaciteit niet bemand kunnen worden. Dit leidt tot een
extra capaciteitsbehoefte van 36 FTE in 2017 oplopend naar 68 FTE in
2022.
Waterveiligheid
• Begin 2016 is er bij een aantal stormvloedkeringen (Maeslantkering,
Hartelkering, Hollandse IJsselkering en Haringvlietsluizen) geconstateerd dat er een formatietekort van totaal 10,2 FTE is, als gevolg van de
complexiteit van de objecten. Hierdoor is meer inzet nodig voor
bijvoorbeeld het opstellen van faalkansrapportages en meer begeleiding van de aannemers van RWS ten aanzien van het beheer en
onderhoud van de stormvloedkeringen.
• RWS is één van de vertegenwoordigers voor het Expertise Netwerk
Waterveiligheid (ENW). Om de kennis op het gebied van waterveiligheid te versterken wordt in samenspraak met de voorzitter van ENW 5
extra formatieplaatsen gecreëerd in 2017 en verder.
• In 2014 heeft RWS het beheer van de stormvloedkering Ramspol
overgenomen van Waterschap Groot Salland (nu Waterschap Drents
Overijsselse Delta). RWS voert het Beheer en Onderhoud middels een
andere methodiek uit dan het waterschap. De RWS-eisen hebben tot
gevolg dat voor het beheer en onderhoud aan de kering meer
capaciteitsinzet nodig is dan aanvankelijk ingeschat. Hiervoor is 6,2
FTE toegevoegd in 2017 en latere jaren.
Connecting Mobility
• Connecting Mobility (CM) is een uitvoeringsprogramma dat werkt aan
de realisatie van de Routekaart binnen het actieprogramma «Beter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

165

Geïnformeerd Op Weg». Hiervoor is 12 FTE toegevoegd in 2017 tot en
met 2019.
Tolheffing
• De wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 is op
15 maart 2016 in werking getreden. De uitbreiding van de Rijksdienst,
als gevolg van deze nieuwe taak, is door de ministerraad bekrachtigd.
Tussen 2021 en 2023 is openstelling van beide wegen voorzien en
moet ook het tolsysteem operationeel zijn. RWS is als een van de
beoogde uitvoeringspartners (naast RDW, CJIB en ILT) gestart met de
voorbereiding van de realisatie. Om door te kunnen gaan met de
volgende fase wordt er binnen RWS een tolcluster opgericht, waarvoor
14 FTE wordt vrijgemaakt in de periode 2018 – 2021.
Wet Werk en Zekerheid
• Op basis van de wet Werk en Zekerheid is het sinds 1 mei 2016 niet
meer mogelijk om gebruik te maken van payrolling binnen de
rijksoverheid. Gevolg van de wet is dat 13 oud-payrollers, die binnen
RWS kerntaken uitvoeren, conform wettelijke verplichting zijn
verambtelijkt voor de jaren 2017 tot en met 2019.
Schadeschap
• De noodzaak tot een gemeenschappelijk loket (met andere overheden)
voor schadeclaims is komen te vervallen. RWS volgt daarmee het
Schadeschap op, waardoor 3,3 FTE wordt toegevoegd in 2018 en
verder.
Eigen personeel
De kracht van Rijkswaterstaat ligt in de zakelijke en professionele wijze
waarop het zijn kerntaken uitvoert. Om daarop te kunnen sturen is
gedefinieerd welke taken RWS met eigen mensen uitvoert (de kerntaken)
en welke taken aan de markt worden overgelaten (de niet-kerntaken).
De bovengenoemde kosten van externe inhuur betreffen de inzet van
derden op de kerntaken van RWS. Daarnaast vindt er inzet van derden
plaats op taken die RWS van de markt betrekt (niet-kerntaken). In de
beleidsbegroting en verantwoording van lenM wordt de (externe) inhuur
transparant inzichtelijk gemaakt in de baten-lastenparagraaf van het
agentschap Rijkswaterstaat.
Inhuur apparaat (kerntaken)
RWS streeft ernaar om de inhuur van externen op kerntaken zoveel
mogelijk te beperken vanuit het basisprincipe dat Rijkswaterstaat op
kerntaken eigen mensen inzet, ter vermindering van de kwetsbaarheid en
het verkleinen van de afhankelijkheid van externen. Inhuur op kerntaken
vindt in beginsel alleen plaats als er sprake is van piekbelasting in de
directe productie of in geval van onderbezetting, ziekte of vervanging.
Inhuur op kerntaken kan ook een keuze zijn als vanuit de arbeidsmarkt
hele specifieke kennis/specialisme niet kan worden aangetrokken.
Door een aantal maatregelen zal de inhuur op kerntaken de komende
jaren gaan dalen:
• extra inzet op het werven van voldoende gekwalificeerd eigen
personeel en versnelling van het wervingsproces om vacatures zo snel
mogelijk in te vullen;
• een flexibele interne pool om snel interne inzet te kunnen organiseren;
• versterking van cruciale kennis binnen de organisatie is geborgd met
interne loopbaanontwikkeling;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

166

Inhuur programma (niet-kerntaken)
Gelet op de omvang van de productieopgave van RWS blijft de inhuur op
taken die bij de markt zijn belegd (de niet -kerntaken) substantieel, maar
wordt er een dalende trend verwacht. Voor het betrekken van externe
capaciteit op niet-kerntaken geldt dat deze zoveel mogelijk op basis van
op productafspraken gebaseerde contracten zal worden gedaan, tenzij dat
om inhoudelijke of aansturingsredenen niet doelmatig is. Hierdoor zal de
inhuur geleidelijk dalen.
De inhuur op niet-kerntaken in het primaire proces wordt met name onder
de posten onderhoud en aanleg op het Infrastructuurfonds en het
Deltafonds verantwoord.
Specificatie inhuur (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Kerntaken (IK)

80.630

71.842

58.015

54.917

48.609

48.610

48.610

Niet kerntaken

137.499

123.608

106.835

96.385

86.835

86.835

86.835

Totaal

218.129

195.450

164.850

151.302

135.444

135.445

135.445

Materiële kosten
De materiële kosten omvatten onder andere ICT, huisvesting, bureaukosten en communicatie.
Onderhoud
De kosten beheer en onderhoud hebben betrekking op de kosten die in
rekening worden gebracht door derden (met name aannemers en
ingenieursbureaus). Deze voeren werkzaamheden uit die direct bijdragen
aan het beheer en de instandhouding van de infrastructuur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

167

Kasstroomoverzicht over het jaar 2018 (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.

Rekening-courant RHB
1 januari + stand
depositorekening

462.945

601.934

240.626

237.600

253.175

238.750

254.325

2a.

Totaal ontvangsten
operationele kasstroom
(+/+)

2.537.306

2.428.728

2.489.737

2.384.904

2.277.502

2.261.195

2.101.858

2b.

Totaal uitgaven operationele kasstroom (–/–)

– 2.387.273

– 2.727.730

– 2.440.762

– 2.335.929

– 2.228.527

– 2.212.220

– 2.052.882

Totaal operationele
kasstroom

150.033

– 299.001

48.975

48.975

48.975

48.975

48.975

3a.

Totaal investeringen (–/–)

– 26.062

– 47.500

– 54.000

– 95.500

– 57.500

– 61.500

– 61.500

3b.

Totaal boekwaarde
desinvesteringen (+/+)

4.338

Totaal investeringskasstroom

– 21.724

– 47.500

– 54.000

– 95.500

– 57.500

– 61.500

– 61.500

2.

3.
4a.

Eenmalige uitkering aan
moederdepartement (–/–)

0

– 32.507

0

0

0

0

0

4b.

Eenmalige storting door
het moederdepartement
(+/+)

15.800

14.200

6.000

8.600

8.600

8.600

8.600

4c.

Aflossingen op leningen
(–/–)

– 23.320

– 34.000

– 38.000

– 42.000

– 72.000

– 42.000

– 42.000

4d.

Beroep op leenfaciliteit
(+/+)

18.200

37.500

34.000

95.500

57.500

61.500

61.500

4.

Totaal financieringskasstroom

10.680

– 14.807

2.000

62.100

– 5.900

28.100

28.100

5.

Rekening-courant RHB
31 december + stand
depositorekening)
(=1+2+3+4)

601.934

240.626

237.600

253.175

238.750

254.325

269.900

(maximale roodstand 0,5
miljoen euro)

Toelichting
Operationele kasstroom
Hieronder vallen de inkomsten en uitgaven uit de reguliere bedrijfsvoering. Meerjarig wordt gestreefd naar een stabiel saldo van baten en
lasten.
Investeringskasstroom
Hieronder vallen de verkopen van activa en de nieuwe investeringen. De
investeringen hebben betrekking op het in stand houden van de activa
van RWS. Deels betreft het investeringen in activasoorten, zoals
voertuigen, waarbij de omvang van de jaarlijkse investeringen op een
constant niveau ligt. Investeringen in zeegaande schepen worden tot en
met 2018 gefinancierd uit de bestemmingsreserve.
Financieringskasstroom
Hieronder vallen alle geldstromen die gerelateerd zijn aan de financiering
van het agentschap. RWS doet een beroep op de leenfaciliteit bij het
Ministerie van Financiën ter financiering van de investeringen. Investe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

168

ringen in zeegaande schepen worden tot en met 2018 gefinancierd uit de
bestemmingsreserve. Daarnaast wordt in de begroting van het agentschap rekening gehouden met aflossing op deze leenfaciliteit. De storting
door moederdepartement betreft de aflossing van de langlopende
vordering die RWS heeft op het moederdepartement (4b.). In 2017 is het
surplus Eigen Vermogen (€ 32,5 miljoen) teruggestort naar het Moederdepartement (4a.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

169

Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Hoofdwegennet

26.580

26.327

26.185

25.712

25.329

25.115

23.328

Hoofdvaarwegennet

25.920

27.806

27.995

27.581

27.706

26.243

24.347

Hoofdwatersystemen

1.150

1.155

1.146

1.137

1.131

1.117

1.076

24%

26%

23%

21%

21%

21%

20%

114.544

123.755

123.203

122.382

122.518

123.425

123.395

Apparaatskosten per eenheid
areaal (bedragen x € 1)

% Apparaatskosten ten opzichte
van de omzet
% Apparaatskosten ten opzichte
van de omzet

Tarieven per FTE (bedragen x € 1)
Tarieven per FTE

Omzet agentschap per product
(bedragen x € 1.000)
Hoofdwatersystemen

486.599

423.979

443.148

435.796

412.168

403.288

396.138

1.104.007

1.134.654

1.180.999

1.106.961

1.027.251

1.095.655

946.002

Hoofdvaarwegennet

601.597

592.910

580.578

575.960

572.022

499.608

496.967

Overig

42.978

65.342

70.881

51.166

52.586

49.168

49.275

TOTAAL

2.235.181

2.216.885

2.275.607

2.169.883

2.064.028

2.047.719

1.888.382

FTE formatie

8.618

8.741

8.775

8.598

8.552

8.343

8.101

% overhead

14,76%

13%

13%

13%

13%

13%

13%

3,0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

41%

70%

70%

70%

70%

70%

70%

Gebruikerstevredenheid HWS

*

70%

70%

70%

70%

70%

70%

Gebruikerstevredenheid HWN

81%

80%

80%

80%

80%

80%

80%

Gebruikerstevredenheid HVWN

69%

75%

75%

75%

75%

75%

75%

Hoofdwatersystemen

100

100

100

100

100

100

100

Hoofdwegennet

100

100

100

100

100

100

100

Hoofdvaarwegennet

100

100

100

100

100

100

100

Hoofdwegennet

Bezetting

Exploitatiesaldo (% van de
omzet)
Exploitatiesaldo (% van de omzet

Gebruikerstevredenheid
Publieksgerichtheid

Ontwikkeling PIN-waarden

Apparaatskosten per eenheid areaal
Deze indicator geeft informatie over hoe de kosten die het apparaat van
RWS maakt voor verkeersmanagement en beheer en onderhoud zich
ontwikkelen ten opzichte van het areaal. Een dalende trend van de kosten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

170

per eenheid areaal geeft een indicatie van een toename in de efficiëntie
van de organisatie op het gebied van Beheer en Onderhoud en Verkeersmanagement.
Percentage apparaatskosten ten opzichte van de omzet
Deze indicator geeft de verhouding weer tussen de kosten van het
apparaat en de totale omzet (deze omzet bestaat uit BLS en GVKA
realisatie en planstudie) van RWS. Door stijging van de omzet vanaf 2018
en de daling van het aantal formatie fte daalt het percentage.
Tarieven per FTE
Deze indicator geeft de ontwikkeling weer van de kosten (loonkosten en
materiële kosten) per formatieve ambtelijke FTE. Wanneer deze kosten
dalen kan dit een indicatie van een toename in doelmatigheid van de
organisatie zijn. In 2016 zijn de materiele kosten aanzienlijk lager
uitgekomen dan verwacht waardoor de kosten per FTE lager uitvielen dan
de jaren 2017 en verder.
Omzet agentschap per product
In de tabel is de Omzet IenM uitgesplitst naar de verschillende netwerken.
Deze daling wordt veroorzaakt door de meerjarige begrotingsstanden.
Bezetting
FTE formatie: deze voorgeschreven indicator geeft aan hoe de ambtelijke
formatie van RWS zich ontwikkelt. Voor het jaar 2016 is de bezetting
opgenomen. Voor een aantal projecten zoals de implementatie van de
Omgevingswet wordt tijdelijk (tot en met 2021) extra fte ingezet.
Percentage overhead: deze indicator geeft aan welk deel van het ambtelijke personeel (in FTE) binnen RWS zich bezig houdt met de bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering bevat alle processen die ondersteunend zijn aan
de organisatie. Het streven is daarbij voortdurend een optimale kwalitatieve en kwantitatieve omvang van de bedrijfsvoering.
Exploitatiesaldo (% van de omzet)
Deze voorgeschreven indicator toont de ontwikkeling van het exploitatiesaldo als percentage van de omzet.
Gebruikerstevredenheid
Publieksgerichtheid: deze indicator geeft aan hoe tevreden onze
gebruikers en partners over RWS zijn als publieke dienstverlenende
organisatie. Dan gaat het over zaken als «luisteren; verwachtingenmanagement; aanspreekbaarheid; houding en gedrag en de wijze waarop wij
communiceren».
Gebruikerstevredenheid (per netwerk): deze indicator geeft aan hoe
tevreden onze gebruikers over de kwaliteit van de drie netwerken zijn.
Denk daarbij aan veiligheid, doorstroming, kwaliteit infrastructuur en
tijdige en betrouwbare informatievoorziening (gekoppeld aan de
netwerken).
Ontwikkeling PIN-waarden
De ontwikkeling van de PIN-waarden (prestatie-indicator waarden) geeft
een beeld hoe de ontwikkeling is in de toestand van het door RWS
beheerde areaal. Het weergegeven cijfer betreft een index ten opzichte
van het jaar 2015. De bijlage instandhouding bij de begrotingen van het
Infrastructuurfonds en het Deltafonds biedt inzicht in instandhouding en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

171

de gehanteerde PIN-waarden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

172

Agentschap Inspectie Leefomgeving en Transport
Introductie
Het Ministerie van IenM kent een scheiding tussen beleid, uitvoering en
toezicht. Het formuleren van beleid en wet- en regelgeving is primair
belegd bij de beleidsdirectoraten-generaal. De toezichthoudende taken
zijn bij IenM belegd bij de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT).
Producten en diensten
De producten en diensten van de ILT betreffen de toelating op de markt
(vergunningen) en vervolgens de handhaving van de van toepassing
zijnde wet- en regelgeving.
1. Vergunningverlening
Nieuwe toetreders tot een markt moeten aantonen dat ze aan de wettelijke
eisen voldoen. Wordt daar aan voldaan, dan verleent de ILT één of meer
vergunning(en) of certificaten. De wetgever verbindt door die keuze
veiligheidseisen aan marktordeningsprincipes: zonder vergunning mag
het bedrijf niet handelen.
2. Handhaving
Het handhaven van wet- en regelgeving geschiedt door middel van
dienstverlening, toezicht en opsporing. Het zwaartepunt van de inspectieactiviteiten ligt op het terrein van het toezicht. De ILT kent de volgende
toezichtsvormen:
• objectinspecties;
• administratiecontroles;
• audits;
• convenanten;
• digitale inspecties.
Toezicht wordt gehouden vanuit het beginsel «vertrouwen, tenzij». Basis
daarvoor vormt een nog verder uit te werken risicoselectiesysteem. Bij
correcte naleving krijgt de ondertoezichtstaande minder toezicht en
kunnen handhavingsconvenanten worden afgesloten (horizontaal
toezicht). Fysieke inspecties (objecten, producten en personen), audits,
administratiecontroles, steekproefcontroles en acties (landelijk, regionaal
of themagericht) vormen het verdere instrumentarium.
3. Incident- en ongevalsonderzoek
Ongevallenonderzoek is bij ernstige ongevallen opgedragen aan de
Onderzoeksraad voor Veiligheid (OvV). In voorkomende gevallen levert de
ILT expertise en deskundigen en soms (zoals bij scheepvaart en
railvervoer) heeft de ILT een eigen taak bij het onderzoeken van
ongevallen. Ongevallenonderzoek kan aanleiding zijn om de dienstverlening te vergroten en/of het toezicht te versterken. In ernstige gevallen
van falen kan uit het onderzoek een toezichtmaatregel voortvloeien.
Incidenten en ongevallen vragen om een snelle respons en een gecoördineerde aanpak. Ondanks dat crisismanagement geen toezichtstaak is, is
de (systeem)verantwoordelijkheid voor de uitvoering van de crisisbeheersingstaak belegd bij de Inspecteur-generaal. Het betreft de preparatie,
respons en (deels) nazorg van incidenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

173

Begroting baten en lasten
De begroting van baten en lasten voor het jaar 2018 (bedragen x € 1.000)
Bedragen x € 1.000

realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

130.828

119.171

116.123

115.840

115.858

115.873

115.873

373

375

875

875

875

875

875

22.550

23.566

23.290

23.533

23.358

23.358

23.358

14

50

50

50

50

50

50

Vrijval voorzieningen

1.813

0

0

0

0

0

0

Bijzondere baten

1.379

0

0

0

0

0

0

156.957

143.162

140.338

140.298

140.141

140.156

140.156

148.136

140.963

138.896

139.530

139.929

139.956

139.956

Baten
Omzet IenM
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten

Totaal baten

Lasten
Apparaatskosten
Personele kosten

111.191

102.677

103.492

103.492

103.492

103.492

103.493

Waarvan eigen personeel

101.429

98.977

98.190

98.190

98.190

98.190

98.191

Waarvan externe inhuur

9.510

3.500

5.102

5.102

5.102

5.102

5.102

Waarvan overige
personele kosten

251

200

200

200

200

200

200

Materiële kosten

36.946

38.286

35.404

36.038

36.437

36.464

36.464

Waarvan apparaat ICT

245

200

200

200

200

200

200

Waarvan bijdrage aan
SSO’s

18.767

12.889

17.824

17.719

17.717

17.716

17.716

Waarvan overige
materiële kosten

17.933

25.197

17.380

18.119

18.520

18.549

18.548

0

0

0

0

0

0

0

2.370

2.099

1.342

668

112

100

100

0

0

0

0

0

0

0

2.370

2.099

1.342

668

112

100

100

0

0

0

0

0

0

0

1.660

100

100

100

100

100

100

6

100

100

100

100

100

100

Rentelasten
Afschrijvingskosten
Immaterieel
Materieel
Waarvan apparaat ICT
Overige lasten
Dotaties voorzieningen
Bijzondere lasten
Totaal lasten

Saldo van baten en lasten

1.654

0

0

0

0

0

0

152.166

143.162

140.338

140.298

140.141

140.156

140.156

4.791

0

0

0

0

0

0

Toelichting
Baten
Omzet IenM
De omzet IenM is een vergoeding voor de productgroepen vergunningverlening en handhaving (toezicht, incidentmelding en onderzoek).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

174

Specificatie omzet IenM (bedragen x € 1.000)
Hoofdstuk XII

realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

artikel 24 Handhaving en Toezicht

118.970

106.759

103.314

103.364

103.382

103.400

103.401

artikel 97 Algemeen departement

12.209

12.412

12.471

12.476

12.476

12.473

12.472

Totaal

131.179

119.171

115.785

115.840

115.858

115.873

115.873

Omzet overige departementen
De omzet afkomstig van andere departementen betreft de middelen voor
het toezicht op naleving van de Wet normering topinkomens in opdracht
van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Ook zet de ILT, in opdracht van de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, haar werkzaamheden voort op het gebied van de
handhaving van de naleving van de verplichtingen met betrekking tot het
energielabel in het kader van de Europese richtlijn energieprestatie van
gebouwen.
Omzet derden
De opbrengsten derden betreffen de doorberekende kosten aan de
afnemers van de vergunningen en overige externe opdrachten. Het
toezicht op de woningcorporaties wordt doorbelast aan de sector en is
ook opgenomen onder omzet derden (raming 2018: € 14 miljoen).
Lasten
Personele kosten
In 2018 zal de omvang van de ILT beperkt dalen door pensionering van
een groot aantal medewerkers en gedeeltelijke vervanging van
medewerkers. In de jaren daarna blijft de omvang van het personeelsbestand constant. Door anticiperend te werven worden medewerkers tijdig
vervangen door goed opgeleide nieuwe medewerkers.
Personele kosten (bedragen x € 1.000)
realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.152

1.121

1.113

1.113

1.113

1.113

1.113

Eigen personeelskosten
(x € 1.000)

101.429

98.977

98.190

98.190

98.190

98.190

98.191

Externe inhuur (x € 1.000)

9.510

3.500

5.102

5.102

5.102

5.102

5.102

Aantal fte’s

De externe inhuur betreft voornamelijk inhuur op ICT-terreindie ingezet
wordt om oude, specifieke applicaties met hoge beheerslast uit te faseren
en te vervangen door meer generieke systemen die onder andere een
betere vastlegging en analyse van inspectieresultaten mogelijk maken
alsmede de kwaliteit van de dienstverlening verhogen.
Materiële kosten
De materiële kosten omvatten onder andere ICT, huisvesting, opleidingen
en overige kosten voor middelen ten behoeve van de uitvoering van de
inspectietaken. Vanwege continuerende ICT-investeringen en beperkte
kostenontwikkeling op huisvestingsgebied blijven de materiële kosten
constant.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

175

Kasstroomoverzicht over het jaar 2018 (bedragen x € 1.000)
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1. Rekening courant RHB
1 januari + stand depositorekeningen

40.672

40.775

31.810

29.610

24.910

23.710

22.510

2a totaal ontvangsten operationele kasstroom (+)

2.800

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

2b totaal uitgaven operationele
kasstroom (–/–)

– 965

– 6.000

– 4.000

– 6.500

– 3.000

– 3.000

– 3.000

2. Totaal operationele kasstroom

1.835

– 4.000

– 2.000

– 4.500

– 1.000

– 1.000

– 1.000

3a. totaal investeringen (–/–)

– 79

– 200

– 200

– 200

– 200

– 200

– 200

3b. totaal boekwaarde desinvesteringen (+/+)

36

–

–

–

–

–

–

3. Totaal investeringskasstroom

– 43

– 200

– 200

– 200

– 200

– 200

– 200

4a. eenmalige uitkering aan
moederdepartement (–/–)

– 1.689

– 4.765

–

–

–

–

–

4b. eenmalige storting door het
moederdepartement (+/+)

–

–

–

–

–

–

–

4c. aflossingen op leningen (–/–)

–

–

–

–

–

–

–

4d. beroep op leenfaciliteit(+/+)

–

–

–

–

–

–

–

4. Totaal financieringskasstroom

– 1.689

– 4.765

–

–

–

–

–

5. Rekening courant RHB
31 december + stand depositorekening en (=1+2+3+4)

40.775

31.810

29.610

24.910

23.710

22.510

21.310

(Maximale roodstand € 0,5 mln.)

Toelichting
Operationele kasstroom
De reserveringen en voorzieningen op de ILT-balans lopen naar
verwachting de komende jaren terug door uitbetaling van reorganisatievoorzieningen, de voorziening functioneel leeftijdsontslag, kortlopende
ict-reserveringen alsmede de middelen voor bijzonder projectsteun
Wijken. Hierdoor ontstaat er komende jaren een relatief hoge negatieve
kasstroom, waarna deze afvlakt.
Investeringskasstroom
De investeringenkasstroom is naar verwachting beperkt omdat de ILT
overgaat van eigen auto’s naar lease. De resterende investeringen
betreffen bedrijfsspecifieke apparatuur.
Financieringskasstroom
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement betreft het, op basis
van de Regeling agentschappen, uitkeren van het surplus van het eigen
vermogen aan de eigenaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

176

Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Omschrijving Generiek Deel

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– Handhaving

117.865

125.968

122.503

122.488

122.350

122.365

122.365

– Vergunningverlening

18.198

19.772

17.835

17.810

17.791

17.791

17.791

– Handhaving

145,5

139,8

135,7

135,7

135,6

135,6

135,6

– Vergunningverlening

134,8

123,6

121,6

121,5

121,3

121,3

121,3

– Handhaving

140.082

125.968

119.017

118.634

118.477

118.495

118.496

– Vergunningverlening

12.068

7.584

8.850

9.188

9.188

9.188

9.188

4. FTE-totaal (gemiddeld excl.
externe inhuur)

1.152

1.122

1.113

1.113

1.113

1.113

1.113

5. Saldo van baten en lasten (%)

2,1%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

0,0%

6. Kwaliteitsindicator 1:
Doorlooptijd vergunningen
binnen norm

86%

95%

95%

95%

95%

95%

95%

29 sec.

<20sec.

<20sec.

<20sec.

<20sec.

<20sec.

<20sec.

3.812

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

n.b.

0%

0%

0%

0%

0%

0%

1. Kostprijzen per productgroep
(x € 1.000)

2. Tarieven/uur (x € 1)

3. Omzet per productgroep
(pxq)(x € 1.000)

7. Kwaliteitsindicator 2: Wachttijden informatiecentrum

Omschrijving Specifiek Deel
Inspectiediensten
8. Kwaliteit Handhaving:
Klachten (bezwaar en beroep)
Waarvan gegrond (%)

Toelichting
Bovenstaand overzicht bevat de doelmatigheidsindicatoren van de ILT en
is opgesteld conform de Rijksbegrotingsvoorschriften. Het geraamde
aantal fte’s past binnen de randen van de begroting.
De daling van kosten en tarieven in 2018 is het gevolg van de bezuinigingen die gerealiseerd worden op de ondersteunende functies.
De kwaliteitsindicatoren (6, 7 en 8) betreffen de kwaliteit van vergunningverlening, dienstverlening en handhaving. Aangezien «gegronde
klachten» in het Inspectieproces niet bestaan, cq. van de klachten niet
formeel wordt vastgesteld of deze wel of niet gegrond zijn, is deze
vervangen door «bezwaar- en beroepszaken». De ILT streeft naar 0%
gegrond verklaarde bezwaren en beroepen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

177

Agentschap Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut
Introductie
Het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) adviseert en
waarschuwt de samenleving om risico’s met een atmosferische of
seismische oorsprong terug te dringen. Het KNMI ontwikkelt daartoe
hoogwaardige kennis, verricht waarnemingen, en zet die om in producten
en diensten die de veiligheidsrisico’s verminderen, bijdragen aan een
duurzame samenleving en economische mogelijkheden bevorderen.
Per 1 januari 2016 is de Wet taken meteorologie en seismologie in werking
getreden.
Producten en diensten
De samenleving wordt steeds gevoeliger voor extreem weer, klimaatverandering, luchtkwaliteit, vulkaanuitbarstingen en aardbevingen. Om deze
toegenomen risico’s zoveel mogelijk te helpen beperken past het KNMI
het concept van de risico-reductie-cyclus toe.
We bewaken en waarschuwen, maar we geven ook adviezen en handelingsperspectieven voor zowel acute als toekomstige gevaren. Daarbij
trekken we actief lessen uit gebeurtenissen om
toekomstige adviezen nog beter te maken en zo tot risico reductie te
komen. Dit doen we samen met onze omgeving: het algemene publiek,
overheden en (weer)bedrijven. We innoveren permanent onze dienstverlening en creëren daarbij (duurzame) economische kansen voor het
bedrijfsleven terwijl we bijdragen aan een veilig, bereikbaar en leefbaar
Nederland.
Het KNMI heeft zijn producten en diensten ingedeeld in de productgroepen Meteorologie en Seismologie. Daarnaast wordt Aardobservatie
als product onderscheiden. Meetbare gegevens voor deze productgroepen zijn opgenomen in beleidsartikel 23.
Begroting van baten en lasten
De begroting van baten en lasten van het agentschap KNMI (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Omzet IenM

40.257

45.171

53.067

51.738

41.120

36.093

41.093

Omzet nutv werkzaamheden

10.662

1.457

0

0

0

0

0

Omzet overige departementen

2.035

3.021

1.991

1.991

1.991

1.991

1.991

Omzet derden

21.004

26.039

24.254

24.447

24.405

24.570

24.571

Rentebaten

1

0

0

0

0

0

0

Vrijval uit voorzieningen

0

0

0

0

0

0

0

73.960

75.688

79.312

78.176

67.516

62.654

67.655

Apparaatskosten

42.306

39.846

40.242

40.070

40.068

40.031

40.031

– personele kosten

32.784

32.581

30.197

30.073

30.071

30.025

30.025

Baten

bijzondere baten
Totaal baten

1

Lasten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

178

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

* waarvan eigen personeel

30.392

31.554

29.697

29.573

29.571

29.525

29.525

* waarvan externe inhuur

2.306

901

500

500

500

500

500

* waarvan overige personele
kosten

86

126

0

0

0

0

0

– materiële kosten

9.522

7.265

10.045

9.997

9.997

10.006

10.006

* waarvan apparaat ICT

2.293

1.297

1.612

1.612

1.612

1.612

1.612

* waarvan bijdrage aan SSO’s

4.967

4.737

4.966

4.966

4.966

4.966

4.966

* waarvan overige materiele
kosten

2.263

1.230

3.467

3.419

3.419

3.428

3.428

* Aardobservatie

17.318

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.148

* Overig

12.275

16.495

10.980

10.928

10.928

10.937

10.937

* waarvan ICT

9.004

6.721

7.621

7.621

7.621

7.621

7.621

* waarvan overige materiele
kosten

3.271

9.774

3.359

3.307

3.307

3.316

3.316

– materieel

1.767

2.114

2.091

2.171

2.133

2.297

2.297

* Apparaat

493

493

493

493

493

493

493

* Programma

1.274

1.621

1.598

1.678

1.640

1.804

1.804

* waarvan ICT

535

806

806

806

806

806

806

– Rentelasten

0

242

242

242

242

242

* Programma

0

181

181

181

181

181

0

61

61

61

61

61

73.827

75.688

79.312

78.176

67.516

62.654

67.655

133

0

0

0

0

0

0

Materiele Programmakosten

Afschrijvingskosten

* waarvan apparaat ICT

– immaterieel
Overige kosten
– dotaties voorzieningen

* Apparaat
– bijzondere lasten
Totaal lasten

Saldo van baten en lasten

161

Toelichting
Baten
Omzet IenM
De omzet IenM betreft een vergoeding voor de producten op het gebied
van meteorologie, seismologie en aardobservatie. Het betreft zowel een
vergoeding voor wettelijke taken als de vergoeding van RWS, ANVS en
beleids-DG’s voor maatwerk. De stijging in de opbrengsten IenM wordt
veroorzaakt door fluctuatie in de opbrengsten voor Aardobservatie
(programma).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

179

Specificatie omzet IenM
Omschrijving

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Artikel 11 Waterkwantiteit

524

450

460

460

460

410

410

Artikel 16 Spoor

44

44

44

44

44

44

44

Hoofdstuk XII

Artikel 17 Luchtvaart

14

20

14

0

0

0

0

Artikel 19 Klimaat

809

358

398

109

109

109

109

Artikel 23 Meteorologie en
seismologie en aardobservatie *

35.952

41.716

49.568

48.542

37.924

32.947

37.947

Inzet middelen balans

10.662

1.457

Bijdrage ILT

104

Bijdrage RWS

2.459

2.370

2.370

2.370

2.370

2.370

2.370

Bijdrage ANVS

213

213

213

213

213

213

213

Overig IenM

138
50.919

46.628

53.067

51.738

41.120

36.093

41.093

* apparaats- en afschrijvingskosten en rentelasten

42.502

29.395

27.310

26.973

26.975

26.946

26.945

* programma

8.417

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.148

Totaal
Van totale omzet IenM

De bedragen per product zijn:
Opbrensten IenM per product
Omschrijving

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Meteorologie

30.950

27.277

26.674

26.336

26.448

26.530

26.529

Seismologie

890

661

636

637

527

416

416

Aardobservatie

8.417

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.148

Totaal

40.257

45.171

53.067

51.738

41.120

36.093

41.093

Omzet NUTW
Het betreft middelen die het KNMI in 2016 voor specifieke doeleinden
heeft ontvangen en bestemd waren voor werkzaamheden die gepland
waren in 2016, maar waarvan de uitvoering doorloop in 2017. Het betreft
met name kosten voor de BES (€ 0,7 miljoen), Radar (€ 0,2 miljoen) en
Anders omgaan met Data (€ 0,2 miljoen).
Omzet overige departementen
De opbrengst overige departementen heeft betrekking op van andere
ministeries ontvangen vergoedingen voor de inzet van KNMI-capaciteit
voor het hen verzochte maatwerk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

180

Specificatie omzet overige
departementen
Rijksinstituut voor Veiligheid en
Milieu

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

65

65

65

65

65

65

Het Ministerie van Defensie

984

976

976

976

976

976

976

Het Ministerie van Economische
Zaken

982

1.980

950

950

950

950

950

Overig

69

Totaal

2.035

3.021

1.991

1.991

1.991

1.991

1.991

Het KNMI ontvangt een vergoeding van het Rijksinsituut voor Veiligheid
en Milieu (RIVM) voor de levering van luchtkwaliteitsverwachtingen. De
bijdrage van het Ministerie van Defensie is een bijdrage voor onderhoud
infrastructuur. De bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken
betreft dienstverlening op seismologisch gebied.
Omzet derden (bedragen x € 1.000)
Specificatie omzet derden

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Opbrengsten luchtvaart

9.288

9.232

9.116

9.001

9.001

9.001

9.001

Projecten extern gefinancierd

10.325

11.251

11.251

11.251

11.251

11.251

11.251

Dataverstrekkingen en licenties

693

693

693

693

693

693

693

Overige opbrengsten
Totaal

698

4.863

3.194

3.502

3.460

3.625

3.626

21.004

26.039

24.254

24.447

24.405

24.570

24.571

Opbrengsten luchtvaart zijn inkomsten uit een drietal tarieven die via
Eurocontrol of LVNL bij luchtvaartmaatschappijen in rekening worden
gebracht. Projecten extern gefinancierd bestaat uit gelden van de
Europese Unie, ESA/Estec, Universiteiten en NSO ter financiering van
onderzoeksprojecten in de meteorologie en seismologie. De opbrengsten
dataverstrekking en licenties bestaan uit ontvangsten van voornamelijk
weerproviders voor door het KNMI aan hen geleverde meteorologische
data. De overige opbrengsten betreffen diverse opbrengsten, deels
lopende contracten en deels nog te realiseren.
Lasten
Personele kosten
De specificatie van de personele kosten is als volgt:
(bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

372

387

387

387

387

387

387

Eigen personeelskosten

30.478

31.554

29.697

29.573

29.571

29.525

29.525

Inhuur

2.306

901

500

500

500

500

500

Gem. aantal fte’s

Ten opzichte van de begroting 2017 zijn de kosten voor inhuur gestegen.
De stijging van de inhuurkosten wordt enerzijds veroorzaakt doordat een
aantal vacatures minder snel is ingevuld dan gedacht. Anderzijds kon een
deel van de projecten niet worden uitgevoerd door medewerkers die
reeds in dienst zijn van het KNMI door de hiervoor benodigde specifieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

181

kennis. Ten opzichte de realisatie 2016 zijn de inhuurkosten gedaald. Deze
daling komt voort uit genomen maatregelen om de inhuurkosten te
verlagen.
Materiele Apparaatskosten
De incidentele verhoging van de materiele apparaatskosten komt voort uit
extra, project gerelateerde uitbestedingskosten.
Materiële Programmakosten
De stijging van de materiële programma uitgaven komt door hogere
contributiekosten voor aardobservatie en hogere ICT kosten.
Afschrijvingskosten
De afschrijvingskosten betreffen voornamelijk afschrijvingen van
waarneem- (regenradards en wolkenradars) en computerapparatuur (High
Performance Computer en Massa opslagsysteem) en de afschrijvingskosten van een verbouwing.
Overige kosten
Dit betreffen de kosten voor de rentelasten voor aangegaane leningen in
2017.
Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht van het agentschap KNMI (bedragen x € 1.000)
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Rekening-courant RHB
1 januari + stand
depositorekening

22.333

11.668

6.903

7.064

9.306

4.808

446

2a.

Totaal ontvangsten
operationele kasstroom (+)

4.939

2.114

2.091

2.171

2.133

2.297

2.297

2b.

Totaal uitgaven operationele kasstroom (–/–)

– 13.642

– 6.878

– 982

1.070

– 5.582

– 5.583

– 179

Totaal operationele
kasstroom

– 8.703

– 4.764

1.109

3.241

– 3.449

– 3.286

2.118

3a.

Totaal investeringen (–/–)

– 2.194

– 5.464

– 510

– 390

– 175

0

0

3b.

Totaal boekwaarde
desinvesteringen (+/+)

232

0

0

0

0

0

0

3.

Totaal investeringskasstroom

– 1.962

– 5.464

– 510

– 390

– 175

0

0

1.

2.

4a.

Eenmalige uitkeringen aan
moederdepartement (–/–)

0

0

0

0

0

0

0

4b.

Eenmalige storting door
het moederdepartement
(+/+)

0

0

0

0

0

0

0

4c.

Aflossingen op leningen
(–/–)

0

0

– 948

– 999

– 1.049

– 1.076

– 1.076

Beroep op leenfaciliteit
(+/+)

0

5.464

510

390

175

0

0

Totaal financieringskasstroom

0

5.464

– 438

– 609

– 874

– 1.076

– 1.076

4d.
4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

182

5.

