Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1836

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 maart 2018
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over
o.a. de brief van 16 februari 2018 over de geannoteerde agenda Raad
Algemene Zaken inclusief Art. 50 van 27 februari 2018 (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1827). De volledige agenda is opgenomen aan het einde van
het verslag.
De vragen en opmerkingen zijn op 22 februari 2018 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 26 februari 2018 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Azmani
De adjunct-griffier van de commissie,
Buisman

kst-21501-02-1836
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

1

Algemeen
De leden van de CDA-fractie hebben een aantal vragen over de Raad
Algemene Zaken op 27 februari 2018.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de agenda van
de Raad Algemene Zaken van 27 februari. Zij lezen dat onder andere het
Bulgaars voorzitterschap, de Poolse rechtsstaat en de Brexit op de agenda
staan. Zij hebben over deze laatste twee punten een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennis genomen van de
openbare brieven van het kabinet. Zij hebben hierover nog een aantal
vragen en opmerkingen.
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de geannoteerde
agenda van de RAZ en aanverwante stukken.
Interne Markt / Handel
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd of het kabinet kan toelichten
hoe het staat met de implementatie van maatregelen inzake de interne
markt die de Europese Commissie al eerder heeft omarmd. Waar staat de
Europese Commissie, en als er sprake is van vertraging, kan het kabinet
dan toelichten hoe het deze vertraging verklaart?
1. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad (ER) spreekt in maart 2018 over de voortgang
op de verschillende interne marktstrategieën. De ER heeft zich
ertoe gecommitteerd om deze interne marktstrategieën einde
2018 af te ronden en te implementeren. Daarom zal in 2018 hard
moeten worden gewerkt om de lopende strategieën voor de
digitale interne markt, de kapitaalmarktunie, de energie-unie en
de interne marktstrategie af te ronden, op het ambitieniveau dat
door de ER in juni 2016, tijdens het Nederlandse voorzitterschap
van de Raad van de Europese Unie, is vastgesteld. De meeste
voorstellen onder deze strategieën zijn reeds door de Europese
Commissie uitgebracht. Over de Nederlandse inzet ten aanzien
van deze voorstellen is uw Kamer middels BNC-fiches geïnformeerd. Nederland zal in de besprekingen in de Raden en in de ER
blijven aandringen op tijdige afronding van de voorstellen onder
de genoemde strategieën.
Kan het kabinet daarnaast aangeven welke concrete voorstellen
Nederland zal doen richting de Europese Raad van maart ter vervolmaking van de interne markt, zo vragen de leden van de VVD-fractie? Hoe
zorgt Nederland er voor dat deze voorstellen worden geproduceerd tot
beleid? Is Nederland al steun aan het verwerven voor deze voorstellen?
Heeft Nederland, net als voor het Meerjarig Financieel kader een white- of
non-paper opgesteld? Zo ja, wat staat daarin? Zo neen, waarom niet? En,
zo vragen de leden van de VVD-fractie, wanneer is deze Top voor
Nederland een succes, als het specifiek gaat om de interne markt?
2. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad van maart 2018 wordt inhoudelijk voorbereid
door de RAZ van 20 maart 2018. Het kabinet acht het van belang
dat de ER de ambitie om de voorstellen onder de verschillende
interne marktstrategieën voor het einde van 2018 af te ronden en
te implementeren herbevestigt, en dat de interne markt ook op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

2

de agenda van de ER blijft. Het kabinet acht het voorts van
belang dat de ER onderkent dat de inspanningen om tot een
diepere en eerlijkere interne markt te komen, ook na de
afronding van de strategieën, niet voorbij zullen zijn. Het blijft
daarom van belang dat ook na 2018 nieuwe en bestaande
uitdagingen binnen de interne markt worden geadresseerd. Zie
ook de Staat van de Europese Unie van 27 november 2017
(Kamerstuk 34 841, nr. 1). Nederland heeft in het verleden
meermaals met gelijkgezinde lidstaten per brief aan de voorzitter
van de ER of anderszins opgeroepen tot de hiervoor noodzakelijke acties.
De Top staat ook in het teken van handel, zo constateren de leden van de
VVD-fractie. Wat staat er precies op de agenda en wat is de inzet van
Nederland? De leden van de VVD-fractie willen de Minister vragen om te
bevorderen dat de Tweede Kamer beter vooraf en tussentijds geïnformeerd wordt, over de inhoud van onderhandelingsmandaten en de
onderhandelingen zelf. Dit wordt des te belangrijker nu sommige
handelsakkoorden, naar verwachting EU-only worden. Hoe kan de
Minister deze transparantie bevorderen, zo vragen de leden van de
VVD-fractie?
3. Antwoord van het kabinet
De agenda van de Europese Raad van 23 maart is nog niet
definitief vastgesteld. Deze ER zal inhoudelijk worden voorbereid
tijdens de RAZ van 20 maart. Uw Kamer zal op gebruikelijke
wijze worden geïnformeerd over de Nederlandse inzet.
Nederland heeft zich altijd ingezet en zal zich blijven inzetten
voor transparantie voorafgaand en tijdens het onderhandelingsproces over handelsakkoorden. Het kabinet verwelkomt daarom
de stap van de Commissie om alle voorstellen voor onderhandelingsmandaten te publiceren en zal er in de Raad voor blijven
pleiten dat de definitieve onderhandelingsmandaten, die door de
Raad worden vastgesteld, ook worden gepubliceerd. Ook de
overige onderhandelingsdocumenten zijn zoveel mogelijk
openbaar.
Het kabinet informeert uw Kamer over het onderhandelingsproces via de geannoteerde agenda en het verslag van Raad
Buitenlandse Zaken voor Handel. Voorafgaand aan de Raad
bespreekt de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking in een Algemeen Overleg met u de Nederlandse inzet tijdens de Raad. U ontvangt ten slotte ieder kwartaal
een voortgangsrapportage met de stand van zaken in de lopende
onderhandelingen over handels- en investeringsakkoorden. De
laatste voortgangsrapportage is op 16 februari 2018 met uw
Kamer gedeeld (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1826).
De leden van de VVD-fractie constateren dat er daarnaast een vergaande
verordening ligt die de Europese Commissie de bevoegdheid geeft
buitenlandse investeringen in EU-lidstaten te beoordelen en lidstaten
vervolgens te adviseren maatregelen te nemen als dat in de ogen van de
Europese Commissie in het strategisch belang is van de EU of een van de
lidstaten. De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over het feit dat
er geen impact assessment is gedaan en vragen de Minister of dit alsnog
af te dwingen is? Ook vragen zij de Minister wat het risico is dat een
dergelijk mechanisme gebruikt wordt door lidstaten om investeringen
binnen de EU (vanwege vermeende externe beïnvloeding) getoetst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

