Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 420

Emancipatiebeleid

27 017

Homo-emancipatiebeleid

Nr. 177

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 november 2012
Tijdens het Algemeen Overleg op 8 juni 2011 over de voortgang van het
emancipatiebeleid is toegezegd uw Kamer jaarlijks te informeren over de
uitvoering van de Hoofdlijnenbrief Emancipatie 2011–2015. Op
25 november 2011 hebt u een eerste rapportage (Kamerstuk 347797)
ontvangen. Hierbij bied ik uw Kamer, voorafgaand aan de begrotingsbehandeling van OCW, de tweede voortgangsrapportage aan. In maart 2013
ontvangt uw Kamer een beleidsbrief met mijn visie op het emancipatiebeleid voor de komende vier jaar. De hoofdlijnen uit deze voortgangsrapportage zult u terugvinden in die beleidsbrief, maar met andere accenten
op bepaalde onderdelen.
Over de eerste voortgangsrapportage heeft op 15 maart 2012 een
Algemeen Overleg plaatsgevonden. In de nu voorliggende tweede
voortgangsrapportage ga ik in op de toezeggingen die uw Kamer tijdens
dat overleg zijn gedaan. Daarnaast geef ik een overzicht van de stand van
zaken van de projecten die onder de verantwoordelijkheid van het kabinet
Rutte I zijn uitgevoerd. Voorafgaand aan dat overzicht vindt u eerst een
terugblik op de doelen van het emancipatiebeleid.
1. De doelen van het emancipatiebeleid
1.1. Doelen ten aanzien van LHBT-emancipatie
Ten aanzien van LHBT’S streeft het kabinet naar:
• een percentage van 91% of hoger in 2014 wat betreft de sociale
acceptatie;
• het wegnemen van resterende juridische ongelijkheden (zie hieronder
2.1);
• het verbeteren van de veiligheid door een mix van maatregelen gericht
op opsporing en strafbaarstelling, zoals het verhogen van de strafmaat
bij geweldsmisdrijven met een discriminatoir motief en het verhogen
van de aangiftebereidheid en preventieve maatregelen;

kst-30420-177
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

1

•
•

De verdubbeling van het aantal actieve LHBT-gemeenten (van 18 naar
36);
De verdubbeling van het aantal leerling-Gay Straight Allianties (GSA’s)
op scholen in het voortgezet onderwijs(van 150 naar 300).

1.2. Doelen ten aanzien van emancipatie van vrouwen
Wat betreft de emancipatie van vrouwen zet het kabinet in op een
cultuurverandering en streeft het naar:
• het vergroten van de veiligheid van vrouwen;
• het bevorderen van de participatie van vrouwen in alle lagen van de
arbeidsmarkt;
• het bevorderen van de participatie van vrouwen in alle sectoren van de
arbeidsmarkt.
2. Voortgang van het LHBT-emancipatiebeleid
2.1. Gelijke rechten
Er is vooruitgang geboekt met betrekking tot wetgeving rond gelijkberechtiging van LHBT’s:
• eind augustus 2012 heeft staatssecretaris Teeven het wetsvoorstel in
verband met het wijzigen van de vermelding van het geslacht in de
akte van geboorte (Wet erkenning genderidentiteit) aan uw Kamer
aangeboden.
• het voorstel in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner van de moeder anders dan door adoptie (Wet Lesbisch
ouderschap) is op 30 oktober aangenomen door uw Kamer.
• met ingang van 1 oktober 2012 zijn de voorwaarden voor gezinsmigratie gewijzigd. Voortaan is gezinsmigratie voorbehouden aan gehuwde
partners en partners die een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan. Dit zorgt ervoor dat vreemdelingen die niet in het land van
herkomst kunnen trouwen voorafgaande aan de komst naar Nederland, een verblijfsvergunning voor Nederland kunnen krijgen zodat
men in Nederland kan trouwen of zich kan laten registreren.
Daarna kan deze vergunning worden omgezet in een verblijfsvergunning. Het kabinet voorkomt hiermee dat partners van gelijk geslacht
worden benadeeld.
Naast deze afgeronde trajecten loopt nog de toezegging van het kabinet
Rutte I u te informeren over de mogelijkheid om het donorselectiebeleid
met betrekking tot bloeddonatie door mannen die seks hebben gehad met
andere mannen (MSM) te wijzigen, nadat de Raad van Europa hierover
een resolutie heeft aangenomen. De besluitvorming van de Raad van
Europa over deze resolutie is in volle gang. Daarnaast is onlangs opnieuw
overleg gevoerd met Sanquin om de mogelijkheden te verkennen om
onder bepaalde voorwaarden MSM bloed te laten doneren zonder dat de
veiligheid van ontvangers van bloedproducten in het geding komt. Over
de resultaten van dit overleg wordt uw Kamer door de minister van VWS
separaat geïnformeerd.
2.2. Veiligheid in wijken en op school en suïcide onder LHBT-jongeren
Uit de ITS-studie naar onveiligheid van en geweld tegen LHBT’s op
scholen is gebleken dat de geweldservaring en onveiligheid(sgevoelens)
onder LHBT-jongeren op vo-scholen sinds 2006 is toegenomen. De
resultaten van dit onderzoek ondersteunen de noodzaak tot beleid. Mijn
ambtsvoorganger heeft uw Kamer dit rapport op 2 oktober 2011 aangeboden en enkele dagen daarvoor (op 28 september) hebt u de AMvB tot
wijziging van de kerndoelen voor het primair, voortgezet en speciaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

