Topkeurmerken
voor duurzame voeding
Resultaten ordening keurmerken en logo’s 2016
10 oktober 2016

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Colofon
Auteurs
Ingrid Aaldijk, projectleider;
Jonna Snoek, sr. onderzoeker;
Wicher Jordens, jr. onderzoeker.
Datum
10 oktober 2016
Copyright
© Milieu Centraal, 2016
Contactgegevens
(030) 2305070
info@milieucentraal.nl
www.milieucentraal.nl

Pagina 2 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Inhoudsopgave
1.
2.
3.

Inleiding ........................................................................................................................................... 4
Doel en afbakening.......................................................................................................................... 5
Beoordelingsmethodiek .................................................................................................................. 5
3.1
Stakeholderdialoog.................................................................................................................. 5
3.2
Proces ...................................................................................................................................... 5
3.3
Beoordeling door onderzoekers van Milieu Centraal ............................................................. 6
3.4
Expertgroep ............................................................................................................................. 7
3.4 Keurmerkeigenaren ....................................................................................................................... 7
3.5 Media............................................................................................................................................. 7

4. Definities.............................................................................................................................................. 8
5. Criteria ................................................................................................................................................. 9
6. Resultaten ordening .......................................................................................................................... 13
6.1 Topkeurmerken voor duurzame voeding .................................................................................... 13
6.2 Overige bevindingen ................................................................................................................... 13
7. Conclusie en aanbevelingen .............................................................................................................. 16
Bijlage 1 ................................................................................................................................................. 19
Voorbeeld van een Beoordelingsformulier ........................................................................................... 19
Bijlage 2 ................................................................................................................................................. 44
Overzicht van alle scores ....................................................................................................................... 44

Pagina 3 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

1.

Inleiding

De veelheid aan duurzaamheidskeurmerken en –logo’s is een uiting van een ontwikkeling in de
foodsector waarin al jaren steeds meer aandacht komt voor duurzaamheid. Dit is een positieve
ontwikkeling die vanuit Milieu Centraal van harte wordt toegejuicht. Bedrijven verrichten
inspanningen om een product of een productieproces te verbeteren, op thema’s als milieu,
dierenwelzijn en/of mens & arbeid. Als zij daarbij standaarden hanteren die (ver) boven het wettelijk
minimum liggen, is het logisch dat zij dit kenbaar willen maken aan hun klanten en stakeholders.
Desondanks levert deze trend toch een onwenselijke situatie op: de veelheid aan keurmerken, logo’s
en labels maakt dat al deze afbeeldingen hun waarde verliezen, omdat niemand meer begrijpt waar
zo’n afbeelding nu precies voor staat. En waardoor kwalitatief mindere logo’s meeliften op het effect
van goede keurmerken.
Dit was in 2012 reden voor Milieu Centraal om de keurmerkenwijzer te maken
(www.keurmerkenwijzer.nl) met een toelichting op al deze keurmerken en logo’s. Sindsdien zijn er
helaas in toenemende vaart logo’s en keurmerken bij gekomen.
Op verzoek van het ministerie van Economische Zaken, het ministerie van Infrastructuur en Milieu en
De Alliantie Verduurzaming Voedsel heeft Milieu Centraal bij wijze van een pilot een
beoordelingssystematiek ontwikkeld om een ordening aan te brengen in de
duurzaamheidskeurmerken en –logo’s op voeding. De methodiek van Milieu Centraal geeft antwoord
op de oproep van de Autoriteit Consument en Markt om 'een kader te ontwikkelen voor het beheer
van keurmerken'. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/15164/Geloofwaardigheidkeurmerken-onder-druk-door-wildgroei/
Milieu Centraal ontwikkelde de beoordelingssystematiek op basis van een stakeholderdialoog met
overheid, wetenschap, bedrijfsleven en maatschappelijk middenveld. Met de systematiek kunnen
keurmerken en logo's op een eenduidige manier beoordeeld worden op drie aspecten:
ambitieniveau op duurzaamheid, transparantie en betrouwbaarheid.
Alleen keurmerken of logo’s met de hoogste scores op al deze aspecten komen door deze strenge
ordening en horen bij de ‘toppers’. Deze rapportage geeft inzicht in de gebruikte methodiek, de
totstandkoming en de uitwerking ervan.
De resultaten van de ordening worden gepresenteerd, waarbij er speciale aandacht is voor de
topkeurmerken en de bevindingen uit deze ordening. In een bijlage zijn alle scores van de in totaal
112 beoordelingen weergegeven. We sluiten af met aanbevelingen om vervolg te geven aan de
ordening en de leerervaringen optimaal te gebruiken.
De ordening van duurzaamheidskeurmerken en vervolgens het vergroten van de bekendheid van de
topkeurmerken heeft als doel om consumenten hun weg te laten vinden in het woud aan
keurmerken, waar moet je echt op letten? Zo kan ook het vertrouwen in keurmerken weer
toenemen en het aankoopgedrag in duurzame richting worden gestimuleerd. Hiermee kan de
duurzaamheidsimpact van keurmerken op voeding een flinke impuls krijgen.

Pagina 4 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

2.

Doel en afbakening

In de keurmerkenwijzer van Milieu Centraal (www.keurmerkenwijzer.nl) staan tachtig keurmerken en
logo’s op het domein voeding die iets te maken hebben met duurzaamheid (milieu, dierenwelzijn en/of
sociale aspecten). Ook staan in deze lijst negen afbeeldingen die feitelijk niets te maken hebben met
duurzaamheid, maar wel deze indruk kunnen wekken voor consumenten. Het zijn er zo veel dat een
ordening wenselijk is, waardoor de keurmerken met de strengste eisen onderscheiden worden van de
minder ambitieuze keurmerken.
Doel van de ordening
Verwarring door de groei van keurmerken/logo’s terugdringen zodat keurmerken/logo’s hun
oorspronkelijke functie terugkrijgen:
1. Een betrouwbaar hulpmiddel voor consumenten om een duurzame keuze te maken;
2. Laten zien dat de desbetreffende organisatie of het bedrijf inspanningen verricht op het gebied
van duurzaamheid.
Hoe kunnen we dat bereiken?
Door onafhankelijke en breed gedragen criteria op te stellen voor het maken van een selectie
‘topkeurmerken’ en daar meer bekendheid voor te vragen.
Afbakening: voorlopig alleen voeding
Het betreft een pilot waarvoor het ministerie van EZ subsidie verleende aan Milieu Centraal. Als de
pilot succesvol blijkt en er behoefte is aan uitbreiding vanuit consumenten, stakeholders en politiek
dan kan Milieu Centraal de methodologie gebruiken voor alle productcategorieën (zoals: kleding,
cosmetica, schoonmaakmiddelen, etc). Ook kan de ordeningsmethode met de opgedane ervaringen
verder doorontwikkeld en indien wenselijk verdiept en verbreed worden.

3.

Beoordelingsmethodiek

De methodiek en de te hanteren criteria bij de ordening zijn opgesteld op basis van stakeholderdialoog.
Ook is met stakeholders het beoordelingsproces opgezet.
Vervolgens zijn de criteria voorgelegd en besproken met een expertgroep, die op verzoek van en op
voordracht van de stakeholdergroep is opgericht. Na verwerking van het advies van deze expertgroep
is de systematiek voorgelegd aan de Wetenschappelijke Raad van Advies van Milieu Centraal. Deze
heeft ingestemd met de te volgen methode en criteria. (Hoofdstuk 5 geeft toelichting op de criteria.)

3.1

Stakeholderdialoog

De methodiek en de te hanteren criteria zijn opgesteld tijdens drie stakeholdersessies met diverse
partijen in de sectoren overheid, consumentenorganisaties, wetenschap, bedrijven en controlerende
instellingen. Zo zijn onder andere het Voedingscentrum, de Consumentenbond, de Alliantie
Verduurzaming Voedsel (met daarin CBL, FNLI, LTO, KHN, Veneca vertegenwoordigd) en de ministeries
van Economische Zaken en Infrastructuur en Milieu geconsulteerd.

3.2

Proces

Het beoordelingsproces zoals opgesteld in overleg met de stakeholders ziet er als volgt uit:
1. Een onderzoeker van Milieu Centraal (MC) beoordeelt alle keurmerken en logo’s in de
keurmerkenwijzer m.b.v. scorelijsten;
2. Hoofd onderzoek of een andere onderzoeker van MC zal deze beoordeling reviewen;
Pagina 5 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

3. De scores van MC worden voorgelegd aan de expertgroep. Bij verschil in scores wordt
overlegd tussen de onderzoeker(s) van Milieu Centraal en de expertgroep welke score
uiteindelijk de meest logische lijkt;
4. Bij blijvende discussie binnen de expertiseronde worden de scores voorgelegd aan de
Wetenschappelijke raad van Advies. De directeur van Milieu Centraal neemt op basis
van alle adviezen de definitieve beslissing.