3

moeten worden. Kan de Minister toezeggen zolang er nog de nodige
onduidelijkheid bestaat dat Nederland niet akkoord gaat met de voorgestelde verordening?
4. Antwoord van het kabinet
De Commissie heeft aangegeven geen volledig impact
assessment te kunnen uitvoeren. Wel zal de Commissie in een
nadere analyse ingaan op een aantal van de vragen die normaliter
deel uitmaken van een impact assessment. De uitkomsten van
deze nadere analyse worden begin maart verwacht. Hoewel
meerdere lidstaten het met Nederland eens zijn en het ontbreken
van een impact assessment betreuren, is er binnen de Raad geen
meerderheid om een impact assessment voorwaarde te maken
voor verdere behandeling van het voorstel.
De inzet van Nederland ten aanzien van het voorstel is om te
expliciteren dat de uiteindelijke beslissingsbevoegdheid om al
dan niet te toetsen en te besluiten welk gevolg aan de toetsing
wordt verbonden, bij de lidstaten blijft. De voorgestelde verordening stelt dat lidstaten opmerkingen kunnen aanleveren,
waarmee de lidstaat die de buitenlandse investering ontvangt
naar behoren rekening moet houden in de beslissing in geval van
toetsing, of bij het brede buitenlandse investeringsbeleid
wanneer de betreffende lidstaat de investering niet toetst. Een
dusdanige opmerking kan een lidstaat dus niet verplichten tot
toetsing.
Kan de Minister verder ingaan, zo vragen de leden van de VVD-fractie, op
de rechtsbasis waarop de Europese Commissie het voorstel en de eigen
bevoegdheid baseert en of de reikwijdte op basis van die rechtsbasis niet
beperkter zou moeten zijn?
5. Antwoord van het kabinet
De Commissie baseert de bevoegdheid voor het voorstel voor
deze verordening op artikel 207, lid 2 van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese Unie (VWEU) over de gemeenschappelijke handelspolitiek. Art. 207, lid 1, VWEU bepaalt dat de
handelingen van de Unie op het gebied van directe buitenlandse
investeringen onder de gemeenschappelijke handelspolitiek
vallen. Op dit gebied heeft de EU op grond van art. 3, lid 1, onder
e), VWEU een exclusieve bevoegdheid. Of dit een juiste en
voldoende rechtsgrondslag is, is onderwerp van discussie in de
raadswerkgroep. Daarbij is voor Nederland van belang dat het
voorstel voor deze verordening de bevoegdheden van de lidstaten
op grond van nationale veiligheid en openbare orde, zoals
neergelegd in artikel 4, lid 2, VEU niet aantast. Op grond van dit
artikel eerbiedigt de Unie de essentiële staatsfuncties, zoals de
handhaving van de openbare orde en de bescherming van de
nationale veiligheid. Het kabinet benadrukt dat artikel 4, lid 2,
VEU geldt ongeacht de gekozen rechtsgrondslag.
De leden van de SP-fractie willen weten wat de inzet van het kabinet is
tijdens de Europese Raad van maart 2018 op basis van de voorlopige
agenda. Voornamelijk op de onderwerpen van e-commerce, auteursrecht
en belastingen. Kan het kabinet zijn inzet op het «vervolmaken van de
interne markt», zoals regelmatig genoemd als inzet van het Nederlandse
kabinet helder uiteenzetten? Welke onderwerpen betreft het en welke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

4

(wetgevende) stappen zijn daar nog voor nodig, zo vragen de leden van
de SP-fractie?
6. Antwoord van het kabinet
De Europese Raad spreekt in maart 2018 over de voortgang op de
verschillende interne marktstrategieën. De ER heeft zich ertoe
gecommitteerd om de deze interne marktstrategieën einde 2018
af te rond en te implementeren. Daarom zal in 2018 hard worden
gewerkt om de lopende strategieën voor de digitale interne
markt, de kapitaalmarktunie, de energie-unie en de interne
marktstrategie af te ronden, op het ambitieniveau dat door de ER
in juni 2016, tijdens het Nederlandse voorzitterschap van de Raad
van de EU, is vastgesteld. Zie ook de Staat van de Europese Unie
van 27 november 2017 (Kamerstuk 34 841, nr. 1). In maart zal de
ER ook over nieuwe richtlijnvoorstellen voor belastingheffing in
de digitale economie spreken. Lidstaten zouden met deze
voorstellen meer belasting kunnen heffen van digitale ondernemingen waarvan de winst nu vaak belast wordt in het land waar
het intellectueel eigendom wordt ontwikkeld. Zodra deze
ontvangen zijn, zal het kabinet zijn beoordeling van concrete
voorstellen hieromtrent uiteraard met de Kamer delen.
Binnen de Digitale Interne Marktstrategie wordt goede voortgang
gemaakt. Op het terrein van e-commerce zijn onder deze
strategie diverse initiatieven afgerond, zoals recent het voorstel
omtrent geoblocking en voorstellen voor modernisering van de
btw-regelgeving voor grensoverschrijdende e-commerce. De
onderhandelingen over auteursrecht zijn gaande binnen de Raad.
Voor de Nederlandse positie ten aanzien van dit voorstel verwijs
ik u naar het BNC-fiche van 4 november 2016 over dit voorstel
(Kamerstuk 22 112, nr. 2237).
Transparantie
De Minister-President heeft toegezegd om het rapport over transparantie
«Opening up closed doors; making the EU more transparent for its
citizens» aan de orde te stellen in de Raad Algemene Zaken, zo stellen de
leden van de CDA-fractie. Kan het kabinet aangeven op welke termijn dat
gaat gebeuren? En is het kabinet bereid om aan te geven wat de posities
zijn van de verschillende lidstaten over de verschillende voorstellen in dit
paper genoemd in dit transparantiepaper?
7. Antwoord van het kabinet
In het verleden heeft Nederland dit onderwerp meerdere malen in
de Raad Algemene Zaken (RAZ) opgebracht. Het kabinet acht het
van belang om transparantie in het EU-wetgevingsproces aan de
orde te blijven stellen in Raadsverband.1 Het kabinet is
voornemens het transparantiepaper «Opening up closed doors;
making the EU more transparent for its citizens», in de RAZ van
27 februari aan de orde te stellen. Daarna is nadere bespreking
van het transparantiepaper in Raadsverband aan de orde, waarna
het kabinet uw Kamer ook inzicht kan geven in de posities van de
verschillende lidstaten op de voorstellen uit het paper.

