Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3389

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VAN ECONOMISCHE
ZAKEN EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2022
Op 14 maart jl. is een voorlopig akkoord bereikt in de triloogonderhandelingen tussen de Raad, de Europese Commissie en het Europees
parlement over het Internationaal Aanbestedingsinstrument (International
Procurement Instrument, IPI).1
Met deze brief informeren wij uw Kamer over het voorlopig akkoord, dat
nog formeel wordt goedgekeurd door de Raad en het Europees
parlement. Tevens bevat deze brief een appreciatie van het onderhandelingsresultaat. Uw Kamer is eerder per Kamerbrief geïnformeerd over de
kabinetsappreciatie van de Raadspositie (Kamerstuk 22 112, nr. 3179).
Vervolgens is uw Kamer onder andere via de beantwoording van een
schriftelijk overleg over het IPI (Kamerstuk 21 501-04, nr. 246) geïnformeerd over het verloop van de triloogonderhandelingen.
Het kabinet is verheugd dat een voorlopig akkoord voor een effectief IPI is
bereikt. Het kabinet is van oordeel dat het onderhandelingsresultaat goed
past binnen de Nederlandse inzet en in belangrijke mate de prioriteiten uit
de Raadspositie weerspiegelt. Er is in de ogen van het kabinet een goede
balans gevonden tussen een stevig handelsoffensief instrument en het
tegengaan van omzeiling enerzijds, en beperkte administratieve lasten
voor aanbestedende diensten en het bedrijfsleven anderzijds. Het kabinet
is dan ook voornemens om in te stemmen met het onderhandelingsresultaat.

1

kst-22112-3389
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie ook https://presidence-francaise.consilium.europa.eu/en/news/press-release-tradeprovisional-agreement-to-promote-reciprocity-in-access-to-international-public-procurementmarkets/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3389

1

Doel IPI
Het IPI heeft als doel om wederkerigheid op de markt voor overheidsopdrachten af te dwingen, zodat EU-bedrijven betere toegang krijgen tot
aanbestedingen in derde landen. De Europese Commissie kan onder het
instrument onderzoek uitvoeren naar beperkende maatregelen in een
derde land, en vervolgens consultaties voeren met het land teneinde de
beperkingen te adresseren. Indien dialoog niet tot een oplossing leidt, is
het onder voorwaarden mogelijk dat de EU maatregelen oplegt om het
derde land alsnog hiertoe te bewegen. Door de inzet op wederkerigheid
sluit het IPI aan op de bredere kabinetsinzet op een mondiaal gelijker
speelveld ten opzichte van derde landen.
Toelichting op en appreciatie van de bereikte resultaten
Onderzoek en consultaties
De periode voor onderzoek en consultaties blijft in lijn met de Raadspositie 9 maanden, plus eventuele verlenging met 5 maanden. Dit is een
belangrijk punt voor het kabinet met het oog op de gewenste effectiviteit
van het instrument en het offensieve karakter ervan. Een voldoende lange
onderzoeks- en consultatieperiode is van belang voor het doel van het
instrument om markttoegang voor Europese bedrijven te realiseren.
Drempelwaarden
Aanbestedende diensten zijn onder het instrument verplicht een
IPI-maatregel toe te passen bij aanbestedingen die boven bepaalde
opdrachtwaarden uitkomen. Drempelwaarden voor mogelijke toepassing
van het instrument zijn gedifferentieerd voor verschillende soorten
aanbestedingen om beter aan te sluiten op de praktijk en om administratieve lasten voor aanbestedende diensten en bedrijven te beperken. De
drempelwaarde voor toepassing van het IPI op werken en concessies is in
lijn met de Raadspositie 15 mln. EUR gebleven. Ook de drempelwaarde
voor goederen en diensten van 5 mln. EUR is ongewijzigd. Toepassing
van het IPI op specifieke aanbestedingsprocedures voor raamwerkovereenkomsten (waarbij een overeenkomst wordt gesloten en later
opdrachten worden weggezet), dynamische aankoopsystemen (een
elektronisch proces voor gangbare aankopen die gemakkelijk beschikbaar
zijn op de leveranciersmarkt, en welke open staat voor alle ondernemers
die voldoen aan de eisen voor toelating tot het systeem) en wanneer een
opdracht in percelen in de markt wordt gezet, is tevens ongewijzigd ten
opzichte van de Raadspositie.
Zoals reeds aangegeven in de kabinetsappreciatie van de Raadspositie
steunt het kabinet deze benadering met het oog op het beperken van
administratieve lasten en betere aansluiting op de aanbestedingspraktijk
in de EU.
Vorm IPI-maatregel
Via het instrument wordt een fictieve scoreopslag van maximaal 50%
opgelegd door aanbestedende diensten op inschrijvingen die op kwaliteit
worden gegund. Wanneer enkel op prijs wordt gegund, wordt de fictieve
opslag verdubbeld om een vergelijkbaar effect te bewerkstelligen. In de
Raadspositie was gekozen voor een maximale scoreopslag van 40% en
ontbrak de verdubbeling. Verder kan de Commissie net als in de Raadspositie besluiten tot uitsluiting van offertes van partijen bij aanbestedingen.
In de keuze tussen een fictieve opslag of uitsluiting zal de Commissie
kijken naar de maatregel die proportioneel is en de beperkende maatregel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3389

