Jaarverantwoording 2019

Politie

Inhoud
Voorwoord ............................................................................................................................................................... 4
Samenvatting........................................................................................................................................................... 6
Jaarverslag........................................................................................................................................................... 10
1 Korpsontwikkelingen ........................................................................................................................................... 11
1.1 Missie, visie en kernwaarden ....................................................................................................................... 11
1.2 Strategische koers ....................................................................................................................................... 11
1.3 Qualiteitsstelsel ............................................................................................................................................ 12
1.4 Samenwerken aan een betere politieorganisatie ......................................................................................... 13
1.5 Ontwikkelen van het politiebestel (Evaluatie Politiewet 2012) ...................................................................... 14
1.5.1 Flexibiliseringsagenda ........................................................................................................................... 15
1.5.2 Doorontwikkeling Begroten en Budgetteren .......................................................................................... 15
1.6 Inzet regeerakkoord gelden ......................................................................................................................... 15
2 Operatiën ............................................................................................................................................................ 17
2.1 Inleiding........................................................................................................................................................ 17
2.2 Prioriteitstelling gezag en lokale verbondenheid .......................................................................................... 18
2.2.1 Versterken gebiedsgebonden politiewerk .............................................................................................. 18
2.2.2 Verbeteren en vernieuwen van de opsporing ........................................................................................ 20
2.2.3 Informatiegebruik optimaliseren............................................................................................................. 21
2.3 Veiligheidsagenda ........................................................................................................................................ 21
2.3.1 Algemeen .............................................................................................................................................. 21
2.3.2 Ondermijning ......................................................................................................................................... 22
2.3.3 Mensenhandel ....................................................................................................................................... 26
2.3.4 Cybercriminaliteit en online-kindermisbruik ........................................................................................... 29
2.3.5 Executie ................................................................................................................................................. 33
2.4 Regionale beleidsplannen op landelijke thema’s ......................................................................................... 34
2.4.1 Algemeen .............................................................................................................................................. 34
2.4.2 Terrorisme en extremisme ..................................................................................................................... 34
2.4.3 Dienst Speciale Interventies .................................................................................................................. 35
2.4.4 High impact crimes en mobiel banditisme ............................................................................................. 36
2.4.5 Kindermishandeling en huiselijk geweld ................................................................................................ 40
2.4.6 Personen met verward gedrag .............................................................................................................. 42
2.5 Inzet mensen en middelen in de operatie .................................................................................................... 42
2.5.1 Bezetting per eenheid ............................................................................................................................ 43
2.5.2 Huisvesting ............................................................................................................................................ 44
2.5.3 Vervoer .................................................................................................................................................. 45
2.6 Inbedding meldkamer................................................................................................................................... 46
3 Bedrijfsvoering .................................................................................................................................................... 48
3.1 Inleiding........................................................................................................................................................ 48
3.2 Personeel ..................................................................................................................................................... 48

1

3.2.1 Algemeen .............................................................................................................................................. 48
3.2.2 Cao ........................................................................................................................................................ 48
3.2.3 Vrijwilligersmanagement........................................................................................................................ 51
3.2.4 Sterktebeleid.......................................................................................................................................... 52
3.2.5 Externe inhuur/sourcing strategie .......................................................................................................... 55
3.3 Sociale paragraaf ......................................................................................................................................... 57
3.3.1 Algemeen .............................................................................................................................................. 57
3.3.2 Diversiteit en inclusie ............................................................................................................................. 57
3.3.3 Verzuim ................................................................................................................................................. 59
3.3.4 Banenafspraak (arbeidsbeperkten) ....................................................................................................... 60
3.3.5 Preventie en zorg .................................................................................................................................. 62
3.4 Informatievoorziening ................................................................................................................................... 65
3.5 Bescherming persoonsgegevens ................................................................................................................. 67
3.6 Facilitair management .................................................................................................................................. 68
3.7 Representatiekosten .................................................................................................................................... 71
3.8 Veiligheid, Integriteit en Klachten ................................................................................................................. 72
4 Risicoparagraaf .................................................................................................................................................. 76
5 Control, toezicht en financiën ............................................................................................................................. 81
5.1 Ontwikkeling, control en toezicht .................................................................................................................. 81
5.2 Auditcommissie ............................................................................................................................................ 82
5.3 In Control Statement .................................................................................................................................... 82
5.4 Treasury ....................................................................................................................................................... 85
5.5 Financieel resultaat ...................................................................................................................................... 86
Jaarrekening ........................................................................................................................................................ 90
6. Jaarrekening ...................................................................................................................................................... 91
6.1 Kerncijfers .................................................................................................................................................... 91
6.2 Exploitatierekening 2019 .............................................................................................................................. 93
6.3 Balans per 31 december 2019 ..................................................................................................................... 94
6.4 Kasstroomoverzicht 2019............................................................................................................................. 95
7. Toelichting algemeen......................................................................................................................................... 96
7.1 Algemene toelichting .................................................................................................................................... 96
7.2 Algemene grondslagen ................................................................................................................................ 98
7.3 Grondslagen voor de waardering van het resultaat ..................................................................................... 99
8. Toelichting op de exploitatierekening .............................................................................................................. 106
8.1 Bijdragen .................................................................................................................................................... 106
8.2 Personeel ................................................................................................................................................... 107
8.3 Rente ......................................................................................................................................................... 114
8.4 Opleiding en vorming ................................................................................................................................. 115
8.5 Huisvesting ................................................................................................................................................ 115
8.6 Vervoer ...................................................................................................................................................... 116
8.7 Verbindingen en automatisering ................................................................................................................ 116

2

8.8 Geweldsmiddelen en uitrusting .................................................................................................................. 117
8.9 Operationeel .............................................................................................................................................. 118
8.10 Beheer ..................................................................................................................................................... 119
8.11 Specificatie accountantshonoraria ........................................................................................................... 119
9. Toelichting op de balans per 31 december 2019 ............................................................................................. 121
9.1 Materiële vaste activa ................................................................................................................................ 121
9.2 Financiële vaste activa ............................................................................................................................... 122
9.3 Voorraden .................................................................................................................................................. 123
9.4 Vorderingen en overlopende activa............................................................................................................ 123
9.5 Rekening-courant Ministerie van Financiën ............................................................................................... 124
9.6 Liquide middelen ........................................................................................................................................ 124
9.7 Algemene reserve ...................................................................................................................................... 125
9.8 Voorzieningen ............................................................................................................................................ 125
9.9 Langlopende schulden ............................................................................................................................... 126
9.10 Kortlopende schulden .............................................................................................................................. 127
9.11 Financiële instrumenten ........................................................................................................................... 129
9.12 Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen ............................................................................ 130
10. Toelichting op het kasstroomoverzicht .......................................................................................................... 133
11. Bedrijfsvoeringsparagraaf .............................................................................................................................. 134
12. Gebeurtenissen na balansdatum ................................................................................................................... 138
13. Ondertekening ............................................................................................................................................... 139
Overige gegevens .............................................................................................................................................. 140
14. Overige gegevens ......................................................................................................................................... 141
14.1 Bepalingen inzake resultaatbestemming.................................................................................................. 141
14.2 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant .............................................................................. 142
Bijlagen............................................................................................................................................................... 147
15. Bijlagen bij de Jaarrekening ........................................................................................................................... 148
I: Staat van overdrachten en bestedingen (rijks)bijdragen ............................................................................... 148
II: Besteding bijdragen vorming nationale politie .............................................................................................. 150
III: Recherchesamenwerkingsteam (RST) ....................................................................................................... 150
IV: Aan de Politieacademie ter beschikking gestelde middelen ....................................................................... 152

3

Voorwoord

Terwijl ik dit voorwoord schrijf, zitten we middenin de Coronacrisis. En is op dit moment onduidelijk hoe lang
deze situatie zal duren en hoe ernstig de gevolgen zijn. Wat wél duidelijk is: “2020 wordt een jaar dat ieder van
ons zich een leven lang zal herinneren”, aldus onze koning. Deze situatie vraagt ongelofelijk veel van ons als
politie. Als professional, maar ook als persoon. De koning sprak zijn grote waardering uit, het publiek dankte
alle hulpverleners met een nationaal applaus. Ik ben trots op de inzet, creativiteit en hulpvaardigheid van alle
collega’s in deze onzekere tijd. Mijn boodschap aan hen wil ik ook aan u meegeven, beste lezer: “Pas goed op
uzelf, pas goed op elkaar”.

Dit is alweer de zevende jaarverantwoording, waarin u leest over de ontwikkelingen en onze resultaten
in het voorgaande jaar. Met veel dank aan alle collega’s die dit voor u inzichtelijk hebben gemaakt.
Wie terugkijkt op 2019 kan niet om een aantal ingrijpende gebeurtenissen heen. Maandag 18 maart
begint als een rustige dag als om 10.42 uur de melding via de porto binnenkomt: “Schietincident in
tram.” Vier onschuldige reizigers komen om het leven, de schutter slaat op de vlucht. Het scenario
“Manhunt” ligt klaar voor uitzonderlijke situaties als deze en treedt in werking. Al enkele uren laten
wordt de dader gepakt. Daar krijgen de collega’s terecht veel complimenten voor.
En dan exact een half jaar later, 18 september, de brute moord op advocaat Derk Wiersum. Ik heb dat
ervaren als een persoonlijke aanval op ons, de politie, op het OM. Ik sprak toen over een nieuwe
werkelijkheid. Waarin we tientallen personen extra moesten beveiligen. En daarvoor honderden
mensen uit de politie-eenheden wegtrekken. Collega’s uit de noodhulp, uit de wijken.
Al jaren maken we ons sterk voor een veiliger Oud & Nieuw zonder gevaarlijk vuurwerk zodat
politiemensen hun werk tijdens de jaarwisseling veilig kunnen doen. Dat pleidooi sluit aan bij de
aanbevelingen die de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2017 deed. Het kabinet heeft nu besloten tot
een verbod op knalvuurwerk en vuurpijlen. Met dit besluit heeft het kabinet een grote stap in de goede
richting gezet.
Minder zichtbaar, maar steeds sterker merkbaar, zijn de gevolgen van cybercriminaliteit. Het aantal
slachtoffers neemt toe, zeven op de tien Nederlanders heeft hier wel eens mee te maken gehad.
Bijvoorbeeld met gijzelsoftware: cybercriminelen versleutelen computergegevens en eisen losgeld om
deze weer beschikbaar te stellen. Zo werd de Universiteit Maastricht eind 2019 getroffen door een
cyberaanval, met als gevolg dat medewerkers en studenten geen toegang meer hadden tot hun
gegevens.
Naast deze veranderende dreigingen hebben we in 2019 ook enkele successen kunnen laten zien. Zo
sloten we 2019 af met het geweldige nieuws van de arrestatie van Ridouan T. in Dubai. Dankzij een
maandenlange speurtocht en in intensieve samenwerking met internationale collega’s. En niet veel
later hadden we ook zijn belangrijkste handlanger te pakken.
Diezelfde grensoverschrijdende samenwerking heeft ook een succesvolle actie opgeleverd in de strijd
tegen cybercriminaliteit. Zo is een gevaarlijk hackwapen offline gehaald door een internationale
politieactie in meerdere landen, waaronder België, Nederland, Australië, Spanje, Zweden, Polen, het
Verenigd Koninkrijk en Colombia. Hackers gebruikten het programma in 124 landen, waaronder in
Nederland, om gegevens van tienduizenden internetgebruikers te stelen.
Veiligheid verandert en wij als politie veranderen. De komende jaren nemen we afscheid van
zeventienduizend collega’s. En hebben we dus veel nieuwe politiemensen nodig. We zullen een veel

