Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 043

Toekomst pensioenstelsel

Nr. 609

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE
EN PENSIOENEN

Ontvangen ter Griffie op 24 februari 2023.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

De voordracht voor de vast te stellen
algemene maatregel van bestuur is aan de
Kamer overgelegd tot en met 24 maart 2023.

Den Haag, 24 februari 2023
Inleiding

De voordracht voor de vast te stellen
algemene maatregel van bestuur kan niet
eerder worden gedaan dan op 25 maart 2023.

Hierbij bied ik u aan het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit
financieel toetsingskader pensioenfondsen en het Besluit uitvoering
Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling vanwege
vaststelling van de parameters vanaf inwerkingtreding van de Wet
toekomst pensioenen. Op 30 november 2022 heeft de Commissie
Parameters haar advies uitgebracht. In de Kamerbrief over het advies van
de commissie heeft het kabinet aangegeven voornemens te zijn het advies
van de commissie over te nemen.1 Het bijgevoegde ontwerpbesluit bevat
de nieuwe parameters en economische en risico-neutrale scenario’s die
gelden vanaf 1 juli 2023 voor berekeningen in zowel het huidige als het
nieuwe pensioenstelsel, als voor de transitie naar het nieuwe
pensioenstelsel.
De voorlegging geschiedt in het kader van de wettelijk voorgeschreven
voorhangprocedure (de artikelen 144, vierde lid, en 150b, derde lid, van de
Pensioenwet en 139, vierde lid, en 145a, tweede lid, van de Wet verplichte
beroepspensioenregeling, zoals deze artikelen komen te luiden na
inwerkingtreding van de Wet toekomst pensioenen) en biedt uw Kamer de
mogelijkheid zich uit te spreken over dit ontwerpbesluit voordat het aan
de Afdeling advisering van de Raad van State zal worden voorgelegd en
vervolgens zal worden vastgesteld. Op grond van de aangehaalde
bepalingen geschiedt de voordracht aan de Koning ter verkrijging van het
advies van de Afdeling advisering van de Raad van State over het
ontwerpbesluit niet eerder dan vier weken nadat het ontwerpbesluit aan
beide Kamers der Staten-Generaal is overgelegd.
In het vervolg van deze brief worden de belangrijkste punten uit het
besluit kort toegelicht.
1

kst-32043-609
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 32 043, nr. 596.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 609

1

Parameters
In het besluit zijn de parameters zoals geadviseerd door de Commissie
Parameters overgenomen. Daarmee sluiten de parameters aan op de
meest actuele wetenschappelijke inzichten en verwachtingen. Zie hiervoor
de tabel hieronder. De prijs- en looninflatie zijn met 0,1%-punt gestegen.
Het rendement op beursgenoteerde aandelen is verlaagd met 0,4%-punt
ten opzichte van het huidig bruto rendement van 5,8%. Het rendement op
overige zakelijke waarden is verlaagd met 0,5%-punt ten opzichte van het
huidig bruto rendement van 7,5%. Het rendement op grondstoffen blijft
ongewijzigd. Het rendement op niet-beursgenoteerd vastgoed is verlaagd
met 0,4%-punt ten opzichte van het huidig bruto rendement van 4,8%. De
methodiek voor risicovrije vastrentende waarden en vastrentende
waarden met kredietrisico blijven ongewijzigd.
Minimaal te hanteren verwachtingswaarden
Prijsinflatie
Looninflatie

