Erfgoed en Kunsten

TER BESLUITVORMING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
05 oktober 2022
Referentie
Bijlagen
1: advies Landsadvocaat

NTB SCM BIS-brief versie oktober 2022

Aanleiding
Hierbij ontvangt u de concept-Kamerbrief over de komende BIS-periode en de
vernieuwingsagenda. Deze willen we met u bespreken in de beleidsstaf van 12
oktober. Na deze bespreking wordt, op basis van uw inbreng, de definitieve versie
van de Kamerbrief opgesteld.

Toelichting
De brief bevat uw besluit dat mede wordt onderbouwd met de bevindingen uit
recente gesprekken met onder meer Kunsten’92, de Raad voor Cultuur,
bestuurlijke partners en de rijkscultuurfondsen. Tevens is het advies van de
Landsadvocaat in deze versie verwerkt. Dit advies is als bijlage bijgevoegd en zal
ook meegezonden worden aan de Tweede Kamer.
➔ Beslispunt:
Gaat u akkoord met de huidige opzet en inhoud van de brief?
Zijn er nog zaken die u nu mist?

Communicatie
De afdeling communicatie stelt in (ambtelijke) afstemming met de bestuurlijke
partners een persbericht op. Dit om te zorgen voor eenduidige en gelijktijdige
communicatie richting het veld. Ook werkt communicatie nog aan een routekaart.
Hiermee wordt visueel in beeld gebracht hoe het proces richting de komende BISperiode en de lange termijn agenda er uitziet. Deze routekaart zal ook verspreid
worden via reguliere kanalen als de website cultuursubsidie.nl. Tenslotte zal
conform uw verzoek bezien worden hoe vlak voor het versturen van de brief de
gesprekspartners uit het veld op een goede manier kunnen worden geïnformeerd.

Planning
De planning is om de Kamerbrief, inclusief het advies van de Landsadvocaat en de
routekaart, in de 2e helft van oktober aan de Kamer te versturen.

Pagina 1 van 1

Advies

voor

Directie Erfgoed en Kunsten

van

5.1.2.e

datum

20 september 2022

inzake

Advies ruimte verdaging tenderprocedures meerjarige cultuursubsidies

zaakn

5.1.2.e

1

Inleiding en vraagstelling

1.1

U heeft gevraagd om advies en beantwoording van een aantal vragen over het

(kantoor landsadvocaat)

volgende.1
1.2

Naar aanleiding van verschillende adviezen van de Raad voor Cultuur 2 en de op 22 juni
2021 door de Tweede Kamer aangenomen motie Ploumen c.s. 3 wordt onderzocht of de
lopende cultuursubsidieperiode eenmalig kan worden verlengd. Een verlenging van de
lopende subsidieperiode dient een tweeledig doel. Enerzijds geeft het de culturele
instellingen tijd voor herstel en het inlopen van de door de coronamaatregelen
opgelopen vertraging in de uitvoering van de nu lopende plannen. Anderzijds geeft een
‘pas op de plaats’ gelegenheid om wijziging van het cultuurbestel goed te kunnen
doordenken. De Raad voor Cultuur heeft in zijn laatste advies aangegeven dat naast
een verlenging voor de duur van twee jaar, ook een verlenging met vier jaar valt te
overwegen, met dien verstande dat in dat laatste geval wel maatregelen nodig zijn om
te voorkomen dat vernieuwing te lang uitblijft.

1.3

U heeft ons een aantal vragen voorgelegd die, kort gezegd, gaan over de juridische
ruimte voor verlenging van de subsidieperiode, in verschillende varianten. In het
verlengde daarvan vraagt u om een inschatting van de risico’s van een keuze voor één
van de verlengingsvarianten. Het gaat om de volgende vragen:
Vraag 1
Welke normen zijn van toepassing bij de verdeling binnen het huidige
cultuurbestel van schaarse rechten (meerjarige cultuursubsidies)?

1

2
3

U heeft gevraagd om een spoedadvies, met een beantwoording op korte termijn, waarvan het gevolg is dat
de uitwerking van onze bevindingen noodgedwongen beknopt is gebleven.
De brief van 26 maart 2021, adviezen van 8 juni 2021, 4 november 2021, en 1 april 2022.
Kamerstukken II 2020/21, 32 820, nr. 419.

2/11

Welke juridische mogelijkheden bestaan er om, binnen deze normen, te
komen tot een vierjarige verlenging van zowel de door het rijk gefinancierde
instellingen als de meerjarige fondsinstellingen inclusief de zogenoemde Blijstinstellingen (4/4), conform de voorgenomen aanpak van OCW
(ministeriële regeling/fondsreglementen; ambtshalve verlening)?
Vormen de argumenten die de Raad voor Cultuur aan zijn verlengingsadvies
ten grondslag heeft gelegd (omstandigheden rond Corona, rust voor
instellingen, ruimte voor heroverweging bestel) een voldoende
rechtvaardiging voor een tijdelijke beperking van de mededinging voor
nieuwkomers?
Vraag 2
Voor zover sprake zou zijn van enige niet te rechtvaardige strijdigheid, in
welke mate dan ook, met deze normen, welke juridische (uitvoerings)risico’s
zijn dan te identificeren voor OCW, fondsen en andere overheden bij
uitvoering van een vierjarige verlenging (bijvoorbeeld het risico op
exceptieve toetsing)?
Vraag 3
Zijn de risico’s anders, wanneer wordt gekozen voor de variant van vierjarige
verlenging van de door het rijk gefinancierde instellingen zonder verlenging
van de meerjarige fondsinstellingen (4/0)?
Vraag 4
Maakt het uit voor de beantwoording van vraag 2 uit, wanneer de huidig
gefinancierde instellingen worden verlengd, maar door verhoging van het
budget ook aan nieuwkomers de kans zou worden geboden toe te treden?
Zou dit bij een 4/0-variant anders zijn?
Vraag 5
Maakt het voor de beantwoording van bovenstaande vragen uit, dat het BISstelsel het karakter heeft van een beperkt gesloten systeem en mededinging
door cultuurinstellingen naar OCW-middelen niet slechts via artikel 4a Wscsubsidies plaatsvindt?
Vraag 6
Maakt het voor de beantwoording van vraag 2 uit, wanneer de andere
overheden ervoor zouden kiezen een reguliere, open aanvraagronde te laten
plaatsvinden? Zijn er juridische beletselen voor hen om zo’n aanvraagronde
open te stellen, wanneer het rijk kiest voor een vierjarige verlenging? Zou dit
bij een 4/0-variant anders zijn?
Hieronder vatten we de vragen kort – in eigen woorden – samen en beantwoorden wij
deze. Bij de beantwoording van vraag 1 staan wij wat uitgebreider stil bij de algemene
juridische noties, beginselen en aandachtspunten die bij de verdere doordenking van
de thematiek van belang zijn.

Landsadvocaat

3/11

2

Beantwoording van de vragen
Vraag 1: Welke normen zijn van toepassing bij verdeling binnen het huidige
cultuurbestel, zijn de motieven voldoende robuust en hoe ziet (globaal) de technische
uitwerking eruit?

2.1

Voorop staat dat bij de verdeling van meerjarige cultuursubsidies (via de BISprocedure en via de Fondsprocedure) het subsidiebudget niet toereikend is voor
inwilliging van alle aanvragen. Het is zo dat er niet in alle categorieën BIS-subsidies
sprake is van overschrijding van het – voor die categorie toegewezen –
subsidieplafond. Het staat echter vast dat er instellingen zijn die willen toetreden in de
BIS, maar geen subsidie kunnen krijgen vanwege overschrijding van het
subsidieplafond. De aanspraak op subsidie is, met andere woorden, een schaars recht.
Dat maakt dat bij de verdeling van de schaarse cultuursubsidiemiddelen op enigerlei
wijze aan (potentiële) gegadigden ruimte moet worden geboden om naar de
beschikbare middelen mee te dingen.4

2.2

Verlenging van al uitgegeven schaarse rechten wordt in de rechtspraak aangemerkt als
een (nieuwe) verdeling van schaarse rechten, waardoor ook dan rekening gehouden
moet worden met het bieden van gelijke kansen. Een uitzondering op de
gehoudenheid tot het bieden van gelijke kansen kan alleen worden gemaakt als dat
gerechtvaardigd is in het licht van een dwingende reden van algemeen belang.
Zie o.a.: ABRvS 9 december 2020, ECLI:NL:RVS:2020:2924:
“[...] De Afdeling is met de rechtbank van oordeel dat in dit geval schaarse
rechten aan de orde zijn, en dat de burgemeester, bij de verlening van de
vergunningen door middel van een extra verlenging met nog drie jaar, ten
onrechte niet aan potentiële gegadigden de ruimte heeft geboden om mee te
dingen. In hetgeen de burgemeester op dit punt heeft aangedragen ziet de
Afdeling geen grond voor een gerechtvaardigde beperking op de rechtsnorm
dat mededingingsruimte moet worden geboden. Naar het oordeel van de
Afdeling heeft de burgemeester onvoldoende gemotiveerd dat verlenging van
de vergunningen tot 2022 daadwerkelijk leidt tot zodanig voorkomen van
gokactiviteiten in het illegale circuit, behoud van werkgelegenheid en
verantwoord opstellen en implementeren van de door de burgemeester
genoemde criteria, dat een verlenging van de vergunningen zonder
mededinging met nieuwe kandidaten gerechtvaardigd is in het licht van de
openbare orde, volksgezondheid, het openbaar gezag, of een (andere)
dwingende reden van algemeen belang. Het betoog van de burgemeester
hierover faalt.”

2.3

Bij het voorbereiden van een beslissing om de cultuursubsidies uit de BIS en/of uit de
cultuurfondsen te verlengen, moet betrokken worden dat daarmee een inbreuk wordt
gemaakt op de mededingingsnorm die verlangt dat op enigerlei wijze aan potentiële
4

Landsadvocaat

ABRvS 27 februari 2019, ECLI:NL:RVS:2019:595 (Gymnasion), r.o. 10.

4/11

gegadigden ruimte wordt geboden om ook voor de subsidie in aanmerking te komen.
Dat betekent dat aannemelijk moet worden gemaakt dat er een dwingende reden van
algemeen belang is die maakt dat de subsidies worden verstrekt zonder mededinging
met nieuwe kandidaten gerechtvaardigd is.
2.4

Een tijdelijk ‘dichtzetten’ van de toegang tot meerjarige subsidies voor momenteel niet
gesubsidieerde instellingen is, gelet daarop, juridisch kwetsbaar. De juridische toets op
de rechtvaardiging vanwege een dwingende reden van algemeen belang omvat een
beoordeling van de geschiktheid van de interventie om het daarmee nagestreefde doel
te waarborgen en omvat daarnaast de vraag of de interventie niet verder gaat dan
nodig is om dat doel te bereiken en ten slotte of de interventie evenredig is in het licht
van het daarmee beoogde doel.5 Met name de ongelijkheid tussen verschillende
(groepen) gegadigden, die een eventuele verlenging in het leven roept (en die de
mededingingsnorm nu juist beoogt te voorkomen), maakt dat wij menen dat een
verlenging, ook al is zij van korte duur, zeer goed gemotiveerd moet kunnen worden.