4

diverser korps worden. Dat wíllen we worden. Niet uit principe, maar uit noodzaak. En ik heb het al
vaker gezegd: diversiteit is voor mij meer dan de verhouding man-vrouw of etniciteit. We hebben wijkén webagenten nodig, hoog en praktisch opgeleid, jong en oud.
We hebben veel collega’s nodig, ook omdat er een steeds groter beroep op ons wordt gedaan. En we
moeten voorkomen dat we alles uit de wijk trekken en daarmee het zicht op de jeugd verliezen. Dat
crimineel talent zo de kans krijgt om zich te ontwikkelen.
Dat vraagt om keuzes maken. Maar dat vraagt ook om een stabiele en duurzame financiering van de
rechtstaat. Vooruitkijkend naar wat nodig is. Deze jaarverantwoording is één van de instrumenten die
daar bij kan helpen.
Erik Akerboom
korpschef

5

Samenvatting

6

*Definitie ziekteverzuim is in 2019 aangepast. Zie ook paragraaf 3.3.3

7

Financieel

8

9

Jaarverslag

10

1 Korpsontwikkelingen
Dit hoofdstuk gaat in op de basis van de organisatie – zoals de missie, visie, strategie en
strategieontwikkeling van het korps. Ook de ontwikkeling van het politiebestel en de inzet van de
regeerakkoord gelden, komen hier aan de orde.
1.1 Missie, visie en kernwaarden

Missie
De politie is ‘waakzaam en dienstbaar’ aan de waarden van de rechtsstaat. Deze missie vervult de
politie door, afhankelijk van de situatie, gevraagd en ongevraagd te beschermen, te begrenzen of te
bekrachtigen. Bij het beschermen van mensen gaat het om hun leven, vrijheid en bezittingen. De politie
grijpt in acute noodsituaties dwingend in, zonder aanzien des persoons. Waar anderen een stap terug
doen, stappen politiemedewerkers naar voren en treden zij op, desnoods met geweld en gevaar voor
eigen leven. Begrenzen betreft het beperken en beëindigen van ongeoorloofd, al dan niet gewelddadig
gedrag. Veiligheidsproblemen worden beheersbaar gemaakt of teruggebracht binnen aanvaardbare
grenzen. Aan onwettig gedrag stelt de politie paal en perk, ongeacht of het kleine overtredingen of zware
misdrijven zijn. Bekrachtigen heeft te maken met de ondersteuning van gewenst gedrag en het creëren
van structurele samenwerkingsverbanden die de veiligheid bevorderen. De politie treedt dan met raad
en daad op als betrouwbare en vakkundige partner, die initiatieven van burgers, overheid, instellingen
en bedrijven versterkt. Zij manifesteert zich als eenheid en toont daadkracht waar en wanneer dat
noodzakelijk is.
Visie
De politie wil haar missie bereiken door:
 vertrouwen te wekken door de wijze waarop zij resultaten bereikt;
 in elke situatie alert en slagvaardig op te treden;
 betrokken en daadkrachtig te helpen, de-escalerend te werken en waar nodig geweld te
gebruiken;
 intensief samen te werken met burgers en partners vanuit betrokkenheid, informatie delen en
wederkerigheid;
 te leren, te innoveren en te vertrouwen op haar professionals;
 één korps te zijn: van wijk tot wereld. Lokaal verankerd en (inter)nationaal verbonden.
Kernwaarden
De kernwaarden van de politie zijn integer, betrouwbaar, moedig en verbindend.
1.2 Strategische koers
Strategische Agenda

In 2019 is het Strategisch Kompas verder verrijkt tot de Strategische Agenda 5-4-3. De toevoegingen
aan het Strategisch Kompas (de vijf vensters op de politie van overmorgen) zijn vier opgaven en drie
toetsstenen.

11

Figuur: Strategische Agenda politie

De politie maakt periodiek met diverse gezagen, strategische partners en andere stakeholders
afspraken over de ontwikkeling van haar organisatie en de gewenste prestaties. De belangrijkste focus
op de ontwikkeling die de politie wil en soms ook moet doormaken, is samengevat in de vier opgaven.
De politie geeft invulling aan het strategisch kompas door de realisatie van de doelen, die zijn
opgenomen in deze vier hoofdopgaven:
1. realisatie van de ontwikkelopgaven opgenomen in de Veiligheidsagenda 2019-2022
2. invulling geven aan de aanbevelingen van de commissie Evaluatie Politiewet 2012 (Commissie
Kuijken)
3. uitvoeren van de Cao 2018-2020 inclusief de bijlage ‘Samen werken aan een betere
politieorganisatie’
4. de verdere ontwikkeling van het korps, zoals opgenomen in de ontwikkelagenda’s en
ontwikkelprogramma’s.
De toetsstenen (5-4-3)

De drie toetsstenen waarborgen dat de organisatie en de politiemedewerkers de opgaven op een
verantwoorde wijze kunnen uitvoeren:
1. met zorg voor elkaar;
2. met oog voor de menselijke maat;
3. bouwend aan onze realisatiekracht.
Met zorg voor elkaar bouwt de politie aan een veilige werkomgeving als vertrouwde uitvalsbasis en
eerste sociale vangnet.
Het doel, met oog voor de menselijke maat, is dat politiemensen hun werk kunnen doen in clusters
waarin ze verbonden blijven met hun collega’s en hun werkgebied. Dit binnen een organisatie die hen,
als dienstverlener en werkgever, in taal en in handelen, erkent en herkent in hun professionele en
persoonlijke behoeften.
De vraag naar politiezorg is in principe oneindig, maar de beschikbare capaciteit niet. Bouwend aan
onze realisatiekracht kan de politie ‘’nee’’ zeggen en indien nodig gezaghebbend optreden tegen
burgers en bestuurders.
1.3 Qualiteitsstelsel

Het korps schrijft Qualiteitsstelsel met een Q om het te onderscheiden van andere initiatieven rond
kwaliteitszorg en innovatie binnen de organisatie.
De bestaansvoorwaarde van de politie is haar legitimiteit: het vertrouwen in de politie. Dit betekent dat
alle politiemedewerkers

12





de juiste motieven hebben;
technisch bekwaam zijn (in competenties en vaardigheden) om hun taken te vervullen;
zich daarbij laten leiden door de eisen van de professie en de belangen van het publiek.

Met partners zoals het Ministerie van Justitie en Veiligheid (JenV), de Inspectie JenV en de
politievakorganisaties ontwikkelde de Qualiteitsraad van de politie daartoe een passend
kwaliteitsstelsel. Dat stelt het korps in staat om periodiek publieke verantwoording af te leggen over de
kwaliteit van de haar toevertrouwde taakuitvoering. Het rentmeesterschap ligt in handen van alle
medewerkers die zijn aangesteld voor dezelfde taak: de vakgroepen.
Het ontwikkelen en in praktijk brengen van het Qualiteitsstelsel loopt van 2019 tot en met 2021 . Binnen
deze periode organiseert het korps zogenaamde Qualiteitsdagen voor zes vakgroepen. Zij komen
landelijk bijeen om een verbeteragenda te formuleren en in werking te brengen. Enerzijds nodigt de
politie bedreven en ervaren voorzitters uit om deze vakgroepen te begeleiden. Onder hen bevinden zich
burgemeesters en leden van het Openbaar Ministerie (OM), zodat zij meteen inspraak hebben in de
(verdere) ontwikkeling. Anderzijds worden de uitkomsten en voortgang besproken in het zogenaamde
Quartairoverleg, waarin het Ministerie van JenV, de Inspectie JenV en de politievakorganisaties zitting
hebben. Bij positieve ontwikkeling en uitkomsten wordt het Quartairoverleg naar verwachting medio
2020 aangevuld met één vertegenwoordiger van het OM en één van het Bestuur.
1.4 Samenwerken aan een betere politieorganisatie

Parallel aan de cao-onderhandelingen (2018, zie paragraaf 3.2.2) spraken de korpsleiding, de Centrale
Ondernemingsraad en de voorzitters van de politievakorganisaties over de ontwikkel- en
veranderopgave van het korps. Hieruit kwam in elk geval naar voren gekomen dat de betrokkenen
dezelfde doelen nastreven. Deze zijn gericht op:
 optimale ondersteuning van het politiewerk;
 zorg voor medewerkers;
 ruimte voor innovatie en nieuwe technologieën om in de toekomst optimaal te kunnen bijdragen
aan een veilige samenleving.
Vanuit die gedachte werken korpsleiding, Centrale Ondernemingsraad en politievakorganisaties als
strategische partners samen aan een betere politieorganisatie. Elk op basis van de eigen rol en
verantwoordelijkheid. Dit partnerschap is gericht op de hoofdonderwerpen gebiedsgebonden politie,
opsporing, bedrijfsvoering en capaciteit. Deze onderwerpen resulteerden in 2019 in de volgende
producten en resultaten.
Gebiedsgebonden politiewerk
Ten behoeve van de basisteams worden oplossingen gezocht voor de huidige knelpunten qua inrichting
en bezetting, met inbegrip van het (verder) investeren in de toekomst en in de kwaliteit van het
gebiedsgebonden politiewerk (ggp). Op deze wijze kunnen de basisteams zich optimaal richten op hun
primaire taak: goede politiezorg leveren in de wijk en op het web – nu en straks. De vastgestelde
Ontwikkelagenda Ggp vormt daarvoor de komende jaren de leidraad. Meer ruimte bieden op lokaal
niveau is hierbij belangrijk. Veiligheidsvraagstukken in de samenleving manifesteren zich immers veelal
eerst in buurten en wijken. In 2019 is een analyse opgeleverd rondom het huidige functioneren van de
flexteams binnen de context van de oorspronkelijke inrichtingsprincipes. Tevens is een voorstel
gelanceerd voor het versterken van de administratieve ondersteuning in de basisteams en binnen de
opsporing door de Participatiewet (zie ook paragraaf 2.2.1 over gebiedsgebonden politie) gericht in te
zetten.
Opsporing
In 2019 zette de politie verder in op versterking van de opsporing via lastenverlichting, vernieuwing en
kwaliteitsverbetering. De hoge werk- en capaciteitsdruk binnen de opsporing vormt hierbij een punt van
aandacht (zie ook paragraaf 2.2.2, Verbeteren en vernieuwen van de opsporing). In samenspraak met
de eenheden werd gezocht naar allerhande oplossingen. Zoals versterking van de administratieve

