Transitie Autoriteit Jeugd

> Retouradres Rijnstraat 50, 2515 XP Den Haag

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
t.a.v. de staatssecretaris, de heer drs. M.J. van Rijn
en de minister van Veiligheid en Justitie,
de heer mr. G.A. van der Steur
t.a.v. de directeuren, de heer mr. L.].S. Wever
en de heer mr. C.A. Herstel

Transitie Autoriteit Jeugd
Bezoekadres:
Rijnstraat 50

2515 XP Den Haag
www.transitieautoriteitjeugd.
ni

Inlichtingen bij
T 070-3406888

Kenmerk
TAJ-1604020

Datum : 26 april 2016
Betreft : TAJ onderzoek ontwikkelingen jeugdhulp 2015-2016

Geachte heer Van Rijn,

Naar aanleiding van een algemeen overleg in de Tweede Kamer heeft u gevraagd
of de Transitie Autoriteit Jeugd (TAJ) inzage kan geven in de gemiddelde
prijsontwikkeling in de jeugdhulpsector. Dit kan de TAJ doen op basis van het
onderzoek dat de TAJ in het eerste kwartaal van 2016 heeft uitgevoerd naar de
landelijke ontwikkeling van de (specialistische) jeugdhulpfuncties. Dit onderzoek
betreft enerzijds de budgettaire afspraken tussen jeugdzorgregio’s en aanbieders
voor het jaar 2016 (in vergelijking tot 2015), en anderzijds dein-, door- en
uitstroom van jeugdigen in specialistische jeugdhulpfuncties in 2015.
In deze samenvatting worden de belangrijkste uitkomsten van dit onderzoek
gepresenteerd. Voor het onderzoek zijn alle regio’s en is een groot aantal
aanbieders van specialistische jeugdhulpfuncties, waaronder gecertificeerde
instellingen benaderd. Uiteindelijk hebben 29 regio’s en ruim 70 aanbieders
meegewerkt (totale responspercentage aanbieders en gecertificeerde instellingen:
57%)1
Het onderzoek bestaat uit een kwantitatieve en een kwalitatieve
component. Beide zijn samengebracht in deze samenvatting, die afgesloten wordt
met een aantal aanbevelingen.
1.

Er is sprake van een daling in de instroom en omvang van specia
listische hulp, met weliswaar veel variatie tussen de zorgvormen

Op basis van dit onderzoek concluderen we dat, ten opzichte van 2014, de totale
1

Niet alle aanbieders die in 2015 hebben meegewerkt aan het onderzoek hebben in 2016
weer meegewerkt aan het onderzoek. Dit verklaart waarom de resultaten van het eerste
onderzoek (over de eerste helft van 2015) soms licht afwijken van de resultaten van dit
onderzoek over geheel 2015. Daarbij hebben enkele aanbieders, die zowel in 2015 als in
2016 gegevens hebben aangeleverd, de cijfers over de eerste helft van 2015 (beperkt) aan
gepast. De cijfers en de ontwikkelingen die hier worden gepresenteerd zijn daarmee het
meest actueel en gaan bovendien over geheel 2015, daar waar in het onderzoek van 2015
alleen cijfers over de eerste helft van 2015 beschikbaar waren. De resultaten van dit onder
zoek laten gemiddelde ontwikkelingen op hoofdlijnen zien onder deze specialistische aan
bieders. Daaronder ligt een soms een genuanceerd beeld van verschillen in ontwikkelingen
per aanbieder.

instroom naar de specialistische jeugdhulp in 2015 is afgenomen. Deze afname
lijkt in lijn met de transformatiedoelstellingen; op basis van dit onderzoek is
echter niet vast te stellen wat de reden van deze afname is. Ook is de afname in
instroom niet bij alle zorgfuncties waargenomen en verschillen de ontwikkelingen
per aanbieder en per regio. De ontwikkelingen met betrekking tot instroom en
verblijfsdagen worden getoond in figuur 1 en 2.

j

2OI5sersusOOl4
Zorgfunctie
1 JeugdzorgPius
2 Jeugd-ggz zonder uerbiijf *
2 Jeugd-ggz mei uerbhjf*

