Voortgangsrapportage

Wachttijden in de ggz

Inhoud

Samenvatting

Opbouw rapportage

Wachttijden in de ggz: van probleem naar
afspraken
Wachttijden in de ggz: van afspraken
naar activiteiten
Tabellen

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2

Samenvatting
Ac htergrond

De landelijke afspraken zijn gemaakt door:

De wachttijden in de ggz overschrijden al langere tijd de

• GGZ Nederland

Treeknormen. Met name voor cliënten met autisme,

• Landelijke Vereniging van Vrijgevestigde Psychologen &

persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht verstandelijke

Psychotherapeuten

beperkingen in combinatie met ggz-problematiek, zijn de

• MIND

wachttijden lang. Mensen krijgen hierdoor niet op tijd de

• Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie

zorg die zij nodig hebben en waar zij recht op hebben. Dit

• Nederlands Instituut van Psychologen

kan leiden tot een verslechtering van de gezondheidssituatie

• P3NL - Federatie van Psychologen, psychotherapeuten en

en daardoor tot een nog grotere zorgvraag. Ook zitten
mensen misschien onnodig lang thuis.

pedagogen
• Platform Meer ggz
• Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland

Om de wachttijden in de ggz terug te dringen zijn er

• Ministerie van VWS

verschillende initiatieven opgezet. Zo zijn er landelijke

• Zorgverzekeraars Nederland

afspraken gemaakt voor de aanpak van wachttijden in de
ggz (hierna: landelijke afspraken ggz) en hebben wij een

Deze rapportage is tot stand gekomen met behulp van

Actieplan wachttijden in de zorg opgesteld.

informatie die wij van bovenstaande partijen hebben
ontvangen. Een volledig overzicht van alle initiatieven en

In de landelijke afspraken ggz staat dat de wachttijden in de

activiteiten om de wachttijden in de ggz terug te dringen

ggz uiterlijk 1 juli 2018 binnen de Treeknormen moeten

wordt niet gegeven. Zo kan het voorkomen dat een

zijn. Eén van de onderdelen van de landelijke afspraken ggz

individuele zorgaanbieder en een zorgverzekeraar goede

is dat wij alle acties nauwgezet monitoren. Hierbij betrekken

afspraken hebben gemaakt die bij ons en bovenstaande

we onze eigen aanpak van de wachttijden, die voortvloeit uit

partijen niet bekend zijn. Ook zijn er na de informatie-

ons Actieplan wachttijden in de zorg. De voortgang van het

aanlevering nog nieuwe activiteiten ondernomen. Deze

actieplan en de landelijke afspraken ggz brengen we twee

rapportage betreft de periode van juli 2017 tot half

keer in beeld via een voortgangsrapportage. Dit is de eerste.

november 2017, en voor de regionale taskforces tot eind

De tweede volgt in juli 2018.

november 2017. Naast twee voortgangsrapportages leveren

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3

we in het voorjaar een tussentijdse kwantitatieve rapportage

samenwerking is tussen verschillende partijen.

op over de wachttijden in de ggz.

Zorgverzekeraars, zorgaanbieders en gemeenten zitten
regelmatig bij elkaar aan tafel en doen samen hun best er

GGZ Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en MIND

voor te zorgen dat cliënten niet te lang hoeven te wachten

hebben zichzelf als ‘trekkers’ van de landelijke afspraken

op zorg. Deze samenwerking is essentieel om de wachttijden

ggz aangesteld. In periodieke overleggen bespreken zij,

in de ggz terug te dringen, en daarom een goede

mede namens de andere partijen van de landelijke

ontwikkeling.

afspraken, hoe zij invulling geven aan de landelijke
afspraken ggz. Daarnaast hebben zij KPMG gevraagd om in

In de voortgang van de landelijke afspraken ggz kan

acht regio’s taskforces in te richten om de afspraken die

grofweg een tweedeling worden gemaakt in regionale en

regionaal van aard zijn op te pakken. Ook is advies- en

landelijke activiteiten.

onderzoeksbureau Significant gevraagd om in drie andere
regio’s een analyse te doen aan de hand van concrete

Regionale activiteiten

praktijkervaringen. Hierbij wordt specifiek gekeken naar de

Er zijn goede eerste stappen gezet in de activiteiten die

doelgroepen waar de langste wachttijden gelden.

regionaal en lokaal opgepakt worden. De acht regionale
taskforces, die zijn opgestart onder begeleiding van KPMG,

V oortgang landelijke afspraken ggz

zijn veelbelovend en wekken hoge verwachtingen. Zij

De betrokken partijen bij de landelijke afspraken ggz, maar

moeten bijdragen aan concrete oplossingen voor het

ook individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars, voelen

probleem van de wachttijden, waarbij expliciet aandacht

de urgentie om de wachttijden in de ggz terug te dringen.

wordt besteed aan de doelgroepen met de langste

De afgelopen maanden zijn partijen gestart met het

wachttijden. Hierbij wordt aangesloten bij de bestaande

uitwerken en uitvoeren van de landelijke afspraken ggz.

landelijke afspraken ggz. Soms komen in deze taskforces

Enerzijds door het probleem structureel aan te pakken.

nieuwe onderwerpen aan bod die nog niet in de landelijke

Anderzijds door knelpunten te adresseren die relatief snel

afspraken ggz staan, maar die wél kunnen bijdragen aan de

op te lossen zijn. Bijvoorbeeld bij dreigende overschrijdingen

oplossing van het probleem in de betreffende regio. De

van budgetplafonds, of door bemiddeling van individuele

aanpak van Significant in drie regio’s draagt bij aan het

wachtenden. We constateren bovendien dat er steeds meer

verkrijgen van inzichten in het ontstaan van lange

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4

wachttijden, met name voor de cliëntgroepen waar de

zichtbaar op langere termijn. Voor de beveiligde ggz

wachttijden het langst zijn.

verschillen GGZ Nederland en Zorgverzekeraars Nederland
van mening. Op basis van de informatie die wij hebben

We pleiten voor een intensivering, versnelling en uitbreiding

ontvangen, hebben wij niet kunnen concluderen dat er

van het regionaal implementeren van oplossingen. Nog maar

concrete afspraken gemaakt zijn voor het direct verhogen

een deel van de regio’s in Nederland werkt met de huidige

van de inkoop van beveiligde ggz. Bij de acute zorg lijken de

aanpak van KPMG en Significant. Met als gevolg dat wat

partijen te wachten op ons bekostigingsmodel voor het

landelijk wordt afgesproken nog niet altijd in alle regio’s

verder invullen van de acute zorg. Dat is begrijpelijk. Toch is

leidt tot oplossingen die bijdragen aan het terugdringen van

er ook binnen de huidige situatie ruimte om invulling te

de wachttijden. Door te onderzoeken hoe in overige regio’s

geven aan de afspraak om goede, concrete voorstellen die

de vruchten kunnen worden geplukt van de regionale

zorgaanbieders doen bij zorgverzekeraars te bekostigen.

activiteiten, wordt het haalbaarder om op korte termijn de
wachttijden binnen de Treeknormen te krijgen. Bij het

Bij de ambulante zorg worden nu inzichten verzameld en ligt

opstellen van deze voortgangsrapportage zijn de betrokken

er een inspiratiedocument. Ons is nog niets bekend

regio’s net opgestart. Daar moeten logischerwijs dus nog

geworden over concrete plannen voor de opbouw van de

forse stappen worden gezet. Een kanttekening hierbij is dat

ambulante zorg naar aanleiding van de landelijke afspraken

de landelijke afspraken ggz, die worden belegd bij de regio’s

ggz. Die afspraken zijn voor deze onderwerpen daarom nog

veelal de kern van de problematiek betreffen. Deze

minder ver dan de regionale afspraken. Een totaaloverzicht

problematiek is veelomvattend en oplossingen zijn niet

van de voortgang van de landelijke afspraken ggz vindt u in

eenvoudig te realiseren. Bovendien heeft de implementatie

het hoofdstuk Tabellen.

van de landelijke afspraken ggz tijd nodig om te leiden tot
kortere wachttijden.

V oortgang actieplan N Za
We hebben de regierol om samen met andere betrokken

Landelijke activiteiten

partijen de wachttijden in de ggz terug te dringen. Vanuit

Een aantal landelijke afspraken ggz is ondertussen

die rol monitoren we de voortgang van de landelijke

gerealiseerd, zoals het uitbreiden van de

afspraken ggz, maar hebben we ook een eigen aanpak van

opleidingscapaciteit. Het effect hiervan is echter pas

de wachttijden ggz die voortvloeit uit het Actieplan

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 5

wachttijden in de zorg. Dit rapport schetst tevens de

de ggz onderstreept en meer inzicht geeft in de

voortgang daarvan. In onze eigen aanpak richten we ons op

knelpunten.

de randvoorwaarden waaraan moet worden voldaan om de

• De afgelopen periode hebben we actiever bemiddeld

wachttijden binnen de Treeknorm te krijgen. Zo bevorderen

tussen zorgaanbieders en zorgverzekeraars, en hebben

we de juistheid en actualiteit van de informatie over

we dreigende patiëntenstops beoordeeld.

wachttijden, stimuleren we wachtlijstbemiddeling door

• We hebben gesprekken gevoerd met ggz-aanbieders over

zorgverzekeraars en versterken we de informatiepositie van

hun ervaringen in de contractering met zorgverzekeraars.

de cliënt. Ook sporen we zorgaanbieders en

Ook is de zorginkoop onderwerp van gesprek geweest

zorgverzekeraars aan om goede afspraken te maken over de

met zorgverzekeraars. Met informatie uit deze

contractering van ggz-zorg. Daarnaast werken we aan de

gesprekken hebben we een aantal succesfactoren voor

aanpak van de wachttijdproblematiek per regio, landelijk en

contractering opgesteld.

per specialisme. Dit heeft geleid tot de volgende

• Ondertussen zijn de plannen van aanpak van

tussenresultaten:

zorgverzekeraars beoordeeld en hebben we in onze

• De Transparantieregeling zorgaanbieders ggz is

bevindingen nogmaals de urgentie van de

aangepast. Ggz-aanbieders zijn verplicht om per 1

wachttijdenproblematiek duidelijk gemaakt. Het gevoel

januari 2018 hun wachttijdgegevens centraal aan te

van urgentie wordt breed gedeeld. Tegelijkertijd zien we

leveren bij Vektis. Zo ontstaat er een actueel overzicht

dat niet elke zorgverzekeraar alle mogelijkheden benut

van de wachttijden. De aanleverplicht bij Vektis sluit aan

om de wachttijden aan te pakken. Wij roepen daarom alle

bij het breed gedragen initiatief van de koepel van

zorgverzekeraars op om extra stappen te zetten en

cliënten- en familieorganisaties in de ggz, ggz-

initiatieven te nemen om de wachttijden in de ggz binnen

aanbieders en zorgverzekeraars voor een nieuwe

de Treeknormen te krijgen. Dit is niet alleen de

keuzewebsite voor patiënten in de ggz.

verantwoordelijkheid van zorgverzekeraars, maar ook van

• Via een meldactie hebben we mensen opgeroepen zich te
melden bij ons wanneer ze werden geconfronteerd met

zorgaanbieders. Beide moeten zich maximaal inspannen
om de wachttijden in de ggz terug te dringen.

lange wachttijden in de ggz. Een deel van de melders kon
hierdoor sneller zorg ontvangen. Bij een ander deel bleek

In 2018 gaan we door met het uitvoeren van het actieplan

dit moeilijk te zijn, wat de urgentie van de wachttijden in

wachttijden in de zorg. Dit doen we door toe te kijken of

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 6

zorgaanbieders zich houden aan hun verplichtingen in onze

altijd aan bij de gemaakte afspraken. Als dit komt door

transparantieregeling. Ook werken we aan meer bekendheid

voortschrijdend inzicht, is dit geenszins een probleem.

voor wachtlijstbemiddeling door zorgverzekeraars. Verder

Zorgwekkender is de situatie dat discussies tussen partijen

gaat ons traject met de zorgverzekeraars een nieuwe fase in,

ertoe leiden dat afspraken niet nagekomen worden.

namelijk het operationaliseren van acties en het behalen van
resultaten. Daarnaast houden we contact met de

In de voortgang van de landelijke afspraken ggz zien we een

zorgverzekeraars over de voortgang en intensiveren we waar

aantal aandachtspunten. Een volledig overzicht vindt u in het

nodig. Ook volgt er onderzoek of door omzetplafonds bij

hoofdstuk Tabellen.

vrijgevestigden capaciteit onbenut blijft. Daarnaast

• Wij hebben geen informatie ontvangen over acties om de

vervolgen we ook onze meldactie. Cliënten die te lang

afspraken over de beveiligde ggz en de acute ggz na te

moeten wachten op zorg, kunnen zich ook in 2018 bij ons

leven. Het is van belang dat aanbieders en verzekeraars

melden. Wij kunnen dan gericht actie ondernemen richting

op korte termijn gezamenlijk actie ondernemen op dit

de zorgaanbieder of de zorgverzekeraar. Tot slot blijven we

punt. Hierbij moet worden aangemerkt dat het mogelijk is

in 2018 de voortgang van de landelijke afspraken ggz

dat in de reguliere zorginkoopgesprekken wel degelijk is

intensief monitoren.