13

ondersteuning in de basisteams door de tien grootste irritaties onder opsporingsmedewerkers aan te
pakken en door het hoge percentage aan veel capaciteit vergend ‘herstelwerk’ terug te dringen. Naast
dergelijke kwaliteitsverbetertrajecten streeft de politie ook binnen de opsporing naar meer ruimte voor
lokale sturing en meer flexibiliteit in de operatie (Kuijken, 2017 1). Deze aanpak zoekt nadrukkelijk de
verbinding met het gebiedsgebonden politiewerk.
Bedrijfsvoering
De afgelopen periode lag het accent op betere verbinding tussen bedrijfsvoering en operatie, vanuit de
gedachte dat
 het operationele belang vooropstaat;
 het korps de bedrijfsvoeringstaken dichter bij de operatie organiseert;
 het korps meer maatwerk en flexibiliteit voor teams en medewerkers mogelijk maakt.
Dit voornemen maakt onderdeel uit van zowel het verbetertraject PDC Next Level als van het traject
rondom de verdere ontwikkeling van begroting en budgetteren. Dit dient de zeggenschap en invloed
van de politie- en teamchefs te vergroten. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor lokale sturing, alsmede
meer ruimte voor flexibiliteit en maatwerk (Kuijken, 2017). Vanuit dit perspectief werkte het korps in
2019 onder andere aan het plan van aanpak HRM in nabijheid, aan een voorstel voor betere aansluiting
van beleidskaders en praktische uitvoeringsregels en aan een handreiking voor het genereren van de
2%-bandbreedte (speelruimte Personeel/Materieel). Ook is in 2019 de basis gelegd voor een verbreding
van de dienstverlening van het PDC door meer specifieke diensten en producten voor kleinere
doelgroepen in de operatie. Zo zijn de voorbereidingen getroffen voor PDC Internationaal, een
serviceteam binnen het PDC dat met ingang van het tweede kwartaal van 2020 internationale missies
en uitzendingen gaat ondersteunen.
Capaciteit
Wat betreft het capaciteitsvraagstuk ligt het accent op minder werkdruk voor politiemensen en meer
duurzame inzetbaarheid. Vanuit gezamenlijk perspectief onderzoekt de politie waar zij in de inrichting
en bezetting daarvan capaciteit kan vrijspelen om de operationele werkdruk te verminderen. Dat vormt
een gespreksonderwerp op verschillende operationele en politiek-bestuurlijke niveaus (teams,
eenheden, landelijk). Voor verhoging van de inzetbaarheid wil de politie afspraken maken over de
operationele inzet ten behoeve van ICT-ontwikkeling. Daarnaast experimenteert het korps met Anders
roosteren om de vraag naar en het aanbod van de politiecapaciteit beter op elkaar aan te laten sluiten.
Bovendien zijn er afspraken gemaakt in het kader van Veilig en Gezond Werken en duurzame
inzetbaarheid, die het verzuim naar verwachting terugdringen en de inzetbaarheid bevorderen. Tevens
krijgt de operatie (binnen kaders) ruimte om op basis van lokale/regionale initiatieven en experimenten
de komende jaren bij te dragen aan het inzetbaarheidsvraagstuk. Bijvoorbeeld hogere operationele
inzetbaarheid door slimme samenwerkingsvormen en speciale werkverbanden, vanuit de gedachte het
politiewerk zo slim en efficiënt mogelijk te organiseren.
Het Strategisch Beraad bespreekt de voortgang van de Cao afspraken tweemaandelijks. Daarin
participeren de korpsleiding, de voorzitters van de politievakorganisaties en de Centrale
Ondernemingsraad (COR) als toehoorder. Eenmaal per vier maanden spreekt het Monitoringsoverleg
(tussen de minister van JenV, de korpschef en de politievakorganisaties) over de voortgang van het
Strategisch Beraad en de invoering van de cao. In 2020 zet de politie in op de planvorming van de
langetermijnafspraken en de feitelijke realisatie van de kortetermijnafspraken.
1.5 Ontwikkelen van het politiebestel (Evaluatie Politiewet 2012)

De commissie Evaluatie Politiewet bracht eind 2017 haar rapport uit aan de minister van JenV. Dat
bevat een aantal aanbevelingen, waaronder aanpassingen in de balans tussen centraal en lokaal en
tussen uniformiteit en flexibiliteit. Bij de opvolging op deze aanbevelingen is gewerkt aan de
flexibiliseringsagenda, met uitwerkingen op onder andere de thema’s Verbinding bedrijfsvoering en
1 Evaluatie Politiewet 2017; eindrapport ‘Doorontwikkelen en verbeteren’, d.d. 16 november 2017.

14

operatie en Het realiseren van meer ruimte voor politiechef/teamchef. Hieruit volgen vereisten waaraan
de begroting en budgettering invulling moeten geven.
1.5.1 Flexibiliseringsagenda

Met de Flexibiliseringsagenda neemt het korps maatregelen om de organisatie flexibeler te laten
functioneren, zodat de politie effectiever kan optreden. Dit betreft onderwerpen als:
 de flexibilisering van de arbeidsvoorwaarden (zie cao, paragraaf 3.2.2);
 de flexibilisering door bandbreedte op operationele sterkte;
 het flexibeler aanpassen van de formatie op eenheidsniveau;
 de verdere ontwikkeling van de bedrijfsvoering;
 de flexibilisering van het onderwijs door slimme, snelle leerroutes.
1.5.2 Doorontwikkeling Begroten en Budgetteren

De vorming van één korps was een noodzakelijke stap op weg naar een toekomstbestendige politie.
Een aantal ongewenste neveneffecten was echter onvoldoende voorzien. Zo bleek reeds in 2015 dat
door de centralisatie van de bedrijfsvoering de regelruimte van lijnchefs dusdanig was ingeperkt dat zij
hun team lang niet altijd optimaal kunnen faciliteren. Het programma Doorontwikkeling Begroten en
Budgetteren (DoBB) moet daar vanuit de bedrijfsvoeringskant verandering in gaan brengen. Zij geven
daarmee langs de lijn van financiën ook gevolg aan de bevindingen van de Commissie Kuijken die de
noodzaak voor meer flexibiliteit benadrukte.
De doelstellingen van DoBB zijn het concretiseren van meer flexibiliteit voor politiechefs en lijnchefs en
het ombouwen van de begroting naar een meer beleidsrijke en informatieve begroting. De begroting
2019 was een eerste stap naar meer informatie op eenheidsniveau, onder andere door infographics, en
een meer beleidsrijke inhoud. In 2019 is met de begroting 2020 een stevige stap vooruit gezet met meer
inzicht op eenheidsniveau over mensen, middelen en financiële verhoudingen en met een hoofdstuk
gericht op beleidsmatige ontwikkelingen.
Ten behoeve van het vergroten van de flexibiliteit voor politiechefs en lijnchefs wordt een nieuwe
methodiek van begroten en budgetteren ontwikkeld. In 2020 wordt gestart met het bieden van meer
inzicht aan lijnchefs op een aantal onderwerpen, namelijk vaste personeelslasten op eenheidsniveau
en variabele personeelslasten en teamkosten op basisteam / afdeling niveau. Daarvoor is in 2019 veel
voorbereidend werk gedaan. Zo zijn aanpassingen gedaan aan ondersteunende systemen,
administraties en processen, en is een Planning, Budgettering & Forecasting – tool aanbesteed en
aangekocht. De implementatie is gestart in augustus, de eerste producten worden in februari 2020
opgeleverd en het trainen van gebruikers is georganiseerd. Deze beweging vraag ook uitbreiding van
ondersteunende capaciteit in de eenheden. Voor een eerste stap is dekking voorzien en het proces van
aanstellen is gestart.
1.6 Inzet regeerakkoord gelden

Met de extra middelen die het kabinet Rutte III beschikbaar stelde aan de politie, zet het korps in op een
moderne, flexibele en effectieve organisatie. De regeerakkoordgelden zijn ingezet voor







investeren in personeel;
extra rechercheurs en agenten voor de wijk;
meer medewerkers en hoger opgeleiden in de recherche;
versterking van de Landelijke Eenheid;
uitbreiding van de Politieacademie;
ICT, innovatie en uitrusting.

De doelstelling van de aan het regeerakkoord gerelateerde formatieve uitbreiding tot en met 2019
bedraagt cumulatief 670 fte van de in totaal 1.111 fte. Inmiddels zijn 697,8 ingericht in 2019. Daarmee
realiseerde de politie de doelstelling om de formatie voor 2019 uit te breiden. Te constateren is dat er
in totaliteit 65,8% mbo en 34,2% Associates Degree/ hbo(+) is ingericht. Vooral meer en hoger opgeleide

15

recherche en internationaal is voor het overgrote deel ingericht met hbo functies. Uiteraard is ook het
instroomarrangement aangepast op de nieuwe formatie.
Uitbreiding van de formatie, zoals hier in het kader van het regeerakkoord, kan niet één op één worden
gekoppeld aan een stijging of daling van de bezetting exact op de uitgebreide functies. Het korps streeft
ernaar om, zo snel als mogelijk, de totale formatie en de totale bezetting in balans te krijgen. Het korps
heeft maximaal ingezet om de instroom van aspiranten te realiseren en de zij-instroom van de
operationele sterkte te maximaliseren. De doelstellingen, die in de begroting waren opgenomen, zijn in
beide gevallen (ruimschoots) gerealiseerd, ondanks een zeer krappe arbeidsmarkt. De beoogde
instroom van aspiranten was 14 fte hoger dan begroot en bedroeg in totaal 1901 fte. De zij-instroom in
de operationele sterkte was circa 260 fte groter dan beoogd en kwam uit op 775 fte. Desondanks steeg
de operationele bezetting met slechts 13 fte.
In 2019 is de operationele sterkte minder gestegen dan in de Begroting 2019 was geprognosticeerd en
kwam ruim 450 fte onder de begroting uit. De reden is gelegen in een aantal factoren:
-

Extra doorstroom van de operationele sterkte naar de niet-operationele sterkte, benodigd om
de extra instroom van aspiranten en overige operationele medewerkers voor de regeerakkoorduitbreidingen te kunnen realiseren, opleiden en begeleiden.
- De zeer krappe arbeidsmarkt maakte dat de onvoorziene operationele uitstroom was hoger dan
vooraf verwacht.
- Het relatief grote aantal medewerkers dat verkleining van hun arbeidsduur heeft aangevraagd.
- Ook wordt ongeveer de helft van het begrotingsverschil verklaard, doordat de gerealiseerde
eindsterkte 2018 lager is uitgekomen dan in de Begroting 2019 werd verwacht.
In paragraaf 3.2.4 (sterktebeleid) wordt hier verder op ingegaan.
Op alle doelstellingen ten aanzien van ICT, innovatie en uitrusting wordt gewerkt om in 2021 gereed te
zijn. Gedurende 2019 is het besluit genomen om de bodycam structureel onderdeel te maken van de
politie-uitrusting. De aanbesteding en implementatie hiervan kostte echter tijd, waardoor de levering niet
meer in 2019 heeft plaatsgevonden. De implementatie staat gepland in de periode van augustus tot en
met half december 2020. Ook de doelstelling omtrent sensing bereikt het korps later dan oorspronkelijk
bedoeld.
In 2018 is € 52 miljoen van de regeerakkoordmiddelen bijzonder gemaakt. Van deze € 52 miljoen
bijzondere gelden is € 33 miljoen toegevoegd aan de Buma gelden (zie paragraaf hieronder). De overige
€ 19 miljoen zet het korps in voor de realisatie van een nieuwe landelijke toegangsbeveiliging die robuust
genoeg is om zowel cyber als fysieke dreigingen het hoofd te bieden. Gezien het urgente
veiligheidsrisico voert de politie versneld het nieuwe toegangssysteem in. Daaronder valt ook de fysieke
beveiliging van de politiegebouwen. In 2019 stelde het korps hiertoe impactanalyses op en bereidde zij de
implementatie van de best beschikbare technologie voor.
Effecten van uitstroom op inzetbaarheid
Omdat het korps de verwachte uitstroom van ervaren medewerkers nog niet direct kan opvangen door
de instroom van nieuwe collega’s, riep CDA-fractieleider Buma op om een extra investering te doen in
de politie. Vervolgens kwam er een tijdelijke extra bijdrage van in totaal € 58 miljoen beschikbaar, de
zogeheten Bumagelden. Daarnaast is vanuit het regeerakkoord € 33 miljoen incidenteel aan deze
Bumagelden toegevoegd. In 2019 kwam er vanuit de Bumagelden € 29 miljoen (algemene bijdrage)
beschikbaar voor het lokaal opvangen van de effecten op de inzetbaarheid en € 5,9 miljoen vanuit de
bijzondere bijdragen ‘goed werkgeverschap’. De eenheden en het Politie Dienstencentrum zijn
gezamenlijk bezig met de uitvoering van de plannen. Zij hebben echter iets meer tijd nodig dan gedacht
voor het opstellen van samenhangende plannen, het uitvoeren ervan en daarmee het geld omzetten in
capaciteit (eigen capaciteit en inhuur). Daardoor kwam naar verwachting in elk geval de bijzondere

16

bijdrage ‘goed werkgeverschap’ in 2019 niet tot uitputting. De eenheidsjaarplannen voor 2020 houden
rekening met het doorschuiven van plannen en de bijbehorende gelden.