Vcrdeda ineireom

Veneiciermg enbigf

4%

-6%
23%
-3%
3 OEC / MFC / Open residentieei
-13%
-7%
4 Pleegzorg
-13%
-1%
**
5 Jeugd en opvedhuIp
-27%
-22%
6 Erkende gedragsinieruenties
13%
*
Oniwikkehng instroom in Jeugd-ggz 5 een inschatting op basis ran DEC gngemns
Oniwkkeling betreft de omzet
8ij de Jnugd-ggz zonder uerblijf en de Erkende gndragsintermreniies zijn geen omzetcijfers uitgee-aagd

-36%
-30%
5%
-5%
3%
7%

-

8%

fl

-

-

-

1<
k
TAJ-1604020

2Ol5H2e,sus2Ol5HI
Verandang irretsoom

1!

2%

Transitie Autoriteit Jeugd

1

Verandeeng erbhjf
1%
-

i
I

-25%
0%
0%
-8%

**

-

Figuur 1. Veranderingen in instroom en verblijf of omzet 2014-2016

Onderstaand zijn de verschillende ontwikkelingen per functie toegelicht:
JeugdzorgPlus: Ten opzichte van 2014 is de instroom en het aantal ver
blijfsdagen in de ]eugdzorgPlus over het geheel genomen vrijwel onveran
derd.
Jeugd-ggz:
•
Wanneer we de jeugd-ggz in zijn totaliteit beschouwen, dan zien we dat er
sprake is van een toename van de instroom en het aantal verblijfsdagen in
de eerste helft van 2015 in vergelijking met de eerste helft van 2014.
Vergelijken we de tweede helft van 2015 met de tweede helft van 2014,
dan is er juist sprake van een afname. Vergelijken we het gehele jaar
2015 met het jaar 2014, dan zien we dat de instroom in de jeugd-ggz
zonder verblijf licht daalt en de instroom met verblijf toeneemt. Het aantal
verblijfsdagen in de jeugd-ggz is over het gehele jaar 2015 nauwelijks
veranderd ten opzichte van 2014;
•
De sterke daling in de jeugd-ggz in de tweede helft van 2015 is waar
schijnlijk het gevolg van de cliënten die op basis van in 2014 gemaakte af
spraken over zorgcontinuïteit in de tweede helft van 2014 nog zijn inge
stroomd in (verblijfs)zorg. In de loop van het jaar neemt het effect van
zorgcontinuïteit af en zijn de instroom en het aantal verblijfsdagen in de
jeugd-ggz sterk gedaald. Daarnaast is het mogelijk dat zoals genoemd
door een aantal aanbieders —de wijkteams na een aanloopperiode in de
eerste helft van 2015 beter in positie zijn gekomen en worden de lichtere
gevallen door de wijkteams behandeld. Hierdoor is er minder instroom
naar de ambulante ggz die door aanbieders wordt geboden. Regio’s sturen
ook financieel op deze beweging. Dit onderzoek toont geen signalen van
een algemene toename van wachtlijsten, wat deze mogelijke verklaring
ondersteunt.
•
Verschillende aanbieders van jeugd-ggz geven aan dat ze de gemiddelde
opnameduur hebben verkort en meer nadruk hebben gelegd op ambulante
zorg bij deze cliënten. Dit kan een verklaring zijn voor de toename van de
instroom bij de jeugd-ggz met verblijf in combinatie met een daling van
het aantal verblijfsdagen. Op deze manier kunnen meer kinderen worden
geholpen bij gelijkblijvende of afnemende klinische capaciteit, maar dan
wel op een andere wijze.

