Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3123

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 juni 2021
De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister voor Medische
Zorg over de brief van 12 maart 2021 over het Fiche: Mededeling
Europees kankerbestrijdingsplan (Kamerstuk 22 112, nr. 3058).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 mei 2021 aan de Minister voor
Medische Zorg voorgelegd. Bij brief van 9 juni 2021 zijn de vragen
beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Agema
Adjunct-griffier van de commissie,
Krijger

kst-22112-3123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

1

Inhoudsopgave

Blz.

I.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties

2

–
–
–
–

VVD-fractie
CDA-fractie
SP-fractie
GroenLinks-fractie

2
4
6
8

II.

Reactie van het kabinet

10

I. Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de kabinetsappreciatie bij de Mededeling Europees kankerbestrijdingsplan. Zij hebben
hierbij nog enkele vragen en/of opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie vinden kankerbestrijding en preventie
cruciaal. Zij vinden dit een grote uitdaging voor de toekomst. Deze leden
zijn echter ook van mening dat zorg (inclusief preventie) een nationale
bevoegdheid is en dat ook moet blijven. In hoeverre past het Europees
kankerbestrijdingsplan daar dan in? Waarom is specifiek gekozen voor
kankerbestrijding?
De leden van de VVD-fractie vinden het prima dat de Europese Unie geld
beschikbaar stelt voor het delen van kennis en voor onderzoek naar en
innovatie bij kankerbestrijding. Deze leden vragen echter of het kabinet
het met genoemde leden eens is dat dit voorstel verder gaat dan dat. Hoe
duidt het kabinet dit? Hoe moet het «verwelkomen» van dit voorstel door
het kabinet gezien worden tegenover zijn mening dat zorg een nationale
bevoegdheid is? Kan het kabinet uitgebreid(er) ingaan op de beoordeling
van de bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit? Langs welke
meetlat en criteria heeft het kabinet die beoordeling gedaan? In hoeverre
betekent dit een opmaat naar een Europese Unie die zich met zorg gaat
bemoeien, terwijl dat een nationale bevoegdheid is?
De leden van de VVD-fractie maken zich betreffende een aantal
voorstellen in de mededeling zorgen over de gevolgen voor de regeldruk,
de administratieve lasten en de concurrentiekracht. Het kabinet geeft aan
daarop nog geen zicht te hebben. Waarom maakt het kabinet vanuit dat
oogpunt dan niet een voorbehoud bij regelingen die dat risico in zich
hebben?
De leden van de VVD-fractie vinden, zoals gezegd, preventie belangrijk,
maar zij zijn tevens van mening dat dit vooral een nationale aangelegenheid is. Genoemde leden willen nationaal inzetten op voorlichting over
en meer nadruk op preventie rond een ongezonde levensstijl, met het
Nationaal Preventieakkoord als leidraad. Deze leden zijn van mening dat
hulp geboden dient te worden aan mensen die gezonder willen leven. Zij
willen dat afspraken gemaakt worden met producenten van levensmiddelen en met supermarkten over het gezonder maken van producten en
het meer promoten van gezonde producten. Nederland heeft al een
ambitieus Preventieakkoord en een Sportakkoord. Deze leden vragen het
kabinet om aan te geven waarin de verschillen liggen tussen deze
akkoorden en de voorliggende voorstellen, dan wel waarin zij afwijken ten
opzichte van elkaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet aangeeft op een aantal
punten een inzet van de Europese Unie wel zinvol en wenselijk te vinden,
zoals bij bestaande Europese regelgeving (zoals met betrekking tot btw of
consumenteninformatie). Op welke punten acht het kabinet dit niet zinvol?
Het kabinet geeft tevens aan Europese inzet bij accijnzen zinvol en
wenselijk te vinden. Wat is de gedachte daarbij? Genoemde leden zijn van
mening dat belastingen een nationale aangelegenheid zijn. Indien voor
marketing en productsamenstelling vanwege de internationale levensmiddelenmarkt afspraken zouden worden gemaakt, en die zouden beperkter
zijn dan de afspraken die er in Nederland al zijn, hoe gaat het kabinet daar
dan mee om? Deze leden hechten namelijk aan een gelijk speelveld.
De leden van de VVD-fractie vinden niet dat de Europese Unie moet gaan
over schoolfruit, – groente en -melk, ook niet als het gaat om subsidies.
Dat is aan nationale overheden. Wat is het standpunt van het kabinet op
dit punt?
De leden van de VVD-fractie lezen dat er ingezet wordt op aanpassing van
de tabaksproductenrichtlijn en tabaksaccijnsrichtlijn. Waaraan wordt
gedacht als het gaat om aanpassing?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet belang hecht aan het
nationale beleid ten aanzien van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Wat wordt
hiermee bedoeld? Hoe wordt op dit terrein rekening gehouden met het
gelijke speelveld binnen de Europese Unie?
De leden van de VVD-fractie lezen dat Nederland in beperkte mate
meerwaarde ziet in het voorstel voor een netwerk van erkende nationale
integrale kankercentra. Wat is de opvatting van het kabinet betreffende de
overige voorstellen op het terrein van het zorgen voor hoogwaardige
kankerzorg?
De leden van de VVD-fractie vinden de voorzieningszekerheid van
medische isotopen van levensbelang voor de kankerbestrijding. Wat
regelt het SAMIRA-actieplan op dat punt? Wat heeft Nederland daar tot nu
toe aan gehad met betrekking tot de Pallas-reactor in Petten? Op welke
wijze kan de realisatie van de Pallas-reactor een impuls geven aan het
Europees kankerbestrijdingsplan? Welke positie heeft de Pallas-reactor in
de Europese Unie als het gaat om medische isotopen en nieuwe therapeutische isotopen? Op welke wijze kan de reactor rekenen op medefinanciering en/of meer betrokkenheid vanuit Europa? Hoe zorgt het kabinet
ervoor dat de positie en het belang van de Pallas-reactor goed onder de
aandacht van de Europese Commissie worden gebracht?
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat deelname aan
screeningsprogramma’s en vaccinatieprogramma’s vrijwillig moet zijn.
Hoe is dat geborgd in de voorstellen? Het streven van de EU is om in 2030
tenminste 90% van de meisjes gevaccineerd te laten zijn tegen het HPV
(Humaan Papillomavirus). Wat betekent het formuleren van dit doel
concreet? Welke gevolgen heeft dit doel? De Europese Unie moet immers
toch vooral landen ondersteunen. In hoeverre gaat het hier om een
verplichte vaccinatie, op dit moment dan wel op termijn, en direct dan wel
indirect? Kan een overzicht gegeven worden van de HPV-vaccinatiegraad
in de EU-landen op dit moment?
De leden van de VVD-fractie vinden digitalisering van de gezondheidszorg
van belang, net als de digitale uitwisseling van patiëntgegevens. Daarbij is
het wel cruciaal dat de patiënt zelf bepaalt welke gegevens wel en niet
uitgewisseld mogen worden. Hoe is dit geborgd in de voorstellen? Wat is
de rol van de Europese Unie momenteel hierbij? Het kabinet ondersteunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

3

de ambitie voor elektronische patiëntendossiers op termijn, maar geeft
echter aan dat er nog veel onduidelijkheden en witte vlekken zijn. Wat
bedoelt het kabinet daar precies mee?
De leden van de VVD-fractie zetten zich al langer in voor goede bio marker
diagnostiek voor patiënten met kanker. Het is belangrijk dat hiernaar
onderzoek wordt gedaan en dat hierin wordt geïnnoveerd. Op welke
manier maakt dit onderdeel uit van dit Europees kankerbestrijdingsplan?
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het Europees kankerbestrijdingsplan zorgt voor een versnelde, vereenvoudigde en gestroomlijnde
toegang tot innovatieve diagnostiek en behandelingen voor kankerpatiënten die momenteel geen (definitieve) diagnose krijgen.
Nederland heeft een sterke positie op het gebied van biotechnologie en
innovatie in de gezondheidszorg. Hoe kan Nederland het voortouw nemen
bij het ontwikkelen van betere methoden voor vroege detectie, screening
en diagnostiek?
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het BNC-fiche
met betrekking tot de Mededeling Europees kankerbestrijdingsplan.
Kanker stopt niet bij de grenzen. De bestrijding ervan ook niet. Samenwerken in en binnen Europa is daarom wat de leden van de CDA-fractie
betreft essentieel. Niet voor niets heeft Manfred Weber, lid van het
Europees Parlement namens de Europese Volkspartij (EVP) in 2019
voorgesteld om een Europees masterplan tegen kanker op te tuigen. Met
het Europe’s Beating Cancer Plan (het Europees kankerbestrijdingsplan)
wordt hiermee nu het fundament gelegd. Deze leden hebben hier nog
enkele vragen bij.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet de missie onderschrijft
om kanker integraal aan te pakken en te voorkomen dat kanker in 2035 de
belangrijkste doodsoorzaak in de Europese Unie is.
Het Europees kankerbestrijdingsplan beoogt het probleem kanker
integraal aan te pakken en stelt duidelijke doelstellingen. Een dergelijk
plan moet er zowel op het niveau van de Europese Unie als op nationaal
niveau komen. De Kamer heeft op 9 februari jl. de motie van het lid Kuik
c.s. om te komen tot een Nederlands kankerbestrijdingsplan met
algemene stemmen aangenomen.1 Ook in deze motie wordt voorgesteld
kanker integraal aan te pakken. Een aansluiting op het plan van de
Europese Commissie zou volgens de leden van de CDA-fractie grote
voordelen hebben en voorkomen dat middelen (de door de Europese
Commissie gereserveerde 4 miljard euro en personeel) versnipperd
ingezet worden om de ambitieuze doelstelling waarvoor we staan te
realiseren.
De leden van de CDA-fractie hebben daarom de volgende concrete
vragen:
• Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat het Europese en het nationale
kankerbestrijdingsplan op elkaar aangesloten worden?
• De uitwerking en uitvoering van een dergelijk plan vereisen een
multi-departementale aanpak. Hoe gaat het kabinet hiervoor zorgen?
• Juist de stroomlijning van de Europese en nationale aanpak moet ook
een relatie hebben met het onderzoek. Nu werken nog te veel
onderzoekers langs elkaar heen. Ook de financieringsstromen zijn niet
op elkaar afgestemd. Gaat het kabinet hier binnen de EU een lans voor
breken?
1

Kamerstuk 32 793, nr. 517

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

4

•

•

•

In het kankerbestrijdingsplan wordt onder de noemer preventie ingezet
op het realiseren van een tabaksvrije generatie in 2040. Nederland
heeft hierin een voortrekkersrol. Hoe zorgt het kabinet ervoor dat het
Europese plan een versnelling wordt voor het bereiken van een
rookvrije generatie in Nederland?
Hoe zorgt het kabinet ervoor dat patiënten voldoende betrokken
worden bij de uitvoering van de Europese en nationale kankerbestrijdingsplannen?
Onderschrijft het kabinet het doel om ervoor te zorgen dat alle
EU-burgers gelijke toegang hebben tot hoogwaardige kankerpreventie,
diagnostiek, behandeling en nazorg?

Door middel van het actieplan «Verder met Vaccineren» zijn er in de
afgelopen twee jaar belangrijke stappen gezet in het verhogen van de
vaccinatiegraad betreffende HPV, zo lezen de leden van de CDA-fractie in
het onderhavige fiche. Genoemde leden vragen wat momenteel de
HPV-vaccinatiegraad in Nederland is.
De Europese Commissie wil de vroegtijdige opsporing van kanker helpen
verbeteren, onder andere door het opzetten van een plan dat de lidstaten
helpt om te waarborgen dat de 90% van degenen die voor de screening
van onder andere borstkanker in aanmerking komen binnen de
EU-bevolking, tegen 2025 die mogelijkheid krijgt aangeboden. Het kabinet
schrijft hierover dat Nederland die doelstelling van 90% al ruimschoots
haalt. De leden van de CDA-fractie vragen of dit nog steeds het geval is,
nu de interval voor borstkankerscreening is verlengd van twee naar drie
jaar.
Het kabinet hecht terecht groot belang aan de nadruk op preventie en
wijst erop dat bepaalde acties een duidelijk grensoverschrijdend karakter
hebben (accijnzen, marketing, productsamenstelling, vanwege de
internationale levensmiddelenmarkt). De leden van de CDA-fractie vragen
wat de stand van zaken is met betrekking tot overleg met (in ieder geval)
buurlanden op het gebied van het enigszins gelijk laten oplopen van
accijnzen op alcohol en tabak.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de realisatie van de
Pallas-reactor kan bijdragen aan het concretiseren en verder brengen van
het Europees kankerbestrijdingsplan. Op welke wijze kunnen andere
landen in Europa baat hebben bij de realisatie van de Pallas- reactor,
bijvoorbeeld door meer samenwerking op het gebied van onderzoek naar
en ontwikkeling van nieuwe therapeutische isotopen? Deelt het kabinet de
opvatting van deze leden dat de realisatie van de Pallas-reactor kan
bijdragen aan het Europees kankerbestrijdingsplan?
De leden van de CDA-fractie constateren dat met de huidige hogeflux
reactor (HFR) in Petten wordt voorzien in 60 tot 70% van de Europese
behoefte aan medische isotopen voor diagnose en therapie. Dit betekent
dat andere landen in Europa een direct belang hebben bij de vervanging
van de HFR. Genoemde leden vragen op welke wijze dit belang kan leiden
tot medefinanciering en/of meer betrokkenheid vanuit Europa.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet van mening is dat
Nederland met zijn goede infrastructuur op het gebied van nucleaire
geneeskunde een zeer geschikte kandidaat is voor het «European
Radioisotope Valley Initiative» (ERVI), dat de Europese Commissie
nastreeft.2