2.5

Wij snappen gevoelsmatig dat de nu gesubsidieerde instellingen na de coronacrisis
behoefte hebben aan een (verlengde) periode van stabiliteit en zekerheid, evenals de
praktische wens om tijdelijk pas op de plaats te maken met het oog op voorbereiding
van een stelselherziening. Wij betwijfelen echter of dit voldoende dwingende redenen
zijn waarmee een verlenging juridisch kan worden gerechtvaardigd. Voor een
verlenging van vier jaar zien wij op dit moment juridisch gezien geen voldoende
rechtvaardiging. Een kortere periode zou, mits dat goed gemotiveerd kan worden,
wellicht wel mogelijk zijn. Wij lichten dit per reden toe.
Reden 1: covid-19

2.6

Een tijdelijke verlenging van de lopende subsidieperiode (en het tijdelijk ‘dichtzetten’
van de toegang tot meerjarige cultuursubsidies) leidt tot ‘bevoordeling’ van de zittende
partijen en tot benadeling van de partijen die momenteel geen subsidie ontvangen,
terwijl nu de belangen en problemen van beide groepen niet (significant) van elkaar
zullen verschillen. Dat de covid-19 maatregelen een zeer zwaar stempel hebben
gedrukt op de uitvoerbaarheid van de plannen, geldt voor de gehele cultuursector. Dat
roept de vraag op waarom cultuurinstellingen die vanaf 2021 vier jaar subsidie hebben
ontvangen, met een verlenging van de subsidieperiode geholpen moeten worden bij
herstel en innovatie, terwijl niet via de BIS of fondsen gesubsidieerde instellingen om
die reden geen toegang tot de subsidie(s) zouden moeten krijgen, juist op een
moment dat ook deze instellingen daar (extra) behoefte aan (kunnen) hebben. Bij
beantwoording van die vraag komt betekenis toe aan de omstandigheid dat de
gesubsidieerde instellingen gebruik hebben kunnen maken van de coronasteunpakketten, wat de (op zichzelf ernstige) gevolgen van de coronacrisis heeft

5

Landsadvocaat

Zoals afgeleid uit de (rechtspraak over de) Dienstenrichtlijn, de rechtspraak van het Hof van Justitie van de
EU over de vrijverkeersbepalingen o.a. HvJ EG 30 november 1995, ECLI:EU:C:1995:411 (Gebhard) en de
nationale rechtspraak over het evenredigheidsbeginsel, o.a. ABRvS 2 januari 2022, ECLI:NL:RVS:2022:285.

5/11

kunnen dempen. Ook van belang is dat de huidige subsidieronde van 2021 tot en met
2024 loopt, waardoor de plannen die de huidige subsidieontvangers gemaakt hadden
voor deze periode hopelijk toch nog – in elk geval voor een significant deel –
uitgevoerd kunnen worden. Daarmee is het de vraag of de achterliggende aanname
dat cultuurinstellingen hun plannen (uit de tender van 2020) niet kunnen uitvoeren,
zich ook in volle omvang zal voordoen.
Reden 2: verlenging met het oog op bestelherziening
2.7

Wij zien niet onmiddellijk gronden om de ambitie om het cultuursubsidiebestel te
herzien, aan te merken als dwingende reden van algemeen belang, waardoor een
langdurige verlenging van de lopende subsidieperiode (in afwijking van de
mededingingsnorm) kan worden gerechtvaardigd. Een korte ‘pas op de plaats’ zou
wellicht verdedigbaar zijn. De reden daarvoor is de volgende.

2.8

Bij (schaarse) vergunningenstelsels heeft de Afdeling eerder geoordeeld dat de tijd
mag worden genomen om tot een zorgvuldig nieuw beleid te komen, ook als daardoor
langere tijd een situatie blijft bestaan die in strijd is met het beginsel van gelijke
kansen. Een ‘vergunningenstop’, waardoor de bestaande vergunninghouders langer
van hun vergunningen gebruik konden maken, werd daarom niet in strijd geacht met
het recht.6 De Afdeling verlangt daarbij wel dat er een einddatum wordt verbonden
aan de tijdelijke bevriezing van de situatie in afwachting van nieuw beleid. In die
situatie ging het echter om een beleidswijziging die nodig was om de situatie die in
strijd was met gelijke kansen op te lossen. In het geval van de cultuursubsidies zou
het juist gaan om het creëren van een tijdelijke strijdigheid met het beginsel van
gelijke kansen om een (andere) beleidswijziging door te voeren.

2.9

Het moet in elk geval duidelijk zijn wanneer het nieuwe beleid zal starten en wanneer
nieuwe toetreders weer aanspraak kunnen maken op subsidie.7 Er moet bovendien een
deugdelijke motivering zijn waarom het herzien van het bestel ertoe noodzaakt dat
6

7

Landsadvocaat

Zie: ABRvS 12 september 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2958: “9 1 De rechtbank heeft met juistheid
overwogen dat een vergunningstop in beginsel als redelijk kan worden aangemerkt Het is vaste
jurisprudentie van het Hof van Justitie dat nationale autoriteiten krachtens het in artikel 4, derde lid, van
het Verdrag betreffende de Europese Unie neergelegde beginsel van loyale samenwerking de verplichting
hebben om de onwettige gevolgen van een schending van het Unierecht ongedaan te maken, maar het is
aan de nationale autoriteiten gelaten om te beoordelen welke algemene of bijzondere maatregelen daartoe
het meest geschikt zijn (arresten van het Hof van Justitie van 7 januari 2004, Wells, ECLI:EU:C2004:12,
punt 64, 65 en 69; 21 juni 2001, Jonkman, ECLI:EU:C:2007:373, punt 37) De rechtbank heeft terecht
overwogen dat het college na de rechtspraak van het Hof en de Afdeling in de Trijber-zaak voor de keuze
stond het volumebeleid los te laten, dan wel de bestaande vergunningen om te zetten naar vergunningen
voor bepaalde tijd Het college heeft te kennen gegeven te hebben besloten het volumebeleid los te laten,
hetgeen grote gevolgen heeft De rechtbank heeft terecht overwogen dat het college de gelegenheid moest
krijgen zich zorgvuldig voor te bereiden op nieuw beleid Een tijdelijke vergunningstop kan worden
aangemerkt als aanloop naar het formuleren van nieuw beleid als maatregel om de met het Unierecht
strijdige situatie ongedaan te maken en is derhalve niet in strijd met het beginsel van loyale samenwerking
In hetgeen [appellanten] hebben aangevoerd, kan voorts geen grond worden gevonden voor het oordeel
dat een vergunningstop als hier aan de orde in strijd is met artikel 13 van de Dienstenrichtlijn, het
vertrouwensbeginsel, een redelijke belangenafweging, het fair play-beginsel en het verbod op
détournement de pouvoir De rechtbank heeft bovendien overigens beoordeeld of de vergunningstop in de
RPA 2013 ook in dit geval, gelet op alle omstandigheden, als redelijk kan worden aangemerkt en
geconcludeerd dat dit wegens het tijdverloop niet het geval is ”
Zie: ABRvS 12 september 2018, ECLI:NL:RVS:2018:2958, r.o. 14.1 en: ABRvS 11 maart 2020,
ECLI:NL:RVS:2020:722.

6/11

tijdelijk pas op de plaats wordt gemaakt met het verlenen van meerjarige subsidies en
waarom de daarvoor genomen termijn noodzakelijk is en evenredig is aan het met
verlenging beoogde doel, ook (met name) gelet op de belangen van de partijen die
subsidie zouden willen aanvragen.
2.10

Wij voorzien dat een overtuigende motivering waarom het noodzakelijk is om vanwege
de herziening van het stelsel te kiezen voor een verlenging van vier jaar (optie 4/0 of
4/4) moeilijk te geven zal zijn. Als herziening van het stelsel een pas op de plaats van
vier jaar vraagt, dan ligt eerder voor de hand om een beleidsarme 0/0-optie te kiezen,
waarin de huidige subsidieontvangers met hun ‘oude’ plannen kunnen meedingen en
er in die periode nieuw beleid wordt gemaakt. Op die manier hoeft er geen inbreuk op
de mededingingsnorm te worden gemaakt, terwijl herziening van het bestel kan
worden voorbereid. Een verlenging is dan niet noodzakelijk en evenredig aan het
beoogde doel.
Inzoomen op de argumenten die de Raad voor Cultuur geeft voor verlenging

2.11

Kort en goed menen wij dat de argumenten die de Raad voor Cultuur aan zijn
verlengingsadvies ten grondslag heeft gelegd (omstandigheden rond Corona, rust voor
instellingen, ruimte voor heroverweging bestel) wel begrijpelijk zijn. Juridisch, in het
licht van de ‘dwingende redenen van algemeen belang’-norm (en de indringende wijze
waarop de rechter naleving van die norm toetst), achten wij de argumenten echter
niet onmiddellijk overtuigend. Dat vraagt bijzondere aandacht bij de verdere
doordenking van de vervolgstappen (wel of geen verlenging en zo ja, voor hoe lang).

2.12

Voor een pas op de plaats gedurende een periode van vier jaar zien wij op dit moment
in het licht van de ‘dwingende reden van algemeen belang’-norm onvoldoende goede
argumenten. Wij kunnen ons voorstellen dat een beperkte pas op de plaats van
bijvoorbeeld twee jaar aangewezen kan zijn (en verdedigbaar zou kunnen zijn) met
het oog op de voorbereiding van een ombouw van het bestel. Ook daarvoor moet
echter een goede motivering zijn, bijvoorbeeld waarom het bestel niet kan worden
aangepast, terwijl de loketten voor meerjarige subsidies geopend blijven (op basis van
het oude beleid). Tevens moet duidelijk zijn dat het beleid na die twee jaar ook echt
omgebouwd zal zijn.

2.13

Een tijdelijke pas op de plaats dient ontegenzeggelijk ook het belang van de zittende
instellingen, die daardoor meer rust en ruimte krijgen voor uitvoering van hun
programma, na de covid-19 maatregelen. Voor instellingen die momenteel geen
subsidie ontvangen (en langer geen toegang krijgen tot meerjarige subsidie) betekent
een verlenging echter een nadeel. Bezien kan worden of – bijvoorbeeld met een
daartoe open te stellen, tijdelijke, meerjarige subsidieregeling – die nadelen
gemitigeerd kunnen worden. Dat voorkomt klachten van de strekking dat de tijdelijke
verlenging leidt tot onevenredige benadeling van momenteel ‘niet-ontvangende’
instellingen.