—

—

—

Pagina 2 van 9

—

—

—

—

OBC/MFC/Open residentieel: De instroom in OBC’s (Orthopedagogische
Behandelcentra), MFC’s (Multifunctionele Centra) en open residentiële zorg
neemt ten opzichte van 2014 over geheel 2015 af, waarbij de instroom
vooral in de eerste helft van 2015 is gedaald. In de tweede helft van 2015
lijkt er sprake te zijn van een stabilisatie en neemt de instroom zelfs licht
toe. Waar eind 2014 en begin 2015 de capaciteit door een aanzienlijk aantal
aanbieders is teruggebracht, zien we in de tweede helft van 2015 dat ook de
aanpassing in capaciteit lijkt te stabiliseren.
Pleegzorg: Wat betreft het aantal verblijfsdagen bij pleegzorg, zien we in
2015 een stabiele situatie wat het aantal verblijfsdagen betreft. De instroom
naar pleegzorg is ten opzichte van 2014 echter gedaald. De instroom daalde
ook licht in de tweede helft van 2015, maar minder hard dan in de eerste
helft van 2015. De afname van de instroom naar pleegzorg is opmerkelijk te
noemen, omdat het aantal kinderen onder voogdij bij gecertificeerde instel
lingen juist is toegenomen (zie figuur 2) en omdat inzet van pleegzorg voor
veel instellingen een gewenste transformatierichting is.
Jeugd- en opvoedhulp: De instroom in de jeugd- en opvoedhulp daalt
sterk in 2015 ten opzichte van 2014. Deze daling werd in de tweede helft
van 2014 al ingezet en zette door in de eerste helft van 2015. In de tweede
helft van 2015 nam de instroom weer beperkt toe. Verplaatsing van mede
werkers en behandeling naar het wijkteam is een waarschijnlijke verklaring
voor (een deel van) deze daling.
Erkende gedragsinterventies: Er is een duidelijke stijging te zien van het
aantal erkende gedragsinterventies die onder het Landelijk Transitie Arran
gement (LTA) vallen.

Transitie Autoriteit Jeugd
Kenmerk
TA]-1604020

Er is ook onderzoek gedaan naar de in- door
- en uitstroom bij gecertificeerde
2
instellingen voor jeugdbescherming en jeugdreclassering. In totaal zijn 14
gecertificeerde instellingen benaderd voor het onderzoek, hiervan hebben er 10
bruikbare gegevens opgeleverd. In onderstaande tabel zijn de resultaten
weergegeven:

Zorgftaicte
1 (V)OTS
2Voogdij
3 JB zonder erphchtende maatregel
4 Jeugdreciassering

Verandenng doointroom

Verandenrig dooretroom

204n20l5

2015H12015H2

-11%
3%
8%
-10%

j]

-7%
0%
10%
-3%

EZ]

-8%
10%
67%
6%

Verandenng instroom
2015 Hi s 2015 H2
6%
35%
-j
11%
-4%

LL

3
S

1

EI
1
Figuur 2. Veranderingen in instroom en doorstroom 2014-2016 bij gecertifïceerde
instellingen

Onderstaand zijn de ontwikkelingen toegelicht:
De instroom bij gecertificeerde instellingen neemt in 2015 ten opzichte van
2014 af. Deze afname is te zien bij de (voorlopig) ondertoezichtstellingen
(OTS). Gemeenten hebben het afgelopen jaar ook ingezet op het verminde
ren van OTS. De instroom naar Jeugdreclassering neemt in 2015 over het
hele jaar licht toe.

—

2

Het gaat bij doorstroom om de cliënten aan het begin van de betreffende periode die wor
den geholpen.
Pagina 3 van 9

Het aantal kinderen onder jeugdbescherming, zonder verplichtende maatre
gel van de jeugdrechter, is in 2015 sterk gegroeid. Dit wordt ook wel aangeduid als ‘drang’ en is, hoewel door gecertificeerde instellingen op verschillende manieren ingevuld, tijdelijk en bedoeld om OTS te voorkomen. De toename van het aantal kinderen onder jeugdbescherming zonder verplichtende
maatregel is in absolute aantallen overigens aanzienlijk groter dan de afna
me van het aantal OTS.

—

2.