Rekening courant RHB
31 december + stand
depositorekeningen
(=1+2+3+4)

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

11.668

6.903

7.064

9.306

4.808

446

1.488

(maximale roodstand
0,5 miljoen €)

Toelichting
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten gecorrigeerd voor afschrijvingen en mutaties in de voorzieningen
en vooruitontvangen bedragen.
Investeringskasstroom
Investeringen vinden vooral plaats in waarneemapparatuur en computersystemen.
Financieringskasstroom
Het beroep op de leenfaciliteit van het Ministerie van Financiën betreft
investeringen met een afschrijvingstermijn van 3 jaar of langer. Voor 2017
betreft het vooral investeringen in de uitbreiding van de rekencapaciteit
(€ 3,6 miljoen) en waarneemapparatuur (€ 1,5 miljoen) waaronder de
Radar. In de jaren daarna betreft het met name investeringen in de
waarneem- en productieketen.
Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Doelmatigheidsindicatoren KNMI
Omschrijving Generiek Deel

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– percentage overhead1

103

100

100

100

100

100

100

– fte’s overhead1

92

107

107

107

107

107

107

Tarieven/uur1

95

91

91

91

91

91

91

54.544

55.280

51.435

51.290

51.360

51.606

51.606

Kostprijzen per product (groep)

Omzet per produktgroep
– Meteorologie
– Seismologie

2.096

3.175

2.120

2.121

2.011

1.900

1.900

– Aardobservatie

17.318

17.233

25.757

24.765

14.145

9.147

14.148

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

372

387

387

387

387

387

387

Saldo van baten en lasten (%)

0%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Algemene weersverwachtingen
en adviezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

183

Omschrijving Generiek Deel

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– afwijking min.temperatuur (°C)

0,44

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

– afwijking max.temperatuur (°C)

– 0,36

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

ABS (<0,5)

0,26

ABS (<1,0)

ABS (<1,0)

ABS (<1,0)

ABS (<1,0)

ABS (<1,0)

ABS (<1,0)

98,9

> 99

> 99

> 99

> 99

> 99

> 99

– gemiddelde afwijking
windsnelheid (m/s)
Maritieme verwachtingen
– tijdigheid marifoonbericht (%)
1

Geindexeerd: 2015 = 100

Toelichting
De verlaging van de agentschapsbijdrage voor de basistaken in de
komende jaren zal voornamelijk worden gecompenseerd door hogere
opbrengsten voor maatwerk. De tarieven per uur dalen ten opzichte van
2016 door een daling in de overheadkosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

184

Agentschap Nederlandse Emissieautoriteit
Introductie
De missie van de Nederlandse Emissieautoriteit (NEa) luidt: De Nederlandse Emissieautoriteit borgt als uitvoeringsorganisatie en toezichthouder dat bedrijven die deelnemen aan het Europese emissiehandelssysteem (EU ETS) en de wet- en regelgeving voor hernieuwbare energie
vervoer en brandstoffen luchtverontreiniging, voldoen aan hun verplichtingen. Dat doet de NEa door bedrijven te informeren, te adviseren en
door toezicht te houden.
Producten en diensten
De uitvoering van de wettelijke taken van het agentschap NEa valt onder
de eindverantwoordelijkheid van het bestuur van de NEa dat als zodanig
een ZBO is. Het gaat daarbij waar het emissiehandel betreft om het
verlenen en actualiseren van emissievergunningen, het onderhouden van
het CO2-register en toezicht en handhaving van de wetgeving. Voor wat
betreft biobrandstoffen gaat het om uitvoering en toetsing van de
Richtlijnen Hernieuwbare energie en Brandstofkwaliteit.
Begroting van baten en lasten van de NEa voor het jaar 2018
De begroting van baten en lasten (bedragen x € 1.000) voor het jaar 2018 van de Nederlandse Emissieautoriteit
Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

8.149

8.555

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

184

189

189

189

189

Baten
Omzet IenM
Omzet overige departementen
Omzet derden
Rentebaten
Totaal baten

8.149

8.555

6.973

6.978

6.978

6.978

6.978

apparaatskosten

6.681

8.205

6.669

6.676

6.718

6.718

6.718

– personele kosten

5.412

6.188

5.423

5.413

5.393

5.393

5.393

* waarvan eigen personeel

4.685

5.454

4.608

4.603

4.603

4.603

4.603

* waarvan externe inhuur

586

340

515

510

490

490

490

* waarvan overige personele
kosten

141

394

300

300

300

300

300

Lasten

– materiële kosten

1.269

2.017

1.246

1.263

1.325

1.325

1.325

* waarvan apparaat ICT

175

815

448

448

448

448

448

* waarvan bijdrage aan SSO’s

461

677

502

502

502

502

502

* waarvan overige materiële
kosten

633

525

296

313

375

375

375

rentelasten

8

8

4

2

0

0

0

739

342

300

300

260

260

260

– materieel

2

2

* waarvan apparaat ICT

2

2

afschrijvingskosten

– immaterieel

737

340

300

300

260

260

260

Totaal lasten

7.428

8.555

6.973

6.978

6.978

6.978

6.978

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

185

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

721

0

0

0

0

0

0

Saldo van baten en lasten

Toelichting
Baten
Omzet IenM
De omzet IenM is een vergoeding voor het leveren van producten en
diensten betreffende wettelijke- en niet wettelijke taken vanuit ETS en
werkzaamheden voortkomend uit de Richtlijnen voor hernieuwbare
energie en brandstoffenkwaliteit.
De omzet IenM bestaat deels (voor € 428.000) uit inzet van balansmiddelen omdat de opdrachtsom voor 2017 aangepast is vanwege een
verrekening tussen de opdrachtgever en de NEa.
Specificatie omzet IenM (bedragen x € 1.000)
Omschrijving

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Artikel 19 Klimaat

8.127

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

6.789

Inzet middelen balans

428

Totaal

8.555

Omzet overige departementen
De post omzet overige departementen betreft vergoedingen voor diensten
van NEa medewerkers aan andere overheidsorganisaties.
Lasten
Personele kosten
De specificatie van de personele kosten is als volgt:
Personele kosten (bedragen x € 1.000)
Omschrijving
Aantal fte’s
Eigen personeelskosten
Inhuur

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

49

57

57

57

57

57

57

4.826

5.848

4.908

4.903

4.903

4.903

4.903

586

340

515

510

490

490

490

Overige personele kosten
De overige personele kosten omvatten onder andere de vacatiegelden
voor het bestuur, de kosten van vorming en opleiding en de reiskosten
binnen- en buitenland.
Materiële kosten
De materiële uitgaven omvatten onder andere ICT beheer- en onderhoudskosten, communicatie en facilitaire kosten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

186

Kasstroomoverzicht
Kasstroomoverzicht over het jaar 2018 van het agentschap NEa (bedragen x € 1.000)

1. Rekening-courant RHB
1 januari

2a. Totaal ontvangsten operationele kasstroom

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

578

1.713

1.076

1.086

1.096

1.106

1.116

1.946

342

300

300

260

260

260

2b. Totaal uitgaven operationele
kasstroom

– 29

0

0

0

0

0

0

2. Totaal operationele kasstroom

1.917

342

300

300

260

260

260

3a. totaal investeringen (–/–)

– 242

– 750

– 242

– 750

0

0

0

0

0

– 290

– 290

– 250

– 250

– 250

3b. totaal desinvesteringen (+)
3. Totaal investeringskasstroom

4a. eenmalige uitkering aan
moederdepart. (–/–)

– 639

4b. eenmalige storting door
moederdepart. (+)
4c. aflossingen op leningen (–/–)

– 540

– 340

4. Totaal financieringskasstroom

– 540

– 229

– 290

– 290

– 250

– 250

– 250

5. Rekening courant RHB
31 december + stand depositorekeningen (=1+2+3+4)

1.713

1.076

1.086

1.096

1.106

1.116

1.126

4d. beroep op leenfaciliteit (+)

750

(maximale roodstand € 0,5
miljoen)

Toelichting
Operationele kasstroom
De operationele kasstroom bestaat uit het geraamde saldo van baten en
lasten gecorrigeerd voor afschrijvingen en vooruitontvangen bedragen.
Investeringskasstroom
De investering betreft de doorontwikkeling van het Register Energie voor
vervoer.
Financieringskasstroom
Het beroep op de leenfaciliteit wordt gedaan voor de doorontwikkeling
van het Register Energie voor vervoer.
De eenmalige uitkering aan het moederdepartement betreft het, op basis
van de Regeling agentschappen, uitkeren van het surplus van het eigen
vermogen aan de eigenaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

187

Overzicht doelmatigheidsindicatoren
Uitgangspunt van de NEa is dat zij op een doelmatige wijze haar rol als
bevoegd gezag voor emissiehandel en voor Hernieuwbare energie en
Brandstofkwaliteit binnen Nederland vervult. In onderstaande tabel zijn de
indicatoren voor de komende jaren weergegeven.
Doelmatigheidsindicatoren

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Naleving ETS (per broeikasgasinstallatie)

10.311

10.253

9.516

9.516

9.516

9.516

9.516

Naleving EV (per deelnemersrol)

12.537

11.031

10.704

10.704

10.704

10.700

10.700

Laag

74

69

69

68

68

68

68

Midden

94

90

90

90

90

90

90

Hoog

120

106

106

106

105

105

105

FTE totaal (excl. externe
inhuur)

49

60

62

62

62

62

62

4.743

4.614

4.282

4.282

4.282

4.273

4.273

123

119

120

120

120

120

120

Kostprijzen per product
(x € 1):

Marginale tarieven per uur
(x € 1):

Omzet per productgroep
(x € 1.000)
Naleving ETS
Nationale Verplichtingen onder
EU en VN
Naleving EV

2.207

2.361

2.248

2.248

2.248

2.258

2.258

Advies, ontwikkeling en
implementatie EV

329

1.146

139

139

139

139

139

Overige

747

315

184

189

189

189

189

Totaal

8.149

8.555

6.973

6.978

6.978

6.978

6.978

Saldo van baten en lasten (%)

8,8%

0%

0%

0%

0%

0%

0%

Vergunningaanvragen binnen
wettelijke termijn afgehandeld

100%

90%

90%

90%

90%

90%

90%

Meldingen binnen wettelijke
termijn afgehandeld

93%

80%

80%

80%

80%

80%

80%

BKG’s waarvoor toezichtactiviteit
heeft plaatsgevonden

12%
100%

100%

100%

100%

100%

100%

80%

80%

80%

80%

80%

80%

Kwaliteitsindicatoren
Naleving ETS

Uitvoering jaarlijks toezichtprogramma
Vragen binnen de gestelde
termijn afgerond

92%

Naleving EV

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

188

Doelmatigheidsindicatoren

Realisatie
2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Opleveringsdatum rapportage
Naleving jaarverplichting HEV en
brandstoffen luchtverontreiniging

15 jul

< 15 juli

< 15 juli

< 15 juli

< 15 juli

< 15 juli

< 15 juli

Deelnemers waarvoor toezichtsactiviteit heeft plaatsgevonden

15%
100%

100%

100%

100%

100%

100%

85%

80%

80%

80%

80%

80%

80%

Aantal formele klachten

0

0

0

0

0

0

0

Aantal gegronde bezwaarprocedures waarbij de NEa onjuist
heeft gehandeld

0

0

0

0

0

0

0

Aantal fraude gevallen
EU-register die NEa had kunnen
voorkomen

0

0

0

0

0

0

0

48%

>60%

>65%

>70%

>70%

>70%

>70%

Uivoering jaarlijks toezichtprogramma
Vragen binnen de gestelde
termijn afgerond

Algemeen

Directe uren/totaal aantal
gewerkte uren

Toelichting
Naleving ETS
Het gaat hier om het percentage meldingen en vergunningen dat binnen
de wettelijke termijn van acht weken is afgehandeld.
Naleving EV
Het gaat hier om het percentage van het totaal aantal tijdig opgeleverde
rapportages naleving jaarverplichting hernieuwbare energie vervoer en
brandstoffen luchtverontreiniging.
Directe uren/totaal aantal gewerkte uren
Hieronder wordt verstaan het percentage van het totaal aantal directe
uren gedeeld door het totaal aantal gewerkte uren van alle medewerkers
(primair en secundair proces). Gewerkte uren is gelijkgesteld aan de
beschikbare productieve uren op jaarbasis, zoals vastgesteld in de
tarievennotitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

189

6. BIJLAGEN
BIJLAGE 1 ZBO’S EN RWT’S
Naam organisatie1

RWT

APK-erkenninghouders

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

BegroVerwijzing naar
tingswebsite RWT/ZBO3
2
raming
(x € 1.000)

Hyperlink
uitgevoerde
evaluatie zbo onder
kaderwet

X

Keuren motorvoertuigen n.v.t.

n.v.t.

div.

Evaluatie n.v.t.

Autoriteit Nucleaire
Veiligheid en Straling
(ANVS)

X

X

Uitvoeren werkzaam97.01
heden op het vlak van
nucleaire veiligheid en
stralingsbescherming,
vervoer van radioactieve
stoffen en radioactief
afval, stralingsincidenten
en beveiliging en
safeguards.

n.v.t.

www.autoriteitnvs.nl

De ANVS is een zbo
sinds 1 juli 2017.

Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen (CBR)*

X

X

Afnemen div. mobiliteits- 14.02
examens

917

www.cbr.nl

Wettelijke evaluatie
vindt plaats in 2017

College voor toelating X
van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden (Ctgb)

X

Besluitvorming omtrent 22.01
de toelating van
gewasbeschermingsmiddelen en biociden in
Nederland

697

www.ctgbwageningen.nl

Evaluatie n.v.t. (EZ)

Adviseert over de
inhoud en kwaliteit van
milieueffectrapporten

13.04

0

www.commissiemer.nl Evaluatie n.v.t.

Commissie m.e.r.

X

Dienst voor het
Kadaster en de
openbare registers*

X

X

Het bijhouden van de
openbare registers en
kadastrale registratie en
het cartografisch
weergeven van
geografische basisgegevens. Het verstrekken
van inlichtingen aan
belanghebbenden

13.02

25.523

www.kadaster.nl

https://
www.rijksoverheid.nl/
documenten/
kamerstukken/2015/12/
17/wettelijke-evaluatiekadaster

Dienst voor het
Wegverkeer (RDW)*

X

X

Keuren en registreren
voertuigen/onderdelen

14

n.v.t.

www.rdw.nl

https://
www.rijksoverheid.nl/
documenten/
kamerstukken/2016/12/
12/aanbieding-rapportwettelijke-evaluatieaan-tweede-kamer

X

Zorgdragen voor
ontvangstinrichtingen
voor scheepsafval

n.v.t.

n.v.t.

div.

Evaluatie n.v.t.

X

Afnemen examen
rijinstructeur,
APK-keurmeester

n.v.t.

n.v.t.

www.ibki.nl

Evaluatie n.v.t.

Keuringsartsen
Scheepvaart

X

Medische keuring

n.v.t.

n.v.t.

www.ilent.nl

Evaluatie n.v.t.

Keuringsinstanties
Pleziervaartuigen

X

Keuren pleziervaartuigen n.v.t.

n.v.t.

div.

Evaluatie n.v.t.

Keuringsinstanties
Scheepsuitrusting

X

Keuren scheepsuitrusting

n.v.t.

n.v.t.

div.

Evaluatie n.v.t.

Vergunningverlening
voor ILT

div.

n.v.t.

www.kiwa.nl

Evaluatie n.v.t.

Havenbeheerders

Stichting VAM (IBKI)*

KIWA

X

X

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

190

Naam organisatie1

RWT

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

BegroVerwijzing naar
tingswebsite RWT/ZBO3
raming2
(x € 1.000)

Hyperlink
uitgevoerde
evaluatie zbo onder
kaderwet

Klassebureaus art. 6
X
Schepenwet en art. 6
en 3.1 Schepenbesluit
1965 en Binnenvaart

X

Classificeren van
schepen

n.v.t.

n.v.t.

div.

Evaluatie n.v.t.

Luchtverkeersleiding
Nederland (LVNL)*

X

Luchtverkeersbegeleiding

17

n.v.t.

www.lvnl.nl

https://
www.rijksoverheid.nl/
documenten/
rapporten/2014/11/17/
rapport-wettelijkeevaluatieluchtverkeersleidingnederland

X

Ondersteunen van de
19.01
uitvoering van emissiehandel en de inzet van
hernieuwbare energie in
het vervoer en transport
en het toezicht op de
naleving van de regels
op deze terreinen

n.v.t.

www.emissieautoriteit.nl

Wettelijke evaluatie
vindt plaats in 2017

Faciliteren beloodsen
schepen

18.01

n.v.t.

www.loodswezen.nl

Evaluatie n.v.t.

Beloodsen van schepen

18.01

n.v.t.

www.loodswezen.nl

Evaluatie n.v.t.

Beheren spoorinfrastructuur

13. IF

2.190.386

www.prorail.nl

Evaluatie n.v.t.

X

Nederlandse
Emissieautoriteit
(NEa)*

Nederlands Loodswezen BV

X

Nederlandse
Loodsencorporatie
(NLC)

div

ProRail

X

Regionale Loodsencorporaties (RLC’s)

X

X

Beloodsen van schepen

18.01

n.v.t.

www.loodswezen.nl

Evaluatie n.v.t.

Rijkshavenmeester
Rotterdam en
Amsterdam

X

X

Havenverkeersleiding

n.v.t.

n.v.t.

www.portofrotterdam.com

Evaluatie n.v.t.

Stichting Advisering
Bestuursrechtspraak
(StAB)

X

Het op verzoek van de
98
bestuursrechter
uitbrengen van
onafhankelijke deskundigenberichten op het
gebied van milieu,
ruimtelijke ordening,
water, bouw en schade

5.227

www.stab.nl

Evaluatie n.v.t.

Slottoewijzing luchtvaart n.v.t.

n.v.t.

www.slotcoordination.nl

Evaluatie n.v.t.

LSNed beheert een
obstakelvrij leidingentracé tussen de
industriegebieden van
Rotterdam en Moerdijk,
in de richting van
Vlissingen en
Antwerpen.

n.v.t.

www.lsned.nl

Evaluatie n.v.t.

Stichting Airport
Coordination
Netherlands (SACN)*
Stichting Buisleidingenstraat Nederland
(LSNed)

div

X

x

n.v.t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

191

Naam organisatie1

RWT

ZBO

Functie

Begrotingsartikel(en)

BegroVerwijzing naar
tingswebsite RWT/ZBO3
raming2
(x € 1.000)

Hyperlink
uitgevoerde
evaluatie zbo onder
kaderwet

De Nationale en
Internationale
Wegvervoer Organisatie (NIWO)*

X

X

Verlenen en intrekken
van vergunningen en
machtigingen

n.v.t.

n.v.t.

www.niwo.nl

https://
www.rijksoverheid.nl/
documenten/
kamerstukken/2013/05/
17/rapportagewettelijkeevaluatie-niwo
Per 1 januari 2017
omgevormd tot
publiek-rechtelijk zbo.

Stichting Scheepsafvalstoffen en
Vaardocumenten
Binnenvaart (SAB)

X

Afgeven olieafgifteboekje

18

n.v.t.

www.sabni.nl

Evaluatie n.v.t.

Stichting Vaarbewijsen Marifoonexamens
(VAMEX)*

X

Afnemen examen klein
vaarbewijs

n.v.t.

n.v.t.

www.vamex.nl

Evaluatie n.v.t.

X

1

Organisaties met een (*) zijn onder de werking van de Kaderwet zbo’s gebracht. Een groot aantal organisaties is deeltijd-zbo/rwt.
Het overgrote deel van de onder IenM ressorterende zbo’s en rwt’s wordt gefinancierd vanuit tarieven.
3
Voor de algemene toezichtvisie en ministeriële regelingen en sturingsvisies op zbo’s, zie: http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ienm/
documenten-en-publicaties/rapporten/2013/03/07/toezichtvisie-ienm-2013–2017-verantwoorde-uitvoering.html
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

192

BIJLAGE 2 VERDIEPINGSBIJLAGE
Beleidsartikel 11 Integraal Waterbeleid
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
11

Integraal waterbeleid

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

56.206

41.518

41.723

41.734

42.004

40.179

– 569

1.972

1.082

1.082

282

– 18

794

1.496

1.505

1.496

1.688

1.714

56.431

44.986

44.310

44.312

43.974

41.875

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.015

612

621

602

1.834

1.860

1.030

1.030

1.040

– 146

– 146

– 146

– 146

– 146

1.496

1.505

1.496

1.688

1.714

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000)
Uitgaven
11.01

Algemeen waterbeleid

1.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

2.

GeoCentrifuge

3.

SZW: Compensatie Kinderopvang
Diversen

11.02

Waterveiligheid

11.03

Grote oppervlaktewateren
Diversen

11.04

491

574

Waterkwaliteit
Diversen

Totaal

– 1.263

– 23

794

Ad 1. Dit betreft de toedeling van de prijsbijstelling tranche 2017 voor
Hoofdstuk XII.
Ad 2. In de jaren 2018 – 2020 wordt jaarlijks een subsidie van circa € 1
miljoen verstrekt aan Deltares voor de bouw van een nieuwe GeoCentrifuge. De GeoCentrifuge van Deltares wordt gebruikt voor onderzoek
naar het gedrag van slappe bodems en is van groot belang voor
onderzoek aan dijken en natte en droge infrastructuur. De subsidie wordt
gedekt vanuit het DF artikel 1.03 Investeren in de waterveiligheid.
Ad 3. Overboeking aan het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Conform afspraak wordt het restbudget betreffende de subsidieregeling «Compensatie kinderopvang» voor waterschappen jaarlijks
teruggeboekt naar SZW. In 2017 zijn er geen nieuwe aanvragen
ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

193

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
11

Integraal waterbeleid

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

3.000

0

0

0

0

0

43

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

3.043

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Beleidsartikel 13 Ruimtelijke Ontwikkeling
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
13

Ruimtelijke ontwikkeling

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

102.337

98.885

90.561

98.258

186.528

188.843

53.232

27.625

11.096

5.138

– 395

– 275

164

4.986

70

620

220

100

155.733

131.496

101.727

104.016

186.353

188.668

2017

2018

2019

2020

2021

2022

100

50

50

450

400

450

100

89

120

120

120

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
13.01

Ruimtelijke instrumentarium

1.

Hydrologische maatregelen

2.

Subsidie BGT

3.

BZK: bijdrage Gouden Piramide
Diversen

13.02

Geo-informatie

4.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

2.

Subsidie BGT
Diversen

600
– 1.000

476

200

17

13.03

Gebiedsontwikkeling

1.

Hydrologische maatregelen

– 600

5.

Grondverkoop tbv hydrologische
maatregelen

5.000

Diversen
13.04

Ruimtegebruik bodem

6.

Aanvulling opdracht NEN 2017

7.

GF: Verontreiniging Griftpark Utrecht

2.

Subsidie BGT
Diversen

13.05

190

– 138

– 92

– 500

– 500

– 500

– 1.000

1.000

284

Eenvoudig beter
Diversen

Totaal

100

1.000

– 365

– 61

0

0

0

0

164

4 986

70

620

220

100

Ad 1. Bij NJN 2016 zijn er door middel van een kasschuif tussen 2016 en
2018 binnen artikel 13 vanuit de projecten BIRK en NOVI middelen
beschikbaar gesteld ten behoeve van hydrologische maatregelen door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

194

provincies. Dit was mogelijk omdat bij BIRK en NOVI vertraging optrad.
Dit wordt gefaciliteerd middels een kasschuif tussen 2016 en 2018. Met
deze mutatie worden de middelen in 2018 teruggeboekt. De omvang van
BIRK en NOVI wijzigt hiermee niet.
Ad 2. Voor de afronding van de transitie van de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) wordt in 2017 een laatste subsidie toegekend
aan het Samenwerkingsverband van Bronhouders BGT (SVG-BGT) en het
Landelijk Samenwerkingsverband Grootschalige Basiskaart Nederland
(LSV- GBKN). Dekking van de vindt plaats middels een kasschuif tussen de
bevoorschotting van het Kadaster. De middelen worden in 2021 teruggeheveld naar het Kadaster. Daarnaast worden middelen overgeheveld
vanuit de Bedrijvenregeling, waar voor een lager bedrag aan subsidievaststellingen is ontvangen.
Ad 3. Dit betreft een bijdrage van het Ministerie van BZK ten behoeve van
het programma Gouden Piramide.
Ad 4. Dit betreft de toedeling van de prijsbijstelling tranche 2017 voor
Hoofdstuk XII.
Ad 5. Conform bestuurlijke afspraken uit het Begrotingsakkoord 2013
wordt in totaal € 30 miljoen vrijgemaakt vanuit de opbrengsten van
grondverkopen ten behoeve van hydrologische maatregelen door
provincies. Deze mutatie betreft de opbrengsten uit de grondverkoop door
EZ (RVO) in relatie tot de bufferzones die ingezet worden ten behoeve van
hydrologische maatregelen.
Ad 6. De opdrachtverlening aan de NEN wordt verantwoord op artikel 21.
Vanuit de andere artikelen wordt voor aanvullingen op deze opdracht
budget overgeboekt naar artikel 21. De aanvullende verplichting wordt
aangegaan in 2017, waarvan het kaseffect 60% betrekking heeft op 2017
en 40% betrekking heeft op 2018.
Ad 7. Vanuit Ruimtegebruik Bodem wordt een aanvullend budget voor de
periode 2017 – 2019 toegekend aan de gemeente Utrecht. Deze middelen
worden gebruikt om specifiek onderzoek te verrichten naar de bodemverontreiniging van het Griftpark ten einde besluiten te kunnen nemen over
de mogelijke afbouw van de huidige monitoring en overige kostbare
maatregelen om de risico’s vanwege de verontreiniging te beheersen.
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
13

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

Ruimtelijke ontwikkeling

3.824

3.824

3.824

3.824

3.824

3.824

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

5.000

0

0

0

0

0

268

5.000

0

0

0

0

9.092

8.824

3.824

3.824

3.824

3.824

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

195

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

13.09
1.

Eindafrekening subsidie Mooi
Nederland

2.

Opbrengsten Grondverkoop EZ/ naar
Provinciefonds tbv hydrologische
maatregelen

268

5.000

Totaal

0

5.000

Ad 1. Dit betreft de eindafrekening van de subsidietoekenning verstrekt in
het kader van het programma Mooi Nederland aan Stichting Beschermers
Amstelland. Bij de eindafrekening bleken de werkelijk gemaakte kosten
lager te zijn dan de voorgeschoten bedragen. Het teveel betaalde bedrag
is teruggevorderd.
Ad 2. Conform bestuurlijke afspraken uit het Begrotingsakkoord 2013
wordt in totaal € 30 miljoen vrijgemaakt vanuit de opbrengsten van
grondverkopen ten behoeve van hydrologische maatregelen door
provincies. Deze mutatie betreft de opbrengsten uit de grondverkoop door
EZ (RVO) in relatie tot de bufferzones die ingezet worden ten behoeve van
hydrologische maatregelen.
Beleidsartikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
14

Wegen en verkeersveiligheid

2017

2018

2019

2020

2021

2022

34.406

28.357

27.466

27.657

29.216

29.241

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

11.215

6.304

5.220

4.442

0

0

Nieuwe mutaties

1.874

2.064

1.612

728

276

– 588

Stand ontwerpbegroting 2018

47.495

36.725

34.298

32.827

29.492

28.653

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.153

650

537

480

430

432

– 472

– 495

– 489

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie Amendement 2017

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
14.01 Netwerk
1.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

2.

Onderwerken graanresten

– 870

– 865

3.

Beter Benutten

1.500

1.500

340

602

258

538

159

– 713

182

182

182

182

182

2 064

1.612

728

276

– 588

Diversen
14.02 Veiligheid
1.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

192

4.

Eindejaarsmarge

189

Totaal

1.874

Ad 1. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

196

Ad 2. Voor de periode 2018 – 2022 is het voornemen dat wederom een
subsidieregeling van kracht wordt op grond waarvan een vergoeding
verstrekt kan worden voor het versneld onderwerken van graanresten om
het risico van vogelaanvaringen op Schiphol te reduceren. Dekking vindt
plaats middels overheveling van budget uit diverse artikelen.
Ad 3. In het kader van de ombouw programmadirectie Beter Benutten,
wordt ingezet op het doorzetten van de werkwijze van Beter Benutten,
innovatie en ITS als primaire activiteit. Dit betreft een beperkt startbudget
voor de voor de periode 2018- 2019.
Ad 4. Betreft mutatie in het kader van de opgevraagde eindejaarmarge
voor financiering van overlopende verplichtingen uit 2016.
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
14

Wegen en verkeersveiligheid

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

6.782

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten
Totaal

Beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
16

Spoor

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

32.910

12.215

13.095

13.615

14.085

14.159

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

– 2.198

6.015

410

556

510

426

Nieuwe mutaties

6.089

392

– 363

– 254

– 358

– 351

Stand ontwerpbegroting 2018

36.801

18.622

13.142

13.917

14.237

14.234

2017

2018

2019

2020

2021

2022

34

34

34

34

34

34

– 268

– 311

– 192

– 261

– 257

232

626

– 86

– 96

– 131

– 128

6.089

392

– 363

– 254

– 358

– 351

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
16.01 Spoor
1.

Prijsbijstelling tranche 2017

2.

Eindejaarsmarge

3.

Onderwerken graanresten
Diversen

Totaal

5.823

Ad 1. Dit betreft de toedeling van de prijsbijstelling tranche 2017 voor
Hoofdstuk XII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

197

Ad 2. Betreft mutatie in het kader van de opgevraagde eindejaarmarge
voor financiering van overlopende verplichtingen uit 2016.
Ad 3. Voor de periode 2018 – 2022 is het voornemen dat wederom een
subsidieregeling van kracht wordt op grond waarvan een vergoeding
verstrekt kan worden voor het versneld onderwerken van graanresten om
het risico van vogelaanvaringen op Schiphol te reduceren. Dekking vindt
plaats middels overheveling van budget uit diverse artikelen.
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
16

Spoor

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

2.702

0

0

0

0

0

2.702

0

0

0

0

0

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten
Totaal

Beleidsartikel 17 Luchtvaart
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
17

Luchtvaart

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

14 049

13 165

13 157

10 966

8 652

8 662

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

– 31

291

291

– 302

– 499

– 499

Nieuwe mutaties

5 160

1 706

2 283

832

1 028

1 080

Stand ontwerpbegroting 2018

19 178

15 162

15 731

11 496

9 181

9 243

2017

2018

2019

2020

2021

2022

1.586

881

833

821

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
17.01

Luchtvaart

1.

Area Develpment Twente

2.

Kasschuiven geluidsisolatie

– 957

3.

Schadeclaims Schiphol

2.000

4.

Onderwerken graanresten

5.

Eindejaarsmarge
Diversen

Totaal

900
957

1.570
2.877
340

136

– 260

– 49

195

259

5.160

1.706

2.283

832

1.028

1.080

Ad 1. Er worden uitgaven gedaan ten behoeve van de subsidie Area
Development Twente (ADT). Deze subsidie vloeit voort uit het
amendement Koopmans (Tweede Kamer 2007–2008, 31 200 XII, nr. 60)
waarmee tevens invulling wordt gegeven aan de afspraken uit de
Bestuursovereenkomst Gebiedsontwikkeling Vliegveld Twente (Bijlage bij
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 17).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

198

Ad 2. Dit betreft een kasschuif in het kader van te dekken kosten voor de
klachtafhandeling geluidsisolatie en veiligheidssloopzones.
Ad 3. Dit betreft de kosten ten behoeve van schadeclaims Schiphol.Om de
kosten te kunnen dekken voor (schade)claims, zijn eerder middels de
MTOW heffing gelden ontvangen voor de behandeling en uitkering van
schadeclaims. De MTOW-heffing is in 2016 stop gezet.
Ad 4. Voor de periode 2018 – 2022 is het voornemen dat wederom een
subsidieregeling van kracht wordt op grond waarvan een vergoeding
verstrekt kan worden voor het versneld onderwerken van graanresten om
het risico van vogelaanvaringen op Schiphol te reduceren. Dekking vindt
plaats middels overheveling van budget uit diverse artikelen.
Ad 5. Betreft mutatie in het kader van de opgevraagde eindejaarmarge
voor financiering van overlopende verplichtingen uit 2016.
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
17

Luchtvaart

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

325

325

325

325

325

325

833

790

790

197

0

0

0

0

140

210

280

350

1.158

1.115

1.255

732

605

675

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

140

210

280

350

0

0

140

210

280

350

e

Mutatie 1 suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten
Diversen
Totaal

Beleidsartikel 18 Scheepvaart en Havens
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
18

Scheepvaart en havens

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

27.752

17.315

14.197

11.222

4.738

4.742

3.611

– 373

– 496

– 564

– 467

– 467

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

190

8.454

315

374

386

388

31.553

25.396

14.016

11.032

4.657

4.663

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– 432

– 410

– 217

– 77

– 75

– 310

181

725

591

463

463

190

8.454

315

374

386

388

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
18.01

Scheepvaart en havens

1.

Caribisch Nederland havenprojecten

2.

Onderwerken graanresten

3.

Eindejaarsmarge
Diversen

Totaal

8.705

500

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

199

Ad 1. Voor de havenprojecten Caribisch Nederland is een reservering van
€ 12 miljoen vanuit de investeringsruimte Vaarwegen getroffen. Hiervan
wordt € 8,7 miljoen overgeheveld naar begroting Hoofdstuk XII ten
behoeve van de realisatie van de renovatie haveninfrastructuur Bonaire.
Ad 2. Voor de periode 2018 – 2022 is het voornemen dat wederom een
subsidieregeling van kracht wordt op grond waarvan een vergoeding
verstrekt kan worden voor het versneld onderwerken van graanresten om
het risico van vogelaanvaringen op Schiphol te reduceren. Dekking vindt
plaats middels overheveling van budget uit diverse artikelen.
Ad 3. Betreft mutatie in het kader van de opgevraagde eindejaarmarge
voor financiering van overlopende verplichtingen uit 2016.
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
18

Scheepvaart en havens

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

700

0

0

0

0

0

700

0

0

0

0

0

2017

2018

2019

2020

2021

2022

0

0

0

0

0

0

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten
Totaal

Beleidsartikel 19 Klimaat
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
19

Klimaat

2017

2018

2019

2020

2021

2022

61.434

56.602

54.216

53.147

53.817

53.846

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

17.526

8.669

3.465

3.316

2.563

2.493

Nieuwe mutaties

– 2.056

1.644

6.997

1.473

1.758

1.543

Stand ontwerpbegroting 2018

76.904

66.915

64.678

57.936

58.138

57.882

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie Amendement 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

200

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
19.01

Tegengaan klimaatverandering

1.

Bijdrage DGMI extra taken NEA

2.

Brandstoffenvisie
Diversen

2017

2018

2019

2020

2021

2022

375

0

0

0

0

0

– 4.956

– 801

5.543

0

214

0

337

– 203

0

0

0

0

19.02

Internationaal beleid, coördinatie en
samenwerking

3.

Financiële planning subsidies Interreg

– 602

1.180

0

0

0

0

4.

Loon – en Prijsbijstelling 2017

1.217

1.563

1.356

1.375

1.446

1.445

5.

Meerjarenraming opdracht RVO

0

536

536

536

536

536

6.

Opdracht RIVM 2017

1.573

0

0

0

0

0

7.

Opdracht RVO 2017

656

0

0

0

0

0

8.

Opdrachtenbudget RWS
Diversen

Totaal

– 1.098

0

0

0

0

0

442

– 631

– 438

– 438

– 438

– 438

– 2.056

1.644

6.997

1.473

1.758

1.543

Ad 1. Dit betreft de bijdrage aan de financiering van de uitvoering van
extra taken door de NEA. De NEa heeft voor de uitvoering van enkele
Europese richtlijnen (FQD/ILUC-richtlijnen) extra middelen nodig.
Ad 2. De brandstofvisie vormt een belangrijk onderdeel van het Energieakkoord. Met de uitvoering van de brandstofvisie worden de komende paar
jaar de randvoorwaarden gecreëerd voor langere termijn C02-reductie.
Een gedeelte van de middelen voor de brandstofvisie komt niet tot
betaling in 2017 en wordt doorgeschoven naar latere jaren. Het kasritme
sloot niet aan op de geplande uitgaven van de brandstofvisie en om die
reden wordt een gedeelte van de middelen doorgeschoven naar latere
jaren. Het doorschuiven is ook noodzakelijk in verband met het feit dat de
regeling naar verwachting in september wordt gepubliceerd en er tijd
nodig is om projecten te beoordelen, de middelen komen dan nog niet in
2017 tot betaling.
Ad 3. Voor de uitvoering van de lopende Interreg-subsidieregelingen (PSR
en CETSI) is op basis van de ervaringen uit afgelopen periode een nieuwe
financiële planning gemaakt. Deze betreft zowel de verplichtingen
(vastleggen van de gepubliceerde en nog te publiceren subsidieplafonds
voor de CETSI-regeling) als de uitgaven (betalingen op zowel de PSR- als
de CETSI-subsidies).
Ad 4. Dit betreft de verwerking van de loon- en prijsbijstelling tranche
2017.
Ad 5. De gecoördineerde opdrachtverlening aan RVO wordt verantwoord
op artikel 19. Vanuit de andere artikelen worden voor opdrachten aan het
RVO uit het opdrachtenbudget middelen overgeheveld naar artikel 19.
Ad 6. De gecoördineerde opdrachtverlening aan RIVM wordt verantwoord
op artikel 19. Vanuit de andere artikelen worden voor opdrachten aan
RIVM uit het opdrachtenbudget middelen overgeheveld naar artikel 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

201

Ad 7. De gecoördineerde opdrachtverlening aan RVO wordt verantwoord
op artikel 19. Vanuit de andere artikelen worden voor opdrachten aan het
RVO uit het opdrachtenbudget middelen overgeheveld naar artikel 19.
Ad 8. Dit betreft een actualisering van de opdrachtbudgetten aan RWS. De
actualisatie heeft het gevolg dat een aantal opdrachtbudgetten aan RWS
worden overgeheveld naar andere artikelen.
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1 000)
19

Klimaat

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

226.500

224.000

224.000

224.000

224.000

224.000

3.900

0

0

0

0

0

230.400

224.000

224.000

224.000

224.000

224.000

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2017

Beleidsartikel 20 Lucht en Geluid
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
20

Lucht en geluid

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

30.402

43.543

31.475

31.488

31.476

31.496

– 11.899

– 8.499

– 3.415

– 3.266

– 2.563

– 2.493

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties

– 522

– 315

– 165

– 165

0

0

Stand ontwerpbegroting 2018

17.981

34.729

27.895

28.057

28.913

29.003

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
20.01

Gezonde lucht en tegengaan
geluidhinder

1.

Duurzaamheid Service Level
Agreement

– 255

– 150

0

0

0

0

2.

Opdracht RWS

– 267

0

0

0

0

0

3.

PBL: Rekenmeesterfunctie DGMI-deel

0

– 165

– 165

– 165

– 522

– 315

– 165

– 165

0

0

Totaal

Ad 1. Ten behoeve van de verduurzaming van de SLA (Service Level
Agreement) stelt DGMI € 2 miljoen beschikbaar aan Rijkswaterstaat. De
bijdrage wordt naar rato van de opdrachtbudgetten over de artikelen van
DGMI verdeeld.
Ad 2. Dit betreft een actualisering van de opdrachtbudgetten aan RWS. De
actualisatie heeft het gevolg dat een aantal opdrachtbudgetten aan RWS
worden overgeheveld naar artikel 19.
Ad 3. De overdracht van de rekenmeesterfunctie van het ECN naar PBL.
Met deze mutatie wordt het IenM-aandeel in de opdracht aan het PBL
verstrekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

202

Beleidsartikel 21 Duurzaamheid
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
21

Duurzaamheid

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

20.900

20.664

18.231

18.681

19.028

18.785

1.649

– 707

– 605

– 605

– 723

– 723

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

785

– 238

119

119

0

0

23.334

19.719

17.745

18.195

18.305

18.062

2019

2020

2021

2022

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
21.04

Duurzaamheidsinstrumentarium

1.

