Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1203
Vragen van de leden Leijten en Van Gerven (beiden SP) aan de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het explosief stijgend aantal mensen
dat het eigen risico niet meer kan betalen (ingezonden 5 december 2014).
Antwoord van Minister Schippers (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 3 februari 2015) Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2014–2015, nr. 925
Vraag 1 en 2
Wat is uw reactie op de berichtgeving dat het aantal mensen dat het verplicht
eigen risico niet meer kan betalen, en een betalingsregeling heeft getroffen
met zorgverzekeraar VGZ, sinds 2012 is vervijfvoudigd?1 2
Heeft u inzage in de, naast de in het artikel genoemde getallen, totale stijging
van het aantal mensen dat een betalingsregeling met een zorgverzekeraar
heeft getroffen? Zo nee, bent u bereid die gegevens te achterhalen en te
delen met de Kamer?
Antwoord 1 en 2
Ik heb kennis genomen van het artikel waarin enkele verzekeraars aangeven
dat meer gebruik wordt gemaakt van mogelijkheden om het eigen risico
gespreid te betalen. Dat beeld sluit aan op de ontwikkeling die eerder door de
NZa is geschetst.
Op 2 juli 2014 heb ik uw Kamer geïnformeerd over een NZa-onderzoek naar
de mogelijkheid om desgewenst het eigen risico gespreid te betalen.3 Uit dit
onderzoek blijkt dat 24 van de 26 verzekeraars in 2014 een mogelijkheid tot
gespreid betalen bieden, tegen 20 verzekeraars in 2012. In 2014 kan 94% van
de verzekerden desgewenst gebruik maken van een mogelijkheid tot gespreid
betalen, tegenover 65% twee jaar eerder. In 2014 staat bij alle 24 verzekeraars
de mogelijkheid tot gespreid betalen open voor alle verzekerden. In 2012 was
de mogelijkheid van vijf verzekeraars specifiek gericht op klanten van de
gemeenten en boden 15 verzekeraars de regelingen aan voor alle verzekerden.
Ik heb geen inzage in de stijging van het aantal mensen dat gebruik maakt
van de mogelijkheid tot gespreid betalen van het eigen risico. Evenmin is

1

AD, «Eigen risico niet meer te betalen», d.d. 4 december 2014
Brabants Dagblad, 15 november 2014
3
Kamerstuk 29 689, nr. 533
2