gesproken over het verhogen van de inkoop beveiligde
ggz of de bekostiging van acute ggz. Wij realiseren ons

Conclusies

dat het huidige bekostigingsmodel voor de acute ggz niet

De activiteiten die we in deze rapportage beschrijven hebben

ideaal is en werken aan een nieuw bekostigingsmodel. We

veelal nog niet geresulteerd in het afnemen van de

vragen zorgaanbieders en zorgverzekeraars in afwachting

wachtlijsten in de ggz. Dat is onder andere verklaarbaar

daarop de ruimte die er nu is, te benutten.

door de complexiteit van de problematiek, maar

• Het terugdringen van de praktijkvariatie komt niet

onmiskenbaar belangrijk om te signaleren met het oog op

expliciet aan bod. Wel geeft KPMG aan dat dit onderwerp

de ambities die uitgesproken zijn in de landelijke afspraken

meegenomen wordt in vier regio’s waar een regionale

ggz. In de landelijke afspraken werd duidelijk wát er moest

taskforce actief is. Recent is afgesproken dat KPMG dit

gebeuren, maar nog niet hóe dit moest gebeuren. Bovendien

onderwerp expliciet aan bod laat komen in alle regionale

kost het tijd voordat plannen en acties daadwerkelijk leiden

taskforces.

tot resultaat. Ook sluiten de uitgevoerde activiteiten niet

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 7

• Uit de ontvangen informatie blijkt niet dat er concrete

• Op het gebied van de overgang van cliënten van de

maatregelen genomen worden om ervoor te zorgen dat

leeftijd 18- naar 18+ wordt nog weinig actie

zorgaanbieders zich tijdig melden bij zorgverzekeraars en

ondernomen. VWS organiseert de Jongvolwassenentop om

gemeenten als er lange wachttijden dreigen te ontstaan.

extra aandacht te krijgen voor het belang van een soepele

Het is wel mogelijk dat dit in de gesprekken tussen

overgang van 18- naar 18+. In de regionale taskforces is

individuele zorgaanbieders en zorgverzekeraars of

dit onderwerp niet expliciet naar voren gekomen.

gemeenten ter sprake komt. Als ook andere regio’s
betrokken zijn bij de regionale activiteiten, moet

Alle partijen die de landelijke afspraken ggz hebben

onderzocht worden hoe dit onderwerp opgepakt wordt.

ondertekend vinden het onacceptabel dat de wachttijden

Wij blijven dit monitoren.

langer zijn dan de Treeknormen en delen de urgentie om dit

• Om ervoor te zorgen dat ggz-cliënten tijdig de juiste

op te lossen. Het is positief dat de urgentie wordt gevoeld,

integrale zorg van de behandelaar krijgen, wordt door

maar alle zeilen moeten worden bijgezet om de doelstelling

partijen verwezen naar de Werkwijzer medisch

van de landelijke afspraken ggz te halen. Uiterlijk 1 juli 2018

noodzakelijk verblijf. Maar het garanderen van de juiste

moeten alle ggz-wachttijden binnen de Treeknormen vallen.

integrale zorg omvat meer dan het verblijfsaspect van de

Dat vergt samenwerking, intensivering, versnelling én

ggz. Het is daarom de vraag of met de werkwijzer

uitbreiding. Het is hoe dan ook een grote uitdaging om de

voldoende aangesloten wordt op de gemaakte afspraak.

doelstelling te behalen. Wij roepen daarom alle partijen die

Ook is onbekend wat de status wordt van deze

hebben getekend, op om de wachttijden hoog op de agenda

werkwijzer. Het onderwerp juiste integrale zorg is wel

te houden en de verantwoordelijkheid te nemen voor het

onderdeel van de regionale taskforces. Bij het vervolg

nakomen van de gemaakte afspraken. Ook vragen we in het

daarvan monitoren we specifiek of deze afspraak

bijzonder zorgverzekeraars en ggz-aanbieders inspanningen

voldoende tot resultaten leidt.

te (blijven) verrichten om de wachttijden terug te dringen.

• Op het gebied van e-health en het stimuleren van

We blijven dit intensief monitoren. Ook blijven we ons

ambulante opbouw zijn plannen gemaakt, maar de uitrol

inzetten voor het terugdringen van de wachttijden ggz door

daarvan laat nog op zich wachten. Wij verwachten dat alle

het uitvoeren van de activiteiten in ons actieplan.

betrokkenen daar de komende tijd op inzetten om voor 1
juli 2018 resultaten te behalen.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 8

1. Opbouw rapportage
In deze voortgangsrapportage vindt u een
beschrijving van de voortgang van de landelijke
afspraken ggz om de wachttijden binnen de ggz
terug te dringen. Ook beschrijven wij de voortgang

streven ernaar om in een volgende rapportage ook
kwantitatieve informatie op te nemen waardoor effecten en
resultaten beter inzichtelijk worden.
Het rapport is voor externe consultatie voorgelegd aan de

van de activiteiten uit ons actieplan wachttijden in
de zorg.

tien partijen die de landelijke afspraken hebben

In het volgende hoofdstuk leest u meer informatie over de

oplossingsrichtingen rond de wachttijden in de ggz die

achtergrond, het proces en een overzicht van alle
activiteiten. De voortgang van de activiteiten wordt in
hoofdstuk 3 beschreven. In het hoofdstuk Tabellen vindt u

ondertekend. Deze consultatie is grotendeels verwerkt in het
rapport. Een deel van de reacties betrof nadere analyses en
buiten de directe scope van dit rapport vallen. Deze input
nemen we mee in de gesprekken over de volgende stappen
rondom de wachttijden in de ggz.

een overzicht van de stand van zaken van alle landelijke
activiteiten en is aangegeven welke organisaties input
hebben geleverd voor de voortgang van de verschillende
activiteiten.
Aangezien een groot deel van de activiteiten recent is
gestart, is het niet altijd mogelijk concrete resultaten van de
activiteiten te noemen. Ook uitspraken doen over het effect
van de activiteiten op de wachttijden is daardoor lastig. Deze
voortgangsrapportage focust dan ook met name op een
kwalitatieve beschrijving van het proces van de activiteiten.
Vanzelfsprekend zijn waar mogelijk ook resultaten van de
activiteiten benoemd. Daarnaast is in de bijlage een
overzicht te vinden van de actuele wachttijden in de ggz. We

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 9

2. Wachttijden in de ggz: van probleem
naar afspraken
verwachten dat andere partijen gaan doen – en hoe wij hier
Ac htergrond

toezicht op houden.

Op 1 juni 2017 publiceerden wij de Marktscan ggz 2016.
Daarin concluderen we dat de aanmeldwachttijd voor

Er is sprake van te lange wachttijden als deze de

gespecialiseerde ggz in 2016 gemiddeld 6 weken is, en is

Treeknormen overschrijden. Voor de ggz geldt een

gestegen ten opzichte van 2015. Bij vrijgevestigden is de

Treeknorm van 4 weken voor de aanmeldingswachttijd (de

aanmeldwachttijd 8,6 weken. De aanmeldwachttijden voor

‘intake’) en van 10 weken voor behandeling (een combinatie

de basis-ggz liggen op of boven de Treeknorm.

van 4 weken wachttijd tussen aanmelden en diagnose, en 6
weken wachttijd tussen diagnose en start behandeling). Te

Treek normen
De Treeknomen komen tot stand in het zogenoemde
Treekoverleg. Zorgaanbieders en zorgverzekeraars
maken in dit overleg afspraken over wat aanvaardbare
wachttijden zijn voor de verschillende zorgsectoren.

lange wachttijden zijn een probleem: mensen krijgen niet op
tijd de zorg die zij nodig hebben en waar zij recht op
hebben. Treeknormen zijn vanuit de cliënt gezien natuurlijk
maar een gegeven. Welke wachttijd in een individuele
situatie aanvaardbaar is, verschilt per persoon. Overigens
zijn er met name overschrijdingen van de Treeknormen bij
de aanmeldwachttijden. De behandelwachttijden vallen over

Voor een aantal cliëntgroepen zijn de wachttijden bijzonder

het algemeen wel binnen de Treeknormen.

lang. Dit geldt voor de diagnoses autisme,
persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht verstandelijke

Uit de marktscan komt naar voren dat de wachttijden onder

beperking in combinatie met ggz-problematiek. Om de

andere een gevolg zijn van een tekortschietende organisatie

wachttijden in de ggz terug te dringen, hebben we een

en onvoldoende samenwerking, specifieke

Actieplan wachttijden in de zorg opgesteld. In dit actieplan

behandelcapaciteit en zorg op de juiste plek. De minister

wordt duidelijk wat we gaan doen, maar ook wat wij

van VWS heeft daarom landelijke afspraken gemaakt voor

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 0

onder andere de aanpak van wachttijden in de ggz. Alle

V an afspraken tot resultaat: het proces

partijen die daarbij betrokken zijn delen de urgentie om de

Om succesvol invulling te geven aan de landelijke afspraken

lange wachttijden aan te pakken. Daarom is afgesproken de

ggz is het nodig dat partijen landelijk, regionaal

wachttijden in de ggz uiterlijk 1 juli 2018 binnen de

(bijvoorbeeld met de zorgkantoorregio) en op lokaal niveau

Treeknormen te krijgen. Dit geldt in het bijzonder voor

samenwerken. Sommige afspraken lenen zich voor landelijke

mensen met autisme, persoonlijkheidsstoornissen, trauma

uitvoering, andere vergen meer regionale samenwerking. Zo

en een licht verstandelijke beperking in combinatie met ggz

is het uitbreiden van de opleidingscapaciteit bij uitstek iets

problematiek. Ook wordt er specifieke aandacht besteed aan

dat op landelijk niveau gebeurt. Terwijl het garanderen van

de overgang van jeugd-ggz naar volwassen ggz.

de juiste integrale zorg juist vergt dat ggz-aanbieders,
zorgverzekeraars en gemeenten op regionaal niveau

De landelijke afspraken ggz gaan over diverse thema’s:

samenwerken.

• De effectieve inzet van beschikbare capaciteit van ggzbehandelaren (en de uitbreiding daarvan).

Na ondertekening van de landelijke afspraken constateerden

• De inzet van e-health.

we dat nog onduidelijk is hoe concreet invulling gegeven

• De verbetering van samenwerking tussen zorgaanbieders

moet worden aan de verschillende acties. Ook is niet

en zorgverzekeraars in de ggz.
• De beschikbaarheid van ambulante zorg, acute ggz en
beveiligde ggz.

duidelijk wie daarvoor verantwoordelijkheid is. Primair ligt
de verantwoordelijkheid bij de partijen die de afspraken
hebben gemaakt. GGZ Nederland, Zorgverzekeraars
Nederland (ZN) en MIND hebben vanaf augustus 2017

Wij monitoren de gemaakte landelijke afspraken ggz en

namens alle partijen zitting genomen aan een landelijke

betrekken daarbij ook ons eigen actieplan wachttijden in de

tafel. Hier is uitgewerkt hoe invulling wordt gegeven aan de

zorg. Dit is de eerste voortgangsrapportage ggz aan de

landelijke afspraken ggz. Samen met VWS nemen wij deel

minister van VWS. De eindrapportage volgt in juli 2018. In

aan deze tweewekelijkse overleggen om direct op de hoogte

april 2018 brengen we een tussentijdse update wachttijden

te zijn van de ondernomen activiteiten en om mogelijke

uit. Een volledig overzicht van de landelijke afspraken ggz

knelpunten tijdig te signaleren. We hebben in het overleg

en de activiteiten uit ons actieplan vindt u in Tabel 1.

besproken welke partij verantwoordelijk is om ons op de
hoogte te houden per landelijke afspraak.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 1

Voor de activiteiten die lokaal of regionaal uitgevoerd

De ac tiviteiten: integraal een c omplex problemen aanpakken

moeten worden, hebben GGZ Nederland, MIND en ZN

De oorzaken van de lange wachttijden in de ggz zijn divers

adviesbureau KPMG Health gevraagd om acht taskforces in

en liggen bij verschillende partijen. De oplossingen dus ook.

te richten. Dit is gebeurd in de regio’s Noord-Limburg,

Daarom moeten partijen intensief met elkaar samenwerken.

Zuid-Limburg, Utrecht, Zuid-Holland noord, Friesland,

Het is daarbij cruciaal dat de verschillende partijen hun

Groningen en West- en midden-Brabant. De taskforces

verantwoordelijkheid nemen. Een beperkte beschikbaarheid

bestaan uit cliënten- en familieorganisaties, huisartsen,

van geld wordt niet gezien als reden dat er te lange

zorgaanbieders, zorgverzekeraars, gemeenten en sociale

wachttijden zijn. In de landelijke afspraken ggz is

wijkteams. Er wordt gewerkt aan concrete oplossingen die

opgenomen dat dit bijvoorbeeld blijkt uit de onderschrijding

bijdragen aan het verminderen van de wachttijden. Met deze

van € 288 miljoen van het macrokader over het jaar 2016.

taskforces worden acht van de 31 (zorgkantoor)regio’s

Een andere belangrijke indicatie is dat er ggz-aanbieders

gedekt. Hiernaast is advies- en onderzoeksbureau

zijn met lange wachttijden èn een onderschrijding van het

Significant gevraagd om in drie andere regio’s (Amsterdam,

ter beschikking gestelde omzetplafond door de

Rotterdam en Midden-IJssel) een analyse te doen aan de

zorgverzekeraars. Hier kan bijvoorbeeld sprake zijn van een

hand van concrete praktijkervaringen waarbij de ervaringen

gebrek aan personeel door vacatures die niet worden gevuld.

van individuele cliënten centraal staan.