1

Brief van 27 november 2017, Kamerstuk 21 501-02, nr. 1803.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

5

Voorzitterschap Bulgarije
De leden van de SP-fractie vernemen in de geannoteerde agenda dat
Nederland in ieder geval economische groei, migratie, interne-en externe
veiligheid en klimaat als prioritaire thema’s beschouwt onder het Bulgaars
en Oostenrijks EU-Voorzitterschap. Kan het kabinet aangeven wat haar
inzet is op deze terreinen, en tevens op het gebied van de EMU, tijdens
het lopende (Bulgaarse) en volgende (Oostenrijkse) EU-Voorzitterschap?
8. Antwoord van het kabinet
De kabinetsinzet op de genoemde thema’s voor het jaar 2018,
d.w.z. voor het Bulgaarse en Oostenrijkse EU-Voorzitterschap, is
uiteengezet in de brief over de Staat van de Europese Unie die de
Minister van Buitenlandse Zaken op 27 november jl. heeft
verzonden (Kamerstuk 34 841, nr. 1).
Wat betreft de EMU is de kabinetsinzet daarnaast gespecificeerd
in de brief over de toekomst van de EMU van de Minister van
Financiën en de Minister van Buitenlandse Zaken, mede namens
de Minister van Economische Zaken d.d. 27 november jl.
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1262) en in de kabinetsreactie op het
AIV-advies «Is de Eurozone stormbestendig» van diezelfde datum
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1263). Het kabinet is van mening dat
de werking van de EMU verder kan worden verbeterd met nadruk
op duurzame groei en stabiliteit. Dat is in het belang van individuele lidstaten, en daarmee in het belang van de monetaire unie
als geheel. Het uitgangspunt moet daarbij zijn dat lidstaten aan
de voorwaarden voldoen die gemeenschappelijk overeen zijn
gekomen. Lidstaten dienen hun verantwoordelijkheden na te
komen en gemaakte afspraken na te leven.
Wat betreft de bankenunie gaf het kabinet reeds daarvoor een
reactie op publicaties inzake de bankenunie in een brief van de
Minister van Financiën d.d. 17 november 2017 (Kamerstuk
21 501-07, nr. 1472). Daarnaast heeft het kabinet zijn inzet ten
aanzien van de verschillende onderdelen van het pakket
voorstellen en mededelingen van de Commissie inzake de EMU
d.d. 6 december jl. vervat in BNC-fiches 4 tot en met 9 bij de brief
«Informatievoorziening over nieuwe Commissievoorstellen» van
de Minister van Buitenlandse Zaken van 19 januari jl. (Kamerstuk
22 112, nrs. 2470 t/m 2473 en Kamerstuk 34 856, nrs. 2 en 3).
In aanvulling op deze horizontale brieven zet het kabinet voor
elke bijeenkomst van Europese Raden van Ministers, de
Eurogroep en de Europese Raad zijn specifieke inzet op de daar
geagendeerde onderwerpen uiteen in de betreffende geannoteerde agenda’s.
Kan het kabinet tevens aangeven wat Bulgarije als inzet heeft bij het voor
haar prioritaire onderwerp «Europees perspectief en verbondenheid voor
de Westelijke Balkan»? Hoe agendeert zij zaken en welke voortgang heeft
zij voor ogen?
9. Antwoord van het kabinet
Bulgarije organiseert op 17 mei een Westelijke Balkan Top in
Sofia. De Bulgaarse Minister-President Borissov heeft bevestigd
dat dit nadrukkelijk geen uitbreidingstop is, maar gericht zal zijn
op infrastructuur en connectiviteit in de regio. Het kabinet steunt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

6

deze inzet. Nederland houdt vast aan een toetredingsproces dat
strikt en fair is: stappen in het toetredingsproces kunnen alleen
worden genomen wanneer aan alle daarvoor geldende
voorwaarden is voldaan.
Het kabinet spreekt van voortgang boeken op wetgevende voorstellen die
op dit moment nog in de Europese Raad en het Europees Parlement
worden behandeld, zo constateren de leden van de SP-fractie. Kan het
kabinet een overzicht geven van deze voorstellen en in welke fase zij zich
bevinden?
10. Antwoord van het kabinet
Het kabinet doelt hierbij op de wetgevende voorstellen die in de afgelopen
jaren door de Commissie zijn gedaan. Op 24 oktober jl. heeft de Europese
Commissie haar werkprogramma voor 2018 gepubliceerd met daarin
respectievelijk een overzicht van de 26 nieuwe initiatieven voor 2018
(bijlage 1). In bijlage 3 bij dit werkprogramma zijn de 66 lopende
voorstellen opgenomen die prioritair zullen worden behandeld. Er bestaat
reeds een overzicht van de huidige wetgevingsvoorstellen en de fase
waarin zij zich bevinden op de «Legislative Train Schedule» van het
Europees Parlement2 waarop de voortgang van de wetgevingselementen
van het werkprogramma van de Europese Commissie is opgenomen.
Zoals bekend, pleit Nederland er in het kader van een proactieve
transparantieagenda voor dat door de drie instellingen tot eenzelfde soort
overzicht wordt gekomen. Dit voornemen is in april 2015 opgenomen in
het – op Nederlands initiatief tot stand gekomen – non-paper over
transparantie in de EU, waarbij Nederland samen met Denemarken,
Estland, Finland, Slovenië en Zweden is opgetrokken (zie bijlage bij
Kamerstuk 21 501-02, nr. 1512). Dit voorstel is vervolgens opgenomen in
het Interinstitutioneel Akkoord Beter Wetgeven (IIA-BW) dat op 13 april
2016 in werking is getreden3. Nederland heeft tijdens de RAZ op
27 november 2017 verzocht om implementatie van het IIA op dit punt.
Over dit voorstel wordt momenteel tussen de Raad, de Commissie en het
Europees Parlement onderhandeld.
Rechtsstaat
Ten aanzien van de rechtsstaat in Polen begrijpen de leden van de
VVD-fractie de inzet van de Europese Commissie. Maar tegelijkertijd is de
oppositie in Polen, hoewel deze de regering niet steunt, geen voorstander
van maatregelen. Hoe beschouwt het kabinet de kritiek van de Poolse
oppositie in de richting van de Europese Commissie als het gaat om
soevereiniteitsinbreuk?
11. Antwoord van het kabinet
Het kabinet constateert dat er geen consensus lijkt te bestaan
binnen de Poolse oppositie over dit punt. Dat doet niets af aan
het standpunt van het kabinet dat de Europese Commissie een
belangrijke taak heeft om op te komen voor de kernwaarden van
de Europese Unie zoals vastgelegd in de EU-verdragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de stand van
zaken aangaande de rechtsstaat in Polen. De Europese Commissie heeft
recent een vierde aanbeveling gepubliceerd waarin zij haar zorgen uit
over de situatie in Polen met daarin concrete aanbevelingen. Deze leden
2
3

http://www.europarl.europa.eu/legislative-train/.
http://eur-lex.europa.eu/legal-content/nl/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2016:123:FULL&from=EN).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

