Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 625

Herziening van het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid

Nr. 339

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 juni 2022
Hierbij stuur ik u conform mijn toezegging aan uw Kamer (Kamerstuk
28 625, nr. 337) mijn appreciatie van de opmerkingen die de Europese
Commissie aan Nederland gestuurd heeft over het Nationaal Strategisch
Plan in het kader van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB-NSP)
van Nederland. Tevens informeer ik u over de aanpassingen die ik naar
aanleiding daarvan van plan ben aan te brengen in het NSP dat ik voor het
zomerreces indien bij de Europese Commissie. Hierbij ga ik ook in op hoe
ik uitvoering geef aan een aantal moties die zijn ingediend over het
GLB-NSP.
Proces goedkeuring GLB-NSP
Allereerst wil ik u informeren over het proces van de goedkeuring van het
NSP. Ik vind het belangrijk dat het GLB-NSP zo snel als mogelijk wordt
goedgekeurd. Boeren en andere begunstigden behoren op tijd te weten
waar zij aan toe zijn. In de maatschappelijke begeleidingsgroep van het
GLB-NSP wordt om die reden terecht de aandacht gevraagd voor snelle
voortgang. Dit signaal heb ik meermaals afgegeven bij de Europese
Commissie tijdens de Landbouw- en Visserijraad en wordt tevens in
ambtelijke overleggen herhaald. Naast tijdig inzicht ten behoeve van de
op te stellen bouwplannen en het vormgeven van een goede uitvoeringssystematiek, is een snelle goedkeuring ook essentieel om te komen tot
een hoge deelnamebereidheid aan het GLB-NSP in 2023. Dit is van belang
om van het nieuwe GLB een succes te maken.
Ik vind een transparant goedkeuringsproces belangrijk. Daartoe heb ik de
Engelstalige observatiebrief op 8 april jl. gedeeld met uw Kamer
(Kamerstuk 28 625, nr. 337) evenals de Nederlandse vertaling ervan die
uw Kamer op 22 april jl. is toegestuurd (Kamerstuk 28 625, nr. 338). De
Europese Commissie heeft van de meeste lidstaten, waaronder die van

kst-28625-339
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

1

Nederland, de observatiebrieven op een website gepubliceerd1 tezamen
met mijn reactie daarop. Deze reactie heb ik ook met uw Kamer gedeeld
(Kamerstuk 28 625, nr. 338). Ook de appreciatie die u middels deze brief
ontvangt, zal ik delen met de Europese Commissie.
Op basis van deze appreciatie, de input van uw Kamer, de provincies, de
waterschappen en de maatschappelijke begeleidingsgroep als ook de
resultaten van de praktijkproef voor de ecoregeling en de ingediende
zienswijzen naar aanleiding van de terinzagelegging van de samenvatting
van het concept-NSP, streef ik ernaar de bilaterale gesprekken met de
Europese Commissie zo spoedig mogelijk af te ronden. Mijn inzet hierbij
is om voor het zomerreces een aangepast GLB-NSP in te kunnen dienen
waarin beide partijen voldoende vertrouwen hebben zodat goedkeuring
snel kan volgen. Ik wijs er wel op dat de Europese Commissie na
indiening van het herziene GLB-NSP formeel nog drie maanden de tijd
heeft en opnieuw opmerkingen kan maken, wat het goedkeuringsproces
zou kunnen vertragen. Met mijn voorgenomen aanpak probeer ik in goed
overleg met de Europese Commissie goede voortgang in het proces te
houden. Formele goedkeuring kan overigens op zijn snelst zes weken na
de indiening van het aangepast voorstel volgen.
De voorgestelde wijzigingen, verduidelijkingen en aanvullingen bespreek
ik op 22 juni 2022 met provincies en waterschappen.
Appreciatie van de observaties
Ik ga met deze appreciatie niet in op elke opmerking van de Europese
Commissie. Meerdere opmerkingen van de in totaal 290 opmerkingen
gaan immers over dezelfde thema’s. Deze groepeer ik die reden.
Daarnaast is een aantal opmerkingen technisch van aard die ik vanzelfsprekend in het herziene GLB-NSP zal doorvoeren.
De belangrijkste punten die de Europese Commissie in de observatiebrief
naar voren brengt betreffen:
• de strategische focus van het strategisch GLB-plan;
• aanpassingen ten gevolge van de Russische inval in Oekraïne;
• de bevordering van een slimme, concurrerende, veerkrachtige en
gediversifieerde landbouwsector ten behoeve van de voedselzekerheid
voor lange termijn;
• de ondersteuning en versterking van de milieubescherming, met
inbegrip van de biodiversiteit, en klimaatactie;
• de versterking van de sociaaleconomische structuur van de plattelandsgebieden;
• de stimulering en deling van kennis, innovatie en digitalisering in de
landbouw en de plattelandsgebieden;
• dierenwelzijn.
Op basis van deze indeling treft u hieronder mijn appreciatie aan waarbij
ik eveneens benoem of en in hoeverre ik het GLB-NSP inhoudelijk zou
willen aanpassen. Hierbij wordt aangegeven welke subsidieregeling het
betreft en wat de implicaties voor de boeren en andere begunstigden zijn.
Algemeen
De grondige analyse en soms scherpe opmerkingen van de Europese
Commissie verrassen mij niet. De meeste opmerkingen begrijp ik en veel
ervan zijn relatief eenvoudig te adresseren door tekstuele aanpassingen of
toevoegingen te doen in het GLB-NSP. Dat de Europese Commissie niet
ruimhartig is met complimenten verrast mij evenmin. In dit soort
1