Transitie Autoriteit Jeugd

Kenmerk
TAJ-1604020

Er is in zijn algemeenheid nog geen sprake van een stabiele in
stroom voor de specialistische jeugdhulp

Omdat de totale instroom in de specialistische jeugdzorgfuncties daalt, lijkt de
conclusie vanuit dit perspectief dat deze beoogde transformatiedoelstelling spe
cifiek het verminderen van het beroep op specialistische zorg in de praktijk
wordt waargenomen. Er wordt echter ook een stijging waargenomen in de relatief
intensieve vormen. Erkende Gedragsinterventies en (voor de eerste helft van
2015) jeugd-ggz met verblijf; JeugdzorgPlus blijft grotendeels stabiel.
Vanaf de tweede helft van 2014 tot en met de eerste helft van 2015 zien we een
afname van de instroom naar OBC, MFC, open residentiële zorg en lichtere vor
men van jeugd- en opvoedhulp, waarbij de instroom in de tweede helft van 2015
stabiliseert. In de jeugd-ggz zien we vooral in de tweede helft van 2015 een af
name van de instroom.
—

—

Veruit de meeste aanbieders geven aan dat deze ontwikkeling in lijn is met hun
verwachtingen. Ongeveer 3O% van de ondervraagde aanbieders geeft voor het
komend jaar aan weer een daling van de omzet te verwachten, vooral bij de spe
cialistische jeugd-ggz. Wel geven in de tweede helft van 2015, anders dan in de
eerste helft, minder aanbieders van jeugdhulp aan dat ze de capaciteit hebben
aangepast. Dit kan duiden op enige stabilisatie van de instroom.
Het is niet met zekerheid te zeggen dat een daling in de totale instroom in specia
listische jeugdzorgfuncties volledig wordt veroorzaakt door een daling in vraag,
dan wel het bereiken van afschaling of het voorkômen van hulpvragen. Zaken als
het bereiken van volume- of budgetplafonds en strategisch capaciteitsbeheer
lijken van invloed te zijn op de ontwikkeling van de instroom. Om over de oorzaak
van de instroomdaling een uitspraak te kunnen doen, is het van belang om ook de
ontwikkelingen bij generalistische voorzieningen te onderzoeken. Uit de gesprek
ken met aanbieders en gemeenten komt naar voren dat er in afstemming tussen
aanbieders en gemeenten veel gesproken wordt over het verminderen van gebruik
binnen het bestaande aanbod het gesprek over transformatie en innovatief aan
bod komt echter nog maar beperkt op gang.
—

3.

Financiële afspraken lijken dominant ten opzichte van transforma
tieafspraken en zijn daarmee een bepalende factor voor de in
stroom en capaciteitsontwikkeling

Wij zien dat gemeenten veranderingen en verschuivingen in de instroom en het
aanbod vooral sturen door financiële afwegingen en contractuele afspraken. Aan
bieders geven echter aan zich te willen onderscheiden op kwaliteit, maar hebben
daartoe ook duidelijkheid van de regio nodig over de inhoudelijke criteria. Waar nu

Pagina 4 van 9

nog veel op tarief en volume wordt ingekocht, is de wens dit in de toekomst meer
op kwaliteitsindicatoren te doen.
Het gesprek gaat volgens de aanbieders veelal over een bezuiniging en nog onvoldoende over de manier waarop inkoop stimulerend kan werken voor transformatie. Inkopen op kwaliteit lijkt hiermee nog onvoldoende een differentiërende factor
voor aanbieders die de beweging van afschalen weten te realiseren op kwaliteit. Er
zijn in het land wel goede voorbeelden van situaties waarin de regio zich ontwik
kelt naar een volwassen opdrachtgever met een visie op transformatie en een
inkoopbeleid waarin kwaliteit ook een rol speelt. Een voorbeeld is het loslaten van
tarieven en het maken van afspraken met aanbieders gebaseerd op kwaliteits
eisen en een omzetplafond. Het is dan aan de aanbieder om binnen de totale
kaders, te sturen op de verhouding tussen volume, trajectduur en prijs.
4.