2

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/QANDA_21_266

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

5

De leden van de CDA-fractie vragen voorts of de antwoorden op dit
schriftelijk overleg ruim vóór het commissiedebat over de
EU-Gezondheidsraad (15 juni 2021), dat momenteel gepland staat op
9 juni 2021, naar de Kamer gestuurd kunnen worden.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte naar aanleiding van het
nieuws dat honderden longkankerpatiënten in Nederland zijn overleden
zonder te hebben geweten dat er voor hen een betere, doelgerichte
behandeling mogelijk was geweest,3 hoe het staat met de uitvoering van
de aanbevelingen uit de initiatiefnota van de leden Sazias, Van den Berg
en Veldman over urgentie invoering uitgebreid persoonlijk profiel.4
Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken betreffende het Europees kankerbestrijdingsplan. Zij juichen de
toegenomen aandacht voor kankerbestrijding en het opstellen van dit plan
toe. Wel hebben zij hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie steunen uiteraard de investering in kankeronderzoek en onderzoek naar de behandelingen van kanker. Zij vragen
echter wel waarom ervoor gekozen is om deze investering voor een groot
deel te laten lopen via het Innovative Health Initiative, waarin veel private
farmaceutische bedrijven deelnemen. Hierdoor kunnen de publieke
investeringen resulteren in producten waar private farmaceutische
bedrijven grote winsten over maken. Waarom is er niet voor gekozen om
het geld dat wordt geïnvesteerd in onderzoek naar kanker en kankerbehandelingen te investeren in publieke en onafhankelijke kennisinstituten?
Is het kabinet bereid om hier in Europees verband voor te pleiten?
Het Europese kankerbestrijdingsplan beoogt het probleem kanker
integraal aan te pakken en stelt duidelijke doelstellingen. De leden van de
SP-fractie onderschrijven de noodzaak om te komen tot een gecoördineerde aanpak waarbij alle betrokken partijen samen werken. Een
dergelijk plan moet er zowel op Europees als op nationaal niveau komen.
De Kamer heeft in februari 2021 een motie met algemene stemmen
aangenomen om te komen tot een Nederlands kankerbestrijdingsplan.5
Ook in deze motie wordt voorgesteld kanker integraal aan te pakken.
Aansluiting op het plan van de Europese Commissie zou volgens
genoemde leden grote voordelen hebben en voorkomen dat middelen (de
gereserveerde 4 miljard euro en personeel) versnipperd ingezet worden
om de ambitieuze doelstelling waarvoor we staan te realiseren. Hierover
hebben de leden van de SP-fractie nog een aantal vragen. Hoe gaat het
kabinet ervoor zorgen dat het Europese en nationale kankerbestrijdingsplan op elkaar aangesloten worden? De uitwerking en uitvoering van
een dergelijk plan vereist een multi-departementale aanpak. Hoe gaat het
kabinet hiervoor zorgen?
Het Europees kankerbestrijdingsplan stelt als doel dat in 2025 90% van de
populatie die in aanmerking komt voor screening van borst-,
baarmoederhals- en darmkanker hier toegang toe krijgt. In Nederland blijft
het percentage vrouwen tussen de 50 en 69 jaar dat in de laatste twee jaar
een mammografie heeft ondergaan met 78% 6 echter nog redelijk onder

3

NOS, 11 mei 2021, «Honderden longkankerpatiënten overlijden zonder dat ze beste behandeling kregen»
Kamerstuk 35 383, nrs. 2 en 9
5
Kamerstuk 32 793, nr. 541
6
https://ec.europa.eu/health/sites/default/files/state/docs/2018_healthatglance_rep_en.pdf
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

6

deze doelstelling. Wat doet het kabinet eraan om dit percentage omhoog
te krijgen?
De leden van de SP-fractie steunen de toegenomen inzet op gepersonaliseerde medicijnen, omdat dit voor veel patiënten een effectievere
behandeling kan opleveren. Wel vragen zij hoe het zit met de toegang tot
deze behandelingen. Hoe is het bijvoorbeeld gesteld met de vergoeding
van deze behandelingen door verzekeraars? Tevens vragen deze leden of
de genetische screenings die nodig zijn om erachter te komen welke
behandeling nodig is in Nederland wel worden vergoed.
De leden van de SP-fractie hechten grote waarde aan het stimuleren van
sport en beweging, gezien de grote rol die dit kan spelen in de preventie
van ernstige ziektes, waaronder verschillende vormen van kanker. Daarom
staan zij in principe positief tegenover de HealthyLifestyle4All campagne,
maar zij hebben hierover nog wel enkele vragen. Hoe zal de
HealthyLifestyle4All campagne er precies uit komen te zien in Nederland
en in de Europese Unie als geheel? Waarom is ervoor gekozen om deze
campagne op Europees niveau op te zetten?
De leden van de SP-fractie lezen dat de Europese Commissie sterker wil
inzetten op het uitwisselen en digitaliseren van gezondheidsdata. Hoewel
zij ook de potentiële waarde hiervan zien voor wetenschappelijk
onderzoek en verbetering van de zorg voor kankerpatiënten, hebben zij
hier wel enkele vragen over. Hoe kan hierbij de persoonlijke levenssfeer
worden gewaarborgd, aangezien gezondheidsdata zeer gevoelige
gegevens zijn? Waarom wordt dit op Europees niveau geregeld? Is het
met zulke gevoelige gegevens niet verstandiger om de controle hierop op
nationaal niveau te laten plaatsvinden?
Hoe verhoudt de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EHDS) zich
tot Nederlandse initiatieven op het gebied van het uitwisselen van
patiëntengegevens, zoals de elektronische patiëntendossiers en de
persoonlijke gezondheidsomgeving?
In het Europees kankerbestrijdingsplan wordt gesproken het over het
aanpakken van gaten in de toegang tot sociale voorzieningen voor
kankerpatiënten en mensen die de ziekte hebben overleefd. Voor de leden
van de SP-fractie is het zeer belangrijk dat er voor iedereen die dit nodig
heeft een goed sociaal vangnet beschikbaar is en al helemaal voor
mensen die getroffen zijn door kanker. Daarom willen zij graag weten hoe
het in de Nederlandse context op dit punt gesteld is. Welke gaten zitten er
op dit gebied in de Nederlandse sociale voorzieningen en wat wordt eraan
gedaan om dit aan te pakken?
De leden van de SP-fractie lezen in het Europees kankerbestrijdingsplan
dat er sterke verschillen bestaan tussen lidstaten en tussen verschillende
groepen binnen lidstaten als het gaat om zorg en preventie. Hoe staat het
er op dit gebied bij in Nederland? Hoe groot is de ongelijkheid tussen
verschillende groepen in de Nederlandse samenleving inzake preventie,
het percentage vroege ontdekkingen, diagnoses, behandeling, overlevingskansen en kwaliteit van leven van kankerpatiënten? Waar zitten
hierin de grootste verschillen en tussen welke groepen zijn die het
grootst? Wat wordt eraan gedaan om deze verschillen te elimineren?
Het plan zet in, onder de noemer preventie, op het realiseren van een
tabaksvrije generatie in 2040. Nederland heeft hierin een voortrekkersrol.
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat het Europees kankerbestrijdingsplan een versnelling wordt voor het bereiken van een rookvrije
generatie in Nederland?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

7

De leden van de SP-fractie zijn van mening dat juist de stroomlijning van
de Europese en nationale aanpak ook betrekking moet hebben op
onderzoek. Nu werken nog te veel onderzoekers langs elkaar heen. Ook de
financieringsstromen zijn niet op elkaar afgestemd. Dit moet anders. Gaat
het kabinet hier op Europees niveau een lans voor breken?
Daarnaast zijn de leden van de SP-fractie van mening dat op EU-niveau
onderzoek gedaan moet worden naar de toegang tot en de kosten van
dure kanker geneesmiddelen. Zo kan meer zicht gekregen worden op de
feitelijke kosten, de sociaaleconomische gevolgen van de behandeling.
We willen immers weten wat we waarvoor betalen. Transparantie over de
prijzen moeten dan ook afgedwongen worden met Europese en nationale
toezichthouders die werken binnen hetzelfde juridische kader.
De leden van de SP-fractie vragen voorts hoe het kabinet ervoor gaat
zorgen dat Europese initiatieven en onderzoeken voor Nederlandse
patiënten resulteren in een betere behandeling.
Onderschrijft het kabinet het doel van de Europese Commissie in het
Europees kankerbestrijdingsplan om ervoor te zorgen dat alle mensen
gelijke toegang hebben tot hoogwaardige kankerpreventie, diagnostiek,
behandeling en nazorg?
Tenslotte vragen de leden van de SP-fractie hoe het kabinet ervoor gaat
zorgen dat patiënten voldoende betrokken worden bij de uitvoering van
het Europese en nationale kankerbestrijdingsplan.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van het Europese kankerbestrijdingsplan. Aangezien de lidstaten dit plan
uiteindelijk zullen moeten gaan uitvoeren, hebben genoemde leden nog
wel een aantal vragen.
2. Essentie voorstel
Ten eerste willen de leden van de GroenLinks-fractie het Nederlandse
kankerbestrijdingsplan en de aansluiting daarvan op het Europese plan
aan de orde stellen. Wanneer kan de Kamer dit nationale plan
verwachten? Kan het kabinet garanderen dat deze aansluit op het
Europees kankerbestrijdingsplan?
Daarnaast lezen de leden van de fractie van GroenLinks dat gepoogd
wordt de levenskwaliteit van kankerpatiënten te verbeteren. Hierbij draait
het ook om de nabehandeling van kankerpatiënten. Nog steeds kan het
voor deze patiënten problematisch zijn om een aanvullende verzekering af
te sluiten, die ze voor revalidatie met fysiotherapie bijvoorbeeld, wel
nodig kunnen hebben. Verzekeraars kunnen een aanvullende gezondheidsverklaring of een aantal wachtjaren vragen. Deelt het kabinet de
opvatting dat juist voor deze groep de fysiotherapie ook goed toegankelijk
moet zijn? Deelt het kabinet tevens de opvatting dat, specifiek in het geval
van fysiotherapie, een aanvullende verzekering nodig is, omdat patiënten
ook bij de een indicatie voor een chronische ziekte de eerste twintig
behandelingen zelf moeten betalen? Welke mogelijkheden ziet het kabinet
om deze nazorg toegankelijker te maken voor kankerpatiënten? Is het
bijvoorbeeld mogelijk om de eigen bijdrage voor fysiotherapie na kanker
te schrappen? Hoeveel zou dat kosten? Heeft het kabinet een beeld van
het aantal aanvullende polissen waarin een gezondheidsverklaring of een
of twee wachtjaren worden gevraagd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

8

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
De leden van de fractie van GroenLinks zijn er verheugd over dat het
kabinet schonere lucht wil, ook vanwege de gezondheidseffecten. Na het
verschijnen van het RIVM-rapport rondom de luchtvervuiling van Tata
Steel, lijkt dat voor deze leden ook een belangrijke prioriteit. In dat licht
vragen deze leden of het mogelijk is om via het RIVM een zelfde
onderzoek te laten doen naar de luchtkwaliteit in andere gebieden met
grote industrie of bij drukke verkeersknooppunten. Op deze manier kan
beter zicht worden gekregen op de gezondheidseffecten van de luchtvervuiling.
Met betrekking tot bevolkingsonderzoeken hebben de leden van de fractie
van GroenLinks nog wel een aantal vragen. Te beginnen met de bevolkingsonderzoeken naar borstkanker. Welke stappen zet het kabinet om de
screeningsinterval ook voor 2024 terug te brengen naar twee jaar? Is het
kabinet bereid om het gesprek aan te gaan met Nederlandse ziekenhuizen
over hun capaciteit om extra bevolkingsonderzoeken te doen en zo de
intervaltijd terug te brengen tot twee jaar? Tevens vragen deze leden hoe
het zit met de aanvullende MRI (magnetic resonance imaging) voor
vrouwen met zeer dicht borstweefsel?
Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks of het goed zou
zijn om tevens een bevolkingsonderzoek te starten naar andere soorten
kankers. Zij vragen specifiek wat de voor- en nadelen zouden zijn van
bevolkingsonderzoek naar de nu meest voorkomende kankersoort,
namelijk huidkanker en naar een van de meest dodelijke kankers, namelijk
longkanker. Is het kabinet bereid om een proactieve houding aan te
nemen met betrekking tot het onderzoeken van de vraag of bevolkingsonderzoeken naar deze kankers nuttig zouden zijn en zo ja, in welke vorm?
De leden van de fractie van GroenLinks onderschrijven de noodzaak om,
zeker voor zeldzame kankers, specialistische centra in te richten. Hoe
wordt dat in Nederland ingericht? Welke UMC’s (universitaire medische
centra) zullen welke zeldzame kanker gaan behandelen? Hoe wordt ervoor
gezorgd dat patiënten met die zeldzame vorm van kanker ook altijd in dat
specialistische centrum terecht komen? Hoe gaat die patiëntreis eruitzien,
zodat patiënten met zeldzame kankersoorten altijd bij het meest specialistische UMC terecht komen?
Met betrekking tot medicijnen hebben de leden van de fractie van
GroenLinks ook nog een enkele vraag. In het Europese kankerbestrijdingsplan lezen genoemde leden dat toegankelijkheid tot medicijnen en
innovatie essentieel zijn. Nieuwe medicijnen worden in Nederland niet
zomaar toegelaten, daarvoor moeten ze ook betaalbaar zijn. Is het kabinet
bereid om transparantie in de geneesmiddelenprijzen een belangrijk
onderdeel te laten worden van het Europese kankerbestrijdingsplan?
Tot slot hebben de leden van de fractie van GroenLinks nog een vraag
over de moleculaire diagnostiek. Genoemde leden merken op dat er al
een advies van Zorginstituut Nederland zou moeten liggen met betrekking
tot de moleculaire diagnostiek. Wanneer verwacht het kabinet dat advies
en wanneer kan de Kamer een beslissing op basis van dat advies
verwachten? Is het kabinet bereid hier haast mee te maken, nu recent in
het nieuws kwam dat in Nederland honderden longkankerpatiënten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

9

overlijden omdat ze nog geen toegang hebben tot moleculaire
diagnostiek?7
II. Reactie van het kabinet
Vragen en opmerkingen van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vinden kankerbestrijding en preventie
cruciaal. Zij vinden dit een grote uitdaging voor de toekomst. Deze leden
zijn echter ook van mening dat zorg (inclusief preventie) een nationale
bevoegdheid is en dat ook moet blijven. In hoeverre past het Europees
kankerbestrijdingsplan daar dan in? Waarom is specifiek gekozen voor
kankerbestrijding?
De leden van de VVD-fractie vinden het prima dat de Europese Unie geld
beschikbaar stelt voor het delen van kennis en voor onderzoek naar en
innovatie bij kankerbestrijding. Deze leden vragen echter of het kabinet
het met genoemde leden eens is dat dit voorstel verder gaat dan dat. Hoe
duidt het kabinet dit? Hoe moet het «verwelkomen» van dit voorstel door
het kabinet gezien worden tegenover zijn mening dat zorg een nationale
bevoegdheid is? Kan het kabinet uitgebreid(er) ingaan op de beoordeling
van de bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit? Langs welke
meetlat en criteria heeft het kabinet die beoordeling gedaan? In hoeverre
betekent dit een opmaat naar een Europese Unie die zich met zorg gaat
bemoeien, terwijl dat een nationale bevoegdheid is?
Reactie kabinet
Zowel voorzitter Von der Leyen als commissaris Kyriakides hebben dit
plan reeds in een vroeg stadium aangekondigd en de huidige Commissie
hecht hier groot belang aan. Met het plan wil de Commissie voorkomen
dat kanker in 2035 de belangrijkste doodsoorzaak in de Europese Unie is.
Nationale activiteiten worden hiermee ondersteund en aangevuld.
Het kabinet is van mening dat voor het aanpakken van de kankerproblematiek, mede wegens de omvang van het probleem, ondersteunend
optreden op EU-niveau van meerwaarde is. Tevens is het kabinet van
mening dat de voorstellen in het plan niet verder gaan dan noodzakelijk
en in de uitvoering voldoende ruimte bieden aan lidstaten.
De opzet en financiering van de zorg is een exclusieve bevoegdheid van
de lidstaten. Op het terrein van de bescherming en verbetering van de
menselijke gezondheid is heeft de EU op basis van het verdrag de
bevoegdheid het optreden van de lidstaten te ondersteunen, te coördineren of aan te vullen (artikel 6, onder a, VWEU). Dit betekent dat de Unie
op dit terrein kan ondersteunen, coördineren of aanvullen, maar geen
verplichtingen voor lidstaten mag opleggen en daarmee niet in de
bevoegdheid van de lidstaat kan treden. Uit de mededeling blijkt dat de
Commissie de lidstaten voornamelijk ondersteuning biedt en de nationale
bevoegdheid ten aanzien van zorg onverlet laat. De toetscriteria die
hiervoor gebruikt zijn, zijn de criteria die ook in het fiches terugkomen
namelijk de toets op bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit.
De leden van de VVD-fractie maken zich betreffende een aantal
voorstellen in de mededeling zorgen over de gevolgen voor de regeldruk,
de administratieve lasten en de concurrentiekracht. Het kabinet geeft aan
daarop nog geen zicht te hebben. Waarom maakt het kabinet vanuit dat

