Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 279

Zorg rond zwangerschap en geboorte

Nr. 210

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 januari 2021
Hierbij ontvangt u de vierde voortgangsrapportage van het actieprogramma Kansrijke Start1.
In september 2018 lanceerde dit kabinet het actieprogramma Kansrijke
Start. Vanuit de overtuiging dat ieder kind de best mogelijke start van zijn
of haar leven verdient en de eerste 1.000 dagen cruciaal zijn voor een kans
op een goede toekomst. En vanuit de overtuiging dat je dit kan bereiken
door kwetsbare gezinnen zo vroegtijdig mogelijk te signaleren en te
ondersteunen door in te zetten op een sterke verbinding tussen het
sociaal en medisch domein.
Ruim 2 jaar later zien we wat de inzet van veel partijen in het hele land
oplevert. Al vlak na de start van het actieprogramma bleek er enorm veel
energie en enthousiasme om dit belangrijke thema samen op te pakken.
Inmiddels wordt er in 275 gemeenten gewerkt aan het versterken van de
verbinding tussen het medisch en sociaal domein, door samen te werken
in lokale coalities Kansrijke Start.
Deze vierde voortgangsrapportage beschrijft de resultaten na ruim twee
jaar actieprogramma Kansrijke Start. Hiertoe worden voor de tweede keer
de uitkomsten op de indicatorenset van het RIVM beschreven en geduid.
Daarnaast zijn ervaringsverhalen opgenomen van professionals en
ouders. Verder wordt de voortgang van de acties uit het actieprogramma
Kansrijke Start beschreven en wordt een doorkijkje gegeven naar de
toekomst: Hoe zorgen we er samen voor dat, ook na afloop van het
landelijke actieprogramma, er blijvend wordt ingezet op een Kansrijke
Start voor elk kind?

1

kst-32279-210
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 210

1

Stand van zaken en resultaten
Uit de monitorgegevens van het RIVM2 blijkt dat van de 275 gemeenten
die de impuls Kansrijke Start hebben ontvangen, inmiddels 59 gemeenten
(21%) een lokale of regionale coalitie hebben gevormd. 149 gemeenten
(54%) hebben een coalitie in voorbereiding of zijn hierover in gesprek. Dit
betekent dat driekwart van de gemeenten met de impuls Kansrijke Start
een coalitie heeft gevormd of hier mee bezig is. Ook blijkt uit de monitor
dat daarbij veel domeinoverstijgend wordt samengewerkt met jeugdgezondheidszorg, wijkteams, verloskundigen, kraamzorg en partners binnen
de gemeentelijke organisatie op het thema geboortezorg, jeugd, jeugdgezondheidszorg en publieke gezondheid. Veel gemeenten ontplooien extra
activiteiten op het gebied van Kansrijke Start en zijn bezig met interventies
en programma’s, zoals Nu Niet Zwanger, Voorzorg, Centering Parenting
en Centering Pregnancy en het prenataal huisbezoek.
De gezondheidsuitkomsten, die het RIVM ook monitort, laten op landelijk
niveau een wisselend beeld zien. Zo zijn er indicatoren die licht dalen,
zoals bijvoorbeeld de Big2: het percentage kinderen met een vroeggeboorte en/of laag geboortegewicht voor de duur van de zwangerschap.
Andere uitkomstindicatoren stijgen of blijven gelijk. Een mogelijke
verklaring hiervoor is dat de meest recente gegevens van de uitkomstindicatoren veelal de jaren 2018 en 2019 betreffen. Hierdoor zijn eventuele
effecten van het actieprogramma (start september 2018) nog niet voor alle
indicatoren te verwachten. Overigens is een causaal verband tussen de
uitkomsten en het actieprogramma niet of moeilijk vast te stellen. In
hoeverre de gezondheidsuitkomsten zich in de gewenste richting
ontwikkelen, zal in de komende jaren blijken. Eind 2021 zal de volgende
voortgangsrapportage met monitorresultaten van Kansrijke Start
verschijnen.
Binnen de lokale en regionale coalities zien we dat er steeds meer ruimte
is voor inhoudelijke verdieping, zeker binnen de coalities die al langer
bezig zijn (1e en 2e tranche). Ook wordt daar steeds meer verbreed: er
sluiten nieuwe partners aan, bijvoorbeeld uit de kinderopvang en de
informele zorg. De coronacrisis zorgt enerzijds voor vertraging vanwege
verschuiving van prioriteiten, maar anderzijds vergroot de crisis het
urgentiegevoel voor samenwerken bij veel coalitiepartners, nu problemen
in kwetsbare gezinnen mogelijk verder toenemen en er zorgen zijn over
het bereiken van deze gezinnen.
De voortgang op de landelijke maatregelen en actielijnen wordt ook
beschreven in deze voortgangsrapportage. Hier zien we dat inzet van vele
partijen steeds meer zorgt voor een breed pakket aan ondersteuning van
de lokale coalities. Denk aan inzet op kennisontwikkeling door ZonMW,
interventies voor beter bereiken en signaleren van kwetsbare gezinnen,
een ondersteuningsprogramma voor lokale monitoring van het RIVM en
de inzet op het verbeteren van de preconceptie gezondheid. Ook wordt de
tool voor klantroutes breed ingezet en verder verbeterd en wordt gewerkt
aan het beschikbaar stellen van een methodiek voor sociale zorgpaden.
Kansrijke Start na 2021
Het actieprogramma Kansrijke Start heeft de afgelopen 2 jaar voor een
duidelijke beweging gezorgd. Daarbij onderschrijven alle betrokken
partijen het grote belang en de urgentie om stevig in te zetten op die
cruciale 1e 1.000 dagen van een kind.