Transitie Autoriteit Jeugd

Kenmerk
TAJ-1604020

Beoogde transformatie en verandering komen langzaam op gang.
Bij gemeenten en aanbieders ontstaan voornemens en ideeën; dit
moet zijn weg nog vinden naar inhoudelijke contractuele afspra
ken

Gemeenten en aanbieders geven aan dat in 2015 de focus bij de zorginkoop voor
alsnog op de continuïteit van zorg heeft gelegen. De zorgcontinuïteit per 1 januari
2015 geldt (behoudens voor pleegzorg) inmiddels niet langer, zodat partijen lang
zamerhand veranderingen doorvoeren in de afspraken die zij maken. Langzaam
lijkt het inkoopproces zich nu ook te richten op innovatie en transformatie. De
mate waarin dit gebeurt, verschilt sterk tussen de regio’s. In 60°h van de geanaly
seerde contracten zijn afspraken over transformatie gemaakt. Deze afspraken zijn
bijvoorbeeld intentieafspraken, procesafspraken of financiële prikkels.
Transformatieafspraken worden ook buiten de contractuele relatie vormgegeven.
Hoewel het vastleggen van transformatieafspraken door contracten geen randvoorwaarde is voor transformatie, moet inkoop geen belemmerende factor vormen
om dit in de praktijk te brengen. Contractuele afspraken zijn een weerslag van het
verplichtende karakter van gemaakte afspraken. Voorbeelden van transformatie
zijn het innoveren van het productaanbod en het stimuleren van samenwerking
door het inrichten van een consultatiefunctie in het wijkteam. Aanbieders geven
aan dat inbedding van kennis en expertise aan de ‘voorkant’ en de positie in het
netwerk steeds belangrijker worden voor een goede ketenaanpak en samenwer
king.
Een ander voorbeeld is het loslaten van tarieven en het maken van afspraken met
aanbieders, gebaseerd op kwaliteitseisen en een omzetplafond. Het is vervolgens
aan de aanbieder om, binnen de totale kaders, te sturen op de verhouding tussen
volume, trajectduur en prijs.
Een veel genoemde succesfactor om transformatie te stimuleren is een gezamen
lijke aanpak (aanbieders en regio, maar ook aanbieders onderling) om de stip op
de horizon te bepalen, bijvoorbeeld in de vorm van een transformatieagenda. Ook
binnen samenwerkingsverbanden vindt veel productinnovatie plaats.

Pagina 5 van 9

5.

De in 2016 gehanteerde tarieven liggen gemiddeld gezien in lijn
met de in 2015 gehanteerde tarieven. Er zijn echter grote verschillen per zorgfunctie. Ook de contractvorm is nog grotendeels hetzelfde.

Transitie Autoriteit Jeugd
Kenmerk
TAJ-1604020

Op basis van tariefinformatie van 29 van de 42 jeugdzorgregio’s concluderen we
dat de tariefstelling voor 2016 gemiddeld genomen in lijn blijft met de tariefstelling van 2015. De tarieven en de ontwikkeling over de tijd verschillen echter
per zorgfunctie (zie ook tabel 1):
a.

De gecontracteerde tarieven voor de OBC’s voor 2016 liggen tussen de
(niet-geïndexeerde) tarieven van 2014 en 2015 in. In 2015 contracteerde
men gemiddeld lagere tarieven dan in 2014. In 2016 is het gemiddelde ta
rief ten opzichte van 2015 dus licht gestegen.

b.

Bij JeugdzorgPlus zien we dat het gemiddelde tarief per dag in 2015 steeg
ten opzichte van 2014. Dit komt door het verdisconteren van de bezet
tingsgraad (een hoger tarief vanwege een gemiddeld lagere bezettings
graad en afbouw in capaciteit). In 2016 is het tarief weer gedaald, maar
blijft nog wel boven de VWS vergoeding per dag van 2014.
Voor de specialistische jeugd-ggz is de ontwikkeling van de tarieven geba
seerd op kortingspercentages ten opzichte van het maximale tarief dat de
NZa jaarlijks vaststelt
. In 2016 is het gemiddelde kortingspercentage ten
5
opzichte van het NZa maximale tarief van de specialistische jeugd-ggz
%, waarmee de korting beperkt is toegenomen ten opzichte van 2015
7
(dit was 5%). We concluderen daarmee dat de tarieven in 2016 voor de
specialistische jeugd-ggz gemiddeld genomen in beperkte mate lager zijn
dan de tarieven in 2015. De tarieven voor MFC zijn gemiddeld genomen
nagenoeg gelijk gebleven.

c.