Landsadvocaat

7/11

Technische uitwerking
2.14

U heeft gevraagd op welke manier er kan worden gekomen tot een vier- dan wel
tweejarige verlenging van zowel de BIS-subsidies als de meerjarige fondsensubsidies.
Daarover het volgende.

2.15

Een verlenging van de subsidie, is een – per instelling – genomen besluit, dat in feite
neerkomt op verlening van een meerjarige subsidie voor het toekomstige tijdvak.
Daarvoor moet een grondslag zijn in de Regeling op het specifiek cultuurbeleid,
respectievelijk fondsreglement, waarin geregeld wordt wie aanspraak maakt op een
meerjarige subsidie (zittende instellingen) en wie niet (instellingen die momenteel
geen subsidie ontvangen).

2.16

Op grond van artikel 4a lid 3 van de Wet op het specifiek cultuurbeleid (Wsc) heeft de
ministeriële regeling (Regeling op het specifiek cultuurbeleid) in beginsel betrekking op
activiteiten die voor vier jaar voor subsidieverstrekking in aanmerking komen. Op
grond van het vierde lid kan de minister in bijzondere gevallen subsidie verstrekken
voor minder dan vier jaar. De ‘bijzondere gevallen’ om een kortere subsidieduur toe te
kunnen kennen zien, volgens de memorie van toelichting bij de Wsc, bijvoorbeeld op
individuele bijzondere gevallen (bijvoorbeeld een zorgelijke financiële situatie van een
instelling).8 In de overige wetsgeschiedenis is ook gesproken over een meer generieke
inperking van de subsidieduur.9
Overigens sluit een ambtshalve verlenging van de subsidie van de ‘zittende
instellingen’, niet uit dat andere partijen een besluit uitlokken, door een
aanvraag om verlening van een meerjarige subsidie in te dienen.10 Tegen de
afwijzing van die aanvraag (op de grond dat de ministeriële regeling of het
betreffende fondsreglement niet voorziet in subsidieverlening aan partijen die
niet al subsidie ontvangen) kan bezwaar worden gemaakt.
Vraag 2 en 3: Welke risico’s zijn er op het moment dat de verlenging niet
gerechtvaardigd zou worden geacht? En in hoeverre verschillen die risico’s in de
verschillende scenario’s? Is het risico anders als de BIS wel en de fondssubsidies niet
worden verlengd?
Algemeen: risico bij toetsing door de rechter

2.17

Het risico bestaat dat de beperking op het beginsel van gelijke kansen (de verlenging),
ondanks de motivering daarvoor, door een rechter als niet gerechtvaardigd wordt
geacht. Dat kan de uitkomst zijn van daarover gevoerde juridische procedures, waarin
het afwijzingsbesluit, of de regelgeving waarop deze is gebaseerd, door de rechter

8
9
10

Landsadvocaat

Kamerstukken II 2006/07, 30 847, 3, p. 17.
Kamerstukken II 2006/07, 30 847, 5, p. 6.
Dat zal zich eerder voordoen bij fonds- dan bij BIS-subsidies.

8/11

(exceptief) is getoetst.11 Instellingen die vanwege de verlenging geen subsidie krijgen
verstrekt, kunnen de keuze voor verlenging ter toetsing voorleggen aan de rechter.
2.18

Het gevolg van een negatieve uitkomst van een daarover gevoerde procedure kan zijn
dat alsnog moet worden bezien of de afgewezen aanvrager(s) wel voor subsidie in
aanmerking zouden zijn gekomen als de juiste procedure zou zijn gevolgd (dat wil
zeggen: mededinging zou zijn geboden bij verdeling van de beschikbare subsidie).
Simpel gezegd: als de rechter een streep zet door de afwijzing van de subsidie (op de
grond dat sprake is van een onrechtmatig tijdelijk moratorium), moet er alsnog
beoordeeld worden of de subsidie verleend had moeten worden. In dat geval moet de
Raad voor Cultuur, het fonds, of de betrokken andere overheid, de (afgewezen)
aanvragen alsnog gaan beoordelen.12

2.19

Bij uitvoering van deze beoordeling (op last van de rechter) kan geen sprake zijn van
een ‘echte’ tender, met onderlinge vergelijking. Immers: concurrentie met zittende
partijen waaraan al subsidie is verleend, is niet aan de orde. De al verleende subsidies
liggen niet voor bij de rechter. Een beoordeling zou er dan al snel op kunnen
neerkomen dat de plannen van de betreffende instellingen (alleen) worden beoordeeld
op kwaliteit en – bij voldoende kwaliteit – worden gehonoreerd.
Het gaat dan overigens wel alleen om de aanvragen van instellingen die
opkwamen tegen hun afwijzing. Om het risicobeeld compleet te krijgen,
adviseren wij om op basis van ervaring voor elk van de ‘schaarse sectoren’ in
te schatten hoeveel (nieuwe) instellingen er voor BIS-subsidie (of meerjarige
Fondssubsidie) in aanmerking zouden willen komen en hoeveel daarvan
kwalitatief voldoende zouden worden beoordeeld en in zoverre voor subsidie
in aanmerking zouden kunnen komen.
Risico’s per scenario

2.20

U heeft aangegeven dat bij het maken van een beleidsmatige keuze over een pas op
de plaats verschillende scenario’s denkbaar zijn. Het gaat dan om:


een (beleidsarme) tender waarbij alle cultuurinstellingen kunnen meedoen op
grond van de voorwaarden uit het huidige beleid (0/0);



een verlenging van de BIS-subsidies voor 2 jaar, maar géén verlenging van
de fondsensubsidies (2/0);

11

12

Landsadvocaat

Beschrijving van de precieze procesrechtelijke routes die daarbij wel of niet gevolgd kunnen worden, gaat
het bestek van deze notitie te buiten. Bottom line is dat een tijdelijke pas op de plaats ter beoordeling aan
de (bestuurs)rechter kan worden voorgelegd en dat deze zich kan (en zal) uitlaten over de rechtmatigheid
van de op dit punt gemaakte keuze, in het licht van de daarbij betrokken belangen van zittende en nietontvangende partijen.
Zie ABRvS 4 april 2015, ECLI:NL:RVS:2015:3364: “Ter zitting heeft het bestuur erkend dat [appellant sub
2] met een voorlopige score van 1,9 voor zijn voorstel en een derde plaats op de voorlopige
prioriteringslijst in subsidieronde Veni 2012 een uitstekende uitgangspositie had en dat indien [appellant
sub 2] een gemiddelde score zou hebben behaald voor zijn interview, de totale score zodanig zou zijn dat
[appellant sub 2] op de prioriteringslijst op plaats elf of hoger zou zijn geëindigd en daarmee aanspraak zou
hebben gemaakt op de gevraagde subsidie Gelet hierop bestaat aanleiding de toekenning van de subsidie
door de rechtbank in stand te laten ”

9/11



een verlenging van de BIS-subsidies en de fondsensubsidies voor 2 jaar
(2/2);



een verlenging van de BIS-subsidies voor 4 jaar, maar géén verlenging van
de fondsensubsidies (4/0);



een verlenging van de BIS-subsidies en de fondsensubsidies voor 4 jaar
(4/4).

2.21

In zijn algemeenheid valt over de houdbaarheid van de scenario’s in het licht van de
mededingingsnorm te zeggen dat hoe verder het scenario afwijkt van de 0/0-optie,
hoe beter de motivering zal moeten zijn (zie vraag 1) en hoe groter het risico is dat de
uiteindelijk wordt geoordeeld dat de voor afwijking van het 0/0 scenario gegeven
motivering onvoldoende draagkrachtig is.

2.22

Dat risico ziet allereerst op de duur van de verlenging. De scenario’s 4/0 en 4/4 zullen
meer risico met zich brengen dan de verlengingen met 2 jaar. Niet alleen is er een
betere motivering nodig voor een langere verlenging13 (zie vraag 1), ook zal er meer
subsidie uitgekeerd moeten worden voor partijen die ten onrechte geen subsidie
hebben gekregen (want voor een langere periode).
Als gezegd (zie hiervoor, onderdeel 2.19) moet voor een kwantificering van
de risico’s per sector bezien worden of en zo ja hoeveel schaarste er is, door
in te schatten hoeveel (nieuwe) instellingen er voor BIS-subsidie (of
meerjarige fondssubsidie) in aanmerking willen komen en hoeveel daarvan
kwalitatief voldoende zouden worden beoordeeld en in zoverre voor subsidie
in aanmerking zouden kunnen komen.

2.23

Daarnaast denken wij dat de opties 4/4 en 2/2 meer risico met zich brengen dan de
opties waarbij de fondsensubsidies niet dicht worden gezet. Als de fondsensubsidies –
net als de BIS – tijdelijk dichtgezet worden voor nieuwe partijen, kunnen BISaanvragers niet uitwijken naar de fondssubsidie. Dat vergroot de (financiële) reden om
te gaan procederen over de afwijzing. Het ligt minder voor de hand dat een partij zal
klagen over een niet-verkregen toelating tot de BIS op het moment dat deze instelling
wél subsidie van een fonds kan krijgen verleend. Wij verwachten dat het openhouden
van de mogelijkheid van meerjarige fondssubsidies (de scenario’s 4/0 en 2/0)
mitigerend kan werken ten opzichte van de scenario’s waarin ook de toegang tot de
fondssubsidies tijdelijk wordt afgesloten.
Bovendien is de doorstroom van instellingen bij de fondsensubsidies groter
dan bij de BIS en zullen dus waarschijnlijk meer instellingen last hebben van
het dichtzetten van de fondsen dan van het dichtzetten van de BIS.

2.24

Het geopend laten van de fondsen zal daarom vermoedelijk zorgen voor minder
procedures, maar ook bij die optie kunnen instellingen in rechte opkomen tegen de
13

Landsadvocaat

De negatieve gevolgen voor de instellingen die op dit moment geen subsidie krijgen zullen bij een
verlenging van 4 jaar groter zijn dan bij 2 jaar, waardoor beter gemotiveerd moet worden waarom de
afwijking van het beginsel van gelijke kansen evenredig is ten opzichte van het doel.

10/11

weigering om tot de BIS toegelaten te worden. Zoals u heeft aangegeven kunnen de
BIS-subsidies hoger zijn dan de fondsensubsidies en bovendien zal er ook niet voor
alle instellingen plaats zijn bij de fondsen. Ook dan bestaat dus het risico dat partijen
via de rechter alsnog toegelaten moeten worden tot de BIS.
Vraag 4: Is risicobeperking door een tijdelijke regeling voor nieuwkomers mogelijk?
2.25

Hiervoor – in onderdeel 2.23 – merkten wij op dat het voor de risicoinschatting
uitmaakt als er door openstelling van de fondsensubsidies de kans aan nieuwkomers
geboden blijft op een meerjarige subsidie. Daardoor wordt het risico van (een
negatieve uitkomst van) een procedure over de dichtzetting van de BIS verkleind,
maar niet weggenomen. Datzelfde zou gelden voor andere oplossingen waardoor
instellingen die niet tot de BIS toegelaten kunnen worden, toch meerjarige subsidie
kunnen aanvragen. Met dergelijke oplossingen kan worden geprobeerd om klachten
van de strekking dat de tijdelijke verlenging leidt tot onevenredige benadeling van
momenteel ‘niet-ontvangende’ instellingen te voorkomen.
Vraag 5: Wat is de betekenis van de omstandigheid dat het BIS-stelsel een beperkt
gesloten systeem is dat bestaat naast andere subsidie-instrumenten?

