Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1782

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 oktober 2017
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Algemene Zaken, art.50 van
17 oktober 2017.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1782
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1782

1

VERSLAG RAAD ALGEMENE ZAKEN (RAZ + RAZ Art. 50) VAN 17
OKTOBER 2017
De Raad Algemene Zaken (RAZ) bereidde de Europese Raad (ER) van 19
en 20 oktober a.s. voor, waarbij bespreking langs onderstaande lijnen
verliep. In het verslag van de ER wordt u geïnformeerd over de
uitkomsten van de ER op deze punten (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1260). Ten
tijde van de RAZ was de Agenda van de Europese Raad tot 2019
(«Leaders» Agenda»), die door de voorzitter van de ER is verspreid, nog
niet beschikbaar (zie brief Agenda van de Europese Raad tot 2019, die uw
Kamer is toegekomen d.d. 18 oktober 2017 (Kamerstuk 21 501-20, nr.
1259)). Nederland heeft ten aanzien van de discussie over de toekomst
van de EU gewezen op het belang van het vasthouden van de focus op
hoofdlijnen en op concrete resultaten voor burgers en bedrijven, zoals
uiteengezet in de geannoteerde agenda voor de ER (zie Kamerstuk
21 501-20, nr. 1250). Daarbij heeft Nederland het belang van een actieve
rol van de RAZ om toe te zien op de implementatie van ER-besluiten en
het bijdragen aan de discussie over de toekomst van de EU onderstreept.
Migratie
In de ER-conclusies1 zullen de belangrijkste aspecten op het gebied van
het thema migratie worden opgenomen. De Commissie en een grote
groep lidstaten spraken hun steun uit voor het snel afronden van de
herziening van het GEAS. Nederland heeft versterking van de buitengrenzen, herziening van het GEAS en de externe dimensie als de drie
kernelementen van migratiebeleid benadrukt. Ten aanzien van het GEAS
heeft Nederland gesteld dat er een compromis moet worden gevonden
waarbij alle landen hun verantwoordelijkheid zullen nemen. Ook heeft
Nederland aandacht gevraagd voor vergroting van de inzet voor het
verbeteren van leefomstandigheden in Libië, vooral via UNHCR en IOM.
Nederland benadrukte dat de EU en de lidstaten in samenhang met derde
landen moeten werken aan effectieve partnerschappen waarbinnen ook
terugkeersamenwerking wordt verbeterd.
Digitaal Europa
De Europese Raad zal de uitkomsten van de Tallinn Digital Summit, die op
29 september jl. georganiseerd werd en waar gesproken werd over een
het belang van een coherent en sterk digitaal Europa, verwelkomen. De
Europese Raad zal het belang van de kansen die digitalisering biedt op het
gebied van innovatie, concurrentievermogen, economische groei en
werkgelegenheid. Nederland acht het van belang dat de Europese Raad
het afronden en implementeren van de digitale interne marktstrategie
voor eind 2018 onderstreept.
Defensie: PESCO en EDF
Op het gebied van Europese defensie- en veiligheidssamenwerking is
gesproken over de lopende voorbereidingen voor oprichting van
Permanent Gestructureerde Samenwerking (PESCO) en het Europees
Defensiefonds (EDF), waaronder financiering. Er was consensus over de
richting van de Europese defensiesamenwerking. Enkele lidstaten
benoemden het belang van inclusiviteit in PESCO. Ook pleitten verschillende lidstaten voor een goede samenwerking met de NAVO. Nederland
benadrukte, gesteund door een aantal andere lidstaten, het belang van
grensoverschrijdende markttoegang voor het midden- en kleinbedrijf in

1

Zie EUCO 11572/17.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1782

2

het kader van het Europees Defensie Industrieel Ontwikkelprogramma
(EDIDP).
Externe Betrekkingen: Turkije
De Raad sprak kort over Turkije in voorbereiding op de bespreking van de
betrekkingen van de Europese Unie met dit land tijdens het diner van de
Europese Raad op 19 oktober. Lidstaten onderstreepten hun grote zorgen
met betrekking tot de ontwikkelingen van de rechtsstaat. Tevens werd
benadrukt dat alle aspecten van de EU-Turkije relatie aan de orde kunnen
komen en onderstreepten het strategisch belang van Turkije alsmede de
wens dat Turkije niet verder van de Unie afdrijft.
Media en rechtsstaat
Tijdens de Raad Algemene Zaken is een thematische discussie gevoerd
over het onderwerp mediapluralisme en de rechtsstaat in het digitale
tijdperk. De actualiteit van dit onderwerp werd nog eens onderstreept
door de recente moord op de onderzoeksjournaliste Daphne Caruana
Galizia in Malta, waarover de lidstaten hun afschuw en medeleven
uitspraken.
Tijdens de discussie kwam het belang van onafhankelijke media voor de
democratische rechtsstaat aan bod, alsmede de risico’s die nepnieuws en
desinformatie met zich mee brengen. Nederland sprak waardering uit
voor het gekozen onderwerp en benadrukte dat het bij mediapluriformiteit
ook gaat om financiële onafhankelijkheid van media en de invloed die van
sommige landen uitgaat op de media. De oplossing voor illegale content
online zit wat Nederland betreft niet in meer regelgeving en censuur, maar
bijvoorbeeld in de bevordering van mediageletterdheid. Het belang van
mediawijsheid werd door vrijwel alle lidstaten beaamd. Voorts noemde
Nederland enkele positieve nationale maatregelen, zoals het Expertisecentrum Mediawijsheid en Stimuleringsfonds Journalistiek. Tot slot riep
Nederland op tot een meer gecoördineerde benadering in de verschillende fora en noemde de toegevoegde waarde van de expertise van de
Raad van Europa en het Grondrechtenagentschap.
Het belang van het houden van deze jaarlijkse dialoog over de rechtsstaat
werd nog eens benadrukt door vrijwel alle lidstaten en door sommigen
werd de mogelijkheid geopperd om in de toekomst maatschappelijke
organisaties uit te nodigen voor de dialoog. Het Estse voorzitterschap zal
binnen het trio-voorzitterschap mogelijkheden voor een follow-up bezien.
Toekomst Inter-Institutioneel Akkoord Beter Wetgeven
Dit punt, zoals aanvankelijk gecommuniceerd naar uw Kamer (Kamerstuk
21 501-02, nr. 1778), is komen te vervallen.
RAZ in artikel 50 samenstelling
Stand van zaken
De Raad Algemene Zaken is ook in Artikel 50 samenstelling bijeengekomen om met de 27 lidstaten de stand van zaken in de Brexitonderhandelingen en de hieraan gerelateerde concept-conclusies voor de
Europese Raad Art. 50 te bespreken. De concept-conclusies benoemen de
voortgang die tot nu is bereikt en geven aan dat de Europese Raad van
december voortgang in de onderhandelingen opnieuw zal bezien. Is deze
op alle drie de belangrijke onderwerpen van een ordelijke uittreding
voldoende, dan zal de Europese Raad aanvullende richtsnoeren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1782

