Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-03

Begrotingsraad

Nr. 130

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2019
In de afgelopen paar maanden heb ik diverse keren met uw Kamer
gesproken over de Italiaanse begrotingspositie, in het bijzonder in relatie
tot de Europese begrotingsregels die zijn vastgelegd in het Stabiliteits- en
Groeipact (SGP). Op 3 juli 2019 heeft de Europese Commissie besloten om
geen voorstel te doen voor het openen van een buitensporigtekortprocedure voor Italië.1 Om uw Kamer zo volledig en tijdig mogelijk te
informeren stuur ik u hierbij een appreciatie van dit Commissiebesluit.
Hiermee geef ik tevens invulling aan mijn toezegging hierover tijdens het
Voorjaarsnotadebat van 3 juli jongstleden.
In het najaar van 2018 besloot de Europese Commissie – na aanvankelijke
kritiek op de Italiaanse begroting – om op basis van de aangepaste
ontwerpbegroting voor 2019 geen buitensporigtekortprocedure te
openen.2 Een appreciatie van dit besluit is in een brief van 7 maart 2019
aan uw Kamer gecommuniceerd.3 Het kabinet was kritisch op dat besluit
omdat er geen verbetering optrad in de begrotingspositie van Italië, het
besluit niet transparant tot stand was gekomen en cijfers van de Italiaanse
regering zelf werden gebruikt in plaats van Commissieramingen. De
Commissie heeft destijds besloten om – conform de reguliere tijdlijn van
het Europees Semester – de Italiaanse begrotingspositie in het voorjaar
van 2019 opnieuw te beoordelen, op basis van het Italiaanse Stabiliteitsprogramma 2019 en de lenteraming van de Commissie.
Deze beoordeling kwam op 5 juni 2019, toen de Commissie in een artikel
126(3)-rapport concludeerde dat een buitensporigtekortprocedure voor
Italië gerechtvaardigd was op grond van onvoldoende afname van de

1

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/
communication_to_the_council_aftercollege_-_final.pdf
2
https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/
7351969_letter_to_prime_minister_conte_and_minister_tria.pdf
3
Kamerstuk 21 501-03, nr. 127

kst-21501-03-130
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-03, nr. 130

1

overheidsschuld.4 Uw Kamer is hierover geïnformeerd in een brief van
12 juni jongstleden.5 Een voorbereidend comité van de Ecofinraad heeft
de conclusie uit dit artikel 126(3)-rapport onderschreven. In reactie hierop
heeft de Italiaanse regering op 2 juli 2019 een pakket aan maatregelen
genomen die zouden moeten zorgen voor een reductie in het begrotingstekort voor 2019 van 7,6 miljard ten opzichte van de lenteraming van
7 mei dit jaar.6 7 Volgens de Commissie zal dit pakket leiden tot een
verbetering van het structureel begrotingssaldo van 0,2% bbp in 2019 in
plaats van een verslechtering van 0,2% zoals verwacht op basis van de
eerder-genoemde lenteraming.8 Deze verbetering beschouwt de
Commissie als «broadly compliant» met de eisen in de preventieve arm
van het SGP. Voorts is de Commissie van mening dat deze broad
compliance een relevante factor is bij het beoordelen of een land zich aan
de schuldregel houdt, op basis waarvan zij concludeert dat een buitensporigtekortprocedure voor Italië niet langer gerechtvaardigd is. Hierbij is de
Commissie dus uitgegaan van haar eigen berekeningen, en niet die van
de Italiaanse regering. De Commissie geeft tot slot aan dat de Italiaanse
begroting opnieuw zal worden beoordeeld in het najaar van 2019 als
onderdeel van de reguliere tijdlijn van het Europees Semester.
Het kabinet verwelkomt de maatregelen die de Italiaanse regering heeft
genomen om het begrotingstekort in 2019 te verlagen. Tevens is het
positief dat de Commissie haar besluit ditmaal baseert op haar eigen
berekeningen, en deze direct publiek toegankelijk heeft gemaakt. De
Commissie heeft dus de kritiek van het kabinet op het besluit uit
december vorig jaar inzake de transparantie en het gebruik van de raming
ter harte genomen. De analyse van de Commissie, zoals beschreven in
een mededeling van de Commissie en Staff Working Document, is voor de
volledigheid bijgevoegd bij deze brief. Desalniettemin plaatst het kabinet
kanttekeningen bij dit besluit.
Allereerst vindt het kabinet in algemene zin dat als de overheidsschuld
duidelijk niet snel genoeg afneemt, het ruwweg voldoen (broad
compliance) aan de eisen in de preventieve arm van het SGP onvoldoende reden is om te concluderen dat wordt voldaan aan de schuldregel.
De Commissie past deze benadering overigens bij alle lidstaten toe. Het
kabinet stelt vast dat deze benadering niet bijdraagt aan de Nederlandse
inzet voor een strikte handhaving van de Europese begrotingsregels.
Daarnaast geschiedt de beoordeling van de naleving van het SGP in het
voorjaar doorgaans op basis van het afgelopen jaar (2018) en niet het
lopende jaar (2019), zoals de Commissie in dit geval doet. Ook wijst het
kabinet erop dat de verwachte verbetering van het structureel begrotingssaldo in 2019 ter grootte van 0,2% nog steeds achterblijft bij de vereiste
inspanning ter grootte van 0,6% bbp op grond van de SGP-regels en de
Raadsconclusies uit juli 2018.9 Italië zal dit jaar pas voldoen aan de
vereiste inspanning na toepassing van flexibiliteit en foutmarge, wat door
de Commissie dus wordt beoordeeld als broad compliance. De aanpassing van het structurele begrotingssaldo in 2019 leidt er bovendien niet
toe dat Italië in de buurt komt van de conform de schuldregel vereiste
verlaging van de overheidsschuld. Dit is temeer relevant omdat Italië met
deze begroting nog steeds weinig structurele hervormingen doorvoert en
4