7

NOS.nl, 11 mei 2021, «Honderden longkankerpatiënten overlijden zonder dat ze beste
behandeling krijgen» https://nos.nl/artikel/2380270-honderden-longkankerpatienten-overlijdenzonder-dat-ze-beste-behandeling-kregen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

10

oogpunt dan niet een voorbehoud bij regelingen die dat risico in zich
hebben?
Reactie kabinet
Zodra de Commissie met voorstellen voor regelingen komt, worden die
door het kabinet op hun eigen merites beoordeeld. Daarbij hebben
regeldruk en administratieve lasten de aandacht van het kabinet.
De leden van de VVD-fractie vinden, zoals gezegd, preventie belangrijk,
maar zij zijn tevens van mening dat dit vooral een nationale aangelegenheid is. Genoemde leden willen nationaal inzetten op voorlichting over
en meer nadruk op preventie rond een ongezonde levensstijl, met het
Nationaal Preventieakkoord als leidraad. Deze leden zijn van mening dat
hulp geboden dient te worden aan mensen die gezonder willen leven. Zij
willen dat afspraken gemaakt worden met producenten van levensmiddelen en met supermarkten over het gezonder maken van producten en
het meer promoten van gezonde producten. Nederland heeft al een
ambitieus Preventieakkoord en een Sportakkoord. Deze leden vragen het
kabinet om aan te geven waarin de verschillen liggen tussen deze
akkoorden en de voorliggende voorstellen, dan wel waarin zij afwijken ten
opzichte van elkaar.
Reactie kabinet
De plannen in het Europees Kankerbestrijdingsplan sluiten goed aan bij
de Nederlandse inzet vanuit het Nationaal Preventieakkoord (NPA) en
Sportakkoord. Nederland heeft met het NPA afgesproken om in 2040 een
rookvrije generatie te realiseren. Het kabinet is verheugd dat deze ambitie
ook op Europees niveau wordt onderschreven en de ambities kunnen
elkaar versterken. Het Kankerbestrijdingsplan ambieert om de tabaksproductenrichtlijn en tabaksaccijnsrichtlijn te herzien.
In het kader van de huidige Tabaksproductenrichtlijn (TPD) heeft de
Europese Commissie het implementatie rapport onlangs opgeleverd.8 In
dit rapport wordt geconcludeerd dat de richtlijn een bijdrage heeft
geleverd aan de prevalentiedaling van het aantal rokers in de EU, maar
ook dat er meer nodig is om die daling door te zetten. In het algemeen is
volgens het rapport meer inspanning nodig op de handhaving op
nationaal niveau en aandacht voor de marktontwikkeling van nieuwe
tabaksproducten. Het is niet bekend wanneer het voorstel voor een
herziene TPD kan worden verwacht en het is aan een volgend kabinet om
dan zijn inzet te bepalen.
Ook voor het thema overgewicht komen de voorgestelde maatregelen
overeen. Met de voorstellen wordt ingezet op productverbetering,
gezondere voeding en het bevorderen van lichaamsbeweging. Daarbij
zijn, net als in onze nationale plannen tegen overgewicht, kinderen een
belangrijk focuspunt. Op nationaal niveau zal – in de nieuwe aanpak
productverbetering- met de producenten en verkopers gekeken worden
naar de mogelijkheden om de gevolgen van een eventueel ongelijk
speelveld te beperken bijvoorbeeld door het afsluiten van convenanten
met het doel zoveel mogelijk producenten actief te laten inzetten op
productverbetering. Een EU brede aanpak zou het gelijke speelveld in de
levensmiddelenmarkt kunnen bevorderen en hier zal Nederland in
EU-discussies op inzetten.
In het Europees Kankerbestrijdingsplan is de doelstelling opgenomen om
schadelijk alcoholgebruik in 2025 met ten minste 10% in relatieve cijfers
terug te dringen. Het tegengaan van schadelijk alcoholgebruik sluit aan bij
de Nederlandse doelstellingen uit het NPA. Net als het Europees Kanker8

EUR-Lex – 52021DC0249 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

11

bestrijdingsplan is in het NPA afgesproken om de blootstelling van
jongeren aan alcoholmarketing te verminderen. In het Kankerbestrijdingsplan wordt tevens gepleit voor een herziening van de EU-wetgeving
voor de belasting op alcohol, om het evenwicht tussen overheidsinkomsten en bescherming van de gezondheid te bewaren en pleit de
Commissie voor verplichte vermelding van de ingrediëntenlijst en de
voedingswaarde op etiketten van alcoholhoudende danken (voor eind
2022) en gezondheidswaarschuwingen op etiketten (voor eind 2023).
Hierover zijn geen afspraken gemaakt in het NPA of Sportakkoord.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet aangeeft op een aantal
punten een inzet van de Europese Unie wel zinvol en wenselijk te vinden,
zoals bij bestaande Europese regelgeving (zoals met betrekking tot btw of
consumenteninformatie). Op welke punten acht het kabinet dit niet zinvol?
Reactie kabinet
Zoals aangegeven in de appreciatie ziet het kabinet op dit moment geen
punten waarop inzet van de EU niet zinvol is. Dit laat onverlet dat
voorstellen voor regelingen op hun eigen merites beoordeeld zullen
worden.
Het kabinet geeft tevens aan Europese inzet bij accijnzen zinvol en
wenselijk te vinden. Wat is de gedachte daarbij? Genoemde leden zijn van
mening dat belastingen een nationale aangelegenheid zijn. Indien voor
marketing en productsamenstelling vanwege de internationale levensmiddelenmarkt afspraken zouden worden gemaakt, en die zouden beperkter
zijn dan de afspraken die er in Nederland al zijn, hoe gaat het kabinet daar
dan mee om? Deze leden hechten namelijk aan een gelijk speelveld.
Reactie kabinet
De verhoging van de tabaksaccijns is een bewezen effectieve maatregel
om roken terug te dringen. Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn,
Richtlijn 2011/64/EU van de Raad van 21 juni 2011 betreffende de structuur
en tarieven van de accijns op tabaksfabrikanten, blijkt dat herziening van
de richtlijn nodig is onder meer omdat het minimum-accijnsniveau zijn
werking heeft verloren. De minimumaccijnstarieven zijn zowel bedoeld
voor een goed functioneren van de Europese interne markt als het
genereren van een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid. De tarieven hebben inmiddels op beide vlakken effect verloren,
omdat de minimumtarieven niet of te beperkt zijn aangepast in de
afgelopen jaren. Tabak is in bepaalde Lidstaten een stuk goedkoper dan in
andere landen, dit veroorzaakt cross border aankoop hetgeen de
volksgezondheidsdoelen ondermijnt. Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn blijkt ook dat er onvoldoende rekening is gehouden met de
ontwikkeling van nieuwe producten zoals bijvoorbeeld de e-sigaret. De
inzet van het kabinet op de herziening van de Richtlijn is dan ook gericht
op opname van de e-sigaretten onder de richtlijn met als doel accijnsheffing op e-sigaretten en de verhoging van het minimum-accijnsniveau
voor tabaksproducten. In zijn brief van 9 december 20209 heeft de
Staatssecretaris van VWS uw Kamer geïnformeerd over zijn internationale
contacten waarbij de verhoging van tabaksaccijns is besproken.
Op nationaal niveau zal – in de nieuwe aanpak productverbetering- met de
producenten en verkopers gekeken worden naar de mogelijkheden om de
gevolgen van een eventueel ongelijk speelveld te beperken bijvoorbeeld
door het afsluiten van convenanten met het doel zoveel mogelijk
producenten actief te laten inzetten op productverbetering. Een EU brede
9

Kamerstuk 32 011, nr. 80

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

12

aanpak zou het gelijke speelveld in de levensmiddelenmarkt kunnen
bevorderen en hier zal Nederland in EU-discussies op inzetten.
De leden van de VVD-fractie vinden niet dat de Europese Unie moet gaan
over schoolfruit, – groente en -melk, ook niet als het gaat om subsidies.
Dat is aan nationale overheden. Wat is het standpunt van het kabinet op
dit punt?
Reactie kabinet
Nederland zet zich in voor het bevorderen van een gezonde leefstijl en
gezonde voeding bij leerlingen op scholen en is positief over de aandacht
voor dit onderwerp in EU-verband. Een gezond voedingspatroon verlaagt
het risico op het ontstaan van ziekten zoals obesitas, diabetes type 2 en
hart- en vaatziekten in het latere leven. De meeste kinderen eten te weinig
groente en fruit en de hoeveelheden nemen af naarmate kinderen ouder
worden. Vanuit het nationale programma Gezonde School krijgen scholen
ondersteuning bij het stimuleren van een gezond eetpatroon en een
gezonde leefstijl bij de leerlingen. Ook neemt Nederland deel aan het
EU-Schoolfruit- en groenteprogramma. Belangrijk uitgangspunt bij de
ondersteuning aan scholen is dat scholen, leerlingen en ouders een vrije
keus hebben om deel te nemen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er ingezet wordt op aanpassing van
de tabaksproductenrichtlijn en tabaksaccijnsrichtlijn. Waaraan wordt
gedacht als het gaat om aanpassing?
Reactie kabinet
Onlangs heeft de Europese Commissie het implementatie rapport van de
huidige tabaksproductenrichtlijn (TPD) opgeleverd10 en geconcludeerd dat
de richtlijn een bijdrage heeft geleverd aan de prevalentiedaling van het
aantal rokers in de EU, maar ook dat er meer nodig is om die daling door
te zetten. Twee punten waarop in het algemeen meer inspanning nodig is
volgens het rapport zijn de handhaving op nationaal niveau en aandacht
voor de marktontwikkeling van nieuwe tabaksproducten.
Commissaris Kyriakides plaatst het implementatierapport en de komende
review van de TPD in het licht van het EU Kankerbestrijdingsplan met het
bijbehorende streven naar een tabaksvrije generatie in 2040 en geeft
hierbij aan dat het nodig is de lat hoger te leggen om dit doel te behalen.
Het is niet bekend wanneer het voorstel voor een herziene TPD kan
worden verwacht. Het is aan een volgend kabinet om dan zijn inzet te
bepalen.
Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn, Richtlijn 2011/64/EU van 21 juni
2011 betreffende de structuur en tarieven van de accijns op tabaksfabrikanten, blijkt dat herziening van de richtlijn nodig is, onder meer omdat
het minimum-accijnsniveau zijn werking heeft verloren. De minimumaccijnstarieven zijn zowel bedoeld voor een goed functioneren van de
Europese interne markt als het genereren van een hoog niveau van
bescherming van de volksgezondheid. De tarieven hebben inmiddels op
beide vlakken effect verloren doordat de minimumtarieven niet of te
beperkt zijn aangepast in de afgelopen jaren. Tabak is in bepaalde
Lidstaten een stuk goedkoper dan in andere landen, dit veroorzaakt cross
border aankoop hetgeen de volksgezondheidsdoelen ondermijnt. Uit de
evaluatie van de accijnsrichtlijn blijkt ook dat er onvoldoende rekening is
gehouden met de ontwikkeling van nieuwe producten zoals bijvoorbeeld
de e-sigaret. De inzet van het kabinet op de herziening van de Richtlijn is
dan ook gericht op opname van de e-sigaretten onder de richtlijn met als
10

EUR-Lex – 52021DC0249 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

13

doel accijnsheffing op e-sigaretten en de verhoging van het minimumaccijnsniveau voor tabaksproducten.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet belang hecht aan het
nationale beleid ten aanzien van Zeer Zorgwekkende Stoffen. Wat wordt
hiermee bedoeld? Hoe wordt op dit terrein rekening gehouden met het
gelijke speelveld binnen de Europese Unie?
Reactie kabinet
Het op de markt brengen van stoffen is op EU-niveau geregeld via één
generieke en een aantal specifieke verordeningen. Het kabinet hecht zeer
aan het belang dit op EU-niveau te regelen, omdat stoffen en producten
zich niet aan grenzen houden.
Voor ongewenste emissies van stoffen naar lucht, water of bodem bestaat
geen omvattende EU-regelgeving. Derhalve valt dit onder nationaal beleid
waarbij in Nederland is gekozen voor beleid gericht op het minimaliseren
van de uitstoot van Zeer Zorgwekkende Stoffen, stoffen met de meest
schadelijke eigenschappen zoals kankerverwekkend of schadelijk voor het
nageslacht. De regering zet zich in om ook op EU-niveau deze koppeling te
leggen tussen de eigenschappen van een stof en de emissies zodat je
gericht kan inzetten op het zo veel mogelijk voorkomen van ongewenste
emissies van die meest schadelijke stoffen. Deze wens wordt versterkt
omdat de emissies van dergelijke stoffen in het buitenland via water of
lucht alsnog in Nederland terecht kunnen komen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat Nederland in beperkte mate
meerwaarde ziet in het voorstel voor een netwerk van erkende nationale
integrale kankercentra. Wat is de opvatting van het kabinet betreffende de
overige voorstellen op het terrein van het zorgen voor hoogwaardige
kankerzorg?
Reactie kabinet
De onderwerpen binnen het thema zorgen voor hoogwaardige kankerzorg
zijn van uiteenlopende aard zowel wat betreft de mate van ontwikkeling
als de verantwoordelijkheidsverdeling binnen Europa (nationaal,
Europees).
Omdat het gehele kankerbestrijdingsplan uitgaat van een hoge ambitie,
zullen veel onderdelen alleen door onderzoek waarbij verregaand
samengewerkt wordt verder gebracht kunnen worden (voorbeeld million
genomes). De insteek vanuit het kabinet daarin is positief en we
verwachten dat Nederlandse onderzoekers daarin een belangrijke rol
kunnen spelen.
Waar het gaat om de organisatie van het zorgaanbod blijven de lidstaten
uiteindelijk zelf verantwoordelijk voor de inrichting van hun zorgstelsel.
Dat geldt niet alleen voor nationale integrale kankercentra, maar ook om
kankerzorgteams en dergelijke. Weer andere onderwerpen, zoals de
toepassing personalised medicine, zijn ook te zien als aanbeveling aan de
lidstaten. Over dit onderwerp is de recente kamerbrief11 over moleculaire
diagnostiek en de rol van het Zorginstituut verschenen. Daaruit kan
worden opgemaakt dat Nederland deze aanbeveling volgt.