RVO Nederland Circulair
Diversen

21.05

Duurzame productketens

2.

Bijdrage departementen aan MVI/BZK

3.

RVO Nederland Circulair
Diversen

21.06

2017

2018

– 1.100

– 1.100

0

0

0

0

0

0

400

400

400

0

119

119

119

119

0

0

1.100

1.100

0

0

0

0

338

–8

0

0

0

0

328

– 349

– 400

– 400

– 400

0

785

– 238

119

119

0

0

Natuurlijk kapitaal
Diversen

Totaal

Ad 1. RVO is gemandateerd voor het verstrekken van incidentele subsidies
in het kader van het programma Nederland Circulair en CIRCO. RVO krijgt
daarvoor de beschikking over een subsidiebudget. In 2017 worden de
verplichtingen aangegaan, de uitgaven worden gedaan in 2017 en 2018.
Voor het verstrekken van deze subsidie wordt er budget vanuit de
programmauitgaven naar de budgetplaats voor subsidies te worden
overgeboekt
Ad 2. Bijdrage van Ministerie van BZK aan programma Maatschappelijk
Verantwoord Inkopen dat door Ministerie van IenM wordt gecoördineerd.
Het programma loopt tot en met 2020.
Ad 3. Zie ad 1.
Beleidsartikel 22 Omgevingsveiligheid en Milieurisico’s
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
22

Omgevingsveiligheid en milieurisico’s

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

33.780

51.115

55.411

62.683

63.159

63.200

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

9.587

682

682

– 4.318

– 5.604

682

Nieuwe mutaties

4.814

– 16.860

– 7.036

– 536

– 750

– 536

Stand ontwerpbegroting 2018

48.181

34.937

49.057

57.829

56.805

63.346

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

203

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
22.01

Diversen
22.02

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– 161

0

0

0

0

0

– 170

0

0

0

0

0

0

– 1.573

0

0

0

0

Veiligheid chemische stoffen

Veiligheid biotechnologie
Diversen

22.03

Veiligheid bedrijven en transport

1.

RIVM Circulaire Economie

2.

RVO Circulaire economie

0

– 656

0

0

0

0

3.

Modernisering omgevingsveiligheid

1.000

0

– 1.000

0

0

0

4.

Subsidiebudget asbestdaken

3.714

2.000

– 5.500

0

– 214

0

5.

Opdracht RVO

0

– 536

– 536

– 536

– 536

– 536

6.

TNS-regeling

600

0

0

0

0

0

7.

Programma Impuls Omgevingsveiligheid
Diversen

Totaal

– 15.001
– 169

– 1.094

0

0

0

0

4.814

– 16.860

– 7.036

– 536

– 750

– 536

Ad 1. Dit betreffen mutaties in het kader van opdrachtverlening aan het
RIVM. De uitgaven worden verantwoord op Artikel 19.
Ad 2. Dit betreffen mutaties in het kader van opdrachtverlening aan het
RVO. De uitgaven worden verantwoord op Artikel 19.
Ad 3. Voor de werkzaamheden en activiteiten ten behoeve van de
vernieuwing van de publicatiereeks gevaarlijke stoffen (PGS) en het
aanwijzen van aandachtsgebieden zijn in 2017 middelen benodigd die in
2019 staan geraamd.
Ad 4. Het budget voor de subsidieregeling verwijderen asbestdaken wordt
in 2017 en 2018 verhoogd om vertraging in de uitvoering te voorkomen.
De financiering van de ophoging van dit budget in 2017 en 208 komt tot
stand middels een kasschuif van budget.
Ad 5. De gecoördineerde opdrachtverlening aan RVO wordt verantwoord
op artikel 19. Vanuit de andere artikelen worden voor opdrachten aan het
RVO uit het opdrachtenbudget middelen overgeheveld naar artikel 19.
Ad 6. In 2007 is de regeling tegemoetkoming niet-loondienstgerelateerde
slachtoffers van mesothelioom(TNS) ingesteld. Voor de uitkeringen in het
kader van de TNS-regeling is het huidige jaar meer geld nodig.
Ad 7. Overboeking van de gelden voor het Programma Impuls
Omgevingsveiligheid naar het Provinciefonds (BZK) en storting in het
BTW-compensatiefonds (FIN).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

204

Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
22

Externe veiligheid en risico’s

Stand ontwerpbegroting 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

675

250

250

250

250

250

1.757

0

0

0

0

0

2.432

250

250

250

250

250

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2017

Beleidsartikel 23 Meteorologie, seismologie en aardobservatie
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
23

Meteorologie, seismologie en
aardobservatie

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

41.719

44.782

48.752

38.259

38.268

38.268

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

– 137

– 137

– 137

– 137

– 137

– 137

Nieuwe mutaties

1.074

5.863

867

742

– 4 244

756

Stand ontwerpbegroting 2018

42.656

50.508

49.482

38.864

33.887

38.887

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Aanpassing indiening KNMI apparaat
en programma

440

340

300

300

300

300

Loon- en Prijsbijstelling tranche 2017

401

468

470

468

472

472

– 179

– 179

– 179

– 179

– 179

– 179

–2

–2

–2

–2

–2

242

284

161

171

171

–6

–6

–6

–6

–6

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
23.01 Meteorologie en seismologie
1.

Overboeking KNMI
Data Scientist

208

Bijdrage eID
23.02 Aardobservatie
Loon- en Prijsbijstelling tranche 2017

204

Bijdrage eID
2.
Totaal

Kasschuif Aardobservatie

5.000
1.074

5.863

– 5.000
867

742

– 4.244

756

Ad 1. In het kader van de offerte 2017 heeft het opdrachtgeverberaad
KNMI ingestemd met aanvullende middelen voor het ontsluiten van
klimatologische informatie van het meteorologische dienst Curacao, het
opbouwen van kennis over seismologie in de regio Caribisch Nederland,
de vervanging van de high perfomance computer en dienstverlening voor
veiligheidsregio’s en waterschappen bij maatschappij ontwrichtend weer
en/of calamiteiten vanaf GRIP2. Daar tegenover zijn enkele extensiveringen (o.a. de inzet van de beschikbare middelen voor energiekosten en
Anders omgaan met data) afgesproken waaruit de intensiveringen
gedeeltelijk kunnen worden gedekt.Ad 2. Dit betreft de verwerking van de
loon- en prijsbijstelling tranche 2017.
Ad 2. Het betreft een kasschuif om de (tijdelijk) gestegen contributie
EUMETSAT op te kunnen vangen. Op basis van een actuele raming van
EUMETSAT is een kasschuif (€ 5 miljoen) van 2021 naar 2018 nodig om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

205

de budgettaire reeks in overeenstemming met de programmering te
krijgen. Het KNMI kan dit niet via de balanspost opvangen, omdat deze in
2016 significant is afgenomen.
Beleidsartikel 24 Handhaving en Toezicht
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
24

Handhaving en toezicht

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

109.561

106.755

106.783

106.785

106.801

106.801

– 4.912

– 5.412

– 5.412

– 5.390

– 5.390

– 5.390

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

2.110

1.971

1.993

1.987

1.989

1.990

106.759

103.314

103.364

103.382

103.400

103.401

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.056

2.405

2.419

2.413

2.415

2.416

– 27

– 27

– 27

– 27

– 27

–3

–3

–3

–3

–3

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
24.01 Handhaving en toezicht
1.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

2.

KIWA

500

3.

Overboeking naar VenJ: Afpakken

– 22

4.

Overboeking naar BZK: eID
Diverse

Totaal

– 424

– 404

– 396

– 396

– 396

– 396

2.110

1.971

1.993

1.987

1.989

1.990

Ad 1. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.
Ad 2. Het KIWA ondersteunt de ILT met certificatie-activiteiten. Wegens
contracturele afspraken stijgen de vergunningtarieven die Kiwa bij de
aanvragers in rekening brengt onvoldoende om de (stijgende) kosten van
KIWA te dekken.
Ad 3. Deze mutatie houdt verband met de neerwaartse bijstelling van de
ontvangstenreeks in het kader van de uitvoering van het programma
«Afpakken» van het Ministerie van Veiligheid en Justitie door de ILT. Deze
mutatie betreft een correctie van de ontvangsten vanuit VenJ welke
ontstaat ten gevolge van de taakstelling bij VenJ.
Ad 4. Dit betreft de bijdrage van ILT aan het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties in het kader van het eID-programma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

206

Beleidsartikel 25 Brede Doeluitkering
Opbouw ontvangsten vanaf de vorige ontwerpbegroting (bedragen x € 1.000)
25

Brede doeluitkering

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

888.311

866.805

866.752

865.341

854.721

854.721

26.738

0

0

0

0

0

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties

15.228

14.783

14.795

14.737

14.556

14.558

Stand ontwerpbegroting 2018

930.277

881.588

881.547

880.078

869.277

869.279

2017

2018

2019

2020

2021

2022

15.228

14.783

14.795

14.737

14.556

14.558

15.228

14.783

14.795

14.737

14.556

14.558

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
25.01

Brede doeluitkering

1.

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

Totaal

Ad 1. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.
Beleidsartikel 26 Bijdrage Investeringsfondsen
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
26

Bijdrage investeringsfondsen

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

6.168.329

6.597.992

6.732.281

6.880.418

7.013.510

7.061.467

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

– 485.970

13.092

221.764

– 12.753

– 684

– 600

Nieuwe mutaties

– 345.049

– 15.749

4.584

147.690

119.221

117.706

Stand ontwerpbegroting 2018

5.337.310

6.595.335

6.958.629

7.015.355

7.132.047

7.178.573

Voor een specificatie van de nieuwe mutaties wordt verwezen naar de
verdiepingsbijlage van de begroting van het Infrastructuurfonds (artikel
19) en het Deltafonds (artikel 6).
Niet-beleidsartikel 97 Algemeen Departement
Uitgaven beleidsartikel (bedragen x € 1.000)
97

Algemeen departement

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

50.480

50.839

50.195

49.900

49.841

49.841

98.105

5.344

5.364

5.364

5.364

5.364

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

2.346

1.630

1.628

1.619

1.640

1.641

150.931

57.813

57.187

56.883

56.845

56.846

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

207

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven

2017

2018

2019

2020

2021

2022

847

845

836

857

858

–9

–9

–9

–9

–9

792

792

792

792

792

1.630

1.628

1.619

1.640

1.641

97.01 Algemeen departement
1

Toedeling Eindejaarsmarge

2

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

3

Overboeking aan BZK: bijdrage e-ID

4

Externe juridische expertise

1.412
768

Diverse

166

Totaal

2.346

Ad 1. Dit betreft de toebedeling van de eindejaarsmarge voor overlopende
kas/verplichtingen uit 2016, die bij 1e suppletoire voorlopig technisch op
artikel 99 is toegekend.
Ad 2. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.
Ad 3. Door BZK is in kaart gebracht dat voor de stelselkosten van het
programma eID structureel € 16 miljoen is benodigd vanaf 2018. Dit
betreft de bijdrage van IenM.
Ad 4. Dit betreft de bijdrage van beleidsdg’s DGMI, DGRW en DGB aan de
juridische afdeling voor te maken kosten met betrekking tot centraal
betaalde kosten van externe juridische expertise door de Landsadvocaat.
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
97

Algemeen departement

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2.189

1.994

1.994

1.994

1.994

1.994

Nieuwe mutaties

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

Stand ontwerpbegroting 2017

1.296

1.101

1.101

1.101

1.101

1.101

Stand ontwerpbegroting 2016
Mutatie 1e suppletoire begroting 2016

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1 000)
Ontvangsten

2017

2018

2019

2020

2021

2022

5

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

Totaal

Afboeken ontvangstenreeks

Ad 5. In de begroting van IenM is een structurele ontvangstenreeks
opgenomen waar geen ontvangsten op binnen komen. Vermoedelijk is dit
ontstaan bij conversies tijdens de fusie van VenW en VROM tot IenM. Het
betreft een tekort van € 0,9 miljoen in 2016 en verder. Het is niet wenselijk
om deze niet bestaande ontvangsten in de begroting te handhaven.
Middels deze mutatie wordt de ontvangstenreeks afgeboekt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

208

Niet-beleidsartikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement
Uitgaven (bedragen x € 1.000)
98

Apparaatsuitgaven kerndepartement

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

321.827

290.304

285.210

281.397

281.875

281.875

24.596

6.690

4.072

5.372

2.772

2.652

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

5.420

16.312

13.761

9.869

9.702

9.774

351.843

313.306

303.043

296.638

294.349

294.301

2017

2018

2019

2020

2021

2022

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

336

336

336

336

336

5.000

2.500

Specificatie nieuwe mutaties (x € 1.000)
Uitgaven
98.01

Personele uitgaven

1

Toedeling Eindejaarsmarge

2

Afboeking ontvangstenreeks detacheringen

3

Overdracht coördinatie Caribisch
Nederland

2.562

336

4

Overboeking van en naar IF t.b.v.
Eenvoudig Beter

5

Extra taken NEA

– 375

6

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

6.687

7.860

7.766

7.870

7.869

7.879

8

Herschikking apparaatsbudgetten

1.203

100

100

200

182

– 866

Diverse

– 478

205

229

229

229

229

– 72

– 72

– 72

– 72

– 25

– 25

– 25

– 25

98.02

Materiële uitgaven

10

Toedeling Eindejaarsmarge

2.032

11

Overboeking naar FIN t.b.v. bijdrage
Digitale content

– 72

12

Bedrijfsgeneeskundigezorg RWS

– 20

13

Afboeking ontvangstenreeks detacheringen

– 100

14

Overboeking naar AZ: Communicatiepool

15

Overboeking van en naar IF t.b.v.
Eenvoudig Beter

– 25

– 1.500

16

Overboeking naar EZ t.b.v. kwaliteitsimpuls Digipoort

17

Inzet surplus EV RvB en ILT

18

Overboeking van IF t.b.v. functioneel
beheer MSW

320

320

320

320

320

320

19

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

1.042

1.123

1.142

1.146

1.145

1.135

20

Overboeking naar IF en DF; Capaciteitsmanagement RWS

– 1.229

21

Herschikking apparaatsbudgetten

– 1.203

– 100

– 100

– 200

– 182

866

22

Overboeking vanuit IF t.b.v.ombouw
programma Beter Benutten

1 500

1 500

165

165

23

Rekenmeesterfunctie PBL

24

Overboeking naar BZK ICT Arbeidsmarktcampagnes 2017

– 450
– 2.910

165

– 58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

209

Uitgaven

2017
Diverse

Totaal

2018

2019

2020

2021

2022

16.312

13.761

9.869

9.702

9.774

– 367
5.420

Ad 1. Dit betreft de toebedeling van de eindejaarsmarge voor overlopende
kas/verplichtingen uit 2016, die bij 1e suppletoire voorlopig technisch op
artikel 99 is toegekend.
Ad 2. Structureel is er voor € 0,100 miljoen aan apparaatsontvangsten
begroot. Aangezien niet duidelijk is waar deze ontvangsten betrekking op
hebben en de realisatie jaarlijks achterblijft wordt deze ontvangstenreeks
afgeboekt, ook aan de uitgavenkant.
Ad 3. Het coördinatorschap van Caribisch Nederland wordt overgedragen
van ILT aan DGB. De bijbehorende apparaatsbudgetten zijn hiervoor naar
artikel 98 overgeheveld (van artikel 24).
Ad 4. Dit betreft mutaties in het kader van Eenvoudig Beter, ten behoeve
van de externe inhuur bij het Wetgevingstraject. Door vertraging in het
wetgevingstraject zijn middelen in 2018 en 2019 benodigd.
Ad 5. Het betreft hier de nieuwe FQD/ILUC richtlijnen. Het voorstel van de
wetswijziging ten behoeve van ILUC-implementatie moest vanwege de
demissionaire status van het kabinet opnieuw langs de ministerraad
voordat het naar de Tweede Kamer verzonden kan worden. De extra taken
voor de NEA, als gevolg van de nieuwe richtlijnen, houden verband met
een motie van de Kamer waarbij de dubbeltellingsregeling is behouden.
Ter dekking hiervan vindt een overboeking plaats naar artikel 19.
Ad 6. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.
Ad 7. De huidige programmadirectie Beter Benutten zal in 2017 worden
omgebouwd. In het kader van de ombouw wordt ingezet op het
doorzetten van de werkwijze van Beter Benutten, innovatie en ITS als
primaire activiteit met raakvlakken met aanpalende thema’s als de
Fietsagenda, Logistiek en Duurzame mobiliteit. Hiervoor wordt een
startbudget vrijgemaakt voor inhuuruitgaven voor de periode 2018 – 2021.
Het toegevoegde inhuurbudget wordt gebruikt voor kennis/expertise die
niet binnen IenM beschikbaar is.
Ad 8. Dit betreft een herschikking binnen de apparaatsuitgaven als gevolg
van een actualisatie van personele en materiële budgetten.
Ad 9. Als gevolg van de verslechterde financiële situatie bij het Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) heeft de ministerraad op 30/9/2016
ingestemd met het voorstel van EZ om de taken rondom de Nationale
Energieverkenning (NEV) en advisering over de SDE+ te behouden en
vanaf 2018 over te dragen aan PBL. Door overdracht van de rekenmeesterfunctie naar het PBL wordt synergie en daardoor naar verwachting ook
efficiëntiewinst gehaald. Deze mutatie betreft het EZ-aandeel in de
opdracht aan ECN met betrekking tot de «rekenmeesterfunctie».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

210

Ad 10. Dit betreft de toebedeling van de eindejaarsmarge voor overlopende kas/verplichtingen uit 2016, die bij 1e suppletoire voorlopig
technisch op artikel 99 is toegekend.
Ad 11. Conform de gemaakte afspraken in het ICBR vindt er een
niet-structurele overboeking plaats naar FIN, in het kader van de financiering van Digitale Content.
Ad 12 RWS ontvangt een bijdrage voor de uitvoering van de regietaak
bedrijfsgeneeskundige zorg binnen IenM. De bijdrage wordt vanuit
begrotingshoofdstuk HXII toegevoegd aan het artikelonderdeel 12.06
Netwerkgebonden kosten HWN.
Ad 13. Structureel is er voor € 0,1 miljoen aan apparaatsontvangsten
begroot. Aangezien niet duidelijk is waar deze ontvangsten betrekking op
hebben en de realisatie jaarlijks achterblijft wordt deze ontvangstenreeks
afgeboekt, ook aan de uitgavenkant.
Ad 14. Er vindt een overheveling plaats naar het Ministerie van AZ/DPC,
ten behoeve van de interne communicatiepool (structureel vanaf 2018).
Ad 15. Dit betreft mutaties in het kader van Eenvoudig Beter, ten behoeve
van de externe inhuur bij het Wetgevingstraject. Door vertraging in het
wetgevingstraject zijn middelen in 2018 en 2019 benodigd.
Ad 16. Conform de uitwerking van besluitvorming in het Nationaal Beraad
van 9 mei ji. door bureau digicommissaris, wordt het terug te ontvangen
overschot dienstverlening Maritime Single Window uit 2016 ingezet t.b.v.
de kwaliteitsimpuls Digipoort.
Ad 17. Een deel van de ontvangen surplus EV van de ILT en het Rijksvastgoedbedrijf wordt ingezet voor nagekomen uitgaven in het kader van
schadeclaims Schiphol. Om de kosten te kunnen dekken zijn eerder,
middels de MTOW-heffing, gelden ontvangen voor de behandeling en
uitkering van deze (schade)claims. De MTOW-heffing is in 2016 stopgezet.
Daarnaast betreft het uitgaven ten behoeve van de subsidie Area
Development Twente (ADT). Deze subsidie vloeit voort uit het
amendement Koopmans (Tweede Kamer 2007–2008, 31 200 XII, nr. 60)
waarmee tevens invulling wordt gegeven aan de afspraken uit de
Bestuursovereenkomst Gebiedsontwikkeling Vliegveld Twente (Bijlage bij
Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 31 936, nr. 17).
Ad 18. De kosten voor het functioneel en gebruikersbeheer bedragen ca.
€ 0,640 mln per jaar, waarvan de helft (€ 0,320 mln) door IenM betaald
wordt. Dit bedrag kan niet gedekt worden binnen de begroting van
Maritieme Zaken. Dekking is voorzien uit de investeringsruimte op het IF.
Ad 19. Dit betreft de toedeling van de loon- en prijsbijstelling tranche 2017
voor Hoofdstuk XII.
Ad 20. Dit betreft een overboeking naar het IF en DF in het kader van de
dekking van het Strategisch Capaciteit Management van RWS.
Ad 21. Dit betreft een herschikking binnen de apparaatsuitgaven als
gevolg van een actualisatie van personele en materiële budgetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

211

Ad 22. De huidige programmadirectie Beter Benutten zal in 2017 worden
omgebouwd. In het kader van de ombouw wordt ingezet op het
doorzetten van de werkwijze van Beter Benutten, innovatie en ITS als
primaire activiteit met raakvlakken met aanpalende thema’s als de
Fietsagenda, Logistiek en Duurzame mobiliteit. Ten behoeve van een
beperkt startbudget wordt € 1,500 mln overgeboekt vanuit het IF voor
inhuuruitgaven.
Ad 23. Als gevolg van de verslechterde financiële situatie bij het Energieonderzoekscentrum Nederland (ECN) heeft de ministerraad op 30/9/2016
ingstemd met het voorstel van EZ om de taken rondom de Nationale
Energieverkenning (NEV) en advisering over de SDE+ te behouden en
vanaf 2018 over te dragen aan PBL. Door overdracht van de rekenmeesterfunctie naar het PBL wordt synergie en daardoor naar verwachting ook
efficiëntiewinst gehaald. Deze mutatie betreft het IenM-aandeel in de
opdracht aan ECN met betrekking tot de «rekenmeesterfunctie».
Ad 24. In maart 2017 heeft de ICBR ingestemd met verdeling van
(eenmalig) € 510.000 voor ICT arbeidsmarktcampagnes 2017 over de
ministeries. Dit betreft de bijdrage van IenM.
Ontvangsten (bedragen x € 1.000)
98

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Stand ontwerpbegroting 2017

3.530

3.530

3.530

3.530

3.530

3.530

Mutatie 1e suppletoire begroting 2017

14.202

2.000

2.000

2.000

2.000

2.000

350

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

18.082

5.430

5.430

5.430

5.430

5.430

Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Ontvangsten
25
26

Totaal

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Afboeking ontvangstenreeks detacheringen

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

Ontvangsten Logius overschot 2016

450

– 100

– 100

– 100

– 100

– 100

350

Ad 25. Structureel is er voor € 0,100 miljoen aan apparaatsontvangsten
begroot. Aangezien niet duidelijk is waar deze ontvangsten betrekking op
hebben en de realisatie jaarlijks achterblijft wordt deze ontvangstenreeks
afgeboekt, ook aan de uitgavenkant.
Ad 26. Conform de uitwerking van besluitvorming in het Nationaal Beraad
van 9 mei ji. door bureau digicommissaris, wordt het terug te ontvangen
overschot dienstverlening Maritime Single Window uit 2016 ingezet t.b.v.
de kwaliteitsimpuls Digipoort.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

212

Niet-beleidsartikel 99 Nominaal en Onvoorzien
Uitgaven (bedragen x € 1.000)
99

Nominaal en onvoorzien

Stand ontwerpbegroting 2017

2017

2018

2019

2020

2021

2022

21

108

42

602

545

545

136.801

124.504

124.185

131.008

133.520

127.796

– 109.101

– 124.504

– 124.185

– 126.008

– 127.235

– 127.795

21

108

42

5.602

6.830

546

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Mutatie Amendement 2017
Mutatie 1e suppletoire begroting 2017
Nieuwe mutaties
Stand ontwerpbegroting 2018

Specificatie nieuwe mutaties (bedragen x € 1.000)
Uitgaven
99.01

Nominaal en onvoorzien

1

Toedeling eindejaarsmarge

– 17.805

2

ABP pensioenpremie

– 8.384

– 8.384

– 8.384

– 8.384

– 8.384

– 8.384

– waarvan Hoofdstuk XII

3.277

3.277

3.277

3.277

3.277

3.277

– Waarvan Infrastructuurfonds

3.912

3.912

3.912

3.912

3.912

3.912

– waarvan Deltafonds

1.195

1.195

1.195

1.195

1.195

1.195

– 103.719

– 115.227

– 114.908

– 116.731

– 117.958

– 118.519

– waarvan Hoofdstuk XII

26.920

27.942

27.574

27.477

28.234

28.265

– Waarvan Infrastructuurfonds

66.079

73.460

73.636

74.632

73.147

75.034

– waarvan Deltafonds

10.720

13.825

13.698

14.622

16.577

15.220

4

Eenvoudig Beter

– 6.000

5

THERMPHOS

27.700

3

Loon- en prijsbijstelling tranche 2017

Diversen
Totaal

– 893

– 893

– 893

– 893

– 893

– 892

– 109.101

– 124.504

– 124.185

– 126.008

– 127.235

– 127.795

Ad 1. Bij Eerste suppletoire begroting is de eindejaarsmarge van 2018
(€ 17,8 miljoen) toegevoegd op artikel 99. Bij Begroting 2018 vindt de
overige toedeling van de eindejaarmarge plaats op Hoofdstuk XII.
Ad 2. Bij Eerste suppletoire begroting is de compensatie voor de
toegenomen ABP-pensioenpremie verwerkt. Bij Begroting 2018 vindt de
toedeling van de compensatie voor de toegenomen ABP-pensioenpremie
plaats op Hoofdstuk XII en naar het IF en DF.
Ad 3. Jaarlijks wordt besloten of de overheidsuitgaven van de Rijksbegroting gecorrigeerd worden voor loon- en prijsontwikkelingen. Dit betreft
de toegekende loonbijstelling en prijsbijstelling tranche 2017 die op artikel
99 Nominaal en onvoorzien is toegevoegd bij Eerste suppletoire begroting
2016 en die bij deze Begroting 2018 nader wordt toegedeeld binnen de
begrotingen Hoofdstuk XII en de fondsen.
Ad 4. Bij Begroting 2018 Voor Eenvoudig Beter worden in het kader van de
externe inhuur bij het Wetgevingstraject vanuit artikel 99 Nominaal en
Onvoorzien middelen overgeheveld naar artikelonderdeel 18.16 van het IF.
Ad 5. Het Rijk reserveert € 27,7 miljoen voor de complexe sanering van
het Zeeuwse industrieterrein Thermphos in Zeeland, naar aanleiding van
het advies van de Commissie onderzoek sanering Thermphos (TK 29 826

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

213

nr. 90). Een bijdrage is voorwaardelijk aan het bereiken van een totaalakkoord met de provincie Zeeland en het havenbedrijf, waarbij zij eenzelfde
financiële bijdrage leveren. Het Ministerie van Infrastructuur en Milieu
treedt op als beleidsverantwoordelijk departement namens het Rijk,
waarbij de onafhankelijkheid van de toezichthouder wordt geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

214

BIJLAGE 3 MOTIES EN TOEZEGGINGEN
Moties bewindspersonen Infrastructuur en Milieu
Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

VAO initiatiefnota
Koopmans «De grenzen
voorbij»

32 351, nr. 8 motie Anker/Mastwijk
over meenemen van de inbouw van
ERTMS in de infrastructuur.

Stas I&M

Deze motie wordt betrokken in de
Planuitwerkingsfase, onder andere via
gesprekken met de buurlanden.

VAO Eenvoudig beter
23-11-2011

Motie 31 953, nr. 48 Van Veldhoven
verzoekt de regering in de
omgevingswet maatregelen op te
nemen die voorzien in eventuele
compensatie op het gebied van milieu
en natuur

Minister I&M

Wordt opgepakt bij de vormgeving van
de uitvoeringsregelgeving

VAO Vervoersconcessie
Hoofdrailnet
20-12-2012

Motie Van Veldhoven c.s. 29 984, nr.
350 verzoekt de regering, na vijf jaar
de ervaringen van de op dat moment
reeds gedecentraliseerde lijnen in
kaart te brengen en hierbij de
wenselijkheid van het decentraliseren
van aanvullende verbindingen te
verkennen, en tevens te evalueren of
een eventuele openbare aanbesteding
van het hoofdrailnet vanaf 2025 in het
belang van de reiziger is

Stas I&M

In samenwerking met de provincie
Limburg in de uitvoering van de
(nulmeting) evaluatie inmiddels
aanbesteed. Daarnaast komt dit
onderwerp naar voren bij het scenario
onderzoek in het kader van de
Kabinetsreactie Parlementaire Enquête
Fyra.

NO MIRT Infra
08-04-2013

Gewijzigde motie De Boer/Kuiken
Stas I&M
33 400 A, nr. 95 verzoekt de regering
om eerst sluitende afspraken te maken
met de regio over de dekking van de
exploitatieverliezen voor de 1e fase,
het zogenaamde voorloopbedrijf
waarbij zonder infrastructurele
investeringen een diesel-IC moet gaan
rijden vanaf 2014 danwel de huidige
Euregiobaan wordt voortgezet;overwegende dat aansluitend voor de tweede
fase maximaal 18 miljoen euro extra
benodigd is voor de infrastructuur
tussen Heerlen en Herzogenrath;verzoekt de regering tevens, als
voorwaarde hierbij afspraken te maken
over de tweede fase met betrokken
partijen (provincie Limburg, de Duitse
overheid en vervoerders) over de
noodzakelijke stappen om een
geëlektrificeerde IC-verbinding te
realiseren en als de plannen nader
uitgewerkt zijn afspraken te maken
over de daarvoor benodigde kosteneffectieve infrastructurele investeringen
en de verdeling van de exploitatieverliezen om de IC tussen Eindhoven–
Heerlen–Aken op een verantwoorde
manier te kunnen laten rijden.

IenM heeft voor 2016 afspraken
gemaakt met NVR en NS over de
financiering van de exploitatie van de
pendel Heerlen-Herzogenrath. In 2016
maakt IenM wederom afspraken met
NVRen NS voor de exploitatie van de
pendel in 2017 en 2018.
Zodra de elektrificatie gereed is (ws.
voorjaar 2018) zal de sneltrein
Maastricht–Heerlen–Aken gaan rijden.
De studie naar de mogelijkheid en
haalbaarheid van een IC-verbinding
naar Aken en de daarvoor benodigde
infrastructuur en exploitatie is gaande.
Inzet daarbij is om de Kamer indien
mogelijk nog vóór het AO MIRT van
23 juni 2016 en anders nog voor het
AO MIRT van eind 2016 over de eerste
uitkomsten van de studie te informeren.

Begrotingsbehandeling
IenM
05-11-2013

Motie Dik-Faber 33 750 XII, nr. 45
Stas I&M
verzoekt de regering, zich in Brussel
hard te maken voor het ten spoedigste,
en uiterlijk in 2017, geldig worden van
emissie-eisen voor ultrafijnstof voor
bromfietsen, kwalitatief gelijk aan het
niveau van personenauto»

De motie ondersteunt de inzet van de
Staatssecretaris in Europa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

215

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

VAO MIRT
25-11-2013

Motie De Rouwe cs. 33 750-A, nr. 31
Verzoekt de regering om samen met
de verantwoordelijke decentrale
overheden de uitwerking van de
Toekomstagenda voor Snelfietsroutes
te ondersteunen, zodat maatregelenten behoeve van het fietsgebruik
onderdeel kunnen zijn van het
programma Beter Benutten en daarna
kunnen de uitkomsten bij het
MIRT-overleg worden besproken

Minister I&M

De Kamer wordt over de voortgang
van het vervolgprogramma geïnformeerd bij gelegenheid van het overleg
over het MIRT

MIRT
25-11-2013

Motie Van Veldhoven/Dik-Faber
Minister I&M
33 750A, nr. 55 verzoekt de regering,
bij de herziening van de OEI-richtlijnen
te onderzoeken hoe de
MKBA-systematiek op deze punten,
waar wenselijk, zou kunnen worden
gemoderniseerd

In 2017 zal de MKBA werkwijzer natuur
worden opgesteld. Het streven is dat
deze in de zomer van 2017 verschijnt.

VAO
OV, OV-chipkaart en Taxi
26-03-2014

Motie Dik-Faber 23 645, nr. 563
Stas I&M
verzoekt de regering, de
ov-begeleiderskaart zo spoedig
mogelijk te verchippen zodat een extra
toegangskaart voor deze doelgroep
niet nodig is,

Er is een principebesluit genomen
over de uitvoeringsvariant van een
geïntegreerde OV-begeleiderskaart.
Hierover wordt in het volgende
voortgangsrapport NOVB gerapporteerd.

Wijziging van de Wet
milieubeheer (jaarverplichting hernieuwbare
energie vervoer,
hernieuwbare brandstofeenheden en elektronisch
register hernieuwbare
energie vervoer)
20-05-2014

Motie Van Gerven/Van Veldhoven
Stas I&M
33 834, nr. 21 (was 15) verzoekt de
regering, over drie jaar de werking van
voorliggende Wijzigingvan de Wet
milieubeheer onafhankelijk te laten
evalueren waarbijdouanegegevens
geanalyseerd worden om te bezien of
de kwantiteit van dedaadwerkelijke
importstromen overeenkomt met de
gegevens uit het HBEsysteem,

Evaluatie is toegezegd en wordt
uitgevoerd in 2018.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2014

Motie Bisschop cs. 34 000 XII, nr. 45
verzoekt de regering, te bevorderen
dat de tachograafkaarten zo veel
mogelijk op kostprijsniveau worden
verkocht en de Kamer hierover nader
te informeren,

De Staatssecretaris heeft de Tweede
Kamer in haar brief van 27 januari
2016 geïnformeerd over de voorgenomen herziening van het tarievenstelsel van de ILT en Kiwa. De Tweede
Kamer zal binnenkort opnieuw door de
ILT worden geïnformeerd over de
stand van zaken.

Minister I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

216

Vindplaats

Omschrijving

VAO Waddenzee en
Noordzee
11-03-2015

Motie Smaling/Jacobi 33 450, nr. 40
Minister I&M
(was 38) constaterende dat de
behoefte eerder is om «meer samen te
doen» dan om «samen meer te doen»;
verzoekt de regering voor eind 2016
onafhankelijk te laten evalueren of de
aanbevelingen van de Algemene
Rekenkamer voldoende zijn opgevolgd

Bewindspersoon

Stand van zaken
In de brief aan de Kamer van
20 januari jl. (Kamerstuk 29 684, nr.
124) is aangegeven dat er in 2016 een
beleidsverkennend onderzoek zou
worden uitgevoerd naar de Toekomstige rol en ambitie van het Rijk voor
het Waddengebied. In deze brief is
tevens aangegeven dat in de beleidsverkenning ook gekeken zal worden
naar de aanbevelingen uit het rapport
van de Algemene Rekenkamer (ARK)
uit november 2013 en dat met de
Beleidsverkenning tevens uitvoering
zou worden gegeven aan de motie van
de leden Smaling en Jacobi. In de brief
aan de Kamer van 7 november 2016 is
aangegeven dat gebleken is dat een
zorgvuldige afstemming met het veld
meer tijd vergt, waardoor Beleidsverkenning niet eind 2016, maar in het
voorjaar van 2017 naar de kamer zal
worden gezonden. In deze brief zal
tevens worden ingegaan op de motie
Smaling/Jacobi, met uitzondering van
het onderzoek naar de doelmatigheid
van het Waddenfonds (zie hierna).
Eén onderdeel van de bovengenoemde motie Smaling/Jacobi heeft
de Beleidsverkenning niet onderzocht,
namelijk het onderzoek naar de
doelmatigheid van de inzet van
middelen van het Waddenfonds.
Reden daarvoor is het volgende. Vorig
jaar bleek dat de Noordelijke Rekenkamer en de Randstedelijke Rekenkamer inmiddels het voornemen
hadden zelf onderzoek te doen naar de
uitvoeringspraktijk van het Waddenfonds in de periode 2012 tot en met
2016 (bron: websites regionale
Rekenkamers, onderzoeksplan
23 december 2016). Daarom is
besloten het onderzoek van beide
regionale rekenkamers af te wachten.
Te meer omdat het Waddenfonds in
2011 is gedecentraliseerd naar de
Waddenprovincies. De regionale
rekenkamers verwachten in september
2017 de rapportage te zullen afronden.
Na publicatie door de regionale
rekenkamers zal dit rapport worden
toegezonden naar de Kamer, waarmee
ook dit deel van de motie Smaling/
Jacobi zal zijn uitgevoerd.

VAO Scheepvaart
11-03-2015

Motie Van Helvert 31 409, nr. 77
Minister I&M
verzoekt de regering, bij het uitwerken
van de rijksbrede maritieme strategie:
• de rol van de visserijsector voor de
voedselzekerheid nadrukkelijk op te
nemen;
• de diversiteit van de binnenvaartvloot als kwaliteit nadrukkelijk op te
nemen,

Bij de uitwerking van de maritieme
strategie zal deze motie worden
betrokken via een beoogde jaarlijkse
voortgangsbrief over de implementatie
van de maritieme strategie die
interdepartementaal wordt afgestemd
in samenwerking met EZ.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

217

Vindplaats

Omschrijving

VAO Milieuraad
17-03-2015

Motie Jan Vos 21 501-08, nr. 553
Stas I&M
verzoekt de regering, een extra
inspanning te leveren om door middel
van bilaterale en multilaterale
overeenkomsten met minder
ontwikkelde landen klimaatvervuiling
tegen te gaan

Bewindspersoon

De motie is ondersteuning van beleid.

VAO Spoor
28-04-2015

Motie Madlener 29 984, nr. 598
Stas I&M
verzoekt de regering, het landelijk
mogelijk te maken om incidenten- en
politiegegevens aan elkaar te koppelen
om de sociale veiligheid in het
openbaar vervoer te verbeteren,

Motie is in uitvoering.

Wijziging van de Wet
personenvervoer 2000
(34 042)
27-05-2015

Motie Van Helvert 34 042, nr. 15
Stas I&M
verzoekt de regering, spoedig te
komen met een tijdsplan om het in- en
uitchecken bij het overstappen naar
andere vervoerders definitief te
beëindigen,

Motie is in uitvoering.

Wetsvoorstel taken
meteorologie en seismologie
18-06-2015

Motie Van Tongeren 33 802, nr. 19
verzoekt de regering, erop toe te zien
dat de gewenste cultuurverandering
bij het KNMI tot stand komt en de
Kamer hierover te informeren

Motie is in uitvoering.

