Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 3196

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN
VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 januari 2024
Op 26 oktober 2023 heeft de Tweede Kamer een motie aangenomen van
de leden Piri en Kröger inzake een uitzondering toepassen en overgaan tot
hervestiging van een aantal kwetsbare Jezidi-ontheemden vanuit Irak met
hulp van UNHCR (Kamerstuk 19 637, nr. 3143).
In deze brief informeer ik uw Kamer over het kabinetsbesluit om de motie
door te geven aan het opvolgende kabinet.
Het kabinet is zich ervan bewust dat de motie is aangenomen nadat ik bij
brief van 28 september 20231 de Kamer heb geïnformeerd dat de motie
niet kan worden uitgevoerd binnen de bestaande regelgeving.
Onder de bestaande beleidsregels2 voor hervestiging geldt een aantal
criteria, waar de individueel gemotiveerde voordracht van UNHCR
onderdeel van uitmaakt. UNHCR kan enkel personen voordragen voor
hervestiging die hun herkomstland hebben verlaten en door UNHCR zijn
aangemerkt als vluchteling. De motie is gericht op Jezidi ontheemden, dat
wil zeggen Jezidi die zich nog in hun herkomstland Irak bevinden. Dit
maakt het onmogelijk om de motie uit te voeren via hervestiging.
Omdat de motie nadrukkelijk verzoekt om kwetsbare Jezidi ontheemden
te hervestigen met hulp van UNHCR, is aan UNHCR gevraagd welke
ondersteuning UNHCR kan bieden. UNHCR heeft laten weten dat er geen
hervestiging wordt uitgevoerd van Jezidi vanuit Irak en dat er geen basis
is om deze groep voor te dragen voor hervestiging. Wel hebben enkele
landen, onafhankelijk van UNHCR, een humanitair toelatingsprogramma
opgezet voor Jezidi in Irak. UNHCR geeft aan dat het onwaarschijnlijk is
dat UNHCR een rol kan spelen in andere vormen van overbrenging door

1
2

kst-19637-3196
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2024

Kamerstuk 19 637, nr. 3168.
Vreemdelingencirculaire 2000, C1/4.7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3196

1

Nederland zoals bijvoorbeeld een humanitair toelatingsprogramma. Op
dit punt kan de motie evenmin worden uitgevoerd.
Zoals de Kamer al is bericht in eerdergenoemde brief van 28 september
zal voor uitvoeren van de motie, in de zin van het overbrengen naar
Nederland van een aantal kwetsbare ontheemde Jezidi in Irak, een nieuwe
legale migratieroute moeten worden gecreëerd. Dit betekent een
fundamentele wijziging in het Nederlands asiel/migratiebeleid zoals we
dat nu kennen. Achtereenvolgende kabinetten inclusief het huidige
demissionaire kabinet hebben het standpunt gehanteerd om geen vormen
van humanitaire toelating te creëren naast hervestiging.
Uit een eerste inventarisatie is gebleken dat bij het ontwikkelen van een
nieuwe migratieroute sprake is van een verscheidenheid van juridische en
uitvoeringsvraagstukken die (nadere) besluitvorming vereisen.
Zo zal, onder meer, moeten worden besloten of de nieuwe route onder het
asiel- of regulier toelatingskader moet worden ontwikkeld, moet nadere
besluitvorming bepalen over welk aantal het gaat, welke Jezidi in
aanmerking komen en welke niet en wat in dat licht onder «kwetsbare
Jezidi» wordt verstaan. Ook moet worden besloten welke criteria en
afbakening verder te stellen, onder andere om de vraag te kunnen
beantwoorden waarom voor deze specifieke groep ontheemden (wel) een
toelatingsroute wordt ontwikkeld en dit niet wordt gedaan voor andere
specifieke groepen.
Met oog op de uitvoering, gelet op eerdergenoemde reactie van UNHCR,
moet worden onderzocht op welke manier potentieel geschikte kandidaten kunnen worden gevonden en of daarvoor in Irak sprake is van een
(andere) adequate en betrouwbare partner waarmee een samenwerkingsverband kan worden aangegaan.
Voorts moet worden besloten wat voor selectieproces voor de nieuwe
migratieroute moet gaan gelden. Bijvoorbeeld, bij hervestiging is sprake
van een zorgvuldige selectie waarbij voorafgaand aan overkomst naar
Nederland wordt beoordeeld dat een over te brengen persoon in
aanmerking komt voor een verblijfsvergunning (incl. eventuele afwijzingsgronden). Daarbij wordt ook een inschatting gemaakt of sprake is van
(complexe) gezinssituaties, nareizende gezinsleden, evenals wat nodig is
voor een zorgvuldige landing in Nederland, zoals bepaalde opvang en
(medische) zorg. Bij voorkeur en in de meeste hervestigingszaken doen
IND en COA dit ter plekke in het opvangland. In dat verband is van belang
dat de veiligheidssituatie in Irak volatiel is en dat op voorhand niet
duidelijk is of het mogelijk zal zijn voor IND (en eventueel COA) om ter
plekke een selectiemissie uit te voeren. Tegelijkertijd kunnen IND en COA
deze zaken mogelijk niet adequaat beoordelen op afstand (d.w.z. op
dossierbasis of via video-verbinding).
Verder zal het hier veelal gaan om personen die niet in het bezit zijn van
een (geldig) reisdocument. Het gegeven dat betrokkenen in hun
herkomstland verblijven is een belemmering om een laissez-passer te
kunnen verstrekken voor de reis naar Nederland.3 Afhankelijk van de
keuze voor een asiel- of regulier toelatingskader gelden verschillende
regels of van een betrokkene c.q. niet of wel kan worden verlangd zich
hiervoor te wenden tot de eigen autoriteiten, en daarmee ook of het
mogelijk is hen naar Nederland over te brengen.

3

Artikel 15 Paspoortwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3196

2

Daarbij is de keuze voor een asiel- of regulier toelatingskader ook
bepalend voor de opvang van betrokken in Nederland en welk inburgeringstraject van toepassing is. COA heeft in principe alleen een rol bij
asiel.
Tot slot moet er rekening mee worden gehouden dat met de ontwikkeling
en uitvoering van het voor de motie benodigde nieuwe toelatingskader de
nodige tijd en kosten zullen zijn gemoeid.
Het kabinet constateert dat de voor de uitvoering van de motie benodigde
besluitvorming niet enkel bepalend is voor de nieuwe toelatingsroute als
zodanig maar ook voor het Nederlandse asiel/migratiebeleid zoals we dat
nu kennen. Dergelijke besluitvorming is niet aan een demissionair kabinet.
De motie wordt daarom doorgegeven aan het opvolgende kabinet.
De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 19 637, nr. 3196

3