7

vragen of er inmiddels voortgang is in de dialoog tussen de Poolse
regering en de Europese Commissie? De Minister schrijft dat Nederland
oproept tot het werken aan een oplossing tussen de Europese Commissie
en Polen. Kan de Minister deze oplossing concretiseren? Waar moet Polen
aan voldoen wil het kabinet niet instemmen met de procedure zoals
beschreven in artikel 7(1) VEU, zo vragen de leden van D66-fractie?
12. Antwoord van het kabinet
De procedure van artikel 7(1) VEU bestaat uit verschillende
elementen: 1) het activeren van de procedure, 2) het horen van de
lidstaat door de Raad, 3) de mogelijkheid voor de Raad om
aanbevelingen te doen en/of 4) het aannemen van een Raadsbesluit met constatering van een duidelijk gevaar voor ernstige
schending van de kernwaarden van de EU door een lidstaat (na
goedkeuring door het Europees Parlement).
Tijdens de RAZ op 27 februari zal de Commissie een eerste
toelichting geven bij het met redenen omkleed voorstel waarin zij
de Raad vraagt te constateren dat een duidelijk gevaar voor
ernstige schendingen van EU-kernwaarden bestaat in lidstaat
Polen. Met dit voorstel heeft de Commissie de procedure van
artikel 7 lid 1 VEU afgelopen december geactiveerd. Tegelijkertijd
heeft de Commissie in een nieuwe aanbeveling duidelijk gemaakt
wat de zorgen zijn en welke maatregelen door de Poolse autoriteiten moeten worden genomen om de situatie te herstellen. De
Commissie zal gedurende de gestelde termijn van 3 maanden de
voortgang moeten beoordelen van de dialoog, mede in overleg
met de Raad (en het Europees Parlement). Als Polen binnen deze
termijn op bevredigende wijze gevolg geeft aan deze aanbeveling,
dan is de Commissie bereid haar met redenen omkleed voorstel
aan de Raad, in nauw overleg met het Europees Parlement en de
Raad, te heroverwegen. Het is dan ook waarschijnlijk dat op
27 februari voorgesteld zal worden het onderwerp opnieuw te
agenderen tijdens de RAZ in maart. Het kabinet zal de Kamer via
de gebruikelijke kanalen informeren over de ontwikkelingen.
Daarnaast heeft Polen recent aangegeven dat zij ontevreden zijn met het
Commissievoorstel om Europese projectfondsen te koppelen aan het
functioneren van de rechtsstaat. Het kabinet heeft eerder aangegeven hier
niet negatief tegenover te staan. Aangezien de Meerjarig Financieel
Kader-verordening met unanimiteit moet worden aangenomen, lijkt de
weerstand van Polen problematisch. Hoe beziet de Minister dit, zo vragen
de leden van de D66-fractie.
13. Antwoord van het kabinet
Elk unanimiteitsdossier kent voor- en tegenstanders van bepaalde
onderdelen. Dat weerhoudt Nederland en andere lidstaten er niet
van hun positie kenbaar te maken. Ten aanzien van het volgende
Meerjarig Financieel Kader (MFK) geldt dat het kabinet positief
staat tegenover de gedachte van een koppeling van rechtsstatelijkheidsbeginselen aan de ontvangst van financiering uit
EU-fondsen.
Ten tweede hebben de leden van de D66-fractie nog een vraag over een
recente behandeling van een wetsvoorstel in Hongarije dat het functioneren van het maatschappelijk middenveld aldaar bemoeilijkt. Elke
non-gouvernementele organisatie in Hongarije loopt met dit voorstel het
risico zijn status te verliezen. Is het kabinet van mening dat deze wet het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

8

recht op vrijheid van vergadering en van meningsuiting in Hongarije
schendt? Zo ja, is het kabinet bereid om tijdens de aankomende Raad
Algemene Zaken er bij de Hongaarse regering in Europees verband op
aan te dringen dat een krachtig maatschappelijk middenveld bijdraagt aan
de democratie, en deze wet dat ondermijnt?
14. Antwoord van het kabinet
Voorop staat dat Nederland hecht aan de belangrijke rol die een
sterk maatschappelijk middenveld speelt in elke samenleving. De
betreffende conceptwetgeving is in de week van 19 februari in
het Hongaarse parlement besproken en volgens de laatste
berichten is de stemming uitgesteld tot na de parlementaire
verkiezingen in Hongarije van 8 april aanstaande. Het is in deze
fase van het proces te vroeg om exact te bepalen wat de effecten
van de wet op het functioneren van individuele organisaties
zouden zijn. Niettemin heeft het kabinet met zorg kennisgenomen van de eigen inschatting van die organisaties dat bepaalde
aspecten van de Hongaarse conceptwetgeving kunnen leiden tot
een verslechtering van hun positie en tot onwenselijke stigmatisering van hun belangrijke en legitieme werk. Het onderwerp
staat niet op de agenda van de RAZ of de ER. Het kabinet heeft
echter wel via diplomatieke kanalen contact met de Hongaarse
regering en andere EU-lidstaten over deze voorgenomen
wetgeving. Zo bracht de Nederlandse mensenrechtenambassadeur eerder deze maand een bezoek aan Hongarije en uitte daar
namens Nederland deze zorgen. Het kabinet zal dit wetgevingsproces de komende tijd op de voet blijven volgen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben grote zorgen over de
ondermijning van de rechtsstaat in bepaalde lidstaten. Heeft de Europese
Commissie in de ogen van het kabinet voldoende middelen in handen om
de ondermijning van de rechtsstaat in Polen tegen te gaan?
Hebben lidstaten bilaterale contacten waarin het belang van de democratische rechtsstaat wordt besproken, zo vragen de leden van de
GroenLinks-fractie? Hoe is het politiek speelveld ten aanzien van het
doorzetten van de artikel 7-procedure?
15. Antwoord van het kabinet
Nederland speelt een voortrekkersrol in de EU en tussen lidstaten
om rechtsstatelijkheid bespreekbaar te maken, te beschermen en
consequent op de agenda te houden. Met actieve betrokkenheid
van Nederland is het instrumentarium dat de EU ter beschikking
heeft de afgelopen jaren versterkt. Het kabinet is van mening dat
de instrumenten zo goed mogelijk moeten worden ingezet en dat
er nog ruimte is voor verbetering. Het kabinet staat daarnaast
een meer sporen-beleid voor en kiest voor verschillende kanalen,
zowel bilateraal als multilateraal, waarbij wordt opgetrokken met
gelijkgezinden, om ontwikkelingen rond rechtsstatelijkheid te
agenderen wanneer daar zorgen over zijn (zie in dit verband de
Kabinetsreactie van 26 januari jl. op het advies van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken4). De procedure in artikel 7(1)
bestaat uit verschillende stappen (zie ook het antwoord op
vraag 12). De Commissie is afgelopen december overgegaan tot
het activeren van artikel 7(1) en zal op 27 februari dit voorstel
voor het eerst toelichten in de Raad. Het kabinet zal u via het