VAO Spoorveiligheid/
ERTMS
17-06-2015

Motie De Boer en Hoogland 29 893, nr. Stas I&M
193 verzoekt de regering om in de
aanbestedingsstrategie de volgende
aspecten te borgen en duidelijkheid te
hebben over deze aspecten alvorens
de aanbesteding kan plaatsvinden:
• de afstemming tussen materieel en
baan, die passend moet zijn en waarbij
minder uitval dan met het huidige ATB
en GSM-R mag voorkomen;
• de verschillende levels en systemen
van ERTMS moeten op elkaar
aansluiten;
• duidelijkheid ten aanzien van het
aantal en de omvang van de kavels,
waarin het spoor en materieel worden
aanbesteed en een duidelijke fasering
waarbij niet alle kavels in een keer
worden aanbesteed;
• de aanleg van ERTMS moet
afgestemd worden met de buurlanden;
• de uitwerking van ERTMS in wet- en
regelgeving die Europees is
afgestemd;
• een duidelijke verantwoordelijkheidsverdeling van het project, ook na het
aflopen van de huidige concessieperiode;
• een goede financiële verantwoording
met jaarlijks goedkeurende accountantscontrole,

De genoemde aspecten vormen reeds
belangrijke aandachtspunten van het
programma en zullen terugkomen in
de definitieve aanbesteding- en
contracteringstrategie dan wel via de
halfjaarlijkse voortgangsrapportages
danwel de jaarlijkse ADR-rapportages.

VAO Spoorveiligheid/
ERTMS
17-06-2015

Motie Bashir 29 893, nr. 194 verzoekt
de regering om, ook andere spoorvervoerders aan te sporen om gebruik te
maken van het ORBIT-systeem

Motie is in uitvoering.

Stas I&M

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

218

Vindplaats

Omschrijving

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Veldman/De Vries 33 962, nr. 120 Minister I&M
verzoekt de regering om, in het
implementatietraject van de
Omgevingswet gemeenten te
stimuleren de adviescommissie (zoals
genoemd in art 17.9) ook in te zetten
om initiatiefnemers aan de voorkant
van het proces te adviseren en uit te
dagen om hun plannen met zo veel
mogelijk kwaliteit en consensus te
realiseren en het welstandstoezicht
achteraf geleidelijk af te bouwen,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Motie is in uitvoering.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Vries/Dik-Faber 33 962, nr.
122 verzoekt de regering, dit
VN-verdrag na ratificering bij de
invoeringswet op te nemen in artikel
4.20 van de Omgevingswet

Minister I&M

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Vries c.s. 33 962, nr. 123
verzoekt de regering om, de verdere
ontwikkeling van de MGR krachtig te
ondersteunen, zodat een breed en
gebruiksvriendelijk instrument
ontstaat, waarmee gemeenten
gezondheidsrisico’s beter kunnen
meenemen in hun besluitvorming,

Minister I&M

De motie is in uitvoering. In samenwerking met RIVM, TNO en enkele
universiteiten wordt de MGR
momenteel nader getoetst in drie
praktijkcases in Nijmegen, Rotterdam
en Eindhoven. Doel is om beter grip te
krijgen op de bruikbaarheid en op de
mogelijkheden om het instrument
verder te ontwikkelen als beslissingsondersteunend instrument voor
gemeenten.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Vries c.s. 33 962, nr. 124
Minister I&M
verzoekt de regering om, te bezien of
het mogelijk is om bij AMvB
(algemene maatregel van bestuur) een
verplichting op te nemen om
voorafgaand aan de uitvoering van
vergunningvrije werkzaamheden aan
rijksmonumenten de start hiervan te
melden bij de gemeente

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Vries 33 962, nr. 126
Minister I&M
overwegende dat er een bestuursovereenkomst is aangekondigd met de
betrokken overheden over de
uitvoering van de Omgevingswet;
overwegende dat in die bestuursovereenkomst het uitvoeren van een
onderzoek zal worden opgenomen
volgens artikel 2 van de Financiëleverhoudingswet teneinde te bezien of
overheden financieel voldoende zijn
toegerust om de hun toebedeelde
taken op een adequaat kwaliteitsniveau uit te voeren; verzoekt de
regering, dit onderzoek na vijf en tien
jaar te herhalen,

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Vries c.s. 33 962, nr. 173 (was Minister I&M
127) verzoekt de regering, in de
rijksomgevingsvisie aan te geven
welke afspraken nodig zijn om de
recreatieve fiets-, wandel- en
vaarnetwerken in stand te houden en
hoe deze afspraken doorwerken in
provinciale en gemeentelijke
omgevingsvisies

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

219

Vindplaats

Omschrijving

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie De Boer en Jacobi 31 409, nr. 87 Minister I&M
verzoekt de regering om te onderzoeken hoe de onderhouds en
toezichtskosten in Nederland naar
beneden kunnen worden bijgesteld en
daarbij te kijken naar een alternatief
waaronder private inspecties die
vervolgens door de Nederlandse
betrokken inspectie kunnen worden
gecontroleerd, wat kan leiden tot een
daling van de Nederlandse inspectieen toezichtskosten, en vooruitlopend
hierop deze kosten voor alle sectoren
niet te verhogen,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Uitvoering van de motie wordt
voorbereid door EZ.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Ronnes/Veldman 33 962, nr. 174 Minister I&M
(was 133) verzoekt de regering te
onderzoeken wat de gevolgen zijn van
de afschaffing van het systeem van de
vergunningverlening van rechtswege
en of gehele of gedeeltelijke invoering
ervan mogelijk en wenselijk is en de
Kamer daarover te informeren

Wordt meegenomen in de Invoeringswet (medio 2017)

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Van Veldhoven/Ronnes 33 962,
nr. 175 (was 135) verzoekt de regering
om, onderzoek te doen naar de
mogelijke negatieve gevolgen hiervan
voor deze werelderfgoederen en op
basis hiervan zo nodig voorstellen te
doen om de vergunningsvrije
bouwmogelijkheden in deze erfgoederen af te schaffen dan wel in te
perken,

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Van Veldhoven 33 962, nr. 136
verzoekt de regering, gemeenten in
staat te stellen om zonder te veel
administratieve lasten te sturen op de
kwaliteit van de leefomgeving

Minister I&M

De motie is in uitvoering

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Van Veldhoven/Dik-Faber 33 962, Minister I&M
nr. 137 verzoekt de regering, de
lopende projecten in het kader van
Eenvoudig Beter specifiek te evalueren
op het punt van participatie, en de
Kamer daar voorafgaand aan de
invoeringswet over te informeren;
verzoekt de regering tevens, participatie expliciet mee te nemen in de
reeds voorziene evaluatiemomenten
van de stelselherziening,

Wordt meegenomen in de Invoeringswet (medio 2017)

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Van Tongeren c.s. 33 962, nr. 142 Minister I&M
verzoekt de regering om, bij het
vaststellen van het Besluit kwaliteit
leefomgeving een omgevingswaarde
vast te stellen die overeenkomt met de
door de rechter opgedragen
verplichting en de Kamer hierover te
informeren,

De motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

220

Vindplaats

Omschrijving

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie 33 962, nr. 176 (was 143)
Minister I&M
verzoekt de regering om, het nationale
belang van de transitie hernieuwbare
energie en de daarvoor benodigde
installaties en voorzieningen in wet- en
regelgeving te verankeren en
stelselmatig in het omgevingsrecht te
betrekken en de Kamer daarover te
informeren

Bewindspersoon

Stand van zaken
Wordt meegenomen in de Invoeringswet (medio 2017)

VAO Omgevingswet
24-06-2015

Motie Bisschop/Veldman 33 962, nr.
Minister I&M
146 verzoekt de regering, te bezien hoe
onnodige verlenging van de reguliere
voorbereidingsprocedure ingeperkt
kan worden, bijvoorbeeld door
invoering van een motiveringsplicht of
een verplichte legeskorting

Wordt meegenomen in de Invoeringswet (medio 2017)

Wetsvoorstel tijdelijke
tolheffing Blankenburgverbinding en ViaA15
09-09-2015

Motie Visser/Hoogland 34 189, nr. 17
verzoekt de regering, zo spoedig
mogelijk voorbereidingen te treffen
om de tol te beëindigen zodra
voorzienbaar is dat de netto-opgaven
binnen afzienbare tijd gelijk zullen zijn
aan de tolopgave, zodat deze niet
langer voortduurt dan strikt noodzakelijk

Minister I&M

Zodra duidelijk is dat de tolopgave
binnen afzienbare tijd wordt gerealiseerd, zal de tol worden beëindigd.

Wetsvoorstel tijdelijke
tolheffing Blankenburgverbinding en ViaA15
09-09-2015

Motie Visser/Hoogland 34 189, nr. 18
verzoekt de regering, te zoeken naar
een prikkel waarmee de uitvoeringskosten van de tolheffing op de
Blankenburgverbinding en de ViA15
onder de 20% van de totale tolopbrengsten worden gehouden en de
Kamer te informeren over de
verwachte kosten van de uitvoering
van de tolheffing;

Stas I&M

In de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 is
opgenomen dat het tolsysteem wordt
uitgewerkt in een uitvoeringsplan dat
aan de Staten-Generaal wordt
overgelegd, uiterlijk vier weken
voordat de tolheffing van start gaat. In
dit plan wordt naast de verwachte
inningskosten, een algemene
beschrijving van het tolsysteem, de
registratiemiddelen, de betalingsmogelijkheden en de klantenservice
gegeven.

Wetsvoorstel tijdelijke
tolheffing Blankenburgverbinding en ViaA15
09-09-2015

Motie Hachchi 34 189, nr. 19 verzoekt
Minister I&M
de regering, ervoor zorg te dragen dat
privacygevoelige gegevens niet langer
dan strikt noodzakelijk worden
bewaard en de Kamer over de precieze
invulling hiervan te informeren bij de
aanbieding van de nadere uitwerking
van het systeem,

In de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15 is
opgenomen dat het tolsysteem wordt
uitgewerkt in een uitvoeringsplan dat
aan de Staten-Generaal wordt
overgelegd, uiterlijk vier weken
voordat de tol heffing van start gaat. In
dit plan wordt naast de verwachte
inningskosten, een algemene
beschrijving van het tolsysteem, de
registratiemiddelen, de betalingsmogelijkheden en de klantenservice
gegeven. Ook zal dan worden
ingegaan op hoe gewaarborgd wordt
dat privacy gevoelige gegevens niet
langer dan strikt noodzakelijk worden
bewaard.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

221

Vindplaats

Omschrijving

Wijziging van de wet
algemene bepalingen
omgevingsrecht
14-09-2015

verzoekt de regering, de nieuwe Wet
Stas I&M
algemene bepalingen omgevingsrecht voor inwerkingtreding te
evalueren en de daaruit voortkomende
aanbevelingen mee te nemen in de
Invoeringswet Omgevingswet, en
vervolgens vanaf 2018 te starten met
de wettelijk vastgelegde vijfjaarlijkse
evaluatiecyclus

Bewindspersoon

Stand van zaken
Om de twee jaar wordt onderzoek
verricht naar de doeltreffendheid van
de regels in de wet die de uitvoeringskwaliteit bepalen. (Incl niet basistaken); Dit is een verplichting in de
VTH wet.
De evaluatie van Lysias krijgt in 2017
een update waarbij breder wordt
gekeken naar de doeltreffendheid van
de VTH wet in de praktijk.
Onderzoek en evaluatie is per
1 augustus gestart. De wetsevaluatie
wordt voor het zomerreces aan de
Tweede Kamer gepresenteerd.

Wijziging van de wet
algemene bepalingen
omgevingsrecht
14-09-2015

Motie Cegerek/Dijkstra 33 872, nr. 15
Stas I&M
verzoekt de regering, vanaf 1 januari
2018 te komen tot een uniform stelsel
van omgevingsdiensten, en de Kamer
te informeren over de voortgang bij de
begrotingsbehandeling voor het jaar
2018

Wordt meegenomen in de evaluatie
van de wet VTH. (Zie hierboven) De
wetsevaluatie wordt voor het
zomerreces aan de Tweede Kamer
gepresenteerd

VAO Milieuraad
15-10-2015

Motie Remco Dijkstra/Van Veldhoven
Stas I&M
21 501-08, nr. 591 verzoekt de regering,
zich in de onderhandelingen over
beide genoemde voorstellen in te
zetten voor het afschaffen van de
algehele kortingsfactor, gekoppeld aan
blijvende prikkels voor energiebesparing in juist die «carbon leakage»sectoren

De motie ondersteunt het beleid van
de Staatssecretaris.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

Motie Hoogland 34 300 XII, nr. 30
Minister I&M
verzoekt de regering, de volgende
maatregelen te nemen om kilometertellerfraude tegen te gaan:
• oordeel «onlogisch» toevoegen bij
toelating geïmporteerde auto’s, en
indien daarbij bekend de werkelijke
kilometerstand vermelden;
• zo snel als mogelijk uitwisseling van
kilometerstanden tussen de landen die
participeren in Eucaris;
• per 1-1-2018 verplichte uitwisseling
van kilometerstanden in geval van imen exportauto’s binnen EU,

Bij herimport van een eerder in NL
geregistreerd voertuig wordt bij een
lagere stand dan de voorheen
geregistreerde in het register reeds
automatisch «onlogisch» vastgelegd.
Volgens planning zal RDW vanaf het
najaar 2016 het oordeel «onlogisch»
geven als de tellerstand op het
APK-rapport hoger is dan de stand in
het voertuig.
Nederland blijft zich inzetten voor een
Europese verplichting tellerstanden uit
te wisselen.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

Motie Madlener 34 300 XII, nr. 53
Minister I&M
verzoekt de regering, te onderzoeken
op welke wijze de kosten van het
schorsen van een kenteken fors in prijs
kan worden verlaagd,

De motie is in uitvoering.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

Motie Dik-Faber/Bisschop 34 300 XII,
Minister I&M
nr. 57 (was 44) verzoekt de regering
om het project «Elke vierde vrachtwagen synchromodaal» op te nemen
binnen het MIRT programma
goederenvervoer corridors oost en
zuid Nederland met een bedrag van
€ 125.000,– voor 2016 en dit met de
betrokken regio’s nader in te vullen
binnen de condities van cofinanciering

Voor de uitvoering van de motie heb ik
aansluiting gezocht bij bestaande
initiatieven van de Topsector Logistiek.
Onder de actielijn synchromodaliteit
van deze topsector is een werkwijze
ontwikkeld om vrachtwagens van de
weg naar het spoor en het water te
krijgen. Momenteel wordt verkend op
welke goederencorridor deze
werkwijze toegepast kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

222

Vindplaats

Omschrijving

Over de wijziging van het
Besluit gewasbeschermingsmiddelen en
biociden; gewasbescherming buiten de
landbouw (27 858, nr. 315)
24-11-2015

Motie Grashoff/Leenders 27 858, nr.
Stas I&M
315 (was 335) Verzoekt de regering
met de partijen in gesprek te blijven en
daarbij Vewin en de Natuur en
Milieufederaties te betrekken, ten
einde te komen tot zodanige aanvullende afspraken, dat alsnog het
draagvlak onder de «Green Deal
Sportvelden» kan worden verbreed

Bewindspersoon

Om de twee jaar wordt onderzoek
verricht naar de doeltreffendheid van
de regels in de wet die de uitvoeringskwaliteit bepalen. (Incl niet basistaken); Dit is een verplichting in de
VTH wet.
De evaluatie van Lysias krijgt in 2017
een update waarbij breder wordt
gekeken naar de doeltreffendheid van
de VTH wet in de praktijk.
Onderzoek en evaluatie is per
1 augustus gestart. De wetsevaluatie
wordt voor het zomerreces aan de
Tweede Kamer gepresenteerd.

VAO MIRT
23-11-2015

Motie Visser/Hoogland 34 300 A, nr. 23 Minister I&M
verzoekt de regering om, in het
programma Beter Benutten een
oplossing te vinden voor de
aansluiting van de A7 en de Westfrisiaweg, via de spitsstrook A7 tussen
Avenhorn en Hoorn en middelen ook
vrij te maken conform de kaders van
het programma Beter Benutten

De motie is in uitvoering.

VAO MIRT
23-11-2015

Motie De Boer/Jacobi 34 300 A, nr. 27 Minister I&M
verzoekt de regering, mee te denken
met de regio in de zoektocht naar
alternatieve en creatieve financieringsmogelijkheden voor een grotere sluis
op Kornwerderzand en hierbij de
mogelijkheden van de Europese
Investeringsbank, de Junckergelden in
combinatie met pps-constructies, het
Waddenfonds en een hernieuwde
aanmelding voor financiering uit het
CEF-fonds in de overweging mee te
nemen, en de Kamer hierover te
informeren

De motie is in uitvoering.

VAO MIRT
23-11-2015

Motie Hoogland c.s. 34 300 A, nr. 28
verzoekt de regering, een fietsbrug
over de Lek op te nemen in het
tracébesluit A27 Houten-Hooipolder,
een financiële bijdrage te leveren aan
de realisatie van deze fietsbrug op
basis van een 50%-50%-verdeling,
hierover met de regio in gesprek te
gaan en de Kamer over de uitkomsten
hiervan voor het AO MIRT voorjaar
2016 te informeren

De motie is in uitvoering.

VAO MIRT
23-11-2015

Motie Hachchi/Smaling 34 300 A, nr. 50 Stas I&M
(was 34) Verzoekt de regering om zich
in te zetten voor het behoud van een
intercityverbinding tussen station
Dordrecht en Breda

De motie is in uitvoering.

VAO MIRT
23-11-2015

Motie Van Tongeren 34 300 A, nr. 37
verzoekt de regering, oplossingen te
versnellen van de aanpak van
spoorknelpunten in het Zaanlijntraject
Alkmaar-Uitgeest-Amsterdam

Zoals tijdens het Notaoverleg MIRT
ook aan de Kamer is gemeld wordt de
Zaanlijn als onderdeel van PHS
aangepakt. Er komen extra intercity’s
naar Alkmaar en extra sprinters naar
Uitgeest
De Kamer wordt met de voortgangsrapportage over PHS op de hoogte
gehouden van de voortgang.

Minister I&M

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

223

Vindplaats

Omschrijving

VAO Nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming
17-12-2015

Motie Van Tongeren/Vos 25 422, nr.
Minister I&M
127 verzoekt de regering, er bij de
Belgische regering op aan te dringen
om eerst een milieueffectrapportage te
laten uitvoeren, alvorens deze
kernreactor opnieuw wordt opgestart

Bewindspersoon

Stand van zaken
De motie is in uitvoering.

VAO Nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming
17-12-2015

Motie Van Tongeren/Dik-Faber 25 422,
nr. 137 verzoekt de regering om te
onderzoeken wat de kosten zijn van
het overnemen van het juridisch en
economisch eigendom van de
kerncentrale in Borssele en de Kamer
hierover te informeren

Minister I&M

De Kamer zal door EZ worden
geïnformeerd.

VAO Nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming
17-12-2015

Motie Vos/Dik-Faber 25 422, nr. 132
verzoekt de regering, te bewerkstelligen dat beide toezichthouders, de
Nederlandse ANVS en de Belgische
FANC, gezamenlijke inspecties gaan
doen bij de kerncentrales aan beide
kanten van de grens

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

VAO Nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming
17-12-2015

Motie Vos 25 422, nr. 133 overwegende Minister I&M
dat een verzelfstandiging van de
kerncentrale buiten de DELTA-holding
overwogen wordt;overwegende voorts
dat met de aangenomen motie-Van
Gent de Kamer uitgesproken heeft dat
de kerncentrale in overheidshanden
moet blijven;verzoekt de regering, te
onderzoeken of de kerncentrale kan
worden genationaliseerd, analoog aan
de nationalisatie van TenneT in 2000;
verzoekt de regering, daarbij de
betrokkenheid van EBN, TenneT,
COVRA en URENCO te overwegen, en
hierover binnen drie maanden aan de
Kamer te rapporteren,

De Kamer zal door EZ worden
geïnformeerd.

VAO Nucleaire veiligheid
en stralingsbescherming
17-12-2015

Motie Smaling/De Vries 25 422, nr. 134 Minister I&M
constaterende dat burgers in Zeeland
en West-Brabant een slechte informatiepositie hebben omtrent de toestand
van en incidenten betreffende de
kerncentrale in Doel;verzoekt de
regering, deze informatiepositie
structureel te verbeteren,

De motie is in uitvoering.

VAO Scheepvaart
17-12-2015

Motie Jacobi/De Boer 31 409, nr. 97
Minister I&M
verzoekt de regering, bij de aanbesteding van de renovatiewerkzaamheden een verkorting van de stremmingsduur zwaarder mee te laten
wegen als leidend criterium, rekening
houdend met de financiële kaders, dan
wel gefaseerd, en bij het zoeken naar
creatieve oplossingen om de
stremmingsduur te beperken de
getroffen bedrijven te betrekken,

Aanbesteding van de renovatiewerkzaamheden loopt zoals besproken in
het AO Scheepvaart 17/12/2015. De
Tweede Kamer zal worden geïnformeerd over de uitkomsten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

224

Vindplaats

Omschrijving

VAO Leefomgeving
17-12-2015

Motie Geurts 301 75-226 verzoekt de
Stas I&M
regering, de uitkomsten van het
onafhankelijk onderzoek door het
Vlaamse Instituut voor Landbouw- en
Visserijonderzoek (ILVO) naar de
huidige rekenmodellen en onderzoeksmethoden te betrekken bij de verdere
beleidsbepaling die volgt naar
aanleiding van het advies van de
bestuurlijke werkgroep

Bewindspersoon

Stand van zaken
De Tweede Kamer wordt voor het
zomerreces 2017 geïnformeerd.

VAO Leefomgeving
17-12-2015

Motie Cegerek cs. 30 175-230 verzoekt Stas I&M
de regering, in overleg te treden met
het RIVM en de gemeenten en in kaart
te brengen wat de problemen en
mogelijke oplossingen zijn voor de
gezondheidsklachten die een deel van
de Nederlanders ervaart door
houtstook en de Kamer hierover in het
voorjaar van 2016 te informeren

De brief wordt in het vierde kwartaal
van 2017 naar de Kamer gestuurd.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

Motie Hoogland en VanTongeren
Stas I&M
34 300XII-29 verzoekt de regering, zo
spoedig mogelijk over te gaan tot het
verbieden van het verwijderen van een
roetfilter of een ander milieusysteem
en het adverteren hierover; verzoekt
de regering tevens, zo spoedig
mogelijk over te gaan tot invoering
van een effectieve test in de apk
rondom de uitstoot van schadelijke
stoffen,

Voor de uitvoering van deze motie
moet de regelgeving worden
gewijzigd.
De verwachting is dat dit in 2019
afgerond zal zijn.

VAO Duurzaamheid en
Milieu
10-02-2016

Motie Dijkstra/Cegerek 30 196, nr. 400 Stas I&M
(was 396) verzoekt de regering om
onderzoek te doen naar het groeipad
voor (meer) bijmenging van biobrandstoffen voor de periode 2020–2030 om
een omslag naar meer geavanceerdere
biobrandstoffen te kunnen bereiken,
en de Kamer hierover voor 1 juli 2016
te rapporteren,

Op 30 november heeft de Europese
Commissie haar voorstellen voor
herziening Richtlijn hernieuwbare
energie voor de periode 2020–2030
gepresenteerd. Hernieuwbare energie
in transport (waaronder biobrandstoffen) is onderdeel van deze richtlijn.
Tot die tijd was het onduidelijk of de
Commissie na 2020 voor wat betreft
brandstoffen op CO2 of aandeel
hernieuwbaar zou sturen. In januari zal
er opdracht worden uitgezet om goed
te kunnen beoordelen wat dit betekent
voor hernieuwbare energie vervoer in
Nederland. De motie Dijkstra / Cegerek
zal daar in meegenomen worden.
Einddatum voorlopig 1 juli 2017.
Gestreefd wordt dit eerder af te
ronden.

VAO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
10-02-2016

Motie Van Helvert 23 645, nr. 616 (was Stas I&M
615) verzoekt de regering in overleg te
treden met de leden van het NOVB
teneinde te bewerkstelligen dat er een
regulier overleg plaatsvindt tussen de
aanbieders van mobiliteitskaarten en
de leden van het NOVB

Aan deze motie wordt invulling
gegeven door regulier overleg tussen
vervoerders en MKA’s. In de volgende
voortgangsrapportage van het NOVB
wordt hierover gerapporteerd aan de
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

225

Vindplaats

Omschrijving

Wijziging van de Wet
luchtvaart in verband met
de invoering van een
nieuw normen- en
handhavingsstelsel voor
de luchthaven Schiphol en
enige andere wijzigingen
(34 098)
10-02-2016

Motie Belhaj 34 098, nr. 10 verzoekt de Stas I&M
regering, de invoering van het nieuwe
stelsel aan te grijpen voor het
ontwikkelen van een moderne
socialemediastrategie, met als
kernpunt een applicatie voor smartphones en tablets die voornoemde
functionaliteiten biedt

Bewindspersoon

Stand van zaken
Er is inmiddels een taskforce binnen
de Omgevingsraad Schiphol actief om
in de komende periode verder
uitwerking te geven aan die effectieve
en efficiënte informatievoorziening. De
Staatssecretaris heeft de ORS verzocht
om in goed overleg met de partijen
ervoor zorg te dragen dat er reeds in
de loop van dit jaar (2016) de eerste
resultaten voor de omgeving zichtbaar
worden.

Wijziging van de Wet
luchtvaart in verband met
de invoering van een
nieuw normen- en
handhavingsstelsel voor
de luchthaven Schiphol en
enige andere wijzigingen
(34 098)
10-02-2016

Motie Visser 34 098, nr. 14 verzoekt de Stas I&M
regering, tot een zodanige invulling
van de vierdebaanregel dat de
luchtvaartsector een prikkel tot
innovatie blijft behouden en ook in de
toekomst verdere volumegroei binnen
de gelijkwaardigheidscriteria kan
blijven realiseren

Naar aanleiding van de motie heeft de
Staatssecretaris de ORS middels een
adviesopdracht gevraagd zich te
buigen over de toekomstbestendigheid van het NNHS. Dit zodat het
ORS advies kan worden betrokken bij
de doorvertaling van de NNHS
afspraken in een toekomstbestendig
ontwerp-Luchthavenverkeerbesluit
(LVB).

VAO Milieuraad
02-03-2016

Motie Van Tongeren 21 501-08, nr. 622 Stas I&M
(was 615) verzoek de regering om de
Europese Commissie tijdens de
Milieuraad op te roepen om op termijn
injectie van afvalwater van mijnbouwactiviteiten onder de richtlijn industriële emissies te brengen;

Zoals de Staatssecretaris in reactie op
de motie heeft aangeven, kan de motie
pas worden uitgevoerd als de
Europese Commissie de richtlijn gaat
herzien. Dat is nog niet aan de orde.

VAO Omgevingswet
03-03-2016

Motie Van Tongeren 29 383, nr. 256
verzoekt de regering om, in nauw
overleg met de Vereniging van
Nederlandse Gemeenten maatregelen
te treffen die gemeenten in staat
stellen om deze belangen te
waarborgen en de Kamer hierover te
informeren,

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

VAO Omgevingswet
03-03-2016

Motie Van Tongeren 29 383, nr. 258
Minister I&M
verzoekt de regering om, de evaluatie
van de Wet natuurbescherming
ondanks de opgelopen vertraging mee
te nemen bij het opstellen van de
aanvullingswet en het aanvullingsbesluit natuur,

De motie is in uitvoering.

VAO Omgevingswet
03-03-2016

Motie Smaling/Cegerek 29 383, nr. 268 Minister I&M
(was 259) verzoekt de regering de twee
wetten zo te stroomlijnen dat
genoemde problemen tijdig ondervangen

De motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

226

Vindplaats

Omschrijving

VAO Omgevingswet
03-03-2016

Motie Veldman/Ronnes 29 383, nr. 262 Minister I&M
constaterende dat de Wet plattelandswoningen een groot deel van zijn
meerwaarde verliest door de uitspraak
van de Afdeling bestuursrecht-spraak
van de Raad van State, waardoor er
als gevolg van de Europese richtlijn
voor luchtkwaliteit alsnog aanvullende
maatregelen ten behoeve van de
luchtkwaliteit moeten worden
genomen; verzoekt de regering, deze
problematiek op Europees niveau aan
te kaarten en daarbij te zoeken naar
oplossingen die ervoor zorgen dat de
wet plattelandswoningen weer kan
worden toegepast, zodat ook
niet-werknemers op een boerderij
kunnen blijven wonen

Bewindspersoon

De motie is in uitvoering.

VAO Omgevingswet
03-03-2016

Motie Ronnes/Veldman 29 383, nr. 263
verzoekt de regering, haar visie op de
toekomstige vormgeving van
onteigening ter advies voor te leggen
aan de Raad voor de rechtspraak, de
Afdeling bestuursrechtspraak van de
Raad van State, de president en de
procureur-generaal bij de Hoge Raad
en de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak, en de Kamer over de
resultaten te informeren

De motie zal worden verwerkt in de
memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel.

VAO Spoor
23-03-2016

Motie De Boer/Van Helvert 28 642, nr. Stas I&M
00 (was 78) Verzoekt de regering de
flexibele veiligheidsteams inzetbaar te
krijgen in het gehele openbaar vervoer
en in gesprek te gaan met de regionale
concessiehouders, waarvan in dezen
ook een bijdrage mag worden
verwacht, en afspraken met hen te
maken over maatregelen ter
bescherming van het openbaar
vervoerpersoneel en de Kamer voor
1 mei a.s. over de uitkomsten te
informeren

De motie is in uitvoering.

VAO Milieu- en Transportraad
07-04-2016

Motie Visser/Van Helvert 21 501-33, nr. Minister I&M
582 verzoekt de regering om, zich te
blijven verzetten tegen tolplannen van
lidstaten die discriminerend werken
voor personen en bedrijven, zich
blijvend in te zetten op werkbare
afspraken bij eventuele invoering en
de Kamer hierover te informeren

De ontwikkelingen op het wegbeprijzingsdossier in het buitenland worden
scherp gevolgd, zeker waar er een
indicatie is dat de eigen burgers van
de desbetreffende lidstaat worden
bevoordeeld, zoals bij de Duitse tol
voor personenvoertuigen.

VAO Milieu- en Transportraad
07-04-2016

Motie Geurts c.s. 21 501-33, nr. 583
Minister I&M
verzoekt de regering om, in Europees
verband en in de Transportraad in te
zetten op een spoedige standaardisering van de systemen en apparatuur
voor tolheffing

Het wegenpakket (road package) gaat
over diverse richtlijnen en verordeningen, waaronder EETS en
Eurovignet-richtlijn (voor wegbeprijzing vracht). Er zijn op dit moment
nog geen concrete voorstellen
ontvangen.

Minister I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

227

Vindplaats

Omschrijving

VAO Wadden
07-04-2016

Motie Aukje de Vries/Jacobi 29 684, nr. Minister I&M
128 spreekt uit, afhankelijk van de
uitkomsten van het open planproces,
eventueel mee te willen werken aan
een wijziging van de dienstregeling en
ruimte te willen bieden in de Structuurvisie Waddenzee voor een
aanpassing van de vaargeul en
optimalisatie van het vaargeulonderhoud,

Bewindspersoon

Stand van zaken
De toezegging wordt meegenomen in
het open plan proces. Eind 2016
worden de resultaten van het open
plan proces naar de verbeteringen
voor de vertraging van de waddenveerverbinding tussen Holwerd en
Ameland naar de kamer opgestuurd.
Eventuele oplossingsrichtingen
worden dan ter besluitvorming door
de Minister daarin opgenomen. De
dienstregeling en de vaargeul zijn
hierin dus ook opgenomen als
oplossingsrichting. Of deze in 2017
ook al kunnen worden gerealiseerd
hangt af van de besluitvorming over
het OPP en de daarvoor beschikbare
middelen.

VAO Wadden
07-04-2016

Motie Aukje de Vries c.s. 29 684, nr.
Minister I&M
129 verzoekt de regering om, hierover
in overleg te treden met de betrokken
partijen in de regio, zoals Waddengemeenten en watertaxibedrijven;
verzoekt de regering tevens, nogmaals
kritisch te kijken naar het uitge-voerde
onderzoek, inclusief de daaruit
voortvloeiende conclusie; verzoekt de
regering voorts, te komen met een
werkbare oplossing en de Kamer
hierover te informeren,

Vereenvoudiging bij procedures tgv
inwerking treden Omgevingswet lijkt
niet waarschijnlijk.

VAO Wadden
07-04-2016

Motie Van Helvert/Aukje de Vries
Minister I&M
29 684, nr. 131 verzoekt de regering
om, spoedig te onderzoeken of en hoe
de concessie-verlening van de
veerdiensten naar de Waddeneilanden
overgelaten kan worden aan de
betrokken provincies

De motie is in uitvoering.

VAO Milieu- en Transportraad
07-04-2016

Motie Geurts/Bisschop 21 501-33, nr.
Stas I&M
598 verzoekt de regering de Europese
Commissie te kennen te geven dat om
bovenstaande redenen zij haar
uitvoeringsbevoegdheden overschrijdt
op basis van artikel 11 van verordening 182/2011 en daarom de huidige
lijst moet worden herzien; verzoekt de
regering ervoor zorg te dragen dat de
hierboven weergeven aspecten van
verordening 1143/2014 worden
gevolgd in het bijzonder dat het
bedrijfsleven wordt betrokken bij het
vaststellen van lijsten van invasieve
soorten,

De motie is in uitvoering.

Uitkomsten klimaattop
Parijs
19-05-2016

Motie Mulder/Van Veldhoven 31 793,
Stas I&M
nr. 151 verzoekt de regering, ervoor te
zorgen dat klimaatinnovatie als
overkoepelend doel specifiek aandacht
krijgt in het innovatiebeleid

Afdoening wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

228

Vindplaats

Omschrijving

Uitkomsten klimaattop
Parijs
19-05-2016

Motie Jan Vos 31 793, nr. 152 verzoekt Stas I&M
de regering om, te investeren in
technieken die CO2-afvang bij
industriële processen stimuleren,
zodat de inzet van aardgas en
biomassa in de energievoorziening,
zolang noodzakelijk, mogelijk blijft;
verzoekt de regering tevens om te
investeren in onderzoek, ontwikkeling
en demonstratie van technieken
waarbij CO2 uit de atmosfeer wordt
gehaald en op aarde wordt vastgelegd,
bijvoorbeeld in bossen, in producten
of in gesteenten, dan wel ondergronds
wordt opgeslagen, wat ook wel
«negatieve emissie van CO2» wordt
genoemd; verzoekt de regering voorts
om over de vorderingen in het najaar
te rapporteren aan de Kamer,

Bewindspersoon

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Scheepvaart
31-05-2016

verzoekt de regering om, bij schepen
Minister I&M
tot 86 meter de CCR-eisen alleen van
toepassing te laten zijn bij nieuwbouw,
verbouw of ombouw van een
binnenvaartschip

De motie Smaling/Jacobi is onder de
aandacht gebracht van de
CCR-lidstaten en in december in de
CCR besproken.
De Nederlandse delegatie heeft het
belang dat de Tweede Kamer aan deze
discussie hecht in de CCR benadrukt.
Andere delegaties zagen desondanks
geen noodzaak de technische eisen
van de CCR nog verder te versoepelen.
Men houdt vast aan de reeds
afgesproken aanpassingen van de
overgangsbepalingen. Deze aanpassingen gaan over de geluidseisen,
elektrische installaties, bijboten en
over een aantal eisen met betrekking
tot passagiersschepen. Hierover wordt
in 2017 verder gesproken. Voor deze
eisen verwacht ik dat in de CCR
bevredigende oplossingen worden
gevonden voordat de overgangstermijn afloopt (2020).

VAO Scheepvaart
31-05-2016

verzoekt de regering, in overleg met
belanghebbenden te voorkomen dat
de bestaansbasis van Den Helder
Airport zal versmallen onder druk van
het helikopterveld bij de Eemshaven
door goede onderlinge afstemming te
bewerkstelligen,

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid

VAO Scheepvaart
31-05-2016

verzoekt de regering om, rondom de
bemannings- en arbeidstijdenregels
een instructie te geven aan de ILT om
zogeheten «anticiperend te gaan
handhaven» en in overleg met de
branche de regels te evalueren

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid

Wetsvoorstel herziening
mer-richtlijn

verzoekt de regering, deze
Minister I&M
«handreiking» of «modelverordening»
met de Kamer te bespreken alvorens
deze wordt vastgesteld

Afdoening wordt voorbereid

Wetsvoorstel herziening
mer-richtlijn
25-05-2016

verzoekt de regering te onderzoeken
waarom het aantal vrijwillige
mer-adviezen is teruggelopen en de
Kamer hierover bij de evaluatie te
informeren,

De motie is in uitvoering.

Minister I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

229

Vindplaats

Omschrijving

VAO Milieuraad
16-06-2016

Motie Remco Dijkstra 21 501-08, nr.
Stas I&M
628 Verzoekt de regering tijdens de
onderhandelingen over de ontwikkeling van biobrandstoffen in te zetten
op:
o CO2-klimaatwinst;
o Kosteneffectiviteit;
o Investeringszekerheid;
• en een zoveel mogelijk gelijk
speelveld binnen de EU;

Bewindspersoon

Stand van zaken
Motie is ondersteuning van kabinetsbeleid.

VAO Milieuraad
16-06-2016

Motie Van Tongeren 21 501-08, nr. 633 Stas I&M
Overwegende dat de EU haar ambitie
voor de uitstoot van luchtvervuilendestoffen heeft afgezwakt;Overwegende
dat de omgevingswet voor milieukwaliteit bouwt op EU richtlijnen;Verzoekt
de regering in kaart te brengen wat het
gevolg is van lagere EU doelen, die in
de omgevingswet komen, op lucht in
Nederland;

Motie ondersteunt het kabinetsbeleid.

VAO Milieuraad
16-06-2016

Motie Cegerek/Van Veldhoven
Stas I&M
21591–01, nr. 634 verzoekt, de
regering, zich op ÉU-niveau in te zetten
voor een verbeterplan voor de
controle op giftige stoffen in textiel

De Europese Commissie is bezig met
een voorstel (voor beperking van
schadelijke stoffen in textiel) dat
invulling geeft aan de motie, met
uitzondering van het punt van
handhaving en controle. Dit laatste kan
pas worden geregeld nadat de
wetgeving er is. De Commissie is bezig
het voorstel aan te passen en er komt
nog een tweede publieke consultatie.
Het uiteindelijke voorstel wordt daarna
besproken in het REACH Comité, want
het betreft hier REACH. Er is nog geen
zicht op wanneer het voorstel formeel
wordt vastgesteld.

Fyra/nieuwe NS-strategie
22-06-2016

Motie Van Veldhoven 33 678, nr. 19
Stas I&M
constaterende dat de parlementaire
enquêtecommissie aanbeveelt om een
expliciete keuze voor de mate van
marktwerking te maken en hiertoe
verschillende scenario’s uit te werken;
verzoekt de regering, deze aanbeveling
over te nemen en de Autoriteit
Consument en Markt (ACM), directie
spoor, te vragen om over de verschillende scenario’s advies uit te brengen

De motie is in uitvoering.

Fyra/nieuwe NS-strategie
22-06-2016

Motie Smaling 33 678, nr. 21 van
Stas I&M
mening dat de Fyra-enquête slechts de
tweede helft van een slechte voetbalwedstrijd beschrijft; verzoekt de
regering om, bij de vervolgacties die
uit het rapport voort-vloeien ook de
eerste helft in beschouwing te nemen

De motie is in uitvoering.

