Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

28 385

Evaluatie Meststoffenwet

Nr. 189

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 september 2010
Hierbij bied ik u, mede namens de minister van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, een afschrift aan van de
rapportage over de Nederlandse derogatie.
Rapportageverplichting
Met de derogatiebeschikking (2005/880/EG) heeft de Europese Commissie
aan Nederland ruimte geboden om onder voorwaarden een ruimere norm
voor stikstof uit dierlijke mest toe passen dan rechtstreeks volgt uit de
Nitraatrichtlijn. Per besluit van 5 februari 2010 (2010/65/EU) heeft de
Europese Commissie aan Nederland wederom een derogatie toegekend
voor de periode van het vierde actieprogramma Nitraatrichtlijn
(2010–2013).
De derogatiebeschikking bevat verplichtingen op het punt van monitoring
van de effecten van de derogatie. Nederland is gehouden een monitoringsnetwerk in stand te houden van tenminste 300 bedrijven die
gebruikmaken van een derogatie. Het gaat hierbij vrijwel uitsluitend om
melkveehouderijbedrijven met een aandeel gras in het bouwplan van
minimaal 70 procent, één van de voorwaarden om gebruik te mogen
maken van een derogatie. De derogatiemonitoring is ondergebracht bij
het Landelijk Meetnet effecten Mestbeleid van het Rijksinstituut voor
Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en het Landbouw Economisch Instituut
(LEI).
Verder bevat de derogatiebeschikking de verplichting dat de mestproductie (uitgedrukt in kilogrammen stikstof en fosfaat) de omvang van de
mestproductie in 2002 niet zal overschrijden. Monitoring van de mestproductie vindt plaats door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).
Nederland dient de Europese Commissie jaarlijks in juni (was onder het
derde actieprogramma Nitraatrichtlijn jaarlijks in maart) te rapporteren

kst-28385-189
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 385, nr. 189

1

over resultaten van de monitoring. De rapportages van maart 2007, 2008
en 2009 zijn per brief van 8 mei 2007 (Kamerstukken II, 28 385, nr. 83),
23 april 2008 (Kamerstukken II, 28 385, nr. 106) respectievelijk 15 april 2009
(Kamerstukken II, 28 385, nr. 136) aan uw Kamer verzonden. Onderhavige
derogatierapportage bestaat uit de volgende onderdelen:
• Het RIVM-rapport «Landbouwpraktijken en waterkwaliteit op landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie; resultaten meetjaar 2008 in
het derogatiemeetnet» (RIVM rapport 680717014/2010). Dit rapport
bevat gegevens over de monitoring bij derogatiebedrijven van
bodemwater, waterlopen en ondiep grondwater alsmede de gegevens
over bemesting en opbrengst per bodemtype en gewas.
• Het rapport «Resultaten van controles op en kengetallen van landbouwbedrijven aangemeld voor derogatie alsmede kengetallen van de
Nederlandse veehouderij». Dit rapport is gebaseerd op gegevens van
Dienst Regelingen en de Algemene Inspectiedienst (nu Nieuwe
Voedsel- en Waren Autoriteit) en bevat de uitkomsten van controle en
handhaving en verscheidene trends in de landbouw.
De rapporten zijn recent aan de Europese Commissie ter beschikking
gesteld. Een afschrift van beide rapporten treft u als bijlage bij deze brief
aan.1
Resultaten monitoring milieuresultaten en landbouwpraktijk
Uit de resultaten van de monitoring van bodemwater, waterlopen en
ondiep grondwater op de 300 derogatiebedrijven kunnen de volgende
conclusies worden getrokken:
• Voor de jaren 2006 – 2008 zijn in de zand- en lössregio geen significante verschillen in het stikstofoverschot op de bodembalans gemeten.
• De nitraatconcentraties in het water dat uit de wortelzone spoelt op de
derogatiebedrijven lag in de zandregio in 2008 gemiddeld onder (43
mg/l) en in de lössregio gemiddeld boven (54 mg/l) de norm van 50 mg
nitraat per liter. In de klei- en veenregio ligt deze concentratie
gemiddeld beneden de norm van 50 mg/l.
• Ondanks een nagenoeg gelijkblijvend stikstofoverschot op de
bodembalans is de nitraatconcentratie in het water uitspoelend uit de
wortelzone op de derogatiebedrijven in de zandregio in 2008 lager dan
in 2007. Dit wordt deels of geheel veroorzaakt door een hoger
neerslagoverschot in 2008.
• De nitraatconcentratie in het slootwater blijft in 2008 duidelijk
gemiddeld onder de norm van 50 mg/l (zand 39, klei 11, veen 4 mg/l).
Uit de resultaten van de monitoring blijkt dat de nitraatconcentraties in
alle regio’s (zand, löss, klei en veen) op derogatiebedrijven dalen. Deze
cijfers hebben uitsluitend betrekking op grasland en maïs op derogatiebedrijven. De cijfers hebben geen betekenis voor de nitraatconcentraties
onder andere bedrijfstypen dan derogatiebedrijven. Voorlopige cijfers
over 2009 laten een verdere daling van de nitraatconcentraties onder
derogatiebedrijven zien. Hierbij dient opgemerkt te worden dat deze
daling uitsluitend in de zandregio als significant aangemerkt kan worden.
De waargenomen daling in de onderscheiden regio’s wordt voornamelijk
veroorzaakt door verschillen in neerslagoverschotten en verschillen in
hydrologische omstandigheden in de onderzochte jaren, niet door een
dalend gebruik aan stikstof uit meststoffen op derogatiebedrijven. Het
gebruik van stikstof uit dierlijke mest is over de onderzochte jaren
namelijk niet veranderd terwijl het gebruik van stikstofkunstmest slechts
een zeer lichte daling laat zien.
1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 385, nr. 189