2,0%
2,4%

Maximaal te hanteren verwachtingswaarden
Meetkundig netto

Kosten

Meetkundig bruto

Beursgenoteerde
aandelen

5,2%

20 bp

5,4%

Overige zakelijke waarden

5,2%

180 bp

7,0%

Grondstoffen

3,3%

20 bp

3,5%

Niet-beursgenoteerd
vastgoed

3,8%

60 bp

4,4%

Risicovrije vastrentende
waarden

Aftrek 20 bp na toepassing voorgeschreven
methodiek

20 bp

Rentetermijnstructuur

Vastrentende waarden
met kredietrisico

Aftrek 20 bp na toepassing voorgeschreven
methodiek

20 bp

Mapping naar risicovrije
vastrentende waarden en
beursgenoteerde aandelen

Scenario’s
De Commissie Parameters heeft een nieuw model ontwikkeld voor het
genereren van economische en risico-neutrale scenario’s voor berekeningen in zowel het huidige als het nieuwe pensioenstelsel, als voor de
transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Het ontwerpbesluit regelt dat
voor een wettelijk voorgeschreven scenario-analyse de set met economische scenario’s die De Nederlandsche Bank per kwartaal beschikbaar
stelt, moet worden gebruikt. In het huidige pensioenstelsel wordt deze set
met economische scenario’s gebruikt voor de communicatie over
toekomstige pensioenuitkeringen en voor de haalbaarheidstoets. In het
nieuwe pensioenstelsel is de set met economische scenario’s bij meer
wettelijke toepassingen noodzakelijk, namelijk voor het bepalen van de
fiscale premiegrens, voor het in beeld brengen van de balans tussen de
pensioendoelstelling en de premie en voor het toetsen of het beleggingsbeleid en de toedelingsregels aansluiten bij de risicohouding. Voor
berekeningen ten aanzien van de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel
moet gebruik worden gemaakt van de set met risico-neutrale scenario’s,
die tevens door De Nederlandsche Bank per kwartaal beschikbaar worden
gesteld. Deze set met risico-neutrale scenario’s wordt gebruikt bij het
bepalen van de startvermogens bij het invaren met de vba-methode en bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 609

2

het berekenen van de nettoprofijteffecten als onderdeel van het toetsen
van de evenwichtigheid van transitiebesluiten.
In beginsel leidt het doorrekenen met meer scenario’s tot een grotere
mate van nauwkeurigheid, maar deze mate is afhankelijk van diverse
factoren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan de fondssamenstelling en de
wettelijke toepassing. Deze nauwkeurigheid moet tevens bezien worden in
relatie tot de praktische uitvoerbaarheid van de berekening, alsmede welk
beslag het legt op de uitvoering en de daarmee gepaard gaande lasten.
De commissie heeft geadviseerd om 100.000 scenario’s aan pensioenuitvoerders ter beschikking te stellen, zodat vervolgens per berekening kan
worden bezien hoeveel scenario’s per toepassing moeten worden
doorgerekend, afhankelijk van welke mate van nauwkeurigheid gewenst
is. Met het oog op de uitvoerbaarheid van de verschillende toepassingen
wordt op de volgende manier invulling gegeven aan dit advies.
Bij berekeningen met economische scenario’s worden in lijn met de
huidige voorschriften 10.000 scenario’s voorgeschreven. Deze toepassingen vormen een instrument om te borgen dat beleidsmatige overwegingen op fondsniveau kunnen worden gemaakt. Hierbij geldt een
uitzondering voor de uniforme rekenmethodiek (URM), waar minimaal
2.000 scenario’s worden voorgeschreven. Dit is in lijn met de staande
praktijk, waarbij het doel is om deelnemers via een drietal mogelijke
pensioenuitkomsten (optimistisch, verwacht, pessimistisch) inzage te
geven in de mogelijke spreiding. Hierbij is een balans gevonden tussen
enerzijds de gewenste mate van nauwkeurigheid bij dit communicatiedoel
en anderzijds de uitvoerbaarheid van de periodieke berekeningen.
De risico-neutrale scenario’s worden gebruikt bij berekeningen ten
aanzien van de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Bij de collectieve
waardeoverdracht met de vba-methode wordt vermogen verdeeld en dit
heeft direct impact op de vermogensverdeling. Gezien de grotere mate
van nauwkeurigheid die hierbij van belang is, wordt bij de berekening
uitgegaan van minimaal 20.000 scenario’s. Voor het inzichtelijk maken van
de nettoprofijteffecten wordt voorgeschreven om uit te gaan van
minimaal 10.000 scenario’s.
Impact aanpassingen parameters op premie
De herijking van het rendement op beursgenoteerde aandelen (0,4%
daling) en de inflatie (0,1% stijging) heeft impact op de gedempte
kostendekkende premie van een pensioenfonds. Er is sprake van een
gedempte kostendekkende premie wanneer gerekend wordt met een
vastgestelde verwachte waarde van het toekomstig rendement.2 De
gedempte kostendekkende premie is de premie die fondsen minimaal in
rekening moeten brengen. De werkelijke impact die werkgevers en
werknemers gaan merken in de premiehoogte hangt af van de ontwikkeling van de premie die fondsen daadwerkelijk in rekening brengen, de
feitelijke premie genoemd. De feitelijke premie moet tenminste gelijk zijn
aan de gedempte kostendekkende premie. Een fonds kan een feitelijke
premie hanteren die hoger ligt dan de gedempte kostendekkende premie.
Dat is en blijft de keuze van het betreffende fonds.
Het Tweede Kamerlid Palland (CDA) heeft in het commissiedebat
pensioenonderwerpen van de Tweede Kamer op 19 januari 2023 aandacht
gevraagd voor de mogelijke impact van het advies van de commissie op
de pensioenpremie. Berekeningen van De Nederlandsche Bank laten zien

2

Besluit financieel toetsingskader pensioenfondsen, artikel 4, tweede lid, onderdeel b.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 609