Fyra/nieuwe NS-strategie
22-06-2016

Motie De Boer 33 678, nr. 23 verzoekt
Stas I&M
de regering, de marktverkenning zo op
te zetten dat er een onafhankelijke
toets door een derde partij op de
haalbaarheid van de uitkomsten van
diezelfde marktverkenning plaatsvindt;
verzoekt de regering voorts om, als
hieruit blijkt dat een beter aanbod
mogelijk is, dit als basis te nemen voor
het aanbod op de HSL-Zuid en de NS
te verzoeken om dit uit te voeren

De motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

230

Vindplaats

Omschrijving

Fyra/nieuwe NS-strategie
22-06-2016

Motie Van Helvert/Van Veldhoven
Stas I&M
33 678, nr. 32 (was 28) verzoekt de
regering, de ILT te verzoeken het
meerjarenplan 2016–2020 aan te vullen
met de implementatie van de
organisatiebrede veranderingen en de
koerswijziging zoals door de enquêtecommissie Fyra is aanbevolen

Bewindspersoon

Stand van zaken
De motie is in uitvoering.

MIRT
07-07-2016

Motie Visser c.s. 34 300 A, nr. 76
Minister I&M
Verzoekt de regering om binnen het
Deltafonds, onder de noemer
meekoppelkansen na te gaan of het
mogelijk is om, naastde regionale
bijdrage, een landelijke bijdrage aan
het regionale project″sluizen Kornwerderzand» te leveren.Verzoekt de
regering de Kamer hierover voor het
MIRT overleg 2017 te informeren.

De motie is in uitvoering.

MIRT
07-07-2016

Motie Smaling/Visser 34 300 A, nr. 79
constaterende dat bewoners rondom
de A8 in Zaanstad rond de Coenbrug
zich’zorgen maken over de milieuoverlast en de gemeente Zaanstad
nader onderzoek verricht;overwegende dat de regering al bereidheid
heeft getoond te onderzoeken welke
maatregelen mogelijk zijn om de
geluidsoverlast van de Coenbrug te
beperken;verzoekt de regering de
uitkomsten van beide onderzoeken te
bespreken met de gemeente Zaanstad
en de Kamer te informeren over de
uitkomst; -

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

MIRT
07-07-2016

Motie Van Helvert 34 300 A, nr. 85
Minister I&M
verzoekt de regering in overleg met de
stad Utrecht te treden teneinde te
voorkomen dat stedelijke plannen de
verkeersstromen buiten de stad te zeer
beïnvloeden;

De motie is in uitvoering.

VAO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
07-07-2016

Motie Van Helvert/De Boer 23 645, nr. Stas I&M
632 verzoekt de regering in kaart te
brengen hoe enkelvoudig in- en
uitchecken zo goed mogelijk en op
welke termijn kan worden gerealiseerd
en met het NOVB een plan op te
stellen om dit te bewerkstelligen

De motie is in uitvoering.

VAO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
07-07-2016

Motie De Boer 23 645, nr. 629 verzoekt Stas I&M
de regering om, in overleg met de
spoorbranche te komen tot het
formuleren van deze maatregelen en
bij het PHS tussentijds de balans op te
maken en te toetsen of het nog voldoet
aan de oorspronkelijke uitgangspunten

De motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

231

Vindplaats

Omschrijving

VAO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
07-07-2016

Motie De Boer/Van Veldhoven 23 645, Stas I&M
nr. 630 verzoekt de regering, voor 2017
zich in het Nationaal Openbaar Vervoer
Beraad (NOVB) er hard voor te maken
om te bewerkstelligen dat vervoerders
informatie over reizigersaantallen en
-stromen in een speciale databank
openbaar beschikbaar maken met
waarborgen voor de privacy van de
individuele reiziger; verzoekt de
regering tevens, in het Besluit
personenvervoer een leverings-plicht
van OV-chipkaartdata en andere
gegevens voor het verkrijgen van een
compleet beeld van het reisgedrag te
overwegen, indien het overleg met
decentrale overheden en vervoerders
in het NOVB niet voor 2018 heeft
geleid tot een adequaat informatiesysteem over het gebruik van het
openbaar vervoer

Bewindspersoon

Stand van zaken
De motie is in uitvoering.

VAO Spoor
07-07-2016

Motie De Boer 29 984, nr. 675
Stas I&M
• een gedegen onderzoek uit te voeren
naar de exacte omvang en oorzaak van
de overschrijding van de risicoplafonds en de resultaten verkregen uit
de actualisatie van de marktverwachtingen uit 2006 te vergelijken met de
voor de wet gehanteerde prognose en
routering;
• met de sector tot afspraken te komen
over routering van het spoorver-voer
van gevaarlijke stoffen om het
overschrijden van risicoplafonds tegen
te gaan en indien nodig deze
goederenpaden met de Duitse
spoorbeheerder af te stemmen;
• de aanbevelingen van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid inzake het
ongeluk in Tilburg uit te voeren;
• op locaties waar risicoplafonds
(dreigen te) worden overschreden met
spoorgoederenvervoer van gevaarlijke
stoffen, zoals op de Brabant-route, of
locaties in grootstedelijk gebied, zoals
in de Drechtsteden, met de decentrale
overheid in overleg te gaan over een
samenhan-gende aanpak om
veiligheid en leefbaarheid voor
omwonenden te verhogen alsmede
het versnellen van bestaande plannen
en program-ma’s op de omleidingsroutes;
• te onderzoeken of de prikkels in de
gebruiksvergoeding met Duitsland en
België op elkaar af kunnen worden
gestemd;
• in overleg met de sector te komen tot
een betere registratie van de wagons
met gevaarlijke stoffen op het spoor;en
in overleg met ProRail te bezien of de
flexibiliteit in het proces van capaciteitsverdeling kan worden vergroot,
zodat er meer mogelijkhe-den ontstaan
voor het, binnen de risicoplafonds van
Basisnet, inpassen van lastminutegoederenvervoer,

De motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

232

Vindplaats

Omschrijving

VAO Spoor
07-07-2016

Motie Cegerek 29 984, nr. 677 verzoekt Stas I&M
de regering, nu reeds te specificeren
wat de oorzaken zijn van overschrijdingen van de Wet basisnet en in kaart
te brengen welke oplossingen,
waaronder het nemen van een
routeringsbesluit, binnen het kader
van de Wet basisnet mogelijk zijn en
de Kamer hierover voor 1 oktober 2016
te informeren

Bewindspersoon

Stand van zaken
De motie is in uitvoering.

VAO Spoor
07-07-2016

Motie Van Helvert 29 984, nr. 679
verzoekt de regering, in overleg met
de goederenvervoerders op het spoor
een plan te ontwikkelen om
trillingshinder en trillingsschade te
voorkomen en de Kamer daarover te
informeren

Stas I&M

De motie is in uitvoering.

VAO Luchtvaart
07-07-2016

Motie Monasch 31 936, nr. 349
Stas I&M
Verzoekt de regering in kaart te
brengen wat de mogelijkheden zijn om
het rendement van de opleiding tot
verkeersleider bij LVNL te vergroten,

De motie is in uitvoering.

Jaarverslagen
30-06-2016

Motie Van Veldhoven 34 475 XII, nr. 10 Minister I&M
verzoekt de regering, er zorg voor te
dragen dat het jaarverslag en het
Infrastructuurfonds voortaan beter
inzicht bieden in de beoogde en
gerealiseerde uitgaven en verplichtingen, en dat de aanpak van
luchtkwaliteit en geluidshinder
duidelijker van elkaar gescheiden zijn

De motie is in uitvoering.

VAO Havens
05-07-2016

Motie Van Helvert 29 862, nr. 31
verzoekt de regering om, in overleg
met de regio een plan te ontwikkelen
dat voorziet in de gegarandeerde
ontsluiting van Voorne-Putten

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

VAO Wegverkeer en
verkeersveiligheid
05-07-2016

Motie Van Helvert 29 398, nr. 512
verzoekt de regering, een campagne
tegen het appen op de fiets te starten
die vergelijkbaar is aan de
BOB-campagne

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

Wegverkeer en verkeersveiligheid
05-07-2016

Motie Van Helvert/Visser 29 398, nr.
513 verzoekt de regering, een nader
onderzoek te (laten) doen naar de
aansprakelijkheid van fietsers bij
roekeloos app- en belgedrag, en de
Kamer daarover te informeren

Minister I&M

De motie is in uitvoering.

Alcoholslot
06-10-2016

29 398-535 verzoekt de regering om,
Minister I&M
het promillage waarbij een rijgeschiktheidsonderzoek wordt opgelegd
zodanig te verlagen, bijvoorbeeld naar
1,3 promille, zodat mogelijke notoire
drankrijders eerder in beeld kunnen
worden gebracht en effectieve
maatregelen kunnen worden
genomen,

De motie is ondersteuning van het
beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

233

Vindplaats

Omschrijving

Alcoholslot
06-10-2016

verzoekt de regering, zo snel als
Minister I&M
mogelijk op basis van het
SWOV-onderzoek over alcohol en
verkeer te onderzoeken welke
aanpas-singen in beleid en/of wet- en
regelgeving doorgevoerd kunnen
worden (betere profilering, nieuwe
preventieve maatregelen en een
bredere aanpak), en de Kamer hierover
nog dit jaar te informeren,

Bewindspersoon

Stand van zaken
De motie is in uitvoering.

VAO Milieuraad
13-10-2016

verzoekt de regering om zich aan te
Stas I&M
sluiten bij het standpunt van de Duitse
Bondsraad en om dit actief te
bepleiten in de EU

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Milieuraad
13-10-2016

21 501-08, nr. 652 verzoekt de regering, Stas I&M
te bezien op welke manier de
Nederlandse Emissieautoriteit andere
EU-lidstaten kan helpen bij het
verbeteren van hun CO2-administratie,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Milieuraad
13-10-2016

21 501-08, nr. 653 verzoekt de regering, Stas I&M
alvorens in te stemmen met de
verordening voor bindende nationale
reductiepercentages broeikasgassen
voor de non-ETS-sectoren, de Tweede
Kamer te informeren over de
maatregelen die zij voornemens is te
nemen om uitvoering te geven aan dat
doel,

Deze motie wordt afgedaan bij de
Kamerbrief van eind mei 2017 met
geannoteerde agenda voor de
Milieuraad van 19 juni 2017.

VAO Circulaire Economie
27-10-2016

verzoekt de regering, indicatoren te
Stas I&M
ontwikkelen en een nulmeting uit te
voeren, zodat effectieve voortgang van
het programma de komende jaren
goed gemonitord kan worden,

Systematiek en nulmeting worden
momenteel ontwikkeld. De TK wordt in
het najaar 2017 geïnformeerd

VAO Circulaire Economie
27-10-2016

32 852, nr. 37 verzoekt de regering, de Stas I&M
SER te vragen deze mogelijkheden in
kaart te brengen ter ondersteuning van
de implementatie van het Rijksbrede
programma Circulaire Economie,

De TK wordt in het najaar 2017
geïnformeerd over de uitkomsten van
de verkenning.

VAO Circulaire Economie
27-10-2016

Verzoekt de regering, om de SER te
Stas I&M
vragen een verkenning uit te zetten
naar de mogelijkheden om het
bestaande instrumentarium van
subsidies, fiscale- en financiële
prikkels zodanig aan te passen dat de
transitie naar een circulaire economie
wordt bevorderd, dit in overleg met
het CPB te doen en aanvullend over de
effectiviteit, de arbeidsmarkteffecten
en overige effecten van deze
aanpassing te laten rapporteren;

De TK wordt in het najaar 2017
geïnformeerd over de uitkomsten van
de verkenning.

VAO Circulaire Economie
27-10-2016

32 852, nr. 41 verzoekt de regering, het Stas I&M
scheiden van afval op scholen te
stimuleren,

Wordt meegenomen in de voortgangsbrief transitieagenda’s
die vóór het zomerreces naar de
Kamer wordt gezonden

VAO Circulaire Economie
27-10-2016

32 852, nr. 42 verzoekt de regering, bij Stas I&M
de reeds geplande evaluatie van de
Raamover-eenkomst Verpakkingen
medio 2017 de Kamer ook inzicht te
verschaffen in het bereikte milieuresultaat als het gaat om het verschil in
uitstoot van CO2 dat is ontstaan door
een verschuiving van de productie van
plastic naar papieren draagtassen,

De TK wordt in het najaar 2017
geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

234

Vindplaats

Omschrijving

VAO Tweede evaluatie
procesrechtelijke
bepalingen hoofdstuk 1
Crisis- en herstelwet
gepland
01-11-2016

32 127, nr. 220 verzoekt de regering,
Minister I&M
ervoor zorg te dragen dat enkel
wanneer een partij op tijd aangeeft dat
de Chw op een besluit van toepassing
is, de versnelde uitspraaktermijn van
zes maanden ook daadwerkelijk geldt,

Bewindspersoon

De motie is in uitvoering.

VAO Landelijk beeld
jaarwisseling
02-11-2016

28 684, nr. 485 verzoekt de regering, de Stas I&M
opsporing van illegaal vuurwerk
afkomstig uit het buitenland te
intensiveren, postorderbedrijven te
ondersteunen en meer mogelijkheden
te bieden om actie te ondernemen
tegen illegale vuurwerk-pakketten en
de bezorging er van,

De motie is in uitvoering.

VAO Sociale Veiligheid in
het Openbaar vervoer
02-11-2016

28 642, nr. 93 verzoekt de regering,
Stas I&M
zich in te spannen de maatregel tot
dubbele bemensing op risicolijnen en
risicomomenten uit te voeren voor het
einde van het tweede kwartaal van
2017 en de Kamer hierover te
informeren,

De motie is in uitvoering.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 20 verzoekt de regering
om, samen met andere wegbeheerders de effectieve doorstroming
van verkeer te stimuleren, zoals
bijvoorbeeld het (driejaar-lijks)
checken en onderhouden van de
verkeersregelinstallaties, het vaker
instellen van «groene golven» en het
stimuleren van opschaling van
moderne technieken, zoals Talking
Traffic, en de Kamer hierover te
informeren,

De motie is in uitvoering.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 22 verzoekt de regering Stas I&M
om, in goed overleg met de Vereniging
van Nederlandse Gemeenten en het
Interprovinciaal Overleg te onderzoeken hoe de regierol van gemeenten
en provincies op klimaat- en
energiegere-lateerde onderwerpen
binnen hun domein verder kan worden
versterkt en de Kamer hierover te
informeren

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 37 verzoekt de regering,
te verkennen wat de mogelijkheden
zijn om het project Smart Delta
Resources te ondersteunen via het
Rijksbrede programma Circulaire
Economie,

De TK wordt in het najaar 2017
geïnformeerd

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 38 verzoekt de regering, Minister I&M
te onderzoeken of zodra het centraal
wagenpark gereed is een substantieel
deel van het rijkswagenpark kan
worden ingezet voor een proefproject
waarin mensen op een laagdrempelige
manier gebruik kunnen maken van
elektrische deelauto’s en de Kamer
hierover in 2017 te informeren,

Minister I&M

Stas I&M

Stand van zaken

Afdoening van de motie wordt
voorbereid door Defensie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

235

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 23 verzoekt de regering,
aan te dringen op spoedige wijziging
van de algemene plaatselijke
verordening (APV) door de gemeente
Haarlem-mermeer en bij snel
uitblijvend resultaat andere effectieve
maatregelen door te voeren, en de
Kamer hierover nog dit jaar te
informeren

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 39 verzoekt de regering, Minister I&M
in lopende studies mee te nemen in
Stas I&M
hoeverre bundeling van vervoersstromen en oplossingen over de
modaliteiten heen (naar voorbeeld van
Whim in Helsinki) onderdeel kunnen
uitmaken van de oplossingen voor de
onder druk staande stedelijke
bereikbaarheid,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 53 verzoekt de regering
bij de najaarsnota te bezien welke
bijdrage kan worden geleverd om
ervoor te zorgen dat voor de dubbele
bemensing in 2017 voldoende budget
beschikbaar is.

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 46 verzoekt de regering,
samen met provincies en gemeenten
in 2017 overleg te voeren met als doel
in 2018 te komen met een nationaal
luchtplan (NLP), dit NLP te richten op
de streefwaarden voor gezonde lucht,
de meest vervuilde punten als eerste
aan te pakken en daarvoor samen met
de partners te bezien welke maatregelen daarvoor effectief zijn uit
oogpunt van zowel gezondheidswinst
als kosten,

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 48 verzoekt de regering, Minister I&M
de Kamer voor de zomer van 2017
nader te informeren over de stand van
zaken van het beheer en onderhoud
van de grote strategische bruggen op
het hoofdwegennet,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 26 verzoekt de regering, Minister I&M
te bevorderen dat er bij het lokale
gezag meer aandacht is voor de
verkeersveiligheid en de verkeershandhaving wanneer de lokale situatie
daarom vraagt; verzoekt de regering
tevens om, in het kader van de
verhoging van de pakkans ook zo snel
mogelijk invulling te geven aan de
landelijke speerpunten van het OM ten
aanzien van verkeershandhaving en de
Kamer hier uiterlijk eind 2016 over te
informeren

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

236

Vindplaats

Omschrijving

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 49 verzoekt de regering, Stas I&M
in de af te sluiten green deal afspraken
te maken over de restvoorraad
tweetaktbrommers en als stip op de
horizon het uitfaseren van alle
benzinebrommers; verzoekt de
regering tevens, de handhaving op
orde te brengen, zodat alle voertuigen
in ieder geval aan de Europese
normen voldoen,

Bewindspersoon

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 54 verzoekt de regering Stas I&M
om, binnen het textielconvenant
afspraken te maken met de betrokken
partijen over financieringsarrangementen, zodat inzameling en recycling
daadwerkelijk van de grond komen,

In het convenant is een werkgroep
grondstoffen gevormd die zich vanaf
tweede kwartaal 2017 ook met deze
problematiek zal bezig houden. De TK
wordt in het najaar 2017 geïnformeerd.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 51 verzoekt de regering Minister I&M
om, het controleren op snelheidsovertredingen gerichter in te zetten op
locaties met een verhoogd veiligheidsrisico,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 52 verzoekt de regering,
te onderzoeken of het controleren van
telefoons op recent gebruik na een
verkeersongeval haalbaar en
uitvoerbaar is,

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 28 verzoekt de regering Minister I&M
om, bij de uitwerking van de nieuwe
MIRT-systematiek de samenhang
tussen en de doorstroming op het
hoofd- en onderliggend wegennetwerk
een vast onderdeel te laten zijn en de
knelpuntenanalyse van de ANWB mee
te nemen in de komende bestuurlijke
overleggen MIRT

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 29 roept de regering op
om, bij incidenten en wegwerkzaamheden het toepassen van rode kruizen
te beperken tot de wegvakken
waarvoor dit vanuit het oogpunt van
de veiligheid strikt noodzakelijk is, en
over het toepassen van rode kruizen
actief te communiceren naar de
weggebruiker

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 31 verzoekt de regering, Stas I&M
te voorkomen dat Europese luchtvaartmaatschappijen op achterstand
worden gezet door, boven op de
mondiale afspraken, op Europees
niveau uitstoot apart te beprijzen

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 32 verzoekt de regering,
ondernemers in het midden- en
kleinbedrijf en start-ups te ondersteunen door belemmeringen weg te
nemen, en de Kamer daarover te
informeren

Dit valt binnen het programma Ruimte
& Regels als onderdeel van het
programma Nederland Circulair in
2050. De TK wordt in het najaar 2017
geïnformeerd.

Minister I&M

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

237

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 36 verzoekt de regering
om, het Actieplan Luchtkwaliteit
breder in te zetten dan alleen in de
steden Rotterdam en Amsterdam,
hierbij toe te werken naar de
WHO-advieswaarden en gezondheid
centraal te stellen in het luchtkwaliteitsbeleid

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Water
14-11-2016

34 550-J, nr. 8 verzoekt de regering,
Minister I&M
nader onderzoek te laten doen naar
geneesmidden-lenstoffen die
schadelijk zijn voor ecosystemen in het
water; verzoekt de regering tevens, te
verkennen welke mogelijkheden er zijn
om toepassing van schadelijke
geneesmiddelenstoffen openbaar te
maken,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Water
14-11-2016

34 550-J, nr. 21 verzoekt de regering
het actieplan Code Oranje, van
Waterschap Peel en Maasvallei op het
samenwerkingsniveau van landsdeel
Zuid, als koploper-project voor te
dragen in het kader van het Deltaprogramma Klimaatadap-atie,

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Water

34 550-J, nr. 15 verzoekt de regering, in Minister I&M
kaart te brengen of de doelen wel
haalbaar zijn en wat de maatregelen,
nodig om de KRW-doelen te halen,
zouden kosten,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

14-11-2016

34 550-J, nr. 18 verzoekt de regering, in Minister I&M
het overeen te komen bestuursakkoord
water resultaatverplichtingen voor
geneesmiddelen en microplastics op
te nemen om zodoende de doelen in
de Kaderrichtlijn Water te bereiken,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Water
14-11-2016

34 550-J, nr. 19 verzoekt de regering, in Minister I&M
beeld te brengen hoe groot de
problematiek met betrekking tot
overmatige waterplantengroei is, wat
de resultaten van de pilot zijn en welke
acties hieruit volgen, en op basis
hiervan met het maatschappelijk veld
in gesprek te gaan over de aanpak van
de overmatige plantengroei in de
Randmeren,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Water
14-11-2016

34 550-J, nr. 20 verzoekt de regering, in Minister I&M
het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie
initiatieven voor particulieren waar het
gaat om vergroening en het
vasthouden van water te stimuleren en
(eventuele) belemmeringen daarvoor
uit de weg te ruimen,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Transportraad
30-11-2016

21 501-33, nr. 620 verzoekt de regering, Minister I&M
nogmaals te benadrukken in de
Transportraad dat het al dan niet
invoeren van wegbeprijzing een
nationale bevoegdheid is en dat dit
geen onderdeel moet zijn van de
Europese strategie,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

238

Vindplaats

Omschrijving

VAO Transportraad
30-11-2016

21 501-33, nr. 621 verzoekt de regering Minister I&M
om, zich intensief en nadrukkelijk te
blijven verzetten tegen de plannen
voor Duitse tolheffing bij de Duitse
regering en de Europese Commissie
en daarmee ook samen op te trekken
met andere landen;verzoekt de
regering voorts, om in de tussentijd
een grenseffectentoets van de Duitse
tolplannen uit te voeren,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoek de regering om in 2017 te
bezien of het mogelijk is om meer te
investeren in betere sluisbediening,
meer ligplaatsen en afloopvoorzieningen voor de binnenvaart

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, in dat
Minister I&M
programma de aanpak van knooppunt
Zaandam te prioriteren

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, in overleg met
de regio te onderzoeken of en hoe de
doorstromingsproblemen op de A58
tussen Breda en Tilburg structureel
kunnen worden aangepakt

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, te onderzoeken
of en welke capaciteitsvergrotende
investeringen in spoor nodig zijn om
Venlo verder uit te bouwen als
internationaal vervoersknooppunt

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, in overleg te
Stas I&M
treden met de regio of en waar een
aanvullende financieringsbehoefte ligt

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, in het gebiedsge- Minister I&M
richte programma Goederencor-ridor
Oost met prioriteit de opgave voor de
A15 Ridderkerk-Gorinchem mee te
nemen

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, deze wensen van Minister I&M
de regio, inclusief oeververbinding en
N59, te beoordelen op de bijdrage aan
de verbetering van de doorstroming
tussen het regionale en landelijke
wegennet, en met de regio afspraken
te maken hoe bij een positieve
beoordeling deze projecten een plaats
kunnen krijgen in het gebiedsprogramma Rotterdam-Den Haag

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, eventuele
Minister I&M
aanbestedingsmeevallers bij de aanleg
van deze projecten in mindering te
brengen op de tolopgave

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, de locaties met
de grootste urgentie voor fietsparkeren, zoals Amsterdam, Zwolle en
Eindhoven, zo snel mogelijk aan te
pakken

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering, tot 1 oktober
2017 een bedrag van maximaal 30
miljoen euro te reserveren als
rijksbijdrage voor de nieuwe sluis bij
Kornwerderzand

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

239

Vindplaats

Omschrijving

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering om bij de
Minister I&M
planuitwerking en in het MIRT de
samenhang tussen hoofdwegen en
onderliggend wegennet nadrukkelijker
te betrekken

Bewindspersoon

Stand van zaken
Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

verzoekt de regering te inventariseren
waar de aanleg van kademuren
vervoer van goederen via de binnenvaart mogelijk zou kunnen maken, en
hiervoor middelen uit Beter Benutten
beschikbaar te stellen

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO MIRT
28-11-2016

34 550-A, nr. 41 verzoekt de regering,
Minister I&M
zich in te zetten voor de realisering van
de aanleg van een verbindingsboog
tussen de A30 en de A1 richting
Apeldoorn en verbetering van de
verbindingsboog van Amersfoort
richting Ede, en daartoe in overleg te
treden met de overheden en andere
belanghebbenden in de regio, met als
doel dat er in het voorjaar van 2017
duidelijkheid gegeven wordt over
planning en financiering; verzoekt de
regering, in te stemmen met de start
van een MIRT-onderzoek door de regio
en in het kader van de uitkomsten
daarvan en de uitkomsten van het
NMCA 2017 tot een overwogen
beslissing te komen voor de realisatie
van structurele maatregelen voor het
hele knooppunt,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Wegenverkeerswet in
verband met de invoering
van het trekkerkenteken
07-12-2016

34 397, nr. 23 verzoekt de regering om, Minister I&M
de snelheidsverhoging voor trekkers
mogelijk te maken en zo spoedig met
de wegbeheerders, met name
gemeenten en provincies, afspraken te
maken over openstelling van de
wegen voor landbouwverkeer,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Wegenverkeerswet in
verband met de invoering
van het trekkerkenteken
07-12-2016

34 397, nr. 24 verzoekt de regering,
Minister I&M
over te gaan tot het sluiten van een
convenant met wegbeheerders en het
bedrijfsleven over het verhogen van
de maximum-snelheid voor landbouwvoertuigen naar 40 km/u en een betere
toegang tot gebiedsontsluitingswegen
en rondwegen voor landbouwvoertuigen; verzoekt de regering tevens
om, gemeenten te laten aansluiten bij
het geautomatiseerde systeem van de
Rijksdienst voor het Wegverkeer om
ontheffingen laagdrempelig en
goedkoop te verkrijgen,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Spoor
22-12-2016

29 984, nr. 702 Van Helvert verzoekt de Stas I&M
regering om, bij ProRail erop aan te
dringen om bij de beoogde besparingsmaatregelen als hard
uitgangspunt te nemen dat het niet tot
een duurder treinkaartje mag leiden,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

240

Vindplaats

Omschrijving

VAO Spoor
22-12-2016

29 984, nr. 703 Van Helvert verzoekt de Stas I&M
regering om, het voorliggende
kabinetsbesluit in samenhang met de
scenario’s nader te bekijken en de
Kamer te informeren over haar
bevindingen alvorens over te gaan tot
het formuleren van een instellingswet,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Spoor
22-12-2016

29 984, nr. 706 Bruins, verzoekt de
Stas I&M
regering, de randvoorwaarde «geen
kosten bij de gebruikers» nader uit te
werken, waarbij alle opties onderzocht
worden,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

VAO Spoor
22-12-2016

29 984, nr. 707 De Boer, verzoekt de
regering om, naar aanleiding van het
rijden van vier treinen vanuit Den
Haag over de hsl naar België de
prestatiecijfers niet te corrigeren voor
deze aanpassing, maar volgens
afspraak te handhaven

Stas I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 67 Ronnes verzoekt de
regering, ook in de AMvB’s voor de
Omgevingswet te borgen dat
bestaande recreatieve wandel- en
fietsroutes ten minste in stand blijven,

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Luchtvaart
22-12-2016

31 936, nr. 375, de Leden Belhaj en Van Stas I&M
Helvert, verzoekt de regering om,
expliciet de mogelijkheden te
onderzoeken om, volgens de
inmiddels internationaal beproefde
«green deal»-systematiek, ook
afspraken te maken over efficiënter
luchtruimgebruik met gelijkge-zinde
landen buiten ons eigen functionele
luchtruimblok, zodat alle mogelijkheden om efficiënter te vliegen
maximaal en zo snel mogelijk worden
benut,

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 81 Ronnes/Veldhoven
verzoekt de regering, in overleg met
de VNG de gemeenten ertoe te zetten
dat uit oogpunt van gezondheid en
welbevinden grenzen worden gesteld
aan de maximale periode dat
omgevingsvergunningen tijdelijk zijn
vergund,

Minister I&M

Afdoening van de motie wordt
voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 70 Van Tongeren verzoekt
de regering, de huidige minimalisatieverplichting voor zeer zorgwekkende
stoffen zoals kwik en dioxine op te
nemen in de AMvB’s of in de
invoeringswet,

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 73 Cegerek verzoekt de
Stas I&M
regering, in de nota van toelichting
van het Bkl te verhelderen wat het
criterium zwaarwegende economische
en maatschappelijke belangen
inhoudt, en daarbij voldoende
aandacht te schenken aan de wens om
de afwijking van de grenswaarde niet
langer te laten duren dan nodig,

Afdoening wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

241

Vindplaats

Omschrijving

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 74 Cegerek verzoekt de
Minister I&M
regering om in het Besluit kwaliteit
leefomgeving te regelen dat
gemeenten ook rekening moeten
houden met geluid en trillingen van
bedrijfsmatige activiteiten als zij
tijdelijke geluidgevoelige gebouwen
en geluidgevoelige locaties toelaten in
het omgevingsplan,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 75 Cegerek/Veldman
Minister I&M
verzoekt de regering om in de
implementatiemonitor de gevolgen
van de toepassing van de afwegingsruimte van de decentrale overheden
voor het beschermingsniveau en de
regeldruk voor bedrijven te monitoren,
en de Kamer daarover te informeren,

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Nucleaire veiligheid
22-11-2016

25 422, nr. 176, het Lid Remco Dijkstra Minister I&M
verzoekt de regering, publicatie van de
actuele rampbestrijdingsplannen te
realiseren,

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 76 Smaling verzoekt de
regering, een derde lid aan artikel 4.2
van het Omgevingsbe-sluit toe te
voegen met de volgende strekking:
«bij het betrekken van burgers,
bedrijven en maatschappelijke
organisaties en bestuursorganen
waarborgt het bevoegd gezag dat alle
partijen op een gelijkwaardige wijze
kunnen participeren»,

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Transportraad
30-11-2016

21 501-33, nr. 619, de Leden Visser/
Minister I&M
Ronnes verzoekt de regering om, zo
snel mogelijk maatregelen te treffen
om bij overtredingen van de rij- en
rusttijden door buitenlandse kentekens
deze gegevens langer op te slaan,
zolang de broodnodige wet- en
regelgeving nog niet geïmplementeerd
is, zodat deze bestuurders niet de dans
kunnen ontspringen,

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Energie 8 december
2016

31 239, nr. 248 Smaling/Vos verzoekt
Minister I&M
de regering om, in de nieuwe
Omgevingswet een nieuw schadevergoedingsartikel op te nemen, teneinde
een meer realistische schadevergoeding van de waardevermindering
te bewerkstelligen,

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 57, Veldman verzoekt de
Minister I&M
regering, in het Besluit kwaliteit
leefomgeving middels een instructieregel aan te geven dat bij het stellen
van lokale omgevings-waarden een
integrale afweging, met daarbij ook de
economische effecten, zoals effecten
op het vestigingsklimaat, werkgelegenheid en bereikbaarheid, moet
worden gemaakt en aan het controlerende orgaan moet worden
voorgelegd.

Afdoening wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

242

Vindplaats

Omschrijving

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 58, Veldman en Cegerek
Minister I&M
verzoeken de regering om in de
invoeringswet op te nemen dat
decentrale overheden gebruik moeten
maken van inhoudelijk gevalideerde
en onafhankelijke onderzoeken en dit
na vaststellen van de invoeringswet uit
te werken bij het Besluit kwaliteit
leefomgeving.

Bewindspersoon

Afdoening wordt voorbereid.

Begrotingsbehandeling
IenM
03-11-2016

34 550-XII, nr. 40 Hoogland verzoekt de Stas I&M
regering, de transitie van ProRail
zodanig vorm te geven dat deze geen
invloed heeft op de arbeidsvoorwaarden (waaronder salaris en
pensioenen) van het personeel, en ook
niet op de prijs van treinkaartjes en
gebruiksvergoeding,

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 61, Veldman en Cegerek
Minister I&M
verzoeken de regering, in de jaarlijkse
Monitor Implementatie Omgevingswet
de voortgang van de stapsgewijze
ontwikkeling van het DSO op te
nemen, en voor de ontwikkeling van
de informatiehuizen specifieke «go/no
go»-momenten in te bouwen, en de
Kamer hierover te informeren.

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 59 Veldman/Cegerek
Minister I&M
verzoekt de regering om, via de
invoeringswet te regelen dat het Rijk
ook regels kan stellen over meet- en
rekenmethoden bij algemene regels in
decentrale regelgeving

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

33 118, nr. 63, van Veldhoven verzoekt
de regering, ervoor te zorgen dat
hoogwaardige compensatie wordt
gewaarborgd en te borgen dat
natuurorganisaties betrokken worden
bij het beoordelen van die kwaliteit.

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

Gewijzigde motie 33 118, nr. 80 Van
Minister I&M
Veldhoven verzoekt de regering om, in
het Omgevingsbesluit te regelen dat
de gemeenteraad bij de kennisgeving
van het voornemen om een
omgevingsplan vast te stellen aan
moet geven hoe burgers, bedrijven,
maatschappelijke organisaties en
bestuursorganen bij de voorbereiding
worden betrokken

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Externe veiligheid en
asbest
19-01-2017

25 834, nr. 121 motie Smaling verzoekt Stas I&M
de regering, het ontzorgen van
particulieren met asbestdaken kleiner
dan 35 m2 expliciet aandacht te geven
in de landelijke Programma-tische
Aanpak Asbestdaken,

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

VAO Externe veiligheid en
asbest
19-01-2017

25 834, nr. 119 motie Van Veldhoven
verzoekt de regering, met een brief te
komen waarin wordt ingegaan op de
zorgen van de inspecteurs op de
genoemde punten en de Kamer daar
vóór de zomer over te informeren

Het BRZO+ is gevraagd om na te gaan
wat de stand van zaken is rond de
punten genoemd in de motie.

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

243

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

VAO Externe veiligheid en
asbest
19-01-2017

25 834, nr. 120 motie Van Veldhoven
verzoekt de regering, in kaart te
brengen hoe de analysecapaciteit van
de Inspectie Leefomgeving en
Transport kan worden versterkt, en dit
te betrekken bij de nog te ontvangen
analyse over de spanning tussen
budget en taken bij de ILT,

Stas I&M

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Externe veiligheid en
asbest
19-01-2017

25 834, nr. 124 motie De Vries/Smaling Stas I&M
verzoekt de regering, met behulp van
bij de financiering betrokken partijen
en gemeenten arrangementen te
ontwikkelen voor eigenaren-bewoners,
rekening houdend met draagkracht, en
de Kamer daarover voor 1 juli 2017 te
informeren, alsmede over de wijze
waarop de te ontwikkelen arrangementen onder de aandacht van de
doelgroep gebracht zullen worden,

Deze motie wordt opgepakt in het
kader van de programmatische aanpak
asbestdaken. Met TK is afgesproken
voortgang te rapporteren voor
zomerreces, dat gebeurd medio juni.

wetsvoorstel van de op
12 december 2015 te Parijs
tot stand gekomen
overeenkomst van Parijs
(34 589-(R2077)
25-01-2017

34 589, nr. 7 verzoekt de regering,
Stas I&M
prioriteit te geven aan de ratificatie
van de overeenkomst van Parijs en
alles te doen wat binnen haar
vermogen ligt om de goedkeuring van
de wet en de rijkswet nog vóór de
komende Tweede Kamerverkiezingen
te bewerkstelligen

Afdoening wordt voorbereid.

wetsvoorstel van de op
12 december 2015 te Parijs
tot stand gekomen
overeenkomst van Parijs
(34 589-(R2077)
25-01-2017

34 589, nr. 8 verzoekt de regering, een Stas I&M
visie op deze problematiek te
ontwikkelen en de sociale en financiële
consequenties zichtbaar te maken,

Afdoening wordt voorbereid.

wetsvoorstel van de op
12 december 2015 te Parijs
tot stand gekomen
overeenkomst van Parijs
(34 589-(R2077)
25-01-2017

34 589, nr. 13 verzoekt de regering, in Stas I&M
het EU 2030-raamwerk voor klimaat en
energie het mogelijk te maken dat
CO2-opslag in de bodem kan meetellen
voor het halen van het non-ETS
CO2-reductiedoel, ook in Nederland;
verzoekt de regering, onderzoek te
doen naar opslag van CO2 in de
bovenste bodemlaag en naar het
verdienmodel voor deze CO2-opslag,
zodat hier in de regelgeving rekening
mee gehouden kan worden,

Afdoening wordt voorbereid.

wetsvoorstel van de op
12 december 2015 te Parijs
tot stand gekomen
overeenkomst van Parijs
(34 589-(R2077)
25-01-2017

verzoekt de regering, te onderzoeken
hoe de Nederlandse bedrijven hun
CO2-uitstoot de komende 25 jaar
significant kunnen reduceren, al dan
niet via CCS,

Stas I&M

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Dieselfraude
08-02-2017

31 209, nr. 207 Geurts Veldhoven
Visser en Hoogland verzoekt de
regering, de fabrikanten en de Duitse
autoriteiten om opheldering te vragen
en verder onderzoek te doen zodat
inzichtelijk wordt wat de softwareaanpassing inhoudt en wat dit voor effect
heeft op motorvermogen en verbruik,

Minister I&M

Afdoening wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

244

Vindplaats

Omschrijving

VAO Dieselfraude
08-02-2017

31 209, nr. 208 Veldhoven en Hoogland Minister I&M
verzoekt de regering, met een coalitie
van progressieve lidstaten zich in
Europees verband in te zetten voor:
een Europese bevoegdheid tot
onafhankelijk hertesten en opleggen
van boetes; een Europees auditsysteem (of peerreviewsysteem) voor
nationale typegoedkeuringsinstanties;
een verbod om elders een typegoedkeuring te verkrijgen nadat deze elders
werd geweigerd; regelmatige audits
van testbedrijven door de typegoedkeuringsinstantie,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Afdoening wordt voorbereid.

