Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

27 830

Materieelprojecten

Nr. 280

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 maart 2019
Inleiding
Defensie beschikt over zes mijnenbestrijdingsvaartuigen van de Alkmaarklasse (AMBV’n) voor het opsporen en onschadelijk maken van zeemijnen
en andere onderwaterexplosieven. Deze vaartuigen bereiken over enkele
jaren het einde van hun technische en operationele levensduur. België
gebruikt identieke vaartuigen die eveneens aan vervanging toe zijn. België
en Nederland hebben daarom besloten om hun mijnenbestrijdingscapaciteit gezamenlijk te vervangen, waarbij België de leiding heeft van dit
project dat wordt uitgevoerd door middel van een Europese aanbesteding.
De Kamer is over deze behoefte, die deel uitmaakt van het investeringsprogramma van de «Defensienota 2018 – Investeren in onze mensen,
slagkracht en zichtbaarheid»1, geïnformeerd met de A-brief van 3 mei
2018 en de beantwoording van schriftelijke vragen daarover van 10 juni
20182. Met deze brief informeer ik u over de resultaten van de verwervingsvoorbereiding (D-fase) van het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit». Het resultaat van de Belgische aanbestedingsprocedure
is dat het contract zal worden gegund aan een consortium onder leiding
van het Franse bedrijf Naval Group.
Achtergrond
Op 1 februari jl. heb ik de Kamer geinformeerd3 dat België en Nederland
in overleg waren over de voltooiing van het project, mede tegen de
achtergrond van de val van het Belgische kabinet in december 2018. Het
demissionaire Belgische kabinet heeft besloten de aanbesteding te
voltooien zoals gepland. België en Nederland hebben afgesproken dat in
1

Kamerstuk 34 919, nr. 1.
Kamerstuk 27 830, nrs. 225 en 246.
3
Kamerstuk 27 830, nr. 279.
2

kst-27830-280
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

1

beide landen het resultaat van de gunning op hetzelfde tijdstip wordt
bekendgemaakt. Gelijktijdig met de verzending van deze D-brief aan de
Kamer, publiceert daarom het Belgische Ministerie van Defensie dit
resultaat eveneens.
Ik voldoe met deze D-brief tevens aan het verzoek van de vaste commissie
voor Defensie van 7 februari jl. om een update van het project aan de
Kamer te doen toekomen. In bijlage bij deze brief ontvangt u de beantwoording van vragen van de vaste commissie voor Defensie van
7 december 2018 over het financiele toezicht op het project.
Internationale samenwerking
Met België bestaat een langdurige samenwerking op marinegebied en bij
de mijnenbestrijding in het bijzonder. De Belgisch-Nederlandse marinesamenwerking (BENESAM) voorziet in gezamenlijke en geïntegreerde
staven, opleidingen, trainingen en operaties, en taakspecialisatie in
onderhoud en materieellogistiek. De nagenoeg identieke configuratie van
de M-fregatten en de mijnenbestrijdingsvaartuigen maakt het voor beide
landen mogelijk om het onderhoud van deze scheepstypen onderling te
verdelen. Dit kan alleen worden voortgezet als België en Nederland bij de
vervanging opnieuw nagenoeg identiek materieel aankopen.
Op 30 november 2016 hebben België en Nederland het voornemen tot de
gezamenlijke vervanging van de AMBV’n en de M-fregatten vastgelegd in
een Letter of Intent (LoI)4. Daarin is afgesproken dat België optreedt als de
leidende partij bij de vervanging van de mijnenbestrijdingscapaciteit en
Nederland bij de vervanging van de M-fregatten. Beide landen hebben de
samenwerking vervolgens verankerd in Memoranda of Understanding
(MoU’s) die op 8 juni 2018 zijn ondertekend. De Kamer heeft deze MoU’s
op 13 juni 2018 commercieel vertrouwelijk ontvangen5.
Kenmerken
De vervangende mijnenbestrijdingscapaciteit bestaat uit nieuwe
vaartuigen met daarbij een scala aan onbemande systemen om mijnen op
te sporen en onschadelijk te maken. Anders dan met de huidige AMBV’n
zullen de nieuwe vaartuigen bij een operatie in beginsel niet het gebied
ingaan waar zeemijnen of explosieven worden vermoed. Vanaf de
vaartuigen kunnen op afstand bestuurbare dan wel autonome drones
worden ingezet om de mijnen op te sporen en onschadelijk te maken. Het
geheel van deze drones wordt ook wel aangeduid als de toolbox.
De vaartuigen, die beschikken over wapens voor zelfverdediging, zullen
aanmerkelijk groter zijn dan de huidige AMBV’n omdat zij uiteenlopende
drones moeten kunnen meenemen waarvan sommige een grote omvang
hebben. De basisbemanning van de nieuwe vaartuigen bestaat uit
29 personen. De vaartuigen bieden voldoende accommodatie voor
63 personen. Net als in de huidige situatie wordt de bemanning
aangevuld met duikers en het bedienend personeel van de drones.
Bij de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit wordt ook het extra personeel
betrokken voor het ruimen van mijnen op de Noordzee waartoe is
besloten in het kader van de maatregelen om de inzetbaarheid en de
voortzettingsvermogen van de krijgsmacht te vergroten (Kamerstuk
34 775 X, nr. 25). De invoering van de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit
leidt daarmee op zichzelf niet tot een behoefte aan extra personeel.
4
5