2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 210

2

De uitdaging voor de komende periode is het borgen van een duurzame
inzet op dit thema. Belangrijk onderdeel daarvan is het behouden en
verder versterken van de samenwerking in de lokale en regionale
coalities. Het zo vroegtijdig mogelijk signaleren van kwetsbare situaties,
zodat tijdig de meest optimale interventies kunnen worden ingezet en het
investeren in de verbinding tussen medisch en sociaal domein zijn hierbij
uitgangspunten. Dit wordt ook benadrukt door het RIVM-rapport «Beter
weten: een beter begin», dat eind 2020 met uw Kamer gedeeld is.
In 2021 loopt het actieprogramma nog door, wordt inhoudelijk de
samenwerking nog verder verstevigd en worden de randvoorwaarden die
nodig zijn om deze samenwerking in de periode na 2021 langdurig
mogelijk te maken en te ondersteunen verder in beeld gebracht. Hierbij is
te denken aan de noodzakelijke financiële middelen (zoals verlenging van
het impulsprogramma), de ondersteuning met de instrumenten en
interventies en het uitbouwen van een leerinfrastructuur. Vanuit financieel
oogpunt dient hierbij aandacht te zijn voor een duurzame financiering van
een kansrijke start-aanpak, waarbij knelpunten langs vier lijnen te ordenen
zijn: drempels voor kwetsbare gezinnen, financiering van interventies,
samenwerkingsverbanden en de kwaliteit van zorg (en verankering
hiervan in de zorgstandaarden). Hierbij kan ook gedacht worden aan de
uitwerking van de aanbevelingen die het RIVM heeft gedaan met
betrekking tot het terugdringen van de perinatale sterfte.
Tijdens het Algemeen Overleg zwangerschap en geboorte in de Tweede
Kamer (d.d. 10 december 2020) werden specifiek vragen gesteld over de
borging van Nu Niet Zwanger (Kamerstuk 32 279, nr. 207). Gezien de
goede resultaten en het brede draagvlak van NNZ is het voornemen om
deze aanpak structureel te borgen bij gemeenten. Inzet is om de landelijke
ondersteuning nog minstens 2 jaar voort te zetten en gemeenten deels
tegemoet te komen in de kosten van de uitvoering van NNZ.
Na afloop van de programmaperiode van het lopende actieprogramma is
de inzet om de jaren 2022 en 2023 te benutten als transitiejaren voor het
verder borgen van de werkwijzen en werkvormen die zijn en worden
opgebouwd in de lopende aanpak van Kansrijke Start (denk aan samenwerking tussen medisch en sociaal domein en vroegsignalering). De
ervaring maakt duidelijk dat de inzet op een kansrijke start vraagt om
inbedding van de aanpak via lokale coalities in coördinatie en samenwerking op zowel lokaal als op regionaal niveau, samen met de betrokken
partijen en de beroepsgroepen. Deze lijn sluit aan bij het gedachtegoed
rondom preventie en gezondheid die in de Discussienota «Zorg voor de
Toekomst» opgenomen is. Hierin is een aantal beleidsopties opgenomen
om de inzet op preventie te versterken. Een van de opties betreft het
bouwen aan een regionale preventie-infrastructuur waarin gemeenten en
zorgverzekeraars op regionale schaal tot niet-vrijblijvende samenwerkingsafspraken komen over preventieactiviteiten en de financiering
hiervan. Zodoende kunnen gemeenten en verzekeraars elkaars aanpak
versterken en ontstaat er voor de burger, in dit geval de kwetsbare
zwangere en/of gezin, een samenhangende aanpak.
Bovenstaande inzet moet ervoor zorgen dat een kansrijke start-aanpak
niet vrijblijvend is en dat gemeenten, geboortezorg, JGZ-organisaties en
alle andere betrokken partijen vanuit hun eigen verantwoordelijkheid
blijvend inzetten op een kansrijke start voor ieder kind in Nederland.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 279, nr. 210

3