2 Operatiën
2.1 Inleiding

De maatschappelijke vraag naar politie-inzet blijft vele malen groter dan het capaciteitsaanbod. De
politie moet toegerust zijn om de veranderende en internationale verschijningsvormen van criminaliteit
aan te pakken. Naast ‘breng’-criminaliteit is er bovendien ook sprake van ‘haal’-criminaliteit, waarbij de
politie proactief zicht moet krijgen op criminaliteit. Maatschappelijke ontwikkelingen zoals
terrorisme/radicalisering, vluchtelingenproblematiek en verstedelijking hebben geleid tot een groter
beroep op de politie en tot een verandering of uitbreiding van taken dan wel een taakverschuiving en/of
taakverzwaring. Het is aan de betrokkenen in het (politie)bestel om gezamenlijk voortdurend een goede
balans te realiseren bij het inzetten van politie. Dat vereist een wendbare en flexibele organisatie die
gericht is op verbinding met wijk, web en wereld. De politie moet zowel inspelen op als gebruikmaken
van de (technologische) ontwikkelingen in de maatschappij. Zij doet dit door steeds meer en intensiever
in nieuwe veiligheidscoalities samen te werken met publieke en private partners, zowel lokaal, regionaal
als landelijk.
Bewaken en beveiligen
De politie vervult een belangrijke taak bij het beveiligen van bedreigde personen, die is gebaseerd op
de afspraken binnen het Stelsel Bewaken en Beveiligen. Nadat in maart 2018 de broer van kroongetuige
Nabil B. was vermoord, nam het korps maatregelen om de taakuitvoering te versterken. Het vermoorden
van advocaat Derk Wiersum in september 2019 onderstreepte de noodzaak van verdere versterking.
Het gestegen aantal te beveiligen personen dwong de politie tot het inzetten van meer capaciteit. Dat
ging ten koste van de capaciteit in de basisteams. Om de druk op deze teams te verlichten, stelde de
minister van JenV eind 2019 een bedrag van € 10 miljoen beschikbaar aan de politie. Onder regie van
de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid ontwikkelen de betrokken
veiligheidspartners gezamenlijk maatregelenpakketten om de uitvoering van de taak bewaken en
beveiligen structureel verder te versterken. Binnen deze taak is de Dienst Koninklijke en Diplomatiek
Beveiliging (DKDB) van de Landelijke Eenheid verantwoordelijk voor de persoonsbeveiliging. Het grote
aantal DKDB-vacatures dat de afgelopen jaren ontstond, nam in 2019 verder af door het opleiden van
nieuwe medewerkers en de versnelde doorstroom binnen de politie. In november 2019 resteerden er
nog 48 vacatures. In 2020 spant de politie zich in om de bezetting verder te verhogen richting de formatie
van 392 fte’s.
Terrorisme
De dreiging van een terroristische aanslag blijft hoog. Hierdoor handhaaft de overheid dreigingsniveau
3. De politie moet dus onverminderd alert blijven op onder andere radicalisering en extremisme. Dat het
kalifaat zo goed als verslagen is, betekent niet dat alle personen met dat gedachtegoed verdwenen zijn.
De politie moet flexibel inspelen op de dreiging die nu komt uit de hoek van de terugkeerders en
tegelijkertijd – vooral op het internet – scherp zijn op nieuwe allianties tussen jihadisten.
Zorg en veiligheid
Verder dient de politie in toenemende mate haar focus te verleggen naar een combinatie van zorg en
veiligheid, onder meer vanwege het stijgende aantal meldingen over verwarde personen. In 2019 zijn
meer dan 99.000 incidenten geregistreerd. De politie is daarom voorstander van een
domeinoverstijgende aanpak, waarbij partners uit het sociale en het veiligheidsdomein betrokken zijn.
Dat komt tevens de vroegsignalering en het wijkgerichte werken ten goede. Op bestuurlijk niveau is
deze samenwerking onder meer vastgelegd in het Bestuurlijk Ketenberaad, dat naast de aanpak van
multiproblematiek ook de ketendigitalisering en de doorlooptijden als speerpunten heeft.

17

Digitale criminaliteit
Op het web neemt de digitale criminaliteit toe. Hacking is tegenwoordig gemeengoed, zoals voorheen
fietsendiefstal. De bestrijding van cybercriminaliteit versterken, verdient daarom alle aandacht. Vaak
werkt een publiek-private aanpak aantoonbaar het effectiefst bij het bestrijden van deze
criminaliteitsvorm. Daarom investeert de politie in dergelijke publiek-private samenwerking.
Slachtofferbeleid
Het korps werkte in 2019 aan de verdere invoering van de slachtofferrechten, zoals de individuele
beoordeling van alle slachtoffers ter voorkoming van herhaald slachtofferschap, secundaire victimisatie,
intimidatie en vergelding. Bijna 88% van de basisteammedewerkers, die in de praktijk contacten
onderhouden met slachtoffers, had eind 2019 een of meerdere trainingen gevolgd. Het betreft meer dan
twintigduizend geüniformeerde politiemedewerkers.
Het voorkomen van herhaald slachtofferschap kan de politie niet alleen. Het korps bepleit daarom een
domeinoverstijgende aanpak. Partners uit het sociale en het veiligheidsdomein zijn daarbij betrokken.
Dat resulteert bijvoorbeeld in betere vroegsignalering, passende beschermingsmaatregelen voor
slachtoffers en wijkgericht werken. Op bestuurlijk niveau is deze samenwerking onder meer vastgelegd
in het Bestuurlijk Ketenberaad.

2.2 Prioriteitstelling gezag en lokale verbondenheid

Ten aanzien van een aantal thema’s beschrijft deze paragraaf de voorgenomen ontwikkelingen die
nodig zijn om passend invulling te kunnen blijven geven aan de (lokale) veiligheidsvraagstukken.
Diverse gezagsvormen beschouwen deze thema’s als belangrijke onderdelen van hun taakuitvoering of
als voorwaarde voor het uitoefenen van hun gezagsrol.
2.2.1 Versterken gebiedsgebonden politiewerk

Bij de GGP is het politiewerk ingebed in de samenleving. Kernbegrippen zijn: dichtbij georganiseerd,
kennen en gekend worden, werken aan een breed scala van veiligheids- problemen, zowel repressief,
preventief als proactief optreden, samenwerking met uiteenlopende andere partijen en betrokkenheid
van burgers. De politie wil toe naar een probleemgerichte, informatie gestuurde en lokaal verankerde
uitvoering van de GGP. De portefeuille GGP richt zich op de modernisering van de gebiedsgebonden
politiezorg (GGP) in de basisteams. Hiervoor is de ontwikkelagenda GGP opgesteld. De
ontwikkelagenda GGP richt zich op vier externe opgaven: 1) werken in wijk en web (verder integreren
van de digitale wereld in het werk), 2) omgaan met de wereld in de wijk (politiewerk in een veranderende
en diverse samenleving), 3) samenspannen tegen ondermijning (aanpak binnen de basisteams), en 4)
versterken van wendbare nabijheid (eigentijdse aanwezigheid in de wijk). Om dit te bewerkstelligen kent
de ontwikkelagenda GGP vier interne opgaven: 1) team en teamleiding in positie, 2) ‘klein binnen groot’
organiseren, 3) beter samenspel ontwikkelen, en 4) vernieuwend werken. De opgaven zijn breed
vastgesteld
en
worden
door
iedereen
begrepen
en
geaccepteerd.
Doelstellingen 2019
Om de ontwikkelopgaven verder te concretiseren, formuleerde het korps voor 2019 drie GGPdoelstellingen, met per doelstelling onder meer de volgende resultaten.
Doelstelling 1: Het verlichten van de administratieve taken van ggp-medewerkers door het aantal
administratieve handelingen terug te brengen en door - conform de cao-afspraken - extra capaciteit in
te zetten vanuit de mogelijkheden die de Participatiewet biedt. Er is een uitgewerkt plan opgeleverd voor
het inzetten van arbeid beperkten in de administratieve ondersteuning in de ggp en in de Opsporing
binnen eenheden, om op deze wijze capaciteit vrij te spelen voor de operatie. De Invulling van
werkzaamheden wordt (zoveel mogelijk) toegespitst op taken en werkzaamheden die in de huidige
situatie worden uitgevoerd door operationele collega’s en die administratief, ondersteunend van aard
zijn. Te denken valt aan het kopiëren van documenten/dossiers, hulp bij het samenstellen van dossiers,

18

hulp bij het invoeren van gegevens in diverse ICT-systemen en het uitlezen camerabeelden. Er zijn
inmiddels 3 interne coördinatoren aangesteld, in de eenheid Den Haag, Zeeland West-Brabant en Oost
Nederland. Eind 2019 waren er ca. 300 banen gerealiseerd.
Doelstelling 2: ggp-medewerkers binnen hun lokale context beter laten aansluiten bij de
maatschappelijke en technologische ontwikkelingen door het aantal daartoe (hoger of anders) opgeleide
medewerkers te vergroten en door te experimenteren met op maat gemaakte actuele informatie zoals
briefing op straat. Het onderwerp hoger en anders opgeleiden is opgepakt vanuit vier perspectieven:
koppeling met het niveau Associate Degree, Proces flow ggp, het strategisch personeelsplan (SPP) en
internationaal onderzoek. Dit gebeurt weloverwogen en zorgvuldig. Belangrijk is een eenduidige
opvatting te formuleren over het waarom en het waartoe, als het gaat om hoger en anders opgeleiden
bij de politie. Vanuit de portefeuille GGP is in samenwerking met andere portefeuilles een initiatief
genomen in relatie tot de briefing op straat. Dat betreft de zogenoemde generieke voorziening LGI
(Locatie Gebaseerde Informatie), Dit zal de collega’s op straat - op basis van hun geopositie - relevante
informatie uit politiesystemen op een kaart kunnen tonen. Later zal ook real time informatie uit open
bronnen en social media worden toegevoegd.
Doelstelling 3: Een effectievere uitvoering van de politietaken door het versterken van de samenwerking
en het verminderen van de schotten tussen opsporing, informatieorganisatie en bedrijfsvoering. Dit
wordt gedaan door het experimenteren gericht op het verbeteren van de informatiepositie van de
wijkagent in ondermijningszaken en het experimenteren met spraakgestuurde informatievoorziening
(‘spraak naar tekst’). In relatie tot vernieuwend werken is een proeftuin gestart. Dit initiatief heeft een
uitloop naar 2021. Op het moment dat de slag van spraak naar tekst gemaakt kan worden, kan tekst
omgezet worden in data en vervolgens middels algoritmes zorgen voor een goede Intel positie.
Onderdeel van ‘spraak naar tekst’ is de ontwikkeling van een digitaal zakboekje op de smartphone. Er
is gestart met een quick scan naar de informatiepositie van wijkagenten. De portefeuilles Ondermijning,
Opsporing en Intelligence worden hierbij betrokken. Het Regionaal Informatie en Expertisecentrum heeft
per gemeente al ondermijningsbeelden gemaakt. Het doel daarbij is het verminderen van de schotten
tussen basisteams, informatieorganisatie en opsporing door het herkennen, melden, veredelen,
terugkoppelen en opvolging geven aan signalen van ondermijning. Het gaat om de samenwerking
tussen basispolitie, intelligence en opsporing, waarbij uiteindelijk sprake is van een cirkel van signaleren
en opvolging.
In samenwerking met de portefeuille Ondermijning is in het kader van maatschappelijke weerbaarheid
verder geïnvesteerd met #Leerlingalert en #Ondernemers Alert. Ondernemers Alert versterkt de
Publiek-Private Samenwerking en werkt aan het bewust maken van ondernemers over de schade die
zij ondervinden van ondermijnende criminaliteit en de rol die ondernemers kunnen spelen in de aanpak
ervan. Leerlingen van het voortgezet onderwijs krijgen in #Leerlingalert voorlichting over
georganiseerde criminaliteit. De lessen zijn bedoeld om leerlingen bewust te maken van- en weerbaar
tegen deze vorm van misdaad die de rechtsstaat op een enorme manier ondermijnt.
Wetenschappelijk onderzoek
De GGP-portefeuille kent een meerjarige en ontwerpgerichte onderzoeksagenda in de lijn van de
strategische onderzoeksagenda die het korps hanteert. De GGP-onderzoeksagenda dient bij te dragen
aan het realiseren van gebiedsgebonden politie, die voldoende is toegerust om in te kunnen spelen op
zowel alle huidige als toekomstige kansen en dreigingen op fysiek en digitaal gebied.. Conform de
ontwikkelagenda werkt de aanpak bottom-up. In interactie met de GGP doorlopen de onderzoekers een
cyclus van diagnose, probleemoplossing ontwerpen, testen, evalueren en ten slotte – bij succes – het
vervaardigen van een specifieke en generieke handreiking. In 2019 zijn er in totaal elf wetenschappelijke
onderzoeken geïnitieerd, gerealiseerd of afgerond.

