2023D02223

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hebben
verschillende fracties de behoefte om vragen en opmerkingen voor te
leggen aan de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over het fiche
Herziening Richtlijn Luchtkwaliteit (Kamerstuk 36 246, nr. 5).
De voorzitter van de commissie,
Tjeerd de Groot
De adjunct-griffier van de commissie,
Wiendels

nds-tk-2023D02223

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Inhoudsopgave
Inleiding
VVD-fractie
D66-fractie
GroenLinks-fractie
PvdD-fractie
ChristenUnie-fractie
BBB-fractie
Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met zorg kennisgenomen van het
fiche Herziening Richtlijn Luchtkwaliteit (hierna: «het fiche»).
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
fiche. Gezonde lucht is een onmisbaar onderdeel van een gezond leven
kunnen leiden. Deze leden hebben over het fiche nog een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met teleurstelling kennisgenomen van het fiche. Het betreffende fiche illustreert de positie en
beoordeling van de Staatssecretaris ten aanzien van het voorstel van de
Europese Commissie (EC) omtrent de herziening van de Luchtkwaliteitsrichtlijn, en de inzet van de Staatssecretaris naar aanleiding van het
voorstel op nationaal niveau. Het is goed dat deze richtlijn wordt herzien,
omdat luchtverontreiniging een steeds zichtbaarder en groter probleem
vormt, voornamelijk voor burgers die in zwaar vervuilde gebieden leven
en hier ongemakken of ziekten van ondervinden en zich niet goed kunnen
beschermen tegen de grote industrieën. Toch biedt de nieuwe richtlijn
volgens deze leden niet afdoende zekerheid voor daadwerkelijke
substantiële verandering ten behoeve van mens en natuur, omdat de
doelen uit de richtlijn zwak zijn en de daadkracht erachter verdwijnt door
veel discretionaire ruimte aan de EU-lidstaten. Deze leden hebben zowel
omtrent het voorstel van de EC, als voor de appreciatie en doorwerking
ervan in Nederland nadere vragen en opmerkingen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
het voorliggende fiche over de Herziening van de Richtlijn Luchtkwaliteit
en hebben hierbij nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
fiche. Zij hebben daarover enkele vragen.
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de brief van de
Staatssecretaris betreffende het fiche. Het lid van de fractie BBB heeft nog
wel een aantal vragen.
VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat het voorstel een doel van
nul-verontreiniging voor luchtkwaliteit introduceert. Kan de Staatssecretaris het begrip nul-verontreiniging toelichten?
De leden van de VVD-fractie lezen dat regelmatig de laatste wetenschappelijke inzichten worden geïnventariseerd. Deze leden lezen ook dat elke
vijf jaar een herbeoordeling plaatsheeft op basis van deze laatste
wetenschappelijke inzichten. Kan de Staatssecretaris aangeven welke
consequenties een degelijke herbeoordeling kan hebben?