Arbeidsmarktproblematiek is een oorzaak van de lange
wachttijden.

Figuur 1. Overzicht in tijd van de verschillende s tappen

Een middelgrote ggz-instelling in het westen van het
land bevestigde dit beeld. Zij geven aan dat het
afgesproken budget met zorgverzekeraars niet de
oorzaak is voor hun lange wachttijden. Wel is er een
groot aantal moeilijk te vervullen vacatures,
bijvoorbeeld voor psychiaters, gz-psychologen en
verpleegkundig specialisten.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 2

In Tabel 1 staan alle activiteiten die voortvloeien uit ons

In de tabel wordt kort toegelicht welke onderliggende

actieplan wachttijden in de zorg en de landelijke afspraken

problemen per thema worden aangepakt. Door de

ggz. De verschillende activiteiten zijn onder te verdelen in

complexiteit van de problematiek en de integraliteit van de

vijf thema’s:

activiteiten, is het veelal niet mogelijk een specifieke

• regionale en lokale ketensamenwerking;

activiteit één-op-één aan een oorzaak of probleem te

• de informatiepositie van de cliënt;

koppelen. Het totaal aan activiteiten moet daarom als een

• contractering en inkoop;

geheel worden gezien.

• arbeidsmarkt;
• overige activiteiten.
Tabel 1. Landelijke afspraken en ac tiviteiten ac tieplan N Za
P r oble em

Ac tiviteiten

L a n delijke afspraak of actieplan NZa?
L a n delijke afspraak

Ketenpr oblematiek, ingewikkelde samenwer king en afstemming, en

Ac tie plan NZa

Ver beter en r egionale en lokale ketensamenwer king

suboptimale inzet van de beschikbar e capaciteit
De pr ocessen in de ggz zijn complex. Er spelen vaak veel ver schillende

De beschikbar e capaciteit van behandelar en wor dt op een effectieve

par tijen een r ol en er zijn ver schillende soorten problemen. Zodr a zor g

manier ingezet.

√

wor dt ver leend, wor dt de beschikbar e capaciteit niet altijd juist ingezet. Als

In de zor gcontr actering worden concrete afspr aken gemaakt over het

‘lichte’ patiënten r elatief lang wor den door behandeld, blijven ‘zwaar der e’

ver kor ten van behandeltr ajecten bij met name ‘lichter e’

patiënten op de wachtlijst staan. Het is dus belangr ijk om te stur en op

cliëntgr oepen. De vr ijgespeelde capaciteit wordt ingezet voor het

tijdige afr onding van behandelingen waar dat mogelijk is. Ook is veel

wegwer ken van de wachttijden bij de ‘zwaar der e’ cliëntgr oepen.

pr aktijkvar iatie zichtbaar. Daar naast zijn er soms onduidelijkheden over

Par tijen zor gen er voor dat ggz-cliënten tijdig de juiste integrale zorg

hoe de zor g van een specifieke cliënt gefinancier d of optimaal

van de juiste behandelaar kr ijgen.

geor ganiseer d moet wor den. Vanuit de Wmo, Zvw of Wlz, bij een over gang

Specifieke aandacht voor cliënten met de leeftijd 18-/18+.

√

van basis-ggz naar gespecialiseer de ggz of van de over gang van jeugd-

Zor gaanbieder s melden zich tijdig bij zor gver zeker aars als lange

√

ggz naar volwassen ggz. Zor gver zeker aar s zijn tot slot niet altijd op de

wachttijden dr eigen te ontstaan.

√

√

hoogte als er wachttijden dr eigen te ontstaan bij zor gaanbieder s.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 3

Gebr ek aan inzichten in de wachttijden en aan kennis bij de bur ger over

Ver ster ken van de positie van de bur ger en ver groten van

wachttijdbemiddeling

tr anspar antie

In sommige gevallen ontstaan er wachttijden door een all ocatiepr obleem:

Zor gaanbieder s publiceren wachttijden en begeleiden cliënten die ze

bij de ene zor gaanbieder is geen plek, maar er gens ander s wel. Cliënten

zelf niet kunnen behandelen naar een ander e aanbieder .

kunnen bij lange wachttijden gebr uik maken van wachtlijstbemiddeling,

Onze Tr anspar antieregeling zor gaanbieders ggz wor dt aangepast

wat kan helpen dit allocatiepr obleem op te lossen. Eén van de pr oblemen is

waar door ggz-aanbieder s hun wachttijdinformatie centraal moeten

dat cliënten zich niet melden. Bovendien is het aanbod bij de ver schillende

aanlever en bij Vektis.

aanbieder s niet altijd inzichtelijk.

Meldactie bur ger s en opvolgen meldingen.

Contr acter ing en inkoop is niet optimaal

Ver beter en contractering, inkoop en bekostiging

De kwaliteit, beschikbaar heid en samenwer king binnen de keten van acute

Zor gaanbieder s doen concr ete voorstellen aan zor gverzeker aar s over

ggz is nog niet optimaal. Ook is in het eindr appor t van het pr ogr amma

wat er nodig is om de acute ggz in te r ichten. Zor gverzeker aar s

Continuïteit van zor g geconstateerd dat er onvoldoende beveiligde plekken

bekostigen goede voor stellen.

zijn voor mensen zonder str afrechtelijke titel. Dit komt omdat hier

De inkoop van beveiligde ggz, voor cliënten die agr essief of

onvoldoende aandacht voor is in de zor gcontractering. Bovendien wor den

gevaar lijk gedr ag ver tonen, wor dt dir ect ver hoogd.

er contr actueel ver schillende afspr aken gemaakt tussen zor gaanbieder s en

Zor gaanbieder s stellen concrete, integrale plannen voor de opbouw

zor gver zeker aar s die mogelijk tot financiële pr oblemen bij een aanbieder

van het ambulante zor gaanbod op.

kunnen leiden. Dit kan minder aanbod tot gevolg hebben.

De contr actvoorwaar den worden geanalyseer d en beoor deeld.

Tekor t op de ar beidsmar kt

Tegengaan tekor ten op de ar beidsmar kt

Er is een tekor t aan behandelcapaciteit voor cliënten met autisme,

Zor gaanbieder s houden opleidingscapaciteit op peil en br eiden die

per soonlijkheidsstoornissen, tr auma en licht ver standelijke beper king in

waar mogelijk uit.

combinatie met ggz-pr oblematiek. Voor een gedeelte wor dt dit

De minister zal de opleidingscapaciteit van de betr effende ber oepen

ver oor zaakt door per soneelsgebrek en een kr appe ar beidsmar kt.

ver r uimen, door het volgen van het maximumadvies van het

√
√

√

√

√
√
√
√
√

Capaciteitsor gaan.
Voor de ver pleegkundig specialist ggz wor dt aanvullend op het

√

maximumadvies van het Capaciteitsor gaan de opleidingscapaciteit
ver r uimd.
Over ig
-

Over ige activiteiten
De inzet van e-health wor dt stevig uitgebr eid en e-health wor dt

√

beter toegankelijk gemaakt.
Rappor tages die we hebben gevr aagd van zor gver zeker aar s, over de

√

ver beter ingen op het gebied van zor gplicht en wachttijden, wor den
beoor deeld.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 4

3. Wachttijden in de ggz: van afspraken
naar activiteiten
In dit hoofdstuk leest u de voortgang van alle

te komen die bijdragen aan het verminderen van de

activiteiten die vallen onder de landelijke
afspraken ggz en ons actieplan wachttijden in de

gevraagd om in drie andere regio’s een analyse te doen aan

zorg om de wachttijden in de ggz terug te
dringen. Het hoofdstuk is thematisch ingedeeld,
waarbij de activiteiten zijn gebundeld naar een
overkoepelend thema (zie Tabel 1 in hoofdstuk 2).
In iedere paragraaf beginnen we met een korte inleiding en
samenvatting over het thema.
V erbeteren regionale en lokale k etensamenwerking

Inleiding en samenvatting
De processen in de ggz zijn complex en er spelen vaak veel
verschillende partijen een rol. Veel van de benodigde
oplossingen vergen een regionale of lokale aanpak. Met het
oog hierop hebben GGZ Nederland, MIND en ZN
adviesbureau KPMG Health gevraagd om regionale
taskforces in te richten in 8 van de 31 (zorgkantoor)regio’s.
Het doel van de taskforces is om na een gezamenlijke

wachttijden. Ook is advies- en onderzoeksbureau Significant
de hand van concrete praktijkervaringen, waarbij de
ervaringen van individuele patiënten centraal staan. Deze
analyse richt zich met name op mensen met de diagnose
autisme, persoonlijkheidsstoornis, trauma of licht
verstandelijke beperking in combinatie met ggzproblematiek. Wij verwachten dat de casuïstiek-aanpak meer
inzicht zal opleveren in specifieke knelpunten en mogelijke
oplossingen voor deze doelgroepen.
De volgende acties uit de landelijke afspraken ggz zijn
meegenomen in de regionale aanpak:
• effectieve inzet van behandelcapaciteit;
• verkorten lichte behandeltrajecten;
• juiste integrale zorg (naast regionaal thema ook een
landelijke actie);
• specifieke aandacht voor cliënten met de leeftijd
18-/18+;
• zorgaanbieders informeren zorgverzekeraars tijdig over
lange wachttijden.

probleemanalyse, zo snel mogelijk tot concrete oplossingen

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 5

KPMG is met de opdracht gestart in september 2017 en

dringen. Het is van belang dat alle lokale relevante partijen

Significant in oktober 2017. In november heeft KPMG met

aansluiten. Er zijn nog wel een aantal aandachtspunten:

alle acht regio’s een eerste taskforcebijeenkomst

• In alle regio’s (met uitzondering van de regio Zuid-

georganiseerd. GGZ Nederland, MIND, en ZN hebben in de

Limburg) zijn vrijgevestigden minder betrokken bij de

maanden oktober, november en december partijen

taskforces. Terwijl zij van belang zijn bij de uitwerking

uitgenodigd om praktijkvoorbeelden aan te leveren voor het

van oplossingsrichtingen.

onderzoek van Significant.

• Het is essentieel dat ook de andere 23 regio’s, waar nu
nog geen taskforce is, worden bereikt. Bijvoorbeeld door

De start van de regionale taskforces is veelbelovend en wekt

een landelijk congres, waar bestuurlijke dillema’s rondom

hoge verwachtingen. We zien dat op lokaal niveau veel

het terugbrengen van wachttijden worden besproken en

partijen samen om de tafel gaan en al bezig zijn met ideeën

ervaringen over het tegengaan van wachttijden worden

of daadwerkelijke acties om de wachttijden in de ggz terug

uitgewisseld.

te dringen. Uit de eerste bijeenkomsten blijkt met name dat
het effectief inzetten van de beschikbare behandelcapaciteit
een aandachtspunt is in de regio. Andere onderwerpen uit de

• Het onderwerp ‘informeren van zorgverzekeraars over
lange wachttijden door zorgaanbieders’ uit de landelijke
afspraken ggz zijn nog niet opgepakt door de taskforces.

landelijke afspraken ggz komen minder aan de orde. Wel is

• In de activiteiten die plaatsvinden ligt tot nu toe nog niet

afgesproken dat KPMG zich in de regionale taskforces onder

expliciet de nadruk op mensen met de diagnose autisme,

andere gaat focussen op de specifieke doelgroepen (mensen

persoonlijkheidsstoornissen, trauma, en licht

met een diagnose autisme, persoonlijkheidsstoornis, trauma

verstandelijke beperkingen in combinatie met ggz-

of licht verstandelijke beperking in combinatie met ggz-

problematiek. Wel is afgesproken dat in de volgende

problematiek) en de doelgroepen 18-/18+.

stappen van de regionale taskforces de focus op deze
groepen wordt gelegd.

Omdat de regionale taskforces pas recent zijn gestart,
hebben deze nog niet geleid tot kortere wachttijden. Op

In de volgende paragrafen worden de verschillende

termijn is de verwachting dat juist de regionale

activiteiten die door de regionale taskforces meegenomen

samenwerking kan helpen om de wachttijden terug te

worden tot in detail uitgewerkt.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 6

Effectieve inzet beschikbare capaciteit

door bijvoorbeeld e-health en ervaringsdeskundigen in het
sociaal domein beter in te zetten. Hierdoor kan de vraag aan

Landelijke afspraak
Capaciteit van zorg voor specifieke doelgroepen.

de specialistische ggz ook gerichter worden. Voor de dooren uitstroom worden verschillende oorzaken genoemd:
• Er is onvoldoende kennis van en verbinding tussen
alternatieven en/of afschalingsmogelijkheden in de regio.