19

2.2.2 Verbeteren en vernieuwen van de opsporing

Vanuit de Ontwikkelagenda Opsporing werkte het korps aan een kwaliteitsinjectie voor de opsporing en
vervolging van de meest voorkomende delicten. Het creëren van een breed gevoelde urgentie ten
aanzien van vernieuwing en innovatie op een aantal vakgebieden kreeg eveneens extra aandacht.
De politie werkte in 2019 vooral aan de proces-verbaalkwaliteit op het gebied van de vijftien meest
voorkomende delicten. Een ander belangrijk onderdeel vormde het bijbrengen van
opsporingsbasiskennis bij nieuwe politiemedewerkers en het op peil houden van de vakbekwaamheid
bij zittende medewerkers. Het plan ter bevordering van de startbekwaamheid van medewerkers is
akkoord bevonden en gereed voor uitvoering. Het plan voor het op peil houden van de vakbekwaamheid
is vastgesteld en gereed voor proefprojecten die in 2020 gestalte krijgen.
Ten slotte werkte het korps aan de versterking van het proces van de screening, aan de selectie en
toewijzing van veelvoorkomende criminaliteitszaken (vvc) met gebruik van het Selectiviteitskader Vvczaken als nadere uitwerking van de Aanwijzing voor de opsporing van het OM. Dit kader helpt
politiemedewerkers, die zich bezighouden met de screening, selectie en toewijzing van aangiften, om
de juiste zaken te selecteren op basis van kansrijkheid (opsporingsindicatie), de ernst van de zaak en
de vastgestelde (regionale/lokale en eventuele landelijke) prioriteiten. Op basis van dit kader kan de
politie zelfstandig en onderbouwd beslissen over het al dan niet oppakken van vvc-zaken. Daarnaast
verduidelijkt het kader wanneer de politie overleg dient te voeren met het OM over het al dan niet
strafrechtelijk oppakken van een zaak. Het in 2018 opgestelde Selectiviteitskader Vvc-zaken is in 2019
met het Openbaar Ministerie geëvalueerd, waarbij enkele wijzigingen in de werking zijn doorgevoerd.
De Ontwikkelagenda Opsporing streeft tevens naar een breed gevoelde urgentie om de voorliggende
problemen op andere wijze te benaderen. In afstemming met het OM zijn daartoe in alle politieeenheden afspraken gemaakt over de aanpak van en het extra investeren in een of meerdere
veiligheidsthema’s. Een effect- en resultaatmeting volgt de investering om de politie-inzet completer te
kunnen verantwoorden.
Daarnaast ging er extra aandacht uit naar digitaal rechercheren, forensische opsporing en financieel
rechercheren. Deze vakgebieden spelen immers een steeds prominentere rol in de opsporing. Binnen
de forensische keten ondertekenden de politie, het OM en het Nederlands Forensisch Instituut in
oktober 2019 het Samenwerkingsconvenant Forensische Keten. Deze geïntensiveerde samenwerking
dient ertoe te leiden dat de resultaten van forensisch onderzoek sneller, met meer duiding en in groter
volume ter beschikking komen van de forensische keten – van plaats delict tot in de rechtszaal. Het
convenant beschrijft langs welke lijnen de keten stapsgewijs slimmer vorm wordt gegeven en hoe de
partners samen verantwoording afleggen.
Wat betreft digitale opsporing, forensische opsporing en financieel rechercheren steeg het tempo
waarmee de politie zijinstromers voor deze specialismen werft. Zij kunnen nu een versnelde
politieopleiding volgen die speciaal is toegesneden op hun functie. Deze nieuwe medewerkers vullen
deels de gaten op die de komende jaren ontstaan door de grote pensioenuitstroom van
opsporingsmedewerkers.
Ten slotte vormt de veranderende rol van de burger een belangrijk aspect van de Ontwikkelagenda
Opsporing. Burgers en particuliere instanties dragen steeds nadrukkelijker bij aan de opsporing. Dit
vraagt om meer samenwerking tussen publieke partijen, waaronder de politie, en de burgers.
Eerder presenteerden rapporten van de Inspectie JenV conclusies en aanbevelingen over sturing en
intelligence in de opsporing. Mede op basis daarvan keek de politie in de loop van 2019 kritisch naar de
huidige werk- en organisatiewijze van de opsporing in het licht van maatschappelijke, technologische,
politieke en wetenschappelijke ontwikkelingen. De vraag luidt welk vakmanschap en welke
organisatievorm nodig zijn om – met state of the art-intelligence en -technologie – de grootst mogelijke
toegevoegde waarde te kunnen leveren bij het aanpakken van onveiligheid. De politie gaat zich daarbij
richten op

20





het maatschappelijke effect;
een meer directe en integrale opvolging in zaken;
versterkte politie-interne samenwerking tussen de informatieorganisatie, de tactische en de
specialistische opsporing.
De lijnen zijn eind 2019 uitgezet. Hierbij gaf het korps de opdracht om de richting met partners te
bespreken en de deelthema’s nader uit te werken of waar mogelijk direct te realiseren.
2.2.3 Informatiegebruik optimaliseren

De politie beschikt over steeds meer gegevens uit steeds meer bronnen. Om deze grote hoeveelheden
data optimaal te kunnen gebruiken, werkt het korps op verschillende plaatsen met bigdatatechnologie.
Voorbeelden daarvan zijn het programma Raffinaderij en het Criminaliteits-anticipatiesysteem (CAS).
De Raffinaderij biedt rechercheurs en analisten de mogelijkheid om snel grote hoeveelheden
politiegegevens in onderlinge samenhang te analyseren en visualiseren. Dat versnelt en verbetert de
waarheidsvinding in de opsporing. Na een aantal jaren te hebben gedraaid als proefproject, werkte het
korps in 2018 en 2019 stapsgewijs aan het verder invoeren en in de organisatie inbedden van de
Raffinaderij.
Het CAS bepaalt waar en wanneer zich de grootste kans op bepaalde delicten voordoet. Op basis van
talloze gegevens berekent het CAS waar en wanneer die kans statistisch gezien bovengemiddeld is.
Een CAS-kaart is een slimmere hotspotkaart en helpt om – op basis van deugdelijk onderbouwde
informatie – capaciteit optimaal in te zetten. Alle regionale politie-eenheden namen het CAS in 2018 en
2019 in gebruik.
Aan beide voorbeelden van optimaal informatiegebruik zitten ook belangrijke ethische en juridische
aspecten. Kortweg: is dit gebruik legitiem en proportioneel? Dit vraagstuk heeft de constante aandacht
van de politie, onder andere binnen het Kwaliteitskader Big Data. Daarnaast ontwikkelde het korps in
2019 nog twee instrumenten die helpen bij het beantwoorden van deze vraag. Een voor het gebruik van
big data binnen de opsporing en een voor het gebruik van risicotaxatie-instrumenten die zijn gericht op
personen.
2.3 Veiligheidsagenda
2.3.1 Algemeen

Conform artikel 18 van de Politiewet 2012 stelt de minister van JenV – na het horen van de betrokken
gezagsgremia – eens per vier jaar landelijke beleidsdoelstellingen voor de politie vast. Deze landelijke
beleidsdoelstellingen richten zich op vraagstukken die landelijk of internationaal spelen,
eenheidsoverstijgend zijn en/of waarvoor op landelijk niveau afstemming van de aanpak of specifieke
expertise nodig is. De landelijke beleidsdoelstellingen vullen de lokale veiligheidsagenda’s aan en
bieden het lokale gezag de ruimte om keuzes te maken ten aanzien van de taakuitvoering van de politie.
Voor de Veiligheidsagenda 2019-2022 is gezocht naar betekenisvolle afspraken die bijdragen aan een
effectieve politieorganisatie. De agenda bevat daarom een mix van kwalitatieve en kwantitatieve
afspraken. Ze passen bij de verdere ontwikkeling die de politieorganisatie gedurende de afgelopen
periode doormaakte.
De Commissie Kuijken deed de aanbeveling om in de opvolger van de Veiligheidsagenda bij voorkeur
alleen onderwerpen aan de orde te laten komen die een landelijke aanpak vergen. Deze aanbeveling is
overgenomen. Belangrijk daarbij is het zoeken naar aansluiting bij bestaande initiatieven en het oog
hebben voor ontwikkelingen rond nieuwe maatschappelijke fenomenen die de veiligheid raken, zoals
de Toekomstagenda Ondermijning, de Strategische Agenda, CTER en cybersecurity.
De paragrafen 2.3.2 tot en met 2.3.5 beschrijven de landelijke beleidsdoelstellingen uit de
Veiligheidsagenda. Ten aanzien van de thema’s in deze categorie zijn (kwantitatieve en/of kwalitatieve)
doelstellingen, normen dan wel afspraken vastgelegd. De paragrafen 2.4.2 tot en met 2.4.5 beschrijven

21

de onderwerpen waarvoor al een landelijk programma bestaat. Aanvullende afspraken in de
Veiligheidsagenda waren daarom niet nodig, maar ze moeten wel landelijk benoemd zijn.
Politie en het OM volgen gezamenlijk maandelijks de afspraken die rond de verschillende
beleidsthema’s met de minister zijn gemaakt. De onderstaande tabel geeft de resultaten in 2019 weer.