2

onderwijs op het gebied van seksuele diversiteit en seksualiteit
ontvangen.
Bovendien zijn in het schooljaar 2012–2013 140 scholen in het po, vo en
(v)so gestart met het experiment «Sociale veiligheid LHBT jongeren op
school». Dit experiment is door het ministerie van OCW opgezet om
scholen de gelegenheid te bieden te experimenteren met verschillende
interventies waarmee aandacht kan worden besteed aan seksuele
diversiteit en seksuele weerbaarheid, om zodoende een bijdrage te
leveren aan een veilig schoolklimaat voor jongeren. Bij dezen kom ik
tegemoet aan de toezegging u hierover te informeren. De scholen zijn aan
de slag gegaan met externe voorlichting, omgangsvormen, aandacht voor
LHBT’s in het bestaande lesprogramma, nazorg op school en ouderbetrokkenheid.
Het Sociaal en Cultureel Planbureau gaat de effectiviteit van deze
schoolprojecten onderzoeken met als doel scholen een praktische
handreiking te bieden met daarin effectieve, werkbare interventies gericht
op de sociale veiligheid van LHBT- jongeren. Scholen zijn vrij om naar
eigen inzicht en schoolidentiteit, invulling te geven aan de interventies die
in het project worden aangeboden. De uitkomsten van dit onderzoek
worden aan alle scholen beschikbaar gesteld.
Daarnaast is dit jaar begonnen met de uitvoering van het plan «I’m gay
and okay» van MOVISIE en COC om de weerbaarheid van LHBT-jongeren
te vergroten en suïcidaal gedrag te voorkomen. Op 10 oktober 2012, de
«Landelijke Dag van de Psychische Gezondheid» is de website Iedereenisanders.nl gelanceerd. Deze site bevat onder meer een zelftest, ervaringsverhalen en een verwijzing naar professionele hulpverlening. Het project
wordt in de tweede helft van 2013 afgerond.
Om de veiligheid van LHBT’s in hun woonomgeving te verbeteren
ondersteunt het kabinet de komende 3 jaar de Gay Straight Alliantie
Natuurlijk Samen. Deze GSA, met als trekker Art1/Radar en als samenwerkingspartner onder meer Roze in Blauw (Landelijke Homonetwerk Politie)
gaat bevorderen dat incidenten eerder worden gesignaleerd, de meldingsbereidheid omhoog gaat en dat de verschillende betrokken partijen in
gemeenten (zoals politie, antidiscriminatievoorzieningen en woningcorporaties) hun verantwoordelijkheid waarmaken en beter samenwerken,
zodat de ketenaanpak verbetert. Hiervoor worden goede praktijkvoorbeelden verzameld voor professionals en LHBT’s en worden sociaal
calamiteitenplannen opgesteld of verbeterd. Bovendien wordt toegewerkt
naar een nationaal convenant. Dit project wordt vanaf de start op
effectiviteit gemonitord.
Met betrekking tot de aanpak van discriminatie en geweld tegen LHBT’s
zal het kabinet de Kamer de jaarlijkse discriminatiebrief aanbieden. Daarin
zal onder meer aandacht worden besteed aan de discriminatie van
LHBT’s.
2.3. Sociale acceptatie
Hoewel uit steekproeven blijkt dat de sociale acceptatie van LHBT’s
onveranderd hoog is, blijft aandacht hiervoor nodig. Er blijken grenzen
aan deze tolerantie te zijn en er zijn groepen die duidelijk meer moeite
hebben met homoseksualiteit (Zie bijlage: Niet te ver uit de kast, SCP,
maart 2012) *). Daarom is het kabinet Rutte I zichtbaar aanwezig geweest
bij verschillende bijeenkomsten waar gelijke rechten voor LHBT’s centraal
staan. Zo is door verschillende bewindslieden deelgenomen aan
bijeenkomsten van biseksuelen, bijeenkomsten van het Inspraak Orgaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