Observation letters on CAP strategic plans | European Commission (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

2

beoordelingsbrieven is het gebruikelijk om niet scheutig te zijn met
onderdelen die positief worden beoordeeld maar vrijwel alleen opmerkingen ter verbetering te maken. Dat is ook begrijpelijk, het gaat om een
eerste openingsbod in een onderhandelingsproces. De observaties die het
plan kunnen verbeteren heb ik ter harte genomen.
De strategische focus van het strategisch GLB-plan
De Europese Commissie steunt de inzet op de bescherming en het herstel
van de natuurlijke omgeving en de biodiversiteit. Dat geldt ook voor de
ambitieuze stapsgewijze overheveling van het Europees Landbouwgarantiefonds (ELGF) naar het Landbouwfonds voor plattelandsontwikkeling
(ELFPO), oplopend tot 30% in 2027. De Europese Commissie bevestigt dat
met de stapsgewijze overheveling via de tweede pijler bijgedragen kan
worden aan de transitie in de landbouw.
Het is begrijpelijk dat de Europese Commissie verzoekt om meer inzicht in
de samenhang van het GLB-NSP met de nationale fondsen c.q. het
klimaat- en transitiefonds van € 35 miljard en het Nationaal Programma
voor het Landelijk Gebied van € 25 miljard. Deze fondsen, die tezamen
qua omvang meer dan twaalf keer zo groot zijn als het GLB-NSP budget
voor 2023–2027, moeten bijdragen aan de gewenste transitie in de
landbouw. Ik zie op grond van de observatiebrief geen aanleiding om
wezenlijk andere keuzes te maken op het gebied van de ambitieuze,
stapsgewijze overheveling van het EELGF naar het ELFPO ten behoeve
van de transitie naar een duurzame landbouw. Ook zie ik geen aanleiding
om af te wijken van de nationale invulling van de Goede Landbouw en
Milieu Condities (GLMC’s). Dat geldt met name voor mijn invulling van
GLMC4 (bufferstroken), waarbij aangesloten wordt bij de voorwaarden die
uit het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn voortvloeien. Ik begrijp de
vragen van de Europese Commissie wel en zal daarom in de toelichting
bij het GLB-NSP nog duidelijker aangeven waarom de nationale invulling
van de GLMC’s goed in balans en in samenhang plaatsvindt met het
nationale beleid. Ook de achtergronden bij de nationale invulling van
GLMC2 (bescherming veengronden) en de verschillende interventies die
zijn gepland voor veenweiden zal ik verduidelijken.
Ik maak in het herziene GLB-NSP helder op welke wijze Nederland werkt
aan het terugdringen van emissies, met name met nationale middelen. Ik
verwijs daarbij naar de brief aan uw Kamer over het perspectief voor de
landbouw van 10 juni jl. (Kamerstuk 30 252, nr. 28) en de wijze waarop
met investeringen, pilots en samenwerkingswerkingssubsidies met
GLB-middelen wordt bijgedragen aan deze thema’s. Hetzelfde geldt voor
observatie 17 over de omvang van de veestapel en de daaraan gelieerde
detailobservaties die daarover gaan.
Het belang van resultaatindicatoren als middel om de ambitie van het
GLB-NSP te beoordelen, is onmiskenbaar. Waar de Europese Commissie
erkent dat in mijn voorgestelde interventiestrategie grote ambitie schuil
gaat, vind ik het verzoek dit met meer indicatoren en doelen te onderbouwen begrijpelijk. Dat geldt ook voor de wens van de Europese
Commissie om de interventielogica te verduidelijken en consistenter te
presenteren. Zodat duidelijker is hoe vanuit de geïdentificeerde behoeften
voor het GLB-NSP streefcijfers en budgetverdeling tot stand is gekomen.
Daarom zal het plan ten aanzien van de interventielogica worden
verduidelijkt en ten aanzien van resultaatindicatoren nadrukkelijk
aangepast worden met als doel om een nog uitgebreider inzicht te geven
in de beoogde resultaten van de GLB-middelen. Overigens merk ik hierbij
op dat deze uitbreiding op vrijwel geen enkel thema leidt tot herziening
van de budgetverdeling en subsidievoorwaarden, maar wel tot een
complicatie van de monitoring. RVO is om die reden nauw betrokken en ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