2.3.2 Ondermijning

De term ondermijning verwijst naar de maatschappelijke effecten van georganiseerde criminaliteit: de
verwevenheid van onder- en bovenwereld. Denk aan de innesteling van criminaliteit in woonwijken en
legale sectoren. De combinatie van omvangrijke criminele vermogens en de toegang tot zware
geweldsmiddelen stelt criminele netwerken in staat om invloed te verwerven in maatschappelijke
sectoren en ongewenste druk uit te oefenen op de samenleving. Ondermijning leidt tot normvervaging
en tot aantasting van de veiligheid en leefbaarheid. Dit fenomeen vormt een bedreiging voor de
rechtsstaat.
Ondermijning is een complex en diep in de samenleving geworteld probleem. De aanpak ervan vergt
een lange adem en is niet louter aan politie en justitie voorbehouden. Nodig is een integrale benadering,
waarbij de overheidspartners samen optreden met een combinatie van strafrechtelijke,
bestuursrechtelijke, fiscale en andere maatregelen. Deze werkwijze mag niet uitsluitend bestaan uit
toezicht, handhaving en repressie. De partners moeten tevens stevig en langdurig inzetten op preventie
en op het stimuleren van weerbaar bestuur en een weerbare samenleving. De overheid dient daarbij
samen op te trekken met bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers.
De politie levert een belangrijke bijdrage aan de integrale aanpak, samen met vaste partners waaronder
gemeenten, de Belastingdienst/Douane, de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en het OM
– deels ondersteund door de Regionale Informatie- en Expertisecentra (RIEC) en het Landelijk
Informatie- en Expertisecentrum (LIEC). Afhankelijk van de problematiek sluiten daarnaast steeds meer
andere publieke alsmede private partners aan.
Groeiend bewustzijn
In 2019 stonden er dagelijks berichten in de media over incidenten die de ondermijnende effecten van
georganiseerde criminaliteit zichtbaar maken:
 hennepplantages en drugslaboratoria in woonwijken;

22

 dumpingen van chemisch afval in de natuur;
 grote cocaïnetransporten via de Rotterdamse haven;
 witwaspraktijken;
 corruptie;
 intimidatie;
 kwetsbare jongeren die de drugscriminaliteit worden ingezogen;
 bedreiging van bestuurders, officieren van justitie, politiemensen en journalisten;
 handgranaten bij horecabedrijven;
 schietpartijen en liquidaties op klaarlichte dag.
Het tragische dieptepunt vormde de aanslag in Amsterdam op de advocaat van de kroongetuige in het
strafproces tegen een grote criminele organisatie.
In 2019 verschenen ook onderzoeksrapporten over de omvang en de werking van de criminele wereld
achter de drugsindustrie, zoals witwassen, vastgoedfraude en betrokkenheid van de bovenwereld. Veel
aandacht kreeg het rapport De achterkant van Amsterdam2.
Door de toename van incidenten en de aandacht voor ondermijning in media en wetenschap gaf 2019
een groeiend bewustzijn te zien van de sluipende gevaren die deze misdaadvormen herbergen. Steeds
vaker klonk de vraag of de aanpak voldoende is om dit veelkoppige monster te bestrijden.
Nationale strategie
De politie ging in 2019 over tot een herijking van haar visie op ondermijningsbestrijding en tot het
formuleren van een nationale strategie voor een samenhangende, integrale aanpak ervan. Deze
strategie omvat vijf, op elkaar ingrijpende ontwikkellijnen. Het werken aan het fundament van
maatschappelijke weerbaarheid en het versterken van de lokale aanpak van ondermijnende criminaliteit
vormen een belangrijke basis. Daarnaast moet op (inter)nationaal niveau worden ingezet op de
bestrijding van criminele netwerken en hun bedrijfsvoering. Een krachtige aanpak op al deze drie
onderdelen vergt kennis en inzicht: een scherp strategisch beeld dat in samenhang met operationele
en tactische beelden kan worden gebruikt om te anticiperen op activiteiten van criminele organisaties
en dreigingen op lokaal, nationaal en internationaal niveau. Er is een sturingsfilosofie nodig om de
aanpak op de verschillende niveaus en door de verschillende partijen door samenhang krachtig te laten
werken en snel te laten inspelen op nieuwe ontwikkelingen. Daarbij kan vanuit algemeen en actueel
overzicht worden geregisseerd, ook wel dynamische regie genoemd.
De politie startte in het najaar van 2019 een landelijk programma om deze meerjarige strategie nader
uit te werken en in te voeren. Met sterke betrokkenheid van de vele onderdelen en disciplines binnen
de politie en van de betrokken partners.
Focus in de aanpak
In lijn met de Veiligheidsagenda 2019-2022 kende de politie in 2019 prioriteit toe aan de aanpak van
ondermijning. Drugs, financiële geldstromen en handel in zware automatische wapens kregen daarbij
bijzondere aandacht. De politie streefde na om de drugsindustrie – de grootste illegale markt in
Nederland – beter te doorgronden en verstoren. Om dat te bereiken, richtte zij de aandacht niet alleen
op de criminele subjecten en hun directe entourage, maar ook op de onderliggende
gelegenheidsstructuren, het verdienmodel (witwassen, criminele investeringen), de corruptie, de
criminele dienstverleners en de sociaal-maatschappelijke voedingsbodem waarop dit alles kan gedijen.
Een aantal van deze elementen viel in 2019 bijvoorbeeld terug te zien in een specifiek onderzoek. Het
richtte zich op een bedrijf dat jarenlang hennepteelt faciliteerde. Voor 120 kwekerijpanden betaalde de
firma de huur, de elektriciteit en het water. Het bedrijf kreeg daarvoor een contante vergoeding van
Albanezen, die gebruikmaakten van valse identiteitsbewijzen en in Limburg op grote schaal onroerend
2

De achterkant van Amsterdam, een verkenning van drugsgerelateerde criminaliteit, door Pieter Tops en Jan Tromp, Amsterdam, augustus
2019

23

goed aankochten. Dit onderzoek leidde tot de vervolging van 35 verdachten en beslaglegging op
minimaal 30 panden. Het leverde bovendien veel breed gedeelde leerpunten op. Niet alleen voor de
politie, maar ook voor gemeenten, notarissen, makelaars en banken.
Financiële invalshoek
Veelal drijft geldlust de georganiseerde criminaliteit. De financiële invalshoek is daarom bij uitstek
geschikt als dominante lijn bij de bestrijding van ondermijning. De politie zette hier stevig op in.
Criminelen gebruiken de legale economische infrastructuur. Zij verplaatsen in hoog tempo hun geld via
transacties en constructies die de politie niet langer via klassieke rechercheonderzoeken kan
achterhalen. Daarom werkt de politie samen met partijen zoals banken, het OM, de FIOD, de Financial
Intelligence Unit (FIU), de Belastingdienst en gemeenten.
Met het OM, de FIOD en andere bijzondere opsporingsdiensten ontwikkelde de politie in 2019 een
aantal actielijnen om samen het afpakken van crimineel vermogen een impuls te geven. Het plaatsen
van een financieel-economisch perspectief aan de voorkant van het opsporingsonderzoek maakte hier
deel van uit. Vanwege de toegenomen complexiteit van financiële onderzoeken werken verschillende
politie-expertises met elkaar samen. Denk aan financiële en digitale opsporing in zaken waarin sprake
is van witwassen via cryptovaluta. Dit leidde in 2019 onder andere tot de aanhouding van een persoon
in Eindhoven voor het via bitcoins witwassen van grote bedragen aan drugsgeld.
Onder de vlag van het Financieel Expertisecentrum werkt de politie met onder andere toezichthouders,
het OM, de FIOD en banken aan sterkere integriteit van de financiële sector. Onder leiding van de politie
startte in 2019 verder het proefproject Serious Crime Taskforce. Daarin bundelt de politie haar krachten
met banken, het OM, de FIOD en de FIU om beter zicht te krijgen op sleutelfiguren bij witwassen en
deze effectiever te kunnen bestrijden.
De politie voerde in 2019 het Verwijzingsportaal Bankgegevens in. Via dit landelijke portaal kan de politie
vlotter bankgegevens vorderen en ontvangen. Dat versnelt opsporingsonderzoeken en kan
doorslaggevend zijn bij de strijd tegen ondermijning. Ook in meer algemene zin ziet de politie dat
financieel opsporen voor een doorbraak kan zorgen in opsporingsonderzoeken. Zo leidde een
verdenking van witwassen in 2019 tot een doorbraak tijdens een groot ondermijningsonderzoek in
Leeuwarden. De hoofdverdachte werd ervan verdacht crimineel geld te hebben witgewassen en
vervolgens te hebben geïnvesteerd in verschillende huurpanden. Meerdere verdachten zijn
aangehouden en de politie legde beslag op grote sommen geld en op vastgoed. Verschillende panden
bleken in verband te kunnen worden gebracht met de handel in en productie van drugs.
In 2019 presenteerden de ministers van Financiën en van JenV een plan van aanpak tegen witwassen3.
De politie draagt bij aan de uitvoering hiervan. Zo bestrijden de Landelijke Eenheid en het OM in
specifieke operationele acties gezamenlijk witwassen. Verder voert de politie in RIEC-verband
onderzoeken en acties uit met onder meer gemeenten, banken en de vastgoedbranche.
Het versterken van de informatiepositie aan de voorkant vraagt inspanning vanuit de basisteams,
opsporing en informatieorganisatie. Een onderdeel hiervan is het vergroten van het bewustzijn en
signalering van ondermijnende criminaliteit. In opdracht van de portefeuillehouder GGP is door bureau
Beke een zgn quick scan opgestart van de informatiepositie van wijkagenten bij ondermijnende
criminaliteit. Kernvraag is: welke signalen van ondermijnende criminaliteit worden door wijkagenten
ge¬zien, hoe en naar wie communiceren zij die signalen en wat gebeurt er vervolgens met die
informatie? De resultaten van deze scan geven naar verwachting handvatten voor de samenwerking
tussen basisteams, de informatieorganisatie, recherche en partners.

3Brief van de ministers aan de Tweede Kamer van 30 juni 2019, kenmerk 2019-0000101776

in Tweede Kamer 2019-2020, 29 911, nr. 254.

24

Ondermijning in beeld
Kennis van criminele businessmodellen, cruciale spelers, gelegenheidsstructuren, facilitators,
risicolocaties etc. leidt tot meer signalen en biedt aanknopingspunten voor betekenisvolle interventies.
De gezamenlijke partners zetten daarom ook in 2019 in op het verkrijgen van integrale
ondermijningsbeelden en het inzichtelijk maken van de (criminele) businessmodellen. Het LIEC bracht
in 2019 het rapport Landelijk beeld van ondermijnende criminaliteit uit. Dat besteedt aandacht aan de
kansen, gelegenheden en faciliteiten die de samenleving criminelen (onbedoeld) biedt. De politie boekte
in 2019 belangrijke vooruitgang bij het ontwikkelen van een (vooralsnog regionale) dynamische
criminele kaart. Ook werkte het korps mee aan verschillende wetenschappelijke onderzoeken, onder
andere naar de aard en omvang van het gebruik van huurauto’s voor criminele activiteiten4.
Organised Crime Fieldlab
Samen met het OM organiseerde de politie in 2019 wederom met succes innovatieve leerprojecten.
Deelnemers van verschillende organisaties werken daarbij in integrale teams onder begeleiding aan
innovatieve benaderingswijzen voor ondermijningsproblematiek. Zij hanteren een uitgewerkte
methodiek van de Harvard University. Aan een van die leerprojecten namen de Nederlandse en
Belgische politie, het OM, de Belastingdienst/Douane en een aantal banken plus branchebedrijven deel.
Gezamenlijk ontwikkelden zij indicatoren om mogelijk malafide fruitbedrijven te herkennen die als
dekmantel fungeren bij grootschalige cocaïne-import. Binnen een leerproject van de politie, het OM, de
gemeente Utrecht en Jongerenwerk ontstond in 2019 een methode om de aanwas van jeugd in de
cocaïnehandel tegen te gaan.
Ondermijningsfonds
De samenwerkende RIEC-partners maakten in 2019 een begin met de uitvoering van de plannen voor
versterking van de ondermijningsaanpak. Het kabinet stelde daarvoor € 100 miljoen aan incidentele
gelden (voor een periode van drie jaar) beschikbaar5. De nadruk van de programma’s ligt op de illegale
drugsindustrie en criminele geldstromen. De veelal regionale programma’s richten zich onder andere
op:
 het versterken van integrale intelligence, analysekracht en informatiebeelden;
 het versterken van de (drugs)criminaliteitsbestrijding in belangrijke havens en op luchthavens;
 het verkrijgen van beter zicht en meer grip op criminele geldstromen;
 het versterken van de aanpak in kwetsbare gebieden zoals het agrarisch buitengebied,
vakantieparken en bedrijventerreinen;
 de aanpak van criminogene branches – mede via publiek-private initiatieven;
 wijkenaanpak;
 sterkere weerbaarheid van overheid en samenleving.
De politie is intensief betrokken bij het opzetten en uitvoeren van deze regionale programma’s.
Het Ondermijningsfonds financiert onder meer landelijke programma’s waaraan de politie deelneemt.
De Landelijke Eenheid werkt bijvoorbeeld aan het versterken van de informatie- en expertisepositie op
het gebied van financiële geldstromen in relatie tot synthetische drugs. In dit programma participeren
verder het Landelijk Parket, de FIOD en de Belastingdienst/Douane.
Opsporingsonderzoeken
Het korps spendeerde in 2019 veel tijd en energie aan een groot aantal opsporingsonderzoeken. In
enkele gevallen leidde dat tot acties die in de media veel aandacht kregen. Zo hield de politie in OostBrabant na uitvoerig onderzoek een ongekend grootschalige actie in twee woonwagenkampen, gericht
tegen verschillende leden van één familie. De politie verrichtte meerdere aanhoudingen en nam grote
4