2

De leden van de VVD-fractie lezen dat het kabinet «op plekken waar dat
mogelijk is» een stap verder wil gaan. Kan de Staatssecretaris aangeven
aan welke plekken zij dan denkt? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe
deze ambitie zich verhoudt tot het uitgangspunt geen regels te willen
stapelen?
De leden van de VVD-fractie lezen dat jaarlijks ongeveer 11.000 mensen
vroegtijdig als gevolg van blootstelling aan luchtverontreiniging
overlijden. Deze leden horen vaak dat Nederland relatief vuile lucht heeft,
echter wanneer we dit cijfer extrapoleren naar de Europese situatie dan is
het procentueel vergelijkbaar (11.000 op 18 miljoen versus 300.000 op 480
miljoen is beide 0,06%). Hoe verklaart de Staatssecretaris dat als lucht in
Nederland relatief minder schoon is dan in de rest van Europa, het aantal
overlijdens als gevolg van die luchtverontreiniging niet substantieel hoger
ligt? Is de Staatssecretaris het met de VVD-fractie eens dat er nog te
weinig kennis met betrekking tot de gezondheidseffecten van luchtvervuiling is?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de nieuwe Europese luchtkwaliteitsstandaarden bij de huidige beleidsvoornemens mogelijk niet haalbaar zijn
en dat de Staatssecretaris erop zal letten dat er geen doelen worden
gesteld die op grond van de uitkomsten van aanvullend onderzoek van
het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM), ook met de
beste inzet van Nederland, niet haalbaar worden geacht. Deze leden lezen
echter ook dat wanneer de doelen niet gehaald worden, er een luchtkwaliteitsplan voor verbetering dient te worden opgesteld. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij dit in de praktijk voor zich ziet? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij omgaat met de termijn van vijf jaar die genoemd
staat in artikel 18 van de richtlijn, in relatie tot het niet haalbaar zijn van
luchtkwaliteitsstandaarden? Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij
aankijkt tegen het begrip «gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting»? Kan zij daarbij aangeven hoe dit begrip zich verhoudt tot de
grote verschillen in bevolkingsdichtheid in de Europese lidstaten?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de effecten voor concurrentiekracht
hoogstens tijdelijk zullen zijn omdat er snel innovaties zullen worden
uitgerold. Kan de Staatssecretaris aangeven welke innovaties zij dan
voorziet en op welke manier die invulling geven aan het voorkomen van
het verlies van concurrentiekracht bij het bedrijfsleven? Kan de Staatssecretaris het behoud aan concurrentiekracht aantonen door middel van een
impactanalyse waaruit dat zou blijken? Kan de Staatssecretaris aangeven
hoe de concurrerende landen invulling geven aan deze richtlijn en kan zij
aangeven op welke manier ze in de onderhandelingen in zal zetten op het
wederzijds behoud van concurrentiekracht?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de EC regels voorschrijft ten
aanzien van monitoring, het aantal zones en bemonsteringspunten. Kan
de Staatssecretaris aangeven in hoeverre Nederland momenteel aan deze
uitgangspunten voldoet? Kan de Staatssecretaris aangeven op welke
manier ontwikkelingen in het meten van concentraties en gezondheidseffecten daarin worden meegewogen? We meten immers vele malen meer
en veel nauwkeuriger dan enkele decennia geleden. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe zij omgaat met de verschillen tussen gebieden? Zijn er
voldoende zones en bemonsteringspunten gedefinieerd om de lokale
verschillen in luchtkwaliteit te meten? Hoe kijkt zij aan tegen het begrip
«monitoringsupersites»? Hoeveel van dergelijke «sites» worden er in
Nederland voorzien?