3.3

Beoordeling door onderzoekers van Milieu Centraal

Een kwalitatieve beoordeling van de onderzoekers van Milieu Centraal wordt geborgd door
reviewmethodiek: meerdere experts beoordelen het keurmerk of logo. Een keurmerk of logo wordt
altijd door twee onderzoekers bij Milieu Centraal beoordeeld.
Benchmark
De eisen van het keurmerk (of logo) worden beoordeeld binnen de benchmark van de specifieke
voedingscategorie. Zo wordt een keurmerk op vlees dus beoordeeld in vergelijking met andere
keurmerken of logo’s die over vlees gaan. Aan de hand van een aantal relevante
duurzaamheidsaspecten worden de keurmerken langs de lat gelegd. Welke van de keurmerken
hebben de strengste eisen op deze aspecten en behoren tot de best in class? Scores worden
onderbouwd met toelichtingen.
Het vergelijken van verschillende parameters onderling is deels een kwantitatieve (bv in geval van
ruimte per dier) en deels een kwalitatieve beoordeling (bijv in geval van secundaire
arbeidsvoorwaarden van plantagewerknemers). De beoordeling wordt o.b.v. expert judgement van
Milieu Centraal gedaan, waarbij kennishiaten worden opgevuld door het raadplegen van haar netwerk.
Bij het beoordelen worden de voor duurzaamheid relevante thema’s waarop in de benchmark
substantieel onderscheidende eisen gesteld worden onderzocht en beoordeeld. Bij milieuthema’s
worden die in de meest milieubelastende levensfase van het product het zwaarst gewogen.
Ambitieniveau binnen de benchmark
Sommige productcategorieën zijn al heel ver ontwikkeld en sommigen minder. De meeste
productcategorieën binnen voeding kennen beeldmerken met (zeer) strenge standaarden en zijn
daarmee ver ontwikkeld.
Ambitieuze duurzaamheidseisen versus duurzaamheidsimpact
Milieu Centraal beoordeelt op het ambitieniveau van de duurzaamheidseisen (= hoe streng zijn de
eisen op milieu, dierenwelzijn en/of sociale omstandigheden), niet op de duurzaamheidsimpact. Dat
is een bewuste keuze om de opdracht te begrenzen. Hieronder enkele voorbeelden om het verschil
tussen toetsing op duurzaamheidseisen en duurzaamheidsimpact te verduidelijken:
-

-

-

Een streng/zeer ambitieus milieukeurmerk op rundvlees betekent nog niet dat rundvlees een
milieuvriendelijk product is. Binnen de benchmark rundvlees is het het meest
milieuvriendelijke product, maar als je echt milieuvriendelijk wilt eten kun je beter vlees eten
met een minder hoge CO2-uitstoot (zoals kip) of kiezen voor vegetarisch. Juist om dit inzicht
niet te verliezen verwijzen we in de keurmerkenwijzer bij de keurmerken over vlees naar de
informatiepagina op onze website over de milieu impact van vlees eten.
Hetzelfde gaat bijvoorbeeld op voor versproducten die per vliegtuig zijn geïmporteerd. Deze
kunnen een zeer ambitieus keurmerk dragen met een hoog toebedeelde score op
duurzaamheid, maar voor het milieu is het altijd nog beter om seizoensgroenten te kopen van
de volle grond die binnen Europa worden geproduceerd. Daarom verwijzen we ook hier naar
onze groente- en fruitkalender.
Het ambitieniveau van de eisen kan heel hoog zijn, maar als de controle of handhaving niet
goed georganiseerd is kan de duurzaamheidsimpact nog steeds laag zijn. Vandaar dat

Pagina 6 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

topkeurmerken niet alleen een hoge score hebben op het ambitieniveau van de
duurzaamheidseisen, maar ook op controle (en transparantie).

3.4

Expertgroep

De expertgroep is opgezet op advies en op voordracht van de stakeholdergroep. De expertgroep heeft
een adviserende functie om het beoordelingssysteem als ook de beoordelingen zelf te borgen en
bestaat uit tien inhoudelijk vertegenwoordigers vanuit de wetenschap, NGO’s,
consumentenorganisaties en bedrijven: RIVM, PBL, QuestionMark, Ahold, Albron, Voedingscentrum,
Natuur & Milieu, Oxfam Novib, WUR, TrueFoodProjects (deskundig op het gebied van dierenwelzijn).
Van de 112 beoordelingen zijn er 79 gereviewed door een tot drie experts. Er is de expertleden
gevraagd om steekproefsgewijs te reviewen. Per voedingscategorie zijn alle beoordelingen verstuurd,
zodat reviews in samenhang gedaan konden worden binnen een specifieke benchmark (bijvoorbeeld:
eieren of tropische producten). Er is expliciet gevraagd aan de expertgroep om juist die keurmerken
en logo’s te reviewen waarbij de onderzoekers van Milieu Centraal nog vragen hadden openstaan bij
de eerste en tweede beoordeling én indien het een beoordeling betrof die nét wel of nét niet de score
als ‘topkeurmerk’ kon opleveren.

3.4 Keurmerkeigenaren
Gedurende het gehele beoordelingsproces is periodiek contact onderhouden met de eigenaren van de
keurmerken en (bedrijfs-) logo’s. Er zijn meerdere informatie-mailings verzonden over de stand van
zaken. Op 21 april 2016 kregen keurmerkeigenaren de gelegenheid om in een informatiebijeenkomst
van gedachten te wisselen over de ordening en de criteria. 13 Beheerders van keurmerken dan wel
logo’s waren hierbij aanwezig. In juni zijn alle eigenaren opnieuw gemaild met een toelichting op het
beoordelingsproces en de definitieve criteria.
Tenslotte hebben ook de beeldmerkeigenaren zelf hun concept beoordelingen ontvangen en de
mogelijkheid gehad daarop te reageren. Op basis hiervan kreeg Milieu Centraal veel reacties.
Eigenaren van keurmerken en logo’s gaven aanvullend informatie en voerden verbeteringen door. Dit
gaf in een aantal gevallen aanleiding om de score aan te passen.
De verbeteringen betroffen:
-

Duurzaamheidsstandaarden die uitgebreid werden met nieuwe eisen;
Vrijwillige maatregelen die verplicht gemaakt werden;
Informatie op websites die verbeterd is zodat deze beter vindbaar, concreter en beter te
begrijpen werd.

3.5 Media
Op 11 juli informeerde Milieu Centraal de media over het beoordelingsproces en de criteria. Het
persbericht werd door diverse vakmedia opgepikt als ook door nu.nl.

Pagina 7 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Figuur 1

4. Definities
Om geen verwarring te krijgen over waar we het precies over hebben hierbij de definities die Milieu
Centraal hanteert:
Keurmerk:
Een keurmerk is een afbeelding op een product die iets zegt over duurzaamhheidseisen van het
product/productieproces, waarvan de eisen worden beheerd door een onafhankelijke partij* én
waarbij de toelatingsprocedure voor iedereen die aan de duurzaamheidseisen meent te voldoen
toegankelijk is.
*Een onafhankelijke partij: een andere partij dan de partij die het product verkoopt.

Topduurzaamheidskeurmerk:
De topkeurmerken stellen de meest strenge duurzaamheidseisen, zijn transparant over waar het
keurmerk over gaat en hun werkwijze en zijn betrouwbaar door een onafhankelijke controle en het
hebben van een sanctiebeleid.
Bedrijfslogo:
Een afbeelding op een product die iets zegt over (de duurzaamheidseisen van) het product, en
waarvan de eisen worden opgesteld en beheerd door de aanbieder* zelf.
Pagina 8 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

*

Hiermee kan ook een groep van aanbieders bedoeld worden met een onderlinge financiële relatie.

Overkoepelend beeldmerk zonder aanvullende eigen eisen (oftewel paraplulogo):
Een afbeelding die uitsluitend in combinatie voorkomt met 1 of meer keurmerken en zelf geen
substantiële toegevoegde duurzaamheidseisen beheert. De beoordeling in de Keurmerkenwijzer
staat standaard op: Niet van toepassing, aangezien het overkoepelend beeldmerk geen eigen
substantieel aanvullende duurzaamheidseisen stelt. In de toelichtende tekst wordt beschreven naar
welke onderliggende keurmerken het paraplulogo verwijst.
Overkoepelend beeldmerk, met aanvullende eisen:
Een afbeelding die uitsluitend in combinatie voorkomt met 1 of meer keurmerken én daarnaast ook
zelf toegevoegde duurzaamheidseisen opstelt en beheert. De beoordeling hiervan vindt plaats op
basis van de additioneel toegevoegde duurzaamheidseisen die niet vallen onder het/de
keurmerk(en) waarvan ook een apart afbeelding op de verpakking staat.
Informatielogo:
Een afbeelding die informatie geeft over iets anders dan kwaliteitseisen van het product.
Bijvoorbeeld het glasbaklogo. De beoordeling in de Keurmerkenwijzer staat standaard op: Niet van
toepassing.
Overige beeldmerken:
Een afbeelding die door consumenten geïnterpreteerd kan worden als een duurzaamheidskeurmerk,
maar feitelijk niet over duurzaamheid gaat. De beoordeling in de Keurmerkenwijzer staat standaard
op: Niet van toepassing.
Zie ook in bijlage 1 ‘keuzebom type beeldmerk’, onderdeel van het beoordelingsformulier.

5. Criteria
Op basis van de stakeholderbijeenkomsten zijn drie criteria opgesteld waaraan topkeurmerken
moeten voldoen, deze staan hieronder uitgebreid toegelicht.
Drie criteria:
1.
Het keurmerk stelt (zeer) hoge duurzaamheidseisen (tov het marktgemiddelde) op een of
meer van de volgende thema’s: milieu, dierenwelzijn en/of sociale aspecten (in de
keurmerkenwijzer wordt dit ‘mens & werk’ genoemd);
2.
Het eisenpakket is makkelijk te vinden en informatie waar het keurmerk over gaat is te
begrijpen en geeft een goed beeld over waar het keurmerk over gaat en de eisen zijn
toetsbaar (transparantie);
3.
Het keurmerk is betrouwbaar. Dat wil zeggen: er vindt controle plaats door een
onafhankelijke (al dan niet geaccrediteerde) partij en er is een transparant sanctiebeleid)
Criterium 1: Duurzaamheidsniveau
Per productgroep wordt een benchmark gedaan van alle voor die productgroep relevante
keurmerken/logo’s, waar een consument mee te maken kan krijgen in de Nederlandse winkels. De
benchmark wordt per thema (t.w. milieu, dierenwelzijn, sociale aspecten) gedaan.
Per thema kan een score tussen 0 en 5 of n.v.t. worden uitgedeeld. Dit is afhankelijk van:
- wetgeving
- marktgemiddelde
- benchmark met andere keurmerken in zelfde productgroep
- ‘best practices’ bij huidige stand van zaken
Score bij gelijk niveau van verschillende keurmerken
Pagina 9 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Bij gelijk ambitieniveau, dus ongeveer even strenge eisen, van verschillende keurmerken, kan de score
5 ook aan meerdere keurmerken worden toegekend.
Score voor keurmerken zonder concurrenten/benchmarkmogelijkheden
Binnen sommige productcategorieën ontbreken keurmerken met echt ambitieuze standaarden. In die
situatie wordt ook gebenchmarkt ten opzichte van wat qua best practices mogelijk zou zijn (fictief
keurmerk). Vandaar dat er bij vis bijvoorbeeld op sociaal gebied of op het gebied van dierenwelzijn
geen maximale score (van 5 punten) is toegekend.
Score voor keurmerken met meerdere subniveaus
Een aantal keurmerken kent meerdere niveaus binnen zijn keurmerk (voorbeeld: Beter leven Keurmerk
1 ster, 2 sterren, 3 sterren). Tot 4 subniveaus worden deze keurmerken gescoord per subniveau. Bij 4
of meer subniveaus komt er een tekstuele uitleg over de waardering van de verschillende niveaus.
Specifiek voor milieu geldt de volgende systematiek:
1) Welke levensfase (grondstoffen, productie, transport, gebruik, afval) kent de hoogste
milieu impact?
2) Welk(e) keurmerk(en) stelt/stellen aan deze levensfase de strengste eisen? -> rangschik
keurmerken hierop
3) Zijn er van de hoogst scorende keurmerk(en) onder 2) keurmerk(en) die extra significante
eisen stellen aan de andere levensfases? -> Zo ja, geef deze score 5; Zo nee, geef de
hoogst scorende keurmerken onder 2) een score van 5.
4) Komt er in de toekomst een keurmerk bij met (strengere) eisen -> bepaal opnieuw de
rangschikking en scores.
NB: Voor food zit meeste milieu impact in de grondstoffen- en productiefase.
Criterium 2: Transparantie
Keurmerken dienen transparant te zijn over:
-