3

dat als gevolg van de bijstelling van de parameters de gedempte
kostendekkende premie toeneemt met circa 9,6%.
Hierbij geldt dat de impact onder meer afhankelijk is van het beleggingsbeleid van het fonds. Als een fonds een feitelijke premie hanteert die
hoger ligt dan de gedempte kostendekkende premie, dan zal de impact
van de herijking van de parameters op de feitelijke premie lager uitvallen.
Met het oog op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is er behoefte
aan stabiele premies gedurende de komende jaren. Daarom is besloten
om pensioenfondsen de ruimte te geven om in het geval van een
gedempte kostendekkende premie op basis van verwacht rendement bij
de premievaststelling voor het jaar 2024 eenmalig het verwachte
rendement op vastrentende waarden opnieuw vast te zetten voor een
periode van vijf jaar. Op deze manier kan een fonds dat uitgaat van een
gedempte kostendekkende premie de herijking van het rendement op
beursgenoteerde aandelen en de inflatie in samenhang met het
rendement op vastrentende waarden herijken. Zodoende sluiten alle
parameters aan op de meest actuele inzichten en verwachtingen. Hierdoor
hebben deze fondsen de ruimte om gedurende de transitie naar het
nieuwe stelsel de premie stabiel te houden en wordt voorkomen dat
fondsen nu worden geconfronteerd met een premiebijstelling als gevolg
van de herijking van de parameters en later tijdens de transitie mogelijk
opnieuw worden geconfronteerd met een premiebijstelling als gevolg van
het aflopen van de vijfjaarsperiode voor vastrentende waarden. De
inschatting is dat met deze maatregel de impact van de herijking van de
parameters op de gedempte kostendekkende premie beperkt is. Het is aan
fondsen om hierin een evenwichtige afweging te maken. De eenmalige
ruimte die wordt geboden kan als zodanig niet leiden tot verlaging van de
feitelijke premie bij gelijkblijvende opbouw. Indien fondsen van de
mogelijkheid gebruik maken om eenmalig het verwachte rendement op
vastrentende waarden opnieuw vast te zetten, dienen zij in het premiebesluit zoals gebruikelijk ook de evenwichtigheid van dit besluit te
onderbouwen.
Verwachte pensioenuitkering in huidige en nieuwe pensioenstelsel
Op 12 december 2022 zijn berekeningen van De Nederlandsche Bank en
enkele pensioenfondsen met de Tweede Kamer gedeeld.3 Deze berekeningen geven een indicatie van de pensioenuitkering in het nieuwe
pensioenstelsel ten opzichte van de pensioenverwachtingen in het huidige
pensioenstelsel, waarbij rekening is gehouden met het nieuwe advies van
de commissie. Uit de berekeningen volgt dat het nieuwe pensioenstelsel
grosso modo leidt tot betere pensioenverwachtingen dan het huidige
pensioenstelsel. Daarbij dient opgemerkt te worden dat de effecten van de
overgang naar het nieuwe pensioenstelsel afhangen van een groot aantal
factoren. Veel van deze factoren zijn fondsspecifiek, omdat ze bijvoorbeeld
verband houden met de fondssamenstelling, de financiële uitgangspositie
van het pensioenfonds en keuzes die decentrale partijen maken over de
vormgeving van het nieuwe pensioencontract, compensatiedepot,
solidariteits- of risicodelingsreserve en invaardoelen. Dat laat echter
onverlet dat zowel in het huidige als in het nieuwe stelsel de pensioenverwachtingen lager uitvallen als gevolg van de nieuwe economische
scenario’s, waarin onder andere een lagere risicopremie op aandelen en
een hogere inflatie worden gehanteerd.4 De nieuwe scenarioset is – met

3
4

Kamerstuk 32 043, nr. 597.
Ortec Finance (2022, 21 december), UPO bedragen lager door advies Commissie Parameters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 609

4

andere woorden – pessimistischer over de economische toekomst dan de
huidige scenarioset.
Hierdoor zijn over de gehele linie de verwachte pensioenuitkeringen
onder zowel het huidige pensioenstelsel als het nieuwe pensioenstelsel bij
een gelijkblijvende premie lager. Dit was ook reeds zo benoemd in het
Rapport berekeningen transitie-effecten van enkele voorbeeldfondsen
naar aanleiding van advies Commissie Parameters 2022.5 Wel blijft staan
dat deze verwachtingen met de overgang naar het nieuwe stelsel ten
opzichte van het huidige stelsel positiever zijn.
Vervolg
De voorhang van het ontwerpbesluit biedt uw Kamer de mogelijkheid zich
uit te spreken over het ontwerpbesluit voordat het aan de afdeling
advisering van de Raad van State zal worden voorgelegd. De nieuwe
parameters en economische en risico-neutrale scenario’s treden gelijktijdig met de Wet toekomst pensioenen in werking, beoogd per 1 juli 2023.
Het besluit ziet vanaf dat moment op zowel het huidige als het nieuwe
pensioenstelsel, als op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

5

Bijlage bij Kamerstuk 32 043, nr. 597.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 043, nr. 609

5