3

De leden van de VVD-fractie lezen dat de herziening van de richtlijn met
zich meebrengt dat inwoners voor de schade als gevolg van gezondheidseffecten door luchtverontreiniging moeten kunnen worden gecompenseerd door het bevoegd gezag. Op weke manier voorziet de Staatssecretaris in de invulling van deze compensatie? Kan de Staatssecretaris
aangeven welke bestuurslaag bevoegd gezag is in deze en kan zij voor de
periode tot 2050 aangeven hoeveel middelen er benodigd zullen zijn voor
de compensatie? Is de Staatssecretaris het eens met de stelling dat
juridische aantoonbaarheid van schade door het schenden van artikelen
uit deze richtlijn uiterst moeilijk zal zijn?
De leden van de VVD-fractie zien dat de streefwaarden voor fijnstof nog
altijd niet gedifferentieerd zijn naar de aard van de stof, noch naar de
gezondheidseffecten van de aard van de stof terwijl wetenschappers
hebben aangegeven tijdens het rondetafelgesprek over luchtkwaliteit in
de Tweede Kamer, gevoerd op 2 juni 2022, dat dit inzicht helpt bij de te
maken beleidskeuzes en voor eventuele maatregelen. Kan de Staatssecretaris aangeven wat de status is van lopend onderzoek ten aanzien van
deze differentiatie van de PM10 en de PM2,5?
De leden van de VVD-fractie lezen dat het voorstel verplicht tot betere
informatievoorziening aan burgers. Lidstaten moeten de bevolking beter
informeren door onder meer een luchtkwaliteitsindex publiek beschikbaar
te maken waarbij deze index op uurbasis informatie geeft over de
concentratie van SO2, NO2, PM10, PM2,5 en ozon. Kan de Staatssecretaris
aangeven op welk detailniveau (buurt, stad, regio) deze informatie
beschikbaar gesteld gaat worden? Uit eerdere antwoorden op vragen
blijkt dat emissiegegevens van dergelijke stoffen niet kunnen worden
gerelateerd aan individuele vergunningen of bedrijven. Dat leidt ertoe dat
de discussie over emissie en depositie van deze stoffen blijvend zal zijn. Is
de Staatssecretaris het met de stelling eens dat het nemen van maatregelen specifiek gericht op sectoren, individuele bedrijven of het
voorkomen van eerdergenoemde stoffen in een te hoge concentratie in de
lucht pas opportuun is wanneer het effect daadwerkelijk aantoonbaar is?
Op welke wijze gaat de Staatssecretaris ervoor zorg dragen dat er een
balans gevonden wordt tussen de «gemiddeldeblootstellingsverminderingsverplichting», de gezondheidseffecten voor groepen inwoners in
zones of in de nabijheid van bemonsteringspunten en de impact op de
bedrijven die in die gebieden ondernemen?
D66-fractie
De leden van de D66-fractie lezen dat veel van de maatregelen om aan de
advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voor
luchtkwaliteit te voldoen in 2030, zoals eerder geïnventariseerd door het
RIVM, alsnog voor 2050 zullen moeten worden uitgevoerd om het doel
van Zero Pollution in 2050 te kunnen halen. Klopt dat? Zo nee, op welke
manier zal er na 2030 worden toegewerkt naar het doel van 2050? Deze
leden lezen ook dat, bij een eventueel later doel dan 2030 om de grenswaarden te halen, de druk om in de periode 2030–2050 verdere gezondheidswinst te boeken alleen maar toeneemt. Klopt dat? Bent u het met de
stelling eens dat, als blijkt dat de doelen voor luchtkwaliteit in 2030
moeilijk/niet haalbaar blijken, de eerste reactie moet zijn om alles op alles
te zetten met extra maatregelen alvorens de doelen bij te stellen? Zo ja,
hoe heeft de Staatssecretaris hier tot nu toe vorm aan gegeven? Ziet de
Staatssecretaris mogelijkheden om al eerder dan 2050 te voldoen aan de
WHO-advieswaarden? En hoe wil de Staatssecretaris een integrale aanpak
tussen klimaat-, milieu, stikstof- en luchtkwaliteitsbeleid realiseren? Welke
concrete maatregelen worden hiervoor ondernomen? Ziet de Staatssecretaris de verbinding tussen luchtkwaliteit en vergroening van steden en