waar het keurmerk over gaat,
hoe(veel) ze bijdragen aan verduurzaming,
hoe (en door wie) dat gecontroleerd wordt.

Beoordeling vindt plaats op basis van:
a) Vindbaarheid
b) Begrijpelijkheid (inhoud, taal)
c) Toetsbaarheid
Ad a) Vindbaarheid van de eisen op website van keurmerk: Is de informatie via de homepage te
bereiken of binnen enkele logische muisklikken?
Ad b) Begrijpelijkheid: Is de website in de Nederlandse of Engelse taal geschreven? Staat op de website
een voor de consument begrijpelijk verhaal over waar het keurmerk voor staat en welke (belangrijkste)
eisen er gesteld worden?
Ad c) Toetsbaarheid: Zijn de eisen toetsbaar of is er ruimte voor vrije interpretatie? Voorbeeld: Staat
er alleen vermeld dat er gestreefd wordt om het energiegebruik te minimaliseren, of zijn er eisen die
een maximaal energieverbruik per kilogram product voorschrijven?

Pagina 10 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Tevens wordt in kaart gebracht of het beeldmerk verslag doet van de behaalde
duurzaamheidsresultaten in de vorm van een jaarverslag of nieuwsberichten hierover.
De eindscore van transparantie wordt bepaald door het laagst scorende thema, waarbij een punt
aftrek geldt als er geen sprake van duurzaamheidsverslaglegging is. Voorbeeld: Als een keurmerk een
5 scoort op vindbaarheid, een 2 scoort op begrijpelijkheid en een 3 op toetsbaarheid en geen
duurzaamheidsverslag publiceert, dan is de eindscore op transparantie een 2 – 1 = 1.
Criterium 3: Controle
De betrouwbaarheid van de keurmerken wordt beoordeeld aan de hand van de controle die gevoerd
wordt op het voldoen aan de gestelde eisen en het sanctiebeleid:
Zeer betrouwbaar keurmerk:

Betrouwbaar keurmerk:

Minder betrouwbaar keurmerk:

Keurmerk met 1) controle door geaccrediteerde,
onafhankelijke partij op naleving van de eisen óf 2) full
membership ISEAL* of vergelijkbaar én transparant
sanctiebeleid
Keurmerk met 1) controle door, onafhankelijke maar nietgeaccrediteerde partij op naleving van de eisen óf 2)
associated membership ISEAL* of vergelijkbaar én transparant
sanctiebeleid
Keurmerk zonder onafhankelijke controle op naleving van de
eisen en/of geen transparant sanctiebeleid.

*ISEAL Alliance is een internationaal platform voor keurmerkeigenaren die samenwerken aan
voortdurende verbetering van duurzaamheidsstandaarden. Zie ook: http://www.isealalliance.org/
Topkeurmerken worden per definitie op betrouwbare of zeer betrouwbare wijze gecontroleerd en
hebben een sanctiebeleid. Minder betrouwbare keurmerken vallen per definitie buiten de
topkeurmerken. Scoort het keurmerk op 1 van deze aspecten lager, dan is het keurmerk geen
topkeurmerk.
In de Keurmerkenwijzer zullen ook bedrijfslogo’s op betrouwbaarheid beoordeeld worden, maar deze
zullen niet in de ordening van topkeurmerken worden opgenomen. Bij bedrijfslogo’s is de beoordeling
op betrouwbaarheid als volgt opgebouwd:
Score bedrijfslogo
Toelichting
Zeer betrouwbaar Bedrijfslogo met controle door onafhankelijke geaccrediteerde partij op
bedrijfslogo
naleving van de eisen én transparant sanctiebeleid. In de huidige
beoordeling wordt ook het hebben van systeemverificatie geaccepteerd
met deze hoogste score.
Betrouwbaar
Bedrijfslogo met controle door onafhankelijke organisatie op naleving van
bedrijfslogo
de eisen én transparant sanctiebeleid.
Minder betrouwbaar Bedrijfslogo zonder onafhankelijke controle en/of geen transparant
bedrijfslogo
sanctiebeleid.
De toppers onder de bedrijfslogo’s voldoen per definitie aan de hoogst haalbare controle. Dit heeft te
maken met het feit dat er bij keurmerken sprake is van een onafhankelijke partij die de eisen van het
keurmerk beheerd en bij bedrijfslogo’s is dit niet het geval.
Informatielogo’s en overkoepelende beeldmerken zonder substantiële aanvullende eisen worden niet
beoordeeld op controle (score -> n.v.t.)

Pagina 11 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Alle criteria zijn verwerkt in beoordelingsformulieren op basis waarvan een keurmerk of logo is
beoordeeld. Een voorbeeld van een leeg beoordelingsformulier is bijgevoegd in bijlage 1.

Pagina 12 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

6. Resultaten ordening
6.1 Topkeurmerken voor duurzame voeding
De topkeurmerken stellen de meest strenge duurzaamheidseisen, zijn transparant over waar het
keurmerk over gaat en hun werkwijze en zijn betrouwbaar door een onafhankelijke controle en het
hebben van een sanctiebeleid.
Dit zijn de toppers onder de duurzame keurmerken op voeding (in alfabetische volgorde):
1. ASC
2. Beter Leven keurmerk (2 en 3 sterren)
3. Demeter
4. EKO
5. Europees keurmerk voor biologische landbouw
6. Fairtrade
7. Milieukeur
8. MSC
9. Rainforest Alliance
10. RSPO Certified Sustainable Palm Oil
11. UTZ
Daarnaast behalen ook een Duits keurmerk (Naturland biologische kweekvis) en een Zweeds keurmerk
(KRAV) die je beiden ook in Nederlandse winkels kunt aantreffen, de hoogste score.

6.2 Overige bevindingen
Sommige van de keurmerken zijn ontworpen voor een specifieke productgroep. Daarnaast kennen
verschillende regio’s in Nederland een eigen keurmerk. Het merendeel van de keurmerken is echter te
vinden op meerdere productgroepen. Voor deze keurmerken zijn de beoordelingen per productgroep
gedaan. Zo is bijvoorbeeld hetzelfde keurmerk apart gebenchmarkt binnen de productgroep vlees en
apart gebenchmarkt binnen de productgroep groente en fruit. Vandaar dat er voor de 89 onderzochte
Pagina 13 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

beeldmerken 112 beoordelingsformulieren zijn opgesteld. Ook zijn er beeldmerken die werken met
subniveaus (zoals het Beter Leven Keurmerk, met respectievelijk 1, 2 of 3 sterren) die apart beoordeeld
zijn. Deze zijn in de bevindingen als één beeldmerk meegeteld.
Indeling type beeldmerk
Van alle onderzochte beeldmerken op verpakkingen (n=89) is bijna 40% een keurmerk (zie Figuur 2).
Een kwart is een bedrijfslogo met een eigen eisenpakket. Een kleiner deel (3,4 %) is een informatielogo.
Het overige deel van de beeldmerken (32,6%) valt onder de categorie overig. In deze categorie vallen
18 overkoepelende beeldmerken zonder substantieel aanvullende eigen eisen. Deze beeldmerken
leunen op één of meerdere keurmerken (20 % van het totaal). In de volksmond worden dit ook wel
paraplulogo’s genoemd. Ongeveer de helft van de overkoepelende beeldmerken zonder eigen eisen is
in beheer van specifieke bedrijven. De andere helft van de overkoepelende beeldmerken zonder
substantieel aanvullende eisen zijn nationale beeldmerken voor de biologische landbouw die uit het
verleden geërfd zijn, maar die sinds de komst van de Europese wetgeving geen inhoudelijke
meerwaarde meer hebben ten opzichte van het Europese keurmerk. Enkele van deze beeldmerken
hebben bovenop de Europese eisen voor biologisch aanvullende eisen opgesteld. Als deze substantieel
zijn dan zijn zij als keurmerk beoordeeld. Tenslotte vallen onder de overige logo’s nietduurzaamheidslogo’s die voor de consument de intentie zouden kunnen wekken een
duurzaamheidslogo te zijn.

