Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3465

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 juli 2022
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Richtlijn verminderen ongelijke behandeling vreemd en eigen
vermogen en beperking renteaftrek
Fiche: Mededeling Europees noodplan voor vervoer (Kamerstuk 22 112,
nr. 3466)
Fiche: Richtlijn Ontneming en confiscatie van vermogensbestanddelen
(Kamerstuk 22 112, nr. 3467)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3465
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

1

Fiche: Richtlijn verminderen ongelijke behandeling vreemd en
eigen vermogen en beperking renteaftrek
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel:
Richtlijnvoorstel met regels ter vermindering van de ongelijke
behandeling van vreemd en eigen vermogen en ter beperking van de
renteaftrek in de vennootschapsbelasting
b) Datum ontvangst Commissiedocument:
11 mei 2022
c) Nr. Commissiedocument:
COM(2022) 216
d) EUR-Lex:
EUR-Lex – 52022PC0216 – EN – EUR-Lex (europa.eu)
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing:
SWD(2022) 145, 146
f) Behandelingstraject Raad:
Raad Economische en Financiële Zaken
g) Eerstverantwoordelijk Ministerie:
Ministerie van Financiën
h) Rechtsbasis:
Art 115 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(VWEU)
i) Besluitvormingsprocedure Raad:
Eenparigheid
j) Rol Europees parlement:
Raadpleging
2. Essentie voorstel
a) Inhoud voorstel
De Europese Commissie stelt een richtlijn voor die als doel heeft de
ongelijke fiscale behandeling tussen eigen en vreemd vermogen bij
bedrijven te verminderen. Deze ongelijke behandeling doet zich voor
doordat de aftrekbaarheid van rente de kosten van financiering met
vreemd vermogen verlaagt en de vergoeding voor eigen vermogen fiscaal
niet aftrekbaar is. Hierdoor bestaat er voor bedrijven een fiscale stimulans
om ondernemingsactiviteiten met vreemd vermogen te financieren (dit
wordt ook wel aangeduid als de debt bias). Dit kan negatieve gevolgen
voor de schokbestendigheid van de Europese economie hebben.1 Het
Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft ook aandacht gevraagd voor
een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en vermogen.
Hoge niveaus van (bedrijfs)schulden hangen samen met een diepere
economische terugval en trager herstel, omdat ze een rem vormen op
investeringen.2
Dit richtlijnvoorstel volgt op de mededeling van de Europese Commissie
over belastingheffing van ondernemingen in de 21e eeuw die tot een
robuust, efficiënt en eerlijk belastingstelsel in de gehele Europese Unie
(EU) moet leiden.3 Tevens is dit richtlijnvoorstel in lijn met de doelstel-

1

Kamerstuk 35 572, nr. 100.
IMF (2021) Global Financial Stability Report, april 2021.
3
Mededeling van de Commissie aan het Europees parlement en de Raad over belastingheffing
van ondernemingen in de 21e eeuw, 18 mei 2021, COM(2021) 251 (Kamerstuk 22 112, nr. 3148).
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

2

lingen van het actieplan voor de kapitaalmarktunie.4 In dat kader worden
kapitaalstromen tussen lidstaten beter gefaciliteerd en lange termijn
financiering en marktfinanciering gestimuleerd. Daarmee wordt aan
bedrijven betere toegang tot extern kapitaal geboden zodat zij innovatie
en groei kunnen financieren.
Wat de reikwijdte betreft, is het richtlijnvoorstel van toepassing op alle
belastingplichtigen voor de vennootschapsbelasting in één of meerdere
lidstaten. In het richtlijnvoorstel is een uitzondering opgenomen voor de
financiële sector.5
Om het doel van de richtlijn te bereiken, stelt de Europese Commissie
zowel een vermogensaftrek als een renteaftrekbeperking voor. De
vermogensaftrek wordt voor tien jaar gegeven6 en berekend door de
grondslag van de aftrek te vermenigvuldigen met een fictief rentepercentage.7
De grondslag voor de aftrek bestaat uit de mutatie tussen het eigen
vermogen aan het einde van het belastingjaar ten opzichte van het eigen
vermogen aan het einde van het voorgaande belastingjaar. Relevant is
dus de toe- of afname van het eigen vermogen. Onder eigen vermogen
wordt verstaan het totaal van gestorte kapitaal, agiorekeningen, herwaarderingsreserve, overige reserves en openstaande winsten of verliezen.8
Indien de grondslag negatief is, oftewel als het eigen vermogen is
afgenomen, is dit in principe belast met een bijtelling voor eveneens tien
jaar ter hoogte van de afname vermenigvuldigd met het fictief rentepercentage, tenzij de belastingplichtige bewijst dat de afname van het eigen
vermogen zijn oorzaak vindt in geleden (economische) verliezen.
Het fictieve rentepercentage bestaat uit twee componenten, namelijk het
risicovrije rentepercentage en de risicopremie.9
Het risicovrije rentepercentage is de tienjaars risicovrije rentevoet voor de
desbetreffende valuta zoals gedefinieerd in de richtlijn betreffende de
toegang tot en uitoefening van het verzekerings- en het herverzekeringsbedrijf.10 De risicopremie bedraagt 1%. Voor kleine- en middelgrote
ondernemingen is een hoger percentage (1.5%) van toepassing met als
reden dat kleine- en middelgrote ondernemingen volgens de Europese