4

dorpen? En wordt daaraan ook gerefereerd aan het nog steeds krimpende
bosgebied? Op welke manier wordt gezondheidswinst (lees: het ontstaan
en verergeren van longziekten, hart- en vaatziekten, kanker etc.) meegenomen in het beleid op het gebied van luchtkwaliteit?
De leden van de D66-fractie lezen in de beslisnota: «politiek gezien heeft
een later doeljaar voor heel Nederland de voorkeur boven het pleiten voor
uitzonderingen voor bepaalde gebieden (derogaties). In dat laatste geval
zou lijken dat er bijvoorbeeld ten aanzien van Tata Steel met twee maten
gemeten wordt.» Betekent dit dat de Nederlandse positie om te pleiten
voor een later doeljaar (mede) wordt ingegeven door de grote industrie en
andere grote vervuilers? Kunnen scherpe doelen voor 2030 op Europees
niveau de positie van de overheid ten opzichte van de grote bedrijfsleven
niet juist versterken?
In het fiche lezen de leden van de D66-fractie: «Tot dan (uitkomst van het
RIVM-onderzoek) zal Nederland geen andere positie in de Raad aannemen
dan dat het doeljaar binnen de bandbreedte van 2030–2035 kan vallen.»
Hoe moet dit worden geïnterpreteerd? Betekent dit (zoals de tekst
suggereert) dat u zich in de Raad zal inzetten voor een doeljaar binnen de
bandbreedte 2030–2035 en dat hierbij geen specifieke voorkeur uitgesproken zal worden voor een doeljaar later dan 2030? Zo nee, wat zal uw
concrete positie zijn in de Raad op dit gebied?
GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het voorstel voor de
herziening van de EC nieuwe grenswaarden voor 2030 zijn opgesteld voor
luchtverontreinigende stoffen en dat in 2050 de luchtkwaliteit danig
gezond dient te zijn dat het geen gezondheidsschade veroorzaakt aan
mens en natuur, de «nul-verontreiniging». Echter, de nieuwe grenswaarden voor de vervuilende stoffen liggen ver onder het niveau dat de
wetenschappelijke onderzoekscommissie van de WHO in 2021 heeft
vastgesteld. De waarden neigen zelfs sterker naar de WHO-grenswaarden
uit 2005. Zo is de nieuwe jaargrenswaarde voor NO2 20g/m3, terwijl de
WHO 2021 advieswaarde gesteld is op 10 g/m3. De nieuwe dagelijkse
grenswaarde van deze stof is gesteld op 50 g/m3, terwijl de WHO 2021
waarde gesteld is op 25 g/m3. Zo blijkt dat voor vrijwel alle stoffen de
nieuwe grenswaarden ernstig afwijken van de 2021 WHO-advieswaarden.
Wat is de reden dat de nieuwe waarden zo zwak zijn? Op welke manier
heeft de Staatssecretaris zich bij de Europese onderhandelingen ingezet
om de WHO-normen van 2021 leidend te laten zijn bij de nieuwe richtlijn,
conform de uitspraak van de Kamer?1 Hoe apprecieert de Staatssecretaris
deze grenswaarden in verband met de door met gezag beklede WHO
opgestelde WHO-advieswaarden uit 2021? Hoe verhouden deze nieuwe
grenswaarden zich tot de boodschap van de Kamer dat de normen van de
WHO uit 2021 leidend moeten zijn? Gaat de Staatssecretaris dit op
nationaal niveau nog wel waarborgen? In hoeverre zet de Staatssecretaris
zich in om in Nederland inderdaad verder te gaan dan deze nieuwe
grenswaarden, zoals aangegeven in het fiche?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat daarnaast een EU-lidstaat
het behalen van de grenswaarden met vijf jaar kan uitstellen, wat de
Staatssecretaris in het fiche ook aangeeft te zullen doen. Kan de Staatssecretaris onderbouwen dat deze beslissing proportioneel is? Welke
bezwaren zijn er precies die ertoe leiden dat aan de grenswaarden niet
eerder kan worden voldaan? Kan de Staatssecretaris in kaart brengen
waar de specifieke knelpunten liggen? De Staatssecretaris geeft aan dat ze
1

https://parlisweb/parlis/document.aspx?Id=0f839e88-82a0-47a5-a3da-e3beced473cb.