2.26

Als besproken verwacht u dat de dynamiek rondom het BIS-stelsel minder is dan de
dynamiek rondom fondssubsidies. De samenstelling van de kring van instellingen die
BIS-subsidie ontvangt, is redelijk stabiel. Wel, zo begrepen wij, zijn er onderdelen van
de BIS waarin de animo om als nieuwe aanvrager aanspraak te maken op BISsubsidie, relatief groter is. Dat er in een aantal BIS-sectoren minder dynamiek is,
rechtvaardigt de verwachting dat in die sectoren ook het aantal aanvragers dat
aanspraak zal proberen te maken op BIS-subsidie beperkt zal zijn. In gevallen waarin
dat toch wordt geprobeerd, bijvoorbeeld in de dynamischer sectoren, kan – mits de in
de huidige periode verleende fondsensubsidies niet ook worden verlengd – door die
instellingen (tijdelijk) worden teruggevallen op een meerjarige fondssubsidie als
alternatief. Wij kunnen ons voorstellen dat een keuze voor een 2/0 of 4/0-scenario in
het licht van de mededingingsnorm eenvoudiger te motiveren is (zie ook de
beantwoording van vragen 2 en 3).
Vraag 6: Hoe verhouden de meerjarige rijkssubsidies zich tot de subsidies die
decentrale overheden verlenen?

2.27

Juridisch gezien varen decentrale overheden voor wat betreft de cultuursubsidies hun
eigen koers. Het staat hen vrij om een reguliere, open aanvraagronde open te stellen,
ook als de BIS- en/of fondsensubsidies zullen worden verlengd. Er is dus geen
(formeel) juridisch beletsel om eigen keuzes te maken.

2.28

Feitelijk gezien begrepen wij dat er wel wederzijde afhankelijkheden bestaan,
aangezien culturele instellingen regelmatig zowel van de Staat, als van bijvoorbeeld de

Landsadvocaat

11/11

gemeente cultuursubsidie krijgen. Wij kunnen ons daarom voorstellen dat het in de
praktijk wenselijk is dat de cyclus van het landelijke stelsel en de stelsels van de
decentrale overheden niet uit de pas gaan lopen. Wij kunnen echter op dit moment
niet overzien hoe groot die afhankelijkheden zijn.
2.29

De feitelijke wederzijdse afhankelijkheden zouden nader onderzocht kunnen worden,
waarbij de verschillende scenario’s (0/0, 2/0, 2/2, 4/0 en 4/4 en eventuele
mitigerende maatregelen in de vorm van een tijdelijke subsidieregeling voor ‘niet
zittende’-instellingen) betrokken zouden moeten worden. Daarbij kan ook worden
bezien welke van de scenario’s ook voor de decentrale overheden het minste
problemen oplevert.
*

Landsadvocaat

*

*

Erfgoed en Kunsten

TER VOORBEREIDING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
20 september 2022
Referentie
34034321
Bijlagen
notitie landsadvocaat

Notitie Landsadvocaat verlenging BIS - bespreking
woensdag 21 september 9.00 uur

Aanleiding
Kort voor het eerder geplande bestuurlijk overleg over verlenging van de BIS
hebben de G4 een (ambtelijke) juridische notitie toegestuurd waarin de juridische
houdbaarheid van een verlenging in twijfel werd getrokken. De G4 suggereerden
een second opinion te vragen. Vanwege het risico op vastlopen van het bestuurlijk
overleg dan wel juridische complicaties later in de procedure heeft u dit
opgevolgd.
De Landsadvocaat is om een spoedadvies gevraagd, dat op 20 september is
ontvangen.

Toelichting
Met als uitgangspunt de voorkeursvariant van een verlenging van vier jaar BIS en
vier jaar fondssubsidies (4/4) heeft de Landsadvocaat de juridische risico’s van
een verlenging in kaart gebracht. Naast de 4/4 zijn ook andere varianten
meegenomen.
Bevindingen Landsadvocaat (LA):
•
De LA is kritisch over een eventuele verlenging van de basisinfrastructuur.
•
De LA acht een beleidsarme aanvraagprocedure (0/0) het minst risicovol.
Toelichting:
•
Uitgangspunt voor de redenering in het advies is de mededingingsnorm.
Op grond daarvan moet er een dwingende reden van algemeen belang
zijn om potentiële gegadigden buiten de deur te houden
•
De LA betwijfelt of corona een voldoende dwingende reden is. Ook
instellingen die geen subsidie ontvangen zijn hierdoor immers getroffen.
Bovendien ontvingen gesubsidieerde instellingen coronasteun
•
Ook een stelselherziening is in de ogen van de LA geen afdoende
motivering voor verlenging, aangezien die ook zonder verlenging kan.
•
Het grootste juridisch risico is volgens de LA dat er instellingen zullen zijn
die bij de rechter bezwaar zullen maken tegen de geslotenheid van de
procedure. Het risico is dat de rechter besluit dat deze instellingen alsnog
beoordeeld moeten worden. Dit gebeurt met een verlenging dan niet in
een tender (de instellingen in de BIS zijn immers al verlengd), waardoor
de kans bestaat dat alle instellingen met voldoende kwaliteit alsnog
zouden moeten worden gesubsidieerd.
•
Algemeen geldt: hoe dichter de variant bij 4/4 zit, hoe hoger het risico.
Pagina 1 van 2

•

Het beschikbaar stellen van een budget voor nieuwkomers, bij de fondsen
of via een andere oplossing, verkleint de risico’s maar neemt deze niet
weg. Complicerend is daarbij dat niet van tevoren te voorspellen is waar
mogelijk een probleem ontstaat en hoe groot zat zal zijn.

Datum
20 september 2022

Eerste beoordeling en advies:
•
Het advies van de LA is behoorlijk stellig in de afwijzing van de
verlenging. De juridische risico’s die de LA noemt zijn behoorlijk
zwaarwegend. Ook politiek is verlenging niet zonder risico’s, omdat de
indruk zal zijn dat een kritisch advies niet wordt opgevolgd.
•
Ons advies is om te gaan voor de optie 0/0 en daarbij wel inhoudelijk te
proberen om recht te doen aan de behoefte aan rust door geen
wijzigingen in de inrichting van de BIS aan te brengen. Dit brengt rust in
het proces. Tegelijk kunt u wel een vernieuwingsagenda voor de langere
termijn presenteren.
•
Overleg met FIN is nodig over de financiële randvoorwaarden.
•
We adviseren dat u snel met de voorzitters van de Raad voor Cultuur en
de Task Force spreekt om hen te informeren.
•
Daarna kan een bestuurlijk overleg worden ingepland en de
rijkscultuurfondsen geïnformeerd.
•
De brief over ‘verlenging’ zou uitkunnen gelijk met de Meerjarenbrief,
begin november, zodat de voor het veld toch teleurstellende boodschap
direct kan worden verbonden met het positieve nieuws uit de
Meerjarenbrief.

Pagina 2 van 2

Erfgoed en Kunsten

TER BESLUITVORMING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
8 september 2022
Referentie
Bijlagen
1

Adviesaanvraag landsadvocaat over verlenging BIS en
meerjarige fondsinstellingen

Aanleiding
•

•

Naar aanleiding van de ambtelijke besprekingen tussen OCW en de G4 over
verlenging van de BIS en de meerjarige fondsinstellingen heeft een aantal
juristen en beleidsmedewerkers, werkzaam bij de G4, een memo opgesteld
waarin hun wethouders cultuur kritisch wordt geadviseerd over de plannen
(zie bijlage). Het memo is ook aan OCW gezonden.
In het memo wordt de wens geuit dat OCW het vraagstuk voor advies
voorlegt aan de landsadvocaat.

Geadviseerd besluit
Akkoord gaan met bijgaande adviesaanvraag aan de landsadvocaat en diens
bevindingen te delen met de G4.

Kernpunten
•

•

De opstellers van het G4-memo zijn van oordeel dat een beperking van
subsidieaanspraken voor de beleidsperiode 2025-2028 tot instellingen die
reeds subsidie hebben ontvangen in de beleidsperiode 2021-2024, een
discriminerende factor oplevert voor andere potentiële aanvragers en
neerkomt op een gebrek aan gelijke behandeling dat niet kan worden
gerechtvaardigd.
Onder verwijzing naar het leerstuk van verdeling van schaarse rechten
stellen zij, dat indien het Rijk een verlenging met vier jaar zou uitvoeren en
dit juridisch niet houdbaar blijkt, de gevolgen voor alle betrokken
overheden dan enorm zouden zijn. Niet wordt geëxpliciteerd overigens
welke gevolgen dat zijn en voor welke overheden.

Toelichting
Adviezen van de landsadvocaat zijn in beginsel openbaar. De daarin opgenomen
informatie zal dus breder beschikbaar kunnen komen dan alleen binnen de G4.

