> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Voorzitter van de Eerste Kamer
der Staten-Generaal
Postbus 20017
2500 EA Den Haag

Directie Algemene Fiscale
Politiek
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl

Ons kenmerk
AFP/538/2012 U
Uw brief (kenmerk)
151127u

Datum 26 oktober 2012
Betreft Voorstel voor een richtlijn betreffende een gemeenschappelijk stelsel van
belasting op financiële transacties en tot wijziging van Richtlijn 2008/7/EG

Geachte voorzitter,
De vaste Commissie voor Financiën heeft gevraagd om, in aanvulling op het
position paper van het CPB, te beschikken over aanvullende analyses van het CPB
of DNB betreffende alternatieven voor een financiële transactiebelasting (FTT) die
nu (globaal) verkend worden en de mogelijke effecten van versterkte
samenwerking door lidstaten die een FTT willen invoeren.
Alvorens in te gaan op het verzoek van de Commissie zou ik willen opmerken dat
de discussie over een FTT op Europees niveau en het zoeken naar mogelijke
alternatieven voor deze belasting op Europees niveau aan een zeer dynamisch
proces onderhevig is. Voor het uitvoeren van een gedegen analyse over de
economische effecten van mogelijke alternatieven voor een FTT op Europees
niveau is de Europese Commissie de aangewezen instelling en niet zozeer DNB of
het CPB. Alleen de Europese Commissie heeft immers voldoende overzicht over de
verschillende economieën en financiële sectoren. Daarom heeft Nederland eerder
ook in Brussel gepleit dat de Europese Commissie een gedegen studie zou
uitvoeren naar mogelijke alternatieven voor een FTT. Het proces in Brussel
omtrent invoering van een financiële sectorbelasting heeft zich echter in een snel
tempo ontwikkeld. Tijdens de Ecofin Raad van 9 oktober is duidelijk geworden dat
het minimum criterium van negen lidstaten1 om versterkte samenwerking op te
starten is behaald. Dit betekent dat de Commissie op korte termijn een voorstel tot
versterkte samenwerking aan het Europese Parlement en daarna aan de Raad zal
voorleggen.
Door de inzet van deze lidstaten om via versterkte samenwerking een FTT in te
voeren, is het Nederlandse verzoek om een gedegen analyse over een alternatief
op Europees niveau, uitgevoerd door de Europese Commissie, naar de achtergrond
geschoven. Daarom is relatief weinig economisch achtergrondmateriaal
beschikbaar.

1
De lidstaten die tot nu toe hebben aangegeven te willen participeren aan versterkte samenwerking zijn: België,
Duitsland, Estland, Frankrijk, Griekenland, Italië, Oostenrijk, Portugal,Slovenië, Slowakije en Spanje.

Pagina 1 van 5

Over de economische gevolgen van de versterkte samenwerking voor Nederland
kan ik op dit moment weinig zeggen aangezien op dit moment nog onduidelijk is
in hoeverre de uitkomst van de versterkte samenwerking zal afwijken van het
oorspronkelijke Commissievoorstel. Wat dat betreft moet het voorstel van de
Europese Commissie worden afgewacht. Meer in het algemeen kan ik u verwijzen
naar de conclusie uit het CPB-rapport die stelt dat de negatieve economische
gevolgen voor deelnemende lidstaten groter zullen zijn als niet de hele EU
deelneemt, maar slechts een subgroep, zeker als belangrijke financiële centra niet
aan een FTT meedoen.