5

zich niet wil binden door doelen vast te stellen voor 2030, omdat zij de
haalbaarheid ervan betwijfelt. Deze leden waarderen de waarden van de
WHO uit 2021 echter juíst als norm. Kan de Staatssecretaris de waardering
toelichten die zij toekent aan deze waarden? Deelt de Staatssecretaris de
mening dat deze WHO-waarden nauwelijks van betekenis zijn indien er zo
gemakkelijk van kan worden afgezien? Zo nee, waarom niet? Hoe
verhoudt deze beslissing zich tot het voornemen om geen bindende
emmissiereductiedoelstellingen voor de industrie op te stellen? Is de
Staatssecretaris van mening dat alle eigen mogelijkheden zijn uitgeput,
zodat met recht gesteld kan worden dat grenswaarden al dan niet
onhaalbaar zijn? Zo ja, kan zij dit onderbouwen? Deze leden lezen ook dat
er in de richtlijnen ruimte is om de grenswaarden te overschrijden.
Wanneer dit gebeurt krijgen EU-lidstaten nog eens drie jaar om plannen
op te stellen en uit te voeren om de waarden wel te halen. Er is echter
geen stok achter de deur. Wat gebeurt er indien deze plannen niet
(voldoende) worden opgesteld? Kan de Staatssecretaris garanderen dat
de uitvoering ervan daadwerkelijk plaatsvindt? Op welke manier kan de
Staatssecretaris zorg dragen dat via deze weg de grenswaarden niet nog
verder uitgesteld zullen worden? Welke mogelijkheden ziet de Staatssecretaris om deze regels voor luchtkwaliteitsplannen te normeren? Deze
leden lezen in het fiche dat voor de bepaling van de haalbaarheid van de
grenswaarden een nieuw onderzoek van RIVM afgewacht moet worden.
Hoe verhoudt dit nieuwe RIVM-onderzoek zich tot het recente onderzoek
dat specifieke maatregelen in kaart bracht om de doelen van de WHO uit
2021 te behalen?2 Welke specifieke acties heeft de Staatssecretaris reeds
ondernomen die in dat rapport gesuggereerd zijn? Wat is precies de
toegevoegde waarde van een nieuw RIVM-rapport, nu er al een bestaat
waarvan de maatregelen niet zijn doorgevoerd? Welke acties onderneemt
de Staatssecretaris om de haalbaarheid van de doelen zo veel mogelijk te
vergroten, in plaats van het instellen van een volgend RIVM-onderzoek?
Hoe kan de Staatssecretaris garanderen dat dit rapport in de praktijk niet
slechts een uitstel van actie betekent?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Staatssecretaris ook
ambitieus wil inzetten op de aanpak van emissies in andere herzieningstrajecten, en dat hierbij de verduurzaming van de luchtvaart, scheepvaart,
mobiliteit en industrie een grote rol spelen. Deze leden zien het belang in
van de samenhang tussen de luchtkwaliteitsdoelstellingen in de zin van
immissiebeleid, en het beperken van emissies in specifieke sectoren in de
zin van emissiebeleid. Slechts indien ook voldoende bronmaatregelen
getroffen worden, zijn de luchtkwaliteitsdoelen haalbaar en realistisch.
Wat voor een concrete maatregelen treft de Staatssecretaris om de
integrale aanpak van immissie- en emissiebeleid te realiseren? Zijn de
huidige luchtkwaliteitsdoelstellingen bijvoorbeeld nog in lijn met het
tijdpad van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord? Kan de Staatssecretaris een tijdpad schetsen van de maatregelen die de integraliteit tussen
de beleidsterreinen bevorderen? Sluiten de bestaande emissiereductiedoelstellingen voor bijvoorbeeld industrie en zeevaart voldoende aan op
de grenswaarden van de WHO uit 2021? Zo nee, is dan niet de reden voor
het onhaalbaar zijn van de luchtkwaliteitsdoelen dat het emissiebeleid niet
daadkrachtig genoeg is? Op welke manier kan de Staatssecretaris
luchtkwaliteitsdoelen en emissiebeleid beter harmoniseren en synchroon
laten lopen? De herziening van de Richtlijn Industriële Emissies speelt in
het kader van integraliteit en luchtkwaliteit een belangrijke rol. Klopt het
dat bij de herziening van deze richtlijn de ambities naar beneden worden
bijgesteld, mede op het gebied van vergunningverlening van Beste
Beschikbare Technieken (BBT) door bezwaren vanuit de industrie? Zo ja,
2

https://www.rivm.nl/publicaties/inventarisatie-van-benodigde-maatregelen-om-whoadvieswaarden-voor-luchtkwaliteit.