Pagina 1 van 1

OCW OPDRACHTFORMULIER
INSCHAKELING LANDSADVOCAAT
Ministerie van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap

1. Kenmerk/opdracht (WJZ in Proza opslaan als: LA 2022-13 ‘naam van de zaak’ (naam
van de directie), (opslaan als documenttype: melding)
LA 2022-13
2. Naam van de zaak
Scenario’s verlenging landelijke culturele basisinfrastructuur (BIS)
3. Contactgegevens behandelend ambtenaren
Naam: 5.1.2.e
Directie: Erfgoed en Kunsten
Telefoonnummer: 5.1.2.e
E-mailadres: 5.1.2.e

Naam: 5.1.2.e
Directie: Erfgoed en Kunsten
Telefoonnummer: 5.1.2.e
E-mail adres: 5.1.2.e

4. Aard van het verzoek
Civielrechtelijke procedure
Bestuursrechtelijke procedure
Advies en overig; adviestermijn: z.s.m.
TOELICHTING
Op grond van artikel 4a van de Wet op het specifiek cultuurbeleid (Wsc) worden bij ministeriële regeling
eenmaal per vier jaar de regels vastgesteld voor de verstrekking van subsidies in de op die periode
volgende periode van vier kalenderjaren. De cultuurinstellingen die een dergelijke vierjarige
(instellings)subsidie ontvangen worden gerekend tot de landelijke ‘culturele basisinfrastructuur’ (BIS).
Voor de criteria die golden voor verstrekking van BIS-subsidies voor de periode 2021-2024, zie de
Subsidieregeling culturele basisinfrastructuur 2021–2024.
Ook de fondsen in de zin van artikel 9 van de Wsc, die op grond van artikel 4c van de Wsc elke vier jaar
in aanmerking komen voor subsidie en ten laste van de aan hen verstrekte middelen subsidies aan
derden verlenen, maken onderdeel uit van de BIS.
Gewoontegetrouw worden op Prinsjesdag voorafgaand aan een nieuwe vierjarige beleidsperiode de BISsubsidiebesluiten bekendgemaakt. Aan die besluitvorming gaat, voor wat betreft de subsidies in de zin
van artikel 4a van de Wsc, een uitgebreide tenderprocedure vooraf in het kader waarvan de Raad voor
Cultuur de bewindspersoon voor Cultuur adviseert over de individuele subsidieaanvragen. (Zie hier de
lijst met gehonoreerde instellingen voor de periode 2021-2024.)
Elke vier jaar vinden ongeveer parallel aan de BIS-aanvraagprocedure vergelijkbare tenders plaats bij de
fondsen, voor meerjarige instellingssubsidies grond van door die fondsen binnen de kaders van het
rijksbeleid vastgestelde en door de bewindspersoon voor Cultuur goedgekeurde subsidiereglementen.
Ook bij een groot aantal andere overheden vinden in het kader van hun cultuurbeleid meerjarige tenders
plaats.
Tijdens de verschillende tenderprocedures voor de periode 2021-2024, begin 2020, ontwikkelde zich in
snel tempo en in alle hevigheid de coronacrisis, als gevolg waarvan het culturele leven lange tijd, ook
nog gedurende het eerste deel van de nieuwe vierjarige cultuursubsidieperiode, stil kwam te liggen. In
zijn instellingsadvies over de BIS 2021-2024 van 4 juni 2020 heeft de Raad voor Cultuur nadrukkelijk
overwogen (zie p.4), dat veel van de aanvragers hun ingediende plannen niet volledig zouden kunnen
uitvoeren. Het is tegen die achtergrond dat de Raad bij brief van 26 maart 2021 (zie bijlage 1), samen
met branchevereniging Kunsten ’92 en onderschreven door drie lokale kunstraden (Amsterdam,

Pagina 1 van 2

Groningen en Rotterdam), een oproep aan de informateur heeft gedaan om te komen tot een verlenging
van de lopende vierjarige beleidsperiode met 1 à 2 jaar, zowel voor de BIS als voor de vierjarige
regelingen van de fondsen en de vierjarige subsidies van lokale overheden die hiermee in de pas lopen.
De opstellers van de brief wezen erop, dat ‘het eerste jaar van deze periode […] als een verloren jaar
[kan] worden beschouwd en ook het tweede jaar […] in het teken [zal] staan van het opstarten en het
vinden van een nieuw evenwicht.’ De instellingen zouden aldus gebaat zijn bij meer tijd ‘om vanuit de
crisis een periode van transitie in te gaan’.
Ook wezen de opstellers van de brief aan de informateur erop, dat er tijdens en na afloop van de
advisering over de aanvragen voor 2021-2024 zowel op landelijk als lokaal niveau vragen zijn gerezen
over de houdbaarheid van het huidige subsidiestelsel. Zij zijn van mening, dat een verlenging van de
cultuurplanperiode meer ruimte geeft om de discussie over een beter stelsel in de volle breedte te
voeren. Ook geven zij aan dat zij het zeer wenselijk zouden vinden dat lagere overheden de rijksoverheid
zouden volgen bij een eventuele verlenging van de lopende subsidieperiode.
Onder verwijzing naar deze gezamenlijke oproep is de motie-Ploumen c.s. ingediend, die op 22 juni 2021
door de Kamer werd aangenomen (Kamerstukken II 2020/21, 32 820, nr. 419). De motie roept de
regering op te verkennen of de cultuursubsidieperiode eenmalig kan worden verlengd met een periode
van twee jaar en deze tijd te benutten om het bestel te evalueren. De indieners van de motie gaven
daarbij onder meer aan, dat het huidige bestel huns inziens toe is aan herziening.
In zijn advies ‘Sterker uit Corona’ van 8 juni 2021 herhaalt de Raad voor Cultuur vervolgens zijn oproep
om te komen tot een verlenging, ‘als noodzakelijke voorwaarde voor een versterkt herstel uit de crisis’.
Later dat jaar, op 4 november 2021, zendt de Raad voor Cultuur een advies waarin het concreter ingaat
op de voorgestelde verlenging. De Raad meldt daarin, dat zijn tussentijdse analyse van (1) coronaaddenda die de BIS-instellingen op hun plannen hadden ingediend en (2) van gevoerde gesprekken met
hen, de rijkscultuurfondsen en de gemeentelijke raden, hem sterkt in de overtuiging ‘dat een tweejarige
verlenging zeer wenselijk is om rust en ruimte te creëren in de sector om herstel en innovatie de
komende jaren te bevorderen en om toekomstige beleidsveranderingen goed uit te denken’. Wel plaatst
de Raad de kanttekening ‘dat een verlenging gepaard gaat met enkele uitvoeringsvragen en
financieringsbehoeften, waardoor zij niet zomaar is door te voeren’. In dit advies onderscheidt de Raad
drie verschillende scenario’s. Bij elk scenario geeft hij een appreciatie. Het scenario waarin gekomen
wordt tot een verlenging van de subsidieperiode met één jaar raadt de Raad nadrukkelijk af.
Bij Kamerbrief van 16 november 2021 geeft de voormalige minister van OCW een toelichting op de stand
van zaken rond een aantal moties en toezeggingen. Daarbij gaat zij ook in op de motie-Ploumen c.s. en
op de advisering van de Raad voor Cultuur over een verlenging.
Een nader advies aan de huidige staatssecretaris van Cultuur over een eventuele verlenging wordt
daarna door de Raad gegeven bij wijze van verkennende notitie van 1 april 2022: ‘Beweging in het bestel
- verkenning naar een nieuw advies over het cultuurbestel’ Daarin stelt de Raad voor om langer dan de
gebruikelijke tijd te nemen voor het opstellen van een adviesbestel, om het bestel echt
goed te kunnen doordenken. De mede daarmee samenhangende verlenging van de beleidsperiode geeft
culturele instellingen de tijd voor herstel, aldus de Raad. In dat kader geeft de Raad aan, dat naast een
verlenging voor de duur van twee jaar ook een verlenging met vier jaar valt te overwegen. In dat laatste
geval zijn, zo stelt de Raad, wel maatregelen nodig om te voorkomen dat vernieuwing te lang uitblijft en
dringende opgaven op de plank blijven liggen.
Tot slot schrijft de staatssecretaris in haar Kamerbrief van 14 juni 2022 het volgende: ‘Op 31 maart jl.
heeft de Raad voor Cultuur het advies ‘Beweging in het bestel’ uitgebracht. Daarin gaat de raad in op de
mogelijke verlenging van de culturele basisinfrastructuur. Aanvankelijk gingen er veel stemmen op voor
verlenging om zo rust en ruimte te bieden. In gesprekken die ik heb gevoerd komen ook andere
overwegingen naar voren. Ik wil ook die overwegingen zorgvuldig betrekken bij het uiteindelijke besluit,
om een afgewogen keuze te kunnen maken. Ik vind het bovendien belangrijk dit besluit goed af te
stemmen met mijn medebestuurders en vertegenwoordigers van het culturele veld. Ook mede in
verband met de gemeentelijke verkiezingen is hier meer tijd voor nodig. Ik kom hier in de zomer op
terug.’
Het is tegen bovenstaande achtergrond, dat door het ministerie van OCW de afgelopen tijd enkele
scenario’s zijn verkend. Die scenario’s komen, in de kern, neer op het volgende:
- 0 jaar verlenging periode BIS-instellingen, 0 jaar verlenging periode meerjarige fondsinstellingen (0/0)
- 2 jaar verlenging periode BIS-instellingen, 2 jaar verlenging periode meerjarige fondsinstellingen (2/2)
- 4 jaar verlenging periode BIS-instellingen, 0 jaar verlenging periode meerjarige fondsinstellingen (4/0)
- 4 jaar verlenging periode BIS-instellingen, 4 jaar verlenging periode meerjarige fondsinstellingen (4/4)