Type beeldmerk
Keurmerk
Bedrijfslogo
Informatielogo
Overig
Totaal

Aantal
35
22
3
29
89

Figuur 2 – Indeling type beeldmerken

Toppers

Pagina 14 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Van alle beeldmerken die op voedselverpakkingen getoond worden voldoet 15 % aan de door Milieu
Centraal gestelde eisen om als topkeurmerk beoordeeld te worden (Figuur 3). Verder is er binnen elke
voedselproductgroep (vis, vlees, aardappelen, groente en fruit, etc.) een keurmerkentopper te vinden,
Dat geeft een duidelijk handelingsperspectief voor de consument: in elke voedingscategorie is een
topper te vinden.

Figuur 3 - n = 89 (alle beoordeelde beeldmerken)

Gemiddelde scores
Milieu
Dierenwelzijn
Mens & Werk

Keurmerken

Vindbaarheid

Bedrijfslogos
Begrijpelijkheid
Toetsbaarheid
Eindscore transparantie
0

0,5

1

1,5

2

2,5

3

3,5

4

4,5

5

Figuur 4 Gemiddelde eindscores keurmerken versus bedrijfslogo’s

Geen enkel bedrijfslogo voldoet aan de eisen van een topbedrijfslogo. Zij hebben een te laag
ambitieniveau (eisen zijn niet streng genoeg), zijn te weinig transparant of zijn niet betrouwbaar
genoeg qua controle. Het is niet zo dat bedrijfslogo’s altijd op alle drie de aspecten onvoldoende
scoren. Er zijn dus wel degelijk bedrijfslogo’s met een hoog ambitieniveau, maar deze scoren
vervolgens (net) te laag op hun transparantie en/of betrouwbaarheid. Andersom geldt ook dat er
bedrijfslogo’s zijn met een hoge score op transparantie, maar deze te laag scoren op het
ambitieniveau.
Keurmerken versus bedrijfslogo’s

Pagina 15 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

De onderzochte duurzaamheidskeurmerken scoren gemiddeld op alle aspecten ruim een punt hoger
dan de onderzochte bedrijfslogo’s (zie Figuur 4). In andere woorden, de keurmerken hebben
gemiddeld genomen strengere eisen, zijn transparanter en worden beter gecontroleerd.
Keurmerken hebben aanzienlijk strengere duurzaamheidseisen dan bedrijfslogo’s. Gemiddeld scoren
zij op dat punt anderhalve punt hoger. Het minst grote verschil tussen deze keurmerken en
bedrijfslogo’s is de mate van begrijpelijkheid. In het algemeen vertellen zowel keurmerkeigenaren als
bedrijven op hun website een voor de consument een begrijpelijk verhaal over hun
duurzaamheidseisen of -beleid. Bij bedrijfslogo’s is het bijbehorende eisenpakket achter dit verhaal
daarentegen minder goed vindbaar en zijn de eisen minder toetsbaar geformuleerd.
Qua betrouwbaarheid scoren bedrijfslogo’s ook lager dan keurmerken (gemiddeld 1,14 punt lager op
een driepuntsschaal, zie Figuur 5). Daarnaast heeft het merendeel van de bedrijfslogo’s geen
sanctiebeleid (72,7 %). Dit is in groot contrast met de keurmerken waarvan 91,4% wél een
sanctiebeleid heeft (Figuur 6).

Sanctiebeleid

Gemiddelde score controle
Keurmerken

Keurmerken

Bedrijfslogo's

Bedrijfslogo's
0,0

0,5

1,0

1,5

2,0

Figuur 5 – Gemiddelde eindscore op controle
(keurmerken versus bedrijfslogo’s)

2,5

Ja
Nee
0%

3,0

50%

100%

Figuur 6 – Wel of geen sanctiebeleid
(keurmerken versus bedrijfslogo’s)

7. Conclusie en aanbevelingen
De ordening van duurzaamheidskeurmerken en –logo’s is uitgevoerd volgens plan: de methodiek en
criteria zijn opgesteld op basis van brede consultatie met stakeholders. De beoordelingen hebben
geleid tot een duidelijke lijst van 11 topkeurmerken (plus twee buitenlandse keurmerken die
sporadisch in Nederlandse winkels te vinden zijn). Daarmee is in het landschap van bijna 90
keurmerken en logo’s een duidelijk topsegment bepaald.
Dit zijn de toppers onder de duurzame keurmerken op voeding (in alfabetische volgorde):
1. ASC
2. Beter Leven keurmerk (2 en 3 sterren)
3. Demeter
4. EKO
5. Europees keurmerk voor biologische landbouw
6. Fairtrade
7. Milieukeur
8. MSC
9. Rainforest Alliance
10. RSPO Certified Sustainable Palm Oil
11. UTZ

Pagina 16 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

Daarnaast behalen ook een Duits keurmerk (Naturland biologische vis) en een Zweeds keurmerk
(KRAV) die je ook in Nederlandse winkels kunt aantreffen, de hoogste score.
Dit wil nadrukkelijk niet zeggen dat alle andere keurmerken en logo’s niet deugdelijk zouden zijn.
Integendeel: uit de ordening blijkt een rijke schakering van duurzaamheidsinitiatieven met in meer of
mindere mate ambitieuze eisen. Een deel hiervan heeft wel degelijk blijvende meerwaarde op een
deelaspect voor wat betreft milieu, dierenwelzijn dan wel mens & werk. De vraag is of alle
duurzaamheidsinitiatieven met een afbeelding op de verpakking zichtbaar moeten zijn. Vanuit
consumentenperspectief is dit niet wenselijk. Tevens blijken er ook een aanzienlijke hoeveelheid
‘overkoepelende beeldmerken’ oftewel ‘paraplulogo’s te bestaan. Deze afbeeldingen hebben geen
‘eigen’ duurzaamheidseisen, maar staan altijd in combinatie met een of meer keurmerken op een
verpakking. Zo’n paraplulogo heeft volgens de eigenaren tot doel extra aandacht te vragen voor de
onderliggende keurmerken, maar het middel draagt mogelijk alleen maar bij aan meer verwarring.
Deze ordening van duurzaamheidskeurmerken en –logo’s betrof een pilot. Over het geheel genomen
heeft Milieu Centraal positieve feedback gekregen op het proces met stakeholders, experts en
beeldmerkeigenaren. Daardoor zijn er solide beoordelingen en een goed reviewproces tot stand
gekomen. Er zijn veel lessen uit te trekken, waarmee de methodiek verder doorontwikkeld kan
worden en de impact van duurzaamheidskeurmerken verder kan worden vergroot.
Milieu Centraal geeft daarom de volgende 6 aanbevelingen:
1. Vergroten van de bekendheid van de topkeurmerken
De verwachting is dat het vergroten van de bekendheid van de topkeurmerken een aantrekkende
werking heeft op consumenten. Zij hebben een duidelijker handelingsperspectief bij duurzaam
boodschappen doen en daarmee krijgen ze het vertrouwen terug in keurmerken. Vaker kiezen voor
topkeurmerken leidt tot duurzaamheidswinst.
2. Periodieke ordening
Een periodieke ordening is nodig om de voortdurende kwaliteitsverbetering te stimuleren en te
beoordelen (liefst 2-jaarlijks). Dit zorgt ervoor dat keurmerken zichzelf voortdurend verder
ontwikkelen, en de lat steeds iets hoger zullen leggen. Hierdoor ontstaat een ‘race to the top’ waarbij
de duurzaamheidsimpact blijft groeien en de topkeurmerken ook met recht toppers genoemd
kunnen worden.
3. Ordening non-food keurmerken
In de keurmerkenwijzer van Milieu Centraal zijn alle voedingskeurmerken en – logo’s geordend
volgens deze nieuwe systematiek. Echter de keurmerken en logo’s op de andere categorieën (zoals
kleding, cosmetica, schoonmaakmiddelen, etc) nog niet. Om eenduidige voorlichting te kunnen
bieden pleit Milieu Centraal er ook voor om deze andere productcategorieën te ordenen.
4. Samenwerking vergroten.
Een deel van de duurzaamheidskeurmerken en –logo’s ligt zo dicht bij elkaar qua duurzaamheidseisen dat de vraag voor de hand ligt of hier niet beter samengewerkt kan worden. Een voorbeeld
hiervan zijn diverse dierenwelzijnsinitiatieven op kippenvlees, deze liggen qua niveau allemaal nog
onder het Beter Leven Keurmerk (BLK) met 1 ster. Een aanbeveling hiervoor zou zijn: streef naar dit
basisniveau. Milieu Centraal roept organisaties en bedrijven op om geen nieuwe logo’s in het leven
te roepen, maar waar mogelijk aan te sluiten bij reeds bestaande en goede praktijk.
5. Voortdurende kwaliteitsverbetering
Streef naar een voortdurende kwaliteitsverbetering: Vanaf de bekendmaking van de op hande zijnde
ordening tot en met de laatste mailwisselingen met de keurmerkeigenaren in de eerste week van
oktober 2016 hebben eigenaren van keurmerken en logo’s verbeteringen doorgevoerd. Vooral op
Pagina 17 van 48

Topkeurmerken
voor duurzame voeding

het gebied van transparantie: keurmerken hebben informatie op hun website verbeterd zodat deze
beter vindbaar en beter te begrijpen is voor consumenten.
Milieu Centraal raadt aan te werken aan een voortdurende kwaliteitsverbetering op alle drie de
criteria: zowel op ambitieniveau van de duurzaamheidseisen, maar ook op het gebied van
transparantie, en controle. Onderdeel van controle is het sanctiebeleid: dit is er in verreweg de
meeste bedrijfslogo’s nog niet, en als het er wel is wordt er nog slecht gerapporteerd over
handhaving. Versterk daarnaast de onafhankelijke controlemechanismen bij de bedrijfslogo’s: tijdens
deze beoordelingsronde werd systeemverificatie nog beoordeeld met de hoogst haalbare score op
controle, dit was vooral omdat geen van de bedrijfslogo’s voldoet aan een controle door een
onafhankelijk geaccrediteerde partij. Dit zou een verbetering zijn.
6. Open toegang
Streef naar open toegang voor keurmerken en bedrijfslogo’s. Om niet voor ieder merk een apart logo
of keurmerk in het leven te roepen is het aspect ‘open toegang’ relevant. Bedrijfslogo’s hebben over
het algemeen geen of een minder open toegang dan keurmerken. Overigens evolueren
bedrijfsinitiatieven soms naar (top-)keurmerken, denk aan het MSC-keurmerk of UTZ.
7. Benut de lesson’s learned van deze pilot
De leerervaringen van deze pilot kunnen als basis dienen bij de doorontwikkeling van de methodiek,
als ook bij uitbreiding van de ordening op andere categorieën en thema’s en indien een verdieping
van deze ordening wenselijk is.