Kamerstuk 33 279, nr. 20.
Kamerstuk 33 279, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

2

Bij de drones gaat het om op afstand bestuurbare onbemande helikopters,
scheepjes en onderwatervaartuigen. Ook worden autonoom opererende
onderwatervaartuigen aangeschaft die een van tevoren ingeprogrammeerde opdracht uitvoeren. De autonome drones kunnen alleen
waarnemen en maken geen mijnen onschadelijk. Het onschadelijk maken
gebeurt met behulp van op afstand bestuurde drones en daarbij is altijd
sprake van betekenisvolle menselijke controle («man in the loop»).
De levensduur van de mijnenbestrijdingsvaartuigen bedraagt 30 jaar. In
de A-brief is de verwachting uitgesproken dat de levensduur van de
drones ongeveer tien jaar zal zijn. Met de kennis die inmiddels is
verworven tijdens de aanbesteding is deze verwachting gewijzigd. Het is
nu duidelijk dat dat de verwachte levensduur per type drone kan
verschillen: bij sommige drones is het korter, andere drones zullen naar
de huidige inzichten langer meegaan.
Technologische ontwikkelingen en andere factoren kunnen hierop nog van
invloed zijn. Mogelijk zal bij sommige drones voor het einde van de
levensduur een substantieel betere technologie beschikbaar komen die
een belangrijk operationeel voordeel oplevert. In dat geval kan Defensie
besluiten dergelijke drones of een bepaald onderdeel daarvan eerder te
vervangen dan nu voorzien. Andersom kunnen wellicht bepaalde drones
langer mee dan verwacht en dan is vervanging pas later nodig. Dit zal in
de praktijk moeten blijken.
Defensie heeft voor de vervanging van de drones vanaf 2034, tien jaar na
de levering van het eerste schip aan België, een apart budget gereserveerd, los van het projectbudget van de vervanging van de AMBV’n. Hoe
en wanneer dit budget zal worden gebruikt, zal afhangen van de
gebruikservaringen met de drones maar ook van technologische
ontwikkelingen. Indien nodig zal dit budget eerder dan 2034 worden
aangewend.
Europese aspecten
Bij de toekomstige vervanging van de drones zijn ook Europese ontwikkelingen van belang. Voor de ontwikkeling van toekomstbestendige en
technologisch geavanceerde drones werkt Nederland met andere
Europese partners actief samen in het kader van de permanente gestructureerde samenwerking (PESCO). Het project voor de ontwikkeling van
maritieme (semi-) autonome systemen (MAS MCM) behoort tot de eerste
zeventien PESCO-projecten zoals vastgesteld door de Ministers van
Defensie van de EU in maart 20186. Zeven lidstaten hebben zich aan het
project verbonden: Belgie als lead nation in samenwerking met
Nederland, Griekenland, Letland, Polen, Portugal en Roemenië.
PESCO staat financieel geheel los van het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit». De drones die België nu ook voor Nederland gaat
aanschaffen, zijn reeds «van de plank» beschikbaar of ze bevinden zich in
een vergevorderd stadium van ontwikkeling waardoor ze bijna geschikt
zijn voor de markt. De drones die met het PESCO-traject zullen worden
ontwikkeld, komen naar verwachting over ongeveer zeven tot tien jaar
beschikbaar. Mogelijk zullen deze kunnen dienen als vervanging van de
drones die nu worden aangeschaft.
Het PESCO-project is nauw verbonden met het European Defence
Industrial Development Programme (EDIDP) en behoort tot het onderwerp
«Underwater control contributing to resilicience at sea». Hiervoor is
6