Pagina 2 van 5

Op basis van de verkenningen bestaat er op dit moment een voorkeur voor het laatste scenario. Dit zou
z’n beslag moeten krijgen door in de eerstvolgende ministeriële regeling ex artikel 4a van de Wsc, te
bepalen dat, kort gezegd, uitsluitend de instellingen die voor de periode 2021-2024 rechtstreeks van het
rijk subsidie hebben ontvangen in aanmerking komen voor subsidie ex artikel 4a van de Wsc voor de
periode 2025-2028. Analoog aan de verstrekking van subsidie aan musea die hun financiering binnen de
systematiek van de Erfgoedwet ontvangen, zou de subsidieverlening aan de BIS-instellingen 2025-2028
dan ambtshalve, dus zonder voorafgaande aanvraag, kunnen plaatsvinden. Wel blijft uiteraard een
zekere mate van beoordeling van activiteitenplannen en bijbehorende begrotingen voor die periode
relevant. Ingeval van ambtshalve subsidieverstrekking ligt het in de rede die bescheiden – wederom
analoog aan de Erfgoedwetsystematiek – ná de subsidieverlening bij wijze van subsidieverplichting in te
laten dienen door de instellingen en aan de Raad voor Cultuur voor te leggen voor aandachtspunten. De
meerjarige fondsinstellingen zouden de door hen verstrekte instellingssubsidies door middel van
eenzelfde systematiek kunnen verlengen, gebaseerd op hun eigen subsidiereglementen en met
gebruikmaking van de hun adviescommissies.
Een systematiek van verlenging van subsidies van een gesloten groep instellingen is al eens toegepast
binnen het rijkscultuurbeleid: nadat in het kader van de beleidsperiode 2005-2008 (de laatste
zogenoemde ‘cultuurnota’, voordat het BIS-stelsel is geïntroduceerd) binnen de categorie
‘ondersteunende instellingen’ met het oog op nieuw te vormen beleid subsidies waren verleend voor de
duur van slechts één jaar in plaats van voor vier jaar, is vervolgens bij ministeriële regeling de grondslag
gecreëerd om uitsluitend die instellingen ook voor de jaren 2006-2008 te subsidiëren. Alle betreffende
instellingen zijn daarbij met naam in de bijlage bij de regeling genoemd.
Verlenging was daarnaast oorspronkelijk de bedoeling ten tijde van de bezuinigingen die het kabinet
Rutte-1 op de cultuurbegroting heeft doorgevoerd. Beoogd was toen om de BIS 2009-2012 parallel aan
het starten van een wetstraject met één jaar te verlengen. Zie daarover Kamerstukken II 2010/11, 32
500 VIII, nr. 75.
Naar aanleiding van de ambtelijke besprekingen tussen OCW en andere overheden heeft een aantal
juristen en beleidsmedewerkers, werkzaam bij de G4 en betrokken bij het onderwerp subsidies en/of de
culturele sector, een memo opgesteld waarin hun wethouders cultuur wordt geadviseerd over het
scenario van een vierjarige verlenging (zie bijlage 2). De opstellers van het memo zijn van oordeel dat
een beperking van subsidieaanspraken voor de beleidsperiode 2025-2028 tot instellingen die reeds
subsidie hebben ontvangen in de beleidsperiode 2021-2024, een discriminerende factor oplevert voor
andere potentiële aanvragers en neerkomt op een gebrek aan gelijke behandeling dat niet kan worden
gerechtvaardigd. Onder verwijzing naar het leerstuk van verdeling van schaarse rechten stellen zij, dat
indien het Rijk een verlenging met vier jaar zou uitvoeren en dit juridisch niet houdbaar blijkt, de
gevolgen voor alle betrokken overheden dan enorm zouden zijn. Niet wordt geëxpliciteerd overigens
welke gevolgen dat zijn en voor welke overheden.
Het vorengaande geeft aanleiding tot de volgende adviesvragen:
Vraag 1
Welke normen zijn van toepassing bij de verdeling binnen het huidige cultuurbestel van schaarse rechten
(meerjarige cultuursubsidies)?
a) Welke juridische mogelijkheden bestaan er om, binnen deze normen, te komen tot een vierjarige
verlenging van zowel de door het rijk gefinancierde instellingen als de meerjarige
fondsinstellingen inclusief de zogenoemde B-lijstinstellingen (4/4), conform de voorgenomen
aanpak van OCW (ministeriële regeling/fondsreglementen; ambtshalve verlening)?
b) Vormen de argumenten die de Raad voor Cultuur aan zijn verlengingsadvies ten grondslag heeft
gelegd (omstandigheden rond Corona, rust voor instellingen, ruimte voor heroverweging bestel)
een voldoende rechtvaardiging voor een tijdelijke beperking van de mededinging voor
nieuwkomers?
Vraag 2
Voor zover sprake zou zijn van enige niet te rechtvaardige strijdigheid, in welke mate dan ook, met deze
normen, welke juridische (uitvoerings)risico’s zijn dan te identificeren voor OCW, fondsen en andere
overheden bij uitvoering van een vierjarige verlenging (bijvoorbeeld het risico op exceptieve toetsing)?
Vraag 3
Zijn de risico’s anders, wanneer wordt gekozen voor de variant van vierjarige verlenging van de door het
rijk gefinancierde instellingen zonder verlenging van de meerjarige fondsinstellingen (4/0)?
Vraag 4

Pagina 3 van 5

Maakt het uit voor de beantwoording van vraag 2 uit, wanneer de huidig gefinancierde instellingen
worden verlengd, maar door verhoging van het budget ook aan nieuwkomers de kans zou worden
geboden toe te treden? Zou dit bij een 4/0-variant anders zijn?
Vraag 5
Maakt het voor de beantwoording van bovenstaande vragen uit, dat het BIS-stelsel het karakter heeft
van een beperkt gesloten systeem en mededinging door cultuurinstellingen naar OCW-middelen niet
slechts via artikel 4a Wsc-subsidies plaatsvindt?
Ter toelichting: het beleid van de bewindspersoon voor cultuur komt niet uitsluitend tot
uitvoering via de rechtstreeks onder OCW ressorterende artikel 4a Wsc-instellingen; de zes
cultuurfondsen maken evengoed onderdeel uit van de BIS en ook via hun subsidiereglementen
wordt invulling gegeven aan het rijksbeleid en wordt ruimte geboden om mee te dingen naar uit
de OCW-begroting afkomstige middelen. Relevant in dat verband is de breed gedragen notie van
de Raad voor Cultuur in zijn advies ‘Innoveren, participeren!’ (zie p. 36), dat het rijk integrale
verantwoordelijk draagt voor het gehele subsidiestelsel: ‘Dat principe moet er mede toe
bijdragen dat fondssubsidies niet lager worden gewaardeerd dan de subsidies die rechtstreeks
van het ministerie van OCW afkomstig zijn.’ Mededinging door cultuurinstellingen naar middelen
uit de OCW-begroting vindt, kortom, niet slechts plaats via subsidie ex 4a Wsc, maar ook via de
fondssubsidies.
Vraag 6
Maakt het voor de beantwoording van vraag 2 uit, wanneer de andere overheden ervoor zouden kiezen
een reguliere, open aanvraagronde te laten plaatsvinden? Zijn er juridische beletselen voor hen om zo’n
aanvraagronde open te stellen, wanneer het rijk kiest voor een vierjarige verlenging? Zou dit bij een 4/0variant anders zijn?

5. Overeengekomen kostenraming (exclusief 4,9 % kantoorkosten en 21 % btw)

(in te vullen en terug te sturen door landsadvocaat na acceptatie zaak; of in te vullen door WJZ na opgave
landsadvocaat)

Kostenraming indien
> € 10.000
1e fase
Datum

2e fase

Datum

3e fase

Datum

Signalering
bij bereiken
80% van het
geoffreerde
budget

Advocaat Pels
Rijcken

Uurtarief

Indicatie
uren

Totaal

1

1.
2.
3.

6. Departementspecifieke afspraken
Aandachtpunten Landsadvocaat:
1. bij alle correspondentie en facturering het WJZ/LA/2022-13 gebruiken.
2. na ontvangst aanvraag acceptatie door Landsadvocaat door aangevuld formulier (naam
advocaat enz.) terug te mailen aan aanvrager; offerte budget invullen indien > € 10.000.
3. advies aan aanvragende directie sturen (en kopie van het betreffende advies aan WJZ).
4. verzoek WJZ te informeren wanneer 80% van het geoffreerde budget is bereikt.
Aandachtspunten WJZ / Aanvrager
1. aanvraagformulier mailen aan Landsadvocaat; offerte budget vragen (indien > € 10.000).
2. kopie aan aanvragende directie.
3. aanvragende directie houdt aantal uren van de Landsadvocaat bij, want bij de
betaalbaarstelling zal gevraagd worden in te stemmen met de rekening.
7. Factuur adres

Ministerie van OCW
T.a.v. het Financieel Dienstencentrum (FDC)
Directie Erfgoed en Kunsten
1

Zie voor tarieven landsadvocaat e-doc - 889888

Pagina 4 van 5

O.v.v. 4010-1.04.13-49006 LA 2022-13
Postbus 13178
2501 ED Den Haag
-> LA: naam aanvragende directie en naam medewerker is te halen uit dit aanvraagformulier
8. Belanghebbende afdeling/directie
Erfgoed en Kunsten
9. Aanvragende afdeling/directie (indien gelijk aan 8, n.v.t.) dit is de directie te wiens
lasten/programmagelden de inschakeling is geschied.
Erfgoed en Kunsten
10. Toestemming WJZ datum 08-09-2022 door
- 5.1.2.e

Proza: 14588063

Pagina 5 van 5

Erfgoed en Kunsten

TER BESLUITVORMING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
18 augustus 2022
Referentie
33731379
Bijlagen
Concept Kamerbrief

Advies verlenging BIS

Overzicht argumenten scenario’s

Aanleiding
U heeft de afgelopen periode nogmaals gesproken met de bestuurlijke partners
(IPO/VNG en bestuurders van grote gemeenten), de voorzitter van de Raad voor
Cultuur en deskundigen/betrokkenen uit het culturele veld over het vraagstuk van
verlenging van de BIS. Er wordt nog steeds verschillend gedacht over al dan niet
verlengen, over de verlengingstermijn en onder welke randvoorwaarden, maar de
gemene deler is wél de vraag om op korte termijn een knoop door te hakken.
Geadviseerd besluit
•
•

•
•

Te kiezen voor verlenging van de BIS met vier jaar en bij de fondsen wél
een aanvraagronde open te stellen (scenario 4/0)
Kort na Prinsjesdag in een aparte Kamerbrief uw besluit bekend maken. U
kunt dan ook het financiële kader meenemen en een inhoudelijke en
procesagenda presenteren voor een stelselvernieuwing
Voor die tijd nog een keer met uw bestuurlijke partners te spreken (om
het besluit toe te lichten). Dit gesprek is gepland op 9 september
In het beschikbare budget van totaal € 25 mln. een lichte verschuiving
ten gunste van SCI en MF te plegen.

Kernpunten
Oogst gesprekken
•
Raad voor Cultuur constateert uitputting en adviseert verlengen
subsidieperiode bis met 2 jaar en kan leven met 4 jaar
•
De rijkscultuurfondsen hebben gemengde gevoelens over verlenging van
de BIS maar hebben laten weten dat ze uw besluit loyaal uit zullen
voeren. Aandachtspunt is wel de uitvoeringslast bij de fondsen door een
combinatie van corona, de meerjarige ronde en nieuwe regelingen. Met
name het FPK heeft aangegeven dit een bezwaar te vinden (en heeft een
voorkeur voor 4/4).
•
Sector (oa Taskforce/Kunsten 92) steunt een verlenging met voorkeur
voor BIS én cultuurfondsen;
•
Gesprek deskundigen 12 juli: wens rust na corona en relatief intensieve
wijzigingen vorige BIS-ronde
•
Gemeenten zijn formeel ook voorstander van verlenging, maar gemengd
en ook nog schuivend beeld. Grote gemeenten maken zich zorgen om
uitvoerbaarheid verlenging (juridisch) en om uitsluiting nieuwe
initiatieven.
Pagina 1 van 4