VAO Wegverkeer en
Verkeersveiligheid
08-02-2017

Motie van het lid Visser 29 398, nr. 551 Minister I&M
verzoekt de regering om, nader te
onderzoeken of een dergelijke
verbreding bijdraagt aan de verkeersveiligheid, inclusief de kosten, en
daarmee past in de doelstellingen van
het programma Meer Veilig; en
verzoekt de regering, maximaal 5
miljoen hiervoor te reserveren, mits
het inderdaad een doelmatige
investering voor verkeersveiligheid
blijkt

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Dieselfraude
08-02-2017

31 209, nr. 209 Hoogland en Veldhoven Minister I&M
verzoekt de regering, wat betreft de in
Nederland goedgekeurde voertuigtypes, in overleg met de RDW zo
spoedig mogelijk over te gaan tot een
betekenisvolle actie bij auto’s van
fabrikanten die de grens van het
toelaatbare hebben overschreden en
de Kamer hierover uiterlijk voorjaar
2017 te informeren; verzoekt de
regering voorts, wat betreft voertuigen
waarbij de grens van het toelaatbare is
overschreden, maar die elders in de
Europese Unie zijn goedgekeurd,
verder aan te dringen op acties in
Europees verband, en de Kamer
hierover uiterlijk voorjaar 2017 te
informeren,

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Wegverkeer en
Verkeersveiligheid
08-02-2017

Motie van het lid Visser 29 398, nr. 554 Minister I&M
verzoekt de regering, de Kamer voor
1 oktober 2017 te informeren over de
termijn(en) waarop de verbeteringen
geïnventariseerd en gerealiseerd
zullen zijn; verzoekt de regering tevens
om, interdepartementaal inzichtelijk te
maken welke relevante databronnen
beschikbaar zijn, en om deze te
gebruiken om de informatie over
verkeersongevallen te verbeteren.

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Duurzaamheid en
Milieu
21-02-2017

Motie Ouwehand en Van Veldhoven
Stas I&M
verzoekt de regering, de metingen van
broeikasgassen in Nederland te blijven
financieren

Afdoening wordt voorbereid.

VAO Duurzaamheid en
Milieu
21-02-2017

Motie Ronnesverzoekt de regering om, Stas I&M
de bestemde middelen in de compensatieregeling voor bestelbusjes zo snel
mogelijk bij de geraakte ondernemers
in aangrenzende gemeenten terecht te
laten komen

Afdoening wordt voorbereid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

245

Vindplaats

Omschrijving

VAO Duurzaamheid en
Milieu
21-02-2017

30 196, nr. 533 verzoekt de regering
Stas I&M
om in het kader van de circulaire
economie afgeschreven elektronica,
zoals laptops en computers, van de
rijks-overheid standaard aan te bieden
voor hergebruik en in verdere
levens-fasen te recyclen, waarmee
deze tevens binnen bereik van sociale
doelgroepen komt,

Bewindspersoon

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid door BZK.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 136 Motie Helvert/Hoogland Minister I&M
verzoekt de regering, in overleg met
de provincie en de regiogemeenten te
komen tot een gedragen plan en in de
Voorjaarsnota aan te geven hoe, met
meerdere departementen, de
financiële haalbaarheid is,

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 138 Motie Van Helvert/
Jacobi verzoekt de regering om bij de
bemiddeling over oplossingen,
afspraken en toetsingsnormen ook de
Kustwacht te betrekken als partij aan
tafel waarmee afspraken gemaakt
worden,

Minister I&M

motie 31 409-138 van de leden Jacobi
en Van Helvert verzocht om ook de
Kustwacht te betrekken bij de
bemiddeling tussen Noordgat en de
KNRM. Die bemiddeling tussen
Noordgat, de KNRM en de Kustwacht
loopt en de gesprekken zijn
constructief. Er is inmiddels in kaart
gebracht waar de schoen wringt en op
dit moment worden de mogelijkheden
voor zowel korte als middellange
termijn oplossingen voor het geschil
verkend. Voor de zomer zal de
mediator de resultaten terugkoppelen
aan mijn ministerie, waarna de kamer
geïnformeerd zal worden.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 139 Motie Van Helvert
verzoekt de regering, de aanbevelingen gedaan door de Europese
Rekenkamer in het rapport
«Zeevervoer in de EU in woelige
wateren» over te nemen en de Kamer
te informeren over hoe ze dat gaan
doen,

Minister I&M

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 140 Motie Smaling/Jacobi
Minister I&M
verzoekt de regering om, de binnenvaartsector te ondersteunen met het
opstarten van een pilot met het
AGORA-veilingsysteem voor de duur
van twee jaar, zich daarbij te richten op
de spotmarkt, te zorgen dat de
marktmeester een onafhankelijke
positie krijgt en de resultaten van
AGORA te monitoren; verzoekt de
regering voorts om, de Tweede Kamer
halfjaarlijks te informeren over de
ontwikkelingen rondom de pilot met
het AGORA-veilingsysteem,

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 141 Motie Jacobi/De Boer
verzoekt de regering, binnen enkele
maanden een plan uit te werken over
hoe de missiefinanciering van MARIN
substantieel kan worden verhoogd,
zodat reeds bij de eerstvolgende
kabinetsformatie tot besluitvorming
omtrent deze missiefinanciering kan
worden overgegaan,

Momenteel wordt interdepartementaal
overleg gevoerd in afstemming op de
voorbereiding van de kabinetsreactie
op de evaluatie van TO2 instituten,
waarna de Kamer deze zomer zal
worden geïnformeerd over de stand
van zaken.

Minister I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

246

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 142 Motie Jacobi/Belhaj
verzoekt de regering, concrete nadere
stappen te zetten om te komen tot
meer samenhangend beleid (weg,
spoor en water) voor de grote
vervoersstromen en de Kamer
hierover in het voorjaar van 2017 te
informeren,

Minister I&M

Naar verwachting wordt de visie deze
zomer afgerond en aan uw Kamer
gezonden.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 143 Motie Jacobi/Van
Minister I&M
Helvert verzoekt de regering, te bezien
welke wet- en regelgeving moeten
worden aangepast voor betere
handhaving en zo snel als mogelijk
nieuwe technieken te gebruiken bij de
handhaving van snelheidsovertredingen op het water,

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Scheepvaart
22-02-2017

31 409, nr. 144 Motie De Boer/Jacobi
Minister I&M
spreekt uit dat onderzocht dient te
worden hoe de toezicht- en
inspectieta-rieven in Nederland naar
beneden kunnen worden bijgesteld in
lijn met het advies van de Raad van
State, en de Kamer hier voor de zomer
2017 over te informeren,

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid door EZ.

VAO Ruimtelijke Ordening
22-02-2017

verzoekt de regering in STRONG op te Minister I&M
nemen dat schaliegaswinning voor het
gehele Nederlandse grondgebied op
land wordt uitgesloten, en het in de
toekomst slechts aan de orde te stellen
wanneer daar zwaarwegende redenen
voor zijn

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Ruimtelijke Ordening
22-02-2017

verzoekt de regering, deze werkwijze
Minister I&M
onmiddellijk na vaststelling van Strong
in te laten gaan en toe te passen op
alle boven- en ondergrondse
energieprojecten die impact hebben
op de ruimtelijke ordening

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VAO Luchtvaart
23-02-2017

roept de regering op om, ervoor te
Stas I&M
zorgen dat er meer concrete resultaten
worden geboekt door middel van het
selectiviteitsbeleid, en de Kamer hier
zo spoedig mogelijk over te informeren

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

VSO Subsidieregeling
Fietsersbond
22-02-2017

verzoekt de regering, de doelstellingen Minister I&M
van de subsidie aan de Fietsersbond
duidelijker te koppelen aan de doelen
uit de Agenda Fiets, deze hierop
tussentijds te evalueren en de
subsidieregeling eventueel de
komende jaren hier inhoudelijk op te
herijken en de Kamer hierover te
informeren

Uitvoering van de motie wordt
voorbereid.

Vindplaats

Omschrijving

Stand van zaken

VAO Nucleaire veiligheid
16-05-2017

25 422, nr. 189 motie Wassenberg
Minister I&M
verzoekt de Nederlandse regering, om
zich aan te sluiten bij Duitsland en
Luxemburg en de Belgische regering
dringend te verzoeken de kerncen-trale
in Tihange te sluiten,

Bewindspersoon

Motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

247

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

VAO Nucleaire veiligheid
16-05-2017

25 422, nr. 191 motie Remco Dijkstra
verzoekt de regering, te zoeken naar
een duurzame oplossing die ervoor
zorgt dat het afval veilig door de NRG
kan worden afgevoerd zodat de
leveringszekerheid van medische
isotopen en de nucleaire veiligheid
geborgd zijn,

Minister I&M

Motie is in uitvoering.

VAO Nucleaire veiligheid
16-05-2017

25 422, nr. 194 motie Van Eijs verzoekt Minister I&M
de regering, lessen te trekken uit
gevallen waarbij de (veiligheids)procedures in twijfel werden
getrokken, en de Kamer voor de zomer
over de stand van zaken daarvan te
informeren,

Motie is in uitvoering.

Debat omwonenden
28 089, nr. 39 motie Eijs/Kroger
Stas I&M
chemiebedrijf Dordrecht
verzoekt de regering om, de zorgen
(Chemiepack) die jarenlang van alle omwonenden serieus te
zijn blootgesteld aan
nemen door voor iedereen die dat wil,
giftige stoffen
in samenwerking met lokale instanties,
17-05-2017
proactief een bloedonderzoek aan te
bieden zodat geen enkele kans, hoe
klein ook, onbenut wordt gelaten om
verhoogde waarden te identificeren

Motie is in uitvoering.

VAO Transportraad
01-06-2017

21 501-33, nr. 641 Ronnes verzoekt de
regering om, alle mogelijke juridische
procedures te starten om de Duitse
tolheffing tegen te houden en hierbij
samen op te trekken met Oostenrijk,

Minister I&M

Motie is in uitvoering.

VAO Transportraad
01-06-2017

21 501-33, nr. 644 Van Tongeren
Minister I&M
verzoekt de regering om, bij de
Europese Commissie erop aan te
dringen of het initiatief te nemen om in
onderling overleg technologieën, zoals
de SafeDrivePod, toe te passen in
auto’s en vrachtauto’s,

Motie is in uitvoering.

VAO Milieuraad
08-06-2017

21 501-08, nr. 685 Dijkstra verzoekt de Stas I&M
regering, zich in te zetten voor
optimale flexibiliteit tussen alle
sectoren om zo de doelen voor
emissiereducties, in het bijzonder de
landbouw, bebouwde omgeving en de
mobiliteit, zo kosteneffectief mogelijk
te kunnen halen, rekening houdend
met de langeretermijn-opgave richting
2050, en de Kamer te informeren over
de uitkomsten,

De motie ondersteunt het beleid.

VAO Milieuraad
08-06-2017

21 501-08, nr. 686 verzoekt de regering, Stas I&M
Europese medestanders te vinden om
samen op te trekken voor een
internationaal verdrag om plasticvervuiling tegen te gaan,

Motie is in uitvoering.

VAO Milieuraad
08-06-2017

21 501-08, nr. 687 Mulder verzoekt de
regering om, te pleiten voor het
terugdringen van CO2 in de luchtvaart
binnen de Europese Unie met
Europees beleid zolang het
ICAO-verdrag zich nog niet bewezen
heeft,

Motie is in uitvoering.

Stas I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

248

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Dertigledendebat over de
rol van de overheid inzake
asbestslachtoffers
08-06-2017

25 834, nr. 129 Lacin verzoekt de
regering, mogelijkheden te onderzoeken om slachtoffers zonder
juridische omwegen gegarandeerd
een snelle en volledige schadevergoeding te geven op het moment dat
vastgesteld is dat er sprake is van
mesothelioom, en gaat over tot de
orde van de dag.

Stas I&M

Motie is in uitvoering.
De Kamer wordt na het zomerreces
geïnformeerd.

VAO Scheepvaart
21-06-2017

31 409, nr. 164 Lacin verzoekt de
Minister I&M
regering om, in overleg met het veld,
tot concrete voorstellen te komen om
de markttransparantie te verbeteren en
deze voorstellen voor 1 september
2017 aan de Kamer aan te bieden,

Motie is in uitvoering.

VAO Scheepvaart
21-06-2017

31 409, nr. 166 Visser/Jette verzoekt de Minister I&M
regering, te bezien hoe de werkwijzen,
normen en tarieven van de verschillende inspectiediensten op elkaar
kunnen worden afgestemd, daarbij de
normen van de meest efficiënte dienst
als uitgangspunt te nemen en de
Tweede Kamer hierover te informeren,

Motie is in uitvoering.

VAO Scheepvaart
21-06-2017

31 409, nr. 167 Visser/Van Helvert
Minister I&M
verzoekt de regering, te onderzoeken
of de boetetarieven in de binnenvaartsector, in vergelijking met andere
sectoren, niet uit de pas lopen, in dit
onderzoek ook de werkwijze van de ILT
te betrekken en de Kamer hierover te
informeren,

Motie is in uitvoering.

Debat voornemen van de
Amerikaanse president om
het klimaatakkoord op te
zeggen
21-06-2017

31 793, nr. 174 Veldhoven/Raan
verzoekt de regering in te zetten op
verdere versterking van de samenwerking op klimaatgebied met de
Amerikaanse staten en steden die het
Klimaatak-koord willen uitvoeren, en
daarbij onder meer te kijken naar de
mogelijkheden die Nijmegen als
Europese Green Capital biedt alsook
de kansen van Europese onderzoeksbudgetten te benutten;

Motie is in uitvoering.

Debat voornemen van de
Amerikaanse president om
het klimaatakkoord op te
zeggen
21-06-2017

31 793, nr. 175 Kroger/Raam/BeckerStas I&M
man verzoekt de regering, alle
mogelijkendiplomatieke middelen in te
zetten om ervoor te zorgen dat landen
binnen het klimaatakkoord van Parijs
blijven; verzoekt de regering tevens, er
alles aan te doen om steden en
regionale overheden wereldwijd
betrokken te houden bij het klimaatakkoord van Parijs,

Deze motie ondersteunt het beleid

VAO Water
27-06-2017

27 625, nr. 389 Eijs/Geurts/Dik-Faber
Minister I&M
verzoekt de regering, in de nieuwe
structurele aanpak van opkomendestoffen uit puntbronnen:
• concrete afspraken op te nemen over
de bevoegdheden en rolverdeling van
overheden bij (in)directe lozingen;
• zorg te dragen voor maximale
transparantie over de stoffen die
geloosd worden en de daarmee
gepaard gaande risico’s bij de
vergunningverlening

Motie is in uitvoering.

Stas I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

249

Vindplaats

Omschrijving

VAO Water
27-06-2017

27 625, nr. 391 Lacin verzoekt de
Minister I&M
regering, een handreiking op te stellen
voor het bevoegd gezag die verduidelijkt hoe binnen de ABM- en de
immissietoets rekening gehouden
moet worden met de risico’s voor de
duurzame veiligstelling van de
openbare drinkwatervoorziening,

Bewindspersoon

Stand van zaken
Motie is in uitvoering.

VAO Water
27-06-2017

27 625, nr. 392 Brenkverzoekt de
Minister I&M
regering, in samenwerking met de
betrokken partijen nader in kaart te
brengen welke belemmeringen er wel
en niet zijn weggenomen en met welke
reden; verzoekt de regering tevens,
met voortvarendheid de eventuele nog
bestaande belemmeringen weg te
nemen,

Motie is in uitvoering.

VAO Water
27-06-2017

27 625, nr. 401 Dik-Faber verzoekt de
regering, aan de primaire doelstellingen van het Deltaprogramma
waarmogelijk maatschappelijke
opgaven, zoals natuurherstel, te
koppelen en de verschillende
budgetten in samenhang te
beschouwen

Minister I&M

Motie is in uitvoering.

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

34 725 XII, nr. 11 motie Eijs/Veldhoven
verzoekt de regering, alle nog niet
deelnemende gemeenten met klem
aan te sporen om deel te nemen aan
de benchmark peiljaar 2017, en de
Kamer over de resultaten van die
inspanning voor de begrotingsbehandeling van 2018 te informeren

Stas I&M

Motie is in uitvoering.

VAO ERTMS/
Spoorveiligheid
06-07-2017

33 652, nr. 55 Jetten/Kröger verzoekt
Stas I&M
de regering, concrete voorstellen uit te
werken voor verlaging van de
maximumsnelheid voor goederentreinen tussen 23.30 uur en 05.30 uur
op trajecten door dorps- en stadskernen langs de Brabantroute en
Bentheimroute tot 80 km/u zolang
andere (bron)maatregelen onvoldoende effectief zijn en de Kamer voor
de begrotingsbehandeling 2018
hierover te informeren

Motie is in uitvoering.

VAO ERTMS/
Spoorveiligheid
06-07-2017

33 652, nr. 56 Kröger/Jetten verzoekt
de regering om, de Kamer voor een
eventueel routeringsbesluit te
informeren op basis van welke criteria
besloten zal worden om het routeringsbesluit in te zetten, en gaat

Stas I&M

Motie is in uitvoering.

VAO ERTMS/
Spoorveiligheid
06-07-2017

33 652, nr. 57 Kröger/Jetten verzoekt
Stas I&M
de regering, een kwalitatieve weging
toe te passen die ervoor zorgt dat een
zo groot mogelijk aandeel van de
gevaarlijke stoffen via de Betuweroute
vervoerd wordt, en de Kamer daarover
te info

Motie is in uitvoering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

250

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

34 725-XII, nr. 9 Remco Dijkstra/Van
Helvert verzoekt de regering, bij
langdurige programma’s, in ieder
geval: A.vooraf heldere, relevante
doelen te formuleren en deze vast te
stellen; B.in ieder geval bij cofinanciering prestatieafspraken te maken
met partners met daarbij een
resultaatverplichting; C.inzicht te
geven in de effecten per maatregel

Minister I&M

Motie is in uitvoering.

Parlementair agenda punt 30 175, nr. 253 Köger verzoekt de
Stas I&M
[06-07-2017] – Emissieregering, nu alvast hierover met de
eisen brom- en snorfietsen brommer- en scooter-sector in gesprek
te treden, zodat zij tijdig het aanbod
aan kunnen passen

Motie is in uitvoering.

Parlementair agenda punt
[06-07-2017] – Ontwerpbesluit vergoeding gebruik
hoofdspoorweginfrastructuur

29 984, nr. 724 motie Middendorp/
Jetten verzoekt de regering het
behoud van een gelijk speelveld
steviger te verankeren als voorwaarde
voor het invoeren en vaststellen van
de hoogte van de extra heffing in het
ontwerpbesluit alvorens dit voor
advies naar de Raad van State te
sturen

Stas I&M

Motie is in uitvoering.

Parlementair agenda punt
[06-07-2017] – Ontwerpbesluit vergoeding gebruik
hoofdspoorweginfrastructuur

29 984, nr. 726 motie Middendorp/
Stas I&M
Jetten verzoekt de regering, het
adviescollege regeldruk, Actal, een
toets te laten uitvoeren op de
regeldruk incl. beleidsbesluiten en
administratieve lasten van het
ontwerpbesluit met extra aandacht
voor de gevolgen van de concurrentiepositie van Nederlandse havens en de
Tweede Kamer over de uitkomsten van
die toets te informeren

Motie is in uitvoering.

Toezeggingen bewindspersonen Infrastructuur en Milieu
Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO Loodsenwet
21-04-2010

De Minister zal het uitvoeren van de
eindevaluatie naar Bedienen op
afstand breder betrekken, en ook
ondermeer Schuttevaer benaderen.

Minister I&M

Conform de toezegging aan de TK om
een evaluatie uit te voeren van twee
pilotprojecten: Zeeland (project MOBZ)
en Limburg (project Regiocentrale
zuid) waarbinnen bediening op afstand
wordt gerealiseerd. Huidige planning:
Limburg in 2016 en Zeeland in
2018/2019. De evaluatie kan pas
worden opgesteld zodra deze
pilotprojecten zijn afgerond. Naar
verwachting oktober 2019.

AO Waterkwantiteit (2e
termijn)
20-06-2011

De Kamer ontvangt in 2018 de
evaluatie van de 50/50% financiering
tussen Rijk en waterschappen van het
Hoogwaterbeschermingsprogramma

Minister I&M

De Kamer wordt in 2023 hierover
geïnformeerd.

AO Duurzaam Hout (2e
termijn)
04-12-2013

De Staatssecretaris van IenM gaat in
Stas I&M
overleg met het Verenigd Koninkrijk en
andere gelijkgezinde EU-lidstaten over
harmonisatie van of gezamenlijke
toetsing van MCTS en informeert de
Kamer hierover voor de zomer van
2014

De Kamer wordt voor het zomerreces
2017 geïnformeerd met de brief over
algemeen bosbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

251

Vindplaats

Omschrijving

Debat Rijbewijsplicht voor
landbouw- en bosbouwtrekkers en motorrijtuigen
met beperkte snelheid
(T-rijbewijs)
10-04-2014

Bij de evaluatie van de Wijziging van
Minister I&M
de Wegenverkeerswet 1994 en de Wet
rijonderricht motorvoertuigen 1993 zal
de Minister rekening houden met
administratieve kosten, proportionaliteit (welke groepen bestuurders
vallen wel of niet onder de wet) en zal
eventuele mazen in de wet onderzoeken

Bewindspersoon

De toezegging zal bij de evaluatie
worden betrokken.

AO Waddenveren
23-04-2014

De Staatssecretaris bericht de Kamer
Stas I&M
over de uitkomsten van het onderzoek
naar de mogelijkheid om de concessieverlening voor de Waddenveren te
decentraliseren naar de provincie.

Onderzoek moet nog gestart worden.
Dit jaar worden hierover afspraken
gemaakt met provincie Fryslan.

AO Transportraad
28-05-2014

In het voorjaar van 2015 zal de Kamer Minister I&M
nader worden geïnformeerd over het
nader onderzoek naar de cabotageactiviteiten in Nederland en over de
handhaving hierop in Nederland en
andere EU-lidstaten.

Het onderzoek zal op korte termijn aan
de Tweede Kamer worden gestuurd.

AO ERTMS/
Spoorveiligheid
24-06-2014

De Staatssecretaris brengt bij de
planuitwerking van ERTMS in beeld
welke trajecten buiten PHS extra
aandacht krijgen en waarom.

Stas I&M

Deze toezegging wordt meegenomen
in de
onderzoeken die plaatsvinden in de
Planuitwerkingsfase. Hier wordt de
Tweede Kamer t.z.t. over geïnformeerd.

AO Vervoer en Beheer
Hoofdrailnet (conceptontwerpconcessies) – 2e
termijn
15-10-2014

De staatsecretaris informeert de Kamer Stas I&M
er schriftelijk over als ze een besluit
neemt over een voorstel van NS om
tariefdifferentiatie toe te passen.

NS heeft tot op heden geen voorstel
voor tariefdifferentiatie ingediend. In
concessie is afgesproken dat NS een
voorstel mag indienen.

AO Vervoer en Beheer
Hoofdrailnet (conceptontwerpconcessies) – 2e
termijn
15-10-2014

De Staatssecretaris informeert de
Stas I&M
Kamer binnen twee maanden
schriftelijk over hoe de aandacht voor
het goederenvervoer geborgd wordt in
de samenstelling van de directie van
ProRail

Aan deze toezegging kan pas voldaan
worden als de opheffing van KeyRail
afgerond is.

AO Water
17-11-2014

De Minister zal overleg plegen met
haar ambtsgenoot van financiën over
de verlenging van het Infrastructuurfonds en het Deltafonds en zal de
Kamer daar in verband met de
ontwerpbegroting 2016 over informeren.

Minister I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Scheepvaart
21-01-2015

De Minister informeert de Kamer over Minister I&M
de mogelijkheid de BTW op walstroom
af te schaffen.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Waddenzee en
Noordzee
04-02-2015

De Minister zal de evaluatie van de
Samenwerkingsagenda Waddenzee
aan de Kamer doen toekomen

De Kamer wordt voor het zomerreces
2017 geïnformeerd.

Leefomgeving
26-02-2015

De Staatssecretaris van Infrastructuur Stas I&M
en Milieu informeert de Kamer over de
uitkomst van het overleg met het lid
Van Veldhoven (D66) inzake
aanpassing van de nalevingsverslagen
geluidsproductieplafonds met
betrekking tot de werkruimte van 1,5
db.

Het aangekondigde overleg van de
Staatssecretaris met het lid Van
Veldhoven heeft nog niet plaatsgevonden. Nadat dit overleg heeft
plaatsgevonden informeert de
Staatssecretaris de Kamer.

Mondelinge vragen Van
Veldhoven (D66)
22-01-2013

De Minister heeft toegezegd de Kamer Minister I&M
te informeren als er meer duidelijkheid
is hoe hoog de kosten zijn en waar de
kosten van opruimen landen

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Minister I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

252

Vindplaats

Omschrijving

Dertigledendebat
Thermphos
02-04-2015

De Minister zegt volledig toe inzicht te Minister I&M
geven aan de Tweede Kamer als het
hele proces, waaronder het zoveel
mogelijk verhalen van de kosten op de
boedel, achter de rug is.

Bewindspersoon

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO MIRT
02-07-2015

De Minister doet de Kamer binnenkort Stas I&M
het besluit van de Europese
Commissie over de toewijzing van
TEN-T-gelden toekomen en daarna een
kabinetsreactie daarop

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Wijziging van de wet
algemene bepalingen
omgevingsrecht
14-09-2015

De Staatssecretaris van I en M zal de
Stas I&M
volgende evaluatie [van het
VTH-stelsel] in 2017 in ieder geval voor
het in werking treden van de
Omgevingswet aan de Kamer doen
toekomen.

Zal conform toezegging in 2017
gestand worden gedaan.

AO Luchtvaart
30-09-2015

De Staatssecretaris zal het ORS-advies Stas I&M
aan de Kamer doen toekomen

De Kamer zal conform de toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
30-09-2015

De Staatssecretaris zal de Kamer na
8 oktober verder informeren over het
verloop van de infractieprocedure
door de Europese Commissie inzake
FABEC.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO ProRail
29-09-2015

Na elke aandeelhoudersvergadering
Stas I&M
(halfjaarlijks) zal de Staatssecretaris de
Kamer op hoofdlijnen informeren over
wat daarin is besproken

Deze toezegging is een continue
proces.

AO Externe veiligheid
30-09-2015

De Staatssecretaris zegt toe dat de
Stas I&M
inventarisatie van de risico’s van
windturbines, in relatie tot de
risicokaarten, betrokken zal worden bij
de regelgeving ten aanzien van de
Omgevingswet.

Risico’s worden meegenomen in
volgende Kamerbrief over
windenergie.

AO Transportraad
01-10-2015

De Staatssecretaris zal de Kamer op
Stas I&M
enig moment na vaststelling in
Europees verband van de «Real
Driving Emissions»-test informeren
over openstaande risico’s op
verstoring van de marktwerking in dit
nieuwe systeem en mogelijkheden
voor handhaving bij misstanden onder
dit systeem. Daarbij zal de Kamer
inzage worden geboden in de manier
waarop de onafhankelijkheid van de
verschillende toezichtsinstanties voor
emissies afkomstig van auto’s in de
Europese lidstaten is gewaarborgd.

Op Europees niveau staat het toezicht
door derden of voldaan wordt aan de
emissielimieten van RDE pas begin
2017 op de agenda. Aan deze
toezegging kan pas daarna invulling
worden gegeven.

Begrotingsonderzoek
Infrastructuur en Milieu
15-10-2015

De Minister komt begin 2016 terug op
de evaluatie inzake het kasstelsel.

Minister I&M

De Kamer wordt conform toezegging
geïnformeerd.

Begrotingsonderzoek
Infrastructuur en Milieu
15-10-2015

De Minister overlegt met haar collega
van Financiën over het verwerken van
de voortgang van DBFM-projecten in
informatievoorziening van Infrastructuur en Milieu.

Minister I&M

De Kamer wordt conform toezegging
geïnformeerd.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

De Minister zal de Kamer informeren
over budgetspanningen

Minister I&M

De Kamer wordt volgens de planning
toezegging geïnformeerd.

Begrotingsbehandeling
IenM
29-10-2015

De Minister zal onderzoek laten doen
naar de capaciteit binnen de ILT

Minister I&M

De Kamer wordt conform toezegging
geïnformeerd.

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

253

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO MIRT
23-11-2015

Vóór het algemeen overleg MIRT van
juni 2017 wordt het onderzoek
afgerond naar capaciteitsverruiming
van de A2 Eindhoven-Weert. Over de
uitkomst wordt de Kamer geïnformeerd.

Minister I&M

De Kamer wordt vóór het Notaoverleg
MIRT van 2017 geïnformeerd.

AO MIRT
23-11-2015

De Minister zal de Kamer voor het
notaoverleg MIRT van 2017 de
evaluatie toesturen van de toepassing
van de Code Participatie.

Minister I&M

De Kamer wordt vóór het Notaoverleg
MIRT van 2017 geïnformeerd.

AO ProRail
03-12-2015

In het eerste kwartaal van 2016
Stas I&M
ontvangt de Kamer actuele en nadere
informatie over de risicoreserveringen
en indexatieverschillen en de
budgettaire gevolgen daarvan voor
ProRail.

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Omgevingswet
21-01-2016

De Minister zal naar de (verdeling van) Minister I&M
proceskosten bij onteigeningsrechtszaken kijken en de Kamer een voorstel
doen toekomen ten aanzien hiervan.

De toezegging zal worden verwerkt in
de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel.

AO Omgevingswet
21-01-2016

De Minister zal nochtans geen
Minister I&M
invulling geven aan hetgeen in het aan
de Kamer voorgehangen ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit
algemene regels ruimtelijke ordening
(Barro) (Kamerstuk 29 383, nr. 252)
voor zover dit het bouwen in het
kustgebied-gerelateerde gedeelte
betreft.

De toezegging zal worden verwerkt in
de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel.

AO Omgevingswet
21-01-2016

De Minister zal bij de indiening van het Minister I&M
wetsvoorstel inzake Grondeigendom
voorbeelden geven van hoe realisatie
van middeldure huurwoningen en
andere typen woningen er in de
praktijk uit zou kunnen gaan zien.

De toezegging zal worden verwerkt in
de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel.

AO OV, OV-Chipkaart en
taxi
02-02-2016

De Staatssecretaris zal bij haar quick
Stas I&M
scan naar nieuwe betaalmogelijkheden
in het openbaar vervoer ook het punt
van de heer Houwers betrekken over
contactloos betalen.

De Kamer wordt conform toezegging
geïnformeerd.

AO Leefomgeving
11-02-2016

De Staatssecretaris zal de resultaten
Stas I&M
van het overleg met het Platform
Houtstook vóór het zomerreces aan de
Kamer sturen.

De brief zal in het vierde kwartaal van
2017 naar de Kamer worden gestuurd.

AO Spoor
17-02-2016

De Staatssecretaris zal voor de zomer
van 2016 een plan van aanpak
presenteren voor het mijden van de
spits op het spoor.

Stas I&M

De Kamer wordt conform toezegging
geïnformeerd.

AO Spoor
17-02-2016

De Staatssecretaris zal de Kamer voor
de zomer van 2016 per brief informeren over gevelisolatie van huizen
langs het spoor in Rheden.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
17-02-2016

In het najaar van 2016 zal de Staatssecretaris de Kamer informeren over de
uitkomst van haar gesprek met
telefoonproviders over mobiele
dekking in spoortunnels.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

254

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO Spoor
17-02-2016

Na de zomer ontvangt de Kamer
nadere informatie in het kader van
maatregelen ter verhoging van de
sociale veiligheid, waaronder
invoering van een speciaal
noodnummer.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
17-02-2016

De Staatssecretaris zal de Kamer
Stas I&M
informeren over de mogelijkheid de
IZY van Parijs naar Brussel v.v. door te
laten rijden naar Nederland.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
17-02-2016

De Kamer ontvangt nadere informatie
over de spoorproblematiek in
Hilversum.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02249: Het in beeld brengen van de
effecten op burgers en bedrijven
inzake administratieve lasten bij
regelgeving (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02255: Het bespreekbaar maken van
het participatieproces in het overleg
met medeoverheden (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02252: Het reflecteren op de weging
inzake het aspect «waternorm» bij de
invoeging van de Waterwet (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02253: Het geven van inzicht in de
laatste stand van zaken omtrent
participatie (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02250: Het op de hoogte houden van
de Kamer over de vorderingen op het
gebied van het opnemen van het
onderwerp «schade» (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02248: Bij de vormgeving van de
AMvB aangeven hoe om te gaan met
de afwegingsruimte inzake geluid,
geur en bodem (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

Debat
Omgevingswet
15-03-2016

T02251: Het in lijn brengen van de
Omgevingswet met de aangenomen
motie EK 33 962, K (33 962)

Minister I&M

Wordt uitgevoerd conform toezegging.

AO Nucleaire Veiligheid
24-05-2016

De Minister zal er zorg voor dragen dat Minister I&M
de Kamer jaarlijks geïnformeerd wordt
inzake de financiële zekerheidsstelling
voor de ontmantelingskosten van de
nucleaire installaties in Nederland

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Transportraad
25-05-2016

De Kamer zal worden geïnformeerd
over relevante ontwikkelingen ten
aanzien van de ITS-richtlijn.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Wegverkeer en
Verkeersveiligheid
26-05-2016

De Minister van Infrastructuur en
Minister I&M
Milieu zal een onderzoek instellen naar
een eventueel verbod op het gebruik
van de mobiele telefoon op de fiets.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Milieuraad
14-06-2016

De Kamer zal in het BNC-fiche worden
geïnformeerd over de bijmenging van
biobrandstoffen en zal een overzichtje
krijgen van de wijze waarop dit in
Europa geregeld wordt.

Stas I&M

Deze wordt meegenomen in de brief
die na de zomer van 2017 naar de
Kamer gaat.

AO Fyra/nieuwe
NS-strategie
22-06-2016

De Staatssecretaris zal na de zomer
Stas I&M
een brief sturen over martkverkenning

Deze wordt meegenomen in de brief
die na de zomer van 2017 naar de
Kamer gaat.

Stas I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

255

Vindplaats

Omschrijving

AO Havens
29-06-2016

De Minister zal de Kamer per brief
Minister I&M
informeren over de gevolgen van de
brexit voor de beleidsterreinen van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu
zodra hierover meer duidelijk is.

Bewindspersoon

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Actieagenda Schiphol
07-07-2016

De Staatssecretaris zal verifiëren of de Stas I&M
luchtvaartmaatschappijen op Schiphol
op dit moment al meer geluidsbeperking (reductie van 20% in plaats
van 5%) realiseren dan overeengekomen in het «Convenant hinderbeperking en ontwikkeling Schiphol
middellange termijn» en zal de Kamer
hierover schriftelijk informeren zodra
de MER van Schiphol er is.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
07-07-2016

De Staatssecretaris zal voor het
Stas I&M
MIRT-overleg in december een brief
aan de Kamer sturen over het plan van
verschillende vervoerders over het
meer integraal aanbieden van
openbaar vervoer in de Randstad, en
haar appreciatie daarvan.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Circulaire economie
05-10-2016

De Staatssecretaris zal een onderzoek Stas I&M
(laten) uitvoeren naar de kosten en
effectiviteit van het invoeren van een
statiegeldsysteem voor kleine plastic
flesjes en blikjes en dit onderzoek vóór
de zomer van 2017 aan de kamer
sturen, tegelijkertijd met de Raamovereenkomst verpakkingen.

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

Begrotingsonderzoek
12-10-2016

De Staatssecretaris zal de indicatoren
spoorveiligheid in de begroting van
het Ministerie van Infrastructuur en
Milieu verduidelijken.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
27-10-2016

Voor het kerstreces 2016–2017
Stas I&M
ontvangt de Kamer informatie over de
uitkomst van nader overleg tussen NS
en de regio over de dienstregeling van
de Kennemerlijn

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
27-10-2016

In de volgende voortgangsrapportage
over het Programma Hoogfrequent
Spoorvervoer (april 2017) ontvangt de
Kamer informatie over de mogelijkheden en regionale wensen ten
aanzien van de Zaanlijn.

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Spoorveiligheid/
ERTMS
10-11-2016

De Staatssecretaris stuurt de Kamer
Stas I&M
een brief naar aanleiding van de vraag
van de heer Hoogland over het
onderzoek van de Inspectie Leefomgeving en Transport naar het
Arriva-incident in Noord-Nederland.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO MIRT
28-11-2016

In december 2016 informeert de
Staatssecretaris de Kamer over het
beleid ten aanzien van de niet
beveiligde overwegen en de aanboden risicogestuurde aanpak daarvan.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO MIRT
28-11-2016

In december 2016 ontvangt de Kamer
een brief over de uitkomsten van
bestuurlijk overleg over fietsparkeren
bij stations.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Stas I&M

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

256

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO Luchtvaart
30-11-2016

Nadat de Europese Commissie haar
studie heeft gepubliceerd over
functionele luchtruimblokken, zal de
Staatssecretaris haar oordeel hierover
naar de Kamer sturen.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
08-12-2016

Ten behoeve van het algemeen
overleg Spoor op 20 december 2016
ontvangt de Kamer nadere informatie
over de Kennemerlijn.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
08-12-2016

De Staatssecretaris zal de Kamer bij
Stas I&M
een voortgangsbrief over de taskforce/
Beter Benutten op de hoogte brengen
van de uitkomst van de bespreking
over studentenkorting voor het gebruik
van de OV-fiets.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Openbaar vervoer,
OV-chipkaart en taxi
08-12-2016

Bij de evaluatie van de taximarkt zal de Stas I&M
Staatssecretaris reageren op het
rapport «Amsterdamse taxichauffeur
aan het woord» dat door de heer
Smaling is aangeboden.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Externe veiligheid
14-12-2016

De Staatssecretaris zal vóór de zomer
van 2017 een update inzake asbestdaken aan de Kamer sturen.

Vóór het zomerreces zal een update
inzake asbestdaken aan de Kamer
worden gestuurd.

AO Externe veiligheid
14-12-2016

De Staatssecretaris zal vóór de zomer Stas I&M
van 2017 een analyse geven ten
aanzien van de verschillen in naleving
en handhaving met betrekking tot
Majeure risicobedrijven (BRZO’s) in de
Staat van de Veiligheid majeure
risicobedrijven 2016.

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Spoor
20-12-2016

In mei 2017 krijgt de Kamer meer
duidelijkheid over de softwareproblemen bij Bombardier

Stas I&M

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Spoor
20-12-2016

Voor de zomer van 2017 informeert de Stas I&M
Staatssecretaris de Kamer over het
effect van de herpositionering van
ProRail op een eventuele btw-afdracht.

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Spoor
20-12-2016

In oktober 2017 ontvangt de Kamer
nadere informatie over de problemen
met beton aan de HSL-Zuid.

De Kamer zal in het najaar 2017
worden geïnformeerd.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

De Minister van Infrastructuur en
Minister I&M
Milieu zal in de nota van toelichting bij
het Besluit activiteiten leefomgeving
(Bal) een nadere toelichting c.q.
concretisering ten aanzien van
Rijksmonumenten geven, waarbij zij
de mogelijkheid van een meldingsplicht in gemeentelijk verband voor
vergunningsvrije rijksmonumentenactiviteiten aan zowel de buiten- als de
binnenkant beschrijft.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

De Minister van Infrastructuur en
Milieu zal het begrip «aantoonbaar te
verwachten archeologische
monumenten» opnemen in een
begripsbepaling bij de uitvoeringsregelgeving voor de Omgevingswet.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Stas I&M

Stas I&M

Minister I&M

AO Wegen en verkeersvei- Voor de zomer van 2017 ontvangt de
Minister I&M
ligheid
Kamer een brief van de Minister van
18-01-2017
I&M over het plan om appen en bellen
op de fiets te verbieden

De Kamer wordt voor het zomerreces
2017 geïnformeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

257

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO Wegen en verkeersvei- In het voorjaar van 2017 informeert de Minister I&M
ligheid
Minister van I&M de Kamer over de
18-01-2017
mogelijkheden voor de aanpak van
fraude met de kilometerteller

De Kamer wordt voor het zomerreces
geïnformeerd.