6

wat zou dat betekenen voor de haalbaarheid van de huidige luchtkwaliteitsdoelen? Op welke manier kan de Staatssecretaris er zorg voor dragen
dat deze door hun economische belangen gekarakteriseerde sector niet te
veel invloed heeft op de herziening van de richtlijn?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat bij beleid omtrent luchtkwaliteit de gezondheidswinst wordt gemeten in aantal levensmaanden winst
of verlies. De luchtkwaliteitsdoelstellingen bestaan primair voor de
bevordering van de levens van de burgers. Het opnemen van gezondheidsmaatstaven, zoals het ontstaan en verergeren van longziekten, kan
helpen om te monitoren of we op koers liggen om de gestelde gezondheidsdoelen te behalen. Acht de Staatssecretaris het wenselijk dat ook
concrete maatstaven worden opgenomen in de richtlijn waarlangs de
gezondheidsimpact van luchtkwaliteitsbeleid, zoals het ontstaan en
verergeren van longziekten, hart- en vaatziekten en kanker, kan worden
gemeten? Zo nee, waarom niet?
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat de Staatssecretaris het
onnodig acht om de artikelen omtrent de rechterlijke toegang voor
burgers te implementeren. Kan de Staatssecretaris aantonen dat het
gerechtelijk stelsel daadwerkelijk lijdt onder de voorgenomen aanvullende
bepaling? Deelt de Staatssecretaris de mening dat het uitermate
belangrijk is dat burgers in voldoende mate worden beschermd tegen de
vervuilende actoren en dat zij zich per definitie in een zwakkere positie
bevinden, met name door het ingewikkelde en dure karakter van een
rechtsgang? Kan de Staatssecretaris aantonen dat onder het enigszins
gedateerde Verdrag van Aarhus inderdaad de rechtsgang voldoende
wordt gewaarborgd en dat burgers hiermee voldoende op de hoogte zijn
van hun rechten op compensatie?
Partij voor de Dieren-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat in het
voorstel voor de herziening van de WHO-normen pas in 2050 hoeven te
worden behaald. Wat deze leden betreft is dat echt te laat. Nederland telt
1,2 miljoen mensen met een longziekte, elk jaar leidt luchtverontreiniging
tot 12.000 vroegtijdige sterfgevallen en bij een op de vijf kinderen met
astma heeft de ziekte te maken met luchtvervuiling. De WHO stelt dat
luchtvervuiling een van de ernstigste bedreigingen is van de menselijke
gezondheid door het milieu. En er is geen veilige concentratie luchtvervuiling, waarbij er geen gezondheidsrisico’s zijn. In het belang van de
volksgezondheid en een gezonde leefomgeving moeten we zo snel
mogelijk aan de WHO-normen voldoen. Deze leden zijn daarom zeer
teleurgesteld dat de Staatssecretaris niet bereid is om in Europa te pleiten
voor het behalen van de WHO-normen in 2030 in plaats van 2050. Erkent
de Staatssecretaris dat het RIVM heeft laten zien dat Nederland in 2030
aan de WHO-normen kan voldoen, áls er keuzes worden gemaakt over
wat we nog wel en wat we juist niet meer toestaan? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waarom is de Staatssecretaris dan niet bereid om deze keuzes te
maken? En erkent de Staatssecretaris dat het pas behalen van de
WHO-normen in 2050 wel erg laat komt voor longpatiënten die een sterke
verslechtering van hun gezondheid ervaren als gevolg van de huidige
luchtkwaliteit? Zo ja, waarom wil de Staatssecretaris dan niet dat de
WHO-normen eerder dan 2050 worden behaald? Is de Staatssecretaris
zich ervan bewust dat wanneer de WHO-normen pas in 2050 hoeven te
worden behaald, de consequentie hiervan is dat burgers dus tot dan in
een slechte luchtkwaliteit leven met alle gezondheidsschade van dien?
Waarom accepteert de Staatssecretaris dit?