3

Turken in Nederland en het Samenwerkingsverband Marokkaanse
Nederlanders over homoseksualiteit, de Roze Zaterdag Haarlem, een
internationaal symposium over transgenders en werk, de kranslegging bij
het Amsterdamse homomonument op 4 mei 2012 en de Canal Parade.
Voor de komende drie jaar is de steun aan de Gay Straight Allianties op de
terreinen van werk onderwijs, ouderenzorg en sport toegezegd. Zichtbaarheid, verbreding, verdieping en verankering van de GSA-aanpak
krijgen dan meer accent. Dit jaar start tevens een onderzoek naar de
overdraagbaarheid van de GSA-aanpak.
Op het gebied van de werkvloer en arbeid zijn aan uw Kamer de
SCP-onderzoeken aangeboden over de situatie van LHBT’s. De werkvloeralliantie heeft zelf ook – naast allerlei praktische instrumenten voor
werkgevers en werknemers om de sociale acceptatie van LHBT’s op het
werk te verbeteren – een onderzoek gepresenteerd over LHBT’s in het
midden- en kleinbedrijf (mkb) en een onderzoek naar de meerwaarde van
diversiteit. Uit de resultaten blijkt ruimte voor verbetering. In de komende
periode zal deze alliantie zich met name richten op het mkb en op lager
opgeleiden. Het ministerie van SZW heeft een adviesvraag aan de SER in
voorbereiding die gericht is op discriminatie op de arbeidsmarkt op grond
van genderidentiteit en zwangerschap.
Op onderwijsterrein zet de Onderwijsalliantie voor Seksuele Diversiteit
zich in om het aantal homovriendelijke scholen uit te breiden en is gestart
met de MIJN ID campagne voor schoolambassadeurs. Daarnaast richt de
alliantie zich op het inhoudelijk betrekken van wethouders en besturenorganisaties.
De ouderenalliantie (het consortium Roze 50+) richt haar activiteiten
vooral op verankering van kennis over LHBT’s in opleidingen en bij
reguliere werkgevers en uitbreiding van het ambassadeursnetwerk. Op
grond van de uitkomsten van de Roze Belweek 2011 is verder gewerkt aan
de uitbreiding van het gebruik van de webcommunity en de Roze
Tolerantiescan, beter bekend als de Roze loper. Deze richt zich op
verbetering van de weerbaarheid van oudere LHBT’s en de sociale
acceptatie in zorginstellingen. Al 65 instellingen in de sector Verpleging,
Verzorging en Thuiszorg hebben aan die Roze Tolerantiescan meegedaan.
In navolging van de ANBO zijn de ouderenbonden PCOB en Unie KBO ook
gestart met een plan om seksuele oriëntatie en genderidentiteit in eigen
kring bespreekbaar te maken.
De (sport)alliantie Gelijkspelen gaat op basis van een onderzoek onder
LHBT’s gericht het klimaat in het voetbal, het volleybal en het hockey
verbeteren.
Minister Schippers van VWS heeft daartoe op de «nationale coming out
dag» op 11 oktober de plannen van de Koninklijke Nederlandse Voetbal
Bond (KNVB) in ontvangst genomen. Door opname in het door het
ministerie van VWS gesteunde sportbrede actieplan «Naar een Veiliger
Sportklimaat» wordt het thema acceptatie van seksuele diversiteit ook bij
andere bonden onder de aandacht gebracht.
Over het beleid om homoseksualiteit in etnische kringen verder
bespreekbaar te maken en de sociale acceptatie daarin te vergroten, zijn
vragen gesteld door de Kamer. Ook op dit terrein is gekozen voor de
GSA-aanpak. Inmiddels is een aanvraag van het COC samen met de
LOM-organisaties (Landelijk Overleg Minderheden) en Stichting Malaica
bij het Europese Integratiefonds – beheerd door het ministerie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – gehonoreerd. Het ministerie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