AO Wegen en verkeersvei- Voor de zomer informeert de Minister
ligheid
van I&M de Kamer over verbetering
18-01-2017
en/of afschaffing van tunneldosering
met het oog op het voorkomen van
files.

Minister I&M

Het onderzoek is in het najaar van
2017 gereed. Zodra deze resultaten
beschikbaar zijn zal de Kamer
geïnformeerd worden.

Invoeringswet in verband
met de Omgevingswet
19-12-2016

De Minister van Binnenlandse Zaken
Minister I&M
en Koninkrijksrelaties zal bezien hoe
de bruikbaarheidseisen teruggeplaatst
kunnen worden in het Besluit
bouwwerken leefomgeving (Bbl) mits
er afwijkingsmogelijkheden voor
gemeenten beschikbaar blijven. De
Kamer zal over de uitwerking van deze
mogelijkheid geïnformeerd worden
uiterlijk bij het begin van de voorhangprocedure van het ontwerpInvoeringsbesluit.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Duurzaam en Milieu
18-01-2017

De Staatssecretaris zegt toe dat in de
Stas I&M
brief van de Minister van Economische
Zaken, die in april van dit jaar aan de
Kamer wordt gestuurd over de
monitoring en benchmark in het kader
van het MVI, in zal worden gegaan op
hoe CO2 daarin wordt opgenomen.

De Kamer wordt voor het zomerreces
2017 geïnformeerd

AO Duurzaam en Milieu
18-01-2017

De Staatssecretaris zal rond de zomer
van 2017 de Kamer een brief sturen
over hoe, mede naar aanleiding van
het onderzoek getiteld «Cruciale
delfstoffen raken op: er moeten
delvingsquota komen», schaarse
grondstoffen opgenomen zullen
worden in de criteria.

De Kamer wordt uiterlijk het najaar
van 2017 geïnformeerd

AO Duurzaam en Milieu
18-01-2017

De Staatssecretaris zal vóór de zomer Stas I&M
van 2017 een brief aan de Kamer
sturen met daarin haar plannen ten
aanzien van keurmerken, in wereldwijd
verband, onder andere voor hout en
cacao.

De Kamer wordt voor het zomerreces
2017 geïnformeerd met de brief over
algemeen bosbeleid.

AO Duurzaam en Milieu
18-01-2017

De Staatssecretaris zal inzake
hormoonverstorende stoffen en het
Deense voorbeeld in dat verband de
Kamer een brief sturen in relatie tot
het MVI.

Stas I&M

De Kamer wordt in het najaar
geïnformeerd.

AO Duurzaam en Milieu
18-01-2017

De Staatssecretaris zal vóór de zomer
van 2017 een brief aan de Kamer
sturen over de evaluatie van TPAC
waarin zij ook ingaat op de inrichting
van een brede expertcommissie over
duurzame biomassa gericht op
meerdere stromen.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Circulaire Economie/
Leefomgeving
16-02-2017

De Staatssecretaris zal vóór het
volgende algemeen overleg Circulaire
economie in samenspraak met de
Minister van Economische Zaken een
brief aan de Kamer sturen over de
financiële stromen ten behoeve van
circulaire economie.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Stas I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

258

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

AO Circulaire Economie/
Leefomgeving
16-02-2017

De Staatssecretaris zal het advies van
de Gezondheidsraad inzake streefwaarden voor luchtkwaliteit eind 2017
aan de Kamer sturen.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Circulaire Economie/
Leefomgeving
16-02-2017

De Staatssecretaris zal in het najaar
van 2017, onder andere aan de hand
van de «petitie-motie» van de
«plasticsoupsurfer», met een voorstel
komen ten aanzien van de 90%
reductie van zwerfafval, inclusief een
beschouwing ten aanzien van de
Raamovereenkomst verpakkingen en
andere onderzoeken en instrumenten
aan de Kamer sturen. Hierbij heeft de
Staatssecretaris aangegeven dat
daarin óók een beschouwing van
prijsprikkels wordt meegenomen.
Voorts zal zij binnen één maand een
nulmeting in dit verband aan de
Kamer sturen.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Circulaire Economie/
Leefomgeving
16-02-2017

Het resultaat van het nu lopende
onderzoek naar de milieustraten zal
eind dit jaar door de Staatssecretaris
aan de Kamer worden gestuurd.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

Indien er een bespreking plaats zal
vinden tussen de Staatssecretaris en
lokale bestuurders rond Schiphol over
concrete voorstellen inzake de zorgen
van omwonenden over de verkoopbaarheid van hun woningen, zal zij de
Kamer hierover na afloop informeren.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer
Stas I&M
voortaan een halfjaarlijkse voortgangsrapportage sturen over Lelystad
Airport.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer voor Stas I&M
de zomer informeren over het
ontwerpproces inzake Lelystad Airport
en de aansluiting op het hogere
luchtruim.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

De Kamer zal voor maart 2017 worden Stas I&M
geïnformeerd over schijnzelfstandigheid bij luchtvaartmaatschappijen.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

Als er nieuws is over Insel Air, zal de
Kamer worden geïnformeerd.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Luchtvaart
23-02-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer
informeren over de vraag wat in de
MER inzake Schiphol kan worden
meegenomen en hierbij ingaan op de
motie-Smaling (Kamerstuk 31 936384).

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Nucleaire veiligheid
10-05-2017

De Minister zal in de volgende
voortgangsbrief inzake nucleaire
veiligheid uitleg geven over Euratom
in verband met de Belgische kerncentrales

Minister I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

259

Vindplaats

Omschrijving

AO Scheepvaart
06-06-2017

De Minister probeert de Kamer uiterlijk Minister I&M
in september te informeren over een
gelijk speelveld voor Nederlandse
zeehavens en de Rotterdamse haven
in het bijzonder.

Bewindspersoon

Stand van zaken
De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Water
21-06-2017

De Kamer zal na de zomer worden
geïnformeerd over de uitwerking van
alle stappen in het dossier legionellapreventie.

Minister I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Water
21-06-2017

De Kamer zal in de zomer worden
Minister I&M
geïnformeerd over de evaluatie van de
drinkwaterregelgeving.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Water
21-06-2017

De Minister zal de Kamer informeren
Minister I&M
als er meer duidelijkheid is inzake
Chemours. Hierbij zal ook de
procedure worden uiteengezet voor de
vergunningverlening bij lozingen en
de procedure na overtredingen.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Water
21-06-2017

Na afstemming met de stakeholders
Minister I&M
zal de Kamer zo snel mogelijk worden
geïnformeerd over de aanpak van
lozingen in het kader van de aangepaste Algemene Beoordelingsmethodiek Stoffen en Preparaten (ABM)
en emissietoets. Ook zal de Minister de
handleiding meesturen, inclusief de
richtlijnen voor opkomende stoffen.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Water
21-06-2017

De Kamer zal worden geïnformeerd
over de gesprekken met de farmaceutische industrie over medicijnresten in
het drinkwater.

Minister I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd.

AO Spoor
22-06-2017

Eind 2017 komt de Staatssecretaris
terug op de vraag over verbetering
van de dienstregeling bij station
Dordrecht.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoor
22-06-2017

In de jaarlijkse brief «Voortgang
Stas I&M
Betuweroute» zal worden ingegaan op
de gevolgen van de vertragingen aan
het derde spoor in Duitsland voor het
spoorvervoer van goederen in
Nederland.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoor
22-06-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer
Stas I&M
informeren over de uitkomst van het
gesprek met NS over de tijdelijke inzet
van een shuttlebus BredaNoorderkempen, zolang de snelle trein
naar Brussel niet rijdt.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

In de ontwerpbegroting voor 2018
Minister I&M
wordt informatie opgenomen over: –
de opzet van de onderzoeksmethodiek
voor het nagaan van de relatie tussen
de ontwikkeling ten aanzien van de
luchtkwaliteit en het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

In het najaar ontvangt de Kamer een
Stas I&M
brief over de wijze waarop informatie
over spoorprestaties op corridorniveau
met de Kamer kan worden gedeeld.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

260

Vindplaats

Omschrijving

Bewindspersoon

Stand van zaken

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

In de ontwerpbegroting voor 2018
wordt informatie opgenomen over: –
de budgetbehoefte voor langjarig
onderhoud, beheer en vervanging;

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoorveiligheid en
ERTMS
05-07-2017

In de volgende voortgangsrapportage Stas I&M
zal de Staatssecretaris de risico’s
uitwerken die de Auditdienst Rijk
signaleert voor de planuitwerking- en
realisatiefase. Zij zal daarbij ook een
planning per corridor opnemen. Bij
toekomstige planningwijzigingen zal zij
de Kamer ook direct informeren over
de betekenis daarvan voor de scope en
het budget van de ERTMS-uitrol.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoorveiligheid en
ERTMS
05-07-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer op de Stas I&M
hoogte blijven houden van de
uitvoering van de motie De
Boer/Hoogland d.d. 4 februari 2014
over het toetsen van
ERTS-uitrolscenario’s aan de veiligheid
en economische meerwaarde
(Kamerstuk 33 652, nr. 11).

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoorveiligheid en
ERTMS
05-07-2017

In het najaar ontvangt de Kamer de
uitkomst van het onderzoek naar de
afdwingbaarheid van langzaam rijden
in de nacht met het oog op het
beperken van booggeluid op locaties
zoals in Tricht, Woerden, Rosmalen en
Goes.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoorveiligheid en
ERTMS
05-07-2017

In het najaar informeert de Staatssecretaris de Kamer over de uitkomst
van de innovatieve proeftuin van het
programma niet-actief beveiligde
overwegen.

Stas I&M

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

AO Spoorveiligheid en
ERTMS
05-07-2017

De Staatssecretaris zal de Kamer in het Stas I&M
najaar op de hoogte stellen van de
uitkomst van bestuurlijk overleg over
het informeren van omwonenden over
hun handelingsperspectief bij
calamiteiten op het spoor.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

Wetgevingsoverleg
Jaarverslagen Infrastructuur en Milieu
29-06-2017

De Staatssecretaris komt terug op de
vraag van het lid Kröger (GroenLinks)
ten aanzien van het stimuleren van
circulaire economie via aanbestedingen.

De Kamer zal conform toezegging
worden geïnformeerd

Stas I&M

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

261

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

262

320

St. Rioned – Project Kenniscoaches

11.836

Subsidieregeling Geonovum

Regeling

Artikel 13 Ruimtelijke Ontwikkeling

0

12.256

79

Totaal artikel

72

0

Incidentele subsidies 11.04
Waterkwaliteit

380

0

0

21

50

Stichting Deltares – Bouw
GeoCentrifuge

50

172

7.641

0

400

400

3.500

0

2017

Incidentele subsidies 11.01
Algemeen Waterbeleid

Incidenteel

Instituut Fysieke Veiligheid –
Project Water en Evacuatie

Begroting

0

5.016

Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland – Programma Partners
voor Water 4 (HGIS)

Besluit

3.049

Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland – Programma Partners
voor Water 3 (HGIS)

Overig

400

Subsidieregeling Delta Alliance

2.242

680

2016

Tijdelijke subsidieregeling IGRAC
2016–2021

Subsidieregeling waterveiligheid
en waterzekerheid stedelijke
delta’s: Partners voor Water (HGIS)

Subsidieprogramma wereldwijd
werken met water: Partners voor
Water (HGIS)

Regeling

Artikel 11 Integraal Waterbeleid

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

BIJLAGE 4 SUBSIDIEOVERZICHT

380

13.032

0

1.030

0

0

0

7.352

0

250

400

4.000

0

2018

380

13.032

0

1.030

0

0

0

7.402

0

200

400

4.000

0

2019

380

13.042

0

1.040

0

0

0

10.102

0

0

400

1.500

0

2020

380

12.002

0

0

0

0

0

11.102

0

0

400

500

0

2021

380

8.802

0

0

0

0

0

8.802

0

0

0

0

0

2022

2014

*

*

*

2015

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2021

2019

2021

2018

*

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2021

2015

2019

2021

2021

2015

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

4

6

5

5

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

263

652

60

Openbaar Lichaam Saba –
Drinkwatervoorziening Saba

380

Provincie Friesland – Regiecollege
Waddengebied

0

St. Geonovum – Basisprogramma
2014–2016

St. SVB-BGR – Afronding realisatieprogramma Basisregistratie
grootschalige topografie 2017

4.779

0

St. Landelijk Samenwerkingsverband GBKN – Afronding
realisatieprogramma Basisregistratie grootschalige topografie 2017

St. SVB-BGT – Programma BGT
2016 en 2017

5.000

St. Landelijk Samenwerkingsverband GBKN – Beheerkosten van
grootschalige topografie voor de
periode 2016–2017

Beleidsprogramma AAARO:
Actieagenda Architectuur en
Ruimtelijk Ontwerp 2017–2021
0

650

Besluit financiële bepalingen
bodemsanering – Collectieve
saneringen

Begroting

6.327

12

0

1.491

2016

Besluit financiële bepalingen
bodemsanering – Bedrijvenregeling

Provincie Friesland – Regiecollege
Waddengebied 2015

Besluit

Subsidieregeling exploitatiekosten
RWZI Bonaire

Subsidieregeling transportkosten
drinkwater BES

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

0

60

0

342

0

945

0

1.215

650

9.031

0

1.700

3.823

2017

0

60

0

0

0

0

0

1.215

0

8.684

0

1.200

3.823

2018

0

60

0

0

0

0

0

1.215

0

10.000

0

1.000

3.823

2019

0

60

0

0

0

0

0

1.215

0

10.000

0

1.000

1.211

2020

0

60

0

0

0

0

0

0

0

10.000

0

1.000

1.211

2021

0

60

0

0

0

0

0

0

0

10.000

0

1.000

1.211

2022

2014

2014

2016

2015

2015

2014

*

*

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2020

2020

2019

2022

2022

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2024

2024

2015

2027

2027

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

4

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

264

0
31
0

Incidentele subsidies 13.03
Gebiedsontwikkelen

Incidentele subsidies 13.04
Ruimtegebruik Bodem

Incidentele subsidies 13.05
Eenvoudig Beter

3.660

Subsidieregeling SWOV

399

3.781

Subsidieregeling Veilig Verkeer
Nederland

Subsidieregeling Team Alert

581

Subsidieregeling Fietsersbond

Regeling

Artikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid

24.812

30

Totaal artikel

74

Incidentele subsidies 13.02
Geo-informatie

0

Unie van Waterschappen –
Implementatie Omgevingswet

Incidentele subsidies 13.01
Ruimtelijk Instrumentarium

0

2.000

Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) – Implementatie
omgevingswet

St. Bureau Commissie voor de
Milieu-Effectrapportage –
Programma Commissie MER

0

382

St. SVB-BGT – Transitiekosten
2014–2015

St. SVB-BGT – Kwaliteitszorg BGT

716

2.229

2016

Beleidsprogramma AAARO:
Actieagenda Architectuur en
Ruimtelijk Ontwerp 2013–2016

Incidenteel

Water- en Energiebedrijf Bonaire
N.V. – Exploitatiekosten RWZI
Bonaire

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

771

3.854

3.726

600

29.469

0

0

0

23

0

4.000

5.000

2.000

300

0

0

0

2017

765

3.870

3.736

600

21.662

0

0

0

0

0

1.000

5.000

0

300

0

0

0

2018

765

3.869

3.736

600

19.778

0

0

0

0

0

0

3.000

0

300

0

0

0

2019

765

3.869

3.736

600

13.866

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2020

764

3.869

3.736

600

12.651

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2021

764

3.869

3.736

600

12.651

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2022

2015

2014

2014

2016

2016

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2017

2017

2017

2021

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2018

2018

2018

2021

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

265

203

314

238

48

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – OV-loket
2016–2018

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – Beleidsondersteuning 2016–2018

St. Landelijk Klachtenmeldpunt
Taxivervoer – Landelijk klachtenmeldpunt Taxivervoer 2016

Wet

Artikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor

Totaal artikel

Incidentele subsidies 15.01
Openbaar Vervoer
782

112

19

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – Beleidsondersteuning 2013–2015

Incidenteel

50

0

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – OV-loket
2013–2015

Begroting

Eenmalige subsidieregeling update
software Boordcomputer taxi

Regeling

Artikel 15 Openbaar Vervoer

9.189

Incidentele subsidies 14.02
Veiligheid

Totaal artikel

545

20

2016

Incidentele subsidies 14.01
Netwerk

Incidenteel

St. Consument en Veiligheid –
Fietshelmproject Zeeland

Begroting

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

0

9.486

0

535

0

2017

0

9.051

30

50

0

2018

0

9.020

0

50

0

2019

0

8.970

0

0

0

2020

0

8.969

0

0

0

2021

0

8.969

0

0

0

2022

2016

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

*

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2016

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

266

NS – Intercityverbinding
Dordrecht–Breda

0
0

Subsidieregeling
OV-Klantenbarometer

0

Verkeersverbund Rhein-Ruhr –
exploitatie Regional Expres 13

NS Reizigers BV – Sociale
Veiligheid

Incidenteel

St. Bodemsanering NS (SBNS) –
Bodemsanering NS-percelen

2.300

9.076

0

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – Beleidsondersteuning 2016–2018

Convenant

0

Vereniging Reizigers Openbaar
Vervoer (ROVER) – OV-loket
2016–2018

Begroting

0

Tijdelijke subsidieregeling SLKT
2017–2018

1.871

Tijdelijke subsidieregeling Stichting
Rocov Fryslân inzake consumenteninspraak Friese Waddenveren
2017–2021

2.014

Tijdelijke subsidieregeling
spoorgoederenvervoer voor
bijzondere omleidingskosten

180

0

0

2016

Subsidieregeling beheersing
GSM-R interferentie

Tijdelijke subsidieregeling upgrade
elektrische locomotieven ERTMS

Regeling

Wet

Subsidie Contractsector/Bijzondere
spoordiensten

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

4.100

0

500

238

318

200

50

12

2.400

15.607

0

1.380

0

2017

3.600

0

250

237

326

200

50

12

2.200

0

0

2.000

0

2018

0

0

250

240

322

200

0

12

2.900

0

0

0

0

2019

0

0

250

238

320

200

0

12

3.000

0

0

0

0

2020

0

0

250

238

320

200

0

12

2.938

0

0

0

0

2021

0

0

250

238

320

200

0

12

3.000

0

0

0

0

2022

*

*

*

*

*

2012

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2020

2018

2021

2020

2017

*

*

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2020

2018

2021

2022

2016

2010

2014

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

4

4

4

8

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

267

Regeling

Artikel 18 Scheepvaart en havens

Totaal artikel

Incidentele subsidies 17.01
Luchtvaart
1.548
7.219

8.455

50

75

200

2.900

140

369

1.900

37

24.864

59

2017

462

0

Stichting Avi-Assist – Luchtvaartveiligheid Zuidoost Afrika

Incidenteel

0

200

Stichting Klachtentelefoon
Luchtverkeer Zuid-Limburg –
klachtenbehandeling AWACSGeilenkirchen, Weeze-Niederrhein
en Luik-Bierset

Koninklijke Luchtvaart
Maatschappij N.V. – Corporate
Biofuel Programme

5.300

175

St. Bevordering Kwaliteit Leefomgeving Schipholregio – Leefomgeving Schiphol

428

Bijdrage commissies regionaal
overleg burgerluchthavens van
nationale betekenis

1.854

36

15.543

102

2016

Bijdrage Commissie Regionaal
Overleg luchthaven Schiphol
(CROS) / Omgevingsraad Schiphol
(ORS)

Begroting

Regeling Bijdrage onderwerken
graanresten

Subsidieregeling KDC (Bijdrage
Knowledge Development Centre)

Regeling

Artikel 17 Luchtvaart

Totaal artikel

Incidentele subsidies 16.01 Spoor

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

1.674

790

50

75

200

0

140

369

0

50

8.934

59

2018

2.474

790

50

75

0

1.000

140

369

0

50

3.983

59

2019

2.017

197

0

75

0

400

140

369

786

50

4.079

59

2020

1.837

0

0

75

0

400

140

369

803

50

4.017

59

2021

1.437

0

0

75

0

0

140

369

803

50

4.079

59

2022

2014

2010

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2017

2017

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2017

2017

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

268

429
0

Subsidieregeling innovaties
duurzame binnenvaart

Subsidieregeling Topsector
Logistiek

146

Incidentele subsidies 18.01
Scheepvaart en Havens

638

Projectstimuleringsregeling
Interreg V

Incidenteel

Artikel 20 Lucht en Geluid

Totaal artikel

Incidentele subsidies 19.01
Internationaal beleid, coordinatie
en samenwerking

Incidentele subsidies 19.01
Tegengaan klimaatverandering

Omgevingsdienst NL – Extra
toezicht energiebesparing

2.430

0

1.187

570

0

Rijkscofinancieringsregeling
Interreg V

Incidenteel

36

Subsidieprogramma reductie
overige broeikasgassen

Regeling

Artikel 19 Klimaat

5.926

765

Zero Emissie Transport (Low
Carbon Freight)

Totaal artikel

4.337

NWO – Subsidie Topsector
Logistiek

Incidenteel

248

0

2016

Tijdelijke subsidieregeling
kennismakingsstages scheepvaart

Tijdelijke subsidieregeling EICB
2012

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

2.833

0

277

1.860

0

696

0

8.936

69

106

0

7.744

767

250

2017

2.665

0

176

600

200

1.689

0

5.044

69

85

0

4.850

40

0

2018

267

0

0

0

0

267

0

3.245

68

0

0

3.177

0

0

2019

0

0

0

0

0

0

0

545

0

0

0

545

0

0

2020

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2021

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

2022

*

*

2011

*

*

2014

2012

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2020

2020

*

2020

2017

2017

*

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2020

2020

2012

2020

2017

2017

2013

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

269

609

EU-project ProSafe

Incidenteel

491

0

EU-project NANoReg

Europese regeling

Subsidieregeling versterking
omgevingsveiligheid BRZO-sector

Subsidieregeling verwijderen
asbestdaken

Regeling
14.999

246

1.089

2.000

25.001

2.731

1.749

Artikel 22 Omgevingsveiligheid en milieurisico’s

Totaal artikel

188

0

743

1.522

1.100

0

Incidentele subsidies 21.06
Natuurlijk Kapitaal

0

86

0

350

350

Incidentele subsidies 21.05
Duurzame Productketens

Programma CIRCO en Nederland
Circulair

Incidenteel

St. Milieukeur – Milieukeurmerk en
Ecolabel

St. Milieu Centraal – Programma
Duurzaam Consumeren
140

0

Besluit

0

4

50

Subsidieregeling St. Milieukeurmerk – Milieukeurmerk en
Ecolabel

4

2017

50

2016

Subsidieregeling St. Milieu
Centraal – Programma Duurzaam
Consumeren

Regeling

Artikel 21 Duurzaamheid

Totaal artikel

Incidentele subsidies 20.01 Lucht
en geluid

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

0

0

2.000

15.091

1.935

135

0

1.100

0

0

350

350

0

0

2018

0

0

2.000

10.083

879

179

0

0

0

0

350

350

0

0

2019

0

0

2.000

9.594

879

179

0

0

0

0

350

350

0

0

2020

0

0

2.000

13.094

879

179

0

0

0

0

350

350

0

0

2021

0

0

2.000

19.594

879

179

0

0

0

0

350

350

0

0

2022

*

*

2014

2015

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2021

2021

2020

2020

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2021

2021

2015

2015

2020

2020

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

6

6

4

4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

270

932

Nederlands Normalisatie Instituut –
Normalisatiewerkzaamheden
radioactiviteitsmetingen 2013 –
2017

Totaal Hoofdstuk XII

Totaal artikel

Incidentele subsidies 97.01
Algemeen Departement

Incidenteel

101.170

1.790

40

750

0

NWO – Programma Smart Urban
Regions of the Future (SURF)

250

NWO – Programma Duurzame
bereikbaarheid Randstad

0

250

450

50

NWO – Programma Duurzame
Logistiek

Begroting

Subsidieregeling samenwerkende
personeelsverenigingen I&M

Subsidieregeling Urban Futures
Studio

Regeling

COVRA N.V. – Onderzoeksprogramma Eindberging Nucleair
Afval (OPERA)

Besluit

Wet

Artikel 97 Algemeen Departement

18.609

Incidentele subsidies 22.03
Veiligheid bedrijven en transport

Totaal artikel

1.242

336

2016

Belangenvereniging Pyrotechniek
Nederland – Safety Deal Vuurwerk

Incidentele subsidies 22.01
Veiligheid Chemische Stoffen

Begro- Naam subsidie (regeling) (met
tingsar- hyperlink naar vindplaats)
tikel

129.398

2.370

967

750

250

250

102

51

29.230

506

3

385

2017

84.317

1.450

78

750

250

250

122

0

18.870

1.604

0

175

2018

67.854

1.255

255

750

0

250

0

0

13.921

1.663

0

175

2019

60.078

1.356

356

750

0

250

0

0

15.324

3.555

0

175

2020

58.131

752

502

0

0

250

0

0

17.024

1.755

0

175

2021

60.843

502

502

0

0

0

0

0

23.524

1.755

0

175

2022

*

*

Laatste
evaluatie1
(jaartal) (met
hyperlink
naar
vindplaats)

2021

2019

Volgende
evaluatie2
(jaartal)

2021

2009

Einddatum
subsidie3
(regeling)
(jaartal)

10

9

Toelichting
1. Een * in deze kolom betekent dat een eerder evaluatiemoment op
grond van de vigerende regelgeving niet aan de orde is. Bij subsidies
waarvoor conform de Awb geen evaluatieverplichting is, is in deze
kolom niets aangegeven tenzij er wel een evaluatie is uitgevoerd.
2. Een * in deze kolom betekent dat een eerder evaluatiemoment op
grond van de vigerende regelgeving niet aan de orde is. Bij subsidies
waarvoor conform de Awb geen evaluatieverplichting is, is in deze
kolom niets aangegeven tenzij er wel een evaluatie is uitgevoerd.
3. Bij de subsidies die aangegeven zijn als Begrotingssubsidies en
Incidentele Subsidies is geen einddatum aangegeven. Deze posten
betreffen diverse subsidies die conform de Awb artikel 4:23 derde lid
sub c en sub d worden verleend. Hieraan ligt derhalve geen subsidieregeling aan ten grondslag; een einddatum is niet aan de orde. Bij de
Europese Regelingen zijn de evaluatiemomenten en einddatum niet
van toepassing. Bij subsidies die rechtstreeks zijn gebaseerd op een
formele wet is geen einddatum aangegeven omdat op grond van de
vigerende Comptabiliteitswet 2001 geen horizonbepaling is verplicht.
4. Nieuwe regeling, publicatie voorzien voor 2e helft 2017.
5. De programmamiddelen voor de programma’s Partners voor Water
worden op het subsidie-artikel verantwoord.
6. Het hieraan ten grondslag liggende Besluit Milieusubsidies is medio
2015 vervallen en niet geëvalueerd.
7. Deze subsidie heeft, hoewel rechtstreeks gebaseerd op de Wet
Personenvervoer 2000, een incidenteel karakter. Evaluatiemomenten
zijn daarom niet opgenomen.
8. Deze regeling is niet geëvalueerd.
9. Deze subsidie is verstrekt op grond van de Kaderwet EZ-subsidies.
Voor eventuele evaluaties wordt verwezen naar de informatie van het
Ministerie van Economische Zaken.
10. De voortgangsrapportage voor de Subsidie(regeling) Urban Futures
Studio is te vinden op: https://www.uu.nl/sites/default/files/
voortgangsrapportage_ufs_voor_ienm_juni_2017.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

271

BIJLAGE 5 EVALUATIE- EN OVERIG ONDERZOEK
Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Waterkwantiteit

11

Start

Afronding

Vindplaats

Waterkwantiteit en kwaliteit

11

2020

2021

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg442254

Waterkwantiteit

11

20141

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg442254

Waterkwaliteit

11

2015

2015

https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/kamerstukken/2015/11/
23/beleidsdoorlichting-beleidsartikel12-waterkwaliteit

Leefomgevingsbalans (1x per 2 jaar)

11

2016

http://themasites.pbl.nl/
balansvandeleefomgeving/
jaargang-2016

Deltaprogramma rapport «Koers
houden in de Delta»

11

2016

2016

http://www.pbl.nl/publicaties/koershouden-in-de-delta

Wettelijke ex post evaluatie Deltawet
Waterveiligheid en Zoetwatervoorziening

11

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34513-1.html

Evaluatie water-RO; Naar een
vloeiende lijn.Opdracht Deltaprogramma aan Rijnmond-Drechtsteden

11

2015

2016

https://www.deltacommissaris.nl/
documenten/publicaties/2016/06/21/
evaluatie-water-ro-naar-eenvloeiende-lijn

Tussentijdse beleidsevaluatie 3 grote
waterveiligheidsprogramma’s
«Regeling grote projecten», oa
HWBP2,Ruimte voor de rivier en
Maaswerken

11

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg788518

Evaluatie structuurvisie derde nota
Waddenzee

11

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg665763

Eindrapport ex ante evaluatie van de
Nederlandse plannen voor de
Kaderrichtlijn Water

11

2016

http://www.pbl.nl/publicaties/
waterkwaliteit-nu-en-in-de-toekomst

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA’s
Ander ex-ante
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

272

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Ex (dur)ante evaluatie van de
Nederlandse plannen voor de KRW

11

2018

2020

Nader onderzoek Windenergie op
Zee-aanvulling Hollandse Kust

11

2015

2016

Vindplaats

https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/kamerstukken/2015/04/
23/aanbieden-van-de-notitiereikwijdte-en-detailniveau-aanvullinggebied-hollandse-kust

Deltaprogramma
11
Ontwerp Nationaal Waterplan
2016–2021
Onder andere: overstromingsrisicobeheersplannen

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31710-35.html

Onderzoeken mbt totstandkoming
omgevingswet

http://www.omgevingswetportaal.nl/
publicaties/publicaties-eenvoudigbeter

11

Actualisatie initiële beoordeling KRM: 11
beoordeling het bereiken van de
goede milieutoestand en daarbij
behorende doelen in 2020 n.a.v. het
treffen van maatregelen in het kader
van bestaand en voorgenomen beleid

2018

Voortgangsrapportage uitvoering
11
Programma van Maatregelen KRM, cf.
art.8

2017

2018

Evaluatie doelmatigheid drinkwatervoorziening (evaluatie van hoofdstuk
5 vd drinkwaterwet ogv art 60 vd
drinkwaterwet)

11

2017

2017

Evaluatieonderzoek of de aanbeve11
lingen van de Algemene Rekenkamer
voldoende zijn opgevolgd (Gewijzigde
motie van de leden Smaling en Jacobi
TK 33 450 nr 40).

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29684-124.html

Eindevaluatie maaswerken

11

2017

Eindevaluatie ruimte voor de rivier

11

2017

Benchmark monitoring financiele
doelmatigheid

11

2017

Jaarlijkse voortgangsrapportage De
staat van ons water

11

Jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst27625-350.html

Periodieke beoordeling van primaire
waterkeringen:
ILT:Rapportage eerste beoordelingsronde primaire waterkeringen;
Landelijke beoordeling 2017–2023

11

Toetsing van de Basiskustlijn
(kustlijnkaartenboek)

11

5-jaarlijkse evaluatie activiteiten
Schelde estuarium conform verdrag
met Vlaanderen inzake samenwerken
beleid en beheer

11

2018

Nader onderzoek naar de
doorwerking van het Besluit
algemene regels ruimtelijke ordening
voor het Waddengebied

11

2015

Overig onderzoek

2017

2023

Jaarlijks

https://data.overheid.nl/data/dataset/
kustlijnkaartenboek-2017-af-tebeelden-trendwaarden-schaal-100000

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg665764

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

273

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

PBL: Monitor SVIR (elke 2 jaar)

11
13
14

2016

De kwaliteit van het drinkwater in
Nederland sinds 2012 (jaarlijkse ILT
rapportage)

11

Midterm review beleidsnota
drinkwater

11

EC evaluatie over toestand
zwemwater (jaarlijks)

11

RIVM beleidsevaluatie legionellapreventie

11

Evaluatie nieuwe regelgeving voor
badinrichtingen

11

ILT: bedrijfsvergelijking in de
drinkwatersector
(benchmark 2012–2013)elke 3 jaar

11

ILT: Jaarevaluatie drinkwatertarieven
(jaarlijks)

11

Afronding

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32660-67.html
2017

2018

Vindplaats

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst27625-382.html

2019
Jaarlijks

https://www.eea.europa.eu/
publications/european-bathing-waterquality-in-2016

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34297-4.html

2016

2019

http://www.internetconsultatie.nl/
zwembaden

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg277498.html
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst27625-386.html

Beleidsverkenning Toekomstige rol en 11
ambitie Rijk en Regio voor het
Waddengebied

2016

2017

http://www.waddenzee.nl/overheid/
regiecollege-waddengebied-rcw/rcwvergaderingen/

Advies waterkwaliteit van adviescom- 11
missie water

2015

2016

Evaluatie beleidslijn Grote rivieren
door RHDHV

11

2015

2016

http://www.vnrgemeenten.nl/uploads/
media/
Evaluatie_Beleidslijn_Grote_RivierenEindrapport_26_februari_2016.pdf

Procesevaluatie naar dijken op veen II 11
door Twijnstra Gudde

2016

Evaluatierapport Partners voor water
3 2010–2015

11

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst27625-378.html

Ruimtelijke ontwikkeling

13

Ruimtelijke ontwikkeling

13

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg442256

Ruimtelijke ontwikkeling

13

2019

2020

Leefomgevingsbalans PBL (1x per 2
jaar)

13

2015

2016

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
http://themasites.pbl.nl/
balansvandeleefomgeving/
jaargang-2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

274

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Evaluatie Besluit en regeling
13
financiele bepalingen bodemsanering

Start

Afronding

Vindplaats

2015

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst30015-52.html

Evaluatie structuurvisie derde nota
Waddenzee

13

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg665763

Eindevaluatie sleutelprojecten

13

2020

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32861-8.html

Monitor omgevingswet
jaarlijks

13

IBO flexibiliteit in infrastructurele
planning

13

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg783234

Ex ante evaluatie Nationale
omgevingsvisie

13

2018

Actualisatie KBA Inspire

13

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg749616

Kansrijk mobiliteitsbeleid

13
14
17
18

2016

http://www.cpb.nl/publicatie/kansrijkmobiliteitsbeleid

Structuurvisies

13

PBL: Monitor SVIR

13

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32660-67.html

Inspire monitor EU

13

2011

2017

http://inspire.jrc.ec.europa.eu/
index.cfm/pageid/182

2017

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA’s

Overig onderzoek
http://www.ruimtelijkeplannen.nl/webroo/roo/
bestemmingsplannen?tabFilter=VISIE

Ex-durante Evaluatie AMvB Ruimte 1e 13
tranche

2017

Ex-durante evaluatie Wet voorkeursrecht gemeenten

13

2015

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst27581-53.html

Pionieren met
de Omgevingswet: houd het
eenvoudig maak het beter.

13

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg793805

Eindevaluatie en Voortgangsrapportage Groot Project RRAAM

13

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31089-121.html

Eindrapport evaluatie Ruimtelijke
Adaptatie

13

2017

https://www.deltares.nl/app/uploads/
2017/02/170131-SamenvattingTussentijdse-Evaluatie-DBRA.pdf

Uitvoeringsmonitor SVIR
jaarlijks

13

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32660-63.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

275

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Ex durante evaluatie SVIR

13

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg763852

Evaluatie code maatschappelijke
participatie

13

2016

2017

Evaluatie flexibiliteit in de MIRT
systematiek

13

2019

2019

Evaluatie stichting bodemcentrum

13

2016

2017

Wegen en Verkeersveiligheid

14

Wegen en verkeersveiligheid

14

2016

2017

Plan van aanpak bd

14

2016

2016

Rijgeschiktheid langdurig gebruik Cat. 14
III medicijnen

2015

2017

Voortgang Beter Benutten

2014

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34000-A-15

2012

jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg264684.html

Beter Benutten

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg763135

Voortgang Beter Benutten

2017

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32861-19.html

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Monitoring en evaluatie «beter
benutten»

14, en 16

Voortgang Beter Benutten

2018

ARK rapport instandhouding
hoofdwegennet

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34000-A-8.html

Effectonderzoek Wet Rijonderricht
motorrijtuigen

14

2012

2013

http://wetten.overheid.nl/
BWBR0024674/geldigheidsdatum_2407-2013

Evaluatie meerjarenprogramma
Geluidsanering

14

2015

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg625588

Evaluatie aantal doden en gewonden
in het verkeer/monitor verkeersveiligheid

14

jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29398-463.html;
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg793170

Wettelijke evaluatie RDW

14

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg793149

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

276

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

2015

http://www.syconomy.nl/
Inventarisatie_MKBAs_def.pdf

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
MKBA
Inventarisatie KBAs transportinfrastructuur 2001–2014
Investeren in Infrastructuur

14
16
18

2016

http://www.cpb.nl/publicatie/
investeren-in-infrastructuur

Toekomstverkenning welvaart en
leefomgeving cahier mobiliteit

14
16
17
18

2016

http://www.cpb.nl/sites/default/files/
publicaties/bijlagen/cpb-pbl-boek-19wlo-2015-mobiliteit.pdf

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg806239

NMCA goederenvervoer integraal
2017
NMCA Wegen

14

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg806234

Voortgangsrapportage Tracewetplichtige trajecten (2x per jaar)

14

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34300-A-63.html

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg783152

Overig onderzoek

MIRT overzicht 2017

Uitkomsten bestuurlijke overleggen
MIRT
Mobiliteitsbeeld 2016
(jaarlijks)

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34000-A-15
14
16
17
18

2013

MIRT brief
jaarlijks
2014

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31305-217.html

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34550-A-19.html

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29398-430.html

Alcoholslotprogramma

14

ILT: Staat van de veiligheid in de
leefomgeving en transport 2014 en
2015

14
16
17

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst28089-28.html; https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst28089-29.html

Publieksrapportage rijkswegennet
2016

14

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst34550-A-55.html

verslagen aan over de naleving van
de geluidproductieplafonds langs
rijkswegen en spoorwegen

14

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32252-59.html

NMCA

14

Tweejaarlijks vanaf
2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg264683

Strategisch plan verkeersveiligheid

14

2018

Openbaar vervoer en Spoor

16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

277

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Spoor

16

2018

2018

Openbaar vervoer

16

2014

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg442259

Parlementair onderzoek onderhoud en 16
innovatie spoor

2011

2012

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32707-27.html

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Evaluatie HSL-Zuid groot project
status IF artikel 17

16

Kamerstukken II, 22026

Evaluatie sociale veiligheid OV

16

2014

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst28642-60.html

Evaluatie taxiwet

16

2014

2015

http://www.rijksoverheid.nl/
ministeries/ienm/documenten-enpublicaties/kamerstukken/2015/05/05/
evaluatie-taxiwet.html

Evaluatie boordcomputer taxi

16

2015

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg807841

Ruimte voor de fiets

16

Evaluatie dubbeltariefsysteem taxi

16

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31521-72.html

OV-klantenbarometer

16

2013

2013

http://www.ovklantenbarometer.nl/

Eindrapport «Krachten bundelen voor 16
toekomstvast doelgroepenvervoer en
OV»

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst25847-117.html

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg579106
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg772802

3jaarlijkse https://
monitoring zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29984-317.html

Benchmark gebruiksvergoeding
spoorgoederenvervoer

16

Beleidsevaluatie maximum tarieven
taxivervoer

16

2015

2016

Evaluatie aanlegprojecten spoor

16

2017

2025

Evaluatie beheer en onderhoud spoor 16

2017

2025

ERTMS (voorkeursbeslissing)

2013

2014

Ex-ante onderzoek
naar doeltrefffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA’s
16

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33652-14.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

278

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Afronding

Vindplaats

PHS (voorkeursbeslissing)

16

Start

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32404-74.html

NMCA Spoor 2030–2040

16

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg806235

Eindrapport – NMCA Bus Tram en
Metro-2017

16

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg806236

ERTMS groot project

16

Overig onderzoek

Evaluatie spoorwetgeving

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33652-4.html

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31987-10.html

LTSA-1

16

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29984-384.html

LTSA-2

16+15

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29984-474.html

Jaarlijkse evaluatie one stop shop op
corridors Rotterdam-Genua en
Rotterdam-Lyon

16

2014

Staat van de veiligheid in de
leefomgeving en transport

16

MER Evaluatie Betuweroute Aspect
Sociaal

16

Impact analyse EU DG Transport

16

Jaarverslag van de Nederlandse
Autoriteit voor spoorveiligheid

16

Ruimte voor de fiets

15

OV-klantenbarometer

16

2014

2014

http://www.crow.nl/vakgebieden/
verkeer-en-vervoer/bibliotheek/
kennisdocumenten/resultatenonderzoek-ov-klantenbarometer-2014

Eindrapport «Krachten bundelen voor 16
toekomstvast doelgroepenvervoer en
OV»

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg239777

Mobiliteitsbeeld 2014

16

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31305-211.html

Luchtvaart

17

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst21501-33-508.html
jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg478750

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg239593.html

2012

2013

http://ec.europa.eu/transport/factsfundings/evaluations/index_en.htm
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29893-156.html

3 jaarlijkse http://www.rijksoverheid.nl/
monitoring onderwerpen/fiets/meerfietsenstallingen-bij-stations

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
Beleidsdoorlichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

279

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Luchtvaart

17

2016

2017

Plan van aanpak bd

17

Luchtvaart (GIS)

17

Vindplaats

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32861-18.html

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst26959-140.html

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid
2012

Jaarverslagen Alderstafel en evaluatie 17

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29665-214.html

Evaluatie regeling versneld onderwerken graanresten

17

2016

2016

Evaluatie Schipholbeleid

17

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29665-211.html

Evaluatie gebruiksprognose Schiphol
en safety

17

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-263.html

verslag uit over de in de Wet
luchtvaart en het Luchthavenverkeerbesluit Schiphol vastgelegde
veiligheids- en milieuaspecten over
de periode 1 november 2015 tot en
met 31 oktober 2016.