4

Kamerstuk 34 775 V, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

9

verslag van de RAZ informeren over het verloop van de
bespreking.
Zal de Europese Raad ook spreken over de wetgeving om vluchtelingenorganisaties te knevelen die in Hongarije in de maak is? Volgt de Minister dit
wetgevingsproces? Wat is hiervan nu de status? Heeft het kabinet via
diplomatieke kanalen contact gehad over deze wetgeving? Is het denkbaar
dat het werk van non-gouvernementele organisaties als het Helsinki
Comité en Amnesty International de facto onmogelijk wordt gemaakt in
een EU-lidstaat? Deelt het kabinet de mening van de GroenLinks-fractie
dat dit onacceptabel zou zijn? Welke middelen staan de Minister, het
kabinet of de Europese Commissie ter beschikking om hiertegen op te
treden?
16. Antwoord van het kabinet
Voor het antwoord op de vraag over Hongarije wordt verwezen
naar het antwoord op vraag 14 en voor het antwoord op de vraag
over de middelen die Nederland en de Europese Commissie ter
beschikking staan naar het antwoord op vraag 15.
Gegeven het feit dat de Europese Commissie heeft aangekondigd dat er in
2025 zes landen uit de Westelijke Balkan kunnen toetreden tot de
Europese Unie, en dat tegelijkertijd de corruptie dan wel ondermijning
van de rechtsstaat in een aantal lidstaten hoog opspeelt (waaronder
Bulgarije, Roemenië, Polen en Hongarije), willen de leden van de
SP-fractie weten hoe er voorkomen wordt dat er straks een onbestuurbare
Europese Unie ontstaat. Is het Nederlandse kabinet van mening dat de
corruptiebestrijding en de waarborg van de scheiding der machten in de
Europese Unie momenteel voldoende op orde is? Zo neen, welke
voorstellen is Nederland bereid te doen om deze problemen structureel
op te lossen, zo vragen de leden van de SP-fractie?
17. Antwoord van het kabinet
Het perspectief dat nieuwe leden in 2025 klaar zouden zijn om
toe te treden tot de Unie is volgens de Commissie extreem
ambitieus. Het kabinet houdt vast aan een toetredingsproces dat
strikt en fair is, gebaseerd op conditionaliteit, vastgestelde
criteria en het principe van eigen verdienste. Landen kunnen pas
toetreden tot de Europese Unie wanneer zij aan alle in dat kader
vastgelegde voorwaarden hebben voldaan, waaronder die op het
gebied van de rechtsstaat, fundamentele rechten en goed
bestuur. De Raad besluit hierover met eenparigheid van stemmen.
Het toetredingsverdrag moet vervolgens door alle lidstaten
worden geratificeerd. De EU maakt gebruik van verschillende
instrumenten om de rechtsstaat in EU-lidstaten te ondersteunen
en te monitoren (ref. antwoorden op recente vragen van uw
fractie: 2018Z01397). Voor wat betreft de Nederlandse inspanningen om de rechtsstaat te waarborgen en versterken in de
Unie, verwijst het kabinet naar de Kabinetsreactie van 26 januari
jl. op het advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken. 5

5

Kamerstuk 34 775 V, nr. 52.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

10

Raad Algemene Zaken in Artikel 50-formatie
Stand van zaken Brexit
De leden van de VVD-fractie vinden het hoog tijd dat het Verenigd
Koninkrijk eens duidelijkheid geeft over hoe ze de toekomstige relatie ziet.
Nu moet de EU maar uit allerlei toespraken opmaken wat de Britten
willen. Dat helpt niet. Het tij verloopt. Dat kan leiden tot een niet optimale
uitkomst. Tegelijkertijd wekken de Britten de indruk dat de EU te streng is.
Kan het kabinet hierop reflecteren, zo vragen de leden van de VVD-fractie?
18. Antwoord van het kabinet
Het feit dat het Verenigd Koninkrijk (VK) zijn positie ten aanzien
van de toekomstige relatie nog niet nader heeft bepaald, kan
inderdaad een vertragende factor worden in het onderhandelingsproces. De EU27 heeft, bij monde van hoofdonderhandelaar
Michel Barnier, het VK daarom herhaaldelijk verzocht om meer
duidelijkheid te geven over zijn wensen voor de toekomstige
relatie tussen de Europese Unie en het VK. De Minister-President
heeft deze boodschap wederom benadrukt tijdens zijn
ontmoeting met premier May op 21 februari jl.
Voor zover mogelijk heeft de EU27 haar voorbereidingen al
getroffen. In de onderhandelingsrichtsnoeren van 29 april 2017
heeft zij een aantal randvoorwaarden gesteld voor de toekomstige relatie tussen de EU en het VK, om de integriteit van de
interne markt te waarborgen. Het kabinet acht die randvoorwaarden van groot belang, zie ook de brief van het Kabinet van
31 maart 2017 (Kamerstuk 23 987, nr. 173): geen cherry picking,
er moet een balans bestaan tussen rechten en plichten waarmee
VK geen betere positie mag krijgen dan een lidstaat en er moet
rekening gehouden worden met de positie van andere derde
landen. Binnen deze randvoorwaarden zou de EU27, inclusief
Nederland, graag zoeken naar de meest ambitieuze vorm van
samenwerking in de toekomstige relatie tussen de EU en het VK.
Meerdere keren hebben de leden van de CDA-fractie gevraagd om een
complete lijst van alle verdragen en overeenkomsten die door de Brexit
vervallen voor het Verenigd Koninkrijk. Kunt u deze lijst aan de Tweede
Kamer doen toekomen (met inderdaad meer dan 700 overeenkomsten) en
aangeven voor welke overeenkomsten met spoed een oplossing gezocht
zal moeten worden, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
19. Antwoord van het kabinet
De EU en het VK zijn gebonden aan een zeer groot aantal
verdragen van uiteenlopende aard. Een groot aantal verdragen zal
na de uittreding van het VK uit de EU niet meer van toepassing
zijn op het VK. Zoals reeds aangegeven in de brief van het
kabinet van 22 januari 2018 (Kamerstuk 23 987, nr. 210) is er niet
één overzicht beschikbaar waaruit de gevolgen van Brexit voor
alle verdragen blijken.
Het kabinet verwijst graag naar de beschikbaarheid van bijvoorbeeld de algemene database van bilaterale en multilaterale
verdragen gesloten door de EU, Euratom en de voormalige
Europese Gemeenschap(pen) op de website van de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