4

van OCW en het Oranjefonds cofinancieren dit meerjarige project, waarin
mainstream etnische organisaties samenwerken met LHBT-organisaties.
Daarnaast is dit jaar meerjarige steun gegeven aan het Pink Orange
Akkoord project op de eilanden in het Caribische deel van het Koninkrijk,
gericht op capaciteitsversterking van de lokale LHBT-emancipatiebeweging, door middel van deskundigheidsbevordering, lotgenotencontact en voorlichting.
Ter afsluiting van deze paragraaf geef ik u inzicht in het beleid rond de
versterking van de sociale acceptatie van transgenders. Op verzoek van
het kabinet Rutte I heeft het SCP onderzoek gedaan naar de ervaringen
van transgenders in ons land met veiligheid, gezondheid en welzijn. Het
rapport is gepresenteerd op de jaarlijkse internationale transgendergedenkdag op 20 november 2012 en tevens door het SCP aan uw Kamer
toegezonden.
Om de eerder geconstateerde knelpunten in de zorg voor transgenders
aan te pakken, zijn meerdere initiatieven vanuit het veld tot stand
gekomen. Het Innovatiefonds Zorgverzekeraars heeft onlangs een
projectvoorstel van Transvisie gehonoreerd voor de periode van 2012 tot
2014. Dit project richt zich primair op effectieve hulpverlening aan
kinderen, jongeren en gezinnen en is daarmee aanvullend op het project
dat OCW eerder heeft gesubsidieerd voor dezelfde periode. Tegelijkertijd
wordt door Transvisie bezien in hoeverre deze hulpverlening is onder te
brengen binnen de reguliere financieringsstromen (conform de Wet
Maatschappelijke Ondersteuning en de Zorgverzekeringswet).
Het afgelopen jaar is een alliantie gevormd van relevante stakeholders op
het terrein van transgenderzorg (waaronder de drie medische centra met
een genderkliniek, Transvisie en de patiëntenorganisatie POST). Deze
alliantie richt zich op de verbetering van de keten, bijvoorbeeld wat betreft
protocollering en kwaliteitsbewaking.
Daarnaast hebben zorgverzekeraars aan het medisch centrum van de Vrije
Universiteit een eenmalige investering gedaan om knelpunten in de
transgenderzorg te verhelpen. Deze middelen staan ten dienste van de
(somatische) zorg. Om een oplossing voor bijvoorbeeld de wachtlijsten te
vinden wordt onder andere een simulatiemodel ontwikkeld dat de effecten
van de structureel benodigde extra inzet becijfert. In samenhang daarmee
en als partner van de alliantie, stelt het VUmc extra middelen beschikbaar
om een goede aansluiting met de psychosociale voor- en nazorg te
realiseren.
Als systeemverantwoordelijk ministerie zal VWS de vorderingen op het
gebied van alle veldinitiatieven nauwgezet blijven volgen.
Daarnaast ontvangt Transvisie via het CIBG/Fonds PGO een instellingssubsidie op basis van het beleidskader voor subsidiering van patiënten- en
gehandicaptenorganisaties. Deze instellingssubsidie is bestemd voor
activiteiten op het gebied van lotgenotencontact en voorlichting. Ook is
voor 2012 een voucher beschikbaar, die in samenwerking met andere
partijen inzetbaar is voor grotere projecten. Met deze projectsubsidie
worden pg-organisaties in staat gesteld om gezamenlijk bij te dragen aan
de werking van zorg, ondersteuning en maatschappelijke participatie.
2.4. Internationaal
Bevorderen van de rechten van LHBT’s is een prioriteit van het Nederlandse mensenrechten- en emancipatiebeleid en internationaal speelt
Nederland een voortrekkersrol op dit gebied. In het afgelopen jaar is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

5

ingezet op het afschaffen van de strafbaarstelling van homoseksualiteit,
het tegengaan van discriminatie en het bevorderen van sociale acceptatie
van LHBT’s. Vanuit het mensenrechtenfonds van het ministerie van
Buitenlandse Zaken worden verschillende lokale en internationale
organisaties, die zich inzetten voor LHBT’s, ondersteund. Het ministerie
van OCW doet dit voor organisaties die zich primair richten op Europa.
Ook ondersteunen diverse ambassades lokale LHBT-organisaties en
verlenen ambassades in Europese landen steun aan het organiseren van
Gay Prides. Sinds het voorjaar van 2012 financiert het ministerie van
Buitenlandse Zaken de detachering van een LHBT-expert bij het Grondrechten Agentschap van de EU. Het ministerie van OCW ondersteunt de
Raad van Europa bij het in praktijk brengen van de aanbevelingen gericht
tegen discriminatie op grond van seksuele oriëntatie en genderidentiteit.
Samenwerking met gelijkgestemde bewindpersonen – binnen en buiten
Europa – heeft een impuls gekregen. Tijdens de jaarlijkse vergadering van
de Committee on the Status of Women van de Verenigde Naties in New
York heeft mijn ambtsvoorganger samen met collega’s van Zuid-Afrika,
Argentinië, Noorwegen en Verenigd Koninkrijk aandacht gevraagd voor
de kwetsbare positie van het geweld tegen LBT vrouwen. In een bijeenkomst van de Raad van Europa, georganiseerd door toenmalig voorzitter
Groot Brittannië, heeft mijn ambtsvoorganger samen met haar Britse,
Zweedse, Vlaamse en Finse collega opgeroepen tot een meer samenhangende en coherente aanpak van de gelijke rechten van LHBT’s in de
Europese Unie, omdat het daaraan in de EU ontbreekt. Tot nu toe hebben
Letland, Duitsland en Frankrijk zich bij deze kopgroep aangesloten. De
komende maanden wordt duidelijk welke lidstaten zich nog meer zullen
aansluiten. Tijdens IDAHO (International Day Against Homophobia) 2013
organiseert OCW een Europese LHBT-emancipatiebijeenkomst waarop de
volgende stappen in het vormgeven van de samenhangende en coherente
aanpak worden gepresenteerd aan de Europese Commissie. Deze
bijeenkomst vindt plaats op 17 mei, de datum waarop de Wereldgezondheidsorganisatie van de Verenigde Naties in 1990 besloot homoseksualiteit te verwijderen van de lijst geestesziekten.
3. Voortgang van het emancipatiebeleid van vrouwen
3.1. Talent van vrouwen en meisjes op de arbeidsmarkt
Op 14 september 2011 heeft mijn ambtsvoorganger samen met collega’s
uit acht andere EU-lidstaten de brief Women on company boards
ondertekend. In deze brief aan Europese Commissievoorzitter Barosso en
Eurocommissaris Reding geven de ondertekenaars aan bindende
regelgeving op EU-niveau voor het bevorderen van meer vrouwen in de
top van bedrijven niet te steunen. Met een brief van 18 oktober 2012 met
kenmerk 452 312 heeft mijn ambtsvoorganger het Nederlandse standpunt
nader toegelicht. In een vergadering van de Europese Commissie van
23 oktober heeft Eurocommissaris Reding haar voorstel voor een
«vrouwenquotum» voor non executive directors voor grote, beursgenoteerde bedrijven ingetrokken. Zij heeft op 14 november 2012 een
aangepast voorstel gepresenteerd. Het kabinet komt binnenkort met een
reactie op dit voorstel.
Het kabinet onderschrijft het belang van meer vrouwen in de top van
bedrijven. Daarbij benadrukt het dat een, op de lidstaten toegesneden,
specifieke aanpak voor Nederland vooropstaat. Dit om maatwerk en
flexibiliteit per sector en bedrijf te garanderen en te kunnen blijven
uitgaan van de eigen verantwoordelijkheid van bedrijven. Dit is ook
verwoord in de reactie van het kabinet op de openbare raadpleging van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