Criminelen achter het stuur, aard en omvang van het gebruik van huurmotorvoertuigen voor criminele activiteiten, door Ilse van Leiden,
Joey Wolsink en Henk Ferwerda, verschenen in de Beke-reeks 2019
5
Brief van de minister aan de Tweede Kamer van 16 november 2018, Kamerstukken II 2017/18, 29 911 in Tweede Kamer 2018-2019, 29
911, nr. 212

25

hoeveelheden drugs en wapens in beslag. Een ander onderzoek was gericht tegen een groot aantal
leden van een criminele organisatie, die bekendstaat als de Mocromaffia. Justitie houdt hen
verantwoordelijk voor een reeks moorden en pogingen daartoe. Tijdens dit spraakmakende onderzoek
zette de politie onder andere sterk in op de opsporing van de hoofdverdachte, die uiteindelijk in
december 2019 in Dubai werd aangehouden.
Breed offensief
In oktober 2019 besloot de minister van JenV tot het starten van een breed offensief tegen de
georganiseerde ondermijnende criminaliteit door een combinatie van repressieve en preventieve
maatregelen6. Voor de politie leidde dit offensief direct tot een verhoogde capaciteitsinzet op het gebied
van bewaken en beveiligen. Met haar partners startte de politie eind 2019 met de planvorming voor de
inrichting van het Multidisciplinair Interventieteam (MIT) en het versterken van de strategische
intelligence.
Resultaten 2019
Strafrechtelijke onderzoeken
Naar hun aard vallen de omvang en gevolgen van de ondermijningsproblematiek, evenals de
aanpakresultaten, moeilijk te kwantificeren. Het vermelden van het aantal criminele
samenwerkingsverbanden (csv) dat strafrechtelijk is aangepakt, maakt de maatschappelijke effecten
van de veelal gezamenlijke aanpak van georganiseerde criminaliteit niet werkelijk zichtbaar. De
betrokken partners staan voor de opgave om deze kwantitatieve verantwoording aan de hand van nieuw
te ontwikkelen indicatoren om te buigen naar een kwalitatievere verantwoording.
Met de methoden van anders (rijker) verantwoorden zijn in 2019 regionaal en landelijk de eerste stappen
gezet om meer transparantie te bieden over de aanpak en de (maatschappelijke) effecten daarvan.
Bijvoorbeeld het integrale actieonderzoek Rijker Verantwoorden bij de ondermijningsaanpak in
Rotterdam-Zuid. Op een aantal aandachtsgebieden (‘draaiknoppen’) – zoals drugs, jeugd, crimineel
geld, vastgoed en branches – is met video’s, storytelling en infographics toegankelijk zichtbaar gemaakt
wat de aanpak inhoudt en welk doel de overheid nastreeft. De bestuurlijke rapportage van de gemeente
Rotterdam is verrijkt met de inzichten uit dit actieonderzoek.
Zolang er geen nieuwe indicatoren zijn ontwikkeld, blijft voor de politie de kwantitatieve doelstelling van
het aantal via strafrechtelijke weg aangepakte csv’s gelden. Dat is bepaald in de Veiligheidsagenda
2019-2022. In 2019 zijn bij de regionale eenheden 387 nieuwe onderzoeken gestart, naast de al grote
voorraad aan lopende onderzoeken naar csv’s die begin 2019 al liepen. Landelijk zijn in 2019 in totaal
1522 csv-onderzoeken opgepakt. Dit is een stijging van 8% ten opzichte van 2018 en de doelstelling
voor 2019 van 1370 is daarmee ruimschoots gehaald.”
Financieel
Zoals afgesproken in de Veiligheidsagenda 2019-2022 zijn in 2019 resultaat- en effectdoelstellingen
ontwikkeld met betrekking tot politie-inzet bij het strafrechtelijk afpakken dan wel het leggen van beslag.
In afwachting van de uitwerking van die doelstellingen is voor 2019 geen landelijke norm voor
waardebeslag gehanteerd.
2.3.3 Mensenhandel

Mensenhandel vraagt aandacht van alle politieonderdelen en specifiek van de afdelingen
Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM). Eind 2019 is de motie van
ChristenUnie/PvdA aangenomen om structureel tien miljoen euro vrij te maken voor de aanpak van
mensenhandel door de politie.
6

Brief van de minister aan de Tweede Kamer van 18 oktober 2019, kenmerk 2728693 in Tweede Kamer 2019-2020, 29 911, nr. 254

26

Kwalitatieve indicatoren Veiligheidsagenda
De kwalitatieve afspraken zijn breed geformuleerd en gericht op samenwerking en bewustzijn binnen
de politie en haar samenwerkingspartners. Voor het realiseren van dit kwalitatieve doel is het nodig dat
kennisverrijking en -deling plaatsvindt over het fenomeen mensenhandel. De AVIM rechercheurs
worden opgeleid met de meest actuele kennis hieromtrent. De opleiding die hiervoor wordt aangeboden
maakt deel uit van het aanbod van de Politieacademie en medewerkers ontvangen na het volgen ervan
een certificaat. AVIM rechercheurs zullen hun kennis over mensenhandel delen met de collega’s
waarmee ze samenwerken en zijn beschikbaar als er vragen zijn. Benutten van expertise uit
verschillende recherche specialismen is wederzijds. Vanuit AVIM wordt voor de aanpak van
mensenhandel bijvoorbeeld gebruikt gemaakt van expertise van de generieke opsporing die kennis
hebben van het benutten van informatie in open bronnen (Open Source Intelligence) en digitale en
financiële specialisten. De politie investeert ook in het bewust maken van de politiemedewerkers buiten
AVIM voor het herkennen van het fenomeen mensenhandel. Hiervoor is een awareness training
ontwikkeld die in 2019 in verschillende eenheden voor meer dan 2000 medewerkers is gegeven. Dit zal
gedurende te looptijd van deze veiligheidsagenda vervolgd worden.
Voor de samenwerking is een verbetering nodig van het informatiebeeld dat door politie en haar partners
wordt gebruikt. In 2019 is een werkwijze ontwikkeld om het informatie gestuurd werken te verbeteren.
In deze werkwijze wordt op het gebied van mensenhandel informatie uit verschillende politiedomeinen
gebundeld en op elkaar afgestemd. Daaronder zijn intelligence en opsporing, landelijk en regionaal. De
werkwijze is in 4 eenheden gedeeltelijk uitgerold. In Noord-Nederland zijn verschillende
opsporingsonderzoeken gestart n.a.v. signalen mensenhandel, die dankzij de nieuwe werkwijze naar
voren zijn gekomen. Ook is er sprake van een kennisimpuls en bredere kennisdeling op de verschillende
vormen van uitbuiting. Er vindt terugkoppeling plaats naar teams op de voorheen in politie-registraties
verborgen signalen. Door de snelle doorlooptijd in de nieuwe werkwijze wordt er steeds met actuele
informatie gewerkt, waardoor de opsporing snel op de informatie in kan spelen. Er is in 2019 een plan
van aanpak opgesteld voor de verdere implementatie van deze werkwijze gedurende de looptijd van
deze Veiligheidsagenda en de verankering van deze werkwijze in het normale werkproces. In de
Veiligheidsagenda zijn er ook afspraken gemaakt over de doorontwikkeling van het Expertisecentrum
Mensenhandel en Mensensmokkel (hierna EMM); een samenwerkingsverband tussen de Nationale
Politie, Koninklijke Marechaussee, Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (ISZW) en Immigratieen Naturalisatiedienst (IND). Het EMM zal qua formatie groeien met 7 fte. De instroom hiervoor is in
gang gezet maar nog niet afgerond. Het spreekt voor zich dat de verbeteringen die via het EMM in gang
worden gezet, gelijke tred houden met het realiseren van deze groei van de formatie. Het EMM, de
Dienst landelijke informatieorganisatie (DLIO) en het portefeuilleteam Vreemdelingenzaken en
Migratiecriminaliteit zullen een plan opstellen om de plekken vanuit de politie op te vullen. Tot het
moment dat de formatiegroei van het EMM gerealiseerd is zal via een selectie- en prioriteringsproces
geborgd worden dat de meest waardevolle en urgente onderzoeken uitgevoerd worden.
Ter aanvulling op bovengenoemde werkwijze is ook een webcrawler ontwikkeld voor de strafrechtelijke
aanpak van mensenhandel. Inzet van deze webcrawler kan bijdragen aan het opsporen van
mensenhandel, het uit de prostitutie halen van slachtoffers en zicht krijgen op mogelijke daders. De
webcrawler richt zich op advertenties in open bronnen met een risico op seksuele uitbuiting. Deze
webcrawler is in 2019 in alle eenheden als pilot uitgerold en in sommige eenheden volledig en in andere
eenheden al gedeeltelijk in gebruik genomen. Op dit moment kan de informatie, tenzij uit openbare bron,
nog niet gebruikt worden in de rechtbank. Hiervoor is in 2019 een juridisch kader opgesteld, dat naar
verwachting begin 2020 formeel wordt vastgesteld. Na vaststelling van dit kader kan de webcrawler
formeel in gebruik genomen worden en eindigt de pilotfase.