Kamerstuk 21 501-28, nr. 171.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

3

binnen EDIDP in 2020 € 22,5 miljoen beschikbaar gesteld. Het project
MAS MCM zal competitief worden aanbesteed. Ook consortia uit lidstaten
die niet aan het PESCO-project deelnemen, kunnen voor de aanbesteding
in aanmerking komen.
Aanbesteding en realisatie
België voert een Europese aanbesteding uit met een onderhandelingsprocedure met bekendmaking. België verwerft in totaal twaalf vaartuigen, zes
voor elk van beide landen, met daarbij een toolbox van onbemande
systemen die in een gezamenlijke pool worden beheerd. Bij een operationele inzet wordt het vaartuig uitgerust met de voor de missie benodigde
onbemande systemen, inclusief het benodigde personeel. Verder omvat
het aankoopcontract een simulatiecentrum dat deel zal uitmaken van een
Belgisch opleidingscentrum, en een container van waaruit een beperkt
aantal onbemande systemen vanaf de wal of vanaf een ander schip kan
worden aangestuurd. De specificaties van de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit zijn door België en Nederland gezamenlijk vastgesteld.
In de selectiefase, die duurde van februari tot maart 2018, hebben vijf
partijen zich aangemeld. Na selectie zijn vier partijen geschikt bevonden
voor de onderhandelingsfase die eind juni 2018 begon. Gedurende deze
fase heeft een partij zich teruggetrokken. In deze onderhandelingsfase
hebben de drie overgebleven geselecteerde partijen uiteindelijk in
december 2018 hun definitieve inschrijvingen ingediend. Deze partijen
waren, in alfabetische volgorde:
– Een Nederlands-Belgisch consortium onder aanvoering van Damen
Schelde Naval Shipbuilding en Imtech Belgium;
– Een consortium onder aanvoering van de Franse Naval Group;
– Het consortium Sea Naval Solutions, dat bestaat uit Belgische en
Franse bedrijven.
Tijdens de onderhandelingsfase is, volgens een stricte procedure,
regelmatig contact geweest tussen de geselecteerde partijen enerzijds en
de Belgische overheid anderzijds om de door België gestelde vragen en
eisen, en de door de partijen gegeven antwoorden wederzijds te verduidelijken. De drie partijen hadden daarbij geen inzage in elkaars antwoorden
of de uiteindelijke inschrijvingen. Het doel daarvan was te verzekeren dat
de inschrijvingen van de partijen zoveel mogelijk konden voldoen aan de
eisen en tevens om hun antwoorden geobjectiveerd vergelijkbaar te
maken.
De drie partijen die deelnamen aan de onderhandelingsfase hebben voor
hun definitieve inschrijving ieder twee varianten mogen indienen.
Daarmee heeft België zes inschrijvingen ontvangen. De inschrijvingen zijn
op drie aspecten beoordeeld: de technische, operationele en logistieke
aspecten, de financiële aspecten en de industriële aspecten. België
beschouwt deze laatste categorie als voor België essentiële veiligheidsbelangen (EVB). Voor de totaalscore telde de technische, operationele en
logistieke aspecten voor 50 procent mee, de financiële aspecten voor
40 procent en de industriële EVB-aspecten voor 10 procent.
Een omvangrijk beoordelingstraject was dat van de technische, operationele en logistieke aspecten. Het grootste deel van de ruim 2.200 eisen
van het programma had daarop betrekking. De beoordeling van deze
aspecten is uitgevoerd door een groep van enkele tientallen Belgische en
Nederlandse deskundigen. De financiële aspecten zijn door de Belgische
Defensie verwerkt en beoordeeld, en de EVB-aspecten zijn beoordeeld
door de Belgische Ministeries van Defensie en van Economische Zaken.
De inschrijvers konden extra punten verdienen als hun aanbieding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