4

Mededeling van de Commissie over een kapitaalmarktenunie ten dienste van mensen en
ondernemingen – Een nieuw actieplan, 24 september 2020, COM(2020) 590 (Kamerstuk 22 112,
nr. 2953).
5
De Europese Commissie stelt dit voor om de volgende redenen. Sommige financiële partijen
zijn onderworpen aan wettelijke eigenvermogensvereisten die voorkomen dat deze partijen
weinig eigen vermogen aanhouden. Bovendien zal de financiële sector waarschijnlijk niet
worden geraakt door de voorgestelde renteaftrekbeperking. Indien de financiële sector wel
onder de reikwijdte van het richtlijnvoorstel zou vallen, zou de economische last van de
maatregelen voor de financiële sector onevenredig zijn ten opzichte van de niet-financiële
sector.
6
Over het eerste jaar wordt een vermogensaftrek over het verschil van het eigen vermogen
berekend en dat bedrag kan in dat jaar en de negen volgende jaren in aftrek gebracht kan
worden. In het volgende jaar dient op dezelfde manier een bedrag aan vermogensaftrek te
worden berekend, waarbij dit bedrag weer tien jaar kan worden gebruikt.
7
Dit ziet er in een formule als volgt uit: Vermogensaftrek = grondslag aftrek * fictief rentepercentage.
8
Er is aangesloten bij de definitie zoals gehanteerd in richtlijn 2013/34/EU, Jaarlijkse financiële
overzichten, geconsolideerde financiële overzichten en aanverwante verslagen van bepaalde
ondernemingsvormen.
9
Dit ziet er in een formule als volgt uit: Fictieve rentepercentage = risicovrije rentepercentage +
risicopremie.
10
Richtlijn 2009/138/EC.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

3

Commissie meer moeite hebben om kapitaal aan te trekken dan grotere
bedrijven.11
De via bovenstaande formule berekende vermogensaftrek is vervolgens
slechts daadwerkelijk aftrekbaar als deze aftrek gelimiteerd is tot
maximaal 30% van de «earnings before interest, tax, depreciation and
amortisation» (EBITDA), ofwel grof gezegd het brutobedrijfsresultaat. De
vermogensaftrek is gedurende de opeenvolgende tien jaren aftrekbaar. De
Europese Commissie kiest voor een periode van tien jaar, omdat dit
volgens haar aansluit bij de looptijd van de meeste geldleningen, waarbij
tegelijkertijd de budgettaire derving – naar het oordeel van de Europese
Commissie – van de lidstaten onder controle blijft. Het richtlijnvoorstel
biedt de mogelijkheid om de onbenutte vermogensaftrek die uitgaat
boven 30% van de EBITDA, zoals hiervoor beschreven, maximaal vijf jaar
voort te wentelen. Daarnaast kan de vermogensaftrek niet leiden tot een
verlies in een jaar. In het geval een vermogensaftrek leidt tot een verlies in
een jaar wordt dat deel van de vermogensaftrek niet in aanmerking
genomen bij het bepalen van de winst in een jaar. Voor dit onbenutte deel
geldt dat de vermogensaftrek onbeperkt in de tijd kan worden voortgewenteld.
De Europese Commissie stelt verder dat lidstaten maatregelen moeten
nemen om een vermogensaftrek in ongewenste situaties te voorkomen.
Lidstaten zijn dus verplicht om in enkele genoemde situaties flankerende
anti-misbruikmaatregelen te introduceren om oneigenlijk gebruik van de
vermogensaftrek te voorkomen. Daarnaast bevat het richtlijnvoorstel een
overgangsregeling voor de lidstaten die reeds een nationale vermogensaftrek hebben.12
Zoals aangegeven stelt de Europese Commissie voor om naast de
vermogensaftrek een additionele generieke renteaftrekbeperking te
introduceren om een meer gelijke fiscale behandeling van eigen
vermogen en vreemd vermogen te bewerkstelligen. Op deze wijze wordt
in het richtlijnvoorstel de ongelijke fiscale behandeling van eigen
vermogen en vreemd vermogen enerzijds bereikt door de introductie van
een vermogensaftrek en anderzijds door het fiscale voordeel voor vreemd
vermogen te beperken.
De in het richtlijnvoorstel opgenomen generieke renteaftrekbeperking
bepaalt dat 85% van de per saldo verschuldigde renten13 aftrekbaar is. De
EU kent in de vorm van de zogenoemde earningsstrippingmaatregel reeds
een (generieke) renteaftrekbeperking. Deze earningsstrippingmaatregel
volgt uit de eerste EU-richtlijn antibelastingontwijking (ATAD1).14 De
belastingplichtige dient de renteaftrekbeperking uit het onderhavige
richtlijnvoorstel eerst toe te passen. De samenloop met de earningsstrippingmaatregel kan worden toegelicht aan de hand van het volgende
voorbeeld dat is ontleed aan het richtlijnvoorstel:
Belastingplichtige A heeft een saldo aan verschuldigde renten van 100.

11

De Europese Commissie kan de risicopremie via een gedelegeerde handeling aanpassen ten
behoeve van goede reflectie van marktcondities. Zie ook paragraaf 6a.
België, Cyprus, Italië, Malta, Polen en Portugal hebben tijdens publicatie van dit richtlijnvoorstel een (vorm van een) vermogensaftrek.
13
Dit is het bedrag waarmee de door een belastingplichtige betaalde rente de ontvangen rente
overschrijdt.
14
Richtlijn (EU) 2016/1164 van de Raad van 12 juli 2016 tot vaststelling van regels ter bestrijding
van belastingontwijkingspraktijken welke rechtstreeks van invloed zijn op de werking van de
interne markt (PbEU 2017, L 234/26).
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