3

streef ernaar dat deze complicering zich niet, of in ieder geval zo weinig
mogelijk, vertaalt naar verhoging van administratieve lasten voor boeren.
Met betrekking tot biologische landbouw verwijs ik naar het nationaal
actieplan voor biologische productie en consumptie dat wordt voorbereid
en dat ik in het najaar naar uw Kamer zal sturen. Wel pas ik nu reeds het
GLB-NSP op een aantal punten op dit thema aan, waardoor de biologische landbouw een steviger plek krijgt in het NSP. Ik wil de omschakeling naar biologische landbouw nadrukkelijker stimuleren door ook
boeren in omschakeling, maar die nog niet gecertificeerd zijn, automatisch voor de ecoregeling-bijdrage «niveau goud» in aanmerking te laten
komen. Daarnaast komen biologische bedrijven eerder in aanmerking
voor subsidieverlening bij open te stellen investeringsregelingen door hen
een hoger aantal punten toe te kennen bij de beoordeling in het tenderproces. Er gaat ook extra aandacht naar Kennis en Innovatie. Met deze en
de reeds opgenomen maatregelen wil ik met het GLB een uitbreiding van
het landbouwareaal tot 5% in 2027 realiseren. In het ingediende
concept-NSP betrof dit nog 3,85%). Hiermee geef ik invulling aan de motie
van de leden Tjeerd de Groot (D66) en Boswijk (CDA) waarmee wordt
verzocht de biologische landbouw een prominente plek in het Nationaal
Strategisch Plan te geven (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1300).
Aanpassingen naar aanleiding van de situatie in Oekraïne
Ik vind het een goede zaak dat de Europese Commissie alle lidstaten op
eenzelfde manier vraagt om opnieuw naar het GLB-NSP te kijken in het
licht van de huidige situatie in Oekraïne. De Europese Commissie vraagt
om alle kansen te benutten om de veerkracht van de landbouwsector van
de EU te versterken, minder afhankelijk van synthetische meststoffen te
worden en de productie van hernieuwbare energie op te voeren zonder
ondermijning van de voedselproductie alsmede de productiecapaciteit te
transformeren en in lijn te brengen met duurzamere productiemethoden.
Ik wil op drie manieren gehoor geven aan deze oproep.
Allereerst door GLB-NSP investeringssubsidie te focussen op stalaanpassingen ten behoeve van de productie van biogas (groen gas) op primaire
bedrijven. Om het vergistingsproces efficiënt te laten verlopen, is het
belangrijk om de mest zo snel mogelijk in de vergisting te krijgen om
eventuele uitstoot van methaan en stikstof te beperken. Nationale
regelingen, zoals de bestaande SDE++ zijn beschikbaar voor de aanleg
van biogasinstallaties. Daarnaast kan gebruik gemaakt worden van de
Subsidiemodules brongerichte verduurzaming stal- en managementmaatregelen. Dit is een regeling voor innovatie en integrale en brongerichte
emissiereductie (broeikasgassen, ammoniak, geur, fijnstof) in veehouderijstallen. Ten tweede moeten we zuiniger omgaan met kunstmest. Dat wil ik
doen door in het GLB-NSP precisielandbouw en digitalisering te stimuleren. Door mest of digestaat te verwerken tot hoogwaardige meststoffen
ontstaat een goed alternatief voor kunstmest. Tot slot wil ik hier de teelt
van eiwitgewassen noemen, die via de ecoregeling en via kennisinterventies extra ondersteund wordt. Met deze drie aanpassingen stimuleer ik
de veerkracht van de landbouwsector.
Bevordering van een slimme, concurrerende, veerkrachtige en gediversifieerde landbouwsector ten behoeve van de voedselzekerheid voor lange
termijn
Op verzoek van de Europese Commissie heb ik aan het GLB-NSP een
analyse toegevoegd over de gekozen systematiek voor de verplichte
herverdeling van de directe betalingen. Dit om te verduidelijken dat de
directe betalingen de komende jaren stapsgewijs (vooral als gevolg van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