Datum
4 augustus 2022

Aandachtspunten uit de gesprekken
•
Vernieuwing stelsel: er is brede roep ruimte te maken voor de gewenste
stelselherziening (bijvoorbeeld taakverdeling rijk-gemeenten, meer
aandacht voor maatschappelijke betekenis / rol instellingen, positie regio
etc.)
• Aanpak arbeidsmarkt: er is ook breed draagvlak voor betekenisvolle inzet
op verbeteringen van fair pay. Koppeling met de arbeidsmarkt is nu
mogelijk gezien de investering in RA.
• Onderscheid bis-fondsen: vanuit het veld en de fondsen is weerstand
tegen het anders behandelen van de bis en door een fonds
gesubsidieerden. Het onderscheid tussen rijks- en fondsgesubsidieerden is
de laatste ronde inderdaad verwaterd; een stevige opdracht voor Bisinstellingen zou het onderscheid kunnen vergroten en daarmee de andere
behandeling ‘rechtvaardigen’. Daarnaast speelt voor fondsgesubsidieerde
instellingen de wens tegemoet te komen aan mogelijkheid om subsidie
voor gezelschappen aan einde van de levenscyclus te beëindigen ten
faveure van nieuwe aanvragers.
• Corona: het is lastig te voorspellen hoe de invloed van corona gevoeld zal
worden in 2023/2024, als de procedure voor de nieuwe subsidieperiode
werkelijk start. Is corona dan vergeten of juist zeer aanwezig?
Beschikbare budget
Het BIS- en fondsenbudget voor de periode 2025-2028 wordt verhoogd met € 25
mln. uit de RA-middelen. Hiermee worden alle projectsubsidies in de BIS en de blijsten van FPK en FCP die in de huidige periode zijn toegevoegd aan het budget
structureel aan het financieel kader toegevoegd. Voor het Fonds Podiumkunsten
(het fonds met de meeste aanvragers) betekent dit structureel € 20 mln.
Ter overweging: in het fiche verlenging BIS was rekening gehouden met de wens
om ruimte te maken voor nieuwe aanvragers (bij de fondsen). Hier was € 5 mln.
voor gereserveerd, maar dit bedrag is komen te vervallen in de integrale afweging
van alle voorstellen. Ruimte voor nieuwe aanvragers moet dus gevonden worden
in ‘nieuw voor oud’ afwegingen. Het FPK heeft verreweg de meeste vierjarig
gesubsidieerde instellingen, en ook het FCP deelt mee in de RA-middelen (met € 1
mln.). Daar is dus als vanzelf ruimte. Om ook ruimte te maken bij het
Stimuleringsfonds Creatieve Industrie en het Mondriaan Fonds adviseren wij het
budget voor het FPK iets af te romen. Bij het Letterenfonds en Filmfonds speelt
dit niet/minder.
Uitwerking varianten
We bespraken de afgelopen periode verschillende varianten. Uiteindelijk is een
beperkt aantal over, namelijk:
Variant 1

Pagina 2 van 4

Datum
4 augustus 2022

Scenario 4/4. We verlengen alle meerjarige subsidies, zowel bij rijk als fondsen,
tot 2028. Totaal 119 bis-instellingen en 317 fondsinstellingen (inclusief de zgn. blijsten) zijn zo verzekerd van continuïteit. Voor: rust voor alle ‘haves’; tegen:
geen ruimte voor nieuwe initiatieven, met name bij fondsen ook verlenging voor
instellingen waar dat eigenlijk niet gepast voor is.
Variant 2
Scenario 4/0. Dat wil zeggen alleen rijkssubsidies met 4 jaar verlengen, geen
verlenging fondssubsidies. Voor: wel rust en ruimte voor BIS, wat in verband met
relatief grote veranderingen in vorige ronde op zijn plaats is. Ruimte voor nieuwe
initiatieven bij fondsen. Tegen: zure appel voor huidige groep
fondsgesubsidieerden. Bevestigt idee van de rijksgesubsidieerde instellingen als
bevoorrecht.
Variant 3
Scenario 0/0. Als terugvaloptie: geen verlenging, maar een reguliere procedure,
waarbij coulant getoetst wordt. Voor: voor iedereen gelijke kansen (in elk geval
theoretisch). Tegen: sluit niet aan bij advies RvC. Past niet bij behoefte aan rust.
De subsidieronde 2025-2028 zal uit zijn aard niet volwaardig zijn, vanwege
coulancebeleid en beperkte tijd voor voorbereiding en uitvoering (vergelijk advies
RvC).
Uitwerking voorkeursvariant 4/0
OCW vernieuwt inhoudelijk voor de periode 2025-2028 door sterkere sturing
langs twee lijnen: maatschappelijke rol van bis-instellingen en hun rol in de
sectorketen. Maatschappelijke rol betreft o.a. bereiken van weinig-bereikte
doelgroepen, verbinding met maatschappelijke organisaties, diversiteit.
Sectorketen betreft het nemen van (extra) verantwoordelijkheid voor startende
makers, fair pay, aandacht voor opkomende genres en ontwikkelingen.
Kernwoorden: sturen op vernieuwing binnen bestaande stelsel, betekenisvolle
stappen op diversiteit & inclusie en fair pay.
Ook presenteert u een langere termijn vernieuwingsagenda om te komen tot een
herijking van het gesubsidieerde bestel in de volgende subsidieperiode.
Fondsen wordt gevraagd om kritisch naar het totale pakket van hun regelingen
te kijken om zoveel mogelijk synergie mogelijk te maken tussen meerjarige
subsidies en de rest van hun instrumentarium. Zij hebben meerdere regelingen,
dat maakt maatwerk mogelijk: subsidie voor individuele makers, voor een
bepaald project (kan ook meerjarig), voor internationalisering, residencies, etc.
Naast het structurele geld voor de b-lijsten hebben de fondsen de komende jaren
ook extra geld voor de startende makers, en film- en muziekhubs tot hun
beschikking.
Gemeenten en provincies hebben ruimte om zelf te besluiten om mee te gaan
met een verlenging of toch een eigen aanvraagronde te houden. In dit model
Pagina 3 van 4

Datum
4 augustus 2022

doen we geen oproep aan andere overheden, maar laten wij hen de keuze om zelf
van start te gaan. Voordeel is dat ze nu al weten op welke instellingen ze kunnen
rekenen vanuit de Bis, inclusief budget.
Toelichting keuze
•
•

•
•

Breedst gedragen optie, zowel bestuurlijk als in de culturele sector is die
voor 4/4 of 4/0.
0 / 0 is een terugvaloptie, maar vergt fikse inspanning van alle partijen
voor een naar verwachting relatief kleine verandering (want grote
ingrepen zijn niet erg realistisch in het licht van het coulancebeleid en de
beperkte resultaten om instellingen op te beoordelen vanwege sluitingen).
Beleidsinhoudelijk ligt 4 / 0 het meest voor de hand omdat daar een
redelijk evenwicht tussen stabiliteit en ontwikkeling in zit.
4 / 0 (en in mindere mate ook 4 / 4) hebben daarnaast als belangrijk
voordeel dat er ruimte ontstaat om ondanks corona en coulance voor het
meenemen van andere onderwerpen als versterken arbeidsmarkt,
aanpassen van de wijze waarop instellingen worden gestuurd en
afgerekend en beter afstemmen van samenwerking tussen rijk en andere
overheden.

Pagina 4 van 4

Scenario’s bis-verlenging

4 jaar BIS, 0 fondsen

4 jaar BIS, 4 fondsen

Overwegingen

Geluiden
sector

Taskforce geen voorstander, want ongelijke
behandeling.
Geen rust voor fondsinstellingen; gevoel van
‘oneerlijk’ voor anderen.
Instellingen die zich warm lopen voor een meerjarige
subsidie bij de fondsen kunnen instromen.

Voorkeur groot deel sector en Taskforce, maar in
combinatie met extra middelen voor nieuwkomers.
Instellingen die zich warm lopen voor een meerjarige
subsidie bij de fondsen kunnen niet instromen.

Positie
gemeenten

VNG geen voorstander vanwege ongelijke
behandeling.
Er ontstaat in dit scenario ruimte voor verschillende
besluiten bij gemeenten (wel / niet verlengen).

VNG voorstander, mits extra middelen voor
nieuwkomers.
Druk op gemeenten om ook te verlengen, wat niet
alle gemeenten zullen doen.

Voor draagvlak sector is 4/4 beter, maar niet op die
manier uitvoerbaar bij gebrek aan extra middelen
voor nieuwkomers. 4/0 vergt heldere boodschap
waarom (‘ruimte voor makers die in 2024 toe zijn
aan een volgende stap’) en invulling hoe
(‘aangepaste toetsing, coulance en dus beperking
onnodige lasten’).
Voor draagvlak gemeenten is 4/4 beter, maar niet
op die manier uitvoerbaar bij gebrek aan extra
middelen voor nieuwkomers. 4/ 0 vergt goede
bestuurlijke afstemming en communicatie over
andere instrumenten zoals jongerenimpuls, muzieken filmhubs etc.

Positie fondsen

FPK vreest grote druk op hun meerjarige regeling;
MF en SCI vragen financiële ruimte voor instroom.
Andere fondsen neutraal.

FPK neigt naar deze optie; MF en SCI niet
uitgesproken voor- of tegen. Andere fondsen
neutraal.

Voor rust bij de fondsen is 4/4 makkelijker. Een
andere keuze maakt het belangrijk goede afspraken
te maken over soort beoordeling van aanvragen.

Raad kan deze optie volgen.

Raad kan deze optie volgen, maar pleit voor extra
geld voor instroom.

Raad heeft lang vastgehouden aan verlenging twee
jaar en ziet aan beide varianten voor- en nadelen.

Ruimte en tijd om nu te starten met
vernieuwingsagenda bestel.
Bis wijzigt niet, bij fondsen afhankelijk van gekozen
invulling ruimte voor 10-30% nieuwe instroom.

Ruimte en tijd om nu te starten met
vernieuwingsagenda bestel.
Bis wijzigt niet, fondsen ook niet. Nieuwkomers
kunnen alleen projectmatig aan de slag.

Omdat besluitvorming pas in 2024 plaatsvindt, is de
vraag hoe het wel /niet ruimte bieden aan
nieuwkomers wordt ervaren.
In- en uitstroom bis is regulier altijd heel beperkt
(en vanwege corona waarschijnlijk nihil), bij fondsen
is een in- en uitstroom van 20-30% gebruikelijk.

Positie Raad
voor Cultuur
Gevolgen voor
bestel

Conclusie: 4 / 4 is de makkelijkste weg, want wordt door alle partijen gedragen. 4 / 0 is de enige
optie waarin er ook ruimte is voor nieuwe instroom, en komt daarmee tegemoet aan de andere
terugkerende wens. Duidelijk maken dat voor BIS extra eisen gelden (bijv. gericht op solidariteit,
innovatie, naleving van de codes).

Erfgoed en Kunsten

TER BESLUITVORMING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
20 april 2022
Referentie
32449892

Eerste opzet Brief verlenging BIS - Beleidsstaf 25
april

Bijlagen
concept opzet Brief verlenging
BIS

Aanleiding
U heeft gevraagd over het vraagstuk van een mogelijke verlenging van de
subsidieperiode van de landelijke culturele basisinfrastructuur (bis) een
Kamerbrief te schrijven.
Hierbij een eerste opzet. Het betreft een voorstel voor een besluit met eerste
redeneerlijnen, om te bespreken in de beleidsstaf van 26 april. De brief en nota
zijn dus primair bedoeld voor de gedachtenvorming.

Geadviseerd besluit
Het advies is de bis voor de periode 2025-2028 niet uit te breiden en enkel open
te stellen voor instellingen die nu deel uitmaken van de bis. Voor de
rijkscultuurfondsen, die als kerntaak artistieke dynamiek en vernieuwing hebben,
zou wel een reguliere aanvraagronde kunnen plaatsvinden. U kondigt
tegelijkertijd aan met een stevige veranderagenda te komen.