4

1) Op basis van de renteaftrekbeperking in dit richtlijnvoorstel 85 van het
saldo aan renten van 100 aftrekbaar (85% van 100). Derhalve is de
resterende 15 niet aftrekbaar.
2) Vervolgens dient het bedrag aan aftrekbare rente op basis van de
earningsstrippingmaatregel te worden berekend. Er wordt aangenomen dat op basis van de earningsstrippingmaatregel 80 van het saldo
aan renten aftrekbaar is. Een bedrag van 20 is op grond van de
earninsstrippingmaatregel derhalve niet aftrekbaar. Het verschil van 5
(85 –/– 80) is onbeperkt in de tijd voortwentelbaar.
Concluderend is voor belastingplichtige A een bedrag aan saldo aan
verschuldigde renten van 15 (100 –/– 85) definitief niet aftrekbaar en is een
bedrag aan verschuldigde renten van 5 (85 –/–80) onbeperkt in de tijd
voortwentelbaar.
De Europese Commissie stelt voor dat het richtlijnvoorstel 31 december
2023 in nationale wetgeving geïmplementeerd moet zijn en de bepalingen
vanaf 1 januari 2024 door de lidstaten toegepast worden.
b) Impact assessment Europese Commissie
De Europese Commissie heeft vijf scenario’s opgesteld om te bezien
welke mate van actie het beste resultaat zal opleveren. Het eerste scenario
betreft een vermogensaftrek op basis van het volledige (reeds bestaande)
eigen vermogen en voor onbepaalde tijd. In het tweede scenario geldt de
vermogensaftrek enkel voor nieuw eigen vermogen en voor een periode
van tien jaar. Het derde scenario gaat uit van een aftrek op kapitaal (eigen
vermogen en geldleningen) waarbij renteaftrek wordt uitgesloten. In
scenario vier wordt geen enkele aftrekbaarheid van rente toegestaan. Het
vijfde scenario bouwt voort op het tweede scenario in combinatie met een
gedeeltelijke renteaftrekbeperking.
De Europese Commissie komt tot de conclusie dat het vijfde scenario de
beste optie is, omdat deze optie het verschil in fiscale behandeling tussen
eigen vermogen en vreemd vermogen vermindert terwijl ook rekening
wordt gehouden met de budgettaire impact en de aspecten van een eerlijk
belastingsysteem.15 Dit scenario is dan ook uitgewerkt in het richtlijnvoorstel.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Nederland heeft op dit moment geen nationale vermogensaftrek. Wel
heeft het vorige kabinet ten behoeve van een meer gelijke fiscale
behandeling van eigen vermogen en vreemd vermogen aanzienlijke
stappen gezet, althans aan de kant van de financiering met vreemd
vermogen. Om de belastingvoordelen ten aanzien van financiering met
vreemd vermogen verder te beperken is een generieke renteaftrekbeperking ingevoerd, namelijk de earningsstrippingmaatregel. De earningsstrippingmaatregel vloeit voort uit ATAD1 en is met ingang van 1 januari
2019 in werking getreden. De earningsstrippingmaatregel uit ATAD1 is
gericht tegen belastingontwijking. De Nederlandse implementatie van
deze earningsstrippingmaatregel is echter voorzien van een aanvullend
doel. Nederland wil dat de earningsstrippingmaatregel vooral tot doel
heeft dat een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen en
vreemd vermogen wordt bereikt, zodat dit de keuze tussen beide vormen
van financiering minder verstoort. Om die reden is de Nederlandse
15

Een eventuele resterende budgettaire derving wordt niet behandeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

5

earningsstrippingmaatregel aanzienlijk strenger vormgegeven dan
hetgeen ATAD1 (als minimum) vereist. Zo is de drempel – ten opzichte van
de minimumnorm uit ATAD1 – verlaagd van € 3 miljoen naar € 1 miljoen
en is de earningsstrippingmaatregel niet voorzien van een zogenoemde
groepsuitzondering of een uitzondering voor zogenoemde «stand
alone»-entiteiten. De invoering van de earningsstrippingmaatregel in
combinatie met het afschaffen van enkele specifieke renteaftrekbeperkingen leidt per saldo tot een structurele budgettaire opbrengst van circa
€ 1,9 miljard. Bovendien heeft Nederland de earningsstrippingmaatregel
nog verder aangescherpt door per 1 januari 2022 het aftrekpercentage te
verlagen van 30% naar 20% van de EBITDA. Hierdoor komt per saldo
minder rente in aftrek bij het bepalen van de winst, hetgeen verder
bijdraagt aan een fiscaal gelijkere behandeling van eigen vermogen en
vreemd vermogen. De structurele budgettaire opbrengst van de verlaging
van het aftrekpercentage van 30% naar 20% van de EBITDA is
€ 0,7 miljard. De mogelijkheid om rente in aftrek te brengen van de
belastbare winst is derhalve reeds aanzienlijk beperkt. Met ingang van
1 januari 2020 is daarnaast een specifieke renteaftrekbeperking voor
banken en verzekeraars (minimumkapitaalregel) ingevoerd, omdat deze
sectoren niet door de earningsstrippingmaatregel worden geraakt.
Daarnaast heeft het kabinet recent onderzoek laten doen naar de meer
gelijke fiscale behandeling van eigen en vreemd vermogen, waaronder de
wenselijkheid en vormgeving van een vermogensaftrek in de vennootschapsbelasting.16 In dit onderzoek is geconcludeerd dat in zijn
algemeenheid een meer gelijke fiscale behandeling van eigen vermogen
en vreemd vermogen wenselijk is, omdat zo de debt bias wordt beperkt
en de financiële weerbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven wordt
versterkt. In dit onderzoek wordt vervolgens geconcludeerd dat het de
voorkeur verdient om een meer gelijke behandeling van eigen vermogen
en vreemd vermogen in internationaal of multilateraal verband te
bewerkstelligen.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is positief over het doel van het richtlijnvoorstel omdat het
een structurele oplossing is voor een meer gelijke fiscale behandeling van
eigen vermogen en vreemd vermogen. Op deze wijze wordt de debt bias
beperkt en de financiële weerbaarheid van het Nederlandse bedrijfsleven
versterkt. In Nederland zijn aan de kant van financiering met vreemd
vermogen al grote stappen gezet om dit minder aantrekkelijk te maken om
te komen tot een meer gelijke behandeling van eigen vermogen en
vreemd vermogen. Nederland kent echter geen aftrek voor eigen
vermogen en heeft dan ook aan de zijde van financiering met eigen
vermogen nog geen stappen gezet.
Verder zorgt dit voorstel voor een versterking van de Europese kapitaalmarkten (kapitaalmarktunie), hetgeen bijdraagt aan economische groei, de
financiering van de klimaattransitie en financiële stabiliteit via meer
grensoverschrijdend kapitaalbezit. Het merendeel van de bedrijven in
Europa zijn voor hun externe financieringsbehoefte afhankelijk van
bancair krediet. Bij deze groep is met name de renteaftrekbeperking
relevant. Echter in sommige gevallen is financiering middels eigenvermogeninstrumenten (equity) passender. Bijvoorbeeld voor jonge bedrijven
(start- en scale-ups) met irreguliere cashflows en grote, risicovollere,
financieringsbehoeften. Een meer gelijke fiscale behandeling van eigen
vermogen en vreemd vermogen is ondersteunend aan het behalen van de
doelstellingen van de acties uit het kapitaalmarktunie actieplan.
16