4

substantieel boven de gestelde eis uitging, volgens vooraf vastgestelde
normen.
De winnende inschrijving van Naval Group heeft op alle drie de aspecten
de meeste punten behaald, en eindigde daarmee in de totale score
duidelijk bovenaan.
Industriële aspecten
In de MoU’s over de mijnenbestrijdingscapaciteit en de M-fregatten is
afgesproken dat België en Nederland elkaar geen verplichtingen zullen
opleggen met betrekking tot een werkverdeling of andere industriële
participatie voor de twee scheepsbouwprogramma’s. In plaats daarvan
zullen beide landen voor het programma waarvan ze leidende partij zijn,
de industriële aspecten volgens hun eigen beleid realiseren.
Nederland heeft de uitvoering van het project «Vervanging M-fregatten»
bij de Nederlandse industrie belegd. Zoals uiteengezet in de A-brief over
dit project7 zal Defensie, met een beroep op art. 346 VWEU, voor in totaal
vier fregatten – twee voor België en twee voor Nederland – zonder
concurrentiestelling offertes aanvragen bij Damen Schelde Naval
Shipbuilding en Thales.
België heeft voor de vervanging van de mijnenbestrijdingscapaciteit een
Europese aanbesteding met concurrentiestelling uitgevoerd. Voor de
deelname van in België gevestigde bedrijven is art. 346 toegepast voor de
bescherming van de Belgische essentiële veiligheidsbelangen (EVB). Alle
inschrijvende partijen hebben daarvoor voorstellen ingediend en deze zijn
meegewogen in de uiteindelijke beoordeling.
Overige aspecten
Onderhoud
België zal het onderhoud van de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit gaan
uitvoeren, zoals nu ook gebeurt bij de huidige AMBV’n. De Belgische
Defensie zal het groot onderhoud aan de vaartuigen uitbesteden bij de
industrie in Zeebrugge, en het onderhoud aan de onbemande systemen
zelf gaan uitvoeren eveneens in Zeebrugge.
Arbo en duurzaamheid
De geldende Belgische en Nederlandse regelgeving ten aanzien van Arbo,
milieu, veiligheid en gevaarlijke stoffen is opgenomen in het programma
van eisen.
De nieuwe vaartuigen voldoen aan de modernste emissiestandaarden. De
nieuwe vaartuigen zijn echter wel substantieel groter dan de huidige
AMBV’n. Het tonnage van de nieuwe vaartuigen is enkele malen groter
dan dat van de huidige schepen. Dit maakt een hoger brandstofverbruik
onvermijdelijk. Door het gebruik van moderne efficiënte motoren en
andere energiebesparende maatregelen is het brandstofverbruik echter
slechts een factor twee groter, waardoor het brandstofverbruik in
verhouding tot het tonnage gunstiger is. De vaartuigen zullen geschikt zijn
voor de toepassing van nieuwe technologie ten behoeve van een lager
energieverbruik en de vermindering van het gebruik van fossiele
brandstoffen. Het streven is om met behulp daarvan het brandstofverbruik
in de toekomst te verminderen.
7