2

Resultaten monitoring mestproductie
De mestproductie in 2008 overschrijdt voor fosfaat het in de derogatiebeschikking opgenomen mestplafond met 1,7% (circa 3 miljoen kilogram
fosfaat), voor stikstof vindt geen overschrijding plaats. Ik heb uw Kamer
hierover per brief van 23 maart 2010 (Kamerstukken II, 2009/10, 28 385, nr.
164) geïnformeerd. Per brief van 24 april 2010 is de Europese Commissie
over de overschrijding geïnformeerd. De DG Milieu heeft hier onlangs op
gereageerd. De Europese Commissie wijst erop dat Nederland met de
overschrijding van het mestproductieplafond zich niet houdt aan een van
de aan de derogatie verbonden voorwaarden. De Commissie verlangt van
Nederland daarom binnen de periode 2010–2013 – de periode waarvoor
derogatie is toegekend – concrete maatregelen die moeten garanderen
dat de mestproductie weer daalt tot onder het niveau van 2002. Ik beraad
mij thans over die maatregelen en zal u daarover zo spoedig mogelijk
informeren.
Resultaten controle en handhaving
De belangrijkste conclusies die getrokken kunnen worden uit de
rapportage over de controle en handhaving van derogatiebedrijven en
over kengetallen in de veehouderij zijn de volgende:
• Het aantal bedrijven dat gebruik maakt van een derogatie is tussen
2006 en 2009 gedaald van 25 415 naar 23 749 bedrijven. Een daling van
6,5%.
• Het aantal te late aanmeldingen is gedaald van 130 in 2006 naar 31 in
2009.
• Uit administratieve controles is gebleken dat 1,7% (397 bedrijven) van
de derogatiebedrijven in 2009 niet voldeed aan de norm van minimaal
70% grasland. Dit is een forse toename ten opzichte van 2008 (125
bedrijven).
• Bij 19 bedrijven is over 2008 een overtreding van één of meerdere
gebruiksnormen geconstateerd. Dit is een daling ten opzichte van 2007
(31 bedrijven).
• Bij fysieke controles door de Algemene Inspectiedienst worden
voornamelijk overtredingen geconstateerd die betrekking hebben op
de verplichte grondbemonstering en het bemestingsplan.
• Het aantal stuks melk- en fokvee (+3,4%), varkens (+1,3%) en pluimvee
(+0,5%) is tussen 2008 en 2009 toegenomen.
• In 2009 lag de fosfaatproductie (op basis van voorlopige cijfers) 1,1%
boven het met de Europese Commissie afgesproken mestproductieplafond van 2002. De stikstofproductie lag, volgens de voorlopige cijfers,
3,7% onder dit plafond.
Conform de derogatiebeschikking dient Nederland in juni 2011 de
Europese Commissie te voorzien van een geactualiseerde derogatierapportage.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 385, nr. 189

3