Kamerstuk 35 572, nr. 100.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

6

Daarnaast onderschrijft het kabinet de noodzaak van een gecoördineerde
aanpak op EU-niveau. Een unilaterale invoering van een vermogensaftrek
leidt tot nieuwe ongewenste fiscale planningsmogelijkheden.17 Een
invoering op EU-niveau leidt tot minder mogelijkheden om te plannen.
Ook leidt dit tot minder excessieve schuldfinanciering op EU-niveau wat
de schokbestendigheid van de EU vergroot. Op deze manier wordt er
eveneens een gelijk speelveld gecreëerd binnen de EU ten aanzien van de
vermogensaftrek. Sommige lidstaten kenden al een vermogensaftrek voor
eigen vermogen, terwijl het merendeel van de lidstaten dit niet toepasten.
Door dit voorstel wordt er meer een eenheid gesmeed zowel op het
gebied van de renteaftrekbeperking van het vreemd vermogen, als het
toekennen van een vermogensaftrek voor eigen vermogen.
Het kabinet is van mening dat de introductie van een vermogensaftrek
met de voorgestelde vormgeving tot een verdere toename van de
complexiteit in een reeds zeer complexe Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet Vpb 1969) zal leiden. Deze complexiteit uit zich onder
andere in diverse voortwentelingsmechanismen en de samenloop met de
bestaande renteaftrekbeperkingen en de fiscale eenheid, alsmede de
uitzonderingen voor de financiële sector en de afwijkende berekening
voor kleine en middelgrote ondernemingen. Verder heeft de complexiteit
gevolgen voor de uitvoeringslasten van de Belastingdienst.
In het vervolg van dit BNC-fiche zal een aantal complexe elementen uit het
richtlijnvoorstel nader worden toegelicht.
Voor de voortwenteling van niet gebruikte vermogensaftrek geldt een
termijn die onbeperkt is in de tijd indien de aftrek leidt tot een verliessituatie, terwijl de voortwenteling beperkt is tot vijf jaar indien de vermogensaftrek leidt tot overschrijding van 30% van de EBITDA. Bij implementatie van de earningsstrippingmaatregel in 2019 is in dat kader gekozen
voor een voorwenteling van niet-aftrekbare renten onbeperkt in de tijd
mede vanwege de bezwaren in de uitvoerbaarheid bij in de tijd beperkte
voortwenteling.18 Daarnaast kunnen door toepassing van de vermogensaftrek in een jaar verschillende aftrekken en bijtellingen naast elkaar van
toepassing zijn hetgeen de complexiteit verhoogt. Tot slot uit de toename
van complexiteit zich eveneens als gevolg van de introductie van een
nieuwe renteaftrekbeperking die is gekoppeld aan de bestaande earningsstrippingmaatregel, wat leidt tot een complexe samenloop.
De Europese Commissie stelt dat lidstaten flankerende
anti-misbruikmaatregelen moeten introduceren om ongewenste
toepassing van de vermogensaftrek in een aantal situaties te voorkomen.
Hiermee wordt beoogd om oneigenlijk gebruik van de vermogensaftrek te
voorkomen. Het kabinet acht het van groot belang dat ongewenste
planningsmogelijkheden ten aanzien van de vermogensaftrek effectief en
volledig kunnen worden tegengegaan. Het invoeren van een vermogensaftrek zonder heldere en afdoende flankerende maatregelen om
ongewenste fiscale planning tegen te gaan staat op gespannen voet met
de maatregelen die Nederland tegen belastingontwijking heeft genomen
en het feit dat Nederland juist de proactieve aanpak van internationale
belastingontwijking wil voortzetten. In dat kader zijn de door de Europese
Commissie voorgeschreven bepalingen ten aanzien van het opnemen van
flankerende maatregelen nu nog onvoldoende concreet. Zo wordt wel
duidelijk gemaakt dat toepassing van de vermogensaftrek in bepaalde
omstandigheden dient te worden voorkomen, maar wordt niet duidelijk
gemaakt op welke wijze dat dient te gebeuren.
17
18

Bijlage bij Kamerstuk 35 572, nr. 100, p. 24.
Kamerstuk 35 030, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

