Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

299
Vragen van het lid Slootweg (CDA) aan de Minister van Financiën over het
bericht «Belgische Minister van Financiën schiet spaarders te hulp: «Dit is een
wake-up call»» (ingezonden 8 september 2023).
Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 24 oktober 2023).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het initiatief van de staatsbon zoals beschreven
in het artikel «Belgische Minister van Financiën schiet spaarders te hulp: «Dit
is een wake-up call»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de analyse van uw Belgische collega dat op dit moment de rente op
een spaarrekening die banken geven te laag is?
Antwoord 2
Zoals ik ook heb toegelicht in mijn brief van 12 september jl. inzake bankwinsten, spaarrentes en ECB monetair beleid2, herken ik dat de spaarrentes van
banken op dit moment nog beperkt zijn meegestegen met de ECBbeleidsrente, terwijl de rentes voor leningen, zoals de hypotheekrente, sneller
zijn toegenomen. Deze trend is zichtbaar bij banken in alle EU-lidstaten. De
verhoging van de ECB-beleidsrente werkt doorgaans vertraagd door in
spaarrentes. Hier zijn verschillende verklaringen voor (zie ook antwoord 3).
Tegelijkertijd vind ik het onwenselijk als spaarrentes te veel en te lang
achterblijven, omdat spaarders mee moeten kunnen profiteren van de
gestegen rente. In gesprekken met banken heb ik mijn zorgen hierover
besproken en de maatschappelijke verantwoordelijkheid van banken aan de
orde gesteld.3 Verschillende Nederlandse banken hebben hun spaarrentes in
de afgelopen maanden (meermaals) verhoogd.

1

Trouw, 3 september 2023, «Belgische Minister van Financiën schiet spaarders te hulp: «Dit is
een wake-up call»».
2
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1973.
3
Kamerstuk 21 501-07, nr. 1969.

ah-tk-20232024-299
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

Vraag 3
Heeft u een verklaring waarom de rente die mensen enerzijds moeten betalen
wanneer ze schulden hebben zo hoog is, terwijl de rente die ze ontvangen zo
laag is?
Antwoord 3
Sinds vorig jaar heeft de Europese Centrale Bank (ECB) de beleidsrente voor
depositorentes verhoogd van -0,5% naar 4,00%, met als doel om de inflatie te
bestrijden. Voorafgaand aan deze stijging was er een lange periode met een
lage of zelfs negatieve rente. Banken zijn in deze periode terughoudend
geweest met het doorberekenen van de negatieve beleidsrente naar een
negatieve depositorente voor spaarders. Nu de ECB-beleidsrentes stijgen is er
wederom sprake van enige vertraging in de doorwerking naar de depositorente. Hier kunnen verschillende verklaringen voor zijn. Het is voor banken
bijvoorbeeld relatief duur om spaarrentes te verhogen, omdat een renteverhoging direct geldt voor het grootste deel van het spaargeld en daarmee
direct doorwerkt in de kosten van banken. Daarentegen werkt een verhoging
van de rente op leningen grotendeels vertraagd door in de inkomsten van
banken, omdat de rente op bestaande verstrekte leningen veelal voor langere
tijd vast staat. Daarnaast is er door het ECB-beleid van het afgelopen
decennium veel overtollig geld in de bankensector. Ook is er maar een
beperkte uitstroom van spaargeld bij banken zichtbaar, ondanks dat spaarders
soms een hoger rendement kunnen halen als zij zouden overstappen. De
prikkel voor banken om te concurreren op spaartarieven om daarmee nieuw
spaargeld op te halen is daardoor beperkt. Er zijn studies die suggereren dat
een hoge concentratie van een bankensector kan leiden tot minder concurrentie. Ik heb daarom aan uw Kamer toegezegd om de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) te vragen of zij aanleiding ziet om onderzoek te doen naar
concurrentie in de spaarmarkt en de Nederlandse bankensector. Dat vraag
heb ik inmiddels aan de ACM gesteld.
Vraag 4
Hoe beoordeelt u het gegeven dat banken megawinsten maken, maar
tegelijkertijd zo terughoudend zijn met het geven van rente aan mensen die
sparen?
Antwoord 4
In het eerste half jaar van 2023 hebben Nederlandse en Europese banken
door hogere rente-inkomsten aanzienlijke winsten geboekt. De gestegen
ECB-beleidsrente in combinatie met de tot dusver beperkte doorwerking naar
spaarrentes heeft geleid tot een hogere nettorentomarge (het verschil tussen
uitleen- en spaarrentes). De stijging van de ECB-beleidsrente volgt als gezegd
op een lange periode met een lage en zelfs negatieve rente, waarin de
winstgevendheid van banken onder druk stond. Een goede winstgevendheid
maakt banken aantrekkelijk voor investeerders en kan helpen bij het
opbouwen van buffers. Dit is positief voor de weerbaarheid van de bankensector. Wel vind ik het belangrijk dat ook spaarders mee profiteren van de
hogere rente. De huidige inschatting van de Europese Banken Autoriteit (EBA)
en Europese Centrale Bank (ECB) is dat de spaarrentes op termijn gaan
oplopen en de hoge winsten een tijdelijk fenomeen zijn.4 Zoals toegezegd in
mijn brief van 12 september 2023 monitor ik deze ontwikkelingen en blijf ik
hierover ook in gesprek met, onder meer, de Nederlandsche Bank (DNB) en
andere lidstaten.
Vraag 5
Bent u bereid bij DNB na te gaan waar deze megawinsten doorgaans
terechtkomen?
Antwoord 5
Banken kunnen hun winsten aanwenden om bijvoorbeeld kapitaalbuffers te
verhogen, nieuwe investeringen te doen, een efficiëntieslag te maken of om
uit te keren aan aandeelhouders via dividend of inkoop van eigen aandelen.

4

EU/EEA banking sector shows rising profitability, but asset quality and profitability related risks
are looming | European Banking Authority (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Dergelijke keuzes zijn onder normale omstandigheden aan de bank zelf, en
kunnen ook van verschillende factoren afhankelijk zijn. Hierbij valt te denken
aan het niveau van kapitaalbuffers ten opzichte van de minimumeisen,
benodigde investeringen en de aandelenkoers van de betreffende bank. De
toezichthouders DNB en ECB kunnen banken (dringend) adviseren dan wel
verzoeken om geen dividenduitkeringen te doen (zoals bijvoorbeeld tijdens de
Covid-19 crisis is gedaan), maar kunnen dit formeel pas opleggen wanneer
hier o.b.v. (verwachte) kapitaaltekorten aanleiding voor is. Zowel mijn
ministerie als DNB volgen de relevante ontwikkelingen en zijn hierover reeds
in contact.
Vraag 6
Hoe beoordeelt u dit initiatief in België?
Antwoord 6
Een direct op burgers gerichte obligatie kent voor- en nadelen. De uitgifte van
obligaties aan particulieren kan bijdragen aan een diversificatie van de
investeerders in de staatsschuld. Tegelijkertijd is een obligatie een belegging
die gepaard gaat met risico’s. Zo moeten burgers zich bewust zijn dat de
obligaties in waarde kunnen afnemen als de marktrentes stijgen.
Vraag 7
Ziet u ook een rol voor de overheid om via staatsbonnen om sparen
aantrekkelijk te maken?
Antwoord 7
Zoals ik heb aangegeven in het commissiedebat van 13 september jl. zal ik
uw Kamer binnen enkele maanden nader informeren over mijn appreciatie
van de voor- en nadelen van mogelijke beleidsopties, waaronder de
staatsbon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3