7

De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen ook dat in het Europese
voorstel is opgenomen dat er in 2030 tussendoelen worden gesteld, maar
dat het halen van deze tussendoelen wat deze Staatssecretaris betreft niet
heilig is. De Staatssecretaris geeft namelijk aan dat wat haar betreft de
tussendoelen pas hoeven te worden gehaald in 2035 en dat zelfs dáárna
ook nog uitzonderingen mogelijk moeten zijn. Wat deze leden betreft is dit
onaanvaardbaar. Deze leden vragen de Staatssecretaris om er in Europa
niet voor te pleiten om het jaartal voor het behalen van de tussendoelen
op te rekken, maar in plaats daarvan haar tijd en moeite te steken in het
maken van beleid waarmee de WHO-normen zo snel mogelijk kunnen
worden behaald. Waarom komt de Staatssecretaris niet op voor het
belang van een gezonde lucht voor iedereen, maar probeert zij in plaats
daarvan het behalen van de tussendoelen te vertragen? Wiens belang
dient de Staatssecretaris door het doeljaar uit te stellen? Erkent de
Staatssecretaris dat zij, door het doeljaar uit te stellen, in ieder geval niet
de volksgezondheid dient?
In het verlengde hiervan, vinden de leden van de Partij voor de Dierenfractie het zorgwekkend dat uit de 13e monitoringsrapportage Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit (NSL) – die recentelijk naar de
Kamer is gestuurd – blijkt dat Nederland nog steeds niet overal voldoet
aan de huidige slappe Europese normen voor luchtkwaliteit, gelet op de
overschrijdingen van de norm voor fijnstof (PM10). Uit de monitoringsrapportage blijkt zelfs dat het aantal overschrijdingen van de fijnstof (PM10)
norm in Nederlandse gebieden met intensieve veehouderij niet af, maar
toe is genomen! Hoe verklaart de Staatssecretaris dat het aantal
normoverschrijdingen in 2021 is toegenomen? Wat is de reactie van de
Staatssecretaris op het gegeven dat Nederland dus niet overal voldoet
aan de huidige EU-normen voor luchtkwaliteit? En hoe gaat de Staatssecretaris ervoor zorgen dat er in de volgende monitoringsrapportage op z’n
minst wordt voldaan aan deze huidige slappe EU-normen? Deelt de
Staatssecretaris de zorg dat de omwonenden van intensieve veehouderijen (voornamelijk kippen- en varkensstallen) grote gezondheidsrisico’s
lopen vanwege deze fijnstofconcentraties? Gaat het hierbij voornamelijk
om primair fijnstof (mest-, veren- of strooiseldeeltjes uit stallen) of
secundair fijnstof (gassen waaronder stikstof)? Denkt de Staatssecretaris
dat de gezondheid van omwonenden van intensieve veehouderijen
(overal in Nederland) is geborgd wanneer de door haar genoemde 16
knelpunten zijn opgelost? Welke maatregelen financiert de «Regeling
specifieke uitkeringen oplossen fijnstofknelpunten» rondom veehouderijen?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen in de monitoringsrapportage ook dat er in 2021 miljoenen Nederlanders zijn blootgesteld aan
concentraties boven de strengere WHO-norm voor NO2 en fijnstof (PM10).
Waarbij de hoeveelheid mensen die is blootgesteld aan concentraties
boven de WHO-norm voor fijnstof (PM10) flink is gestegen ten opzichte
van 2020. Hieruit concluderen deze leden dat er nog veel werk te verzetten
is om de luchtkwaliteit te verbeteren, zodat iedereen schone lucht kan
inademen. Wat is de reactie van de Staatssecretaris op het gegeven dat er
miljoenen Nederlanders worden blootgesteld aan luchtvervuiling die de
WHO-normen overschrijden en dat dit aantal toeneemt? In de reactie op
de herziening van de Richtlijn, waarmee de Europese normen meer in lijn
worden gebracht met de WHO-normen, geeft de Staatssecretaris aan te
willen waken voor onhaalbare doelen. Maar er zijn nog tal van maatregelen die de Staatssecretaris kan nemen om de luchtkwaliteit te verbeteren. Er wordt dus hoofdzakelijk gefocust op wat politiek haalbaar wordt
acht, in plaats van dat de gezondheid van mens en milieu voorop wordt
gesteld. Is de Staatssecretaris het met deze leden eens dat er pas zinvol
kan worden gesproken over «onhaalbare doelen», als alle maatregelen
tegen luchtvervuiling zijn uitgeput? De Staatssecretaris is niet bereid om