Er is een tekort aan beschikbare zorg voor cliënten met
autisme, persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht
verstandelijke beperking in combinatie met ggzproblematiek. Mogelijk is hier sprake van een
verdeelprobleem van behandelcapaciteit tussen
zorgprogramma’s en/of locaties van een zorgaanbieder.
Afgesproken is daarom dat zorgverzekeraars en aanbieders

• Er is onvoldoende ‘uitstroombegeleiding’ en warme
ambulante overdracht voor de cliënt.
• In de richtlijnen/protocollen zijn geen duidelijke
uitstroomcriteria opgenomen.
• Er is sprake van schotten in de regels en financiering
tussen verschillende ketenpartners.
• Er is suboptimale inzet van capaciteit vanwege gebrek aan

er lokaal op korte termijn voor zorgen dat beschikbare ggz-

flexibiliteit door vergaande specialisatie van

behandelaren op een effectieve manier worden ingezet.

behandelaren.

Hierbij wordt specifiek aandacht besteed aan voldoende
beschikbaarheid van behandelaren tijdens avond-, nacht- en

Om de knelpunten aan te pakken is inzicht in het proces

weekenduren (anw-uren).

nodig. Bij de aanbieders om te kijken waar de mogelijkheden
liggen tot verbetering. En in de keten om te kijken welke

KPMG geeft aan dat in alle acht regio’s suboptimale

voorwaarden daarvoor nodig zijn.

organisatie van capaciteit in de regio wordt genoemd als
knelpunt voor de wachttijden. De in-, door- en uitstroom

In alle acht regio’s wordt de komende periode actief

van cliënten binnen de ggz-aanbieders laat ruimte zien voor

onderzocht hoe de beschikbare capaciteit op effectieve wijze

verbetering.

kan worden ingezet in de regio.

Er lopen in de verschillende regio’s initiatieven om te kijken
hoe de instroom effectiever kan. Dit betreft de aansluiting
tussen de huisartsenzorg en specialistische ggz, maar ook

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 7

Verkorten lichte behandeltrajecten

zijn gekomen in de regionale taskforces, maar dat dit wel
een onderdeel kan zijn van het effectief inzetten van de

Landelijke afspraak
Terugdringen van praktijkvariatie en vergroten van
transparantie.

Als de zorg is gestart, zijn er verschillen in kosten en duur
van de behandeling zichtbaar tussen regio’s en instellingen.
Sommige behandelaren en instellingen hebben veel langere

beschikbare capaciteit.

Juiste integrale zorg
Landelijke afspraak
Partijen zorgen ervoor dat ggz-cliënten tijdig de juiste
integrale zorg van de juiste behandelaar krijgen.

behandeltrajecten en minder ‘lichte’ cliënten dan gemiddeld.
Dit kan leiden tot wachttijden omdat er dan weinig ruimte

In de landelijke afspraken ggz staat dat partijen ervoor

beschikbaar is voor nieuwe instroom. Niet altijd is duidelijk

zorgen dat ggz-cliënten tijdig de juiste integrale zorg van de

wat de oorzaak van deze verschillen is.

juiste behandelaar krijgen. De zorg wordt tijdig beoordeeld,

Daarom moeten zorgaanbieders en zorgverzekeraars in de

opgeschaald, afgeschaald, beëindigd of overgedragen aan

zorgcontractering concrete afspraken maken over het

de gemeente. Bijvoorbeeld wanneer het gaat om beschermd

verkorten van behandeltrajecten van met name ‘lichtere’

of begeleid wonen. Er moeten ook goede afspraken worden

cliëntgroepen. Dit mag niet ten koste gaan van de kwaliteit

gemaakt over welke activiteiten onder gemeentelijke

van de geboden zorg. De vrijgespeelde capaciteit kan

verantwoordelijkheid vallen (Wmo) en welke onder de

worden ingezet voor het wegwerken van wachttijden bij de

verantwoordelijkheid van de zorgverzekeraars (Zvw).

‘zwaardere’ cliëntgroepen. Het is dus belangrijk om, waar
dat mogelijk is, te sturen op tijdige afronding van

Zorgaanbieders, zorgverzekeraars, cliëntorganisaties en

behandelingen.

gemeenten (vanaf nu gezamenlijk ‘het veld’ genoemd)
ontwikkelen samen een Werkwijzer medisch noodzakelijk

Afgesproken is dat dit in lokaal overleg wordt opgepakt.

verblijf. De aanleiding voor deze werkwijzer is een rapport

KPMG geeft aan dat concrete afspraken en/of acties rondom

van Zorginstituut Nederland en niet een van de landelijke

het verkorten van lichte behandeltrajecten niet ter sprake

afspraken ggz.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 8

De werkwijzer verduidelijkt aan de ene kant de afbakening

• partijen lokaal afspraken kunnen maken over

tussen gemeentelijk en zorgverzekeringsdomein. Aan de

samenwerking en over een warme overdracht van een

andere kant geeft het een handvat voor een vloeiende

cliënt. Het doel is het realiseren van de gewenste

overgang tussen beide domeinen. Zo wordt duidelijker wie

doorstroom in de keten, en de juiste zorg door de juiste

voor welke activiteit verantwoordelijk is: de gemeente of de

aanbieder op het juiste moment op de juiste plaats.

zorgverzekeraar. Het doel is om te stimuleren dat cliënten
na een klinische opname op het juiste moment naar huis

Het is nog onbekend wat de status wordt van deze

kunnen en dat dan de juiste dingen geregeld zijn voor een

werkwijzer.

‘warme overdracht’.
Het garanderen van de juiste integrale zorg omvat meer dan
Van juli 2017 tot nu is er gewerkt aan het uitwerken van de

het verblijfsaspect van de ggz. Hiervoor lopen ook andere

werkwijzer. Betrokken partijen in de zorg zijn MIND, VNG,

trajecten, zoals de (door)ontwikkeling van

ZN en GGZ Nederland. De insteek is dat er voor 1 januari

kwaliteitstandaarden. Zorgstandaarden en modules geven in

2018 bestuurlijk draagvlak is voor een definitieve versie van

meer of mindere mate inhoudelijke criteria. Daarnaast is het

de werkwijzer en dat er een plan ligt voor implementatie. De

Netwerk Kwaliteitsontwikkeling GGz (NKO) een traject

vier organisaties brengen de werkwijzer vervolgens actief

begonnen voor een algemene module op- en afschalen.

onder de aandacht van hun achterban.

Voorlopig is dit stilgelegd omdat de meningen verschillen
over hoe – via het NKO of langs de weg van de

Lokale partijen zullen dan over een concrete werkwijzer

productstructuur – de normen ontwikkeld moeten worden.

beschikken waardoor:
• duidelijk is wat de grenzen zijn tussen medisch-

Ook op regionaal niveau vinden in de diverse taskforces

noodzakelijk verblijf en verblijf met

activiteiten plaats op het gebied van integrale zorg. In de

rechtvaardigingsgrond;

regionale taksforces wordt aangegeven dat de juiste

• het (zorg)proces van zorgaanbieders en gemeenten

integrale zorg nauw samenhangt met een effectieve inzet

verbeterd kan worden in afstemming met en aansluiting

van beschikbare capaciteit. Er wordt onder andere gekeken

op de behoefte van de cliënt;

hoe de door- en uitstroom van cliënten bij ggz-aanbieders
kan worden verbeterd.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 1 9

Specifieke aandacht voor 18-/18+

regionale taskforces. De deelnemers hebben wel aangegeven
wachtlijstproblematiek te ervaren in de jeugd-ggz. Mogelijk

Landelijke afspraak
Specifieke aandacht voor cliënten met de leeftijd
18-/18+.

wordt de overgang 18-/18+ in het vervolg nog onder de
aandacht gebracht.
Daarnaast is er een landelijk initiatief om extra aandacht te
krijgen voor het belang van een soepele overgang van 18-

Er is ook specifieke aandacht nodig voor de cliëntgroep in de

naar 18+. VWS organiseerde samen met andere partijen de

leeftijd 18-/18+. De overheveling van de jeugd-ggz van de

Jongvolwassenentop op 27 november 2017. Wij verwachten

Zvw naar de Jeugdwet heeft een wettelijke knip tussen

dat afspraken over betere samenwerking tussen gemeenten

psychische zorg voor jeugdigen en volwassenen gecreëerd.

en verzekeraars op dit thema nog niet op de

Het is niet wenselijk dat een jeugdige bij het bereiken van de

Jongvolwassenentop gemaakt zijn. Hiervoor moet een ander

leeftijd van 18 jaar moet wisselen van behandelaar omdat

traject worden gevolgd. Dit wordt nader uitgewerkt. Met de

deze wel door de gemeente, maar niet door de

branches gespecialiseerde Jeugdzorg is vanuit VWS

zorgverzekeraar gecontracteerd is. Er wordt gestreefd naar

afgesproken dat ze voor iedere jeugdige tijdig een integraal

continuïteit in de behandeling en de behandelaar. Ruim voor

toekomstplan vaststellen. VWS zal de implementatie daarvan

het bereiken van de 18-jarige leeftijd moet duidelijk zijn

volgen.

waar de cliënt terecht kan. Het is in eerste instantie aan de
zorgaanbieder/behandelaar om de jeugdige goed voor te
bereiden op de overgang naar volwassenheid. Het is aan

Zorgaanbieders informeren zorgverzekeraars tijdig over
lange wachttijden

gemeenten en verzekeraars om goede afspraken te maken
zodat het zorgaanbod goed aansluit.
Afgesproken is dat het onderwerp 18-/18+ in
lokaal/regionaal overleg wordt opgepakt. KPMG geeft aan

Landelijke afspraak
Zorgaanbieders informeren zorgverzekeraars tijdig
over lange wachttijden.

dat concrete afspraken en/of acties rondom de overgang van
18- naar 18+ niet specifiek ter sprake zijn gekomen in de

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 0

De verdeling van ggz-zorg over verschillende wetten vergt

zorgverzekeraar. Dit kan helpen bij de verdeling van cliënten

veel afstemming en samenwerking. Dat gaat niet altijd goed

over de beschikbare zorgaanbieders. Eén van de problemen

en is daarmee een belangrijke oorzaak van wachttijden in de

is dat verzekerden zich niet melden. Dat kan zijn omdat ze

ggz. Als er onvoldoende doorstroming en uitstroom is,

een voorkeur hebben voor de ggz-instelling waar zij op de

stagneert de instroom. Afgesproken is dat zorgaanbieders

wachtlijst staan, maar ook omdat zij niet weten dat

zich tijdig melden bij zorgverzekeraars en gemeenten als er

zorgverzekeraars kunnen helpen de wachttijd te verkorten

lange wachttijden dreigen te ontstaan. Zorgverzekeraars en

met behulp van wachtlijstbemiddeling. Bovendien kan de

gemeenten kunnen er dan voor zorgen dat cliënten zo snel

transparantie beter: het actuele zorgaanbod bij de

mogelijk bij een juiste aanbieder terecht kunnen. Bij

verschillende aanbieders is niet altijd inzichtelijk. Het is

specialistische zorg zal dit vaak regionale of zelfs landelijke

daarom belangrijk dat cliënten en verwijzers (zoals

voorzieningen betreffen. Zorgverzekeraars en

huisartsen) juiste en volledige informatie krijgen over

zorgaanbieders zorgen voor voldoende van deze regionale

wachttijden. Cliënten kunnen zo tijdig geholpen worden.

en landelijke capaciteit.

Ook moeten mensen meer worden gewezen op het bestaan
van en hun recht op wachtlijstbemiddeling.

KPMG geeft aan dat in de regionale taskforces niet expliciet
is gesproken over het informeren van verzekeraars over

Er worden veel activiteiten ontwikkeld op het gebied van

lange wachttijden door zorgaanbieders.

transparantie in de wachttijden, het informeren van de cliënt
en het aanmoedigen om in actie te komen:

Informatiepositie van de c liënt versterken en de

een campagne ‘wegvandewachtlijst’, een meldactie bij ons

transparantie vergroten

en een aanpassing van de informatieverplichtingen van ggzaanbieders. Afgelopen periode hebben deze acties op

Inleiding en samenvatting

individueel niveau al geleid tot kortere wachttijden wanneer

Soms ontstaan er wachttijden door een allocatieprobleem:

er via zorgbemiddeling een mogelijkheid was voor een

bij de ene zorgaanbieder is geen plek, terwijl een andere

andere zorgaanbieder.

zorgaanbieder nog wel ruimte heeft om cliënten te
behandelen. Verzekerden kunnen bij lange wachttijden

De volgende stap is dat de goed geïnformeerde cliënt zich

gebruik maken van wachtlijstbemiddeling door hun

vanaf nu ook steeds vaker structureel zal melden bij de

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 1

zorgverzekeraar wanneer er sprake is van lange wachttijden.

GGZ Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en MIND

Dit leidt tot een kortere wachttijd indien

werken samen met alle andere partijen aan de campagne

wachtlijstbemiddeling mogelijk is. Daarnaast leidt het voor

‘wegvandewachtlijst’. De campagne is erop gericht om

de zorgverzekeraar tot meer inzicht in de wachttijden en

mensen te informeren over wat zij zelf kunnen doen

wachtlijsten.

wanneer zij op een wachtlijst staan. Daarnaast is het doel
om de achterban van de deelnemende organisaties te

De campagne ‘wegvandewachtlijst’ zal de ingezette trend

betrekken en hen te laten weten wat zij aan andere

naar verwachting voortzetten en versterken. We zien veel

mogelijkheden kunnen bieden aan mensen die op een

potentie in dit initiatief, maar dit moet nog wel worden

wachtlijst staan. Deze campagne richt zich op plekken waar

waargemaakt. Ook zullen ggz-zorgaanbieders meer in hun

mensen die te maken hebben met wachttijden ook

rol moeten groeien om wachtenden te verwijzen naar de

daadwerkelijk komen. Zoals de wachtkamers van huisartsen,

zorgverzekeraar voor wachtlijstbemiddeling, of direct naar

ggz-aanbieders, wijkteams en Wmo-loketten.

een andere zorgaanbieder.