Pagina 18 van 48

Bijlage 1
Voorbeeld van een Beoordelingsformulier
Beoordelingsformulier Keurmerkenwijzer
Ingevuld door: [Vul hier je naam in]
Versie 1.1

Datum: Klik om een datum in te voeren.

NAAM BEELDMERK (evt. Beoordelingsnummer)
[Vul hier de naam van het beeldmerk en het beoordelingsnummer in]
Afbeelding:

Logboek beoordeling:
Activiteit
1e beoordeling onderzoeker MC

Beoordelaar
[Vul hier je naam in]

Datum
Status
Klik om een datum in te voeren. Kies een item.

Toelichting
[Vul hier een eventuele toelichting
in]

Review hoofd/tweede
onderzoeker MC

[Vul hier je naam in]

Klik om een datum in te voeren. Kies een item.

[Vul hier een eventuele toelichting
in]

Bezwaarprocedure

[Vul hier je naam in]

Klik om een datum in te voeren. Kies een item.

[Vul hier een eventuele toelichting
in]

Review expertisegroep

[Vul hier je naam in]

Klik om een datum in te voeren. Kies een item.

[Vul hier een eventuele toelichting
in]

WRvA MC

[Vul hier je naam in]

Klik om een datum in te voeren. Kies een item.

[Vul hier een eventuele toelichting
in]

19

TYPE BEELDMERK
Toelichting beeldmerk
Geef een korte samenvatting van waar het beeldmerk over gaat (deze tekst verschijnt ook in de Keurmerkenwijzer):
[Geef hier een korte samenvatting van het beeldmerk]
Wat is het doel van het beeldmerk?
[Vul hier het doel van het beeldmerk in]
Op welk soort producten is het beeldmerk te vinden?
[Vul hier in op wel soort producten het beeldmerk te vinden is]

20

KEUZEBOOM TYPE BEELDMERK

Nee

Ja
Komt het voor in combinatie met
andere keurmerken

Overkoepelend beeldmerk
zonder substantiële aanvullende
eisen

Verwijzen naar
onderliggende
keurmerken

Overkoepelend beeldmerk met
substantiële aanvullende eisen

Herbeoordeel
als Bedrijfslogo
of keurmerk

Zelf aanvullende substantiële
eisen?

Nee

(groep)
leverancier(s)/producent(en)

Ja

Bedrijfslogo
Nee

Wie beheert de eisen?
Onafhankelijke partij: een andere
partij dan de partij die het
product verkoopt

Is het beeldmerk voor iedereen
toegankelijk die aan de
kwaliteitseisen meent te
voldoen?

Geeft het beeldmerk informatie
over iets anders dan
duurzaamheidseisen of
kwaliteitseisen van het product?

Ja

Keurmerk

Overig logo of beeldmerk

21

TYPE BEELDMERK
Is er sprake van een Bedrijfslogo, keurmerk, overkoepelend beeldmerk of overig logo of beeldmerk?

☐ Bedrijfslogo

Een afbeelding op een product die iets zegt over de kwaliteitseisen aan het product/productieproces, en waarvan de eisen
worden beheerd door de aanbieder(s)* zelf. De eisen die gesteld worden hoeven niet per se betrekking te hebben op de
organisatie van het Bedrijfslogo, maar kunnen ook betrekking hebben op andere ketenpartners (bijv. toeleveranciers of
afnemers).
* Hiermee kan ook een groep van aanbieders bedoeld worden
NB: Er is gekozen voor de consumententerm Bedrijfslogo. Onder Bedrijfslogo vallen ook logo’s van leveranciers en
aanbieders.

☐ Keurmerk

Een afbeelding op een product die iets zegt over de kwaliteitseisen* aan het product/productieproces, en waarvan de eisen
worden beheerd door een onafhankelijke partij** én waarbij de toelatingsprocedure voor iedereen die aan de
kwaliteitseisen meent te voldoen toegankelijk is.
*Kwaliteitseisen: Meetbare eisen waaraan product/productieproces moet voldoen
**Een onafhankelijke partij: een andere partij dan de partij die het product verkoopt.

☐

Overkoepelend beeldmerk
zonder substantiële
aanvullende eisen

Een afbeelding op een product die in combinatie voorkomt met 1 of meer keurmerken en zelf geen aanvullende substantiële
duurzaamheidseisen beheert. Onder substantiële duurzaamheidseisen wordt verstaan: ambitieuze eisen op gebied van
milieu, dierenwelzijn en/of ‘sociaal’ tov andere keurmerken (bij ver ontwikkelde benchmark*) of tov wat bij de huidige stand
van zake mogelijk zou zijn (bij beperkt ontwikkelde benchmark). Onder overkoepelende beeldmerken kunnen ook
merknamen vallen.

☐

Overkoepelend beeldmerk
met substantiële aanvullende
eisen (her beoordelen als
Bedrijfslogo of keurmerk)

Een afbeelding op een product die in combinatie voorkomt met 1 of meer keurmerken en daarnaast zelf aanvullende
substantiële duurzaamheidseisen opstelt en beheert. Onder substantiële duurzaamheidseisen wordt verstaan ambitieuze
eisen op gebied van milieu, dierenwelzijn en/of ‘sociaal’ tov andere keurmerken (bij ver ontwikkelde benchmark*) of tov wat
bij de huidige stand van zake mogelijk zou zijn (bij beperkt ontwikkelde benchmark). Onder overkoepelende beeldmerken
kunnen ook merknamen vallen.

☐ Overig logo of beeldmerk

Een afbeelding op een product die informatie geeft over iets anders dan duurzaamheidseisen of kwaliteitseisen van het
product (bv informatielogo’s zoals het glasbaklogo).

*Definitie ver ontwikkelde benchmark: productgroep met 1 of meerdere beeldmerken die ambitieuze eisen stellen aan de meeste relevante milieu-, dierenwelzijns- of sociale aspecten
1. een open karakter hebben;
2. objectief, niet-discriminerend en vóóraf duidelijk zijn;
3. een transparante toelatingsprocedure hebben;
4. voorzien in een onafhankelijke beslissing over die toelating.

Toelichting:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

Milieu Centraal vindt dat een keurmerk inderdaad aan deze kenmerken moet voldoen, maar kan kenmerk 2 t/m 4 niet
pragmatisch toetsen. Kenmerk 1 heeft invulling gekregen als zijnde: de toelatingsprocedure is voor iedereen toegankelijk.
N.B. ACM rapporteert dat keurmerken moeten voldoen aan de onderstaande 4 kenmerken:

22

TYPE BEELDMERK
Indien overkoepelend beeldmerk: wat zijn de onderliggende keurmerken?:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

☐

☐

Is er sprake van subniveaus bij het beeldmerk?
Ja
Nee
(let op: voor consumenten (dus niet business-to-business) Bedrijfslogo’s of keurmerken bij 3 of minder subniveaus een apart formulier invullen voor elk
subniveau!

Indien van toepassing, welke subniveaus van het beeldmerk zijn er?
[Vul hier een eventuele toelichting in]

BEOORDELINGSWIJZER
Toelichting
Indien er sprake is van:
o
o
o

Bedrijfslogo: Beoordeel op alle onderdelen van het scoreformulier
Keurmerk: Beoordeel op alle onderdelen van het scoreformulier
Overkoepelend beeldmerk zonder substantiële aanvullende eisen: Vul de beoordelingswijzer niet in en verwijs naar de onderliggende keurmerken.
o Indien het beeldmerk eigen aanvullende, maar niet ambitieuze duurzaamheidseisen heeft opgesteld en beheert, licht deze hier toe:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

o

Overkoepelend beeldmerk met substantiële aanvullende eisen: Beoordeel als keurmerk of Bedrijfslogo en dus op alle onderdelen van het
scoreformulier.
o Licht hier de eigen aanvullende, ambitieuze duurzaamheidseisen beknopt toe:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

o

Overig logo of beeldmerk: Vul de beoordelingswijzer niet in en de ‘Overzicht Scores’ op n.v.t.

24

BEOORDELINGSWIJZER
Duurzaamheid, milieu
Beoordeel de relevante milieuaspecten waarop in de benchmark substantieel onderscheidende eisen gesteld worden:
N.B. Geef in onderstaande pagina toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een
voetnoot.
Mogelijke milieuaspecten:
• Afvalbeheer
• Biodiversiteit
• Fossiel energiegebruik
• Gebruik bestrijdingsmiddelen/toxische stoffen
• Gebruik kunstmest
• GMO (Genetisch Gemodificeerd Organisme)
• Landgebruik/bodembeheer
• Luchtkwaliteit
• Ontbossing
• Uitstoot broeikasgassen
• Overige emissies
• Overmatig antibioticagebruik
• Waterbeheer
• Veevoer/kweekvisvoer
• …
• …

25

Score Milieu:
☐

n.v.t.

Niet van toepassing

☐

0

Het beeldmerk stelt geen criteria boven de wettelijke eisen

☐

1

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk iets boven wettelijk minimum]

☐

2

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk op wettelijk minimum]

3

Het beeldmerk stelt strengere eisen dan de gangbare praktijk, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: tegelijkertijd zijn er binnen zijn benchmark nog behoorlijke niveauverschillen met de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: er ontbreken ambitieuze eisen op de meerdere relevante milieuaspecten.

☐

4

Het beeldmerk stelt ambitieuze eisen aan een aantal relevante milieuaspecten, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen tov de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen of er ontbreken eisen op meerdere relevante milieuaspecten.