11

Advies het Zorginstituut Nederland over moleculaire diagnostiek in de oncologie | Tweede
Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

14

De leden van de VVD-fractie vinden de voorzieningszekerheid van
medische isotopen van levensbelang voor de kankerbestrijding. Wat
regelt het SAMIRA-actieplan op dat punt? Wat heeft Nederland daar tot nu
toe aan gehad met betrekking tot de Pallas-reactor in Petten? Op welke
wijze kan de realisatie van de Pallas-reactor een impuls geven aan het
Europees kankerbestrijdingsplan? Welke positie heeft de Pallas-reactor in
de Europese Unie als het gaat om medische isotopen en nieuwe therapeutische isotopen? Op welke wijze kan de reactor rekenen op medefinanciering en/of meer betrokkenheid vanuit Europa? Hoe zorgt het kabinet
ervoor dat de positie en het belang van de Pallas-reactor goed onder de
aandacht van de Europese Commissie worden gebracht?
Reactie kabinet
Het SAMIRA Actieplan is de Europese strategische agenda voor medische
isotopen en is het eerste concrete resultaat van het Europees kankerbestrijdingsplan. SAMIRA bevat maatregelen die zijn gericht op een drietal
doelstellingen: 1) de voorzieningszekerheid van medische isotopen
waarborgen, 2) het verbeteren van de kwaliteit en de veiligheid in de
toepassing van medische isotopen, en 3) het bevorderen van innovatie en
technologische ontwikkeling van toepassingen met medische isotopen.
Voor wat betreft de voorzieningszekerheid van medische isotopen, stelt de
Europese Commissie o.a. voor om een zogenoemde «European Radioisotope Valley Initiative» (ERVI) te lanceren, met partijen uit de gehele
leveringsketen van medische isotopen. Doel daarvan is om Europa’s
wereldleiderschap op het gebied van de voorziening van medische
isotopen te behouden en de ontwikkeling en het gebruik van nieuwe
medische isotopen en productiemethoden te versnellen.
Het Pallas-project kan een belangrijke bijdrage leveren aan het opzetten
van dit Europees isotopenlandschap. Pallas zal gaan voorzien in een breed
pallet aan medische isotopen voor zowel de diagnostiek en behandeling
van allerlei ziektebeelden, met name kanker. Het project zal daarnaast een
belangrijke rol gaan spelen in andere delen van de leveringsketen. Zo zal
het Nuclear Health Centre isotopen gaan verwerken tot halffabricaten en
zal het Field-Lab zich gaan richten op de ontwikkeling van innovatieve
kankertherapieën. Daarmee zal het Pallas-project een belangrijke bijdrage
kunnen leveren aan de toegang tot innovatieve kankerbehandelingen in
de EU. Een nieuwe onderzoeksreactor op Europese bodem lijkt hiervoor
de beste waarborg, met name gelet op de te verwachten snel toenemende
vraag naar therapeutische isotopen, zoals Lutetium-177. Naar verwachting
kunnen dergelijke isotopen voor therapeutische doeleinden alleen door
een onderzoeksreactor op grote schaal worden geproduceerd. Ook andere
in ontwikkeling zijnde initiatieven en nieuwe technologieën, zoals de
complexe deeltjesversneller SHINE, spelen een rol in het borgen van
voorzieningszekerheid. Eén en ander (onderzoeksreactors en deeltjesversnellers) zijn dus naar mijn mening allebei nodig om patiënten in Europa
toegang te kunnen geven tot diagnostiek en behandeling van o.a. kanker.
Voorlopige conclusies uit recente Europese studies bevestigen dit beeld.
U zult deze studies ontvangen zodra deze openbaar zijn.
Ondanks nut en noodzaak van een nieuwe onderzoeksreactor blijft
Europese financiering voorlopig uit. Om die reden is (en blijft) het kabinet
met de Europese Commissie en de lidstaten in gesprek of er mogelijkheden zijn om Europese financiering te verkrijgen en welke financieringsinstrumenten hiervoor beschikbaar zijn. Zoals in de brief aan de Kamer
van 11 maart jl. is aangegeven, is het kabinet van mening dat een
substantiële bijdrage vanuit Europa in de rede ligt, omdat de Pallasreactor (net als de huidige HFR) voor een aanzienlijk deel zal gaan
voorzien in de Europese (en wereldwijde) behoefte en dus van belang is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

15

voor de Europese zelfvoorzienendheid. Ook zal het kabinet in gesprek
blijven met de Europese Investeringsbank (EIB). Deze is vanwege de
risico’s in de bouwfase terughoudend om nu in het project te stappen.
Momenteel wordt onderzocht of een bijdrage vanuit het EU Recovery and
Resilience Facility (RRF) tot de mogelijkheden behoort. Dit is het Europees
herstelplan om de EU uit de crisis te leiden en om het fundament te
leggen voor een moderner en duurzamer Europa. Het gaat in dat geval
ook om investeringen in de gezondheidszorg om de gezondheidssystemen veerkrachtiger te maken voor de toekomst.
Om het Pallas-project goed te positioneren binnen de Europese doelstellingen van het Europese kankerbestrijdingsplan en het SAMIRA Actieplan
en om een meer gecoördineerde samenwerking in de EU te bewerkstelligen, is samen met de Europese Commissie op 19 mei een bijeenkomst
voor alle EU lidstaten georganiseerd. Voorts is het kabinet voornemens
om een speciaal gezant aan te stellen die het belang van het Pallas-project
voor Europese patiënten in Europa naar voren kan brengen en om
afspraken te kunnen maken over een financiële bijdrage vanuit Europa.
Het is vervolgens aan een nieuw kabinet om te beoordelen of een
Europese bijdrage voldoende is om het project voort te zetten en om de
afweging te maken om – indien er geen substantiële Europese financiering van de grond komt – te besluiten of zij het Pallas-project wil
beëindigen.
De leden van de VVD-fractie zijn van mening dat deelname aan
screeningsprogramma’s en vaccinatieprogramma’s vrijwillig moet zijn.
Hoe is dat geborgd in de voorstellen? Het streven van de EU is om in 2030
tenminste 90% van de meisjes gevaccineerd te laten zijn tegen het HPV
(Humaan Papillomavirus). Wat betekent het formuleren van dit doel
concreet? Welke gevolgen heeft dit doel? De Europese Unie moet immers
toch vooral landen ondersteunen. In hoeverre gaat het hier om een
verplichte vaccinatie, op dit moment dan wel op termijn, en direct dan wel
indirect? Kan een overzicht gegeven worden van de HPV-vaccinatiegraad
in de EU-landen op dit moment?
Reactie kabinet
De keuze om je wel of niet te laten vaccineren tegen het HPV-virus is in
Nederland vrijwillig. Vanuit Nederland zijn wij niet voornemens om de
HPV-vaccinatie (direct dan wel indirect) verplicht te stellen. Het kabinet
hecht echter aan een zo hoog mogelijke HPV-vaccinatiegraad en ondersteunt daarom de EU-doelstelling om in 2030 tenminste 90% van de
meisjes gevaccineerd te hebben.
Sinds 2018 zijn er in het kader van «Verder met Vaccineren» verschillende
acties ondernomen om de vaccinatiegraad te verhogen. Acties zijn gericht
op onder andere betere aansluiting van onderzoek, voorlichting en
communicatie, het actief tegengaan van onjuiste informatie en het
versterken van de rol van professionals. In het actieplan is er specifieke
aandacht voor de HPV-vaccinatie, onder andere de mogelijkheid voor
ouders en kinderen om in gesprek te gaan over de vaccinatie en de
onjuiste informatie hierover. Met resultaat: in 2019 is de vaccinatiegraad
voor het eerst in vijf jaar licht gestegen, voor de HPV-vaccinatie zelfs met
7,5 procent tot 53 procent voor geboortecohort 2005. Door deze stijgende
lijn voelen we ons gesterkt om onverminderd in te blijven zetten op de
maatregelen uit de brief «Verder met Vaccineren». De ambitie van 90%
vraagt nog wel een forse inspanning.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

16

Conform het advies «Vaccinatie tegen HPV» van de Gezondheidsraad (d.d.
september 2019) worden naast meisjes ook jongens gevaccineerd tegen
HPV (vanaf 2022), wordt de vaccinatieleeftijd verlaagd naar 9 jaar en
krijgen alle meisjes die zich niet eerder hebben gevaccineerd en alle
jongens die niet eerder de mogelijkheid hebben gehad tot 18 jaar een
oproep om zich alsnog te laten vaccineren. De verwachting is dat deze
maatregelen zullen leiden tot een hogere vaccinatiegraad, en daarmee tot
een grotere gezondheidswinst.
In 2019 heeft de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) gekeken naar de
vaccinatiegraad in verschillende (Europese) landen.12 De vaccinatiegraad
in verschillende (Europese) landen blijft – net zoals in Nederland – ver
achter bij de ambitie om tenminste 90% van de meisjes gevaccineerd te
hebben. Ter indicatie: de vaccinatiegraad in België lag in 2018 rond 67%,
en in Denemarken rond 68%. Om zoveel mogelijk gezondheidswinst te
behalen c.q. om baarmoederhalskanker terug te dringen, is een gezamenlijke ambitie wenselijk. Australië heeft bereikt dat het HPV-virus nauwelijks
meer circuleert, en de verwachting is dat baarmoederhalskanker wordt
geëlimineerd.
De leden van de VVD-fractie vinden digitalisering van de gezondheidszorg
van belang, net als de digitale uitwisseling van patiëntgegevens. Daarbij is
het wel cruciaal dat de patiënt zelf bepaalt welke gegevens wel en niet
uitgewisseld mogen worden. Hoe is dit geborgd in de voorstellen? Wat is
de rol van de Europese Unie momenteel hierbij? Het kabinet ondersteunt
de ambitie voor elektronische patiëntendossiers op termijn, maar geeft
echter aan dat er nog veel onduidelijkheden en witte vlekken zijn. Wat
bedoelt het kabinet daar precies mee?
De leden van de VVD-fractie zetten zich al langer in voor goede bio marker
diagnostiek voor patiënten met kanker. Het is belangrijk dat hiernaar
onderzoek wordt gedaan en dat hierin wordt geïnnoveerd. Op welke
manier maakt dit onderdeel uit van dit Europees kankerbestrijdingsplan?
Reactie kabinet
Het kabinet onderschrijft het belang van digitalisering van de gezondheidszorg en de digitale uitwisseling van patiëntgegevens, mits dat op
een veilige en betrouwbare manier gebeurt en de privacy van onze
burgers gerespecteerd en beschermd wordt. Binnen de lidstaten is
hiervoor de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van
toepassing, voor de Europese instanties geldt de Verordening Gegevensbescherming voor instellingen van de Unie (EU 2018/1725). Daarmee is
juridisch gezien de eis van toestemming van patiënten in principe
geborgd. De European Data Protection Supervisor vervult de rol van de
Autoriteit Persoonsgegevens van de Unie, en houdt daarmee toezicht op
de naleving op deze privacyregels.
In de Mededeling over het Europees kankerbestrijdingsplan wordt
gesproken over de Europese Ruimte voor Gezondheidsgegevens als de
infrastructuur die gebruikt wordt om patiëntgegevens, met respect voor
privacy en dus waar nodig met toestemming van de patiënt, beschikbaar
te maken voor onderzoek en grensoverschrijdende behandeling. Deze
Ruimte is nog volop in ontwikkeling. Veel vraagstukken over taken en
verantwoordelijkheden, Europese eenheid van taal en techniek en hoe
lidstaten kunnen en moeten aansluiten worden nog uitgewerkt in het
Towards a European Health Data Space Joint Action (TEHDAS JA). Deze
Joint Action is in februari van dit jaar gestart en loopt nog tot september
2022. VWS participeert daar ook actief in. Daarnaast bereidt de Europese
Commissie wetgeving voor, specifiek voor de grondslagen van de
12

https://www.who.int/immunization/hpv/monitor/en/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

17

Europese Ruimte voor Gezondheidsgegevens. Dit voorstel wordt eind van
2021, begin 2022 verwacht. De reactie op de thans lopende Europese
raadpleging «Digitale gezondheidsgegevens en -diensten – Europese
ruimte voor gezondheidsgegevens» zult u, zoals door uw Kamer verzocht
voorafgaand aan indiening bij de Europese Commissie nog voor het
zomerreces ontvangen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het Europees kankerbestrijdingsplan zorgt voor een versnelde, vereenvoudigde en gestroomlijnde
toegang tot innovatieve diagnostiek en behandelingen voor kankerpatiënten die momenteel geen (definitieve) diagnose krijgen.
Nederland heeft een sterke positie op het gebied van biotechnologie en
innovatie in de gezondheidszorg. Hoe kan Nederland het voortouw nemen
bij het ontwikkelen van betere methoden voor vroege detectie, screening
en diagnostiek?
Reactie kabinet
Doordat we binnen de EU gezamenlijk meer kennis en onderzoeksdata
opbouwen draagt dit bij aan de ontwikkeling van innovatieve diagnostiek
en behandelingen. Hierdoor is het in de toekomst mogelijk een diagnose
te stellen waar dat nu nog niet altijd mogelijk is. Recent hebben we hier in
Nederland een grote stap voorwaarts in gezet doordat voor patiënten met
de diagnose «primaire tumor onbekend» een uitgebreide DNA-test als
verzekerde zorg is aangemerkt. Ook is hiervoor een betaaltitel beschikbaar
gemaakt. Met deze uitgebreide DNA-test is voor veel van deze patiënten
nu een diagnose te stellen waardoor vaak een behandeling kan worden
ingezet. Zonder diagnose krijgen deze patiënten alleen een palliatieve
behandeling.
Nederland heeft inderdaad een sterke positie. Dit zie je onder andere terug
in het Oncode Institute. Het Oncode Institute combineert excellent
fundamenteel onderzoek met een sterke valorisatiestructuur waardoor
oncologische geneesmiddelen en diagnostica de markt en de patiënt
eerder kunnen bereiken. Om deze positie nog verder te verstevigen kan
personalised medicine één van de speerpunten worden binnen het
FAST-initiatief, waardoor ontwikkelingen op dat gebied nog eerder naar de
markt en de patiënt kunnen worden geleid. Over het FAST-initiatief bent u
zeer recent geïnformeerd13. Een beslissing hierover is aan het volgende
kabinet.
Vragen en opmerkingen van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet de missie onderschrijft
om kanker integraal aan te pakken en te voorkomen dat kanker in 2035 de
belangrijkste doodsoorzaak in de Europese Unie is.
Reactie kabinet
Ja, het kabinet onderschrijft deze missie.
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat het Europese en het nationale
kankerbestrijdingsplan op elkaar aangesloten worden? De uitwerking en
uitvoering van een dergelijk plan vereisen een multi-departementale
aanpak. Hoe gaat het kabinet hiervoor zorgen?