11

Dienst voor extern optreden (EDEO)6 en naar de database voor
verdragen en overeenkomsten van de Raad7. Door te zoeken
«Verenigd Koninkrijk» wordt een overzicht verkregen van alle
gemengde verdragen waar het VK partij bij is. Hierbij zij echter
opgemerkt dat niet al deze verdragen komen te vervallen voor
het VK na de Brexit. In de eerder genoemde brief van 22 januari
2018 heeft het kabinet reeds een overzicht gegeven van de
belangrijkste typen verdragen die na de uittreding van het VK uit
de EU niet meer op het VK van toepassing zijn. Het gaat dan met
name om 1) EU only-verdragen tussen de EU (en/of Euratom)
enerzijds en een derde staat/staten anderzijds; 2) gemengde
verdragen tussen de EU (en/of Euratom) en haar lidstaten
enerzijds en een derde staat/staten anderzijds en; 3) multilaterale
verdragen die niet door het VK, maar wel door de EU zijn
geratificeerd.
Zoals reeds aangegeven in de bijlage bij de Geannoteerde Agenda
van de Raad Algemene Zaken (RAZ) en RAZ (Artikel 50) van
27 februari 2018 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1827) zal de EU na de
uittreding van het VK uit de EU haar rechten en verantwoordelijkheden ten aanzien van internationale verdragen behouden.
In dat verband verwacht de ER (Artikel 50) van het VK dat het zijn
aandeel in alle internationale verbintenissen die het in het kader
van zijn EU-lidmaatschap is aangegaan, zal nakomen. In dergelijke situaties moet er een constructieve dialoog met het VK
worden gestart over een mogelijke gemeenschappelijke
benadering vis-à-vis de betrokken niet EU-partnerlanden, internationale organisaties en verdragen voor zover noodzakelijk en in
het belang van de EU. Zoals aangegeven in de eerdergenoemde
bijlage vindt een dergelijke dialoog voor de WTO reeds plaats, en
deze heeft geresulteerd in een joint letter die op 11 oktober 2017
door de EU en het VK naar de WTO-gemeenschap is verstuurd.
Deze dialoog (waarin het VK en de Europese Commissie in
gesprek zijn met de WTO leden over de verdeling van tariefcontingenten na Brexit) loopt parallel aan de onderhandelingen
tussen de EU en het VK over het terugtrekkingsakkoord.
Kan het kabinet bij het Euratom-Verdrag aangeven of er een
overgangstermijn zal zijn en welke problemen er voorzien worden
op dit moment, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Welke internationale verdragen moeten er in dit kader voor maart 2019
(uittreeddatum Verenigd Koninkrijk) per se gesloten worden en ligt het
ondertekenen en ratificeren daarvan op schema, zo vragen de leden van
de CDA-fractie?
20. Antwoord van het kabinet
Het VK zal na uittreding uit de EU ook geen lid meer zijn van de
Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom). Net als
voor de uittreding uit de EU zelf onderhandelt de EU thans ook
voor de uittreding uit Euratom over een overgangsperiode,
overeenkomstig het mandaat en de richtsnoeren van Besluit van
de Raad van Algemene Zaken van 29 januari 2018.
Zoals in algemene zin bij brief van 22 januari 2018 is aangegeven
(Kamerstuk 23 987, nr. 210) heeft de uittreding tot gevolg dat het
6
7

http://ec.europa.eu/world/agreements/default.home.do.
http://www.consilium.europa.eu/nl/documents-publications/treaties-agreements/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

12

VK niet langer gebonden is aan de verdragen die Euratom
(exclusief) met een derde land heeft gesloten. Het gaat dan
bijvoorbeeld om de Overeenkomst tot samenwerking bij het
vreedzaam gebruik van kernenergie tussen Euratom en de
Verenigde Staten van Amerika (VS). Dit brengt met zich mee dat
het VK zelf dergelijke verdragen dient te sluiten met derde landen
om nucleaire materialen, technologie en kennis te kunnen
uitwisselen met deze derde landen. Voor zover bij het kabinet
bekend is het VK relatief vergevorderd in het sluiten van dergelijke samenwerkingsovereenkomsten met de VS en Canada en is
de inschatting van de Britse autoriteiten dat de VS en Canada
deze verdragen in maart 2019 zullen hebben geratificeerd. Een
dergelijke nucleaire samenwerking tussen het VK en Euratom is
onderdeel van de onderhandelingen over de toekomstige relatie
tussen de EU en het VK. De onderhandelingen over de toekomstige samenwerking tussen de EU en het VK zullen – zoals thans
voorzien – waarschijnlijk een aanvang vinden na de ER van maart
2019.
Daarnaast zal het Agreement between the United Kingdom of
Great Britain and Northern Ireland, the European Atomic Energy
Community and the International Atomic Energy for the Application of Safeguards in the United Kingdom Great Britain and
Northern Ireland in connection with the Treaty on the
Non-proliferation of Nuclear Weapons moeten worden vervangen
door een nieuw bilateraal verdrag tussen het VK en het Internationaal Atoomenergieagentschap. Dit is noodzakelijk, omdat
Euratom na uittreding geen rol meer zal vervullen bij het
bewaken van de safeguards in het VK. Voor zover bij het kabinet
bekend is een dergelijk nieuw bilateraal verdrag tussen het VK en
het Internationaal Atoomenergieagentschap in afwachting van
een goedkeuring door de IAEA Board of Governors. Zonder een
dergelijk verdrag zal de export van nucleaire materialen, technologie en kennis door Euratom en de meeste derde landen naar het
VK aanzienlijk worden bemoeilijkt. Het is dit vervangende
verdrag tussen het VK en het IAEA betreffende safeguards dat
voor 29 maart 2019 afgerond moet zijn om in werking te kunnen
treden op het moment dat het VK uit de EU en Euratom treedt.
Tot slot zal de uittreding van het VK – voor zover de regering dit
kan beoordelen – geen gevolgen hebben voor de binding van het
VK als zodanig aan verdragen zoals het Non-proliferatieverdrag,
het Verdrag inzake de fysieke beveiliging van kernmateriaal en
nucleaire faciliteiten of het Verdrag inzake nucleaire veiligheid.
Ook zal de uittreding van het VK uit de EU de binding van het VK
aan het Verdrag van Almelo en het Verdrag van Cardiff niet
aantasten. Deze verdragen hebben noch de EU noch Euratom als
verdragspartij. De in deze verdragen voorziene samenwerking
tussen de verdragspartijen vereist niet dat alle verdragspartijen
lid zijn van de EU of van Euratom en deze vorm van samenwerking is door het Euratom-verdrag toegestaan. De bij deze
verdragen ingestelde gemengde Europese Commissie en quadripartite Europese Commissie zullen blijven functioneren zoals
voorzien in deze verdragen. Het is voor deze nucleaire samenwerking wel van belang dat het vervangende verdrag tussen het
VK en het IAEA betreffende safeguards tijdig in werking treedt.
De leden van de D66-fractie vernemen dat Michel Barnier, de hoofdonderhandelaar van de Commissie voor de Brexit, de Raad in Artikel 50formatie zal informeren over de stand van de Brexit-onderhandelingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