6

de EU over «Ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in ondernemingsbesturen in de EU». Deze reactie is op 20 april 2011 naar de Tweede
Kamer gezonden.
Met de aanpassing van de regels over bestuur en toezicht bij vennootschappen geldt voor Nederland per 1 januari 2013 een streefcijfer van ten
minste 30% vrouwen en ten minste 30% mannen in Raden van Commissarissen en Raden van Bestuur voor circa 4 200 tot 6 100 bedrijven met de
verplichting van comply or explain (amendement Kalma).
Naast de inzet om bedrijven te stimuleren ook vrouwen ruim baan te
geven in de top van het bedrijfsleven, steunt het kabinet de erkenning
Maatwerken. De erkenning is bedoeld om werkgevers te belonen en te
stimuleren om een optimale combinatie van werk en privé mogelijk te
maken door flexibele werkregelingen en een open cultuur. Onder invloed
van de crisis hebben veel bedrijven de afgelopen periode aan andere
zaken prioriteit gegeven. Inmiddels hebben 20 werkgevers – waaronder de
Tweede Kamer – deze erkenning ontvangen.
Niet alleen werkgevers, maar ook voorzieningen van bijvoorbeeld
gemeenten spelen een rol in het versterken van de positie van vrouwen
op de arbeidsmarkt. Momenteel biedt circa de helft (800) van het aantal
brede scholen een sluitend dagarrangement. Sluitende dagarrangementen bevorderen de arbeidsparticipatie van beide ouders door, naast
onderwijs, voor kinderen van 0–12 jaar of 4–12 jaar ook andere voorzieningen aan te bieden. Vanaf juni 2012 tot juni 2015 bieden drie gemeenten
(Nijmegen, Zaanstad en Wijchen) ouders zogenoemde dagarrangementen
aan. Het Landelijk Steunpunt Brede Scholen zal de kennis en ervaringen
van scholen, kinderopvang, gemeenten, ouders en werkgevers delen.
3.2 Talenten in het onderwijs
Om de talenten van meisjes en jongens in het onderwijs tot volle bloei te
laten komen is het van groot belang dat jongeren al op vroege leeftijd
leren hun talenten te herkennen en op basis van die talenten hun ambities
vorm te geven. OCW besteedt binnen het loopbaanoriëntatie en
-begeleiding (LOB) traject aandacht aan verschillen in keuzegedrag tussen
meisjes en jongens. Jongeren maken in hun loopbaanoriëntatie en
beroepskeuze vaak genderstereotype keuzes.
Uit een conceptrapportage van jongerencommunicatiebureau Youngworks is gebleken dat de genderstereotiepe keuzes in het LOB-traject te
beïnvloeden zijn, door het vergroten van zichtbaarheid en bekendheid van
verschillende richtingen en beroepen en het versterken van het zelfbeeld
en vertrouwen van leerlingen. De rapportage van Youngworks was het
resultaat van de inzet om een indicator te ontwikkelen die de mate van
genderstereotiepe beelden bij jongeren, hun ouders en onderwijspersoneel meet. De resultaten zijn niet eenduidig genoeg gebleken om te
dienen als indicator. De rapportage versterkt wel de overtuiging van het
kabinet dat rolmodellen leerlingen kunnen inspireren meer genderneutrale keuzes te maken.
VHTO, het landelijk expertisebureau meisjes/vrouwen en bèta/techniek,
werkt met rolmodellen in het primair en voortgezet onderwijs. In het po is
hier afgelopen jaar mee gestart: VHTO organiseert ook in deze sector
schoolbezoeken door vrouwelijke rolmodellen die werkzaam zijn in de
bètatechniek. Hiervoor wordt nauw samengewerkt met verschillende
partners, zoals het Platform Bèta/Techniek en Techniektalent.nu. Vorig
schooljaar hebben 152 basisschoolklassen deelgenomen aan het traject
«Kijk op keuzegedrag» en dit schooljaar zijn reeds 700 klassen ingepland.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