4

lager budget en stapsgewijze overheveling) dalen en dit voor boeren met
een bedrijfsomvang tot zo’n 60 hectare, iets minder het geval zal zijn. Op
die wijze wordt een herverdelend effect bewerkstelligd.
In lijn met motie van het lid Tjeerd de Groot c.s. (Kamerstuk 28 625,
nr. 303) en motie van het lid Van Campen c.s. (Kamerstuk 28 625, nr. 310)
zie ik momenteel geen aanleiding om andere keuzes te maken op het
gebied van de ambitieuze, stapsgewijze overheveling van het ELGF naar
het ELFPO of de nationale invulling van de GLMC’s.
Ten aanzien van de jonge boeren heb ik na overleg met de Europese
Commissie en het NAJK ervoor gekozen om de koppeling tussen de
nieuwe in het GLB-NSP geïntroduceerde subsidie vestigingssteun en de
inkomenssteun te schrappen. De top-up voor jonge boeren in inkomenssteun zet ik niet voort in het GLB-NSP. De top-up’s die zijn aangevraagd in
het huidige GLB worden uitgefaseerd. De vrijvallende financiële middelen
worden toegevoegd aan de vestigingssteun. Hiermee wil ik de middelen
gerichter inzetten en de jonge boeren in transitie nadrukkelijk ondersteunen en stimuleren.
Wat de sectorale steun betreft wordt op verzoek van de Europese
Commissie een aantal onderdelen, veelal meer technisch van aard,
aangepast. In het GLB-NSP zijn nu 17 activiteiten voor sector Groente en
Fruit uitgewerkt. Het gaat onder meer om:
• Investeringen gericht op duurzaamheid in brede zin;
• Adviesdiensten, technische bijstand, coaching gericht op plantenziekte
preventie, duurzaam gebruik bestrijdingsmiddelen, arbeidsomstandigheden;
• Biologische of geïntegreerde productie;
• Afzetbevordering, stimuleren gezondheidsbewustzijn consumenten,
marktniches;
• Uitvoering kwaliteitsregelingen, traceer- en certificeringssystemen;
• Maatregelen gericht op klimaatadaptatie/mitigatie;
• Fondsvorming Producenten Organisaties (PO), begeleiding en
coaching van nieuwe PO’s;
• Aanbodmanagement (uit de markt nemen, groen oogsten, niet
oogsten);
• Risicobeheer (oogst en productie verzekering);
• Implementatie sanitaire en fytosanitaire voorschriften van derde
landen;
• Bewustmaking en het informeren van consumenten.
Mede gelet op motie van de leden Bisschop en Van der Plas (Kamerstuk
28 625, nr. 301), motie van het lid Boswijk c.s. (Kamerstuk 28 625, nr. 325),
de toezegging aan het lid Grinwis (gedaan tijden het tweeminutendebat
Landbouw- en Visserijraad 24 mei 2022 (Handelingen II 2021/22, nr. 82,
Tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad d.d. 24 mei 2022)) als ook
de input vanuit de zienswijzen op het NSP, waarin naar voren kwam dat de
akkerbouwsector meer aandacht verdient in het GLB-NSP, stel ik een
aantal wijzigingen voor:
• In de ecoregeling actualiseer en optimaliseer ik de puntentoekenning
en vergoeding van activiteiten, zodat ook akkerbouwers voldoende
punten kunnen behalen. Ik gebruik hiervoor de uitkomsten van de
tweede praktijkproef (zie bijlage). Vanaf 2024 voeg ik de activiteiten
precisielandbouw, niet-kerende grondbewerking en biologische
ongediertebestrijding aan de ecoregeling toe;
• Met de subsidies voor investeringen wordt een grotere nadruk op de
akkerbouw gelegd, bijvoorbeeld voor precisielandbouw;
• Met subsidies voor operationele groepen van het Europees innovatiepartnerschap (EIP) worden pilots mogelijk gemaakt voor de teelt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