De kwaliteit en volledigheid van de aangeleverde informatie is variabel. Bovendien is vanwege diversiteit in
naamgeving en inhoud van producten, de vergelijkbaarheid soms beperkt. Daarom is het dan ook niet mogelijk om
voor alle lsub)zorgfuncties die in het onderzoek zijn meegenomen, resultaten te tonen. Het gaat bijvoorbeeld om
tarieven voor producten van gecertificeerde instellingen en ambulante vormen van jeugd en opvoedhulp. Daar
naast wordt hier alleen naar het tarief gekeken en niet naar de samenhang met andere afspraken m.b.t. instroom
en intensiteit (aantal cliënten en duur/uren van trajecten). Op basis van alleen het tarief kunnen geen uitspraken
worden gedaan over omzetdaling dan wel gevolgen voor aanbieders.
Voor dit onderzoek zijn de gemiddelde tarieven van 2D15 opnieuw berekend op basis van de gegevens van het
onderzoek van vorig jaar. Hiermee zijn de tarieven van beide jaren vergelijkbaar gemaakt, maar wijken de percen
tages die hier worden gepresenteerd soms licht af van de percentages die in de vorige rapportage zijn gepresen
teerd.
De NZa maximale tarieven zijn in 2016 over de gehele linie slechts in beperkte mate gestegen ten opzichte van
2015 (voor veel productcodes O,3%l. Voor de vergelijkbaarheid hebben we in zowel 2D15 als 2016 de vergelijking
gemaakt met de NZa maximale tarieven voor 2015. De vergelijking met het NZa-tarief gaat overigens steeds minder
vaak op, omdat steeds meer regio’s dat loslaten en vervangen door het werken met arrangementen en bijvoor
beeld lumpsumfinanciering. De NZa kijkt voor het vaststellen van de maximale tarieven niet naar de jeugd-ggz
specifiek.

Pagina 6 van 9

Gemiddelde koting of
stging en het
Ontwtketing dagtaief
Dne n,i)ieus OBC
‘Iie

Ontwikkehng koitmgspercentage
Mt-L

Specialistische ggz (met en zonder erbIijt)

gecraitracteerde tanef
2016...
-4%

Gemiddelde kotwg of
stijging en het
gecontracteerde tatel

2015...
-6%

1%

Kortingspercentage
(geindiceerd)
-al’,
-7%

Transitie Autoriteit Jeugd
Ten opzichte , het geindiceerde:
gemiddeld gecontracteerd tarief 2014
fl14