13

met het Verenigd Koninkrijk. De Minister schrijft dat de eerste verkennende gesprekken over de overgangsperiode moeizaam zijn verlopen. Er
is verschil van mening over de rechten van EU burgers die zich tijdens de
overgangsperiode in het VK willen vestigen. De inzet van EU27 is dat deze
rechten tijdens de overgangsperiode gelijk moeten blijven aan de rechten
van EU burgers vóór de Brexit. Guy Verhofstadt, de onderhandelaar
namens het Europees Parlement, stelde dat burgerrechten tijdens deze
transitieperiode niet onderhandelbaar zijn. De leden van de D66-fractie
zijn het daarmee eens. Het kan niet zo zijn dat er tijdens de transitieperiode verschillende rechten zijn voor verschillende EU-burgers, en dat het
afhangt van wanneer deze mensen gekomen zijn. Hoe moeten de Britten
dit onderscheid maken in de praktijk? Dit kan leiden tot discriminatie van
EU-burgers. Is het kabinet dat met deze leden eens? Kan het kabinet zich
binnen EU-verband hier duidelijk over uitspreken, zo vragen de leden van
de D66-fractie.
21. Antwoord van het kabinet
Het kabinet is van mening dat discriminatie tussen verschillende
groepen EU-burgers tijdens een eventuele overgangsperiode
onwenselijk is. Het kabinet omarmt daarom van harte het
uitgangspunt van de EU27 dat EU-burgers tijdens de overgangsperiode zonder beperkingen in het VK kunnen gaan wonen, op
dezelfde voet als EU-burgers die zich al voor de terugtrekkingsdatum in het VK hebben gevestigd. De inzet van de EU27, zoals
vastgelegd door de Raad Algemene Zaken in Artikel 50 samenstelling (RAZ Art. 50) in de gedetailleerde richtsnoeren voor de
overgangsperiode van 29 januari jl., is dat in een overgangsperiode het volledige EU-acquis, en daarmee het vrij verkeer van
personen, van toepassing blijft. De richtsnoeren van de RAZ
Art. 50 zijn er bovendien op gericht dat EU-burgers die tijdens de
overgangsperiode naar het VK zijn gekomen, recht houden op
verblijf na het aflopen van de overgangsperiode. Deze richtsnoeren zijn door de Raad van Ministers (in Artikel 50 samenstelling) aanvaard.
De leden van de GroenLinks-fractie juichen het toe dat de in de eerste
onderhandelingsronde bereikte resultaten worden geconsolideerd. Deze
leden zijn er van overtuigd dat de vestiging van Britse staatsburgers op
Europese en Nederlandse bodem in zijn algemeenheid van meerwaarde
is. Zij vragen de Minister of het mogelijk is om hen nu al meer zekerheid
te bieden, bijvoorbeeld door naturalisatie van in de EU levende Britten te
vergemakkelijken. De rechtbank in Amsterdam concludeerde dat
aannemelijk is gemaakt dat Britse burgers in Nederland nu al schade
lijden in hun privéleven door de dreiging dat zij, als de Brexit eenmaal
heeft plaatsgevonden, als «derdelanders» uit Nederland moeten
vertrekken en heeft het Europees Hof van Justitie advies gevraagd. Welke
gevolgen voorziet de Minister als de rechtbank uiteindelijk de eisers gelijk
geeft, zo vragen de leden van de GroenLinks-fractie.
Hoe gaat het kabinet zich opstellen in het vervolg van deze rechtszaak?
22. Antwoord van het kabinet
Al vroeg in het onderhandelingsproces met het VK is gebleken
dat zowel de EU als het VK hoge prioriteit geven aan het borgen
van de rechten van burgers. Afgelopen december is dit
uitgemond in een principeakkoord tussen de EU en het VK, dat is
vastgelegd in het voortgangsverslag over de positie van de
EU-burgers die momenteel in het VK verblijven (en vice versa).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

14

Ten algemene houdt dit akkoord in dat de rechten van deze
burgers ook na Brexit zullen worden gegarandeerd. Hoewel deze
afspraken pas juridisch bindend zullen zijn op het moment van
het sluiten van het uittredingsakkoord, is dit een zeer belangrijke
stap in het inperken van de onzekerheid bij deze groep.
Het is niet zinvol om te speculeren op een mogelijke uitkomst
van de rechtszaak die is aangespannen door Britse burgers in
Nederland en belangengroepen. Bij het vonnis van 20 februari jl.
heeft de Rechtbank Amsterdam hoger beroep opengesteld tegen
het tussenvonnis. De Staat zal van deze mogelijkheid gebruik
maken. Het kabinet wil niet vooruitlopen op de uitkomst van het
hoger beroep.
Wat de Brexit betreft merken de leden van de SP-fractie op dat de
spanningen tussen de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk opnieuw
hoog oplopen. Zo hebben bewindslieden uit het Verenigd Koninkrijk de
EU-voorwaarden voor de overgangsperiode in twijfel getrokken, en heeft
de EU laten weten dat de beoogde overgangsperiode desnoods van tafel
gaat. Bovendien bleek, zo constateren de leden van de SP-fractie, uit
gelekte stukken dat de EU sancties wil kunnen treffen wanneer het VK
Europese regelgeving zou overtreden in de overgangsperiode. De leden
van de SP-fractie waarschuwen dat de beide onderhandelingspartners de
verantwoordelijkheid hebben om een ramkoers en een vechtscheiding te
allen tijde te vermijden, en vragen het kabinet in te gaan op de hierboven
beschreven ontwikkelingen. Welke bezwaren heeft de Britse regering
precies geuit, en hoe is daarop gereageerd door de EU?
23. Antwoord van het kabinet
Het kabinet ziet graag dat de onderhandelingen in een constructieve sfeer plaatsvinden. De Europese Commissie heeft op
7 februari 2018 haar onderhandelingsinzet gepubliceerd inzake
de «Overgangsregelingen in het terugtrekkings-akkoord».8 Dit
concept-hoofdstuk van het terugtrekkingsakkoord is door de
Europese Commissie opgesteld op basis van de algemene
richtsnoeren van de ER Artikel 50 van 29 april en 15 december
2017 en de aanvullende onderhandelingsrichtsnoeren van de RAZ
Artikel 50 van 29 januari 2018. Op 21 februari 2018 heeft de
Britse regering een document gepubliceerd met daarin een
reactie en enkele tegenvoorstellen.9 De Europese Commissie zal
tijdens de onderhandelingen namens de EU27 reageren op de
positie die het VK heeft ingenomen.
Wat is de voortgang op het de drie belangrijkste dossiers, te weten de
afkoopsom, de rechten van Britse en EU-burgers en de kwestie van de
Noord-Ierse grens, zo vragen de leden van de SP-fractie?
24. Antwoord van het kabinet
Op 8 december hebben de Europese Commissie en het VK een
gezamenlijk verslag gepresenteerd over de voortgang in de eerste
fase van de onderhandelingen. Met de afspraken zoals
opgenomen in dit verslag hebben Nederland en de EU27 hun
doelen in het kader van de drie hoofdonderwerpen voor de eerste
fase behaald. De Europese Commissie komt eind februari met een
document waarin de afspraken uit het gezamenlijk verslag zijn
8
9

https://ec.europa.eu/commission/sites/beta-political/files/transition.pdf.
https://www.gov.uk/government/publications/draft-text-for-discussion-implementation-period.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