7

De verwachting is dat de werving van deelnemende scholen in het
schooljaar 2012–2013 een verdere vlucht gaat nemen. In 2014 moeten
3 500 klassen door rolmodellen zijn bezocht.
In het havo en vwo neemt het percentage meisjes dat kiest voor een
N-profiel (een vakkenpakket met wiskunde A of B, scheikunde en biologie
of natuurkunde) de laatste jaren toe. In het schooljaar 2011–2012 koos
29,8% van de meisjes in 4-havo een N-profiel. Op het vwo was dit meer
dan de helft (51%). In het schooljaar 2006–2007 lagen deze scores nog
beduidend lager: respectievelijk 20 en 41%. In het vmbo is het percentage
meisjes dat kiest voor een «sector techniekopleiding» in de bovenbouw al
jaren rond de 5 procent. Daarom heeft VHTO het afgelopen jaar in
opdracht van OCW de eerder ingezette integrale aanpak met betrekking
tot meisjes en techniek op het vmbo gecontinueerd en uitgebreid. Op in
totaal 175 vmbo-scholen wordt de samenwerking in de keten
(po-vmbo-mbo) en met het regionale bedrijfsleven geïntensiveerd,
worden ouders aangesproken op hun rol in de keuzebegeleiding van
kinderen en neemt de verdere professionalisering van decanen en
mentoren op het terrein van keuzebegeleiding van meisjes een belangrijke
plaats in.
3.3. Eigen Kracht van vrouwen
Ongeveer één miljoen laagopgeleide vrouwen tussen de 20 en 65 jaar
participeert nu niet op de arbeidsmarkt.1 Dit terwijl de overheid steeds
minder vaak ondersteuning biedt bij financiële afhankelijkheid van een
partner. Het geleidelijk afschaffen van de overdraagbaarheid van de
heffingskorting en de afschaffing van de aow-toeslag in 2015 voor een
jongere, niet-werkende partner zijn hiervoor illustratief. Juist in economisch onzekere tijden moet economische zelfstandigheid prioriteit krijgen
boven financiële afhankelijkheid van een kostwinner.
Binnenkort verschijnt de tweejaarlijkse emancipatiemonitor. De monitor
geeft een overzicht van de stand van zaken met betrekking tot emancipatie
van vrouwen in Nederland. In de Emancipatiemonitor 2012 worden
gegevens gepubliceerd over de opvattingen van (laagopgeleide) vrouwen
ten aanzien van deelname aan betaalde arbeid. Deze gegevens kunnen
dienen voor de ontwikkeling van een indicator waarmee de opvattingen
van deze vrouwen kunnen worden gemeten.
3.3.1 Actielijn «Meer vrouwen aan de slag»
Het kabinet zet door middel van het programma Eigen Kracht in op het
verkleinen van de afstand tot de arbeidsmarkt van laagopgeleide vrouwen
zonder baan en zonder uitkering. In samenwerking met 22 gemeenten
spreekt het kabinet de eigen kracht van niet-werkende laagopgeleide
vrouwen aan door hun motivatie en ambitie te versterken. Vaak is er,
naast verouderde werkervaring en opleiding, vooral sprake van een
psychologische afstand tot de arbeidsmarkt.

1
Research voor Beleid (2011), Je weet wat je
hebt, maar niet wat je krijgt.

Laagopgeleide vrouwen (zonder werk en uitkering) wordt in deze
gemeenten de mogelijkheid geboden om deel te nemen aan «De Tafel van
één» of andere vormen van activering. De Tafel van één is een laagdrempelige en concrete groepsaanpak ontwikkeld door Women Inc. die erop
gericht is vrouwen te motiveren weer in zichzelf te investeren naast of na
(bij ouder wordende kinderen) de zorg voor een gezin. Door de inzet van
rolmodellen die net één stap verder zijn en het creëren van lokale en
landelijke media-aandacht wordt getracht vrouwen te stimuleren deel te
nemen aan de Tafel van één. Doel hiervan is dat vrouwen op eigen kracht
– gesterkt door de tafelgesprekken en elkaar – hun mogelijkheden gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