7

Het kabinet beoordeelt, op grond van hetgeen de Belastingdienst heeft
aangegeven, dit richtlijnvoorstel met de huidige technische vormgeving
en een invoeringsdatum per 1 januari 2024 vanwege de complexiteit en
snelle invoeringsdatum als niet uitvoerbaar. Een latere invoeringsdatum is
dus gewenst en ook dan kent de huidige uitwerking op onderdelen –
bijvoorbeeld de gestelde termijn voor informatie-uitwisseling van
3 maanden na het fiscale jaar – die mogelijk niet uitvoerbaar zouden
kunnen zijn. Het kabinet zal hier tijdens de onderhandelingen in de Raad
aandacht voor vragen. In paragraaf 7 wordt nader ingegaan op de
implicaties voor de uitvoering en/of handhaving.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
Meerdere lidstaten twijfelen aan diverse elementen van het richtlijnvoorstel, zoals de budgettaire impact en de uitvoerbaarheid, maar ook de
noodzaak tot actie op EU-niveau.
De positie van het Europees parlement is op dit moment nog onbekend.
4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit
a) Bevoegdheid
Het oordeel van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid van de EU is
positief. De Europese Commissie baseert de voorgestelde richtlijn op
artikel 115 van het VWEU. Op grond van dit artikel is de EU bevoegd om
richtlijnen vast te stellen voor de onderlinge aanpassing van de wettelijke
en bestuursrechtelijke bepalingen der lidstaten welke rechtstreeks van
invloed zijn op de instelling of de werking van de interne markt. Het
kabinet acht dit de juiste rechtsbasis. Het richtlijnvoorstel heeft tot doel de
vermindering van de ongelijke fiscale behandeling tussen eigen en
vreemd vermogen. De EU heeft een gedeelde bevoegdheid op het gebied
van belastingen die rechtstreeks invloed hebben op de interne markt
(artikel 4, lid 2, sub a, VWEU).
b) Subsidiariteit
Het kabinet beoordeelt de subsidiariteit van het voorstel positief. Het
richtlijnvoorstel heeft tot doel om het verschil tussen de fiscale behandeling van eigen en vreemd vermogen te verminderen. Ter realisatie van
deze doelstelling is optreden op EU-niveau gerechtvaardigd. Een
unilaterale invoering van een vermogensaftrek leidt tot nieuwe
ongewenste fiscale planningsmogelijkheden, waardoor de doelstelling
van het optreden niet door de lidstaten afzonderlijk kan worden verwezenlijkt.19 Ook is optreden op EU-niveau van meerwaarde omdat dit leidt tot
minder excessieve schuldfinanciering op EU-niveau wat de schokbestendigheid van de EU vergroot. Op deze manier wordt er eveneens een gelijk
speelveld gecreëerd binnen de EU ten aanzien van de vermogensaftrek.
Om deze redenen kan de doelstelling van het optreden beter door de EU
worden bereikt.
c) Proportionaliteit
Het oordeel van het kabinet over de proportionaliteit is deels positief,
deels negatief. Het oordeel is deels positief omdat het richtlijnvoorstel tot
doel heeft om structureel het verschil tussen de fiscale behandeling van
eigen vermogen en vreemd vermogen te verminderen en het voorgestelde optreden geschikt is om deze doelstelling te bereiken. Om dit te
bereiken bevat het richtlijnvoorstel twee maatregelen, invoering van een
19

Bijlage bij Kamerstuk 35 572, nr. 100, p. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

8

vermogensaftrek en invoering van een renteaftrekbeperking. Het kabinet
is van mening dat dit richtlijnvoorstel, onder voorbehoud dat (effectieve
en concrete) antimisbruikmaatregelen in de richtlijn worden opgenomen,
geschikt is om het doel te bereiken. Hierdoor wordt het fiscaal namelijk
aantrekkelijker om met eigen vermogen te financieren en weer iets minder
aantrekkelijk om de onderneming met vreemd vermogen te financieren.
Het is een dusdanig complex voorstel, dat het op dit moment niet goed
mogelijk is om te beoordelen of het voorstel verder gaat dan noodzakelijk.
De oorzaken hiervan zijn gelegen in de invoeringsdatum, de complexiteit
van de wetgeving en in de uitvoering, en de budgettaire gevolgen van dit
voorstel. Ook is op dit moment onvoldoende duidelijk wat de exacte
gevolgen van het richtlijnvoorstel voor de andere lidstaten zijn. Echter, op
basis van de eerste ontvangen signalen hebben meer lidstaten soortgelijke bedenkingen als Nederland. In Nederland zal de introductie van een
vermogensaftrek met de voorgestelde vormgeving leiden tot een verdere
toename van de complexiteit in een reeds zeer complexe Wet Vpb 1969.
Deze complexiteit uit zich onder andere in verschillende voortwentelingsmechanismen zoals eerder in het BNC-fiche reeds is toegelicht. Verder
heeft de complexiteit gevolgen voor de uitvoeringslasten van de
Belastingdienst, met name ook gezien de samenloop met verschillende
fiscale voorstellen die door de Europese Commissie in korte tijd heeft
gedaan. Ten slotte, zou de huidige vormgeving van het richtlijnvoorstel
voor Nederland tot een flinke budgettaire derving leiden omdat de
budgettaire winst die ook in het voorstel zit al eerder door Nederland is
geïncasseerd (zie ook paragraaf 5b).
5. Financiële consequenties, gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Consequenties EU-begroting
Er zijn geen gevolgen voor de EU-begroting. Indien er toch gevolgen zijn
voor de EU-begroting, is het Nederland van mening dat de middelen
gevonden dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële
kaders van de EU-begroting 2021–2027 en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
medeoverheden
De financiële consequenties van dit richtlijnvoorstel zijn groot omdat het
richtlijnvoorstel zowel het grootbedrijf als het midden- en kleinbedrijf
(MKB) raakt. Veel bedrijven in Nederland hebben leningen en daarmee
renteaftrek. Daarnaast hebben ook veel bedrijven bij winst een positieve
mutatie in het vermogen waardoor zij in aanmerking komen voor de
vermogensaftrek. Doordat de kosten van de vermogensaftrek hoger zijn
dan de opbrengst van de renteaftrekbeperking, zal naar verwachting dit
voorstel leiden tot een budgettaire derving van mogelijk circa 3 miljard
euro in een situatie zonder gedragseffecten en uitgaande van een
risicovrije rente van 1,5%.20 De opbrengst van de renteaftrekbeperking is
relatief beperkt omdat in de afgelopen jaren Nederland al relatief veel
rente in aftrek heeft beperkt. Na deze lastenverzwaringen – die overigens
eveneens circa 3 miljard euro bedroegen – betekent dit richtlijnvoorstel
een lastenverlichting. Van deze lastenverlichting komt naar schatting ruim
de helft bij het MKB terecht en minder dan de helft bij het grootbedrijf.
Deze inschattingen zijn echter met grote onzekerheden omgeven, omdat
20