☐

5

Het beeldmerk stelt zeer ambitieuze eisen:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn de best practices van de benchmark.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: aan de meeste relevante milieuaspecten.

☐

Best Practice in een ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met ambitieuze beeldmerken in dezelfde productgroep (relatieve score)
Best Practice in een NIET ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met theoretisch beeldmerk die (zeer) ambitieuze eisen stelt op de meeste relevante milieuaspecten
(objectieve score)
Ver ontwikkelde benchmark: er zijn meerdere beeldmerken die ambitieuze eisen stellen aan de meeste relevante milieuaspecten

N.B. Geef in de toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een voetnoot.
Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

26

BEOORDELINGSWIJZER
Duurzaamheid, dierenwelzijn
Beoordeel de relevante dierenwelzijnsaspecten waarop in de benchmark substantieel onderscheidende eisen gesteld worden:
N.B. Geef in onderstaande pagina toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een
voetnoot.
Mogelijke dierenwelzijnsaspecten:
• Bedwelming bij slacht
• Binnenruimte per dier
• Buitenruimte per dier in overdekte uitloop
• Buitenruimte per dier in vrije uitloop
• Natuurlijk gedrag (Afleidingsmateriaal, Omgevingsverrijking, Inrichting stal/leefruimte, Sociale omgeving, Voeding, Moedergedrag)
• Ingrepen
• Rassen (levensduur, robuustheid, groeisnelheid, natuurlijke geboorte)
• Stalbodem / vloer (eten, slapen, wachtruimte)
• Stalklimaat / (bij vissen) waterkwaliteit
• Toetreding daglicht, dag/nachtritme
• Transporttijd/-afstand dieren
• Vangen van dieren voor transport
• Lossen dieren bij slachthuis
• Transport uitvoering en bezetting
• Schaduw buiten
• Schuurmogelijkheden
• …
• …

27

Score Dierenwelzijn:
☐

n.v.t.

Niet van toepassing

☐

0

Het beeldmerk stelt geen criteria boven de wettelijke eisen

☐

1

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk iets boven wettelijk minimum]

☐

2

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk op wettelijk minimum]

3

Het beeldmerk stelt strengere eisen dan de gangbare praktijk, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: tegelijkertijd zijn er binnen zijn benchmark nog behoorlijke niveauverschillen met de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: er ontbreken ambitieuze eisen op de meerdere relevante dierenwelzijnsaspecten.

☐

4

Het beeldmerk stelt ambitieuze eisen aan een aantal relevante dierenwelzijnsaspecten, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen tov de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen of er ontbreken eisen op meerdere relevante
dierenwelzijnsaspecten.

☐

5

Het beeldmerk stelt zeer ambitieuze eisen:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn de best practices van de benchmark.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: aan de meeste relevante dierenwelzijnsaspecten.

☐

Best Practice in een ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met ambitieuze beeldmerken in dezelfde productgroep (relatieve score)
Best Practice in een NIET ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met theoretisch beeldmerk die (zeer) ambitieuze eisen stelt op de meeste relevante dierenwelzijnsaspecten
(objectieve score)
Ver ontwikkelde benchmark: er zijn meerdere beeldmerken die ambitieuze eisen stellen aan de meeste relevante dierenwelzijnsaspecten

N.B. Geef in de toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een voetnoot.
Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

28

BEOORDELINGSWIJZER
Duurzaamheid, Sociaal
Beoordeel de relevante sociale aspecten waarop in de benchmark substantieel onderscheidende eisen gesteld worden:
N.B. Geef in onderstaande pagina toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een
voetnoot.
Mogelijke sociale aspecten:
• Eerlijke prijs/premie (boer/ondernemer)
• Leefbaar loon (werknemer)
• Gezondheidseffecten door milieuschade
• Ketensamenwerking
• Langdurige handelsrelatie
• Lokale investeringen onderwijs/zorg
• Max arbeidsuren (48 uur/week) (ILO)
• Opleidingen/cursussen
• Vakbondsvrijheid/recht op collectief overleg (ILO)
• Veilige en gezonde arbeidsomstandigheden
• Verbod discriminatie (ILO)
• Verbod dwangarbeid (ILO)
• Verbod kinderarbeid (ILO)
• …
• …

29

Score Sociaal:
☐

n.v.t.

Niet van toepassing

☐

0

Het beeldmerk stelt geen criteria boven de wettelijke eisen

☐

1

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk iets boven wettelijk minimum]

☐

2

Het beeldmerk gaat iets verder dan het wettelijk minimum [Bij gangbare praktijk op wettelijk minimum]

3

Het beeldmerk stelt strengere eisen dan de gangbare praktijk, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: tegelijkertijd zijn er binnen zijn benchmark nog behoorlijke niveauverschillen met de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: er ontbreken ambitieuze eisen op de meerdere relevante sociale aspecten.

☐

4

Het beeldmerk stelt ambitieuze eisen aan een aantal relevante sociale aspecten, maar:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen tov de best practices.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: het zijn niet de strengst mogelijke eisen of er ontbreken eisen op meerdere relevante sociale aspecten.

☐

5

Het beeldmerk stelt zeer ambitieuze eisen:
- In geval van ver ontwikkelde benchmark: het zijn de best practices van de benchmark.
- In geval van beperkt ontwikkelde benchmark: aan de meeste relevante sociale aspecten.

☐

Best Practice in een ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met ambitieuze beeldmerken in dezelfde productgroep (relatieve score)
Best Practice in een NIET ver ontwikkelde benchmark: vergelijking met theoretisch beeldmerk die (zeer) ambitieuze eisen stelt op de meeste relevante sociale aspecten
(objectieve score)
Ver ontwikkelde benchmark: er zijn meerdere beeldmerken die ambitieuze eisen stellen aan de meeste relevante sociale aspecten

N.B. Geef in de toelichting op welke onderdelen zijn beoordeeld en wat de eisen daarvan zijn. Geef de bron/referentie aan met een voetnoot.
Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

30

BEOORDELINGSWIJZER
Transparantie, toelichting

Keurmerken dienen transparant te zijn over:
•
•
•
•
•

waar het keurmerk over gaat, en de concrete maatregelen
hoe(veel) ze bijdragen aan verduurzaming,
wie borging doet, frequentie, aangekondigd of onaangekondigd
sanctieregelement
welke bedrijven deelnemen

Beoordeling vindt plaats op basis van:
1)
2)
3)
4)

Vindbaarheid concrete eisen
Begrijpelijkheid eisen (inhoud, taal)
Toetsbaarheid eisen (zijn de eisen concreet/meetbaar?)
Verslaglegging van duurzaamheidsresultaten

In toekomst zou mogelijk, indien haalbaar en wenselijk, ook beoordeeld kunnen worden op communicatie over certificaathouders

31

BEOORDELINGSWIJZER
Transparantie, vindbaarheid
1) Transparantie, vindbaarheid eisen
(Is de informatie via de homepage te bereiken of binnen enkele logische muisklikken?)

☐

☐

☐

☐

☐

☐

0

1

2

3

4

5

Niks aan eisen of intenties
vindbaar op of via website

Eisen beeldmerk nergens
vindbaar op of via website

Alleen een deel van de
eisen is vindbaar op of via
de website

Eisen op website van
beeldmerk niet vindbaar,
maar wel link naar andere
website (bijv. internationale
website) en daar alleen
vindbaar na veelvuldig
doorklikken

Niet op eigen website
vindbaar maar wel via een
rechtstreekse deeplink op
een andere website (bijv.
internationale website)

Eisen via homepage of
binnen enkele muisklikken
logisch te bereiken

Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

32

BEOORDELINGSWIJZER
Transparantie, begrijpelijkheid
2) Transparantie, begrijpelijkheid eisen (inhoud, taal)
(Is de website in de Nederlandse of Engelse taal geschreven? Staat op de website een voor de consument begrijpelijk verhaal over waar het keurmerk voor staat en
welke (belangrijkste) eisen er gesteld worden?)

☐

☐

☐

☐

☐

☐

0

1

2

3

4

5

Voor consument onleesbaar
verhaal (bv kopie van
wetgeving) of geschreven in
niet Nederlandse of Engelse
taal.

Voor consument zeer
moeilijk te begrijpen
informatie. Bijv zeer
technisch verhaal in
Nederlands/Engels / alleen
publicatie van de standaard
voor professionals

Informatie
Nederlands/Engels vergt
extra aandacht bij lezen.

De informatie is duidelijk,
maar dekt niet de lading
van waar het keurmerk over
gaat, er blijft enige
onduidelijkheid bestaan.
(Licht onduidelijkheid toe)

Ladingdekkend ‘leken’
samenvatting in
Nederlands/Engels met de
belangrijkste eisen zeer
begrijpelijk vermeld (bv
door aansprekende
infographic met getallen)

Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

33

BEOORDELINGSWIJZER
Transparantie, toetsbaarheid
3) Transparantie, toetsbaarheid eisen
(Zijn de eisen meetbaar? Voorbeeld: Staat er alleen vermeld dat er aandacht is voor het milieu, of zijn er toetsbare eisen voor bijvoorbeeld het aantal vierkante
meter stalruimte per dier?)

☐

☐

☐

☐

☐

☐

0

1

2

3

4

5

Enkele eisen zijn toetsbaar,
maar deze zijn niet lading
dekkend (vb. wel toetsbare
eis over aantal dieren per
m2 en tegelijk niet
toetsbare eis op wel
relevant aspect zoals ‘de
dieren kunnen hun
natuurlijk gedrag vertonen’)

Belangrijkste eisen (die
lading van keurmerk
dekken) zijn toetsbaar
weergegeven (bv aantal
kippen per m2), maar niet
hele eisenpakket

Alle eisen zijn toetsbaar
weergegeven

Geen eisen gevonden.