8

ontdekken. De vrouwen zelf hebben een belangrijk aandeel in het project,
maar gemeentelijke instanties, bedrijfsleven en onderwijsinstellingen zijn
onmisbaar om hen verder de weg te wijzen naar werk en of een opleiding.
Met de 22 gemeenten zijn concrete afspraken gemaakt over het, op een
persoonlijke en op de doelgroep afgestemde manier, begeleiden richting
werk of opleiding van laagopgeleide vrouwen zonder baan en uitkering.
Hiermee is het operationele doel om 20 gemeenten bij het programma te
betrekken ruim behaald.
3.3.2 Actielijn «Minder vrouwen die laaggeletterd zijn».
In opdracht van het ministerie van OCW voert de Stichting Lezen &
Schrijven het actieplan «Laaggeletterdheid» en het programma «Taal voor
het leven» uit. Hiermee wil het kabinet het aantal laaggeletterden verder
terugdringen.
Onderdeel van Taal voor het leven is een pilot waarin een sluitende
aanpak voor laagopgeleide en laaggeletterde vrouwen met jonge kinderen
wordt ontwikkeld. Het programma wordt sinds medio 2012 in zes regio’s
uitgevoerd (Den Haag, Rotterdam, Utrecht, Amsterdam, Almere en
Zwolle/Twente). De vrouwen die aan het programma deelnemen,
vergroten hun kansen op participatie in de samenleving en economische
zelfstandigheid en het programma biedt scholen en kinderen de
gelegenheid te profiteren van meer ouderbetrokkenheid. Bovendien wordt
de effectiviteit van de voor- en vroegschoolse educatie voor de kinderen
vergroot, doordat moeder en kind tegelijkertijd werken aan een betere
taalbeheersing.
Met het actieplan Laaggeletterdheid zet het kabinet in op het verminderen
van laaggeletterdheid onder werkenden. Uit onderzoek blijkt dat laaggeletterdheid bij werkenden relatief vaak in de zorgsector voorkomt, in het
bijzonder in de ouderenzorg (waar het personeelsbestand voor het
grootste deel uit vrouwen bestaat). Het verminderen van laaggeletterdheid bij deze vrouwen komt hun inzetbaarheid ten goede en vergroot
de mogelijkheden voor «opschalen» naar functies waarvoor in de (nabije)
toekomst een arbeidsmarkttekort dreigt (interne opleiding naar
mbo-niveau 3 en 4). De Stichting Lezen en Schrijven tracht via een pilot
werkgevers in de zorg te motiveren om deze vaak «verborgen» handicap
van een deel van hun werknemers weg te nemen.
3.4. Veiligheid en weerbaarheid van meisjes en vrouwen
Via een rijksbrede aanpak bestrijdt het kabinet alle vormen van geweld in
huiselijke kring. De ministeries van VenJ en van VWS werken nauw samen
met de ministeries van OCW en van BZK. Dit is nodig omdat nog steeds
veel meisjes en vrouwen te maken hebben met onveiligheidsgevoelens en
huiselijk en seksueel geweld. Uw Kamer heeft voor de zomer een
overzicht ontvangen van de samenhang van de activiteiten gericht op de
aanpak van geweld in huiselijke kring. Over de brede aanpak van geweld
in afhankelijkheidsrelaties heeft uw Kamer op 30 oktober 2012 een
voortgangsrapportage ontvangen (met kenmerk DMO/MDH-3135909).
Het plan van aanpak voor de preventie van huwelijksdwang (2012 t/m
2014) heeft de Tweede Kamer op 3 juli 2012 ontvangen en is in
uitvoering. Er wordt op dit moment tevens uitvoering gegeven aan
de rijksbrede aanpak van loverboys, waarin aandacht wordt besteed aan
registratie, preventie, versterken van de aanpak en verbeteren van zorg.
Als minister voor Emancipatie lever ik een bijdrage aan:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