3

aannemen met betrekking tot het kader voor de toekomstige relatie en
mogelijke overgangsregelingen. Daarmee kan dan de stap naar de tweede
fase van de onderhandelingen worden gemaakt. Afsluitend roepen de
concept-conclusies de Raad en de Commissie (in de persoon van de
hoofdonderhandelaar) op om gezamenlijk hiertoe de noodzakelijke interne
voorbereidingen te treffen. De concept-conclusies werden door de RAZ
niet gewijzigd.
De onderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk worden namens de
EU27 gevoerd door de Commissie op basis van richtsnoeren van de
Europese Raad en een door de Raad Algemene Zaken verstrekt gedetailleerd mandaat. Hoofdonderhandelaar Michel Barnier wees de RAZ op de
goede samenwerking tussen de verschillende EU-instellingen en de
belangrijke centrale rol van de Raadswerkgroep Art. 50 bij het formuleren
van de onderhandelingsinzet van de EU27. Hij uitte zijn teleurstelling dat
er op dit moment niet anders geconcludeerd kan worden dan dat er
onvoldoende voortgang is geboekt op de drie onderwerpen van de eerste
fase. Het VK heeft nagelaten de afgelopen vijf onderhandelingsronden
daarvoor te benutten. De uitdaging is nu om de onderhandelingen
zodanig te versnellen dat de Europese Raad in december wel voldoende
vooruitgang kan concluderen, zodat de stap naar de tweede fase van de
onderhandelingen kan worden gemaakt. De Commissie zal de ruimte
benutten die het onderhandelingsmandaat geeft en heeft aan het VK drie
nieuwe onderhandelingsronden voorgesteld. De EU27 zal zich in eenheid
inzetten voor voortgang in de onderhandelingen, maar moet zich ook
collectief voorbereiden op een situatie van «no deal».
Hij onderstreepte tot slot de noodzaak dat de EU27 in december de eigen
positie over het kader voor de toekomstige relatie en een mogelijke
overgangsperiode bepaald moet hebben. Van belang daarbij zijn onder
meer de garantie voor een «level playing field», componenten voor een
economisch partnerschap inclusief handel en samenwerking met het VK
als derde land op terreinen zoals onderzoek/innovatie en veiligheid en
justitie.
EMA
En marge van de RAZ art. 50 is gesproken over de verplaatsing van het
European Medicine Agency (EMA) en de European Banking Authority
(EBA). De Commissie benadrukte nog eens dat zij geen partij is bij de
besluitvorming en naar eer en geweten de beoordeling heeft uitgevoerd
van de verschillende biedingen. De Commissie vroeg aandacht voor twee
punten: (1) de financiële bijdragen van potentiële gastlanden en minimalisering van de impact op de EU-begroting en (2) continuïteit van de
werkzaamheden waarmee het patiëntenbelang is gediend. Bij dat laatste
gaat het vooral om het tijdig beschikbaar hebben van geschikte en goed
toegankelijke huisvesting, het behoud van ervaren personeel (o.a. door
goede begeleiding van de verhuizing van personeel en families) en een
gedegen verhuisplan voor de agentschappen en begeleiding door het
gastland. Een grote groep lidstaten benadrukte het belang van continuïteit
van de werkzaamheden, gezien het feit dat het hier om bestaande
agentschappen gaat. Nederland gaf aan dit ook als een zwaarwegend
criterium te beschouwen en benadrukte tegelijkertijd de afspraken ten
aanzien van geografische spreiding voor nieuwe agentschappen uiteraard
te zullen respecteren. Voor een andere groep lidstaten staat geografische
spreiding heel hoog in het vaandel; niet alleen voor nieuwe agentschappen, maar ook voor bestaande als EMA en EBA, wanneer de
biedingen voldoen aan alle technische criteria. Op grond van deze
discussie kan worden geconcludeerd dat er duidelijk meer aandacht is
gekomen voor de risico’s van de EMA-verhuizing, terwijl voor de zomer
nog sprake was van een tegenstelling tussen enerzijds continuïteit van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1782

4

werkzaamheden en anderzijds geografische spreiding. Het voorzitterschap
concludeerde dat zijn Minister-President en marge van ER art. 50 zal
rapporteren over de gevoerde discussie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-02, nr. 1782

5