13

Kamerstuk 29 477, nr. 707

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

18

Reactie kabinet
Op dit moment bevinden de voorbereidingen voor een nationaal
kankerbestrijdingsplan zich in een verkennende fase. Het ligt voor de hand
dat een nationaal plan aansluit op EU-beleid en dat alle partijen die een
rol kunnen spelen, zowel binnen als buiten de overheid, betrokken zijn. In
deze fase valt echter nog niets te zeggen over de concrete vorm die dit
krijgt.
Juist de stroomlijning van de Europese en nationale aanpak moet ook een
relatie hebben met het onderzoek. Nu werken nog te veel onderzoekers
langs elkaar heen. Ook de financieringsstromen zijn niet op elkaar
afgestemd. Gaat het kabinet hier binnen de EU een lans voor breken?
Reactie kabinet
Op Europees niveau is Horizon Europe het belangrijkste financieringsinstrument voor onderzoek en innovatie. In het kader van Horizon Europe
vindt afstemming plaats tussen de Europese Commissie en lidstaten over
de onderwerpen van de onderzoekscalls in de verschillende werkprogramma’s. In Nederland vindt hierover nauw overleg plaats met de
stakeholders, zoals universiteiten, umc’s, hogescholen, kennisinstituten en
het bedrijfsleven. Ook de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO) en ZonMW zijn hierbij betrokken. Daarnaast beogen de
Horizon Europe missies, waaronder de missie voor kanker, een nauwe
betrokkenheid van zowel het nationale als lokale niveau.
In het kankerbestrijdingsplan wordt onder de noemer preventie ingezet op
het realiseren van een tabaksvrije generatie in 2040. Nederland heeft
hierin een voortrekkersrol. Hoe zorgt het kabinet ervoor dat het Europese
plan een versnelling wordt voor het bereiken van een rookvrije generatie
in Nederland?
Reactie kabinet
Nederland heeft met het Nationaal Preventieakkoord afgesproken om in
2040 een rookvrije generatie te realiseren. Het kabinet is verheugd dat
deze ambitie ook op Europees niveau wordt onderschreven en de
ambities kunnen elkaar versterken. Het Kankerbestrijdingsplan ambieert
om de tabaksproductenrichtlijn en tabaksaccijnsrichtlijn te herzien.
Onlangs heeft de Europese Commissie het implementatie rapport van de
huidige tabaksproductenrichtlijn (TPD)14 opgeleverd en geconcludeerd dat
de richtlijn een bijdrage heeft geleverd aan de prevalentiedaling van het
aantal rokers in de EU, maar ook dat er meer nodig is om die daling door
te zetten. Twee punten waarop in het algemeen meer inspanning nodig is
volgens het rapport is de handhaving op nationaal niveau en aandacht
voor de marktontwikkeling van nieuwe tabaksproducten. Het is niet
bekend wanneer het voorstel voor een herziene TPD kan worden verwacht
en het is aan een volgend kabinet om dan zijn inzet te bepalen.
De verhoging van de tabaksaccijns is een bewezen effectieve maatregel
om roken terug te dringen. Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn,
Richtlijn 2011/64/EU van 21 juni 2011 betreffende de structuur en tarieven
van de accijns op tabaksfabrikanten, blijkt dat herziening van de richtlijn
nodig is onder meer omdat het minimum-accijnsniveau zijn werking heeft
verloren en er onvoldoende rekening is gehouden met de ontwikkeling
van nieuwe producten zoals bijvoorbeeld de e-sigaret. De inzet van het
kabinet op de herziening van de Richtlijn is dan ook gericht op opname
van de e-sigaretten onder de richtlijn met als doel accijnsheffing op
14

EUR-Lex – 52021DC0249 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

19

e-sigaretten en de verhoging van het minimum-accijnsniveau voor
tabaksproducten.
Hoe zorgt het kabinet ervoor dat patiënten voldoende betrokken worden
bij de uitvoering van de Europese en nationale kankerbestrijdingsplannen?
Reactie kabinet
Het kabinet vindt het belangrijk dat patiënten worden betrokken bij
beleidstrajecten die voor hen relevant zijn, waaronder de initiatieven op
het gebied van kanker. Patiënten beschikken vanuit hun persoonlijke
ervaringen met de zorg over een grote hoeveelheid ervaringskennis. Zij
weten wat patiënten zowel tijdens als na de behandeling nodig hebben
om met de ziekte en de effecten daarvan om te gaan. Die ervaringsdeskundigheid kan worden benut om de kwaliteit van de zorg verder te
verbeteren en patiënten te ondersteunen in hun dagelijkse leven.
Kankerpatiëntenorganisaties vervullen hier ook een belangrijke rol in,
door middel van voorlichting, door patiënten met elkaar in contact te
brengen en door op te komen voor de belangen van hun achterban. Het
Ministerie van VWS ondersteunt patiëntenorganisaties, waaronder
verschillende kankerpatiëntenorganisaties, vanuit het Beleidskader
Subsidiering patiënten- en gehandicaptenorganisaties (Subsidieregeling
PGO), zodat zij hun doelgroep kunnen vertegenwoordigen en inbreng
kunnen geven bij de ontwikkeling en uitvoering van beleid. De inbreng
van kankerpatiëntenorganisaties is ook bij de Europese en nationale
initiatieven voor de aanpak van kanker van groot belang.
Onderschrijft het kabinet het doel om ervoor te zorgen dat alle EU-burgers
gelijke toegang hebben tot hoogwaardige kankerpreventie, diagnostiek,
behandeling en nazorg?
Reactie kabinet
Het kabinet is van mening dat alle EU-burgers hierin gelijkwaardige
kansen zouden moeten hebben. Gezien de competentieverdeling is het in
beginsel aan de afzonderlijke lidstaten om deze toegang te organiseren,
financieren en vorm te geven.
Door middel van het actieplan «Verder met Vaccineren» zijn er in de
afgelopen twee jaar belangrijke stappen gezet in het verhogen van de
vaccinatiegraad betreffende HPV, zo lezen de leden van de CDA-fractie in
het onderhavige fiche. Genoemde leden vragen wat momenteel de
HPV-vaccinatiegraad in Nederland is.
Reactie kabinet
Zoals gedeeld met uw Kamer op 29 juni jl. in het Vaccinatiegraadrapport
2020 van het RIVM was de HPV-vaccinatiegraad 53% (geboortecohort
2005) (Kamerstuk 32 793, nr. 485).
De Europese Commissie wil de vroegtijdige opsporing van kanker helpen
verbeteren, onder andere door het opzetten van een plan dat de lidstaten
helpt om te waarborgen dat de 90% van degenen die voor de screening
van onder andere borstkanker in aanmerking komen binnen de
EU-bevolking, tegen 2025 die mogelijkheid krijgt aangeboden. Het kabinet
schrijft hierover dat Nederland die doelstelling van 90% al ruimschoots
haalt. De leden van de CDA-fractie vragen of dit nog steeds het geval is,
nu de interval voor borstkankerscreening is verlengd van twee naar drie
jaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

20

Reactie kabinet
Door de programmatische inrichting van het bevolkingsonderzoek
borstkanker in Nederland is de toegankelijkheid voor de doelgroep hoog.
Alle vrouwen die in aanmerking komen voor screening worden actief
benaderd door de screeningsorganisatie en door de inzet van mobiele
units is de deelname aan screening laagdrempelig. Daarmee voldoet
Nederland aan de doelstelling om minstens 90% van de doelgroep de
mogelijkheid te bieden om zich te laten screenen op borstkanker. Wel is
het zo dat op dit moment vanwege een te kort aan screeningsmedewerkers en de gevolgen van de maatregelen die genomen worden ter
bestrijding van de Covid-19 pandemie het tijdelijk niet mogelijk is om alle
vrouwen om de twee jaar te screenen, de frequentie die de Gezondheidsraad adviseert. In zijn brief van 4 maart 202115 beschrijft de
Staatssecretaris van VWS de stappen die worden gezet om de borstkankerscreening vanaf begin 2024 weer elke twee jaar plaats te laten vinden.
De inzetbare capaciteit wordt volledig benut en de screeningsorganisatie
zet alles op alles om zo snel mogelijk de benodigde extra capaciteit te
werven en op te leiden.
Het kabinet hecht terecht groot belang aan de nadruk op preventie en
wijst erop dat bepaalde acties een duidelijk grensoverschrijdend karakter
hebben (accijnzen, marketing, productsamenstelling, vanwege de
internationale levensmiddelenmarkt). De leden van de CDA-fractie vragen
wat de stand van zaken is met betrekking tot overleg met (in ieder geval)
buurlanden op het gebied van het enigszins gelijk laten oplopen van
accijnzen op alcohol en tabak.
Reactie kabinet
Op het gebied van alcohol worden er op dit moment geen gesprekken
gevoerd over het gelijk laten lopen van accijnzen. In zijn brief van
9 december 2020 heeft de Staatssecretaris van VWS uw Kamer geïnformeerd over zijn internationale contacten waarbij verhoging van tabaksaccijns is besproken. Naast Frankrijk en Nederland heeft België ook
maatregelen getroffen om de tabaksaccijns te verhogen. In België is begin
november 2020 een wet ingediend waarin de tabaksaccijns in 2021 flink
wordt verhoogd. Een pakje van 20 sigaretten van 6,80 euro gaat in 2021
7,50 euro kosten. De prijs van een pakje shag gaat van 9,70 euro naar
11,17 euro in 2021. Ook in 2022, 2023 en 2024 is het voornemen de
accijnzen op tabaksproducten te verhogen. Duitsland heeft geen plannen
tot accijnsverhoging onder de huidige regering.
Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn, Richtlijn 2011/64/EU van 21 juni
2011 betreffende de structuur en tarieven van de accijns op tabaksfabrikanten, blijkt dat herziening van de richtlijn nodig is onder meer omdat
het minimum accijnsniveau zijn werking heeft verloren en er onvoldoende
rekening is gehouden met de ontwikkeling van nieuwe producten zoals
bijvoorbeeld de e-sigaret,
De inzet van het kabinet op de herziening van de Richtlijn is dan ook
gericht op opname van de e-sigaretten onder de richtlijn met als doel
accijnsheffing op e-sigaretten en de verhoging van het minimum
accijnsniveau voor tabaksproducten.
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze de realisatie van de
Pallas-reactor kan bijdragen aan het concretiseren en verder brengen van
het Europees kankerbestrijdingsplan. Op welke wijze kunnen andere
landen in Europa baat hebben bij de realisatie van de Pallas- reactor,
bijvoorbeeld door meer samenwerking op het gebied van onderzoek naar
15

Kamerstuk 32 793, nr. 546

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

21

en ontwikkeling van nieuwe therapeutische isotopen? Deelt het kabinet de
opvatting van deze leden dat de realisatie van de Pallas-reactor kan
bijdragen aan het Europees kankerbestrijdingsplan?
Reactie kabinet
Het Pallas-project kan een belangrijke bijdrage leveren aan de doelstellingen van het Europees kankerbestrijdingsplan en het SAMIRA Actieplan,
de Europese strategische agenda voor medische isotopen. Pallas zal gaan
voorzien in een breed pallet aan medische isotopen voor zowel de
diagnostiek en behandeling van allerlei ziektebeelden, met name kanker.
Momenteel voorziet de Hoge Flux Reactor in Petten al zo’n 60–70% van de
Europese behoefte. Het project zal daarnaast een belangrijke rol gaan
spelen in andere delen van de leveringsketen. Zo zal het Nuclear Health
Centre isotopen gaan verwerken tot halffabricaten en zal het Field-Lab zich
gaan richten op de ontwikkeling van innovatieve kankertherapieën.
Nederland en het Pallas-project zoeken daarbij nadrukkelijk de samenwerking met andere partijen in Europa die hierin een rol kunnen spelen,
zoals de overige onderzoeksreactors in de EU, academische centra,
onderzoeksinstellingen en de farmaceutische industrie. Daarmee zal het
Pallas-project een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan de toegang tot
innovatieve kankerbehandelingen in de EU. Een nieuwe onderzoeksreactor op Europese bodem lijkt hiervoor de beste waarborg, met name
gelet op de te verwachten snel toenemende vraag naar therapeutische
isotopen. Voorlopige conclusies uit recente Europese studies bevestigen
dit beeld. U zult deze studies ontvangen zodra deze openbaar zijn. Het
kabinet deelt derhalve de mening van de CDA-fractie dat het Pallas-project
kan bijdragen aan het Europees kankerbestrijdingsplan.
De leden van de CDA-fractie constateren dat met de huidige hogeflux
reactor (HFR) in Petten wordt voorzien in 60 tot 70% van de Europese
behoefte aan medische isotopen voor diagnose en therapie. Dit betekent
dat andere landen in Europa een direct belang hebben bij de vervanging
van de HFR. Genoemde leden vragen op welke wijze dit belang kan leiden
tot medefinanciering en/of meer betrokkenheid vanuit Europa.
Reactie kabinet
Ondanks nut en noodzaak van een nieuwe onderzoeksreactor blijft
Europese financiering voorlopig uit. Het kabinet is (en blijft) met de
Europese Commissie en de lidstaten in gesprek of er mogelijkheden zijn
om Europese financiering te verkrijgen en welke financieringsinstrumenten hiervoor beschikbaar zijn. Zoals in de brief aan de Kamer van
11 maart jl. aangegeven, is het kabinet van mening dat een substantiële
bijdrage vanuit Europa in de rede ligt, omdat de Pallas-reactor (net als de
huidige HFR) voor een aanzienlijk deel zal gaan voorzien in de Europese
(en wereldwijde) behoefte en dus van belang is voor de Europese
zelfvoorzienendheid. Daarin deelt het kabinet dus de mening van de
CDA-fractie. Ook zal het kabinet in gesprek blijven met de Europese
Investeringsbank (EIB). Deze is vanwege de risico’s in de bouwfase
terughoudend om nu in het project te stappen. Momenteel wordt
onderzocht of een bijdrage vanuit het EU Recovery and Resilience Facility
(RRF) tot de mogelijkheden behoort. Dit is het Europees herstelplan om de
EU uit de crisis te leiden en om het fundament te leggen voor een
moderner en duurzamer Europa. Het gaat in dat geval ook om investeringen in de gezondheidszorg om de gezondheidssystemen veerkrachtiger
te maken voor de toekomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