5

eiwitgewassen en wordt via het agrarisch kennis en innovatie systeem
(AKIS) de kennis van de teelt verbeterd en beter verspreid;
Ik ben me ervan bewust dat de akkerbouwers liever al met ingang van
2023 gebruik zouden willen maken van de extra activiteiten die in de
ecoregeling worden opgenomen. Ik heb serieus onderzocht of dit mogelijk
is. Echter, de voorbereiding van de implementatie vergt meer tijd, met
name om deze activiteiten conform de vereisten uit Brussel te kunnen
verifiëren en in te kunnen regelen in de uitvoering. Met inzet is en blijft
erop gericht deze mogelijkheden voor de akkerbouw voor het jaar 2024 te
realiseren.
De ondersteuning en versterking van de milieubescherming, met inbegrip
van de biodiversiteit, en klimaatactie
Ten aanzien van de groenblauwe architectuur zal het herziene GLB-NSP
op meerdere punten, met name de definities, beter onderbouwd en
verduidelijkt worden. Dit betreft onder meer de wijze waarop Nederland
boslandbouw en voedselbossen in het GLB-NSP een plaats geeft.
Ten aanzien van de GLMC’s zijn eveneens veel preciseringen aangebracht.
Zoals voor GLMC2 (bescherming veengebieden en wetlands) waar mijn
uitgangspunt is toegelicht om bij de invulling van deze conditionaliteit zo
dicht mogelijk te blijven bij de Europese baseline. Dat betekent
vasthouden aan de lijn om de eis van naleving van het peilbesluit vanuit
het GLB te beperken tot kustvlakteveen in plaats van alle veen zoals de
Europese Commissie wil. Wanneer zou blijken dat deze invulling naar de
mening van de Europese Commissie onvoldoende is, ben ik genoodzaakt
de invoering van GLMC2 uit te stellen tot 2024 en onderwijl oplossingen
te zoeken voor een passende invulling. Hiertoe wordt momenteel de
grondsoortenkaart geactualiseerd.
Een volgend, belangrijk punt betreft de juridische onderbouwing van de
Nederlandse invulling van GLMC4, de bufferstroken. Zoals ook eerder in
deze brief aangehaald betreft het hier een cruciaal element van de
interventiestrategie. Ik houd vast aan een zo consistent mogelijk beleid
wat betekent dat de conditionaliteit van het GLB het 7e Actieprogramma
van de Nitraatrichtlijn volgt en daarmee dezelfde maatregelen gelden voor
zowel het GLB als het 7e Aactieprogramma Nitraatrichltlijn. Daarnaast
stimuleer ik met de ecoregeling, het ANLB, investeringen en kennis
verdergaande praktijken.
Ten aanzien van de ecoregeling stel ik naast al eerder genoemde
aanpassingen, mede in lijn met motie van het lid Tjeerd de Groot c.s.
(Kamerstuk 28 625, nr. 304) de volgende verbeteringen voor in het
herziene GLB-NSP. Deze zijn gebaseerd op het bijgevoegde eindrapport
van de tweede praktijktoets over de ecoregeling, en gesprekken met de
sector en belangenorganisaties over de puntentoedeling:
• Hogere puntentoekenning voor biodiversiteit en landschap voor
niet-productieve activiteiten (te weten kruidenrijke bufferstroken,
landschapselementen, groene braak), en uitbreiding van de nietproductieve activiteiten (kruidenrijke bufferstrook langs grasland).
Hiermee is de ecoregeling ook toegankelijker voor de akkerbouwsector.
• Verdere aanscherping/herziening van de punten door de experts van
CLM/WUR, zoals ik aan uw Kamer heb toegezegd. Het addendum op
het puntenrapport is bijgevoegd bij deze brief.
• Ik stuur u hierbij ook het rapport van WUR over de gewassenlijsten
voor de ecoregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

6

•

•

Biologische ongediertebestrijding wordt als eco-activiteit toegevoegd
(biologische bestrijding van de uienvlieg per 2023, in 2024 uitbreiding
naar bestrijding ander ongedierte);
Boeren die in het certificeringsproces zitten op weg naar een biologisch keurmerk, worden als biologisch beschouwd. Daarmee krijgen ze
automatisch «niveau goud».