Doelstellingen van de campagne zijn in eerste instantie het
vergroten van de kennis van veldpartijen. Door deze partijen

Hieronder staan de verschillende activiteiten om de

te enthousiasmeren en te betrekken, wordt er bewustzijn

informatiepositie van de cliënt te versterken en de

gecreëerd over de aanpak van wachttijden ggz. De wens is

transparantie rond wachttijden te vergroten in meer detail

dat er een gedragsverandering bij betrokken stakeholders

uitgewerkt.

plaatsvindt. Dit moet ertoe leiden dat mensen die lang
moeten wachten, weten wat ze daaraan kunnen doen, en

Informeren van de cliënt over wachtlijstbemiddeling

hopelijk sneller zorg kunnen krijgen. Tot slot kunnen de
resultaten van de campagne gedeeld worden met de media

Landelijke afspraak
Zorgaanbieders publiceren wachttijden en begeleiden
cliënten die ze zelf niet kunnen behandelen naar een
andere aanbieder.

en politiek en andere relevante stakeholders. Om deze
doelstellingen te bereiken zijn de volgende producten
ontwikkeld: informatiebrieven voor ggz-aanbieders,
huisartsen en gemeenten; een toolbox (zoals posters en
flyers) en de website wegvandewachtlijst.nl.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 2

huisartsen en gemeenten kunnen vanaf eind oktober via de

Actieplan NZa: Transparantieregeling zorgaanbieders ggz –
publicatie van de wachttijden

website een toolbox bestellen. Er zijn 2000 toolboxen

Om mensen en verwijzers (zoals huisartsen) juiste en

gedrukt. Om de campagne meer aandacht te geven komt er

volledige informatie te geven over wachttijden, zijn

een gezamenlijk persbericht en een nieuwsbericht op de

zorgaanbieders in de ggz sinds 2010 verplicht om hun

website en social media kanalen. Op 24 oktober is de

wachttijden te publiceren. Eind 2016 is een traject gestart

gezamenlijke campagne gelanceerd via een persbericht.

om de manier van berekenen van de wachttijden te

In oktober 2017 vond het drukwerk plaats. Ggz-aanbieders,

evalueren. Het doel is dat mensen die zorg nodig hebben
Half november zijn de eerste 200 bestelde toolboxen

keuzes kunnen maken op basis van volledige en

verstuurd en uitgedeeld op de algemene leden vergadering

betrouwbare informatie over de wachttijden. Het

van GGZ Nederland. Een vervolgactie is dat GGZ Nederland

evaluatietraject heeft geleid tot aanpassingen in de regels.

huisartsenpraktijken gericht een e-mail stuurt met

De grootste wijziging is dat de gemiddelde

informatie over de campagne en de link om de toolbox te

aanmeldwachttijd wordt berekend op basis van de

bestellen.

gerealiseerde wachttijden van de laatste twee maanden
(retrospectieve wachttijd). Daarnaast wordt de

Naast het initiatief 'wegvandewachtlijst' is er ook in vier van

aanmeldwachttijd, wanneer van toepassing, uitgesplitst naar

de acht regionale taskforces aangegeven dat er onvoldoende

hoofddiagnosegroepen. Ook komt er één overzichtelijk

inzicht is in de verschillende typen aanbod en actuele

bronbestand van de wachttijden voor alle zorgaanbieders.

wachttijden bij de verschillende aanbieders in de regio.

Zorgaanbieders hebben hiervoor een aanleverplicht. Deze

Hierdoor is er geen inzicht in alle mogelijkheden voor een

gegevens kunnen dan bijvoorbeeld gebruikt worden voor de

cliënt. In twee regio’s wordt reeds actie ondernomen om dit

website ‘kiezen in de ggz’. Op deze website kunnen mensen

te verbeteren. Twee andere regio’s gaan de komende

actuele informatie vinden over de wachttijden waardoor ze

periode verkennen hoe dit inzicht kan worden verkregen.

vervolgens een keuze kunnen maken voor aan ggz-

Daarnaast geven verzekeraars in de regionale taskforces aan

aanbieder. Deze website is naar verwachting beschikbaar in

dat zij nog maar beperkt benaderd worden door cliënten

het laatste kwartaal van 2018.

voor zorgbemiddeling.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 3

De nieuwe Transparantieregeling zorgaanbieders ggz gaat in

Actieplan NZa: melden bij de NZa

op 1 januari 2018. Vektis gaat de wachttijdgegevens

Mensen die te maken krijgen met lange wachttijden in de

verzamelen. Wij krijgen de aangeleverde gegevens van

ggz hebben vaak een acuut probleem. Daarom hebben wij

Vektis en monitoren deze. Op die manier is er een uniform,

onze reguliere werkwijze aangepast. Zo zijn we op

actueel en vergelijkbaar overzicht van de wachttijden in de

casusniveau met verzekeraars in gesprek gegaan om daar

ggz en hoeven aanbieders deze maar één keer aan te

waar mogelijk problemen op te lossen. Daarnaast deed het

leveren. Door de maandelijks aanlevering van de gegevens

televisieprogramma Kassa op 29 april 2017 een oproep aan

over de wachttijden zal een beter beeld ontstaan en kunnen

mensen die te maken hebben met lange wachttijden in de

knelpunten worden voorzien. Ook sluit de aanleverplicht bij

ggz. Ze werden uitgenodigd om bij ons een melding te doen

Vektis aan bij het breed gedragen initiatief van de koepel

van lange wachttijden. Hier is gehoor aan gegeven en we

van cliënten- en familieorganisaties in de ggz, ggz-

hebben ruim 100 meldingen ontvangen. Uit ongeveer de

aanbieders en zorgverzekeraars voor een nieuwe

helft van deze meldingen bleek dat de melder op dat

keuzewebsite voor patiënten in de ggz.

moment te maken had met een (te lange) wachttijd. Ook
meldden mensen over hun ervaringen met de lange

Realtime publiceren van wachttijden

wachtlijsten.

In de landelijke afspraken ggz is opgenomen dat
zorgaanbieders realtime hun wachttijden moeten

Een melder geeft aan dat er te weinig plekken zijn voor

publiceren op hun website. Dit is ook zo opgenomen

een traumabehandeling. Hij is meer dan drie jaar bezig
geweest om op de juiste plek terecht te komen.

in de transparantieregeling. Veldpartijen hebben met
elkaar invulling gegeven aan het aanbieden van
realtime wachttijdinformatie. Zo moeten ggzaanbieders de wachttijden op hun website updaten als
daar een goede reden voor is. Dit kan vaker zijn dan

Meerdere keren werd hij na een paar maanden weer
naar een andere aanbieder verwezen. De wachttijd van
meer dan een half jaar tot een jaar begon voor hem
dan weer opnieuw.

een keer per maand.
Dit is een fictief voorbeeld op basis van echte meldingen.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 4

Een deel van deze melders werd meteen door de

Zorgverzekeraars hebben vervolgens contact opgenomen

zorgverzekeraar geholpen toen zij voor zorgbemiddeling

met de melders om tot een oplossing te komen. Wij zijn

belden. Voor een aantal melders was het minder eenvoudig

vervolgens op de hoogte gesteld van de uitkomsten.

op te lossen. We hebben, voor de melders die hiermee

Ook in 2018 gaan we door met de meldactie. Cliënten die te

instemden, contact gezocht hun zorgverzekeraar om hun

lang moeten wachten op zorg, kunnen zich melden bij ons

melding onder de aandacht te brengen. Daarbij moet

Meldpunt. Wij kunnen dan gericht actie ondernemen richting

opgemerkt worden dat voor een deel van wachtenden ggz-

de zorgaanbieder of de zorgverzekeraar.

cliënten bellen met de zorgverzekeraar geen optie is,
vanwege de stoornis die zij hebben of om privacy redenen.

Een melder heeft een wachttijd gekregen van zijn ggzaanbieder die de Treeknorm ruim overschrijdt. Hij
geeft aan gesproken te hebben met zijn
zorgverzekeraar, maar geeft ook aan dat er geen
oplossing lijkt te zijn. Wij zochten contact met zijn
zorgverzekeraar. De zorgverzekeraar kon inderdaad
niets doen aan de wachttijd bij de zorgaanbieder waar
de melder zich had ingeschreven. Wat zijn
zorgverzekeraar wel kan doen is helpen met
zogenoemde ‘overbruggingszorg’ of het zoeken naar
een andere ggz-aanbieder met een kortere wachttijd.
Dit is een fictief voorbeeld op basis van echte meldingen.

V erbetering c ontractering, inkoop en bekostiging

Inleiding en samenvatting
In de afgelopen periode is geconstateerd dat specifieke
aandacht nodig is voor:
• De acute ggz: De kwaliteit, beschikbaarheid en
samenwerking binnen de keten van acute ggz is nog niet
optimaal. Dit geldt zowel voor de zorg overdag als tijdens
de avond-, nacht- en weekenduren.
• De beveiligde ggz: Ook is in het eindrapport van het
programma Continuïteit van zorg geconstateerd dat er
onvoldoende beveiligde plaatsen zijn voor mensen zonder
strafrechtelijke titel. In de zorgcontractering is er
onvoldoende aandacht voor deze mensen.
• De ambulante zorg: De afgelopen jaren is door partijen
gewerkt aan het afbouwen van de klinische
behandelcapaciteit. Hierdoor krijgt de cliënt de zorg meer
in de eigen omgeving (ambulante zorg) en kan daardoor
blijven deelnemen in de maatschappij. Het is daarbij

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 5

belangrijk dat de opbouw van het ambulante zorgaanbod

Om de wachttijden terug te dringen is het noodzakelijk dat

gelijk op gaat met de afbouw van de klinische capaciteit.

zorgaanbieders èn zorgverzekeraars een gezamenlijke visie
uitdragen en dit ook implementeren. Hierbij is het van

Daarnaast spelen er ook op algemeen niveau een aantal

belang dat beide niet wachten op externe factoren of

issues rond contractering, inkoop en bekostiging in de ggz.

partijen maar zo snel mogelijk zelf aan de slag gaan.

Er worden contractafspraken gemaakt tussen
zorgaanbieders en zorgverzekeraars die mogelijk tot

Hieronder staan de verschillende activiteiten op het gebied

financiële problemen bij een aanbieder kunnen leiden. Dit

van de acute ggz, de beveiligde ggz, de ambulante zorg en

kan leiden tot minder aanbod als instellingen of

op algemene issues rond contractering in meer detail

vrijgevestigden hierdoor failliet gaan.

uitgewerkt.

De implementatie van de uitbreiding van de acute ggz,

Inrichting acute ggz

beveiligde zorg en ambulante zorg blijft achter bij de
landelijk gemaakte afspraken. De verschillende partijen
zitten niet altijd op een lijn en zijn afwachtend als het gaat
om (het financieren van) uitbreiding op deze onderdelen van
de ggz. Voor de acute ggz werken we samen met partijen
aan een passend en toekomstbestendig bekostigingsmodel.
Dit bekostigingsmodel sluit aan bij de nieuwe

Landelijke afspraak
Zorgaanbieders doen concrete voorstellen aan
zorgverzekeraars over wat er nodig is om de acute ggz
in te richten. Zorgverzekeraars bekostigen vervolgens
goede voorstellen.

kwaliteitsstandaard, de generieke module Acute psychiatrie.
Er lijkt te worden gewacht op dit nieuwe bekostigingsmodel

De acute ggz heeft raakvlakken met de lange wachttijden die

of op meer inzichten (vanuit een veldnorm of vanuit

in de ggz voorkomen. Als mensen onvoldoende of niet op

onderzoeken). Naast beperkte resultaten voor de acute ggz,

tijd zorg ontvangen, kan dit een toename in het aantal crises

beveiligde zorg en ambulante zorg, verloopt ook het maken

als gevolg hebben. Ook kan het voorkomen dat de

van contractafspraken tussen zorgverzekeraars en

doorstroom vanuit de acute ggz naar bijvoorbeeld de

zorgaanbieders in het algemeen soms moeizaam.

ambulante of klinische zorg stagneert. Het is dus van groot
belang dat alle schakels in de ggz-keten goed lopen.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 6

Opstopping of stagnatie op één plek beïnvloedt andere

deze afspraken op regionaal niveau niet. GGZ Nederland en

schakels. Het gevolg hiervan is onder andere lange

ZN geven aan dat beschikbare crisisbedden en

wachttijden. Over de bekostiging van concrete voorstellen

crisisbehandelingen (ter voorkoming van opname) belangrijk

hebben wij geen informatie gehad. Met betrekking tot de

zijn voor het bekostigingsadvies. De generieke module

stand van zaken in de acute ggz is onderstaande

vormt hiervoor het uitgangspunt. Pas als er een passende

gerapporteerd.

bekostiging is, kunnen zij de module implementeren en kan
het beschikbaar houden van een crisisbed geregeld worden

Generieke module Acute psychiatrie

in elke regio. Op dit moment maken GGZ Nederland en ZN in

De generieke module Acute psychiatrie is een nieuwe

elke regio, zover mogelijk binnen de huidige bekostiging en

richtlijn voor de acute ggz. Het beschrijft de nieuwe

keten, afspraken over het beschikbaar houden van de

organisatie, de normen en ordening van de acute

crisisfunctie en bijbehorende bedden. Dit zijn de reguliere

psychiatrische zorg. Deze kwaliteitsstandaard is in maart

afspraken tussen zorgverzekeraars en aanbieders op

2017 opgeleverd. Inschrijving van deze module bij het

crisiszorg.