22

Om het Pallas-project goed te positioneren binnen de Europese doelstellingen van het Europese kankerbestrijdingsplan en het SAMIRA Actieplan
en om een meer gecoördineerde samenwerking in de EU te bewerkstelligen, is samen met de Europese Commissie op 19 mei een bijeenkomst
voor alle EU lidstaten georganiseerd. Voorts is het kabinet voornemens
om een speciaal gezant aan te stellen die het belang van het Pallas-project
voor Europese patiënten in Europa naar voren kan brengen en om
afspraken te kunnen maken over een financiële bijdrage vanuit Europa.
Het is vervolgens aan een nieuw kabinet om te beoordelen of een
Europese bijdrage voldoende is om het project voort te zetten en om de
afweging te maken om – indien er geen substantiële Europese financiering van de grond komt – te besluiten of zij het Pallas-project wil
beëindigen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het kabinet van mening is dat
Nederland met zijn goede infrastructuur op het gebied van nucleaire
geneeskunde een zeer geschikte kandidaat is voor het «European
Radioisotope Valley Initiative» (ERVI), dat de Europese Commissie
nastreeft.
Reactie kabinet
Nederland heeft momenteel een groot deel van de leveringsketen voor
medische isotopen in eigen land. De HFR is als producent van medische
isotopen onderdeel van een keten, van onderzoek en ontwikkeling, via de
productie van radioactieve isotopen tot de verwerking van deze isotopen
tot nucleaire geneesmiddelen in gespecialiseerde laboratoria. Doordat de
verschillende schakels van deze keten momenteel in Nederland aanwezig
zijn, kan Nederland een belangrijke rol spelen bij de ontwikkeling van
nieuwe nucleaire geneesmiddelen, bijvoorbeeld voor de behandeling van
kanker. Gelet op de te verwachten toenemende vraag naar therapeutische
isotopen, die naar verwachting alleen door een onderzoeksreactor op
grote schaal kunnen worden geproduceerd, kan het Pallas-project een
zeer geschikte kandidaat zijn voor de ERVI. Het is dan ook de inzet van het
kabinet om de komende tijd samen met de gezant het Pallas-project
binnen de doelstellingen van deze ERVI te positioneren. Naast het
Pallas-project spelen ook andere in ontwikkeling zijnde initiatieven en
nieuwe technologieën, zoals de complexe deeltjesversneller SHINE, een
rol in het vormgeven van de ERVI. Onderzoeksreactors en deeltjesversnellers zijn dus allebei nodig om patiënten in Europa toegang te kunnen
geven tot diagnostiek en behandeling van o.a. kanker.
De leden van de CDA-fractie vragen ten slotte naar aanleiding van het
nieuws dat honderden longkankerpatiënten in Nederland zijn overleden
zonder te hebben geweten dat er voor hen een betere, doelgerichte
behandeling mogelijk was geweest, hoe het staat met de uitvoering van
de aanbevelingen uit de initiatiefnota van de leden Sazias, Van den Berg
en Veldman over urgentie invoering uitgebreid persoonlijk profiel.
Reactie kabinet
Naar aanleiding van deze initiatiefnota heb is een advies opgevraagd bij
Zorginstituut Nederland. Dit advies is op 19 mei aan uw Kamer verzonden.
In het advies worden diverse oplossingen aangedragen om de inzet van
moleculaire diagnostiek in ons land te verbeteren. Zorginstituut
Nederland gaat nu, samen met betrokken partijen, verder aan de slag om
deze oplossingen door te voeren. Uitgangspunt is dat de inzet van
moleculaire diagnostiek en inzet van doelgerichte geneesmiddelen voor
alle oncologische patiënten wordt geoptimaliseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

23

Vragen en opmerkingen van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie steunen uiteraard de investering in kankeronderzoek en onderzoek naar de behandelingen van kanker. Zij vragen
echter wel waarom ervoor gekozen is om deze investering voor een groot
deel te laten lopen via het Innovative Health Initiative, waarin veel private
farmaceutische bedrijven deelnemen. Hierdoor kunnen de publieke
investeringen resulteren in producten waar private farmaceutische
bedrijven grote winsten over maken. Waarom is er niet voor gekozen om
het geld dat wordt geïnvesteerd in onderzoek naar kanker en kankerbehandelingen te investeren in publieke en onafhankelijke kennisinstituten?
Is het kabinet bereid om hier in Europees verband voor te pleiten?
Reactie kabinet
Om nieuwe innovatieve behandelingen te ontwikkelen en te zorgen dat ze
ook daadwerkelijk bij de patiënt komen zijn publiek-private samenwerkingen van essentieel belang. Door de expertise van academici, innovatieve kleine bedrijven, en grote farmaceutische partijen samen te brengen
is de kans op een doorbraak het grootst. Dit wordt beoogd in het nieuwe
Innovative Health Initiative. Overigens komen de publieke gelden binnen
dit programma niet terecht bij de grote farmaceutische bedrijven. Het zijn
de academici en de innovatieve kleine bedrijven die voor subsidiëring in
aanmerking komen, de grote farmaceutische bedrijven dragen juist voor
eigen rekening en risico bij aan onderzoek en ontwikkeling. Wel is het
kabinet het met u eens dat de opbrengsten van publiek gefinancierd
onderzoek goed moeten worden geborgd, met oog voor beschikbaarheid
en betaalbaarheid van nieuwe behandelingen. Hiervoor heeft in
Nederland de NFU de principes van Maatschappelijk Verantwoord
Licentiëren, en de bijbehorende toolkit, ontwikkeld. Het kabinet zet zich in
om een soortgelijk instrument in Europa onder de aandacht te brengen.
Het Europese kankerbestrijdingsplan beoogt het probleem kanker
integraal aan te pakken en stelt duidelijke doelstellingen. De leden van de
SP-fractie onderschrijven de noodzaak om te komen tot een gecoördineerde aanpak waarbij alle betrokken partijen samen werken. Een
dergelijk plan moet er zowel op Europees als op nationaal niveau komen.
De Kamer heeft in februari 2021 een motie met algemene stemmen
aangenomen om te komen tot een Nederlands kankerbestrijdingsplan.
Ook in deze motie wordt voorgesteld kanker integraal aan te pakken.
Aansluiting op het plan van de Europese Commissie zou volgens
genoemde leden grote voordelen hebben en voorkomen dat middelen (de
gereserveerde 4 miljard euro en personeel) versnipperd ingezet worden
om de ambitieuze doelstelling waarvoor we staan te realiseren. Hierover
hebben de leden van de SP-fractie nog een aantal vragen. Hoe gaat het
kabinet ervoor zorgen dat het Europese en nationale kankerbestrijdingsplan op elkaar aangesloten worden? De uitwerking en uitvoering van
een dergelijk plan vereist een multi-departementale aanpak. Hoe gaat het
kabinet hiervoor zorgen?
Reactie kabinet
Op dit moment bevinden de voorbereidingen voor een nationaal
kankerbestrijdingsplan zich in een verkennende fase. Het ligt voor de hand
dat een nationaal plan aansluit op EU-beleid en dat alle partijen die een
rol kunnen spelen, zowel binnen als buiten de overheid, betrokken zijn. In
deze fase valt echter nog niets te zeggen over de concrete vorm die dit
krijgt. Integraliteit is hierbij conform de motie een belangrijk
aandachtspunt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

24

Het Europees kankerbestrijdingsplan stelt als doel dat in 2025 90% van de
populatie die in aanmerking komt voor screening van borst-,
baarmoederhals- en darmkanker hier toegang toe krijgt. In Nederland blijft
het percentage vrouwen tussen de 50 en 69 jaar dat in de laatste twee jaar
een mammografie heeft ondergaan met 78% echter nog redelijk onder
deze doelstelling. Wat doet het kabinet eraan om dit percentage omhoog
te krijgen?
Reactie kabinet
De doelstelling waarnaar wordt verwezen betreft het bieden van toegang
tot screenen aan de doelgroep. Deze doelstelling haalt Nederland.
Deelname aan bevolkingsonderzoek is een vrije keuze van de deelnemer,
daarvoor geldt geen kwantitatieve doelstelling vanuit de overheid. Wel is
het van belang dat deelnemers een goed geïnformeerde keuze kunnen
maken over het wel of niet deelnemen aan bevolkingsonderzoek. Dit
wordt nagestreefd door de doelgroep te voorzien van uitgebreide
informatie over de voor- en nadelen van screening via verschillende
media waaronder een informatiebrochure die in verschillende talen
beschikbaar is, online informatie en de telefonische vragenlijn van de
screeningsorganisatie. In de onderzoeksprogrammering van ZonMw is
aandacht voor manieren om de voorlichting over bevolkingsonderzoek
nog verder te verbeteren om mensen te helpen de keuze te maken die bij
hen past. Daarnaast is het programma ingericht op laagdrempelige
deelname, bijvoorbeeld door vrouwen persoonlijk te benaderen en
mobiele units dichtbij de doelgroep te brengen.
De leden van de SP-fractie steunen de toegenomen inzet op gepersonaliseerde medicijnen, omdat dit voor veel patiënten een effectievere
behandeling kan opleveren. Wel vragen zij hoe het zit met de toegang tot
deze behandelingen. Hoe is het bijvoorbeeld gesteld met de vergoeding
van deze behandelingen door verzekeraars? Tevens vragen deze leden of
de genetische screenings die nodig zijn om erachter te komen welke
behandeling nodig is in Nederland wel worden vergoed.
Reactie kabinet
Personalised medicine is een breed begrip. Onder andere binnen de
oncologie zijn er ontwikkelingen naar het meer personaliseren van
behandelingen. Maar ook gen- en celtherapieën en de ontwikkeling van
tumor-agnostische geneesmiddelen16 zijn voorbeelden van personalisering van geneesmiddelen.
Gepersonaliseerde geneesmiddelen worden in principe vergoed als deze
voldoen aan de pakketcriteria. Zo moeten ze, net als andere middelen,
voldoen aan de «stand van wetenschap en praktijk» (bewezen effectief) en
kosteneffectief zijn. Er worden al verschillende cel- en gentherapieën in
Nederland vergoed, soms na prijsonderhandelingen door VWS. De
tumor-agnostische middelen die momenteel op de markt zijn worden
tijdelijk voor patiënten beschikbaar gemaakt onder voorwaarde van extra
bewijsgaring via de voorwaardelijke toelating geneesmiddelen. Tegelijkertijd werkt het Zorginstituut, in overleg met de beroepsgroep, aan de
uitbreiding van het beoordelingskader en -criteria specifiek voor pakkettoelating van deze tumor-agnostische middelen.

16

Tumor-agnostisch geneesmiddelen zijn kankergeneesmiddelen die aangrijpen op een
bepaalde genetische mutatie in de tumor, ongeacht de oorsprong of locatie van de tumor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

25

Voor zover bekend worden gepersonaliseerde geneesmiddelen die
voldoen aan stand van wetenschap en praktijk vergoed door verzekeraars.
Het kabinet heeft geen signalen ontvangen dat dit niet zo is. Ook hebben
zorgverzekeraars met de beroepsgroep van oncologen het zogenaamde
Drug Access Protocol (DAP) ontwikkeld. Hiermee wordt door oncologen,
in samenwerking met zorgverzekeraars, op gecontroleerde wijze de
beschikbaarheid van nieuwe geneesmiddelen georganiseerd, door het
middel alleen te vergoeden voor patiënten die hier goed op reageren.
Als een genetische screening nodig is om erachter te komen welke
behandeling passend is, dan komt deze in principe voor vergoeding in
aanmerking als deze screening bewezen effectief is. De moleculaire
diagnostiek is onderdeel van de integrale DBC-bekostiging. In 2020 zijn de
verrichtingencodes hiervoor nog aangepast. Wel bestaan er knelpunten
rondom de zeer complexe moleculaire diagnostiek en de verschillen in
verleende diagnostiek per ziekenhuis. Op dit moment werkt het Zorginstituut in opdracht van mij, samen met betrokken veldpartijen, aan het
oplossen van deze knelpunten17.
De leden van de SP-fractie hechten grote waarde aan het stimuleren van
sport en beweging, gezien de grote rol die dit kan spelen in de preventie
van ernstige ziektes, waaronder verschillende vormen van kanker. Daarom
staan zij in principe positief tegenover de HealthyLifestyle4All campagne,
maar zij hebben hierover nog wel enkele vragen. Hoe zal de
HealthyLifestyle4All campagne er precies uit komen te zien in Nederland
en in de Europese Unie als geheel? Waarom is ervoor gekozen om deze
campagne op Europees niveau op te zetten?
Reactie kabinet
De HealthyLifestyle4All zal een tweejarige campagne worden, waarmee
sport gelinkt wordt aan een actieve leefstijl, waarbinnen gezondheid en
voeding een rol spelen. De campagne zal open zijn voor EU lidstaten,
steden, regio’s en het maatschappelijk middenveld om activiteiten op te
zetten rond drie pijlers: 1) meer bewustzijn voor een gezonde leefstijl van
alle generaties, 2) gemakkelijker toegang tot sport en lichamelijke
activiteiten, 3) samenwerken aan een holistische benadering van voeding,
gezondheid, welzijn en sport. De campagne is nog in ontwikkeling en hoe
deze er precies uit komt te zien is nog niet duidelijk.
Door de campagne op Europees niveau op te zetten is het gemakkelijker
om best practices uit te wisselen. Er zijn namelijk veel mooie initiatieven
te vinden bij andere lidstaten. Dit is ook in lijn met het groter aandeel van
sport in het Erasmus+-programma.
De leden van de SP-fractie lezen dat de Europese Commissie sterker wil
inzetten op het uitwisselen en digitaliseren van gezondheidsdata. Hoewel
zij ook de potentiële waarde hiervan zien voor wetenschappelijk
onderzoek en verbetering van de zorg voor kankerpatiënten, hebben zij
hier wel enkele vragen over. Hoe kan hierbij de persoonlijke levenssfeer
worden gewaarborgd, aangezien gezondheidsdata zeer gevoelige
gegevens zijn? Waarom wordt dit op Europees niveau geregeld? Is het
met zulke gevoelige gegevens niet verstandiger om de controle hierop op
nationaal niveau te laten plaatsvinden?
Hoe verhoudt de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EHDS) zich
tot Nederlandse initiatieven op het gebied van het uitwisselen van
patiëntengegevens, zoals de elektronische patiëntendossiers en de
persoonlijke gezondheidsomgeving?

17

Kamerstuk 31 765, nr. 562.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

26

Reactie kabinet
Het kabinet onderschrijft de waarde van digitalisering van de gezondheidszorg en de digitale uitwisseling van patiëntgegevens, mits dat op
een veilige en betrouwbare manier gebeurt en de privacy van onze
burgers gerespecteerd en beschermd wordt. Binnen de lidstaten is
hiervoor de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) van
toepassing, voor de Europese instanties geldt de Verordening Gegevensbescherming voor instellingen van de Unie (EU 2018/172518). Daarmee is
juridisch gezien de bescherming van de privacy van patiënten in principe
geborgd. De European Data Protection Supervisor vervult de rol van de
Autoriteit Persoonsgegevens van de Unie, en houdt daarmee toezicht op
de naleving op deze privacyregels. Dit vervangt niet de nationale
protocollen voor privacy bescherming van patiënten in Nederland, maar
voegt juist aanvullende bescherming toe, vanuit de Europese context. Op
deze manier moet geborgd zijn dat gevoelige persoonsgegevens
beschermd zijn, zowel als deze gebruikt worden in Nederland en als de
patiënt en de wet dat toestaan, in Europa.
In de Mededeling over het Europees kankerbestrijdingsplan wordt
gesproken over de Europese Ruimte voor Gezondheidsgegevens (EHDS)
als de infrastructuur die gebruikt wordt om patiëntgegevens, met respect
voor privacy en dus waar nodig met toestemming van de patiënt,
beschikbaar te maken voor onderzoek en grensoverschrijdende behandeling. Deze Ruimte is nog volop in ontwikkeling. Veel vraagstukken over
taken en verantwoordelijkheden, Europese eenheid van taal en techniek
en hoe de Ruimte aansluit op nationale infrastructuren voor uitwisseling
van gezondheidsgegevens worden nog uitgewerkt in het «Towards a
European Health Data Space Joint Action (TEHDAS JA)». Deze Joint
Action is in februari van dit jaar gestart en loopt nog tot september 2022.
VWS participeert daar ook actief in om maximale aansluiting met de Wet
elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) en reeds in
Nederland werkende initiatieven zoals persoonlijke gezondheidsomgevingen en het MedMij afsprakenstelsel te borgen.
Daarnaast bereidt de Europese Commissie wetgeving voor, specifiek voor
de grondslagen van de Europese Ruimte voor Gezondheidsgegevens. Dit
voorstel wordt eind van 2021, begin 2022 verwacht. De reactie op de thans
lopende Europese raadpleging «Digitale gezondheidsgegevens en
-diensten – Europese ruimte voor gezondheidsgegevens» zult u, conform
verzoek van uw Kamer, voorafgaand aan indiening bij de Europese
Commissie nog voor het zomerreces ontvangen.
In het Europees kankerbestrijdingsplan wordt gesproken het over het
aanpakken van gaten in de toegang tot sociale voorzieningen voor
kankerpatiënten en mensen die de ziekte hebben overleefd. Voor de leden
van de SP-fractie is het zeer belangrijk dat er voor iedereen die dit nodig
heeft een goed sociaal vangnet beschikbaar is en al helemaal voor
mensen die getroffen zijn door kanker. Daarom willen zij graag weten hoe
het in de Nederlandse context op dit punt gesteld is. Welke gaten zitten er
op dit gebied in de Nederlandse sociale voorzieningen en wat wordt eraan
gedaan om dit aan te pakken?