15

vertaald in een concept-verdragstekst. Het kabinet zal erop
toezien dat de afspraken uit het gezamenlijk verslag goed worden
weerspiegeld in de tekst van het terugtrekkingsverdrag.
Acht het kabinet het nog waarschijnlijk dat er uiterlijk in oktober 2018 een
gezamenlijke politieke verklaring afgerond kan worden?
25. Antwoord van het kabinet
Het is het streven van zowel het kabinet als de EU27 en het VK
dat er een terugtrekkingsakkoord komt. Dit akkoord moet
afspraken bevatten over de uittredingsonderwerpen zoals
genoemd in de richtsnoeren van de ER (Artikel 50) van 29 april
2017 en afspraken over een overgangsperiode. Een gezamenlijke
politieke verklaring over het kader voor de toekomstige betrekkingen tussen de EU en het VK zal tot stand moeten komen in
samenhang met het terugtrekkingsakkoord. Gezien de sluitingsprocedure in de EU en de ratificatieprocedure in het VK streeft de
Europese Commissie ernaar om de onderhandelingen over het
terugtrekkingsakkoord in oktober 2018 af te ronden. Of er
uiterlijk in oktober 2018 een gezamenlijke politieke verklaring
over het kader voor de toekomstige betrekkingen tussen de EU
en het VK afgerond kan worden, zal mede worden bepaald door
de wensen van het VK voor de toekomstige relatie en het
moment waarop die in de onderhandelingen worden ingebracht.
Voorlopige agenda Europese Raad in Artikel 50-verband in maart 2018
De leden van de GroenLinks-fractie bedanken de Minister voor de uitleg
met betrekking tot het artikel in de Financial Times. Zij zijn zeer bezorgd
over de neerwaartse druk die een slecht geregelde Brexit kan hebben op
milieu- en arbeidsnormen. De leden van de fractie van GroenLinks wijzen
op het feit dat volgens het artikel in de Financial Times de Britse industrie
€ 4,7 miljard winst kan behalen door Europese uitstootnormen aan de
laars te lappen. Kan het kabinet een dergelijke prognose bevestigen? Is
het kabinet het met de GroenLinks-fractie eens dat een dergelijke
concurrentieslag ongewenst is en voorkomen moet worden? Heeft de
Europese Commissie maatregelen in voorbereiding om dit effectief tegen
te gaan?
26. Antwoord van het kabinet
In de richtsnoeren van april en december 2017 heeft de ER
(Artikel 50) reeds benadrukt dat de toekomstige handelsrelatie
tussen de EU en het VK moet zorgen voor een gelijk speelveld.
Dit ziet met name op het gebied van mededinging en staatssteun,
en zou garanties moeten bieden tegen oneerlijke concurrentievoordelen door, onder andere, voorschriften en praktijken op
fiscaal, sociaal, milieu- en regelgevingsgebied.
In het kader van de voorbereiding op de aanvullende richtsnoeren
van de ER (Artikel 50) voor het kader van de toekomstige
betrekkingen tussen de EU en het VK, heeft het Raadssecretariaat een serie technische seminars georganiseerd. In die
seminars heeft de Europese Commissie de EU27 geïnformeerd
over de gevolgen van Brexit voor een aantal onderwerpen, en
welke mogelijkheden bestaande handels- en integratie-akkoorden
bieden om die gevolgen te beperken.
Vanwege het grote belang dat de EU27 aan dit onderwerp hecht,
heeft er op 31 januari 2018 een specifiek technisch seminar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

16

plaatsgevonden over een gelijk speelveld. Hierin heeft de
Europese Commissie een overzicht gegeven van de huidige
afspraken om het gelijke speelveld tussen de EU-lidstaten te
waarborgen en op welke wijze handelsakkoorden met derde
landen hierin zouden kunnen voorzien. De presentatie van de
Europese Commissie is openbaar gemaakt.10 De Europese
Commissie heeft hierbij nog geen concrete voorstellen gepresenteerd; de seminars vormen onderdeel van de interne gedachtenvorming en concrete onderhandelingsvoorstellen zijn nog niet
aan de orde. Tijdens het seminar benadrukte de Europese
Commissie dat er in handelsakkoorden maar beperkte mogelijkheden zijn om afspraken te maken over het gelijke speelveld. In
een handelsakkoord behouden partijen immers expliciet de
mogelijkheid om eigen wetgeving vast te stellen in het publieke
belang. Het kabinet spant zich in om in de toekomstige relatie
tussen de EU en het VK het gelijke speelveld zo veel als mogelijk
te behouden, zonder afbreuk te doen aan de regelgevende
autonomie van Nederland en de EU en evenmin aan het EU-beleid
ter bescherming van mens, dier, plant en milieu.
Volledige agenda
Brief regering d.d. 05-02-2018, Minister van Buitenlandse Zaken, H. Zijlstra
– Verslag van de Raad Algemene Zaken inclusief Art. 50 van 29 januari
2018 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1820)
Brief regering d.d. 23-01-2018, Minister van Buitenlandse Zaken, H. Zijlstra
– Onderhandelingen uittreding Verenigd Koninkrijk (Kamerstuk 23 987,
nr. 211)
Brief regering d.d. 26-01-2018, Minister van Buitenlandse Zaken, H. Zijlstra
– Onderhandelingen uittreding Verenigd Koninkrijk (Kamerstuk 23 987,
nr. 213)
Brief regering d.d. 07-02-2018, Minister van Buitenlandse Zaken, H. Zijlstra
– Onderhandelingen uittreding Verenigd Koninkrijk (Kamerstuk 23 987,
nr. 214)
Brief regering d.d. 01-12-2017, Minister van Buitenlandse Zaken, H. Zijlstra
– Fiche: Mededeling Betere Regelgeving (Kamerstuk 22 112, nr. 2435)

10

https://ec.europa.eu/commission/publications/slides-level-playing-field_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1836

17