Koilingspeccentage
-(1’,
-5%

Kenmerk
TAJ- 1604020

Ten opzichte ‘.en het
NZa maximum tarief 2015
NZa maximum tarief 2015

Tabel 1. Ontwikkeling tarieven specialistische jeugdhulp
Naast verschillen per zorgfunctie zijn er ook verschillen in tarieven tussen regio’s.
Soms gaat het hier om uitschieters (naar beneden). Regio’s hanteren echter niet
altijd gelijke definities van zorgfuncties en producten. Het vergelijken van andere
zorgfuncties en producten is daarmee lastig en wordt in de toekomst ook steeds
moeilijker. Er is ook niet altijd sprake van een gelijke eenheid van bekostiging
Bijvoorbeeld: wordt er voor pleegzorg per traject, per kind per traject of per dag
bekostigd? Voor dergelijke factoren is in dit onderzoek gecorrigeerd.
Om het effect van veranderende tarieven op aanbieders te destilleren, is het des
ondanks van belang breder te kijken dan alleen naar het tarief. Het totale kader
van omzet wordt tevens bepaald door volume in aantal cliënten en intensiteit in
trajecten. In dit onderzoek hebben we geen signalen ontvangen dat het effect van
stapeling in veranderingen, aanbieders in (financiële) problemen brengt. In verge
lijking met de inkoopafspraken voor 2015 zijn de contractvormen voor 2016
grotendeels hetzelfde gebleven. Zo is er weinig verandering in de juridische
grondslag (in 2016 slechts S% subsidies, voor het overige zijn het overeenkom
sten) en blijft het niveau van de betaalrelatie voor de specialistische jeugdhulp in
iets meer dan de helft van de gevallen de gemeente en voor het overige de regio.
Ten opzichte van 2015 lijkt er minder lumpsum bekostigd te worden dan in 2015
het geval was (van 20
% naar l
%). We hebben in 64% van de contracten voor
4
2016 aangetroffen dat er (onder voorwaarden) bevoorschotting mogelijk is. In
2015 lag dit nog op 83°k. Overigens kan het zo zijn dat in de uiteindelijke over
eenkomsten of aan de hand van aanvullende afspraken alsnog een mogelijkheid
bestaat tot bevoorschotting.
Onder aanbieders zijn er signalen dat bevoorschotting voor 2016 in de praktijk
niet of moeilijk mogelijk blijkt. Daarbij was bij 41% van de contracten in 2015 de
looptijd van de contracten langer dan een jaar, terwijl dit percentage in 2016 nog
maar l4% is. Er lopen dus relatief veel contracten in 2016 af, hoewel bij veel van
deze contracten de optie bestaat om te verlengen. Daarmee lijkt er in 2016 voor
alsnog minder zekerheid te bestaan voor aanbieders voor zowel de korte als de
lange termijn. Gebrek aan zekerheid kan op korte termijn problemen opleveren
voor de bedrijfsvoering en kan nadelig zijn voor de bereidheid om te investeren in
innovatie en langetermijndoelstellingen.
6.

De sterke toename van administratieve issues vragen veel
aandacht in de relatie tussen aanbieder en gemeente en leidt tot
kostenstijgingen bij aanbieders.

Aanbieders geven aan dat de administratieve lasten als gevolg van de decentrali
satie fors zijn toegenomen. Opvallend is dat bijna driekwart van de ondervraagde
aanbieders aangeeft dat er niet wordt gewerkt aan het terugdringen van de admi
nistratieve lasten. Hierin speelt mee dat aansluiting op het berichtenverkeer via
Pagina 7 van 9

het GGK (Gemeentelijk Gegevensknooppunt)nog niet voor alle gemeenten moge
lijk is; deze aansluiting zal de administratieve lasten kunnen verminderen. Een
factor die hierbij ook meespeelt, is hoe de betaalrelatie is vormgegeven tussen
aanbieders en de gemeenten. De contractering van de zorgfuncties die deel uitmaken van dit onderzoek heeft veelal plaatsgevonden op regionaal of soms
bovenregionaal niveau. In meer dan de helft van de contracten is de betaalrelatie
tussen de aanbieder en de gemeente. Wat betreft het niveau van de betaalrelatie
is er nauwelijks verschil tussen 2015 en 2016.

Transitie Autoriteit Jeugd

Kenmerk
TAJ-1604020

Dat met de decentralisatie de administratieve last van aanbieders is toegenomen,
is op zich niet onlogisch. Immers, het aantal (contract)relaties neemt fors toe. Dit
geldt zeker voor aanbieders van gespecialiseerde jeugdhulp die gemeente- en
regio-overstijgende diensten aanbieden. Naast de kritische geluiden over de toe
genomen lastendruk, wordt door een aantal aanbieders ook een aantal positieve
ontwikkelingen genoemd, met name over regio’s met intensieve gemeentelijke
samenwerking en wel goed verlopend digitaal berichtenverkeer.

Aanbevelingen
Op basis van het onderzoek doet de TAJ, ter verdieping op hetgeen in onze
tweede jaarrapportage is opgenomen, onderstaande aanbevelingen. De
aanbevelingen hebben met name betrekking op de randvoorwaarden om tot een
succesvolle transformatie te komen:

a. Per regio is een duidelijke visie en operationalisering nodig van wat de
meerjarige ontwikkeling van vraag en aanbod moet zijn, inclusief de transformatie
die daar bij hoort. Dit kan in de vorm van een transformatiekalender. Een
dergelijke visie en transformatiekalender moeten stimuleren dat er sneller
verandering optreedt (bijvoorbeeld bouwend op de notitie ‘Ruimte voor jeugdhulp’
van de werkgroep zorglandschap 2015 als basis). De visie moet gebaseerd zijn op
een analyse van verwachte vraagontwikkeling naar specialistische jeugdhulp in de
komende jaren in de regio.
b. Regio en aanbieders zullen de dialoog moeten aangaan om tot goede
afstemming te komen over transformatie, veranderproces, capaciteit en kosten.
Dit kan bijvoorbeeld door in de voorbereiding op de inkoopprocessen als regio in
gesprek te gaan met aanbieders over het (al dan niet aangepaste) productaanbod
en hoe dit past binnen de visie van de regio. Het inkoopproces moet bovendien
voldoende ruimte bieden om de gewenste productvernieuwing mogelijk te maken,
anders blijven goede ideeën uiteindelijk (te lang) op de plank liggen.
c. Dit onderzoek laat zien dat aanbieders nog weinig aanspraak kunnen maken op
meerjarige contracten. Daarmee krijgen aanbieders weinig zekerheid met betrek
king tot de duurzaamheid van afspraken, wat een rem zet op innovatiekracht.
Daarom bevelen we aan dat aanbieders en regio’s met elkaar in gesprek gaan
over het bieden van zekerheid (via meerjarige contracten, (tijdelijke) bevoor
schotting indien nodig) versus het bieden van resultaat in lijn met de transforma
tie.
d. Dit onderzoek biedt aanknopingspunten om te vermoeden dat de wijkteams en
de herziene infrastructuur in de toegang hun vruchten afwerpen wat betreft het

Pagina 8 van 9

realiseren van passende zorg (generalistisch waar dat kan, specialistisch waar
nodig). Dit onderzoek biedt echter geen informatie over instroom bij bijvoorbeeld
de wijkteams. Daarom kan geen uitspraak worden gedaan over het optreden van
vraaguitval, verdampen van de zorgvraag versus vraagverschuiving naar
voorliggende voorzieningen. Het verdient aanbeveling dit effect nader te
onderzoeken. Ook het potentiële ‘draaideureffect’, waarbij door te snel afschalen
uiteindelijk een jeugdige toch weer instroomt in een specialistische voorziening,
verdient nader onderzoek. Dit geeft inzicht in een totaalbeeld met betrekking tot
de werking van het gehele systeem van zorg aan jeugd over de tijd.
Overigens kan het in de toekomst wegens vernieuwing in productaanbod en
daarmee samenhangende veranderingen in definities, moeilijker worden om aan
de hand van longitudinaal onderzoek inzicht in de ‘beweging naar voren’ te
verkrijgen. Wel bieden nieuwe statistieken als ‘Beleidsinformatie Jeugd’ een
alternatief, hoewel bij deze statistieken de kwaliteit van de data onderhevig zal
zijn aan definitieverschillen binnen regio’s.

Transitie Autoriteit Jeugd
Kenmerk
TAJ- 1604020

e. Ook een gezamenlijke taak voor aanbieders en regio’s ligt er op het vlak van
het terugdringen van administratieve lasten. De administratieve lasten kunnen
worden verminderd door:
•
Adoptie van landelijke harmonisatie van begrippen (of onderliggende pro
ductstructuren) ten behoeve van gegevensverkeer in aansluiting op reeds
lopende ontwikkelingen vanuit het programma Informatievoorziening So
ciaal Domein op dit vlak;
•
Sneller en meer inzetten op gestandaardiseerd berichtenverkeer;
•
Harmonisatie en vereenvoudiging van de verantwoordings- en rechtmatig
heidseisen;
•
Inzetten op andere vormen van bekostiging, minder P*Q, maar bijvoor
beeld meer trajectbekostiging, raamcontracten of lumpsum. Ook
aanbieders kunnen hierbij een rol spelen, bijvoorbeeld door gemeenten te
voeden met betere inkoopconstructies, productdefinities en door in
gezamenlijkheid op te trekken richting opdrachtgevers.

Met vriendelijke groet,

mw. drs. M. Sint
Voorzitter Transitie Autoriteit Jeugd

Pagina 9 van 9