18

Volledige naam Verordening betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband
met de verwerking van persoonsgegevens door de instellingen, organen en instanties van de
Unie en betreffende het vrije verkeer van die gegevens, en tot intrekking van Verordening (EG)
nr. 45/2001 en Besluit nr. 1247/2002/EG

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

27

Reactie kabinet
In Nederland is er voor iedereen een goed sociaal vangnet. Voor mensen
die getroffen zijn door kanker zijn er extra stappen gezet. Vanuit het
Ministerie van SZW zijn er m.b.t. Kanker & Werk de afgelopen jaren
verschillende acties ondernomen: zo heeft het Coronel-Instituut (in
opdracht van het Ministerie van SZW) onderzocht tegen welke problemen
werkgevers en werknemers aanlopen, als een werknemer kanker heeft
(gehad). Daarnaast heeft het Ministerie van SZW meegewerkt aan de
Roadmap Werkkracht bij kanker (waarin aangegeven wordt welke stappen
werkgever en werknemer kunnen zetten om de werknemer die kanker
krijgt aan het werk te laten blijven en/of aan het werk te laten komen, zie:
Kenniscentrum Werk & Kanker | Ondersteuning bij werkbehoud en
re-integratie – Roadmap (www.kenniscentrumwerkenkanker.nl)) en is er in
2018 een Subsidieregeling in het leven geroepen, waarbij toen € 500.000
beschikbaar is gesteld om maatschappelijke initiatieven te ondersteunen
die erop zijn gericht (ex-)kankerpatiënten zonder werk meer kans te geven
op het vinden van een nieuwe baan.
De leden van de SP-fractie lezen in het Europees kankerbestrijdingsplan
dat er sterke verschillen bestaan tussen lidstaten en tussen verschillende
groepen binnen lidstaten als het gaat om zorg en preventie. Hoe staat het
er op dit gebied bij in Nederland? Hoe groot is de ongelijkheid tussen
verschillende groepen in de Nederlandse samenleving inzake preventie,
het percentage vroege ontdekkingen, diagnoses, behandeling, overlevingskansen en kwaliteit van leven van kankerpatiënten? Waar zitten
hierin de grootste verschillen en tussen welke groepen zijn die het
grootst? Wat wordt eraan gedaan om deze verschillen te elimineren?
Reactie kabinet
Nederland doet het qua leefstijlfactoren redelijk goed in vergelijking met
andere Europese landen. Deelname aan preventieprogramma’s (vaccinatie, kankerscreeningen) is echter wat aan de lage kant. Als we naar de
ongelijkheid van groepen binnen Nederland kijken kan er alleen een
generiek beeld gegeven worden van de preventiekant. Hoewel niet
specifiek voor kanker, wordt de preventiekant gemonitord binnen het
Nationaal Preventieakkoord.
Er zijn in ons land duidelijke verschillen naar opleidingsniveau. Opleidingsniveau is een belangrijke determinant voor gezondheid in het algemeen.
Zo wordt er onder praktisch opgeleide mensen nog steeds veel vaker
gerookt, minder gesport, minder deelgenomen aan kankerscreening en
zijn er meer chronische aandoeningen. Ook regionaal zijn er grote
verschillen in deelname aan vaccinatie- en screeningsprogramma’s die –
naast opleidingsniveau – ook lijken samen te hangen met overtuigingen,
vertrouwen of ervaren kwetsbaarheid.
De oncologische zorgketen (vroege ontdekkingen, diagnoses, behandeling, overlevingskansen en kwaliteit van leven van kankerpatiënten) is
in het algemeen niet goed in kaart te brengen. De beschikbare informatie
is op dit moment nog te versnipperd. Het ligt echter voor de hand dat
groepen die een relatief slechte startpositie hebben bij kankerpreventie,
ook een slechtere uitgangspositie hebben binnen het verdere zorgtraject
van kanker.
Het kabinet zet zich in voor toegankelijke (preventieve) zorg voor alle
Nederlanders. Zo geldt bijvoorbeeld dat bij het door de overheid
uitgevoerde bevolkingsonderzoek borstkanker voorzieningen worden
getroffen om de toegankelijkheid te borgen voor minder valide vrouwen.
Ik informeer uw Kamer over de initiatieven die het kabinet op het vlak van
gelijke toegang tot zorg initieert. Het is niet mogelijk om daarvan een
eenvoudige samenvatting te geven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

28

Het plan zet in, onder de noemer preventie, op het realiseren van een
tabaksvrije generatie in 2040. Nederland heeft hierin een voortrekkersrol.
Hoe gaat het kabinet ervoor zorgen dat het Europees kankerbestrijdingsplan een versnelling wordt voor het bereiken van een rookvrije
generatie in Nederland?
Reactie kabinet
Nederland heeft met het Nationaal Preventieakkoord afgesproken om in
2040 een rookvrije generatie te realiseren. Het kabinet is verheugd dat
deze ambitie ook op Europees niveau wordt onderschreven en de
ambities kunnen elkaar versterken. Het Kankerbestrijdingsplan ambieert
om de tabaksproductenrichtlijn en tabaksaccijnsrichtlijn te herzien.
Onlangs heeft de Europese Commissie het implementatie rapport van de
huidige tabaksproductenrichtlijn (TPD) opgeleverd19 en geconcludeerd dat
de richtlijn een bijdrage heeft geleverd aan de prevalentiedaling van het
aantal rokers in de EU, maar ook dat er meer nodig is om die daling door
te zetten. Twee punten waarop in het algemeen meer inspanning nodig is
volgens het rapport zijn de handhaving op nationaal niveau en aandacht
voor de marktontwikkeling van nieuwe tabaksproducten. Het is niet
bekend wanneer het voorstel voor een herziene TPD kan worden verwacht
en het is aan een volgend kabinet om dan haar inzet te bepalen.
De verhoging van de tabaksaccijns is een bewezen effectieve maatregel
om roken terug te dringen. Uit de evaluatie van de accijnsrichtlijn,
Richtlijn 2011/64/EU van 21 juni 2011 betreffende de structuur en tarieven
van de accijns op tabaksfabrikanten, blijkt dat herziening van de richtlijn
nodig is onder meer omdat het minimum-accijnsniveau zijn werking heeft
verloren en er onvoldoende rekening is gehouden met de ontwikkeling
van nieuwe producten zoals bijvoorbeeld de e-sigaret. De inzet van het
kabinet op de herziening van de Richtlijn is dan ook gericht op opname
van de e-sigaretten onder de richtlijn met als doel accijnsheffing op
e-sigaretten en de verhoging van het minimum-accijnsniveau voor
tabaksproducten.
De leden van de SP-fractie zijn van mening dat juist de stroomlijning van
de Europese en nationale aanpak ook betrekking moet hebben op
onderzoek. Nu werken nog te veel onderzoekers langs elkaar heen. Ook de
financieringsstromen zijn niet op elkaar afgestemd. Dit moet anders. Gaat
het kabinet hier op Europees niveau een lans voor breken?
Reactie kabinet
Op Europees niveau is Horizon Europe het belangrijkste financieringsinstrument voor onderzoek en innovatie. In het kader van Horizon Europe
vindt afstemming plaats tussen de Europese Commissie en lidstaten over
de onderwerpen van de onderzoekscalls in de verschillende werkprogramma’s. In Nederland vindt hierover nauw overleg plaats met de
stakeholders, zoals universiteiten, umc’s, hogescholen, kennisinstituten en
het bedrijfsleven. Ook de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk
Onderzoek (NWO) en ZonMW zijn hierbij betrokken. Daarnaast beogen de
Horizon Europe missies, waaronder de missie voor kanker, een nauwe
betrokkenheid van zowel het nationale als lokale niveau.
Daarnaast zijn de leden van de SP-fractie van mening dat op EU-niveau
onderzoek gedaan moet worden naar de toegang tot en de kosten van
dure kanker geneesmiddelen. Zo kan meer zicht gekregen worden op de
feitelijke kosten, de sociaaleconomische gevolgen van de behandeling.
We willen immers weten wat we waarvoor betalen. Transparantie over de
19

EUR-Lex – 52021DC0249 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

29

prijzen moeten dan ook afgedwongen worden met Europese en nationale
toezichthouders die werken binnen hetzelfde juridische kader.
Reactie kabinet
Om het vergoeden van geneesmiddelen uit collectieve middelen te
kunnen verantwoorden en om steeds weer een afweging te kunnen
maken over de aanvaardbaarheid van prijzen van individuele geneesmiddelen is inzicht nodig in de opbouw en rechtvaardiging van prijzen van
geneesmiddelen. Daarom agendeert Nederland al jaren het belang van
grotere prijstransparantie. Ook in het Beneluxa-samenwerkingsverband is
grotere transparantie een belangrijke factor in het waarborgen van
toegang tot en betaalbaarheid van geneesmiddelen. Daarom nam
Beneluxa eerder een gezamenlijk standpunt rond (prijs-)transparantie in.
Hoewel transparantie geen expliciet onderdeel uitmaakt van het Europese
kankerbestrijdingsplan, verwijst de Europese Commissie in het plan ten
aanzien van toegankelijkheid en innovatie van geneesmiddelen nadrukkelijk naar haar farmaceutische Strategie voor Europa. In deze strategie
wordt erkend dat meer inzicht in de kosten voor onderzoek en ontwikkeling van geneesmiddelen noodzakelijk is. Er worden acties benoemd die
tot meer transparantie in de (ontwikkel-)kosten van geneesmiddelen
moeten leiden. Nederland zal in de nadere uitwerking van de farmaceutische strategie blijven pleiten voor concrete uitwerking van deze acties.
De leden van de SP-fractie vragen voorts hoe het kabinet ervoor gaat
zorgen dat Europese initiatieven en onderzoeken voor Nederlandse
patiënten resulteren in een betere behandeling.
Reactie kabinet
Als (Europees) onderzoek relevante resultaten oplevert dan is het aan
beroepsgroepen om dit op te nemen in richtlijnen en toe te passen in de
praktijk.
Specifiek om de zorg voor mensen met zeldzame aandoeningen te
verbeteren wordt er al sinds 2009 binnen de Europese Unie (EU) door de
lidstaten samengewerkt20. In 24 thematische Europese Referentienetwerken (ERN’s) wordt samen met andere landen onderzoek gedaan en
kennis gedeeld over zeldzame aandoeningen. Door samen te werken leren
artsen van patiënten met dezelfde aandoening en van andere zorgverleners. Zo wordt binnen een ERN bijgedragen aan de bundeling van
kennis en expertise binnen de EU. Ook delen zij de opgedane kennis met
andere zorgverleners/aanbieders die bij de zorg voor patiënten met die
zeldzame aandoening betrokken zijn. Nederland is actief betrokken in deze
Europese netwerken. Van de 24 netwerken zijn er zeven die een Nederlandse coördinator hebben gekozen.
Onderschrijft het kabinet het doel van de Europese Commissie in het
Europees kankerbestrijdingsplan om ervoor te zorgen dat alle mensen
gelijke toegang hebben tot hoogwaardige kankerpreventie, diagnostiek,
behandeling en nazorg?
Reactie kabinet
Het kabinet is van mening dat alle EU-burgers hierin gelijkwaardige
kansen zouden moeten hebben. Gezien de competentieverdeling is het in
beginsel aan de afzonderlijke lidstaten om deze toegang te organiseren,
financieren en vorm te geven.

20

Kamerstuk 31 765, nr. 542

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

30

Tenslotte vragen de leden van de SP-fractie hoe het kabinet ervoor gaat
zorgen dat patiënten voldoende betrokken worden bij de uitvoering van
het Europese en nationale kankerbestrijdingsplan.
Reactie kabinet
Het is belangrijk dat patiënten worden betrokken bij beleidstrajecten die
voor hen relevant zijn, waaronder de initiatieven op het gebied van
kanker. Patiënten beschikken vanuit hun persoonlijke ervaringen met de
zorg over een grote hoeveelheid ervaringskennis. Zij weten wat patiënten
zowel tijdens als na de behandeling nodig hebben om met de ziekte en de
effecten daarvan om te gaan. Die ervaringsdeskundigheid kan worden
benut om de kwaliteit van de zorg verder te verbeteren en patiënten te
ondersteunen in hun dagelijkse leven. Kankerpatiëntenorganisaties
vervullen hier ook een belangrijke rol in, door middel van voorlichting,
door patiënten met elkaar in contact te brengen en door op te komen voor
de belangen van hun achterban. Het Ministerie van VWS ondersteunt
patiëntenorganisaties, waaronder verschillende kankerpatiëntenorganisaties, vanuit het Beleidskader Subsidiering patiënten- en gehandicaptenorganisaties (Subsidieregeling PGO), zodat zij hun doelgroep kunnen
vertegenwoordigen en inbreng kunnen geven bij de ontwikkeling en
uitvoering van beleid. De inbreng van kankerpatiëntenorganisaties is ook
bij de Europese en nationale initiatieven voor de aanpak van kanker van
groot belang.
Vragen en opmerkingen van de GroenLinks-fractie
Ten eerste willen de leden van de GroenLinks-fractie het Nederlandse
kankerbestrijdingsplan en de aansluiting daarvan op het Europese plan
aan de orde stellen. Wanneer kan de Kamer dit nationale plan
verwachten? Kan het kabinet garanderen dat deze aansluit op het
Europees kankerbestrijdingsplan?
Reactie kabinet
Op dit moment bevinden de voorbereidingen voor een nationaal
kankerbestrijdingsplan zich in een verkennende fase. Het ligt voor de hand
dat een nationaal plan aansluit op EU-beleid en dat alle partijen die een
rol kunnen spelen, zowel binnen als buiten de overheid, betrokken zijn. In
deze fase valt echter nog niets te zeggen over de concrete vorm die dit
krijgt.
Daarnaast lezen de leden van de fractie van GroenLinks dat gepoogd
wordt de levenskwaliteit van kankerpatiënten te verbeteren. Hierbij draait
het ook om de nabehandeling van kankerpatiënten. Nog steeds kan het
voor deze patiënten problematisch zijn om een aanvullende verzekering af
te sluiten, die ze voor revalidatie met fysiotherapie bijvoorbeeld, wel
nodig kunnen hebben. Verzekeraars kunnen een aanvullende gezondheidsverklaring of een aantal wachtjaren vragen. Deelt het kabinet de
opvatting dat juist voor deze groep de fysiotherapie ook goed toegankelijk
moet zijn? Deelt het kabinet tevens de opvatting dat, specifiek in het geval
van fysiotherapie, een aanvullende verzekering nodig is, omdat patiënten
ook bij de een indicatie voor een chronische ziekte de eerste twintig
behandelingen zelf moeten betalen? Welke mogelijkheden ziet het kabinet
om deze nazorg toegankelijker te maken voor kankerpatiënten? Is het
bijvoorbeeld mogelijk om de eigen bijdrage voor fysiotherapie na kanker
te schrappen? Hoeveel zou dat kosten? Heeft het kabinet een beeld van
het aantal aanvullende polissen waarin een gezondheidsverklaring of een
of twee wachtjaren worden gevraagd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