Dit rentepercentage is recentelijk sterk gestegen (naar boven de 2%). Naar verwachting is de
raming daardoor een onderschatting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

9

er nog diverse vraagpunten aanwezig zijn bij het voorstel en omdat de
inschatting van het gedragseffect met veel onzekerheid omgeven is.
Het richtlijnvoorstel betreft een vermogensaftrek en een renteaftrekbeperking. De renteaftrekbeperking houdt in dat 15% van het saldo aan
renten (het bedrag waarmee de rentelasten de rentebaten overschrijden)
niet meer afgetrokken mag worden. Op het resterende saldo aan renten
van 85% wordt dan de reguliere earningsstrippingmaatregel toegepast.
Nederland heeft – zoals hiervoor is toegelicht – bij de earningsstrippingmaatregel gekozen voor een strenge implementatie. Hierdoor wordt in
Nederland al relatief veel rente in aftrek beperkt. Het gevolg hiervan is dat
de opbrengst van het richtlijnvoorstel relatief laag is. Door deze nieuwe
aftrekbeperking grijpt de earningsstrippingmaatregel namelijk minder snel
aan. Zonder earningsstrippingmaatregel zou de procentuele renteaftrekbeperking ongeveer 1,5 miljard euro opleveren, maar door het lagere
effect van earningsstrippingmaatregel, wordt de netto opbrengst
ingeschat op ongeveer 600 miljoen euro.
De inschatting van de financiële consequenties van de vermogensaftrek is
zeer complex en onzeker omdat deze afhankelijk is van de 10-jaarsrente.
Waar deze rente vorig jaar nog ongeveer 0 procent of zelfs negatief was, is
deze in de afgelopen maanden sterk gestegen, waarbij nog onduidelijk is
in hoeverre deze in de komende tijd zal doorstijgen. Een verdere stijging
van de rente zal naar verwachting leiden tot een groter budgettair effect.
In de raming is het percentage van 1,5% aangehouden. Dit betekent dat
het aftrekpercentage voor de vermogensaftrek voor het grootbedrijf 2,5%
is en voor het MKB 3,0%. In de theoretische situatie dat bedrijven geen
gedragsverandering laten zien, zou dit leiden tot een derving van
ongeveer 3 miljard euro. Wanneer over meerdere jaren gekeken wordt zal
naar verwachting het grootste deel van de belastingplichtigen (580.000)
profiteren van het richtlijnvoorstel. Bij ongeveer 85.000 belastingplichtigen leidt de renteaftrekbeperking tot een lastenverzwaring.
Het richtlijnvoorstel heeft als doel dat minder met vreemd vermogen
wordt gefinancierd. Bij dit doel van het richtlijnvoorstel, wordt de
renteaftrek vervangen door een vermogensaftrek waardoor hier geen
budgettaire opbrengst, maar ook geen additionele derving vanuit zal
gaan. Dit geldt echter niet voor de groep die nu wordt geraakt door een
renteaftrekbeperking. Vooral zij zullen naar verwachting meer eigen
vermogen gaan aanhouden in plaats van vreemd vermogen om zo van de
vermogensaftrek te gaan profiteren. Het is bij deze groep de verwachting
dat de derving hierdoor hoger zal uitvallen.
Daarnaast is het mogelijk dat bedrijven hun fiscale gedrag gaan
aanpassen (bijvoorbeeld door winstuitkeringen achterwege te laten of
eigen vermogen te verplaatsen vanuit een niet-EU-land naar Nederland),
om zo een stijging van het eigen vermogen te creëren. Het is onduidelijk
in hoeverre dit effectief met antimisbruikmaatregelen te bestrijden is. Als
deze niet afdoende werken, is een additionele derving goed mogelijk.
Deze effecten zullen nog nader onderzocht en gekwantificeerd moeten
worden. Per saldo is het goed mogelijk dat de derving vanwege het
richtlijnvoorstel hierdoor duidelijk hoger uitkomt.
Een onzekere factor is daarnaast het effect op de investeringen. Bij
bedrijven waar financiering via vreemd vermogen de enige optie is,
worden de financieringskosten hoger, waardoor de rentabiliteit lager
wordt. Ditzelfde geldt ook voor bedrijven waar bedrijven een keuze
hebben tussen financieren via eigen vermogen of vreemd vermogen.
Doordat financiering via vreemd vermogen meestal de optie was met de
hoogste rentabiliteit, zal door de aftrekbeperking deze optie een lagere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