8

op dit moment extra maatregelen te nemen om de luchtkwaliteit te
verbeteren. Deze leden concluderen daaruit dat voor de Staatssecretaris
de belangen van het bedrijfsleven en geld verdienen blijkbaar zwaarder
wegen dan de volksgezondheid. Is de Staatssecretaris zich ervan bewust
dat zij, wanneer zij geen extra maatregelen neemt, ervoor verantwoordelijk is dat mensen in een slechte luchtkwaliteit blijven leven, met alle
gezondheidsschade van dien?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie lezen ten slotte dat het
Europese voorstel beoogt om vanaf 31 december 2028 elke vijf jaar een
herbeoordeling te maken van de nieuwste wetenschappelijke inzichten
over luchtvervuiling, gezondheids- en milieueffecten en over de noodzaak
de richtlijn te herzien en/of de luchtkwaliteitsstandaarden uit de richtlijn te
herzien. Deze leden vragen zich af wat dit in de praktijk betekent als de
WHO-normen in de toekomst nog verder worden aangescherpt: moet er
dan worden gewacht tot 2028 of een evaluatie vijf jaar daarna, voordat de
nieuwe normen worden overwogen? Is de Staatssecretaris het ermee
eens dat zodra de WHO-normen verder worden aangescherpt, er een
proces in gang moet worden gezet om de richtlijn te herzien en er niet kan
worden gewacht op een evaluatie die in het slechtste geval nog vijf jaar
op zich laat wachten?
ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de Staatssecretaris in welke
mate Nederland op dit moment voldoet aan de bestaande richtlijn en aan
de aangescherpte richtlijn. Tevens vragen deze leden of het klopt dat
Nederland de enige EU-lidstaat is die in zijn geheel niet aan de
WHO-advieswaarden voor luchtkwaliteit kan voldoen in 2030? Zij vragen
welke oorzaken hieraan ten grondslag liggen en vragen van welke
sectoren de grootste extra inzet nodig is om te voldoen aan de nieuwe
regelgeving. Ook vragen deze leden hoe hoog de Staatssecretaris de kans
van het weglekken van sectoren acht, als in Nederland extra inzet nodig
blijkt, en hoe hij dat weegt.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen dat het RIVM heeft onderzocht
wat er nodig zou zijn om al in 2030 aan dezelfde nieuwe jaargemiddelde
WHO-advieswaarden voor de belangrijkste luchtvervuilende stoffen
stikstofdioxide (NO2), en grof en fijnstof (PM10 en PM2,5) te voldoen en
dat dit zonder bijzonder ingrijpende maatregelen niet haalbaar zou zijn.
Deze leden vragen de Staatssecretaris welke maatregelen wel genomen
zouden moeten worden om deze doelstellingen toch te behalen.
De leden van de ChristenUnie-fractie onderschrijven dat ambitieus
bronbeleid essentieel is voor het bereiken van een goede luchtkwaliteit,
waarvan de verduurzaming van de luchtvaart, scheepvaart, mobiliteit en
transport onderdeel is. Zij delen de voorkeur van de Staatssecretaris om
dat te regelen in Europees en/of multilateraal verband, om redenen van
gelijk speelveld en om er zeker van te zijn dat ook de emissies in andere
landen dalen met minder grensoverschrijdende luchtverontreiniging als
gevolg. Zij vragen de Staatssecretaris op welke wijze zij dit in het licht van
dit voorstel vormgeeft en welke extra inzet hierop gepleegd zal worden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of, en zo ja, op welke wijze de
herziening van deze richtlijn leidt tot een uitbreiding van bevoegdheden
van de EC en hoe de Staatssecretaris dit weegt.

9

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welke punten die door
Nederland zijn ingebracht in de consultatiefase niet in het uiteindelijke
voorstel terecht zijn gekomen en welke gevolgen dit heeft voor de
Nederlandse positie ten opzichte van het voorstel.
BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie leest in de brief dat er wordt beoogd een
mechanisme in te bouwen waarmee regelmatig de laatste wetenschappelijke inzichten worden geïnventariseerd, om zo te kijken of de geldende
normen nog steeds in lijn zijn met de laatste stand van de wetenschap, en
of er standaarden moeten komen voor nieuwe stoffen. Wat voor mechanisme wordt dit precies en hoe gaat het concreet eruit zien? Daarnaast
valt te lezen dat de Staatssecretaris, op plekken waar dat mogelijk is, een
stap verder wil gaan, ook als aan de Europese grenswaarden wordt
voldaan, omdat uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat ook bij het
voldoen aan de grenswaarden nog verbetering en daarmee gezondheidswinst mogelijk is. Waar kan Nederland een stap verder gaan volgens de
Staatssecretaris en hoe kunnen we voorkomen dat Nederland door
overambitieuze doelstellingen klem komt te zitten, zoals we nu al zien met
de stikstofcrisis?

10