2

in het derde land het beste zou adresseren. Het kabinet steunt deze
stevige invulling van het instrument met het oog op de gewenste
effectiviteit.
Uitzonderingsgronden
In het voorlopig akkoord is uitzondering van het toepassen van
IPI-maatregelen door aanbestedende diensten mogelijk wanneer er enkel
offertes van partijen uit IPI-landen zijn of enkel partijen uit IPI-landen
voldoen aan de criteria van de opdracht. Ook in gevallen van dwingende
redenen van algemeen belang, zoals noodsituaties op het gebied van de
volksgezondheid, is een uitzondering mogelijk. De uitzondering in geval
van een disproportionele stijging in de prijs of kosten van een aanbesteding is mede op aandringen van het Europees parlement vervallen. Het
kabinet kan deze uitkomst steunen mede gezien de zorgen onder
belanghebbenden over de concretisering van de uitzondering.
Overige uitzonderingen
Minst ontwikkelde landen worden uitgezonderd van toepassing van het
instrument, tenzij er sprake is van bewijs van omzeiling. Met deze
uitkomst wordt in de ogen van het kabinet voldoende rekening gehouden
met de belangen van minst ontwikkelde landen.
Het instrument voorziet in de mogelijkheid om aanbestedende diensten
met beperkte capaciteit in administratieve eenheden met minder dan
50.000 inwoners onder voorwaarden uit te zonderen van toepassing van
IPI-maatregelen. Een lidstaat moet hiertoe een onderbouwd verzoek bij de
Commissie indienen en daarbij data overhandigen over toekenning van
opdrachten door de aanbestedende dienst in de afgelopen drie jaar die
boven de drempelwaarden van het instrument uitkwamen. Een uitzondering wordt enkel toegekend wanneer de waarde van de opdrachten van
alle overige aanbestedende diensten van de betreffende lidstaat, boven de
80% blijft van de totale waarde aan aanbestedingen onder de aanbestedingswetgeving van de EU. Deze uitzondering uit de Raadspositie is mede
op verzoek van het Europees parlement verder aangescherpt. Nederland
kan deze uitkomst steunen. In de praktijk zal deze uitzondering naar
verwachting weinig tot niet toepasbaar zijn voor Nederlandse aanbestedende diensten.
Aanvullende contractuele voorwaarden
Bij de aanvullende contractuele voorwaarden na toepassing van een
IPI-maatregel wordt de benadering uit de Raadspositie gevolgd. Zo
moeten partijen die een aanbesteding hebben gewonnen op basis van
contractuele voorwaarden kunnen aantonen dat ze niet alsnog het
merendeel van de waarde van een contract afnemen uit een land
waartegen een IPI-maatregel van kracht is. De uitzondering voor het mkb
van deze contractuele voorwaarden uit de Raadspositie is vervallen. Door
de drempelwaarden zal het mkb in de praktijk echter relatief weinig in
aanraking komen met het instrument. Ook zal de Commissie binnen 6
maanden na inwerkingtreding van het instrument richtsnoeren opstellen
voor aanbestedende diensten en bedrijven. Nederland heeft hier tijdens
besprekingen in de Raad veelvuldig aandacht voor gevraagd.
Het kabinet kan de uitkomst ten aanzien van de aanvullende contractuele
voorwaarden steunen, omdat er nog steeds een goede balans is tussen
het terugbrengen van administratieve lasten en behoud van effectiviteit
van het IPI door anti-omzeilingsbepalingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3389

3

Bevoegdheid treffen restrictieve maatregelen
Lidstaten behouden net als in de Raadpositie de bevoegdheid om
restrictieve maatregelen te treffen in lijn met aanbestedingsrichtlijnen. Dit
onderwerp vormde voor Nederland een belangrijk punt in de onderhandelingen.
Verwijzing naar verplichtingen op basis van milieu, sociale- en
arbeidsrechten
Op verzoek van het Europees parlement wordt in de tekst een verwijzing
opgenomen naar bestaande verplichtingen op het gebied van milieu,
sociale- en arbeidsrechten uit EU-wetgeving die van toepassing zijn op
bedrijven om deze te benadrukken. Het kabinet kan deze uitkomst steunen
omdat hiermee aansluiting wordt gezocht bij de verplichtingen die al
gelden bij aanbestedingsprocedures.
Besluitvorming over IPI-maatregelen
Besluitvorming over de uitvoeringshandelingen vindt plaats via de
onderzoeksprocedure, een gebruikelijke comitologieprocedure binnen de
handelspolitiek. De Raad heeft ingezet op aanscherping van deze
procedure door opname van een «no-opinion clause», op basis waarvan
de Commissie de uitvoeringshandeling niet mag aannemen wanneer er
door het comité geen advies is uitgebracht. In het onderhandelingsresultaat is enkel sprake van deze aangescherpte besluitvorming wanneer
de Commissie als IPI-maatregel uitsluiting van partijen bij aanbestedingen
voorstelt.
Aangezien deze aanscherpte procedure van toepassing is bij de meest
verregaande maatregelen onder het instrument, kan het kabinet deze
uitkomst steunen, mede met het oog op het bredere compromis.
Vervolgproces
Het Franse voorzitterschap agendeert het onderhandelingsresultaat in
Coreper op 30 maart 2022 ter goedkeuring en doorgeleiding naar het
Europees parlement. Als het Europees parlement het onderhandelingsresultaat plenair goedkeurt, kan het instrument door de Raad worden
aangenomen. Inwerkingtreding van het instrument is voorzien voor 60
dagen na publicatie van de verordening in het Publicatieblad van de EU.
De eerste toepassing van een IPI-maatregel onder het instrument zal
vervolgens enige tijd duren gezien de tijdsgebonden onderzoeks- en
consultatiefase. Dit biedt de Europese Commissie ook tijd om richtsnoeren op te stellen. Op nationaal niveau zal worden bezien wat (verder)
nodig is voor aanbestedende diensten en ondernemers om met het
voorstel uit de voeten te kunnen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3389

4