10

rentabiliteit kennen wat naar verwachting een negatief effect op de
investeringen heeft en wat een negatief effect op de vennootschapsbelasting kan betekenen.
De budgettaire gevolgen voor de nationale begroting worden ingepast op
de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement, conform de
regels van de budgetdiscipline.
c) Financiële consequenties en gevolgen voor regeldruk voor bedrijfsleven
en burger
Bij de beoordeling van de toepassing van de introductie van vermogensaftrek en de additionele renteaftrekbeperking – conform het richtlijnvoorstel – moet rekening worden gehouden met de complexiteit die wordt
veroorzaakt door een cumulatie van specifieke en generieke (rente)aftrekbeperkingen in de Wet Vpb 1969. Als gevolg hiervan zal er naar
verwachting sprake zijn van een toename van de regeldruk voor bedrijfsleven en burger. De introductie van een nieuwe aftrekpost enerzijds en
een additionele generieke renteaftrekbeperking anderzijds leidt tot overlap
en ingewikkelde samenloop met bijbehorende gevolgen voor de
administratieve lasten en regeldruk. In het richtlijnvoorstel bevat de
vermogensaftrek voortwentelingsmechanismen voor onbenutte aftrekcapaciteit. Bij het voortwentelen van onbenutte vermogensaftrekcapaciteit
zouden belastingplichtigen elk jaar een belang krijgen bij de hoogte van
de onbenutte vermogensaftrekcapaciteit voor het geval dat een belastingplichtige in een toekomstig jaar de vermogensaftrek wenst te verzilveren.
Ook moet een genoten vermogensaftrek onder omstandigheden weer
worden teruggenomen door middel van een bijtelling. Dat leidt jaarlijks
tot extra administratieve lasten voor bedrijven, mede vanwege de
mogelijke discussie tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst over
de omvang van de vermogensaftrek. De additionele generieke renteaftrekbeperking raakt alle belastingplichtigen in de Wet Vpb 1969 met een saldo
aan verschuldigde rente. De introductie van deze renteaftrekbeperkingen
naast de huidige specifieke renteaftrekbeperkingen en reeds bestaande
generieke renteaftrekbeperking (de earningsstrippingmaatregel) leidt tot
overlap en ingewikkelde samenloop. Dit leidt tot een verdere toename van
de complexiteit in een toch al zeer complexe belastingwet hetgeen zijn
weerslag zal hebben op de regeldruk voor het bedrijfsleven.
d) Gevolgen voor concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Met dit richtlijnvoorstel wordt eenzelfde vermogensaftrek en renteaftrekbeperking geïntroduceerd in de EU. Het doel is dat hiermee een gelijker
speelveld binnen de EU gecreëerd. Hetgeen zal bijdragen aan eerlijkere
concurrentieverhoudingen binnen de EU. De concurrentiekracht buiten de
EU zal per bedrijf verschillen, waarbij relevant is of een bedrijf voor een
groter deel met eigen vermogen danwel met vreemd vermogen is
gefinancierd. Daarnaast kan bij een verschillende implementatie van de
earningsstrippingmaatregel een verschil ontstaan in het deel aan definitief
niet aftrekbaar saldo aan renten, indien de nationale implementatie van de
earningsstrippingmaatregel de maatstaf is voor de in dit richtlijnvoorstel
beschreven vergelijking. Zo heeft Nederland de earningsstrippingmaatregel, zoals hierboven beschreven, aanzienlijk strenger geïmplementeerd
dan het minimum van artikel 4 uit ATAD1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

11

6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het richtlijnvoorstel heeft tot gevolg dat de Wet Vpb 1969 moet worden
gewijzigd.
b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling
daarvan
De Europese Commissie stelt voor om een element via gedelegeerde
regelgeving vast te stellen, namelijk de bevoegdheid het tarief van de
risicopremie te wijzigen. De toekenning van deze gedelegeerde handeling
aan de Europese Commissie is mogelijk. Het betreft geen essentieel
element van het richtlijnvoorstel. Delegatie (i.p.v. uitvoering) ligt hier voor
de hand omdat het gaat om een wijziging van het richtlijnvoorstel. De
gedelegeerde bevoegdheid is qua inhoud bovendien voldoende
afgebakend, omdat duidelijk is beschreven wat de bevoegdheid inhoudt.
De Europese Commissie kan de voorgestelde bevoegdheid alleen
uitoefenen onder specifieke omstandigheden. Als voorbeeld wordt in het
richtlijnvoorstel genoemd het geval dat inflatie of economische
groeitrends een verhoging of verlaging van de risicopremie vereisen. In
dergelijke gevallen is het namelijk van essentieel belang dat de percentages snel en soepel kunnen worden aangepast aan de reële marktomstandigheden, zonder dat daarvoor een volledige wetgevingsprocedure
nodig is, waardoor toekenning van deze bevoegdheid wenselijk is. De
bevoegdheid van de Commissie is daarnaast herroepbaar. De
bevoegdheid wordt echter toegekend voor onbepaalde tijd. Het kabinet is
geen voorstander van toekenning voor onbepaalde tijd, maar zal in plaats
daarvan pleiten voor toekenning voor bepaalde tijd met mogelijkheid van
stilzwijgende verlenging waarbij de bevoegdheid naar behoren kan
worden geëvalueerd.
c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
De Europese Commissie stelt als implementatiedatum 31 december 2023
voor, waarbij het richtlijnvoorstel 1 januari 2024 in werking treedt. Naar
huidige verwachting kan de gewenste inwerkingtredingsdatum niet
gehaald worden vanwege onder andere het grote beroep op de uitvoering
en de complexiteit van de wetgeving. Het kabinet zal hier tijdens de
onderhandelingen in de Raad aandacht voor vragen.
d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
Op basis van het richtlijnvoorstel moeten lidstaten jaarlijks relevante
informatie aan de Europese Commissie verschaffen. De Europese
Commissie stelt vervolgens een rapport op dat iedere vijf jaar naar het
Europees parlement en de Raad wordt gestuurd.
e) Constitutionele toets
Niet van toepassing