Directie Algemene Fiscale
Politiek

Ons kenmerk
AFP/538/2012 U

In alle Europese landen bestaat er een consensus dat aan de bancaire sector een
bijdrage gevraagd mag worden voor de publieke kosten van financiële crises. In
Nederland is daarom per 1 oktober 2012 een bankenbelasting ingevoerd. Primaire
doel van een bankenbelasting is om de sector een bijdrage te laten leveren aan de
publieke middelen. Daarnaast is de bankenbelasting zo ingericht dat banken een
hogere bijdrage betalen naarmate zij meer van korte financiering afhankelijk zijn.
Hiermee wordt getracht de bankenbelasting bij te laten dragen aan een meer lange
termijn financiering van banken, hetgeen de financiële stabiliteit kan bevorderen.
Ook de Europese discussie over de invoering van een FTT heeft als doel de
publieke middelen te versterken. De Europese Commissie heeft in september 2011
hierover een voorstel gepresenteerd waarin de opbrengsten als eigen middel zullen
dienen van de Europese Unie. Het CPB, DNB en de AFM hebben zich negatief
uitgelaten over dit voorstel en de effecten voor Nederland, terwijl een jaar eerder
het IMF al wees op tekortkomingen van een FTT2. Op basis van deze negatieve
oordelen heeft het kabinet negatief gereageerd op initiatieven om te komen tot
een Europese FTT en heeft het kabinet, zoals hierboven reeds uiteengezet, de
Europese Commissie tevergeefs verzocht alternatieven te analyseren.
Het kabinet heeft zelf de volgende alternatieven voor een Europees ingevoerde FTT
kunnen identificeren: 1) een financiële activiteiten belasting, 2) een BTW-heffing
op financiële diensten, 3) een beursbelasting vergelijkbaar met de Britse Stamp
Duty en 4) een gecoördineerde bankenbelasting. Hieronder volgt een appreciatie
van deze alternatieven.
1. De Financiële activiteitenbelasting (FAT)
Verschillende soorten belastingen kunnen onder een FAT worden verstaan.
Doorgaans wordt hiermee gedoeld op een belasting op lonen en winsten in de
financiële sector, zoals geopperd door het IMF. De gedachte achter de FAT is dat
hiermee marktfalen en marktverstoringen in de sector kunnen worden aangepakt.
Zo zou een belasting op excessieve lonen en excessieve winsten van banken de
prikkel om risico’s te nemen kunnen verkleinen. De opbrengst van extra risico voor
zowel aandeelhouders als werknemers is dan immers kleiner. Hoewel zo’n
belasting enige corrigerende werking vooraf zou kunnen hebben, kleven hier ook
belangrijke bezwaren aan. Zo is het moeilijk goed te bepalen wanneer sprake is
van normale dan wel excessieve lonen en winsten. Ook bestaat de kans dat door
winsten en lonen te belasten juist die banken geraakt worden die vanwege goed
beleid en risicobeheer goed de crisis zijn doorgekomen. Achteraf kan de belasting
dus averechts werken. Bovendien is toezicht op bankenrisico’s in de ogen van het
2

International Monetary Fund (2010). Final report for the G-20: A Fair and Substantial Contribution by the
Financial Sector.

Pagina 2 van 5

kabinet in de eerste plaats een taak van DNB, de prudentiële toezichthouder. Deze
heeft sinds januari van dit jaar ook expliciet de mogelijkheid om hierbij te toetsen
of het beloningsbeleid aanzet tot het nemen van risico’s. Daarnaast geldt dat de
FAT een economisch concept is dat in de praktijk nog niet veel is toegepast.
Daarmee bestaat onzekerheid over de werking van de belasting in de praktijk en
zijn de administratieve lasten naar verwachting relatief hoog.

Directie Algemene Fiscale
Politiek

Ons kenmerk
AFP/538/2012 U

2. BTW heffing op financiële diensten
Op dit moment zijn bepaalde financiële diensten vrijgesteld van een BTW-heffing.
Deze BTW-vrijstelling is verplicht en geldt voor de hele Europese Unie. Een BTWheffing op deze diensten zou de afwijkende behandeling van financiële diensten ten
opzichte van andere diensten recht trekken. De vrijstelling van de financiële
diensten is echter niet zonder reden. Het is namelijk bij financiële diensten zeer
lastig om een maatstaf van BTW-heffing te bepalen, zeker als de financiële dienst
wordt verhandeld door een keten van financiële intermediairs. Bovendien is het
heel lastig om tot overeenstemming te komen op dit dossier. Er wordt in Brussel al
5 jaar onderhandeld om de BTW-vrijstelling voor financiële diensten te
moderniseren en een gelijk speelveld te bewerkstelligen. Er zijn de afgelopen
periode geen signalen ontvangen waaruit blijkt dat de huidige impasse op korte
termijn doorbroken zal worden.
3. Een Stamp Duty
Het Verenigd Koninkrijk (VK) heeft naast een bankenbelasting ook een andere
financiële sectorbelasting in de vorm van een Stamp Duty. Deze Stamp Duty wordt
geheven als aandelen, die oorspronkelijk zijn uitgegeven in het VK, worden
verhandeld. Het maakt voor de heffing van de Stamp Duty niet uit of dat aandeel
in het VK of buiten het VK is verhandeld. In beide gevallen vindt de heffing
onverkort plaats. Hierdoor heeft de Stamp Duty een wereldwijde werking. Het
tarief is 0,5% over de waarde van de transactie. De inning vindt plaats door de
elektronische effecten-afwikkelorganisatie (CREST) van de London Stock
Exchange. De Stamp Duty kent verschillende verrekeningsmethodes en
vrijstellingen om de liquiditeit in de financiële markt te waarborgen.
De Stamp Duty is zo vormgegeven dat in feite alleen de eindgebruikers worden
belast en niet de financiële instellingen. De Stamp Duty mist zodoende, anders dan
de bankenbelasting en de FTT, het doel om de financiële sector een bijdrage te
laten leveren aan de publieke middelen. Verder heeft Nederland geen effectenafwikkelorganisatie die vergelijkbaar is met CREST. Voor de uitvoering van een
Stamp Duty zal het opzetten van een dergelijk systeem noodzakelijk zijn.
Bovendien dient er goed rekening gehouden te worden met de economische
gevolgen van een dergelijke belasting. Zo blijkt dat als gevolg van de onlangs in
Frankrijk geïntroduceerde Stamp Duty de beurshandel in aandelen van grote
ondernemingen is verminderd met 8% en de handel van de Midcap-bedrijven is
verminderd met 15%. De Italiaanse regering is voornemens een beursbelasting in
te voeren, maar heeft aangegeven te vrezen voor een krimp van 30% van de
aandelenhandel.