Kernpunten
•

De bis is de vorige ronde uitgebreid met nieuwe categorieën en meer
instellingen

•

Er is na corona behoefte aan rust en ruimte om plannen te herzien en tijd
om ze te realiseren
Er is behoefte aan een fundamentelere doordenking van het stelsel
Er is te weinig tijd om voor aanvang van de volgende aanvraagronde
(volgende zomer) echte veranderingen te implementeren. Een open
aanvraagronde op de gebruikelijke manier zou weinig vernieuwing
opleveren, met kans op veel teleurstellingen.
Het besluit over de fondsen is nog nader uit te werken voor wat betreft de
consequenties die een dergelijk besluit heeft.

•
•

•

Toelichting
•
•

Politieke context: de Kamer heeft eerder in een motie gevraagd verlenging
van de subsidieperiode te onderzoeken
Financiële/juridische overwegingen: een verlenging heeft financiële
consequenties (€ 25 mln.). Deze worden meegenomen in de afwegingen bij
invulling van besteding coalitieakkoordmiddelen voor 2023 en verder.
Pagina 1 van 2

•

•

Juridisch is een herziening van het stelsel inclusief mogelijke wetswijziging
Datum
niet haalbaar voor 2024. Daar is langere tijd voor nodig.
20 april 2022
Krachtenveld: de Raad voor Cultuur bepleit een verlenging en ziet een rol in
het proces naar een nieuw stelsel. De andere overheden hadden bezwaren
tegen een verlenging van twee jaar maar kunnen met duidelijkheid voor vier
jaar goed uit de voeten. Zij vragen wel om ruimte voor nieuwe initiatieven.
De rijkscultuurfondsen vragen aandacht voor nieuwe aanvragers. Zij vrezen
een grote toeloop op hun regelingen. Ook willen zij ‘weeffouten’ in de
systematiek (overlap tussen fondsen en bis) sneller aanpakken. Dit betreft de
categorieën ontwikkelinstellingen, festivals, presentatie-instellingen beeldende
kunst, jeugdpodiumkunsten. We begrijpen het punt, maar het is van alle
tijden. Alle instellingen zijn op basis van een advies van de Raad in de bis
gekomen. De keuze is met name gebaseerd op kwaliteit, maar onder andere
ook spreiding in genres, over regio’s. We blijven hierover in gesprek met
fondsen en Raad, maar gelet op de breedte van de bis is enige overlap dus
altijd onvermijdelijk. Een vernieuwingsbudget bij de fondsen zou verlichting
kunnen bieden. Ook kunt u door wel duidelijker, strengere eisen aan
instellingen in de bis te stellen, het onderscheid tussen fondsen en bis
verhelderen.
Planning is dat de brief ongeveer gelijktijdig met de hoofdlijnenbrief herstel
etc. (rond 1 juni). Er hoeft geen MR-procedure te worden gevolgd.

Pagina 2 van 2

Erfgoed en Kunsten

TER BESLUITVORMING

Aan: SCM

Van
5.1 2 e

Datum
17 maart 2022
Referentie
32013133
Bijlagen
1

Scenario voor de culturele basisinfrastructuur

Aanleiding
Naar aanleiding van de workshop over de culturele basisinfrastructuur (BIS) heeft
u gevraagd de consequenties van het scenario om de BIS te verlengen en een
verandertraject te starten uit te werken.
In de bijlage is een voorlopige planning opgenomen

Geadviseerd besluit
Het advies is om de Tweede Kamer voor het zomerreces te informeren over uw
keuze. Dit kan in de hoofdlijnenbrief over de investeringen 2022 en uitwerking
Coalitieakkoord die u voor 1 juni naar de Kamer stuurt, of in een aparte brief als
reactie op de verkenning die de Raad voor Cultuur u op 31 maart aanbiedt.
Voorstel is om voorlopig uit te gaan van 1 brief, eventueel kan op een later
moment alsnog besloten worden een aparte brief te sturen.

Kernpunten
Wat speelt er?
•

•
•

•

•

De huidige subsidieperiode loopt tot en met 2024; voor die tijd is geen
reparatie of ingreep nodig. Ook niet t.a.v. regionale spreiding: er is bovenop
de BIS 2 mln. per jaar beschikbaar voor regio’s met een zwakkere
infrastructuur.
Tot en met 2024 is er coulance bij het beoordelen van de prestaties van
instellingen.
Voor de nieuwe periode vanaf 2025 is er de brede wens (sector, RvC, Tweede
Kamermotie) de huidige BIS met te verlengen. Argumenten hiervoor zijn: rust
en ruimte om plannen te realiseren na corona; in combinatie met écht tijd om
na te denken over vernieuwing van het cultuurstelsel.
Wensen sector: prestatiedruk (afrekenen op aantallen voorstellingen,
bezoekers, etc.) verminderen, aandacht voor impact, ruimte voor meer
flexibiliteit en nieuwe werkwijzen.
De Raad voor Cultuur heeft eerder geadviseerd de BIS met 2 jaar te
verlengen. Wij denken echter dat het beter zou zijn om dan te kiezen voor
een light verlenging met 4 jaar.

Hoe zou de nieuwe BIS-periode (vanaf 2025) eruit kunnen zien?
Pagina 1 van 3

•
•
•
•
•

•

•

Uitgangspunt Coalitieakkoord: ruimte bieden voor herstel.
Inzet: cultuurstelsel zoveel mogelijk met rust laten, geen stressvolle
aanvraag procedure met ja/nee advies.
We laten de BIS in principe laten zoals die is voor de hele volgende vierjarige
periode, tenzij een instelling écht niet functioneert.
Daarom wél een toets door de RvC met aandachtspunten voor de instellingen;
eventueel werken met gele/rode kaart.

Datum
17 maart 2022

Tegelijkertijd wel verbeteringen in onze omgang met BIS-instellingen
aanbrengen: zoals minder eisen aan prestaties in aantallen, maar wél
aandacht voor nieuwe vormen van publieksbereik en participatie, ruimte voor
flexibiliteit in plannen én voor Fair Pay en andere codes. BIS-instellingen
zouden meer een voorbeeldfunctie moeten hebben.
De ruimte die door de verlenging met vier jaar ontstaat gebruiken voor nieuw
beleid in de vorm van programma’s, bijvoorbeeld door in te zetten op
jongeren en jongerencultuur en de maakcultuur in gemeenten.
Andere overheden, de sector en de cultuurfondsen zullen sterk pleiten voor
ruimte voor nieuwkomers. Naast de BIS zal er daarom budget moeten zijn
voor talent, diversiteit en inclusie; dit zou deels binnen de genoemde
programma’s kunnen of bij de cultuurfondsen.

Toelichting
•

•

•
•

•

•

Deze aanpak is goed te verdedigen omdat in de huidige periode de BIS flink is
gegroeid en tegelijk corona een stroeve start opleverde. Nu weer selecteren
zou heel veel gedoe opleveren.
Het voordeel is ook dat de discussie in de Kamer over welke instelling wel/niet
in de BIS zou moeten dit keer kan worden overgeslagen, wat ruimte biedt
voor andere thema’s.
Voorwaarde voor slagen is dat u snel komt met een agenda met een lange
termijn planning voor vernieuwing van het cultuurstelsel.
Uitvoering van de agenda kan stapsgewijs. Zo zijn relatief kleine wijzigingen
al in 2025 mogelijk, bijv. een andere beoordeling van ondersteunende
instellingen of een programmatische aanpak voor leesbevordering (in plaats
van losse instellingssubsidies).
U kunt de agenda aankondigen in uw brief voor de zomer. U kunt daarbij
goed gebruik maken van de verkenning die de Raad voor Cultuur u op 31
maart aanbiedt. De vervolgplanning staat in de bijlage.
De huidige BIS en fondsenbudgetten voortzetten kost circa € 25 mln. (voor
structureel maken van een aantal vierjarige projectsubsidies, en middelen van
de fondsen). Hiermee wordt rekening gehouden in de uitwerking van de
coalitieakkoord middelen.

Punten voor de toekomstagenda (nog niet uitputtend)
•
•
•

Hoe voorkomen we dat de BIS steeds groter wordt?
Hoe kunnen we binnen de BIS meer sturen op wat instellingen doen?
De huidige BIS is per discipline geordend en heeft een illusie van open
inschrijving. Kunnen we er op een andere manier naar kijken, bijvoorbeeld
per regio in plaats van discipline? Moet elke functie elke vier jaar ter discussie
staan?
Pagina 2 van 3

•
•
•

Wat is de rol van de fondsen, hoe maken we het onderscheid tussen
fondssubsidies en Bis-subsidies helderder en de fondsen zichtbaarder?
Past de nadruk op instellingssubsidies nog wel bij hoe makers zich
organiseren en samen werk voortbrengen?
Subsidie aan de culturele basisinfrastructuur is maar één instrument uit een
grotere gereedschapskist. De voorliggende opgaven vragen om een bredere
set instrumenten en een samenspel tussen meerdere overheden en allerlei
organisaties in de culturele en creatieve sector. Hoe kunnen we dit
verbeteren?

Datum
17 maart 2022

Pagina 3 van 3

Bijlage | besluitvorming genomen in beleidsstaven met de staatssecretaris over de BIS

20220425 Besluitenlijst Beleidsstaf SCM-DGCM
De nota wordt besproken en de afwegingen worden voorgelegd. SCM stemt in met het voorstel om
de huidige bis (OCW-deel) met vier jaar te verlengen. Als het gaat om de rijkscultuurfondsen stemt
SCM in met het voorstel dat zij niet gaan verlengen, maar wel de meerjarige regelingen voor de
periode 2025-2028 open gaan stellen. Dit biedt ruimte voor nieuwkomers. Om het maken van
lastige keuzes in de beoordeling door de fondsen iets makkelijker te maken, is het voorstel om
extra budget aan de cultuurfondsen toe te kennen. Het gaat dan om een bedrag van 5-10 miljoen
euro. Dit scenario wordt verder besproken en uitgewerkt met de rijkscultuurfondsen.

20221010 Besluitenlijst beleidsstaf SCM DGCM
De toon, insteek en inhoud van de Kamerbrief over de BIS wordt besproken. Tekstsuggesties
worden per tekstblok besproken. Op hoofdlijnen wenst SCM meer balans tussen de inleiding en de
gemaakte afwegingen. De vernieuwingsagenda voor de toekomst mag sterker worden benadrukt.
SCM hecht waarde aan een routekaart (wat gebeurt er wanneer in het BIS-traject) die door de
directie communicatie wordt opgesteld.
Het verzoek is om belangrijke stakeholders mee te nemen in wat er in de brief komt te staan,
voordat de brief wordt verzonden. Het gaat onder meer om de gemeente Amsterdam, de rijks
cultuurfondsen, de raad voor cultuur en het veld (K’92). Het plan is om een lijstje te maken met te
informeren partijen en deze te verdelen en belafspraken te maken. Na afstemming kan de brief
worden verzonden.