17

2017

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29665-237.html

Monitor netwerkkwaliteit en staatsga- 17
ranties

2017

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg799580

Evaluatie bijdrage Commissie
regionaal overleg luchthaven
Schiphol /omgevingsraad Schiphol

17

2017

2017

Evaluatie Regeling commissies
regionaal overleg burgerluchthavens
van nationale betekenis

17

2017

2017

Benchmark luchthavengelden en
overheidsheffingen 2017

17

2017

2017

Evaluatie Knowledge and
development center

17

2017

2017

KEA SMASH

13

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32660-57.html

2014

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg342891

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg799581

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA’s

Actualisatie quick scan MKBA
Schiphol en Lelystad Airport
Middellange termijn
Luchthavenbesluit Twente

17

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-198.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

280

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Luchthavenbesluit Lelystad
Quick Scan Maatschappelijke Kosten
en Baten Analyse

17

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-264.html

Toets op de planning luchtverkeersdienstverlening Lelystad

17

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-388.html

Ander ex-ante
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid
Bekostiging luchtverkeersleiding

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-258.html

Overig onderzoek
Uitvoeringsagenda Luchtvaartnota

17

2014

2015

Wettelijke ZBO evaluatie functioneren 17
LVNL

2013

2014

Externe veiligheid

17

2013

Beleidsagenda luchtvaartveiligheid

17

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst22112-2063.html

Gatewayreview Lelystad

17

2017

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31936-388.html

Evaluatie subsidie Knowledge &
Development Center (KDC)

17

2017

2017

Een luchtvaartstrategie voor Europa

17

2016

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst22112-2062.html

Scheepvaart en havens

18

Scheepvaart en havens

18

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32861-22.html

Scheepvaart en havens

18

2020

2021

Evaluatie subsidieregeling Zeehaveninnovatieproject IF artikel 15

18

2016

2017

Evaluatie Quick wins binnenhavens IF 18
artikel 15

2017

2017

Evaluatie subsidieregeling innovaties
duurzame binnenvaart

2017

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst30398-1.html
http://easa.europa.eu/language/nl/
home.php

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid

18

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg800901

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

281

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

KBA brughoogtes

18

Vervolg KBA brughoogtes

18

Start

Afronding

Vindplaats

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31409-154.html

Ex-ante onderzoeken naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA’s

2017

2017

Totaaloverzicht Beheer, onderhoud,
vervanging en renovatie wegen,
vaarwegen en water

2015

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg413631

Toelichting programma IDVV: De
Nederlandse vaarwegen beter benut

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33750-A-61

Versterking marktstructuur binnenvaart

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31409-79.html

Rijksbrede maritieme strategie
2015–2025

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31409-70.html

2017

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg806237

Ander ex-ante
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Deelrapportage Vaarwegen voor de
Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA)

18

Beveiliging door moedwillige
verstoring – audit EC

18

2012

2012

Vertrouwelijk

Onderzoek naar de concurrentiever18
houdingen tussen de zeehavens in
Duitsland, Frankrijk, Nederland,
Vlaanderen en het Verenigd Koninkrijk

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29862-24.html

Havenstaatcontrole 2013

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31409-66.html

2018

2018

2018

2018

Overig onderzoek

Klimaat

19

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
klimaat
Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Agentschapsevaluatie NEa

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

282

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

IBO kostenefficiëntie
CO2-reductiemaatregelen

Start

Afronding

Vindplaats

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32813-122.html

Hernieuwbare energie: evaluatie
Europese richtlijn (EZ)

EZ

http://ec.europa.eu/energy/studies/
index_en.htm

Lokale klimaatinitiatieven

19

2013

2015

SER energieakkoord (EZ)

EZ

2016

2016

ECN: Evaluatie Besluit Emissie-eisen
middelgrote stookinstallaties

19

2012

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg231228.html

Kabinetsreactie op parlementair
onderzoek naar klimaat

19

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33193-7.html

MIA/VAMIL

19

2013

ttps://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33752-5.html

CDM

19

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg346237.html

Energie Prestatie Keuringsysteem
(EPK)

19

2016

2016

- PBL

19

2015

2015

http://www.pbl.nl/sites/default/files/
cms/publicaties/
150902Quickscan_Emissiereductie2020_final.pdf

Toekomstverkenning welvaart en
leefomgeving cahier klimaat en
energie

19

2015

http://www.cpb.nl/sites/default/files/
publicaties/bijlagen/cpb-pbl-boek-19wlo-2015-klimaat-en-energie.pdf

Voortgang klimaatbeleid in de balans
voor de leefomgeving

19

2 jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst31253-32.html

KIM: Beleidsopties voor vermindering 19
van de CO2-uitstoot van het
wegverkeer deel 1 en 2
.

2013

http://www.kimnet.nl/publicatie/
beleidsopties-voor-vermindering-vande-co2-uitstoot-van-het-wegverkeer

ECN/CE Delft/TNO: Scenarios for
19
energy carriers in the transport sector

2014

http://www.energieakkoordser.nl/
nieuws/brandstofvisie.aspx

TNO/CE Delft/ECN: Verzamelde
kennisnotities ten behoeve van de
visie duurzame brandstoffenmix

19

2014

http://www.energieakkoordser.nl/
nieuws/brandstofvisie.aspx

Stratelligence: Kosten en effecten van 19
de actie-agenda: inschatting van de
potentie

2015

http://www.energieakkoordser.nl/
nieuws/2015/ministerraad-duurzamebrandstofvisie.aspx

CE Delft/TNO/ECN: CO2-reductie door
gedragsverandering in de verkeerssector

2014

http://www.cvs-congres.nl/
cvspdfdocs_2015/cvs15_046.pdf

https://www.rijksoverheid.nl/binaries/
rijksoverheid/documenten/rapporten/
2015/06/29/evaluatie-lokaleklimaatagenda-2011-2014/evaluatielokale-klimaatagenda-2011-2014.pdf

Ex-ante onderzoeken naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid

Overig onderzoek

19

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

283

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Tussenevaluatie Potential benefits of
Triple A tyres in the Netherlands

19

2016
2018

2016
2018

Vindplaats

PBL: Stimuleren van elektrisch rijden

19

2016

http://www.pbl.nl/publicaties/
stimuleren-van-elektrisch-rijdeneffect-van-enkele-beleidsprikkels

PBL: Effecten van autodelen op
mobilteit en CO2-uitstoot

19

2016

http://www.pbl.nl/publicaties/effectenvan-autodelen-op-mobiliteit-en-co2uitstoot

Geluid

20

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32861-17.html

2012

2018

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
Geluid

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Allocatie budgetten Swung I

20

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid
– Swung 1 en Meerjarenprogrammering geluidsanering 2018

Lucht

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32252-56.html

20

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
Plan van aanpak beleidsdoorlichting
luchtkwaliteit

2017

Nationaal samenwerkingsprogramma
luchtkwaliteit

20182

2019

Rapportage Euro VI subsidieregeling
ongebruikte vrachtwagens en bussen

2014

2014

Rapportage Euro VI subsidieregeling
emissiearme taxi’s en bestelwagens

2015

2015

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg363446

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

284

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

2014

2015

http://www.kimnet.nl

2017

2017

http://www.pbl.nl/sites/default/files/
cms/publicaties/pbl-2017-analyseleefomgevingseffectenverkiezingsprogramma%27s-2568.pdf

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
KIM: De lucht klaren. Over de relatie
tussen verkeer, luchtkwaliteit en
gezondheid en mogelijke aangrijpingspunten voor beleid.
Analyse leefomgevingseffecten
verkiezingsprogramma’s 2017–2021

14, 19, 20

Geluidmonitor

20

jaarlijks

http://www.rivm.nl/
Documenten_en_publicaties/
Wetenschappelijk/Rapporten/2016/
augustus/Geluidmonitor_2015_
Meetprogramma_RIVM_2015_
2016_ten_behoeve_van_toetsing_
geluid_productie_plafonds_weg_en_rail_ verkeer

Jaarlijks monitoringrapport NSL

20

jaarlijks

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst30175-E.html

Overig onderzoek

Jaarlijkse onderzoeken naar mogelijke
knelpunten NSL

http://www.rijkswaterstaat.nl/wegen/
wegbeheer/natuur-en-milieu/
luchtkwaliteit/nationaalsamenwerkingsprogrammaluchtkwaliteit/documenten.aspx

Duurzaamheid

21

Duurzaamheid

21

2014

2014

Duurzaamheid

21

2019

2020

De Regeling groenprojecten periode
2010–2016 zal in 2017 worden
geëvalueerd

21

2017

2018

aangekondigd in brief aan TK 30 196
nr. 399

MIA/VAMIL

21

2017

2018

Genoemd in brief aan TK
33 752 van stas FIN van 17 sept. 2013

Het programma Van Afval Naar
Grondstof

21

2017

2018

Uit 1ste vrtg brief aan de TK

Evaluatie instrument duurzaam
inkopen

21

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg290001.html

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg442260

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

285

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Evaluatie ketenaanpak

21

2013

2013

http://www.rwsleefomgeving.nl/
onderwerpen/duurzaam_produceren/
ketenaanpak/nieuws-ketenaanpak/

Voortgangsrapportage programma
Van Afval Naar Grondstof (VANG)

21

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33043-41.html

Evaluatie of de voordelen van
covergisting opwegen tegen de
nadelen (EZ en IenM)

21

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33037-152.html

Evaluatie Activiteitenbesluit milieubeheer mbt landbouwactiviteiten

21

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst29383-237.html

Ex-ante-evaluatie ontwikkelingsrichtingen mestbeleid op realisatie
milieudoelen voor de veehouderij

21

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg281083.html

Evaluatie Green Deals

21

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg264765.html

Ex-ante evaluatie Circulaire economie 21
(inclusief consumentenbeleid en Van
Afval naar Grondstof (VANG))

2013

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg234688.html

Evaluatie LAP 1 en 2

21

2014

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg342379

Een verkennend onderzoek naar de
haalbaarheid en wenselijkheid van
doelstellingen met betrekking tot
recycling en preventie van huishoudelijk afval

21

2016

http://www.cpb.nl/publicatie/
verkennend-onderzoek-recyclingpreventie-huishoudelijk-afval

Voortgangsrapportage uitvoering
Landelijk Afval Plan

21

–

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst30872-161.html

National ecosystem assessment
PBL Quick Scan Hoofdlijnennotitie

21

2013

PBL ea:monitor duurzaam Nederland

21

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Ander ex-ante
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Overig onderzoek

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg252785.html
2014

http://www.pbl.nl/publicaties/2011/
monitor-duurzaam-nederland-2011

Omgevingsveiligheid en milieurisico’s 22
Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
Omgevingsveiligheid en milieurisico’s 22

2018

2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

286

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Evaluatie GGO-beleid 2000–2013

22

2014

2016

Evaluatie TNS regeling

22

2014

2015

Voortgangsrapportage op grond van
biocideverordening

22

2014

2020

Actualisatie MKBA asbestdaken

22

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg514238

Staat van de Veiligheid majeure
risicobedrijven 2015

22

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg776785

Derde vijfjaarlijkse evaluatie
resultaten beleid prioritaire stoffen

22

2016

2016

Tweede tussentijdse evaluatiedoelstelling vernieuwing stoffenbeleid
(REACH/SOMS)
Gevolgen voor MKB Reach

22

2013

2015

Tussentijdse evaluatie omgaan met
risico’s van nanotechnologie

22

2015

2016

Vierjaarlijkse wettelijke evaluatie
Commissie Genetische Modificatie
Beleidsnota Biotechnologie; Brief
regering; Aanbieding COGEM
Trendanalyse Biotechnologie 2016

22

2015

2016

Evaluatie VTH, inclusief BRZO-OD
structuur

22

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst573158.html

Evaluatie TNS regeling

22

2014

2015

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst478157.html

Meteorologie, seismologie en
aardobservatie

23

Meteorologie, seismologie en
aardobservatie

23

2018

2019

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst28663-62.html

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
MKBA

Overig onderzoek

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg210976
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst21501-08-548.html

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

287

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

Evaluatie Agentschap KNMI

2014

2015

https://www.rijksoverheid.nl/
documenten/rapporten/2015/12/18/
doorlichting-knmi

Onderzoek naar de kwaliteit van het
(klimaat)onderzoek en de operationele
werkzaamheden.

2017

2017

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Overig onderzoek
Verkenning toekomst KNMI en
heroverweging wet KNMI

23

2013

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst32379-8.html

Evaluatie wet taken metereologie en
seismologie

23

2018

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/kst33802-3.html

Belang Eurometsat satellieten voor
KNMI

23

2012

http://www.knmi.nl/cms/content/
95298/nieuwe_serie_meteosatweersatellieten

Handhaving en Toezicht

24

Ex-post onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid
Beleidsdoorlichtingen
Handhaving en toezicht (keuzes die in 24
het handhavings- en toezichtbeleid
door de ILT kunnen worden gemaakt).

2018

2019

Evaluatie agentschap ILT

24

2014

2016

Meerjarenplan 2015–2019 ILT

14
16
17
24

2013

2014

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg480938

2015

2016

https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg771829

Ander ex-post
onderzoek naar
doeltreffendheid en
doelmatigheid

Ex-ante onderzoek
naar doeltreffendheid en
doelmatigheid van
beleid

Meerjarenplan 2016–2020 ILT

Overig onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

288

Soort onderzoek

Onderwerp

Artikel

Start

Afronding

Vindplaats

–
1

De eindevaluatie van Bestuurs Akkoord Water vindt in 2020 plaats. De beleidsdoorlichting vindt aansluitend plaats.
De beleidsdoorlichting Luchtkwaliteit (artikel 20) vindt plaats na afronding van het Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL). Het
NSL is verlengd tot de beoogde datum van invoering van de omgevingswet (2018).
2

Toelichting
Bij MIRT projecten en de te nemen voorkeursbeslissingen ligt altijd een
MKBA ten grondslag. Deze wordt bij de voorkeursbeslissing openbaar.
Over de voortgang van de besluitvorming over MIRT projecten wordt de
Tweede Kamer ieder half jaar geïnformeerd via een rapportage.
KIM publiceert zijn werkprogramma en rapporten op http://
www.kimnet.nl.
PBL publiceert zijn werkprogramma en onderzoeken op de site http://
www.pbl.nl.
ILT publiceert haar rapporten op F.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

289

BIJLAGE 6 OVERZICHTSCONSTRUCTIE MILIEU
In de ministerraad van 24 augustus 2001 is besloten om vanaf de
begroting 2003 een Overzichtsconstructie Milieu op te nemen als
vervanging van het Milieuprogramma. Dit is een overzicht waarin
informatie bijeen wordt gebracht van (onderdelen van) beleidsartikelen
van verschillende begrotingen met een milieudoelstelling. In de
overzichtsconstructie zijn operationele doelen uit beleidsartikelen van de
verschillende departementen opgenomen.
De overzichtsconstructie heeft een informerende functie voor de StatenGeneraal. Op deze wijze wordt het integrale overheidsbeleid op een
beleidsterrein zichtbaar gemaakt in één begroting, ook al wordt het beleid
door meerdere ministers ontwikkeld en/of uitgevoerd. De individuele
ministeriële verantwoordelijkheid blijft daarbij gehandhaafd.
De Overzichtsconstructie Milieu is opgezet volgens de vigerende Regeling
Rijksbegrotingsvoorschriften. Er wordt een overzicht gegeven van alle met
milieubeleid in verband staande artikelen en onderdelen bij IenM en
andere ministeries. Begrotingsprestaties en -bedragen zijn niet in de
overzichtsconstructie opgenomen; in de begrotingen van de ministeries
kan de precieze invulling van het operationele doel worden teruggevonden.
De Overzichtsconstructie Milieu kent primair een thematische indeling
waarbij is uitgegaan van de kerntaken van het milieubeleid bij het
Ministerie van IenM:
1. Klimaatverandering en luchtkwaliteit
2. Duurzaam produceren
3. Verminderen van risico’s van stoffen, straling en GGO’s
4. Versterken van het internationale milieubeleid
5. Leefomgevingskwaliteit
Aangezien een artikelonderdeel kan bijdragen aan meerdere taken, komen
sommige onderdelen in de overzichtsconstructie op meerdere plaatsen
voor. De overzichtsconstructie bevat geen andere informatie dan in de
individuele begrotingen is terug te vinden.
Niet alle ministeries hebben specifieke beleidsdoelstellingen op milieugebied of de milieubijdrage is niet expliciet ondergebracht in een
artikelonderdeel:
• III Algemene Zaken (AZ)
Algemene Zaken heeft geen specifieke beleidsdoelstellingen op het
milieugebied en ook geen milieu-uitgaven.
• VII Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor het beleid en de kaders op het terrein van de bedrijfsvoering van de rijksdienst. Dit betreft onder meer duurzame faciliteiten, duurzame huisvesting en ict, duurzame mobiliteit en duurzaam
inkopen. De uitgaven hiervoor maken onderdeel uit van de begrotingen van departementen zelf.
Gemeenten en provincies ontvangen van het Rijk verschillende
bijdragen voor milieu. Deels staan die uitgaven op de betreffende
departementale begrotingen (specifieke uitkering) en deels maken zij
onderdeel uit van het Gemeente- (B) en/of het Provinciefonds (C)
(algemene uitkering, integratie- of decentralisatie-uitkering). De
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is beheerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

290

•

•

•

van beide fondsen; de Staatssecretaris van Financiën is medefondsbeheerder.
VIII Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW)
OCW heeft geen taken en specifieke doelen ten aanzien van milieubeleid. OCW oormerkt geen subsidies of begrotingsbedragen aan
milieubeleid.
IX Financiën (Fin)
Financiën heeft geen specifieke beleidsdoelstellingen op het milieugebied en ook geen significante milieu-uitgaven.
Voor de volledigheid is voor de fiscale ontvangsten uit de diverse
vergroeningsmaatregelen wel een verwijzing in de overzichtsconstructie opgenomen naar het desbetreffende overzicht van fiscale regelingen in bijlage 6 en het belastingontvangstenoverzicht in bijlage 2 van
de Miljoenennota. Er mag overigens geen relatie gelegd worden
tussen fiscale ontvangsten en milieu-uitgaven; milieugerelateerde
fiscale ontvangsten zijn uit hun aard niet geoormerkt voor milieuuitgaven.
X Defensie (Def)
Defensie heeft in de Ontwerpbegroting voor 2017 geoormerkte
uitgaven voor energiebesparende maatregelen voor de bestaande
infrastructuur (artikel 6). Daarnaast heeft Defensie niet zichtbare
milieu-uitgaven in investerings- en exploitatiebudgetten. Deze niet
zichtbare uitgaven betreffen onder andere de (meer)kosten voor
inkoop van groene stroom, meerkosten voor duurzaam bouwen en
energie-efficiënte apparaten en voertuigen, het bodemsaneringsprogramma en energiebesparende maatregelen op militaire kampementen.

Taak 1: Klimaatverandering en luchtkwaliteit
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

X

Def

6

XII

IenM

14

14.01

Netwerk

XII

IenM

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenM

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenM

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenM

19

19.01

Tegengaan klimaatverandering

XII

IenM

20

20.01

Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder

XII

IenM

23

23.01

Meteorologie en seismologie

XII

IenM

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenM

26

Bijdrage investeringsfondsen

XIII

EZ

4

Een doelmatige en duurzame energievoorziening

XIII

EZ

6

Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens

XVIII

WenR

2

Fin

Bijlage Milj.nota

Toelichting op de belastingontvangsten in bijlage 2
van de Miljoenennota

Fin

Bijlage Milj.nota

Toelichting op de belastinguitgaven in bijlage 6 en 13
van de Miljoenennota

Investeringen krijgsmacht

2.1

Energie en bouwkwaliteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

291

Taak 2: Duurzaam produceren
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

XII

IenM

11

11.04

Waterkwaliteit

XII

IenM

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenM

21

21.04

Duurzaamheidsinstrumentarium

XII

IenM

21

21.05

Duurzame Productketens

XII

IenM

21

21.06

Natuurlijk kapitaal

XII

IenM

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenM

26

Bijdrage investeringsfondsen

XIII

EZ

6

Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens

XIII

EZ

8

XVII

BHOS

2

Fin

Bijlage Milj.nota

Natuur en biodiversiteit
2.2

Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie
Toelichting op de belastinguitgaven in bijlage 6 en 13
van de Miljoenennota

Taak 3: Verminderen van risico’s van stoffen, straling en GGO’s
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

VI

VenJ

36

36.2

Nationale Veiligheid en terrorismebestrijding

XII

IenM

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenM

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenM

22

22.01

Veiligheid chemische stoffen

XII

IenM

22

22.02

Veiligheid biotechnologie

XII

IenM

22

22.03

Veiligheid bedrijven en transport

XII

IenM

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenM

26

Bijdrage investeringsfondsen

XIII

EZ

6

Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens

XV

SZW

1

Subsidies, bekostiging en opdrachten

XV

SZW

6

Inkomensoverdrachten

Fin

Bijlage Milj.nota

Toelichting op de belastingontvangsten in bijlage 2
van de Miljoenennota

Fin

Bijlage Milj.nota

Toelichting op de belastinguitgaven in bijlage 6 en 13
van de Miljoenennota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

292

Taak 4: Versterken van het internationale milieubeleid
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

V

BZ

1

1.1

Goed functionerende internationale instellingen met
een breed draagvlak

V

BZ

2

2.4

Bevordering van veiligheid, stabiliteit en rechtsorde in
internationaal verband

V

BZ

3

3.1

Een democratische, slagvaardige en transparante
Europese Unie die haar burgers vrijheid, recht,
veiligheid, welvaart en duurzame economische groei
biedt

V

BZ

3

3.2

Een effectief, efficiënt en coherent optreden van de
Unie ten opzichte van derde landen en regio’s, incl.
ontwikkelingslanden

V

BZ

3

3.3

Een hechtere Europese waardengemeenschap

XII

IenM

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenM

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenM

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenM

19

19.02

Internationaal beleid, coördinatie en samenwerking

XII

IenM

24

24.01

Handhaving en toezicht

XII

IenM

26

Bijdrage investeringsfondsen

XIII

EZ

2

Bedrijvenbeleid: innovatief & duurzaam ondernemen

XIII

EZ

6

Concurrerende, duurzame, veilige agro-, visserij- en
voedselketens

XIII

EZ

8

Natuur

XVI

VWS

1

1.1

Gezondheidsbescherming

XVI

VWS

6

6.1

Passend sport- en beweegaanbod

XVI

VWS

10

XVII

BHOS

2

2.1

Toename van voedselzekerheid

XVII

BHOS

1

1.3

Versterkte private sector en een verbeterd investeringsklimaat in ontwikkelingslanden

XVII

BHOS

2

2.2

Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

XVII

BHOS

2

2.3

Duurzaam gebruik natuurlijke hulpbronnen, tegengaan
van klimaatverandering en vergrote weerbaarheid van
de bevolking tegen onafwendbare klimaatverandering

XVIII

WenR

2

2.1

Energie en bouwkwaliteit

Fin

Bijlage Milj.nota

Gezondheidsraad

Toelichting op de belastinguitgaven in bijlage 6 en 13
van de Miljoenennota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

293

Taak 5: Leefomgevingskwaliteit
Hoofdstuk

Ministerie

Artikel

Artikelonderdeel

Naam artikel(onderdeel)

XII

IenM

11

11.04

Waterkwaliteit

XII

IenM

13

13.01

Ruimtelijk Instrumentarium

XII

IenM

13

13.04

Ruimtegebruik bodem

XII

IenM

16

16.01

Openbaar Vervoer en Spoor

XII

IenM

17

17.01

Luchtvaart

XII

IenM

18

18.01

Scheepvaart en havens

XII

IenM

20

20.01

Gezonde lucht en tegengaan geluidshinder

XII

IenM

26

XIII

EZ

8

XVII

BHOS

2

2.2

Verbeterd waterbeheer, drinkwater en sanitatie

XVIII

WenR

2

2.3

Kwaliteit woonomgeving

Fin

Bijlage Milj.nota

Bijdrage investeringsfondsen
Natuur

Toelichting op de belastinguitgaven in bijlage 6 en 13
van de Miljoenennota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

294

BIJLAGE 7 AFKORTINGENLIJST
A.
AAARO

Actieagenda Architectuur en Ruimtelijke Ontwerp

AAS

Amsterdam Airport Schiphol

ABS
ACI

Absolute waarde
Airports Council International

ACM
ADT

Autoriteit Consument & Markt
Area Development Twente

AMvB

Algemene maatregel van bestuur

ANVS

Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming

AO
APGdat

Algemeen Overleg
Aircraft Performance Group data

APK

Algemene Periodieke Keuring

AR

Algemene Rekenkamer

ATC
ATFM

Air Traffic Control
Air Traffic Management

AWACS

Airbone Warning And Control Station

AWB

Algemene Wet Bestuursrecht

AZ

Ministerie van Algemene Zaken

B.
BAW

Bestuursakkoord Water

BBP

Bruto Binnenlands Product

BDU

Brede Doeluitkering

BES

Bonaire, Sint Eustatius en Saba

Bevb

Besluit externe veiligheid buisleidingen

Bevi

Besluit externe veiligheidinrichtingen

Bevt

Besluit externe veiligheid transportroutes

BGT

Basisregistratie Grootschalige Topografie

BIRK

Budget Investeringen Ruimtelijke Kwaliteit

BNP

Bruto Nationaal Product

BOA

Beleidsondersteuning en Advies

BRG

Bestaand Rotterdams Gebied

BRZO

Besluit Risico’s Zware Ongevallen

BSV

Bureau Sanering Verkeerslawaai

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

C.
CBR

Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen

CBS

Centraal Bureau voor de Statistiek

CCR

Centrale Commissie voor de Rijnvaart

CDM

Clean Development Mechanism

Chw

Crisis- en herstelwet

CLH

Classification and Labelling Harmonisation

CLRTAP

Convention on Long-Range Transboundary Air Pollution

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

295

CLSK

Commando Luchtstrijdkrachten

CO2

Koolstofdioxide

COGEM

Commissie Genetische Modificatie

CPB

Centraal Planbureau

CROS

Commissie Regionaal Overleg luchthaven Schiphol

CROW/KpVV

CROW Kennisplatform Verkeer en Vervoer

Ctgb

College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en
biociden

D.
dB(A)

Decibel (audio)

DBFM
DC-ANSP

Design-Build-Finance-Maintenance
Dutch Carribean Air Navigation Service Provider

DCC

Departementaal Coördinatiecentrum Crisisbeheersing

DEF

Ministerie van Defensie

DF

Deltafonds

DGB

Directoraat-Generaal Bereikbaarheid

E.
EASA

European Aviation Safety Agency

EB

Eenvoudig Beter

EC

Europese Commissie

ECAC

European Civil Aviation Conference

ECHA

European Chemicals Agency

ECMFW

European Centre for Medium-Range Weather Forecasts

ECN

Energieonderzoek Centrum Nederland

EEA

European Environment Agency

EICB

Expertise- en InnovatieCentrum Binnenvaart

EMSA

Europese Maritieme Veiligheidsagentschap

EMV

Meerjarige onderzoeksprogramma elektromagnetische velden

ERRU

European Register of Road Transport Undertakings

ERTMS

European Rail Traffic Management System

ESA

European Space Agency

ESO
ESPO

Ernstige Scheepsongevallen
European Sea Ports Organisation

ESTEC

European Space Research and Technology Centre

EU

Europese Unie

EU ETS

Europese CO2 emissiehandelssysteem / EU Emissions Trading System

EVOA

Europese Verordening Overbrenging Afvalstoffen

EZ

Ministerie van Economische Zaken

F.
FABEC

Functional Airspace Block Europe Central

Fin

Ministerie van Financiën

FLO

Functioneel Leeftijdontslag

FP

Functioneel Parket

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

296

G.
GBKN

Grootschalige Basiskaart Nederland

GGO

Genetisch Gemodificeerd Organisme

GDI

Generieke Digitale Infrastructuur

GIS

Geluidsisolatie Schiphol

GT

Bruto Tonnage

GVKA

Geïntegreerde Verplichtingen-Kasadministratie

H.
HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking

HSL

Hogesnelheidslijn

HVWN

Hoofdvaarwegennet

HWBP

Hoogwaterbeschermingsprogramma

HWS

Hoofdwatersysteem

HWN

Hoofdwegennet

I.
IALA

International Association of Lighthouse Authorities

IBO

Interdepartementaal Beleidsonderzoek

ICAO
ICBR

International Civil Aviation Organization
Interdepartementale Commissie Bedrijfsvoering Rijk

ICT

Informatie- en communicatie Technologie

IDDRI

Institute for Sustainable Development and International Relations

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu

IF

Infrastructuurfonds

IGRAC

International Groundwater Resources Assessment Centre

ILT

Inspectie Leefomgeving en Transport

ILUC

Indirect Land-Use Cahange emissions

IMO

International Maritime Organisation

Inspire

Europese Richtlijn voor harmonisatie van geo-informatie

Interreg

Programma voor transnationale samenwerking op het gebied van de
ruimtelijke ordening

IOD

Inlichtingen- en Opsporingsdienst

IOV

Impuls Omgevingsveiligheid

IPCC

Intergovernmental Panel on Climate Change

IPO

Interprovinciaal Overleg

ITS

Intelligente Transportsystemen

IV

Informatievoorziening

IWA

Internationale Wateraanpak

K.
KDC

Knowledge & Development Center

KIM

Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid

KLM

Koninklijke Luchtvaart Maatschappij N.V.

KNMI

Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

297

KNRM

Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij

KRM

Kaderrichtlijn Mariene Strategie

KRW

(Europese) Kaderrichtlijn Water

Kton

Kiloton (miljoen kilo)

L.
LAP

Landelijk Afvalbeheerplan

LAVS

Landelijk Asbest Volg Systeem

Lden

Day-evening-night level

LIB

Luchthavenindelingbesluit

Lnight

Night Level

LSNed

Leidingenstraat Nederland

LTSA

Lange Termijn Spooragenda

LVB

Luchthavenverkeerbesluit Schiphol

LVNL

Luchtverkeersleiding Nederland

M.
MDN

Monitor Duurzaam Nederland

MER

Milieueffectrapportage

MIA

Milieu investeringsaftrek

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MJPG

Meerjarenprogramma Geluidsanering

MKB

Midden- en Kleinbedrijf

MKBA

Maatschappelijke Kosten-Batenanalyse

MOU

Memorandum of Understanding

MSW

Maritiem Single Window

Mton

Megaton (1 miljard kilo)

MTOW

Maximum Take-Off Weight

MVI
MW

Maatschappelijk verantwoord inkopen
Megawatt

N.
NCAP

New Car Assessment Programme

NDC

Nationaal Data Centre

NDOV

Nationale Data Openbaar Vervoer

NEa

Nederlandse Emissieautoriteit

NEC
NEV

Nationale Energieverkenning
Nationale Energie Verkenning

NGR

Nationaal Geo Register

NH3
NHTV

Ammoniak
Nationale Hogeschool voor Toerisme en Verkeer

NIWO

Stichting Nationale en Internationale Wegvervoerorganisatie

NKWK

Nationaal Kennis- en Innovatieprogramma Water en Klimaat

NLC

Nederlandse Loodsencorporatie

NMCA

Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse

NMVOS

Vluchtige organische stoffen, exclusief methaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

298

NNHS

Nieuwe Normen- en Handhavingsstelsel Schiphol

NO2

Stikstofdioxide

NOVB

Nationaal Openbaar Vervoer Beraad

NOVI

Nationale Omgevingsvisie

NOx

Stikstofoxiden

NRV

National Reference Value

NS
NSA

Nederlandse Spoorwegen
National Safety Authority (Nederlandse autoriteit Spoorveiligheid)

NSL

Nationaal Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit

NSO

Netherlands Space Office

NSP

Nieuwe Sleutel Projecten

NWO

Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

O.
OCW

Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OD

Omgevingsdiensten

OECD

Organisation for Economic Co-operation and Development

OESO

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling

OLO

Omgevingsloket Online

ORS

Omgevingsraad Schiphol

OSPAR

Oslo-Parijs

OTIF

Organisation pour les Transports Internationaux Ferroviaires

OV

Openbaar vervoer

OVIN

Onderzoek naar Verplaatsingen in Nederland

OVV

Onderzoeksraad voor Veiligheid

Ow

Omgevingswet

P.
PBL

Planbureau voor de Leefomgeving

PDOK

Publieke Dienstverlening op de Kaart

PGS (15)

Publicatiereeks Gevaarlijke Stoffen

PHS

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

PM10

Fijnstof met een aerodynamische diameter kleiner dan 10 micrometer

PRB

Performance Review Body

PROVIA

Global Programme on Climate Change, Vulnerability, Impacts and
Adaption

PRTR

Kiev Protocol on Pollutant Release and Transfer Registers

PSR

Projectstimuleringsregeling

R.
RAC

Committee for Risk Assessment

RACE

Realisatie Acceleratie Circulaire Economie

RCW

Regiecollege Waddengebied

RDW

Rijksdienst voor het Wegverkeer

REACH

Registratie, Evaluatie en Autorisatie Chemische Stoffen

RHB

Rijkshoofdboekhouding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

299

RIONED

Stichting Riolering Nederland

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

RMO

Risk Management Options

RMRG

Regeling Maatregelen Rijvaardigheid en Geschiktheid

ROVER

Vereniging Reizigers Openbaar Vervoer

RRAAM

Rijk – regioprogramma Amsterdam-Almere-Markermeer

RSP

Regiospecifiek Pakket

RVO.nl

Rijksdienst voor ondernemend Nederland

RvB

Rijksvastgoedbedrijf

RvS

Raad van State

RWS

Rijkswaterstaat

RWT

Rechtspersoon met een wettelijke taak

S.
SACN

Stichting Airport Coordination Netherlands

SBNS

Stichtingen Bodemsanering Nederlandse Spoorwegen

SCP

Sociaal en Cultureel Planbureau

SDE

Stimulering Duurzame Energieproductie

SEAC

Solar Energy Application Centre

SECA

Sulphur Emmission Control Area

SER

Sociaal-Economische Raad

SEV-III

Derde Structuurschema Elektriciteitsvoorziening

SGEL

Slachtoffers en Gewogen Ernstige Letsels

SMASH

Structuurvisie Mainport Schiphol Haarlemmermeer

SO2

Zwaveldioxide

SSO

Shared Services Organisatie

SSP

State Safety Programme 2015–2019

StAB

Stichting Advisering Bestuursrechtspraak

STS

Stoptonend Sein

SURF

Smart Urban Regions in the Future

SVHC

Substance of Very High Concern

SVIR

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

SWOV

Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid

SWUNG

Samen Weken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidsbeleid

SZW

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

T.
TK

Tweede Kamer

TNO

Nederlandse Organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk
Onderwijs

TNS

tegemoetkoming niet-loondienst gerelateerde slachtoffers van
mesothelioom

TRG

Totaal Risicogewicht Grenswaarde

TVG

Totaal Volume Geluid

U.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

300

UNISDR

United Nations International Strategy for Disaster Reduction

UNEP

United Nations Environment Programme

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

UNFCCC

United Nations Framework Convention on Climate Change

UvW

Unie van Waterschappen

V.
VAMEX

Stichting Vaarbewijzen- en Marifoon Examens

VAMIL

Vrijwillige afschrijving milieu-investeringen

VANG

Van Afval Naar Grondstof

VenW

Verkeer en Waterstaat

VN

Verenigde Naties

VNECE

Economische Commissie voor Europa van de Verenigde Naties (United
Nations Economic Commission for Europe, UNECE)

VNG

Vereniging Nederlandse Gemeenten

VOS

Vluchtige Organische Stoffen

VROM

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer

VTH

Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving

VVN

Veilig Verkeer Nederland

VWS

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

W.
Wabo

Wet algemene bepalingen omgevingsrecht

Wbb

Wet bodembescherming

WenR

Ministerie voor Wonen en Rijksdienst

WGP

Water Global Practice

WMO
WHO

Wereld Meteorologische Organisatie
Wereldgezondheidsorganisatie

Z.
ZBO

Zelfstandig Bestuursorgaan

ZESO’s

Zeer Ernstige Scheepvaartongevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775 XII, nr. 2

301