Ook zet ik in op de door uw Kamer gewenste simulatie tool naar
aanleiding van de motie van het lid Van Campen (VVD) (Kamerstuk 28 625,
nr. 311) die ook in de praktijkproef ecoregeling wordt geanalyseerd. De
Kamer wordt hierover na de zomer geïnformeerd. Daarbij zal ik ook kijken
naar de afstemming met het NPLG om bij te dragen aan de transitie naar
een duurzame landbouw.
Voor landschapselementen breid ik het NSP uit met een toelichting op het
Aanvalsplan Landschapselementen en de nationale doelstelling om op
termijn 10% hoog diverse landschappen te realiseren. Daarnaast zet ik
specifieker in op landschapselementen door:
• Het subsidiabel maken van landschapselementen voor alle areaalbetalingen;
• De samenwerkingsinvesteringsregeling voor het aanleggen van
landschapselementen op te nemen;
• GLMC8b (in stand houden landschapselementen) te versterken door
een integrale koppeling te maken met de Omgevingswet en het Besluit
activiteiten leefomgeving op het gebied van het in stand houden van
landschapselementen en habitats;
• Het via de ecoregeling (eenjarig) en het ANLb ondersteunen van de
onderhoud van landschapselementen.
De regeling Zeldzame Landbouwhuisdierrassen betreft steun voor het
houden van zeldzame landbouwhuisdierrassen (runderen, schapen en
geiten) en geeft daarmee invulling aan motie van lid Dik-Faber c.s.
(Kamerstuk 33 037, nr. 300). Daarmee wordt continuïteit geborgd voor de
tijdelijke regeling zeldzame melkveerunderen. De regeling is opgezet om
het aantal zeldzame landbouwhuisdieren te verhogen en kan bijdragen
aan de verdere verduurzaming van de landbouw, biodiversiteit en
benodigde klimaatadaptatie.
De versterking van de sociaaleconomische structuur van de plattelandsgebieden
De betreffende passages in het NSP voor «samenwerking en investeringen» worden verder uitgewerkt, conform de observaties van de
Europese Commissie. Door de Europese Commissie is met name
gevraagd om een goede afbakening te maken tussen de verschillende
interventies en de bijbehorende resultaatindicatoren. Ook verlangt
oormerking (ringfencing), c.q. het kunnen vaststellen welke investeringen
als groene investeringen worden geteld, om nadere afbakening.
Dierenwelzijn
De Commissie geeft in haar observatiebrief aan dat zij specifieke
interventies voor dierenwelzijn mist in het NSP, met name voor
melkkoeien, het tegengaan van staartcouperen van varkens en het
bevorderen van het kooivrij houden van leghennen, kalveren en zeugen.
In de brief aan uw Kamer met de appreciatie van de eerdere aanbevelingen van de Commissie (Kamerstuk 28 625, nr. 288), is uiteen gezet wat
het beleid is op het gebied van het uitfaseren van staartcouperen bij
varkens en verlengen van de levensduur van melkkoeien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