31

Reactie kabinet
Fysiotherapie wordt gedurende het eerste jaar na ziekenhuisopname
vanaf de 21e behandeling vergoed vanuit het basispakket. Voor de eerste
20 behandelingen kunnen verzekerden desgewenst een aanvullende
verzekering afsluiten. Voor de aanvullende verzekering gold in 2021 voor
slechts 2,4% van de aanvullende verzekeringen een medische selectie. Bij
11,2% van de aanvullende verzekeringen was sprake van wachttijden.
Deze wachttijden gelden echter niet voor fysiotherapie maar voor
mondzorg (orthodontie, kronen, bruggen, implantaten en kunstgebitten).
Dit betekent dat er voldoende mogelijkheden zijn voor kankerpatiënten
om een aanvullende verzekering af te sluiten.
In het «overgangstraject systeemadvies fysio- en oefentherapie»
onderzoekt het Zorginstituut of en hoe de aanspraak voor eerstelijns fysioen oefentherapie anders kan worden vormgegeven. Zoals eerder aan uw
Kamer gemeld, verwacht het kabinet u voor de zomer te kunnen informeren over de voortgang van dit traject op basis van de jaarlijkse
voortgangsbrief van het Zorginstituut.
De leden van de fractie van GroenLinks zijn er verheugd over dat het
kabinet schonere lucht wil, ook vanwege de gezondheidseffecten. Na het
verschijnen van het RIVM-rapport rondom de luchtvervuiling van Tata
Steel, lijkt dat voor deze leden ook een belangrijke prioriteit. In dat licht
vragen deze leden of het mogelijk is om via het RIVM een zelfde
onderzoek te laten doen naar de luchtkwaliteit in andere gebieden met
grote industrie of bij drukke verkeersknooppunten. Op deze manier kan
beter zicht worden gekregen op de gezondheidseffecten van de luchtvervuiling.
Reactie kabinet
Een dergelijke gebiedsgerichte aanpak van hoogblootgestelde gebieden is
onderdeel van het verbeteren van de luchtkwaliteit binnen het Schone
Lucht Akkoord. Zoals aangegeven in de Uitvoeringsagenda van het
akkoord, die in maart In 2020 naar de Kamer is gezonden, is het RIVM
gestart met een eerste analyse van hoogblootgestelde gebieden in
Nederland. Gekeken wordt naar gebieden waar de gezondheidsschade
door zowel NO2 als fijnstof relatief hoog is. Ook wordt gekeken naar
gebieden waar de luchtvervuiling bij bestaand beleid in 2030 nog hoger is
dan de WHO-advieswaarden. Het kan gaan om binnenstedelijke gebieden
met veel verkeer, gebieden met hoge blootstelling vanuit landbouw,
scheepvaart, houtstook of industrie. Vaak gaat het om gebieden waar
verschillende bronnen samenkomen.
Met betrekking tot bevolkingsonderzoeken hebben de leden van de fractie
van GroenLinks nog wel een aantal vragen. Te beginnen met de bevolkingsonderzoeken naar borstkanker. Welke stappen zet het kabinet om de
screeningsinterval ook voor 2024 terug te brengen naar twee jaar? Is het
kabinet bereid om het gesprek aan te gaan met Nederlandse ziekenhuizen
over hun capaciteit om extra bevolkingsonderzoeken te doen en zo de
intervaltijd terug te brengen tot twee jaar? Tevens vragen deze leden hoe
het zit met de aanvullende MRI (magnetic resonance imaging) voor
vrouwen met zeer dicht borstweefsel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

32

Reactie kabinet
In zijn brief van 4 maart 202121 beschrijft de Staatssecretaris van VWS de
stappen die worden gezet om de borstkankerscreening vanaf begin 2024
weer elke twee jaar plaats te laten vinden. Daarnaast vinden op dit
moment gesprekken plaats met ziekenhuizen over de mogelijkheden om
capaciteit in te zetten binnen het bevolkingsonderzoek. De Staatssecretaris
streeft ernaar uw Kamer voor de zomer hierover nader te informeren.
Voor wat betreft de inzet van MRI voor vrouwen met zeer dicht borstweefsel heeft de Gezondheidsraad geadviseerd eerst te onderzoeken of
een andere techniek, zogenaamde contrast enhanced mammography
(CEM), beter presteert. Met MRI worden immers wel meer tumoren
opgespoord, maar er worden ook veel vrouwen onnodig doorverwezen.
CEM zou mogelijk net als MRI meer tumoren opsporen, maar met minder
onnodige doorverwijzingen. Dit moet worden onderzocht, en op dit
moment bereidt ZonMw hiervoor een oproep voor. Tegelijkertijd roept de
motie van het lid Renkema22 de regering op om MRI voor vrouwen met
zeer dicht borstweefsel onderdeel te maken van het bevolkingsonderzoek
borstkanker. Voor zowel MRI als CEM geldt dat, omdat er met contrastvloeistof wordt gewerkt, de screening in ziekenhuizen plaats zal moeten
vinden. Dat is een ingrijpende aanpassing in de manier waarop screening
wordt aangeboden. In de verkorte uitvoeringstoets die het RIVM Centrum
voor Bevolkingsonderzoek uitvoerde naar MRI in het bevolkingsonderzoek
geeft het RIVM aan dat een randvoorwaarde voor deze uitbreiding is, dat
er voldoende capaciteit is, zowel in termen van capaciteit als personeel,
bij de ziekenhuizen en dat nog moet worden onderzocht of er voldoende
draagvlak is bij de ziekenhuizen om deze screeningsfaciliteiten te
realiseren. Door de Covid-19 pandemie was het niet mogelijk om dit
binnen de uitvoeringstoets te onderzoeken. Het RIVM zal als vervolg op de
verkorte uitvoeringstoets nader onderzoeken welke stappen er nodig zijn
om MRI of CEM in ziekenhuizen aan te bieden aan vrouwen met zeer dicht
borstweefsel en daarvoor de voorbereidingen treffen, in afwachting van
het onderzoek naar CEM. Daarbij zal ook worden gekeken hoe de
capaciteit gerealiseerd kan worden om dit voor de langere termijn
structureel in te richten. Voorop staat dat een dermate ingrijpende
aanpassing in het bevolkingsonderzoek de nodige tijd en grote investeringen vergt. Zo zullen samenwerkingscontracten met ziekenhuizen
moeten worden afgesloten, naar verwachting op basis van aanbesteding,
zal de ICT aangepast moeten worden onder andere om de borstdensiteit
te registreren en zullen richtlijnen en protocollen, opleidingen en
voorlichtingsmaatregelen moeten worden herzien. Daarmee zullen
vrouwen met zeer dicht borstweefsel, ongeacht hoe het onderzoek naar
CEM uitpakt, de komende jaren nog geen toegang hebben tot MRI of CEM
binnen het bevolkingsonderzoek borstkanker. Daarom zal in overleg met
de betrokken beroepsprofessionals en de ziekenhuizen worden gekeken of
er mogelijkheden er zijn om in de tussentijd vrouwen met zeer dicht
borstweefsel die dat willen tijdelijk een aanvulling op de reguliere
mammografie te bieden. Ook hierbij geldt als belangrijke randvoorwaarde
dat hiervoor voldoende capaciteit beschikbaar moet zijn. Daarmee moet
de inzet om zowel de screeningsinterval terug te brengen naar 2 jaar als
om de screening voor vrouwen met zeer dicht borstweefsel te verbeteren
in samenhang worden bezien.
Daarnaast vragen de leden van de fractie van GroenLinks of het goed zou
zijn om tevens een bevolkingsonderzoek te starten naar andere soorten
kankers. Zij vragen specifiek wat de voor- en nadelen zouden zijn van
bevolkingsonderzoek naar de nu meest voorkomende kankersoort,
21
22

Kamerstuk 32 793, nr. 546
Kamerstuk 32 793, nr. 544

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

33

namelijk huidkanker en naar een van de meest dodelijke kankers, namelijk
longkanker. Is het kabinet bereid om een proactieve houding aan te
nemen met betrekking tot het onderzoeken van de vraag of bevolkingsonderzoeken naar deze kankers nuttig zouden zijn en zo ja, in welke vorm?
Reactie kabinet
Voor wat betreft huidkanker is op 9 februari 2021 is de motie van het lid
Diertens c.s. aangenomen23, waarin aandacht wordt gevraagd voor de
toename van het aantal gevallen van huidkanker. De motie vraagt onder
andere aan de regering om de Gezondheidsraad om advies te vragen op
welke wijze screening (kosten)effectief kan plaatsvinden, bijvoorbeeld
door een bevolkingsonderzoek, specifieke doelgroepen te screenen of
laesiespecifiek te screenen. Over deze adviesaanvraag zal de Tweede
Kamer nog voor de zomer worden geïnformeerd.
Voor wat betreft longkankerscreening wordt in de brief van 8 juli 2020 aan
uw Kamer24 uiteengezet, dat een programmatisch bevolkingsonderzoek,
zoals we dat kennen voor baarmoederhalskanker, borstkanker en
darmkanker, voor longkanker niet haalbaar is. Het is aan de betrokken
professionals om te onderzoeken of het mogelijk is om mensen op basis
van voorliggende gezondheidsproblemen als COPD door te laten
verwijzen door huisartsen voor screening op longkanker. In dat geval gaat
het niet om bevolkingsonderzoek, maar om reguliere zorg op basis van
een medische indicatie. In het kader van longkankerpreventie richt het
kabinet zich op het terugdringen van roken, zoals in het preventieakkoord
opgenomen.
De leden van de fractie van GroenLinks onderschrijven de noodzaak om,
zeker voor zeldzame kankers, specialistische centra in te richten. Hoe
wordt dat in Nederland ingericht? Welke UMC’s (universitaire medische
centra) zullen welke zeldzame kanker gaan behandelen? Hoe wordt ervoor
gezorgd dat patiënten met die zeldzame vorm van kanker ook altijd in dat
specialistische centrum terecht komen? Hoe gaat die patiëntreis eruitzien,
zodat patiënten met zeldzame kankersoorten altijd bij het meest specialistische UMC terecht komen?
Reactie kabinet
In Nederland zijn al diverse expertisecentra voor zeldzame kankers. Een
overzicht hiervan is te vinden op de website van Zicht op Zeldzaam, de
patiëntenorganisatie voor zeldzame en genetische aandoeningen25. In de
brief over het beleid ten aanzien van (expertisecentra voor) zeldzame
aandoeningen is aangegeven hoe instellingen met expertise voor een
zeldzame aandoeningen een erkenning als Expertisecentrum voor
Zeldzame Aandoening (ECZA) kunnen verkrijgen. De ECZA’s zijn toonaangevend in hun werkveld en bieden de patiënt de beste zorg op basis van
de nieuwste ontwikkelingen. Huisartsen en medisch specialisten kunnen
informatie inwinnen bij het ECZA over de behandeling of de patiënt
hiernaar doorverwijzen. In de genoemde brief over het beleid ten aanzien
van zeldzame aandoeningen is aangegeven hoe in het veld wordt
samengewerkt om de netwerkvorming rond zeldzame aandoeningen te
versterken en de zorg voor mensen met een zeldzame aandoening te
verbeteren26.

23

Kamerstuk 32 793, nr. 531
Kamerstuk 32 793, nr. 489
25
CoE | Zicht op Zeldzaam
26
Kamerstuk 31 765, nr. 542
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

34

Met betrekking tot medicijnen hebben de leden van de fractie van
GroenLinks ook nog een enkele vraag. In het Europese kankerbestrijdingsplan lezen genoemde leden dat toegankelijkheid tot medicijnen en
innovatie essentieel zijn. Nieuwe medicijnen worden in Nederland niet
zomaar toegelaten, daarvoor moeten ze ook betaalbaar zijn. Is het kabinet
bereid om transparantie in de geneesmiddelenprijzen een belangrijk
onderdeel te laten worden van het Europese kankerbestrijdingsplan?
Reactie kabinet
Nederland agendeert al jaren het belang van prijstransparantie van
geneesmiddelen. Ook in Beneluxa-samenwerkingsverband is grotere
transparantie een belangrijke factor in het waarborgen van toegang tot en
betaalbaarheid van geneesmiddelen. Daarom nam Beneluxa eerder een
gezamenlijk standpunt rond (prijs-)transparantie in. Om het vergoeden
van geneesmiddelen uit collectieve middelen te kunnen verantwoorden
en om steeds weer een afweging te kunnen maken over de aanvaardbaarheid van prijzen van individuele geneesmiddelen is inzicht nodig in
de opbouw en rechtvaardiging van prijzen van geneesmiddelen.
Hoewel transparantie geen expliciet onderdeel uitmaakt van het Europese
kankerbestrijdingsplan, verwijst de Europese Commissie in het plan ten
aanzien van toegankelijkheid en innovatie van geneesmiddelen nadrukkelijk naar haar farmaceutische strategie voor Europa. In deze strategie
wordt erkend dat meer inzicht in de kosten voor onderzoek en ontwikkeling van geneesmiddelen noodzakelijk is. Er worden acties benoemd die
tot meer transparantie in de (ontwikkel-)kosten van geneesmiddelen
moeten leiden. Nederland zal in de nadere uitwerking van de farmaceutische strategie blijven pleiten voor concrete uitwerking van deze acties.
Tot slot hebben de leden van de fractie van GroenLinks nog een vraag
over de moleculaire diagnostiek. Genoemde leden merken op dat er al
een advies van Zorginstituut Nederland zou moeten liggen met betrekking
tot de moleculaire diagnostiek. Wanneer verwacht het kabinet dat advies
en wanneer kan de Kamer een beslissing op basis van dat advies
verwachten? Is het kabinet bereid hier haast mee te maken, nu recent in
het nieuws kwam dat in Nederland honderden longkankerpatiënten
overlijden omdat ze nog geen toegang hebben tot moleculaire
diagnostiek?
Reactie kabinet
Half april heb is het advies vanuit Zorginstituut Nederland uitgekomen. De
reactie hierop is op 19 mei aan uw Kamer verzonden. Hierin kunt u lezen
dat dit onderwerp aandacht heeft. Waar mogelijk wordt geprobeerd een
versnelling aan te brengen in het besef dat sommige veranderingen in
samenwerking met vele betrokken partijen uitgevoerd moeten worden
waardoor soms ook een langere doorlooptijd vereist is. Uitgangspunt is
dat de inzet van moleculaire diagnostiek en inzet van doelgerichte
geneesmiddelen voor alle oncologische patiënten wordt geoptimaliseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 3123

35