Kwaliteitsinstituut volgt nog. We werken op dit moment aan
een passend en toekomstbestendig bekostigingsmodel voor

Een wachttijd voor vrijwillige crisisopname komt nog steeds

de acute psychiatrische zorg volgens deze generieke

voor. GGZ Nederland en ZN geven aan dat dit gaat om

module. We verwachten het advies voor de bekostiging van

situaties die niet de hoogste urgentie hebben. GGZ

de acute ggz begin 2018 naar VWS te sturen. Het is de

Nederland en ZN meldden dat in de crisisbehandeling steeds

bedoeling dat het nieuwe bekostigingsmodel per 2019 wordt

meer ingezet wordt op intensieve thuisbehandeling om

ingevoerd. We merken hierbij op dat de implementatie en

opname te voorkomen. MIND merkt dit niet in de praktijk en

naleving van de generieke module niet op alle punten hoeft

noemt daarbij dat het aantal Intensive Home Treatment-

te wachten op invoering van het bekostigingsmodel in 2019.

teams (IHT) nog klein is. Daarnaast geeft MIND aan dat
wanneer er wel voldoende plek is, het alsnog moeilijk is om

Crisisbedden en BOPZ-bedden

een crisisbed te vinden. Zij constateren dat er een slechte

In het implementatieplan van de generieke module Acute

toegang is tot crisisbedden. Ook krijgen zij signalen dat

psychiatrie staat dat er bestuurlijke afspraken op regionaal
niveau komen over crisis- en BOPZ-bedden. MIND herkent

mensen te vroeg ontslagen worden omdat een andere cliënt
urgenter is. GGZ Nederland is van mening dat een passende

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 7

bekostiging de uitbreiding van het aantal IHT-teams en het
aantal beschikbare (lege) crisisbedden stimuleert.
Time-out voorzieningen
Een time-out voorziening is niet gericht op behandeling. Dit
is een plek waar mensen, na verwijzing, naartoe kunnen
gaan omdat de thuissituatie bijvoorbeeld moet stabiliseren.
De behandelaar van de cliënt die gebruik maakt van de time-

Beveiligde ggz voor cliënten die agressief of gevaarlijk
gedrag vertonen
Landelijke afspraak
De inkoop van beveiligde ggz voor cliënten die
agressief of gevaarlijk gedrag vertonen, wordt direct
verhoogd.

out voorziening blijft verantwoordelijk. Deze bedden zijn van
belang in de wachttijdenproblematiek omdat zij onnodig
medicijngebruik voorkomen en de druk op crisiszorg
verkleinen. Omdat in een dergelijke voorziening geen
behandeling plaatsvindt, valt dit onder de Wmo en daarmee
onder de regie en uitvoering van gemeenten. MIND geeft aan
dat er vaak onduidelijkheid bestaat over wie er precies voor
moet betalen: de gemeente of de zorgverzekeraar. Een
dergelijke voorziening hoeft ook niet perse door een ggzorganisatie geregeld te worden. Er komen dankzij de
verwarde personen discussie wel meer initiatieven. Zo heeft
een zorgverzekeraar samen met een gemeente een
logeerhuis geopend. Dit gebeurt niet op structurele wijze.
MIND verwijst naar het tussenrapport van het Schakelteam
personen met Verward Gedrag, waarin staat dat er niet
genoeg time-out bedden beschikbaar zijn en deze gemist
worden door cliënten en hun naasten.

Voor beveiligde ggz geldt enerzijds dat het soms lang duurt
voordat mensen de juiste zorg op de juiste plek krijgen.
Anderzijds kunnen lange wachttijden leiden tot een
verergering van de problematiek, met mogelijk een
verhoogde vraag om beveiligde zorg als gevolg.
Zowel bij aanbieders als bij verzekeraars zijn de knelpunten
in de regio’s voor civielrechtelijke beveiligde zorg op dit
moment zichtbaar. De inkoop van beveiligde ggz voor
cliënten die agressief of gevaarlijk gedrag vertonen is in de
afgelopen periode – in tegenstelling tot de gemaakte
afspraken - nog nauwelijks structureel verhoogd. Wij hebben
signalen ontvangen dat aanbieders de extra inkoop in de
gesprekken met zorgverzekeraars hebben geagendeerd,
maar dat dit niet leidt tot structurele oplossingen. Pas bij
schrijnende individuele gevallen komt er beweging bij
zorgverzekeraars. GGZ Nederland heeft namens ggzinstellingen ook melding gedaan bij ons over het

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 8

achterblijven van de inkoop van beveiligde bedden. ZN geeft

crises, omdat mensen niet tijdig de zorg ontvangen die zij

aan dat ggz-aanbieders volgens zorgverzekeraars niet met

nodig hebben.

concrete plannen of aanvragen komen.
Het Trimbos-instituut heeft in haar Monitor ambulantisering
Aanbieders vinden het lastig een getal te noemen voor het

2016 aangegeven dat de opbouw van de ambulante zorg te

aantal plekken dat ze structureel zouden willen en kunnen

langzaam gaat. Deze opbouw moet versneld plaatsvinden.

bieden. Verzekeraars weten niet hoeveel plekken ze moeten

Bovendien is het belangrijk dat mensen die niet meer primair

inkopen. Er wordt nu gewerkt aan een veldnorm waaruit

behandeling, maar vooral sociale begeleiding en

moet blijken wat het capaciteitstekort is. In de veldnorm

ondersteuning nodig hebben, sneller doorstromen naar

staat zowel de kwaliteit, de kwantiteit als de organisatie van

bijvoorbeeld gemeentelijke voorzieningen uit de Wmo. Als

de keten centraal. De veldnorm is 1 april 2018 klaar en heeft

deze doorstroom niet of onvoldoende tot stand komt, kan

een verplicht karakter zodra die bij het Zorginstituut is

de ambulante en klinische behandelcapaciteit niet doelmatig

ingediend.

worden ingezet voor mensen die op behandeling wachten.
Met andere woorden: als passende doorstroom tijdig

Ambulante zorg

plaatsvindt, komt er meer ambulante en klinische
behandelcapaciteit vrij.

Landelijke afspraak
Zorgaanbieders stellen concrete en integrale plannen
op voor de opbouw van het ambulante zorgaanbod.

Om inzicht te krijgen in de mogelijkheden voor uitbreiding
van de ambulante zorg en de ontwikkeling van de ambulante
zorg, heeft VWS opdracht gegeven tot een aantal
onderzoeken:

Nu de klinische capaciteit in de ggz afgebouwd wordt, is het
van groot belang dat ambulante zorg evenredig en met

• Een verdiepend (actie)onderzoek naar ambulantisering in
de regio Dordrecht door onderzoeksbureau Significant.

gelijke snelheid wordt opgebouwd. Wanneer dit niet of

• De jaarlijkse monitor ambulantisering wordt in 2017

onvoldoende gebeurt, leidt dit tot wachttijden en/of

uitgebreid met extra kwalitatief onderzoek door het

inadequate zorg voor (ambulante) behandeling. Of zelfs tot

Trimbos-instituut.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 2 9

de opbouw van het ambulante zorgaanbod en de

Actieplan NZa: analyse en beoordelen contractvoorwaarden
gespecialiseerde ggz

financiering van zorgverzekeraars. Deze quickscan wordt

Naast specifieke onderdelen van de ggz, zoals acute en

gedaan door het Trimbos-instituut en wordt verwacht in

beveiligde ggz, zien we ook op algemeen niveau dat

maart 2018.

bepaalde kanten van de contractering in de gespecialiseerde

• Een quickscan van de plannen van zorgaanbieders voor

ggz kunnen leiden tot langere wachttijden. Een voorbeeld
Omdat het Trimbos-instituut uitgebreid in zal gaan op de

hiervan is het omzetplafond. Een zorgaanbieder spreekt dan

voortgang van de afspraak over ambulantisering in het

met de zorgverzekeraar af dat zij zorg leveren tot het

voorjaar van 2018, gaan wij in deze rapportage niet

omzetplafond is bereikt. Daarna nemen ze in principe geen

diepgaand op het onderwerp in. Wel wijzen wij ggz-

nieuwe cliënten (van de desbetreffende verzekeraar) meer

aanbieders graag op het inspiratiedocument dat door GGZ

aan. Een ander voorbeeld is de gemiddelde prijs per cliënt.

Nederland is opgesteld. Hierin worden aanbieders geholpen

Dit houdt in dat er een gemiddelde prijs per verzekerde is en

bij het voeren van het in-/verkoopgesprek met

de zorg voor deze prijs geleverd moet worden aan een

zorgverzekeraars en gemeenten over de opbouw van

verzekerde. Duurdere cliënten worden door dergelijke

ambulante zorg. Zo wordt gewezen op de mogelijkheid om

afspraken ‘onaantrekkelijk’. Deze afspraken hebben als doel

bijvoorbeeld extra volumeafspraken te maken voor FACT- of

om de zorg betaalbaar te houden, maar kunnen ook de

IHT-teams. Bovendien wordt gewezen op de € 288

toegankelijkheid van ggz-zorg beïnvloeden.

onderschrijding en het benutten van deze financiële
middelen. Daarnaast wordt gewezen op de IPS-methodiek

Ondanks de inspanningen om de contractering transparanter

om mensen met een psychische kwetsbaarheid te

te maken, zien we dat de onderhandelingen in een aantal

ondersteunen in re-integratie op hun werk en de

gevallen moeizaam verliepen. Bijvoorbeeld als gedurende het

mogelijkheid om hierover in de contractering afspraken te

jaar blijkt dat het omzetplafond wordt bereikt en de

maken.

zorgaanbieder aanvullende financiële afspraken wil maken,
stagneren in sommige gevallen de gesprekken. Soms leidt
dit tot een (publiekelijke aangekondigde) cliëntenstop.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 0

Over de contractvoorwaarden hebben we gesproken met

Na onze gesprekken en bezoeken hebben we de volgende

brancheorganisaties, zorgaanbieders en zorgverzekeraars.

lijst met succesfactoren voor het maken van goede

Daarnaast hebben we verschillende werkbezoeken afgelegd

afspraken in de contractering en inkoop opgesteld:

bij zorgaanbieders. In deze gesprekken zijn onder andere

• Zorgverzekeraars hebben inzicht in de

contractvoorwaarden in zijn algemeenheid besproken, het

verzekerdenpopulatie en het zorgaanbod bij de

verloop van het contracteerproces en knelpunten die daarin

aanbieder. Gedetailleerd inzicht in zorgvraag en –aanbod

worden ervaren. Daarbij is gekeken welke rol

ondersteunt het maken van afspraken waarbij de grootste

contractvoorwaarden spelen in het contracteerproces. We

knelpunten (in termen van wachttijd) gericht worden

hebben goede voorbeelden gezien van zorgaanbieders die

aangepakt.

‘in control’ zijn en kunnen goed sturen op zowel de

• Zorgaanbieders maken de effectiviteit en doelmatigheid

zorginhoudelijke kant als de financiële kant van de

van hun behandelingen inzichtelijk. Zorgaanbieders

zorgverlening.

kunnen zo aantonen dat zij zelfstandig en gericht
eventuele ondoelmatige werkwijzen aanpakken.

De NZa heeft de afgelopen tijd actiever bemiddeld
tussen zorgaanbieders/zorgverzekeraars en
(dreigende) cliëntenstops beoordeeld. Het meest in het
oog springende voorbeeld daarvan is de zorginstelling
Emergis, waarbij partijen vastgelopen waren in de
onderhandelingen. Ons belangrijkste doel bij deze
soort bemiddeling is dat stevige onderhandelingen niet
ten koste mogen gaan van de zorg voor (toekomstige)
cliënten in de regio. Van zowel zorgaanbieders als
zorgverzekeraars verwachten wij dat er in het kader
van toegankelijkheid van zorg altijd constructief
overleg wordt gevoerd.

• Duidelijkheid over welke informatie zorgaanbieder en
zorgverzekeraar zelf nodig hebben, inzicht in wat de
ander nodig heeft;
• Als er duidelijkheid is over welke informatie nodig is,
moeten zorgaanbieders en zorgverzekeraars zorgen voor
goede informatiestromen tussen beide. Daarnaast biedt
de zorgaanbieder een actueel overzicht van de
wachttijden.
• Zorgaanbieders kunnen onderbouwen wat het gevolg is
van een tekort aan financiële middelen op de wachttijden
én hoe eventuele extra middelen de toegankelijkheid van
zorg ten goede komen.
• Zorgaanbieder en zorgverzekeraar gaan tijdig in gesprek
met elkaar om cliëntenstops te voorkomen.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 1

• Zorgaanbieder en zorgverzekeraar hebben oog voor

te onderbouwen wat het effect voor hun zorgverlening. En

maatwerk en de mogelijkheid van aanpassing van

anderzijds voor de zorgverzekeraars om verantwoorde lange

financiële afspraken gedurende het jaar.

termijn investeringen te doen. Afspraken voor een langere
termijn dan één jaar (bijvoorbeeld in de vorm van

Deze factoren hebben een positieve invloed op de relatie

meerjarencontracten) kunnen hierbij helpen. Via de

zorginkoop/contractering en het voldoen aan de zorgplicht

zorginkoop hebben zorgverzekeraars veel

van de zorgverzekeraars. Zorgverzekeraars en

sturingsmogelijkheden, richting de zorgaanbieders waar ze

zorgaanbieders moeten zich inzetten om deze factoren in te

contracten mee sluiten en richting de gehele sector.

vullen.