Pagina 3 van 5

4. Gecoördineerde bankenbelasting
De op 1 oktober jl. ingevoerde bankenbelasting heeft als belastingbasis het totaal
van schulden van banken met een balanstotaal boven de 20 miljard euro, waarbij
onder andere deposito’s, die op grond van het depositogarantiestelsel voor
dekking in aanmerking komen, zijn uitgezonderd. Hierdoor betalen grotere banken
een hogere belasting, wat past bij de grotere risico’s voor de overheidsbegroting
van een groter bankfaillissement volgend uit de impliciete overheidsgarantie.
Daarnaast is het belastingpercentage hoger voor de kortlopende schulden. Dit
draagt bij aan de financiële stabiliteit, omdat dit de kosten van korte, en dus meer
risicovolle, financiering verhoogt. De administratieve lasten, die gepaard gaan met
invoering van deze op balanstotaal gebaseerde belasting, zijn beperkt.

Directie Algemene Fiscale
Politiek

Ons kenmerk
AFP/538/2012 U

Niet alleen Nederland, maar vele andere Europese lidstaten hebben een dergelijke
bankenbelasting ingevoerd. Een logische vervolgstap zou daarom zijn om de
bankenbelasting op Europees niveau te coördineren. Dit voorkomt dat tussen alle
lidstaten multilaterale verdragen gesloten moeten worden om dubbele
belastinginning te voorkomen. Een bijkomend groot voordeel van een dergelijk
initiatief is dat er geen bevoegdheden aan de EU worden overgedragen, en dat er
een gelijk speelveld wordt gecreëerd. Het kabinet pleit daarom in Europa voor het
coördineren van de bankenbelastinggrondslagen. Vooralsnog blijkt hiervoor echter
in Europa onvoldoende draagvlak te bestaan.
Tot slot zou ik uw Kamer op het gevaar willen wijzen van een excessieve stapeling
van maatregelen ten aanzien van de financiële sector. Een te grote stapeling zou
ernstige gevolgen kunnen hebben voor de economische groei. Ook uw Kamer heeft
hier zelf aandacht voor gevraagd, zoals onder andere blijkt uit de motie van het Lid
van de Eerste Kamer der Staten-Generaal mevrouw Sent3 en de verschillende
vragen die hierover door de Tweede Kamer zijn gesteld4. Om deze reden ben ik
zeer terughoudend om nadere belastingen te ontwikkelen die specifiek zijn gericht
op de financiële sector, zonder een goed beeld te hebben van de cumulatieve
impact van alle maatregelen die onlangs zijn ingevoerd. Om deze reden heb ik
aangekondigd5 dat DNB deze cumulatieve impact zal monitoren en dat ik hiervan
verslag zal doen aan uw Kamer.
Conclusie
De regering is van mening dat invoering van een bankenbelasting, met als doel
om een bijdrage van de financiële sector aan de publieke middelen te vragen,
gerechtvaardigd is. Hierbij dienen wel de mogelijk negatieve effecten op de
kredietverlening in ogenschouw te worden genomen. Daarom is het van groot
belang dat DNB de effecten op de kredietverlening monitort.
Op basis van bovenstaande analyse heeft de regering geconcludeerd dat op
Europees niveau de meest wenselijke stap is om bankenbelastingen te
coördineren. De Nederlandse regering heeft hiervoor dan ook in Brussel gepleit.
Gezien de laatste ontwikkelingen, vooral het behalen van het quorum voor de
3

Kamerstukken I 2011/12, 33 121, J.
Zoals bijvoorbeeld: Inbreng verslag van een schriftelijk overleg (d.d. 10 oktober 2012 voorgelegd aan de
staatssecretaris van Financiën)
over de effecten van de verschillende voorgenomen maatregelen op balansen en kredietverlening van banken
(Kamerstukken II 2011/12, 33 121, nr. 33) en de analyse van de Nederlandsche Bank (DNB) hierover,
2012D37458
5
Kamerstukken, 2012/13, 33 121, nr. 35
4

Pagina 4 van 5

versterkte samenwerkingsprocedure, bestaat momenteel onvoldoende steun voor
het Nederlandse voorstel om te komen tot een gecoördineerde bankenbelasting.
Zoals eerder in de brief is aangegeven kan ik u op dit moment nog niet veel
mededelen over de uitwerking en de economische consequenties van een
versterkte samenwerking van de FTT in andere lidstaten. Zodra de analyse op het
voorstel is afgerond, zal ik mijn visie met u delen.

Directie Algemene Fiscale
Politiek

Ons kenmerk
AFP/538/2012 U

Hoogachtend,
de Staatssecretaris van Financiën,

mr. drs. F.H.H. Weekers

Pagina 5 van 5