https://ec.europa.eu/info/files/report-commission-italy-report-prepared-accordance-article-1263-treaty-functioning-european-union_en
5
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1467
6
https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/0.letter_pres_conte_min_tria_002.pdf
7
https://ec.europa.eu/info/files/spring-2019-economic-forecast-italy_en
8
https://ec.europa.eu/info/files/spring-2019-round-fiscal-surveillance-italy-swd-2019-430_en
9
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/
?qid=1538474984830&uri=CELEX%3A32018H0910%2811%29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-03, nr. 130

2

oude hervormingen terugdraait, zoals het eerdere 126(3) rapport van
5 juni jl. concludeerde. Daardoor bestaat het risico dat in het najaar
opnieuw discussie zal ontstaan over de naleving van de begrotingsregels
door Italië.
Bovenstaande betekent niet dat de Commissie met dit besluit in juridische
zin buiten de regels van het SGP treedt. Het kabinet stelt vast dat het
besluit is gebaseerd op een ruimhartige interpretatie van de SGP regels
die de Commissie voor alle landen toepast. De flexibiliteit die de
Commissie gebruikt bij de toepassing van het SGP is voor Nederland
daarom een belangrijk aandachtspunt in toekomstige discussies over
mogelijke aanpassingen van de Europese begrotingsregels. Omdat Italië
slechts ruwweg voldoet aan de regels, is er bovendien een gerede kans
dat dit in najaar opnieuw gesproken moet worden over de Italiaanse
begrotingspositie.
Het kabinet is van mening dat dat een consequente en strikte handhaving
van de begrotingsregels nodig is voor stabiliteit binnen de Economische
en Monetaire Unie en voor het onderlinge vertrouwen tussen lidstaten.
Deze inzet zal het kabinet in de Europese overleggremia blijven uitdragen
en ook betrekken bij toekomstige discussies over mogelijke aanpassingen
van de begrotingsregels. Ook zal ik hierbij, ondanks dat de Commissie
geen voorstel doet voor het openen van de EDP, Italië oproepen om de
schuld te verlagen en structurele hervormingen door te voeren om
potentiële economische groei te verhogen. De volgende evaluatie van de
Italiaanse begroting vindt plaats in het najaar van 2019 en daartoe blijven
deze maatregelen onverminderd relevant.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-03, nr. 130

3