7

In het GLB-NSP heb ik dierenwelzijn integraal opgenomen door te borgen
dat GLB-interventies geen voorziene negatieve uitwerking op dierenwelzijn hebben en zo mogelijk juist bijdragen aan dierenwelzijn. Indien
een interventie betrekking heeft op de veehouderij, zal dierenwelzijn
worden meegewogen via voorwaarden, doelen of selectiecriteria. Hier
vallen dus ook investeringen onder die kunnen leiden tot een langere
levensduur van melkkoeien en het verminderen van het risico op
staartbijten bij varkens, waardoor het mogelijk wordt om geleidelijk te
stoppen met staartcouperen van biggen, maar ook investeringen voor
andere transities zoals het uitfaseren van kooihuisvesting van dieren
genoemd in het End the Cage Age-initiatief. Er zal worden gewerkt aan
een specifieke openstelling voor dierenwelzijns- en diergezondheidsinvesteringen. Ook de samenwerking- en kennisuitwisselingsinterventies staan
open voor dierenwelzijns- en diergezondheidsinitiatieven.
Ook ben ik op zoek gegaan naar specifieke mogelijkheden binnen de
eerste pijler van het GLB. De mogelijkheid om een diergebonden
ecoregeling in te stellen, kan een goede mogelijkheid zijn om dierenwelzijnsverbeteringen in de veehouderij verder te stimuleren. Hiervoor wil ik,
zoals eerder aangegeven, op korte termijn een pilot starten om ervaring
op te doen met deze nieuwe interventiesoort. Ik denk daarbij aan
activiteiten op het gebied van bijvoorbeeld duurzame veehouderij,
dierenwelzijn – zoals verdere vermindering van het risico van staartbijten
bij varkens – en diergezondheid. Deze pilot wordt nadrukkelijk samen met
de markt en het maatschappelijk veld uitgewerkt, om te toetsen welke
activiteiten effectief en verifieerbaar zijn.
De aanbeveling van de Europese Commissie om de resultaatindicator
voor dierenwelzijn toe te voegen, heb ik overgenomen. Op deze manier is
het voor de Commissie duidelijker te monitoren hoeveel dieren of
bedrijven baat hebben gehad bij de interventies gericht op dierenwelzijn.
Vanuit het GLB-NSP wordt verder bijgedragen aan verduurzaming met
regelingen die ruimte bieden voor innovatie en verduurzaming van
stallen. Deze leveren een bijdrage aan de vermindering van emissies, een
gezond stalklimaat en daarmee aan hoger niveau van dierenwelzijn en
diergezondheid. Ook de inzet van antibiotica kan hierdoor verder worden
verminderd. Via de subsidiemodule agrarische bedrijfsadvisering en
educatie (SABE), die onderdeel gaat worden van het GLB, kunnen
landbouwers onder andere advies krijgen om dierenwelzijn te verbeteren
en antibioticaresistentie tegen te gaan.
Ik bezie de inzet ook steeds in relatie met mijn inzet bij de herziening van
de EU-dierenwelzijnsregelgeving (Kamerstuk 28 286, nr. 1255) en het in
het coalitieakkoord genoemde convenant over de ontwikkeling naar een
dierwaardige veehouderij, waartoe ik in overleg met boeren, marktpartijen, maatschappelijke organisaties en andere stakeholders het initiatief
zal nemen. Dit convenant vormt de basis van wetgeving die de komende
kabinetsperiode in werking treedt voor een dierwaardige veehouderij in
balans met de volksgezondheid. De keuzes in het NSP sluiten zo goed als
mogelijk aan bij de ontwikkeling naar en verder stimuleren van een
dierwaardige veehouderij.
Tot slot
Ik ben van mening dat Nederland met de doorgevoerde wijzigingen,
aanvullingen en verduidelijkingen tegemoet komt aan de ingediende
zienswijzen, de observaties en invulling geeft aan een aantal moties van
uw Kamer, en de ambitie van het GLB-NSP daarbij goed in het oog houdt.
Het «gebouw» van het NSP blijft overeind: er ligt nu een afgewogen mix
tussen grondgebonden en niet-grondgebonden maatregelen en er is
evenwicht tussen de economische, ecologische en maatschappelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

8

doelen. Die balans blijft in tact. Wel is een aantal accentverschuivingen
aangebracht, onder andere voortkomend uit de oorlog in Oekraïne. Het is
van groot belang om zo snel mogelijk duidelijkheid te krijgen over
goedkeuring van het GLB-NSP, zodat boeren weten waar ze aan toe zijn.
Daarnaast is deze duidelijkheid ook van belang voor de voorbereiding van
de uitvoering. Communicatie heeft mijn bijzondere aandacht en het
programma zal deze maand nog starten met provinciale bijeenkomsten
waarin boeren en andere begunstigden geïnformeerd worden over de
mogelijkheden die het GLB-NSP hen biedt. Zoals uw Kamer toegezegd
tijdens het Commissiedebat op 8 december 2021 (Kamerstuk 28 625,
nr. 333) is als bijlage toegevoegd een door de Europese Commissie
opgesteld vergelijkend overzicht van de ingediende NSP’s door de
EU-lidstaten.
Verder is alles er nu op gericht om zo snel mogelijk met de Commissie tot
overeenstemming te komen over het NSP.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 625, nr. 339

9