Zorgverzekeraars dienen deze mogelijkheden maximaal te
benutten om de wachttijden te verminderen en daarmee de

We hebben gezien dat een aanbieder informatie
richting de zorgverzekeraars op een inzichtelijke
manier kan verstrekken. Zo is er inzicht in de wijze
waarop zorg wordt verleend, hoe zorg het beste
verleend kan worden en wat de effectiviteit van
behandelingen is. De aanbieder kan daarmee sturen op
zowel de zorginhoudelijke kant als de financiële kant
van de zorgverlening. Deze factoren zijn essentieel
voor het gesprek tussen de aanbieder en verzekeraar.

toegankelijkheid van zorg te borgen. De contractrelatie biedt
zorgaanbieders en zorgverzekeraars de kans om bij
wachttijden gedetailleerd na te gaan hoe en voor welke
cliëntgroepen de knelpunten ontstaan. Met dit inzicht zijn ze
in staat om afspraken te maken die ten goede komen aan
groepen waarvan bekend is dat er lange wachttijden voor
zijn, zoals autisme en persoonlijkheidsstoornissen. Wat er
nodig is kan per organisatie verschillen; zoals sturing op
doelmatigheid, uitbreiden van e-health toepassingen,
specifieke opleidingsplekken en extra middelen die
geoormerkt zijn voor bijvoorbeeld bepaalde doelgroepen.

Naast de inkoop van ‘reguliere’ zorg hebben veel
zorgaanbieders plannen om verbeteringen van zorg door te
voeren of innovaties te implementeren. Bij dit soort plannen
zijn effecten soms pas jaren later merkbaar. Een contract dat
voor één jaar wordt afgesloten, biedt dan onvoldoende
mogelijkheden. Enerzijds voor de zorgaanbieders om goed

We blijven in gesprek met zorgaanbieders en
zorgverzekeraars om het effect van contractvoorwaarden op
de toegankelijkheid te monitoren. Hierbij zullen we specifiek
kijken naar het effect van contractvoorwaarden, zoals naar
de gemiddelde prijs per cliënt, het omzetplafond, de

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 2

doorleverplicht, de absolute hoogte van tarieven en de

veroorzaakt door een (toenemend) personeelstekort in de

wachttijden in de ggz. Ook gaan we nader onderzoek doen

ggz en een krappe arbeidsmarkt. Hierdoor is het moeilijk om

naar de vraag of door omzetplafonds bij vrijgevestigden

voldoende goed opgeleid personeel te vinden. Hieronder

capaciteit voor het reduceren van wachttijden onbenut blijft.

wordt ingegaan op activiteiten om de tekorten op de
arbeidsmarkt tegen te gaan.

Tegengaan tekorten op de arbeidsmarkt
De oplossing voor de krapte op de arbeidsmarkt voor

Inleiding en samenvatting

professionals in de ggz lijkt simpel: zorg dat er meer

Er zijn verschillende analyses gedaan naar de wachttijden in

mensen opgeleid worden voor de ggz. Maar zo eenvoudig is

de ggz. Hieruit blijkt dat het probleem meerdere oorzaken

het niet. Het verhogen van de opleidingscapaciteit is een

kent. In onze brief aan de minister over integrale en

maatregel die pas op de langere termijn effect heeft op de

waardegedreven zorg geven we ook aan dat niet één

wachttijden. Het opleiden van deze zorgverleners kost

organisatie dit zelf kan oplossen. Een gezamenlijke aanpak

namelijk tijd en doet in de tussentijd juist een extra beroep

is noodzakelijk.

op de capaciteit van behandelaren in de sector. De
maatregelen om de opleidingscapaciteit uit te breiden,

Uit onderzoek van inkooporganisatie Intrakop en
accountant Verstegen wordt duidelijk dat de ggz
moeite heeft met het vinden van genoeg geschikt
personeel. Het totaal aantal vacatures in deze sector is
in 2016 met 28,5% gestegen. Van de openstaande
vacatures (in 2016 ongeveer 5000) waren er bijna
duizend moeilijk te vullen.

zullen daarom op korte termijn nog niet leiden tot kortere
wachttijden. GGZ Nederland werkt ook aan andere
oplossingen voor het tekort op de arbeidsmarkt. Het is nog
onduidelijk wat deze oplossingen gaan opleveren voor de
capaciteit en daarmee voor de wachttijden. Bovendien moet
gekeken worden hoe nieuw opgeleide zorgprofessionals ook
aan de slag gaan waar de nood het hoogst is. Regio’s en
instellingen met moeilijk te vullen vacatures moeten ook
aantrekkelijke plekken zijn om te werken.

Een van de oorzaken van de wachttijden in de ggz is
onvoldoende specifieke behandelcapaciteit en daardoor
onvoldoende zorg op de juiste plek. Dit wordt deels

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 3

Verruimen opleidingscapaciteit en behoud personeel
Landelijke afspraak
Verruimen opleidingscapaciteit verschillende
beroepsgroepen in de ggz.

Voor het personeelstekort is afgesproken dat de minister
van VWS de opleidingscapaciteit van de beroepen zal
verruimen om het tekort aan behandelcapaciteit aan te
pakken. De minister volgt daarbij het maximumadvies van
het Capaciteitsorgaan. De aanpak voor cliënten met autisme,
persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht verstandelijke
beperking in combinatie met ggz-problematiek heeft daarbij
prioriteit. Daarnaast wordt voor de verpleegkundig specialist
ggz aanvullend op het maximumadvies de
opleidingscapaciteit verruimd.
Overheid
De minister van VWS heeft een aantal opleidingsplaatsen
beschikbaar gesteld voor de beroepen gz-psycholoog,
psychotherapeut, klinisch psycholoog, klinisch
neuropsycholoog en de verpleegkundig specialist ggz.
Hierbij heeft VWS het maximumadvies gevolgd van het
Capaciteitsorgaan. In Tabel 2 staan de precieze aantallen van
de beschikbaar gestelde opleidingsplaatsen per beroep per

Tabel 2. Aantal beschikbare opleidingsplaatsen in de ggz
Be roep

Aa ntal plekken

Aa ntal plekken

2 0 15-2017

2 0 18

Gz-psycholoog

500

610

Psychotherapeut

120

224

Klinisch psycholoog

140

255

Klinisch

20

27

87

102

neuropsycholoog
Verpleegkundig
specialist ggz

In het kader van de opleidingscapaciteit is daarmee voldaan
aan de gemaakte landelijke afspraak. Daarnaast heeft de
minister aangegeven de ggz-sector uitdrukkelijk op te
roepen om de opleidingsplaatsen, die buiten de
beschikbaarheidsfinanciering om worden gerealiseerd, niet
te minderen.
Zorgaanbieders
Door de personeelstekorten staat de interne
opleidingscapaciteit onder druk. Het is voor instellingen in
tijden van arbeidsmarktkrapte moeilijker om beschikbare
capaciteit vrij te maken om mensen op te leiden. Toch geven
ggz-instellingen aan dat zij niet bezuinigen op het aantal
opleidingsplekken en zo nodig binnen hun financiële

jaar.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 4

mogelijkheden boven-budgettair (voor rekening van de

binnenhalen van nieuw personeel, maar vooral ook om het

instelling) mensen opleiden.

behouden van personeel. Zo pleit GGZ Nederland voor een
meerjarenafspraak over ruimere scholingsbudgetten om de

Alleen het opleiden van meer mensen is niet de oplossing. Er

verwachte tekorten voor verpleegkundigen voor te zijn. Ook

is namelijk ook sprake van structureel minder aanbod van

gaan zij in overleg met hogescholen voor verhoging van de

personeel, bijvoorbeeld door pensionering.

studentenaantallen en oplossingen voor stageproblematiek.

Uit verschillende hoeken krijgt de NZa signalen dat
psychiaters uit dienst gaan bij ggz-instellingen en zich
als zzp’er laten inhuren. Dit leidt enerzijds tot een
stijging in de zorgkosten en anderzijds tot minder
beschikbaarheid voor bijvoorbeeld het draaien van
crisisdiensten. Dit leidt vervolgens weer tot extra
werkdruk bij degenen die nog wel in dienst zijn van
instellingen, wat deze situatie verder versterkt. Een
genoemde oplossingsrichting is het verplichten van het
draaien van crisisdiensten voor (her)registratie van
psychiaters. We roepen veldpartijen op om gezamenlijk
na te denken over hoe om te gaan met deze
ontwikkelingen.

Ook op regionaal niveau worden initiatieven ontplooid, zoals
het verkennen in hoeverre de regio gezamenlijk kan
investeren in de verruiming van het opleidingsaanbod in de
regio. Denk bijvoorbeeld aan cofinanciering van opleidingen
vanuit de ggz-aanbieders in de regio. Een grote instelling
verzorgt daarbij de opleiding, maar zorgt voor
terugkeergarantie van de medewerker naar de
cofinancierende ggz-aanbieder zodra de opleiding is
afgerond. Ook geven een aantal regio’s aan dat zij het
gevoel hebben dat de opleidingsplekken niet altijd goed zijn
verdeeld over het land. De indruk bestaat dat mensen vaak
daar settelen waar de opleidingsplek is en hierdoor de
verdeling binnen Nederland niet optimaal is.
Overige activiteiten

Naast uitbreiding van de opleidingscapaciteit wordt ook
nagedacht over minder voor de hand liggende oplossingen
voor een structureel arbeidsmarkttekort. De verkenning
daarvan is begin 2018 gepland. Het gaat bij het
terugdringen van personeelstekorten niet alleen om het

Tot slot zijn er een aantal activiteiten die niet onder een van
de thema’s vallen. Het betreft de uitbreiding van e-health en
het uitvragen van verbeterplannen bij zorgverzekeraars. In
onderstaande twee paragrafen worden deze twee onderdelen
verder uitgewerkt.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 5

Uitbreiding e-health

Naar verwachting zal het plan van aanpak aan het einde van
2017 gereed zijn en in 2018 en 2019 worden uitgevoerd.

Landelijke afspraak
Stimuleren van e-health.

Ook op regionaal niveau wordt het belang van het inzetten
van meer e-health gezien en worden diverse initiatieven
opgezet. De oproep is vooral om meer ervaringen uit te

In de ggz kan meer gebruik worden gemaakt van de

wisselen, initiatieven rond e-health op elkaar aan te laten

mogelijkheden van e-health. Met e-health en informatie-

sluiten en te kijken hoe we de wachttijden door de inzet van

uitwisseling kunnen cliënten die op de wachtlijst staan

e-health kunnen terugdringen.

eerder worden geholpen. Ook kan er al intensiever contact
Verergering van de klachten kan zo worden voorkomen. Ook

Actieplan NZa: Rapportages zorgverzekeraars over
gevraagde verbeteringen op het gebied van zorgplicht en

wordt e-health ingezet om medicijngebruik te voorkomen,

wachttijden

mensen zelfredzamer te maken en zo de groei van de vraag

We hebben zorgverzekeraars in 2016 gevraagd om plannen

naar ggz in goede banen te leiden. Verbeterde informatie-

aan te leveren om de wachttijden in de ggz te verminderen.

uitwisseling draagt bij aan effectievere zorgverlening en

We hebben informatie gevraagd over structureel inzicht in de

samenwerking, wat ook bijdraagt aan het terugdringen van

wachttijden en over de oorzaken van overschrijdingen.

de wachttijden. Investeringen in e-health zorgen ervoor dat

Daarnaast hebben we een plan van aanpak uitgevraagd met

de ggz in de toekomst beter is uitgerust om het groeiend

concrete acties die worden genomen en de termijn

aantal cliënten te kunnen helpen.

waarbinnen het plan wordt geïmplementeerd. We hebben de

zijn tussen de behandelaar en de cliënt op de wachtlijst.

door zorgverzekeraars aangeleverde (en aangevulde)
Op de VWS-begroting is voor 2018 € 25 miljoen beschikbaar

informatie beoordeeld. In juni 2017 hebben we in de

gesteld om e-health uit te breiden en toegankelijker te

Commissie Toezicht aan alle verzekeraars een algemene

maken. Ook in 2019 komt ditzelfde budget beschikbaar. Op

terugkoppeling gegeven. Ook hebben we alle

dit moment werkt VWS samen met de sector aan de concrete

zorgverzekeraars individueel terugkoppeling gegeven over

invulling van de landelijke afspraken. Daarin worden niet

hun plan van aanpak. Deze terugkoppeling is gevolgd door

alleen instellingen, maar ook vrijgevestigden meegenomen.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 6

een gesprek. In de Commissie Toezicht van 7 december is

merendeel van de zorgverzekeraars zijn

het onderwerp nogmaals met elkaar besproken.

sturingsmogelijkheden als beperkt ervaart.