Kamerstuk 27 830, nr. 224.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

5

Risico’s
De winnende aanbieder is contractueel verplicht om de vaartuigen en
drones tegen een vastgestelde prijs te leveren. De daarmee gemoeide
risico’s zijn voor de industrie.
Het in gebruik nemen van schepen met geavanceerde onbemande
systemen brengt risico’s met zich mee. Het risico bestaat dat de drones, of
het samenspel van het vaartuig met de drones, minder goed functioneren
dan verwacht. De operationele ervaringen met deze systemen zijn beperkt
en zij zullen zich in de praktijk moeten bewijzen.
Dit risico wordt echter beperkt ingeschat. Beproevingen die België
inmiddels heeft uitgevoerd waren succesvol. Defensie zal op korte termijn
enkele drones aanschaffen om ervaring op te doen en daarmee de
invoering soepeler te laten verlopen. De uitgaven daarvoor maken geen
deel uit van het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit».
Het risico is aanwezig dat de exploitatiekosten hoger uitvallen dan nu
geraamd omdat het operationele concept nog niet is beproefd.
Voor het opvangen van risico’s hanteert Defensie een risicoreservering.
Tijdpad
Het eerste mijnenbestrijdingsvaartuig met de benodigde onbemande
systemen is bestemd voor België. De oplevering daarvan is voorzien voor
eind 2023. Nederland zal de eigen vaartuigen ontvangen in de periode
2025 tot en met 2030. De levering van de bijbehorende drones zal gelijke
tred houden met de levering van de vaartuigen. Telkens een jaar voorafgaand aan de levering van een vaartuig zal Defensie een AMBV uit dienst
nemen. In dat jaar kan het personeel van het AMBV worden opgeleid voor
het nieuwe vaartuig en de nieuwe drones.
Financiën
De uitgaven voor investeringen en exploitatie, inclusief risico’s, komen ten
laste van de defensiebegroting.
Investeringen
Met het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit» is een
investering gemoeid van € 883,3 miljoen. De investering beslaat de jaren
2019 tot en met 2031, en blijft binnen het totale projectbudget van
€ 978,9 miljoen (prijspeil 2018) waarover de Kamer op 3 mei 2018
commercieel vertrouwelijk is geïnformeerd met de bijlage bij de A-brief8.
In het totale projectbudget van € 978,9 miljoen is rekening gehouden met
een risicoreservering. Op basis van een aanvullende risicoinschatting
wordt bezien of een aanpassing van de risicoreservering binnen dit
projectbudget noodzakelijk is.
De investering van € 883,3 miljoen omvat het volgende:
– Het Nederlandse aandeel van het contract met de winnende leverancier dat in totaal betrekking heeft op twaalf mijnenvaartuigen, de totale
toolbox, een simulator, een verplaatsbare container als commandocentrum, opleidingen en training, documentatie en een initiële vooraard
reservedelen;

8

Kamerstuk 27 830, nr. 226.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

6

–

Investeringen die Nederland zelfstandig doet. Dit betreft onder meer
eigen apparatuur voor satellietcommunicatie en investeringen in
infrastructuur, in het bijzonder een opslagfaciliteit voor drones in Den
Helder.