Niet toetsbaar: alleen
Weinig concreet over
intentie eisen of globale
meetbaarheid van eisen (vb
informatie (bv de intentie
‘minimale hoeveelheid
bestrijdingsmiddelen’. ->
om minder water te
gebruiken of
Onbekend is dan wat
‘onderschrijven de principes
minimaal is)
van…’)

Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

34

BEOORDELINGSWIJZER
Transparantie, resultaten
1) Transparantie, verslaglegging duurzaamheidsresultaten
(Wordt er verslag gedaan van de duurzaamheidsresultaten)

Is er verslaglegging van de duurzaamheidsresultaten?

Ja

☐

Nee

☐

[Vul hier een toelichting op de score in]

N.B. Onderstaande tabel hoeft niet te worden ingevuld. In de toekomst wordt wel beoordeeld op deze punten.

☐

☐

☐

☐

☐

☐

0

1

2

3

4

5

Geen verslag

Ad hoc verslag

Periodiek verslag

Jaarlijks verslag o.b.v. KPI’s

Jaarlijks verslag o.b.v. KPI’s
inclusief trendanalyse

Jaarlijks verslag o.b.v. KPI’s
inclusief trendanalyse en
definiëring verbeterpunten

Eindscore (de laagste score van vindbaarheid, begrijpelijkheid en toetsbaarheid, mits resultaten gecommuniceerd worden. Bij geen
communicatie over resultaten gaat de score op transparantie 1 punt omlaag):
Kies een item.

35

BEOORDELINGSWIJZER
Betrouwbaarheid, toelichting
Bij de beoordeling van betrouwbaarheid wordt gelet op:
-

of er een transparant sanctiebeleid is
hoe (en door wie) het voldoen aan eisen gecontroleerd wordt

NB: In de toekomst zal, indien haalbaar, betrouwbaarheid ook beoordeeld gaan worden op:
-

of er sprake is van stakeholder engagement
of er een systeem van continue verbetering is vastgelegd
de kwaliteit van het sanctiebeleid. Op dit moment zijn de aspecten stakeholder engagement en systeem van continue verbetering alleen positief
beoordeeld indien er sprake is van geaccrediteerde controles of ISEAL full membership.

36

BEOORDELINGSWIJZER
Betrouwbaarheid, sanctiebeleid
LET OP! Dit criterium komt ook terug in de beoordeling op controle op onderstaande pagina.

Is er een sanctiebeleid?

Ja

☐

Nee

☐

[Vul hier een eventuele toelichting in]

Tijdens de huidige beoordeling wordt gecontroleerd op de aanwezigheid van en transparantie over het sanctiebeleid. In de toekomst wordt, indien haalbaar,
ook de kwaliteit van het sanctiebeleid vastgelegd in de beoordeling op betrouwbaarheid. Indien de beeldmerk eigenaar informatie over hun sanctiebeleid ter
beschikking heeft, geef hier dan een toelichting op dit aspect:
-

Wat is sanctiekader?
Welke sancties zijn uitgevaardigd? -> mogelijk in toekomst opnemen als criterium onder transparantie

[Vul hier een eventuele toelichting in]

37

BEOORDELINGSWIJZER
Betrouwbaarheid, controle
Keurmerk

☐

☐

☐

K1

K2

K3

Keurmerk zonder onafhankelijke controle op naleving van
de eisen en/of geen transparant sanctiebeleid.

Keurmerk met 1) controle door, onafhankelijke maar nietgeaccrediteerde partij op naleving van de eisen óf 2)
associated membership ISEAL of vergelijkbaar én
transparant sanctiebeleid.

Keurmerk met 1) controle door geaccrediteerde,
onafhankelijke partij* op naleving van de eisen óf 2) full
membership ISEAL of vergelijkbaar én transparant
sanctiebeleid.

☐

☐

☐

B1

B2

B3

Bedrijfslogo zonder onafhankelijke controle en/of geen
transparant sanctiebeleid.

Bedrijfslogo met controle door onafhankelijke organisatie
op naleving van de eisen én transparant sanctiebeleid.

Bedrijfslogo met controle door onafhankelijke
geaccrediteerde partij* op naleving van de eisen én
transparant sanctiebeleid. In de huidige beoordeling wordt
ook het hebben van systeemverificatie geaccepteerd met
een score B3.

Bedrijfslogo

*Controle door geaccrediteerde partij wordt verstaan: het ontvangen hebben van een conformiteitsverklaring in de vorm van een certificaat of rapport door een
conformiteitsbeoordelende organisatie die op basis van internationaal geharmoniseerde normen door de Raad van Accreditatie als onafhankelijk, deskundig en onpartijdig
beoordeeld zijn. In geval van Bedrijfslogo’s wordt vooralsnog systeemverificatie m.b.t. een productclaim ook als B3 beoordeeld.

Toelichting:
[Vul hier een toelichting op de score in]

38

BEOORDELINGSWIJZER
Betrouwbaarheid, stakeholders engagement

In de toekomst wordt, indien haalbaar, ook de mate van stakeholders engagement meegenomen in de beoordeling op betrouwbaarheid. Indien de
beeldmerk eigenaar informatie over stakeholders engagement ter beschikking heeft, geef hier dan een toelichting op dit aspect:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

39

BEOORDELINGSWIJZER
Betrouwbaarheid, systeem van continue verbetering

In de toekomst wordt, indien haalbaar, ook het vastgelegd hebben van een systeem van continue verbetering meegenomen in de beoordeling op
betrouwbaarheid. Indien de beeldmerk eigenaar informatie over een systeem ter continue verbetering ter beschikking heeft, geef hier dan een toelichting op
dit aspect
[Vul hier een eventuele toelichting in]

40

GERAADPLEEGDE INFORMATIE
Algemene website van het beeldmerk:
[Vul hier de naam van de website in]
Geraadpleegde informatie:
[Vul hier eventuele andere bezochte documenten of websites in]
Overige opmerkingen:
[Vul hier een eventuele toelichting in]

41

OVERZICHT SCORES

Klik of tik om tekst in te voeren.
Kies een item.
Aspect
Score
Korte toelichting
Milieu
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Dierenwelzijn
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Sociaal
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Transparantie
Vindbaarheid
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Begrijpelijkheid
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Toetsbaarheid
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Resultaten
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Eindscore
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Betrouwbaarheid
Controle
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Sanctiebeleid
Kies een item.
Klik of tik om tekst in te voeren.
Solide keurmerk*
Klik of tik om tekst in te voeren.
Ja Nee
* Solide keurmerken zijn keurmerken die 4 of 5 punten scoren op duurzaamheidsniveau (t.w. milieu, dierenwelzijn en/of sociaal) en transparantie en op
betrouwbaarheid K2 of K3 scoren
DISCLAIMER: Dit scoreformulier is o.b.v. expert judgement van minimaal twee onderzoekers van Milieu Centraal ingevuld. De beoordelingen zijn ter
inzage en review voorgelegd aan de voor dit project opgestelde expertgroep. De beoordelingssystematiek is in samenwerking met de voor dit project
opgerichte stakeholdersgroep opgesteld en is besproken met de expertgroep en de Wetenschappelijk Raad van Advies van Milieu Centraal. Er kunnen
geen rechten aan deze beoordelingen ontleend worden.
Naam beeldmerk
Type beeldmerk
Categorie
Duurzaamheid

☐ ☐

Onbekende of niet gevonden aspecten:
[Vul hier eventuele onbekende of niet gevonden aspecten in]

42

ALLES INGEVULD?
Voorlopig Definitief

☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐

☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐
☐

Onderwerp
Toelichting status (logboek)
Samenvatting keurmerk
Doel keurmerk
Productsoort
Type beeldmerk + toelichting
Onderliggende keurmerken + subniveaus
(Aanvullende) eisen overkoepelend
beeldmerk
Tabel milieu
Tabel dierenwelzijn
Tabel sociaal
Vindbaarheid
Begrijpelijkheid
Toetsbaarheid
Resultaten
Sanctiebeleid
Controle
Stakeholders engagement
Systeem van verbetering
Geraadpleegde informatie
Overzicht scores

Toelichting

43

Score Toetsbaarheid

2

4

5

5

- 5

- - 5  K3

Overig

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Overig

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Keurmerk

0

3

-

5

5

5

5 

K3

Keurmerk

0

3

-

5

5

5

5 

K3

Keurmerk

0

4

-

5

5

5

5 

K3

Keurmerk

0

4

-

5

5

5

5 

K3

Keurmerk

0

5

-

5

5

5

5 

K3

Keurmerk
Overig

0
-

5
-

-

4
-

5
-

5
- -

4  K3
- - -

Keurmerk
Overig
Overig
Overig
Keurmerk

4
4
4 n.v.t. n.v.t.

5
4

1
5

5
- - - 3

0  K3
- - - - - - 3  K1

Overig

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Score controle

Score Begrijpelijkheid

5

Sanctiebeleid

Score Vindbaarheid

Eindscore transparantie

Score Mens & werk

Duurzaamheidsverslaglegging

Score Dierenwelzijn

Overig
Keurmerk

Type beeldmerk

Score Milieu

Agriculture
1 Biologique
Overig
2 ASC
Vis
Beschermde
geografische
Streek3 aanduiding
producten
Beschermde
Streek4 oorsprongsbenaming producten
Beter Leven
keurmerk 1 ster
5 (eieren)
Eieren
Beter Leven
keurmerk 1 ster
6 (vlees)
Vlees
Beter Leven
keurmerk 2 sterren
7 (eieren)
Eieren
Beter Leven
keurmerk 2 sterren
8 vlees
Vlees
Beter Leven
keurmerk 3 sterren
9 (eieren)
Eieren
Beter Leven
keurmerk 3 sterren
10 (vlees)
Vlees
12 Bewuste keuze
Overig
Koffie, thee,
15 Bio Partenaire
cacao
16 Bio Siegel
Overig
17 Bio+
Overig
24 Biogarantie
Overig
Overig
25 Biogro
Bio Organic
26 (Biotrend)
Overig

Productgroep

Naam beeldmerk

ldmerknummer

Bijlage 2
Overzicht van alle scores

-

31 Caring Dairy
CO2 neutral
32 production proces

Zuivel

Overig

-

-

-

-

-

-

Zuivel
Koffie, thee,
cacao

Bedrijfslogo

2 n.v.t.