ah-tk-20142015-1203
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

bekend hoeveel mensen gebruik maken van deze mogelijkheid uit financiële
noodzaak. Mogelijk ziet een deel van de verzekerden het gespreid betalen van
het eigen risico inmiddels als normale service van verzekeraars nu bijna alle
verzekeraars de mogelijkheid bieden. Zo kunnen verzekerden die verwachten
het eigen risico in een jaar vol te maken, er vooraf al voor kiezen om dat
eigen risico in vaste termijnen te betalen (net zoals bijvoorbeeld energie of
gemeentelijke lasten in vaste termijnen betaald worden).
De door verzekeraars gesignaleerde stijging lijkt gedeeltelijk te verklaren
doordat meer verzekeraars meer mogelijkheden tot gespreid betalen
aanbieden en bij verzekerden ook meer bekendheid hiervoor is ontstaan.
Vraag 3, 5 en 8
Wat is uw reactie op het feit dat naast onder andere huisartsen, nu ook
zorgverzekeraars steeds nadrukkelijker hun zorgen uitspreken over het mijden
van medisch noodzakelijke zorg vanwege het alsmaar stijgende eigen risico?
Wat is uw reactie op de afkeur die zorgverzekeraars uiten over het alsmaar
stijgende eigen risico? Wanneer is voor u de grens bereikt? Hoeveel
aanwijzingen vanuit het veld heeft u nodig, tot u inziet dat het eigen risico
leidt tot het mijden van medisch noodzakelijke zorg?
Wat zijn de kosten van de betalingsregelingen die zorgverzekeraars moeten
treffen?
Antwoord 3, 5 en 8
Het is belangrijk dat er meer inzicht ontstaat in de aard en omvang van
zorgmijding, en dat ook bekend is bij welke groepen dit het meeste manifest
is. Ik heb daarom uw Kamer eerder al toegezegd een extra onderzoek te laten
verrichten naar de achtergrond van mensen die zorg vanwege de hoogte van
het eigen risico zouden mijden. Bij de beantwoording van begrotingsvragen
heb ik gemeld dat dit onderzoek in samenwerking met onder meer de LHV in
het voorjaar 2015 zal worden verricht. Mijn streven is om in dit onderzoek
ook samen te werken met patiëntenorganisaties en zorgverzekeraars.
Daarnaast zal Vektis, zoals al eerder is gemeld, in het voorjaar van 2015 een
analyse verrichten over het gebruik van ziekenhuiszorg in 2012 in vergelijking
met 2013, het jaar waarin het verplicht eigen risico is verhoogd van € 220
naar € 350. Een overeenkomstig onderzoek naar de effecten op het eerstelijnszorggebruik is op 2 juli 2014 aan uw Kamer gezonden.
De kosten (en baten) voor verzekeraars zijn mij niet bekend. Deze maken deel
uit van de beheerskosten en reguliere bedrijfsprocessen. Zo bieden zorgverzekeraars veelal ook de mogelijkheid om desgewenst de Zvw-premie in vaste
termijnen, dan wel in één keer te betalen.
Vraag 4
Wat is uw reactie op de opmerking dat er een grens is bereikt, en dat het
oorspronkelijke doel van het eigen risico, het kostenbewust maken van
mensen, voorbij is gestreefd, en dat het nu met name chronisch zieken en
ouderen dupeert?
Antwoord 4
Ik wil de uitkomsten van de reeds aangekondigde onderzoeken afwachten
voordat ik reageer op de vraag wanneer een grens is bereikt. Het eigen risico
dient meerdere doeleinden. Naast kostenbewustzijn en een rem op gebruik
van niet noodzakelijk zorg, dient het ook als medefinanciering van de totale
zorgkosten.
Ik wil wel benadrukken dat ons zorgstelsel nog steeds zeer toegankelijk is. Zo
zijn bijvoorbeeld de zorg door een huisarts of wijkverpleegkundige uitgezonderd van het eigen risico. Daarnaast worden mensen met een minimuminkomen gecompenseerd voor het eigen risico. Iemand met een minimum
inkomen krijgt een zorgtoeslag, waardoor de gemiddelde premie en eigen
risico inclusief zorgtoeslag 466 euro per jaar is.
Vraag 6
Wat is uw reactie op het feit dat enkele zorgverzekeraars mensen ontmoedigen het eigen risico te verhogen tot 875 euro, omdat ze de gevolgen ervan
niet kunnen overzien? Zou niet juist de overheid haar burgers in bescherming
moeten nemen? Kunt u uw antwoord toelichten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Een verzekerde dient zelf een goede afweging te maken om al dan niet te
kiezen voor een vrijwillig eigen risico. Die keuze is niet zonder risico’s en ik
vind het een goede zaak dat verzekeraars proberen hun verzekerden daarvan
bewust te maken. Tegenover een premiekorting op de korte termijn, staat het
risico dat de verzekerde in staat moet zijn om zelf het hogere eigen risico
(verplicht en vrijwillig) te kunnen opbrengen indien onverhoopt meer
zorgkosten worden gemaakt.
Vraag 7
Wat zijn, los van het onnodige menselijk leed, de maatschappelijke kosten
van het mijden of uitstellen van medisch noodzakelijke zorg op de lange
termijn?
Antwoord 7
Daar kan ik op dit moment geen uitspraak over doen. Ik hecht er aan om het
reeds genoemde onderzoek naar de aard en omvang van zorgmijding samen
met andere partijen uit te voeren, mede met het oog op de bredere maatschappelijke impact.
Vraag 9
Hoe vaak wordt het eigen risico kwijtgescholden omdat mensen het echt niet
kunnen betalen?
Antwoord 9
Het is niet bekend hoe vaak het eigen risico wordt kwijt gescholden. Meer in
het algemeen geldt dat gedeeltelijke kwijtschelding van schulden in elk geval
plaatsvindt bij minnelijke schuldsanering (MSNP) en wettelijke schuldsanering
(WSNP). Bij MSNP en WSNP wordt in de regel 90% van de openstaande
schuld kwijtgescholden. WSNP gaat via de rechter en als dat wordt toegewezen, is elke schuldeiser verplicht er aan mee te werken. Bij MSNP is dat
laatste niet het geval.
Bij de wanbetalersregeling wordt bij WSNP en MSNP de nog niet betaalde
bestuursrechtelijke premie door het Zorginstituut Nederland kwijtgescholden,
teneinde de betrokkene voldoende ruimte te bieden om zijn normale
nominale premie blijvend aan de zorgverzekeraar te kunnen betalen. Indien
een betalingsregeling is getroffen wordt de inning opgeschort en wordt de
opslag kwijtgescholden wanneer de betalingsregeling succesvol is geëindigd.
Vraag 10
Wat zijn de maatschappelijke kosten en baten van mensen die in de schulden
belanden, doordat zij het verplicht eigen risico of overige zorgkosten niet
langer kunnen betalen?
Antwoord 10
Schulden ontstaan veelal door problemen op meerdere terreinen tegelijk. De
zorg is er slechts één daarvan. De maatschappelijke kosten van mensen waar
bijvoorbeeld uithuiszetting dreigt, kunnen aanzienlijk zijn (vele tienduizenden
euro’s).
Vraag 11, 12 en 13
Vindt u dat de kosten en de maatschappelijke gevolgen van het eigen risico
opwegen tegen de opbrengsten? Kunt u uw antwoord toelichten?
Vindt u nog steeds dat mensen zorg zien als «gratis» water dat uit de kraan
komt?
Bent u bereid een plan te maken om het eigen risico af te bouwen en af te
schaffen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 11, 12 en 13
We hebben in Nederland een solidair stelsel dat toegang geeft tot goede,
noodzakelijke zorg. De kosten daarvan dragen we samen: via de Zvw-premie,
inkomensafhankelijke bijdrage, eigen risico en belastingen. Zorgkosten
hoeven in beginsel geen reden te zijn om af te zien van noodzakelijke zorg.
Huishoudens met lage en middeninkomens worden gedeeltelijk gecompenseerd via de zorgtoeslag. In de zorgtoeslag die zij ontvangen is ook rekening
gehouden met het eigen risico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

Bij de begrotingsbehandeling heb ik al aangegeven dat mijn uitspraak uit zijn
verband is getrokken. Water noch zorg zijn gratis, maar voor beide geldt dat
bij gebruik geen echte prijs wordt ervaren. We betalen met zijn allen voor een
zorgstelsel dat iedereen goede, toegankelijke en betaalbare zorg biedt. Om
dat ook zo te houden is het belangrijk dat iedereen zijn bijdrage levert om het
zorgstelsel betaalbaar te houden. Daarbij past dat we ons allemaal bewust
zijn van de kosten van zorg.
Afbouw of afschaffing van het eigen risico is op dit moment niet aan de orde.
Het financiële tekort dat hiermee zou ontstaan zou ofwel leiden tot een veel
hogere nominale premie, ofwel resulteren in ingrepen in het wettelijk
verzekerd pakket.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4