Exploitatie
Onder de geraamde exploitatie-uitgaven vallen de personele exploitatie,
de bedrijfsvoering zoals brandstof en munitie, en alle onderhouds- en
herstelwerkzaamheden inclusief de reservedelen behalve de initiële
reservedelenvoorraad. Voor het onderhoud sluit België met de leverancier
eind 2023 een onderhoudscontract (Initial In-Service Support, I-ISS) voor
de eerste tien jaar van het gebruik vanaf eind 2023, als het eerste schip
voor België wordt afgeleverd. De inhoud van dit onderhoudscontract
maakt deel uit van de aanbesteding. In 2023 kan België het definitieve
onderhoudscontract aanpassen aan de laatste inzichten.
De exploitatie-uitgaven van de huidige AMBV’n van Nederland bedragen
ongeveer € 32,7 miljoen per jaar. Inclusief de eerdergenoemde maatregelen om de inzetbaarheid en de voortzettingsvermogen van de krijgsmacht te vergroten, bedraagt het totaal beschikbare exploitatiebudget
jaarlijks ongeveer € 37,0 miljoen.
De onderstaande tabel geeft de exploitatie-uitgaven van de totale
mijnbestrijdingscapaciteit weer in de periode tot en met 2034 ten opzichte
van het nu beschikbare exploitatiebudget. In deze tabel is rekening
gehouden met het Nederlandse deel van het I-ISS onderhoudscontract,
dat loopt van 2024 tot en met 2033. Ook is rekening gehouden met de
gefaseerde buitendienststelling van de AMBV’n in deze periode.
In de transitieperiode waarin de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit
wordt ingevoerd en de huidige AMBV’n uit dienst gaan, is per saldo
sprake van lagere exploitatie-uitgaven. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt
door lagere instandhoudingsuitgaven aan de AMBV’n die uit dienst gaan
en doordat in het aankoopcontract voor de nieuwe mijnenbestrijdingscapaciteit het preventief onderhoud (behalve de manuren) voor de eerste
twee jaar na de levering van een vaartuig is meegenomen. Vanaf 2032 zijn
de exploitatie-uitgaven structureel € 40,4 miljoen. Dit is € 3,4 miljoen
hoger dan het huidige exploitatiebudget. Deze hogere uitgaven worden
vooral veroorzaakt doordat de nieuwe vaartuigen aanzienlijk groter zijn
dan de huidige schepen en daardoor onder meer een hoger brandstofverbruik hebben. De hogere exploitatie-uitgaven passen binnen de defensiebegroting, mede door de meevallende investeringsuitgaven.
Tabel: extra exploitatie-uitgaven mijnenbestrijdingscapaciteit ten opzichte van het huidige budget van € 37,0 miljoen.
2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

2031

2032

2033

2034 e.v.

– 2,2

– 3,7

– 4,3

– 4,4

– 3,8

– 3,4

1,5

2,5

3,4

3,4

3,4

Bedragen in € miljoen

Controle en toezicht
In de bijlage zijn de eerdergenoemde vragen beantwoord van de vaste
commissie voor Defensie over controle en toezicht. In het MoU van 8 juni
2018 is vastgelegd dat informatie van de Belgische auditors wordt
gedeeld met het partnerland binnen twee maanden na vrijgave door de
betrokken auditorganisatie. Ook is geregeld dat, wanneer nationale
auditors behoefte hebben aan aanvullende, specifieke data, deze door de
leidende partij (in dit geval België) worden verstrekt. Verder is opgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

7

dat de Algemene Rekenkamer ongehinderde toegang heeft tot informatie
over het project.
Het Financieel Administratie en Beheer Kantoor (FABK) van Defensie zal
vanaf het eerste moment de controle op de door België ingediende
rekeningen uitvoeren. Zoals de Algemene Rekenkamer stelt in het rapport
«Financiële processen JSF»9, is de procedure van het FABK hiervoor goed
en duidelijk uitgewerkt en gericht op het tijdig ontdekken van fouten in de
ingediende rekeningen.
Ten slotte
België wil het contract met de Franse Naval Group die als winnaar uit de
aanbestedingsprocedure is gekomen, in april 2019 ondertekenen. Met het
oog op de voortgang van het project verzoek ik de Kamer deze D-brief in
april a.s. te behandelen. Met België is afgesproken dat met de ondertekening van het contract zal worden gewacht tot na de behandeling van
deze D-brief door de Kamer. Mogelijk moeten in België voorafgaand aan
de contractondertekening nog juridische procedures worden voltooid.
Indien dit aan de orde zou zijn, zal ik de Kamer hierover informeren.
De Staatssecretaris van Defensie,
B. Visser