0

3

5

2

2 

B1

3

3

5

4

2

2 

B3

5
5
5 n.v.t. n.v.t.
4
5
5
5
0
3
-

4
4
5
4
2

4
4
4
4
2

- 4
4
4
5
2

- - 4  K3
4  K3
4  K3
4  K3
1  B1

1

0

0

1

1

1

0 

-

-

-

-

-

-

0
1 n.v.t.
4 n.v.t.
4
4
5 n.v.t.

5
5
4

4
4
4

2
- 4
5

2  B1
- - 3  K1
4  K3

4
-

5 n.v.t.
- n.v.t.

4
4

4
4

5
5

4 
4 

K3
K3

4
4
0

0
5 n.v.t.
2
-

4
4
2

4
4
2

5
5
1

4 
4 
0 

K3
K3
B1

3

3 n.v.t.

5

5

2

1 

K2

4

5

-

4

5

4

4 

K3

4 n.v.t. n.v.t.

4

5

4

4 

K3

4

-

0

4

5

5

4 

K3

5

4

0

3

1

4

0 

K3

4

5

-

4

5

4

4 

K3

4

4 n.v.t.

4

5

5

5 

K3

33 Cocoa Life
Bedrijfslogo
Consejo de
34 agricultura ecologica Overig
Overig
36 Demeter Eieren
Eieren
Keurmerk
37 Demeter (AGF)
Groente en fruit Keurmerk
38 Demeter (vlees)
Vlees
Keurmerk
39 Demeter (zuivel)
Zuivel
Keurmerk
41 Doerak
Vlees
Bedrijfslogo
Dolfijn vriendelijk
42 gevangen
Vis
Bedrijfslogo
Duurzaam
43 palingfonds
Vis
Overig
Duurzame
44 weidezuivel
Zuivel
Bedrijfslogo
45 Ecocert
Overig
Overig
46 Ecosocial
Overig
Keurmerk
48 EKO (eieren)
Eieren
Keurmerk
EKO (groente en
49 fruit)
Groente en fruit Keurmerk
50 EKO (vlees en zuivel) Vlees
Keurmerk
EKO (tropische
Tropische
51 producten)
producten
Keurmerk
52 EKO (vlees en zuivel) Zuivel
Keurmerk
53 Elita
Vlees
Bedrijfslogo
Erkend
54 streekproduct
Streekproducten Keurmerk
Europees keurmerk
voor biologisch
57 (eieren)
Eieren
Keurmerk
Europees keurmerk
voor biologisch
58 (AGF)
Groente en fruit Keurmerk
Europees keurmerk
voor biologisch
(tropische
Tropische
59 producten)
producten
Keurmerk
Europees keurmerk
60 voor biologisch (vis) Vis
Keurmerk
Europees keurmerk
voor biologisch
61 (vlees)
Vlees
Keurmerk
Europees keurmerk
voor biologisch
62 (zuivel)
Zuivel
Keurmerk
45

-

-

-

-

-

-

-

B1
-

-

63 Fair for Life
64 Fairproduce
65 Fair Trade Original
66 Fairglobe
Fished by pole and
68 line
69 France Limousin
70 Friend of the sea
Gegarandeerd
traditionele
71 specialiteit
72 Gezondere keuze
GIJS
78 streekproducten
80 Green Palm
Groene Hart
82 Streekproducten
83 Halal vlees
84 Hema Better Life
89 IKB eieren
Keten Duurzaam
90 rundvlees
Keten Duurzaam
91 varkensvlees
92 KRAV
93 Label Rouge
Fairtrade (koffie,
95 thee, cacao)
Fairtrade (tropische
96 groente en fruit)
Met de hengel
97 gevangen
98 Mijn boer
100 Milieukeur (eieren)
101 Milieukeur (vlees)
Milieukeur (groente
102 en fruit)
104 MSC
Nature and More
105 (AGF)
Nature and More
(tropische groente
106 en fruit)
Naturland
107 biologische vis

Tropische
producten
Keurmerk
Groente en fruit Keurmerk
Tropische
producten
Overig
Koffie, thee,
cacao
Overig

4
5
0 n.v.t. n.v.t.

5
5

3
5

4
1

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

1
3
3

0
4
0

0
3

0
5
4

0
5
4

0
4
3

Streekproducten Overig
Overig
Overig

-

-

-

-

-

-

Streekproducten Bedrijfslogo
Overig
Overig

2
-

0 n.v.t.
-

1
-

4
-

1
- -

0  B1
- - -

Streekproducten Keurmerk
Vlees
Informatielogo
Overig
Overig
Eieren
Overig

3
-

3 n.v.t.
-

3
-

3
-

2
- - - -

1  B2
- - - - - - -

Vlees

Bedrijfslogo

1

3

-

4

3

4

2 

B3

Vlees
Overig
Vlees
Koffie, thee,
cacao
Tropische
groente en fruit

Bedrijfslogo
Keurmerk
Keurmerk

2
5
0

2
5
4

4
-

2
5
2

4
4
5

1
5
5

1 
4 
2 

B2
K3
K3

Keurmerk

3

-

5

5

5

4

4 

K3

Keurmerk

3

-

5

5

5

4

4 

K3

Vis
Bedrijfslogo
Streekproducten Overig
Eieren
Keurmerk
Vlees
Keurmerk

1
4
4

0
3
2

0
-

1
5
5

1
4
4

0
- 5
5

0  B1
- - 4  K3
4  K3

Groente en fruit Keurmerk
Vis
Keurmerk

4 n.v.t. n.v.t.
5
0
2

5
5

4
5

5
5

4 
5 

Groente en fruit Overig

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Tropische
groente en fruit Overig

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

Vis

5

5

3

5

4

5

Vis
Vlees
Vis

Bedrijfslogo
Bedrijfslogo
Keurmerk

Keurmerk
46

3 
1 

K3
K3

0 
3 
3 

-

-

4 

B1
B1
K3

-

-

K3
K3

K3

108 Naturland wildfish
Nestle Cacao Plan
Nieuwe standaard
110 kip
111 OKE Fair Trade
112 Ø-mark
Op weg naar 100%
113 lokaal veevoer
115 Pluimgarantie
Quality cocoa for a
117 better life

Vis
Koffie, thee,
cacao

Keurmerk

4

0

3

5

4

2

Overig

-

-

-

-

-

-

Vlees
Bedrijfslogo
Tropische
groente en fruit Overig
Overig
Overig

0

1

-

5

5

5

-

-

-

-

-

-

Overig
Overig
Vlees
Bedrijfslogo
Koffie, thee,
cacao
Bedrijfslogo
Koffie, thee,
cacao
Keurmerk
Groente en fruit Bedrijfslogo

0

1

-

2

4

- 2

- - 1  B1

2

-

2

2

5

2

1 

B1

5
4
4 n.v.t. n.v.t.

4
3

5
2

5
4

4 
2 

K3
B1

4 n.v.t.
-

4
-

4
-

5
-

4
- -

4  K3
- - -

1

0

0

0

0

0

0 

K1

0

3

-

1

1

5

0 

K3

0

3

-

1

1

3

0 

K3

0
5
2

4
5
1

0
-

1
5
2

1
2
2

4
4
4

0 
2 
1 

K3
K3
B1

-

-

-

-

-

-

4

-

5

5

5

5

5 

0
3
0

3
3 n.v.t.
1 n.v.t.

2
5
5

2
4
5

- 4
- - 2
5

- - 1  B1
- - - - 2  K2
5  K3

3
0

3

5
-

3
2

5
4

4
- 4

3  B3
- - 2  K3

3 n.v.t.

3

4

5

4

4 

118 Rainforest Alliance
120 Responsibly fresh
RSPO Certified
123 sustainable palm oil Overig
Keurmerk
123 Vegan
Informatielogo Overig
Safe dolfijn
vriendelijke
124 gevangen
Vis
Keurmerk
Scharrelkippenvlees
126 Producert
Vlees
Keurmerk
Scharrelrundvlees
127 Producert
Vlees
Keurmerk
Scharrelvarkensvlees
128 Producert
Vlees
Keurmerk
129 Soil association
Vis
Keurmerk
130 Tante Door
Vlees
Bedrijfslogo
Koffie, thee,
131 USDA Organic
cacao
Overig
Koffie, thee,
132 UTZ
cacao
Keurmerk
Biologisch goed van
133 eigen erf
Streekproducten Overig
135 Veldhoen
Vlees
Bedrijfslogo
136 Veldleeuwerik
Overig
Overig
137 V-keurmerk
Informatielogo Overig
139 Waddengoud
Streekproducten Keurmerk
140 Weidemelk
Zuivel
Keurmerk
Samen maken we
chocolade 100%
Koffie, thee,
142 slaafvrij
cacao
Bedrijfslogo
143 Blije Kip
Eieren
Overig
148 Label Rouge
Eieren
Keurmerk
RSPO Mixed
149 sustainable palm oil Overig
Keurmerk
47

2 
-

-

K3
-

5 
-

-

-

-

B1

-

-

-

K3

K3

Zeker zeeuws
150 streekproduct
152 Waldpyk
Erkend Veluws
153 Streekproduct
154 De Marren
Erkend Kempen
155 Goed
100 % duurzaam
geteelde Italiaanse
156 tomaten
Met duurzaam
157 geteelde tomaten

Streekproducten Keurmerk
Streekproducten Keurmerk

4
3

0 n.v.t.
2 n.v.t.

2
5

2
4

3
1

1 
0 

K2
K2

Streekproducten Keurmerk
Streekproducten Keurmerk

3
3

3 n.v.t.
3 n.v.t.

1
4

0
0

2
2

0 
0 

k2
k2

Streekproducten Bedrijfslogo

0

0 n.v.t.

0

1

0

0 

B1

Groente en fruit Bedrijfslogo

4 n.v.t. n.v.t.

3

4

3

3 

B3

Groente en fruit Bedrijfslogo

4 n.v.t. n.v.t.

3

4

3

3 

B3

48