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

12

7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving
Dit voorstel wordt door de Belastingdienst beoordeeld als zeer complex
en volgt op een reeks voorstellen die eerder door de Europese Commissie
zijn gepubliceerd (ATAD1, de tweede EU-richtlijn antibelastingontwijking
(ATAD2), het richtlijnvoorstel doorstroomvennootschappen, richtlijnvoorstel minimumniveau aan belastingheffing oftewel Pijler 2), waardoor
stapeling plaatsvindt van complexiteit. Een implementatiedatum van
31 december 2023 is als gevolg van de zeer forse uitvoeringslasten en de
stapeling van meerdere lopende richtlijnvoorstellen niet haalbaar.
Nederland is niet de enige lidstaat die twijfels heeft over de voorgestelde
ingangsdatum. Zoals hiervoor is aangegeven zal het aantal belastingplichtigen dat binnen het toepassingsbereik van de voorgestelde maatregelen
valt groot zijn en de richtlijn in ieder geval leiden tot een forse uitvoeringslast in de IV (Informatie Voorziening) en het toezicht. Als dit voorstel
is aangenomen en wordt uitgewerkt in nationale wetgeving volgt een
uitvoeringstoets die inzicht geeft in de uitvoeringsconsequenties van het
voorstel. Hierin worden ook de uitvoeringskosten meegenomen die op dit
moment nog niet in te schatten zijn.
De reikwijdte van het richtlijnvoorstel is op dit moment niet goed te
overzien. Het richtlijnvoorstel bevat een aantal inhoudelijke onzekerheden.
Het begrippenkader dat wordt gehanteerd, is niet op alle punten duidelijk
en biedt veel ruimte voor interpretatie. Hierbij kan bijvoorbeeld worden
gedacht aan het bepalen van het eigen vermogen op basis van commerciële cijfers die niet beschikbaar zijn voor de Belastingdienst. Dit geldt ook
voor het bepalen van de grondslag voor aftrek. Interpretatieverschillen
over de richtlijn kunnen leiden tot discussie tussen belastingplichtigen en
de Belastingdienst, en zeer waarschijnlijk ook tot procedures. Ook de in
het richtlijnvoorstel opgenomen renteaftrekbeperking en samenloop met
de reeds ingevoerde earningsstrippingmaatregel zou kunnen leiden tot
veel arbeidsintensieve discussies met de belastingplichtige. Het kabinet
zal hier dan ook tijdens de onderhandelingen in de Raad duidelijkheid
over vragen.
Ook ten aanzien van toezicht leidt dit voorstel tot een verdere vergroting
van de complexiteit en tot extra lasten voor de Belastingdienst. De
complexiteit wordt onder andere vergroot doordat het richtlijnvoorstel
twee soorten onbenutte vermogensaftrekken kent: een onbenutte
vermogensaftrek doordat niet aan de EBITDA-grens wordt voldaan (vijf of
tien jaar voort te wentelen) en onbenutte vermogensaftrek voor zover de
winst negatief zou worden (onbeperkt voort te wentelen). Ook wordt een
afzonderlijke behandeling voorgeschreven voor MKB (midden- en
kleinbedrijf). Dit onderscheid wordt niet gemaakt in de vennootschapsbelasting en betekent een extra toets (MKB of niet) en daardoor een
toename van de uitvoeringslasten. Een individuele beoordeling van de
aan te leveren informatie is zeer arbeidsintensief en vergt veel capaciteit.
Vanwege het naar verwachting grote aantal belastingplichtigen dat binnen
het toepassingsbereik kan vallen van de voorgestelde maatregelen, is de
inschatting dat de noodzakelijke berekening van de nieuwe renteaftrekbeperking en de analyse van de jaarlijkse staffels in samenhang met de
earningsstrippingmaatregel en de andere reeds bestaande nationale
renteaftrekbeperking zwaar zal drukken op de uitvoering en tijdige
informatie-uitwisseling bemoeilijkt.
Het richtlijnvoorstel legt verdere druk op het reeds volle IV-portfolio van
de Belastingdienst: de nieuwe vermogensaftrek en de renteaftrekbeperking met de daarbij behorende jaarlijkse staffels voor beide maatregelen moeten worden ingebouwd in de systemen. Gelet op de grote druk
op het IV-portfolio van de Belastingdienst en de werklast die dit voorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

13

meebrengt bovenop de reeds gepubliceerde ambitieuze richtlijnvoorstellen van de EU, kan naar huidige verwachting de gewenste inwerkingtredingsdatum niet gehaald worden. Ook zal dit voorstel gevolgen hebben
voor de planning van overige werkzaamheden.
Tijdige beschikbaarheid van gekwalificeerde medewerkers voor het
toezicht en handhaving bepaalt mede de effectiviteit van de uitvoering.
Deze beschikbaarheid is mede afhankelijk van andere grote initiatieven die
lopen, zoals Pijler 2.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Dit richtlijnvoorstel is van toepassing op belastingplichtigen voor de
vennootschapsbelasting in een of meerdere lidstaten van de EU. Er zullen
zich derhalve geen noemenswaardige implicaties voor ontwikkelingslanden voordoen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3465

14