9

Kamerstuk 26 488, nr. 446.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

8

Bijlage
Antwoorden op vragen van de vaste commissie voor Defensie
over het financiële toezicht op het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit»
1.
Hoe wilt u concreet de lessen van de F-35 naar aanleiding van de
aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer (Kamerstuk 26 488,
nr. 446) in het project verwerving mijnenbestrijdingscapaciteit
gaan toepassen?
Het rapport «Financiële processen JSF» van de Algemene Rekenkamer
(AR) is op 31 oktober 2018 aangeboden aan de Tweede Kamer. De
afspraken met België over de vervanging van het mijnenbestrijdingscapaciteit zijn vastgelegd in het Memorandum of Understanding dat België en
Nederland op 8 juni 2018 hebben ondertekend. De Kamer heeft dit MoU
op 13 juni 2018 ontvangen10. Daardoor is het niet mogelijk geweest de
aanbevelingen van het rapport van de AR onverkort toe te passen bij het
project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit».
De aanbevelingen van de AR betreffen onder meer de verdeling van de
kosten en de controle hierop, het verkrijgen van alle voor de verantwoording relevante informatie en de ongehinderde toegang van de AR tot
informatie.
In het MoU over de mijnenbestrijdingscapaciteit zijn concrete afspraken
gemaakt over de kostenverdeling. Tevens is vastgelegd dat informatie van
de Belgische auditors wordt gedeeld met het partnerland binnen twee
maanden na vrijgave door de betrokken auditorganisatie. Ook is geregeld
dat, wanneer nationale auditors behoefte hebben aan aanvullende,
specifieke data, deze door de leidende partij (in dit geval België) worden
verstrekt. Verder is opgenomen dat de Algemene Rekenkamer ongehinderde toegang heeft tot informatie over het project. Dit is in lijn met de
aanbevelingen van de Rekenkamer van oktober 2018.
2.
Zal de Belgische (financiële) verantwoording van dit project
worden gecontroleerd door een (Belgische en/of Nederlandse)
onafhankelijke audit-organisatie? Zo ja, door wie en wanneer?
Het MoU stelt in paragraaf 7.3 dat (prijs)audits van het project worden
uitgevoerd door de leidende partij, in dit geval België. In België zijn
verschillende (audit)organisaties hiervoor bevoegd, zoals: het Auditcomité
van de federale overheid, de Algemene Inspectie Defensie, Het Rekenhof,
en de Dienst Prijsexpertise van het Belgische Ministerie van Defensie.
3.
Krijgt u, de Auditdienst Rijk en/of de Rekenkamer toegang tot
rapporten over dit project van Belgische auditinstanties, zoals de
Algemene Inspectie Defensie of de Federale Interne Auditdienst?
Het MoU stelt in paragraaf 7.3 dat de auditrapporten zullen worden
vrijgegeven aan het partnerland binnen twee maanden na vrijgave door
de betrokken auditorganisatie.

10

Kamerstuk 33 279, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

9

4.
Zijn bij het project van meet af aan passende procedures
ontwikkeld voor de controle door Defensie van de rekeningen en
dergelijke uit België, conform de aanbeveling van de Algemene
Rekenkamer in het rapport «Financiële processen JSF»?
Zoals gesteld in het antwoord op vraag 1 was het MoU al getekend
voordat deze aanbeveling door de Algemene Rekenkamer werd gedaan.
Wel zijn in paragraaf 7.1 van het MoU duidelijke afspraken gemaakt over
de verdeling van kosten voor dit project. Daarnaast zal de controle op de
door België ingediende rekeningen vanaf het eerste moment door het
Financieel Administratie en Beheer Kantoor (FABK) van Defensie worden
uitgevoerd. Zoals de Algemene Rekenkamer op pagina 24 van het in de
vraag genoemde rapport stelt, is de procedure van het FABK hiervoor
goed en duidelijk uitgewerkt en gericht op het tijdig ontdekken van fouten
in de ingediende rekeningen.
5.
Op welke wijze krijgt de Tweede Kamer een periodieke terugkoppeling van de inzichten/resultaten die vraag 1 tot en met 4 en
overige verantwoordingsinformatie opleveren?
De Algemene Rekenkamer besluit zelf welke onderzoeken worden gedaan
en over de wijze van publicatie. Zoals bij elk investeringsproject rapporteert Defensie over het project «Vervanging mijnenbestrijdingscapaciteit»
in de begroting, het departementale jaarverslag en het Defensie Projecten
Overzicht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 27 830, nr. 280

10