9

•

Het signaleren van geweld door de implementatie van de meldcode
huiselijk geweld en kindermishandeling in het onderwijs.
• De preventie van geweld, door te werken aan:
– een grotere seksuele en relationele weerbaarheid van jongeren via
de WE CAN Young-campagne. Deze campagne wordt mogelijk
gemaakt door OCW en met ondersteuning van Movisie uitgevoerd
in 15 grote gemeenten. De WE CAN Young-campagne biedt
jongeren de kans zelf acties te bedenken en uit te voeren, om zo te
werken aan het eigen bewustzijn en de weerbaarheid tegen
seksueel overschrijdend gedrag en geweld. WE CAN Young biedt
jongeren de kans ook anderen te inspireren. De gedachte achter WE
CAN is dat, als veel mensen (changemakers) en organisaties
(coalitiepartners) zich aansluiten, er een «critical mass» ontstaat die
een mentaliteitverandering ten opzichte van vrouwen teweeg kan
brengen;
– het versterken van de eigen kracht van slachtoffers van huiselijk
geweld met een pilotproject gericht op participatie van de
Nederlandse Vrouwen Raad (NVR). Gezien de positieve resultaten
van de pilot, zal in 2013 een voorstudie worden gedaan om de
mogelijkheden voor een verdere uitrol te verkennen.
Het doel van mijn beleid is te voorkomen dat patronen van gewelddadig
gedrag door toekomstige generaties worden overgenomen, om huiselijk
en seksueel geweld op de lange termijn terug te dringen. Hiertoe laat ik
ook verkennen of een internationaal vergelijkend onderzoek mogelijk is
naar de preventie van intergenerationele overdracht van geweld door
ondersteuning van vaders, moeders en kinderen.
Het bevorderen van (seksuele) weerbaarheid van jongeren is een
belangrijk speerpunt van de minister van VWS, zoals uiteengezet in de
landelijke nota gezondheidsbeleid «Gezondheid dichtbij». OCW en VWS
zetten gezamenlijk in op een jongerenaanpak van Rutgers WPF en SOA
Aids Nederland om de weerbaarheid door middel van sociale media te
versterken. Daarnaast lopen er projecten om de weerbaarheid van
jongens en mediawijsheid in het voortgezet onderwijs te vergroten.
3.5. Internationaal
Het internationaal bevorderen van de positie en rechten van vrouwen blijft
belangrijk. In maart 2012 heeft mijn ambtsvoorganger in New York
deelgenomen aan de 56e Commission on the Status of Women (CSW) van
de VN. Hier kon een gezamenlijk standpunt worden voorbereid over
gender en seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR). Het
voornemen hiertoe was reeds in de vorige voortgangsrapportage geuit.
Tijdens de CSW bleek echter dat, voor het eerst sinds lange tijd, geen
gemeenschappelijk slotdocument (Agreed Conclusions) kon worden
overeengekomen. Het bewaken van internationale consensus ten aanzien
van vrouwenrechten blijft nadrukkelijk een aandachtspunt.
In november 2011 heeft het kabinet Rutte I een brief over het internationale genderbeleid naar uw Kamer gestuurd. De uitvoering van deze
brief is in volle gang. Enerzijds worden specifieke activiteiten uitgevoerd
ter bevordering van de economische en politieke positie van vrouwen en
het bestrijden van geweld tegen vrouwen:
– zo wordt met andere ministeries en maatschappelijke organisaties het
Nationale Actieplan 1 325 uitgevoerd, waarbij het bevorderen van
politiek leiderschap in zes focuslanden centraal staat.
– daarnaast is er speciale aandacht voor de bevordering van de rol van
vrouwen in de transitieprocessen in de MENA-regio (Middle East and
North Africa). Hiertoe wordt een speciaal fonds opgezet, dat capaci-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

10

teitsversterking voor vrouwen en hun organisaties in die regio zal
bevorderen.
– In 2012 is het «Funding Leadership and Opportunities for Women»
(FLOW) van start gegaan. Dit is een wereldwijd fonds (€ 80 miljoen)
door middel waarvan – naast economische en politieke participatie –
gewerkt wordt aan bestrijding van geweld tegen vrouwen via ngo’s en
andere vrouwenorganisaties.
Anderzijds werkt het kabinet aan de integratie van een genderfocus in alle
speerpunten van ontwikkelingssamenwerking en buitenlands beleid,
onder meer door het bevorderen van het gebruik van genderanalyses en
genderindicatoren.
Tot slot kan ik melden dat de Rijksministerraad op 12 oktober 2012 heeft
ingestemd met ondertekening van het Verdrag van de Raad van Europa
inzake het voorkomen en bestrijden van geweld tegen vrouwen en
huiselijk geweld (CAHVIO-Verdrag). Nederland ondertekende het verdrag
op 14 november 2012 bij de Raad van Europa. Op dit moment worden de
parlementaire goedkeuringsstukken opgesteld en start – na akkoord van
de Rijksministerraad – de uitdrukkelijke parlementaire goedkeuringsprocedure.
4. Tot slot
Emancipatie is een proces dat in de haarvaten van de samenleving
plaatsvindt. Dat proces wordt door het kabinet gevoed en versterkt door
middel van een breed scala aan projecten en interventies. In deze
voortgangsrapportage heb ik uw Kamer een overzicht gegeven van de
verschillende initiatieven die onder de verantwoordelijkheid van mijn
ambtsvoorganger zijn gestart. Ook heb ik inzicht gegeven in de verbindingen die vanuit het ministerie van OCW zijn gelegd met de verschillende ministeries die vanuit de eigen stelselverantwoordelijkheid een
bijdrage leveren aan het emancipatiebeleid. In het voorjaar van 2013
ontvangt uw Kamer mijn beleidsvisie op emancipatie voor de komende
vier jaar. Die beleidsbrief zal op accenten verschillen, maar in hoofdlijnen
de initiatieven weerspiegelen die in deze voortgangsrapportage zijn
beschreven.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

11

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 420, nr. 177

12