Het opvragen en beoordelen van de plannen van aanpak van

Wij vinden het belangrijk dat zorgverzekeraars proactief

zorgverzekeraars heeft opgeleverd dat wij de urgentie van

handelen en niet pas in actie komen als een verzekerde

de problematiek nogmaals duidelijk hebben kunnen maken

contact opneemt. Bij veel cliënten is zorgbemiddeling een

aan zorgverzekeraars. Dit gevoel van urgentie wordt breed

onbekend fenomeen. Daarnaast is het niet voor elke ggz-

gedeeld. Daarbij hebben wij uit de gesprekken en de

cliënt even makkelijk om zelf actief contact op te nemen met

verbeterplannen kennis kunnen nemen van verschillende

de zorgverzekeraar. Zorgverzekeraars moeten zich daarom

voorbeelden van concrete acties om de wachttijden terug te

niet alleen reactief opstellen, maar moeten ook proactief de

dringen. Daarnaast heeft het verzoek om plannen van

wachtlijsten aanpakken. Dat er mogelijkheden zijn, blijkt uit

aanpak en de gesprekken hierover opgeleverd dat

de verschillende concrete acties die door sommige

zorgverzekeraars een inventarisatie van de problematiek

zorgverzekeraars worden ondernomen. We roepen alle

hebben gemaakt en bewust zijn gaan nadenken over hun

zorgverzekeraars op om extra stappen te zetten en

verantwoordelijkheid en de rol die zij in deze problematiek

initiatieven te nemen om de wachttijden in de ggz binnen de

moeten nemen.

Treeknormen te krijgen. Het oplossen van
wachttijdproblematiek is een gedeelde verantwoordelijkheid

Tegelijkertijd maken we ons zorgen. Niet elke

van zorgverzekeraars en zorgaanbieders.

zorgverzekeraar ziet de mogelijkheden of pakt het even
goed op. Wij zien verschillen in de rolopvatting van

Wij streven ernaar om initiatieven die hierin worden

zorgverzekeraars. Er zijn zorgverzekeraars die zich

genomen te faciliteren of te ondersteunen. We stimuleren

uitgebreid inzetten om samen met aanbieders en/of

daarbij dat zorgverzekeraars:

gemeenten de problemen van de wachttijden breed aan te

• Inzicht verzamelen in de problematiek door proactief

pakken. Sommige zorgverzekeraars hebben een meer

actuele wachttijdinformatie te verzamelen en te

afwachtende houding en nemen pas actie als een verzekerde

monitoren.

contact opneemt. Uit de gesprekken blijkt bovendien dat het

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 7

• Handelen richting verzekerden door te bemiddelen en
bijvoorbeeld het initiatief ‘wegvandewachtlijst’ te
ondersteunen en uit te dragen.
• Samenwerken met zorgaanbieders om (contractuele)
afspraken te maken, landelijke afspraken ggz te
implementeren en in contact te blijven met
zorgaanbieders over knelpunten bij wachttijden. Hierbij
dient specifieke aandacht besteed te worden aan
cliëntgroepen waarvan bekend is dat er lange wachttijden
bestaan.
• Zich melden bij andere partijen wanneer de problemen
niet door henzelf opgelost kunnen worden.
Het traject ons en de plannen van aanpak van
zorgverzekeraars heeft een functie van bewustwording en
stimulering. We gaan nu een volgende fase in. Een fase van
het verder operationaliseren van acties en het behalen van
resultaten. Het plan van aanpak is daarbij niet een bindend
kader dat het handelen van de zorgverzekeraar beperkt. Het
gaat erom dat de zorgverzekeraar alles doet wat in zijn
mogelijkheid ligt om de wachttijden omlaag te krijgen. Wij
houden contact met de zorgverzekeraars over de voortgang
en intensiveren waar nodig. Uiteindelijk telt voor ons het
resultaat: een afname van de wachttijden in de ggz.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 8

Tabellen
Sc hematische weergave van de s tatus van alle landelijke
afs praken ggz
In deze tabel vindt u een overzicht van alle landelijke
afspraken ggz met daarbij de stand van zaken en
aangegeven welke partij input heeft geleverd voor deze
voortgangsrapportage.
Afspraken

Sta nd van zaken

Inp ut geleverd door:

De beschikbare capaciteit aan behandelaren wordt op

Dit onderwerp wordt door de regio’s, waar een regionale

KPMG

effectieve wijze ingezet.

taskforce actief is, gezien als een belangrijk knelpunt. Het

VWS

Ve rbeteren regionale e n lokale ketensamenwerking

wordt daar opgepakt.
In de zorgcontractering worden concrete afspraken gemaakt Hier zijn geen nadere afspraken over gemaakt. In de regio’s
over het verkorten van behandeltrajecten bij met name
waar een regionale taskforce actief is, wordt dit gezien als
‘lichtere’ cliëntgroepen. De vrijgespeelde capaciteit wordt

onderdeel van het effectiever inzetten van de beschikbare

ingezet voor het wegwerken van de wachttijden bij de

capaciteit.

KPMG

‘zwaardere’ cliëntgroepen.
Zorgaanbieders, zorgverzekeraars en gemeenten zorgen

Dit wordt deels ingevuld via de Werkwijzer medisch

GGZ Nederland

ervoor dat ggz-cliënten op tijd de juiste integrale zorg van

noodzakelijk verblijf. Verder wordt het besproken in de

KPMG

de juiste behandelaar krijgen.

regionale taskforces; waar is aangegeven dat de juiste integrale MIND

Specifieke aandacht voor 18-/18+

zorg nauw samenhangt met een effectieve inzet van

VNG

beschikbare capaciteit.

ZN

VWS organiseert de Jongvolwassenentop om extra aandacht te
genereren voor het belang van een soepele overgang van 18 -

KPMG
VWS

naar 18+. Dit onderwerp zou ook regionaal worden aangepakt,
maar de regio’s hebben deze doelgroep niet naar voren
gebracht.
Zorgaanbieders melden zich tijdig bij zorgverzekeraars als

Dit zou regionaal worden opgepakt, maar in de regio’s met een KPMG

lange wachttijden dreigen te ontstaan.

regionale taskforce is dit onderwerp niet naar voren gekomen.
WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 3 9

Afspraken

Sta nd van zaken

Inp ut geleverd door:

Informatiepositie van d e cliënt versterken e n transparantie vergroten
Zorgaanbieders publiceren wachttijden en begeleiden

Wachttijden worden op de website gepubliceerd volgens de

GGZ Nederland

cliënten die ze zelf niet kunnen behandelen naar een andere Transparantieregeling zorgaanbieders ggz. Daarnaast krijgen

MIND

aanbieder.

ZN

zorgaanbieders een aanleverplicht bij Vektis per 1-1-2018,
zodat er een centraal bronbestand ontstaat.
Eind 2017 is een campagne ‘wegvandewachtlijst’ gestart.
Wachtenden krijgen informatie over de mogelijkheden om
sneller zorg te krijgen. Daarnaast worden
verschillende partijen geactiveerd om wachtenden te informeren
en te bemiddelen naar een andere aanbieder.

Ve rbeteren contractering, inkoop e n bekostiging
De inkoop van beveiligde ggz voor cliënten die agressief of
gevaarlijk gedrag vertonen wordt direct verhoogd.

Over de extra inkoop van beveiligde ggz is geen
overeenstemming tussen de verschillende partijen, met als

GGZ Nederland
ZN

gevolg dat ons niet bekend is geworden dat op dit terrein
activiteiten zijn ondernomen.
Zorgaanbieders doen concrete voorstellen aan

Zorgverzekeraars en zorgaanbieders zijn in gesprek en maken

GGZ Nederland

zorgverzekeraars over wat er nodig is om de acute ggz in te binnen de huidige bekostiging en ketens afspraken. De huidige MIND
richten. Zorgverzekeraars bekostigen goede voorstellen.

situatie is niet ideaal voor de acute ggz, daarom werken we aan ZN
een nieuw bekostigingsmodel. De ggz-sector lijkt te wachten op
ons bekostigingsadvies voor het verder invullen van acute zorg.

Zorgaanbieders stellen concrete, integrale plannen op voor

Voorbereidende fase: er worden verschillende onderzoeken

de opbouw van het ambulante zorgaanbod.

gedaan. Vanuit GGZ Nederland is een inspiratiedocument

VWS

opgesteld waarin staat wat ggz-aanbieders kunnen doen. Het
Trimbos-instituut monitort de ambulantisering en rapporteert
hierover.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4 0

Afspraken

Sta nd van zaken

Inp ut geleverd door:

Zorgaanbieders houden opleidingscapaciteit op peil en

Ggz-instellingen bezuinigen niet op het aantal

GGZ Nederland

breiden die waar mogelijk uit.

opleidingsplekken en leiden mensen op wanneer nodig. Soms
bovenbudgettair.

De minister zal de opleidingscapaciteit van de betreffende

Gedaan

VWS

Gedaan

VWS

Dit is nu in aanloopfase: VWS heeft zowel voor 2018 als voor
2019 € 25 miljoen beschikbaar gesteld. VWS werkt tevens

KPMG
VWS

T e gengaan tekorten op de arbeidsmarkt

beroepen verruimen door het volgen van het
maximumadvies van het Capaciteitsorgaan.
Voor de verpleegkundig specialist ggz wordt aanvullend op
het maximumadvies van het Capaciteitsorgaan de
opleidingscapaciteit verruimd.
Ove rige activiteiten
De inzet van e-health wordt stevig uitgebreid en beter
toegankelijk gemaakt.

samen met de sector aan een plan voor invulling.
Aandacht voor cliëntgroepen met de langste wachttijden.

Bij de casuïstiek-aanpak van Significant wordt specifiek gekeken Significant
naar deze cliëntgroepen, te weten autisme,
persoonlijkheidsstoornissen, trauma, en licht verstandelijke
beperking in combinatie met ggz-problematiek.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4 1

Gemiddelde wachttijden in november 2017
Op basis van de data van Mediquest is de gemiddelde
Hoofddiagnosegroep Aa nmeldwachttijd
in we ken*
Schizofrenie en andere
psychotische

4,4

Wa chttijd tot

aanmeldwachttijd en behandelwachttijd berekend.

b e handeling in weken

Mediquest haalt de gegevens direct van de websites van

**

ggz-aanbieders. De indeling naar hoofddiagnosegroepen is
2,6***

gebaseerd op de DSM-IV. De cijfers betreffen een
momentopname van half november. Het is niet mogelijk om

stoornissen
Somatoforme
stoornissen

4,8

3,7***

Depressieve

6,0

6,7***

Eetstoornissen

6,0

5,4***

Overige stoornissen

7,3

Niet beschikbaar

6,7

8,7***

stoornissen

de cijfers een op een te vergelijken met de eerder
gepubliceerde wachttijden per hoofddiagnosegroep in onze
Marktscan ggz 2016. De gegevens over
hoofddiagnosegroepen in de marktscan zijn namelijk
gebaseerd op een andere bron, namelijk gedeclareerde dbc’s
uit het dbc-informatiesysteem (DIS).

kindertijd
Angststoornissen

De keuze is gemaakt om in deze rapportage de cijfers te
baseren op de Mediquest-gegevens omdat dit de meest

Bipolair en overige

6,9

5,8***

Aandachtstekort- en
gedragsstoornissen

7,7

7,8***

Persoonlijkheids-

8,2

9,8***

Pervasieve stoornissen

10,1

8,7***

Geen onderscheid naar

6,0

3,9***

stemmingsstoornissen

stoornissen

actuele stand van zaken weergeeft. Cijfers gebaseerd op
DIS-data lopen per definitie achter op het zorgjaar omdat
het gedeclareerde dbc’s betreft.
De vier groepen waar de focus op ligt (personen met
autisme, persoonlijkheidsstoornissen, trauma en licht
verstandelijke beperkingen in combinatie met ggz-

hoofddiagnosegroepen

problematiek) vallen als volgt in deze indeling:

** Treeknorm is 4 weken; ** Treeknorm is 10 weken tot behandeling;

• Een autistische stoornis valt onder de hoofdgroep

*** Wachttijd tot diagnose is samen genomen met wachttijd tussen
diagnose en behandeling.

pervasieve ontwikkelingsstoornissen;
• Persoonlijkheidsstoornissen is een hoofddiagnosegroep;

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4 2

• Trauma in de vorm van posttraumatische stress-stoornis
valt onder de angststoornissen;
• Een verstandelijke beperking is an sich geen diagnose
voor de curatieve ggz. Mensen met een verstandelijke
beperking komen in aanmerking voor een dbc als er
sprake is van een andere stoornis, die wel behandeld kan
worden. Zij kunnen daarom in elk van de
hoofddiagnosegroepen zitten.

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4 3

N ederlandse Zorgautoriteit (NZa)
Pos tadres
Postbus 3017
3502 GA Utrecht
Bezoekadres
Newtonlaan 1-41
3584 BX Utrecht
Telefoon: 030 - 296 81 11
Website: www.nza.nl
Twitter: @zorgautoriteit
Informatielijn
Telefoon: 088 - 770 87 70
(ber eikbaar tussen 9.00-17.00 uur - lokaal tar ief)

E-mail: info@nza.nl

WACHTTIJDEN IN DE GGZ | 4 4