27

Kwantitatieve indicatoren Veiligheidsagenda
In 2019 is met 145 verdachten dat ter vervolging werd ingeschreven bij het OM sprake van een verdere
daling. De doelstelling voor 2019 (190 OM-verdachten) is dan ook niet gerealiseerd. Dit is zorgwekkend.
De situatie verschilt per regio, maar mogelijke algemene verklaringen zijn:
 De bezetting en inzetbaarheid van AVIM-medewerkers staat onder druk vanwege
ziekteverzuim, opleidingen, deelname aan de Regeling Partieel Uittreden (RPU), etc. Vanuit de
motie van de ChristenUnie en de PvdA (10 miljoen structureel voor de aanpak van
mensenhandel door de AVIM’s) zal de komende jaren geïnvesteerd worden in 58 fte extra ten
behoeve van de aanpak van mensenhandel.
 In 2019 (met een start in 2018) stroomden veel extra verzoeken binnen tot het opnemen van
een aangifte mensenhandel door migranten van buiten de EU, veelal Dublin-claimanten. Deze
(ruim 800) aangiften hebben een groot deel van de AVIM-capaciteit in beslag genomen, maar
hebben door een gebrek aan opsporingsindicaties en/of rechtsmacht in Nederland zelden of
niet tot verdachten geleid. Het gevolg is dat de opsporing en vervolging van andere
mensenhandelzaken in het geding is gekomen. Het grootste deel van de verhoogde instroom
betrof Dublinclaimanten, die met het doen van aangifte van mensenhandel direct in aanmerking
kwamen voor een tijdelijke verblijfsvergunning mensenhandel, waardoor hun Dublinclaim
verviel. In augustus 2019 is de Vreemdelingencirculaire aangepast, zodat enkel
Dublinclaimanten wiens aangiften opsporingsindicaties in Nederland bevatten in aanmerking
komen voor een tijdelijke verblijfsvergunning mensenhandel. Ook heeft de politie tijdelijk een
landelijk coördinatiecentrum opgezet om de door de verhoogde instroom opgelopen
achterstand in het opnemen van de aangiften zo spoedig mogelijk weg te werken.
 Er kan nog meer bewustwording zijn als het gaat om het herkennen van signalen van
mensenhandel. Alle eerstelijns politiemedewerkers worden getraind in awareness op
mensenhandel.
Mensenhandel is een haaldelict. Er wordt daarom gewerkt aan het verbeteren van de informatiepositie
van politie en haar samenwerkingspartners. Dit gebeurt onder andere via de ontwikkeling van de
domeinoverstijgende informatiegestuurde werkwijze (DIGW). Er zijn al veel maatregelen genomen om
de opsporing van mensenhandel een impuls te geven. In samenwerking tussen JenV, OM en politie zal
worden bezien van welke maatregelen het meeste effect kan worden verwacht en wat dit betekent voor
de verdere aanpak.In 2019 is op basis van de voorlopige jaarresultaten 884 slachtoffers gemeld bij
Comensha, een groei van 60% ten opzichte van 2018. Het automatiseren van meldingen draagt hier
positief aan bij. Verder moet worden vermeld dat de stijging van meldingen ook deels te verklaren is
door de grote toename van aangiften van mensenhandel door migranten uit met name Afrikaanse
landen. Er leek een daling te zijn van Nederlandse en Oost-Europese slachtoffers. De verwachting is
dat de stijging, die nu deels wordt toegeschreven aan de aangiften van migranten van buiten de EU,
afneemt. In 2019 zijn er 39 complexe mensenhandel onderzoeken door de politie afgerond. Het gaat
hierbij om tactisch afgeronde opsporingsonderzoeken naar criminele samenwerkingsverbanden. Deze
kunnen eenheidsoverstijgend zijn, waarbij ook sprake kan zijn van samenwerking met partners in het
kader van het barrièremiddel en /of internationale samenwerking.
Internationaal
Naar aanleiding van de Brexit heeft Nederland de driversrol van het European multidisciplinary platform
against criminal threats/Trafficking of Human Beings (EMPACT/THB) overgenomen van het Verenigd
Koninkrijk. Waar mogelijk deelt ons land relevante informatie met Europol en doen overheidsinstanties
in diverse landen mee aan capaciteitsversterkende trainingen op het gebied van mensenhandel. De
politie leverde een bijdrage aan een Interpolconferentie voor beter gebruik van dit kanaal en participeert
structureel in de werkgroepen mensenhandel en mensensmokkel.
Er is begonnen met het werven van politieliaisons (LO’s). Zodra deze formatieplaatsen vervuld zijn,
zullen deze LO’s in 2020 aandacht geven aan de routes via:
 de westelijke Balkan (inzet op criminele uitbuiting en vanwege de kwetsbaarheid van migranten
op deze mensenhandelrioute);

28

 vanuit Italië stroomopwaarts;
 Polen en Hongarije (seksuele en arbeidsuitbuiting, alsmede de toegangsfunctie tot Europa).
Naast de nieuw te plaatsen LO’s mensenhandel is er al een bestaand netwerk van LO’s (Politie en
KMar) die zich ook inzetten op het geprioriteerde onderwerp MH (en migratie), door bij te dragen aan
het informatiebeeld, het inzetten van hun netwerk ter plaatse, maar ook door hun rol in het begeleiden
van rechtshulp op het gebied van mensenhandel. Binnen de politie wordt het beter benutten van de
bovengenoemde internationale kanalen door de regionale AVIM’s gestimuleerd. In dit kader is onder
meer de internationale vakdag voor AVIM georganiseerd in 2019.
2.3.4 Cybercriminaliteit en online-kindermisbruik

De politie verruimde de bestrijding van cybercriminaliteit verder naar een aanpak binnen alle eenheden.
Hierdoor ontstaat landelijke dekking bij het tegengaan van high tech, reguliere en veelvoorkomende
cybercriminaliteit. Het Team High Tech Crime (THTC) bestrijdt complexe, innovatieve en
georganiseerde vormen van cybercriminaliteit. De cybercrimeteams in de eenheden richten zich op
reguliere en veelvoorkomende cybercriminaliteit, in nauwe samenwerking met de districten en
basisteams. In 2019 is door alle teams in het land gezamenlijk gestart met de eenheidsoverstijgende
aanpak van fenomenen en dadergroepen, zoals afgesproken in de veiligheidsagenda. Hieronder een
overzicht van de verscheidenheid aan initiatieven en ontwikkeling.
Gerichte ransomware-aanvallen
Gerichte ransomwareaanvallen op grote organisaties zijn een nieuw verdienmodel voor het topsegment
van de cybercriminelen. Na uitgebreide verkenning van de ICT-bedrijfsnetwerken passen zij op
strategische plaatsen ransomware toe om vervolgens hoge geldbedragen te eisen. Vaak gaat het om
organisaties waarbij de bedrijfscontinuïteit of waardevolle unieke data een belangrijke rol spelen. Denk
aan de ransomwareaanval op de Universiteit Maastricht in december 2019. De bedrijfsschade is vaak
groot. Indien het om een vitale sector of een essentiële dienstverlener gaat, kan de maatschappelijke
impact aanzienlijk zijn.
Bij zulke aanvallen kunnen verschillende soorten malware betrokken zijn. Ook is er mogelijk sprake van
interactie of dienstverlening tussen cybercriminele actorgroepen met verschillende specialismen.
Ransomware kan het sluitstuk vormen van zulke aanvallen. Mogelijk vinden echter in de tijdspanne
tussen de initiële besmetting en de inzet van ransomware ook andere activiteiten plaats. Bijvoorbeeld
het stelen van gevoelige of waardevolle informatie of het verzekeren van netwerktoegang op een later
moment. Deze combinatie van activiteiten heeft als doel het maximaal verzilveren van de verkregen
toegang tot een netwerk.
De politie adviseert om niet te betalen in het geval van ransomware. Betalen versterkt het verdienmodel
achter ransomware en werkt daarmee de criminelen in de hand.
Criminelen en gebruik van geavanceerde digitale middelen
De THTC-onderzoeken van 2019 laten zien dat het gebruik van geavanceerde digitale middelen niet
beperkt blijft tot cybercriminaliteit in enge zin (zoals hacking). Ook buiten het domein van
cybercriminaliteit hanteren criminelen zulke middelen steeds vaker om misdrijven te plegen en af te
schermen. Professionele (cyber)criminele dienstverleners spelen hierbij een belangrijke rol.
Bijvoorbeeld beheerders van onlinedrugsmarktplaatsen of aanbieders van versleutelde PGP-telefoons.
Het terugdringen van dergelijke dienstverlening vereist vaak complexe en innovatieve
bestrijdingsvormen met een hightechcomponent.
Aanpak cybercriminele dienstverleners
De aanpak van cybercriminele dienstverleners ging in 2019 onverminderd voort. Dit leidt tot een steeds
groter inzicht in dit fenomeen. Op basis daarvan kan de politie gerichte interventies bepalen.

29

De cybercriminele dienstensector blijft veelvuldig gebruikmaken van Nederlandse ICT-infrastructuur. Dit
geldt ook voor de hosting van online kindermisbruik. De politie constateert daarbij dat Nederland niet
alleen aantrekkelijk is voor het plaatsen van de technische infrastructuur voor en door cybercriminelen,
maar ook voor de juridische (het creëren van Nederlandse juridische entiteiten), en financiële
infrastructuur (het gebruikmaken van Nederlandse financiële constructies). Dit voor de afscherming van
de criminele activiteiten en het witwassen van gelden. Deze vermenging van het digitale en het fysieke,
maar ook van de boven- en de onderwereld heeft een ondermijnende werking als gevolg.
Een effectieve en duurzame aanpak vereist dat verder wordt gekeken dan het strafrecht. Daarom werkt
een multidisciplinair team, waarin ook de hostingbranche is vertegenwoordigd, aan een pakket van
maatregelen om de Nederlandse netwerken beter op te schonen.
Bulletproof hosting
De aanpak van bulletproof hosters7 bracht in 2019 enkele successen.
 Duitsland maakte een einde aan een bulletproof hoster die opereerde vanuit een oude NAVObunker. In deze ‘Cyberbunker’ werd een omvangrijke, wereldwijde onlinedrugsmarktplaats
gehost. Zeven verdachten, onder wie vier Nederlanders, zijn aangehouden door de
samenwerkende Nederlandse en Duitse politie.
 Met het aanpakken van de bulletproof hoster KV Solutions haalde de politie een versie van het
Mirai-botnet (een botnet dat Internet of Thingsapparaten aanstuurt) uit de lucht. Hierbij werden
meerdere servers offline gehaald en twee verdachten aangehouden.
.
Cryptocommunicatie
In navolging van Ennetcom, PGP Safe en IronChat arresteerde de politie ook in 2019 twee verdachten
die versleutelde communicatie aanboden voor hoofdzakelijk criminele doeleinden.
Dergelijke onderzoeken kunnen resulteren in een schat aan bewijslast voor veel vormen van zware
criminaliteit. Tegelijkertijd levert dit ook een uitdaging op die tekenend is voor de toekomst van de
opsporing: hoe gaat de politie om met miljoenen berichten die zware delicten als liquidaties en
cocaïnehandel bespreken? Zulke omvangrijke bewijsbronnen efficiënt en effectief analyseren vereist
het integreren van data science in de opsporing, als aanvulling op de tactische en digitale opsporing.
Binnen het thema cybercriminaliteit boekt de politie op dit punt belangrijke vooruitgang. Dit hangt samen
met het optimaliseren en harmoniseren van het bedrijfsprocesmodel van het THTC en de
cybercrimeteams.
Cryptovaluta
De politie leverde technische ondersteuning aan de FIOD en het OM bij het offline halen van Bestmixer.
Dit betrof een van de grootste cryptovalutadienstverleners om criminele geldstromen te verhullen en wit
te wassen. Deze actie betekende een grote en belangrijke stap voor de bestrijding van criminele
geldstromen in het algemeen en virtuele criminele geldstromen in het bijzonder.
Malwareontwikkelaar
Met het aanhouden van een Nederlander op verdenking van het ontwikkelen en verkopen van malware,
stopte de politie de verspreiding van het Rubellavirus. Dat virus genoot binnen korte tijd grote populariteit
op diverse cybercriminele fora.
Phishing en betaalfraude
Agenten betrapten in februari 2019 een bende cybercriminelen op heterdaad. Vanuit een hotelkamer in
Soest verstuurden zij phishingmails en ontfutselden slachtoffers per telefoon inloggegevens voor
onlinebankieren. Naar schatting maakten zij enkele tonnen buit.

7

Bulletproof hosting is het afschermen van data voor opsporingsdiensten als criminele dienstverlening.

30

Diverse eenheden hielden verdachten aan voor bijvoorbeeld betaalfraude via WhatsApp en
betaalverzoekapps of voor het hacken van sociale media. Deze fenomenen nemen snel in omvang toe.
Voor burgers betekenen ze een ware plaag die gepaard gaat met financiële schade en verlies van
vertrouwen in het sociale en economische gebruik van nieuwe technologie.
Verhogen weerbaarheid
Om de samenleving digitaal weerbaarder te maken, richten het THTC en de regionale cybercrimeteams
zich behalve op opsporing ook op alternatieve interventies zoals preventie. Op de eerste plaats
slachtofferpreventie door burgers en bedrijven frequent te waarschuwen voor actuele
cybercrimefenomenen zoals nepbetaalverzoeken, digitale afdreiging, phishing en oplichting via
WhatsApp. De politie besteedt ook aandacht aan daderpreventie. Omdat daders vaak jong blijken te
zijn, voerde het korps speciaal voor 12- tot 18-jarigen een campagne uit: ‘Je bent slechts één klik verwijderd
van cybercrime’. Jongeren hebben behoefte aan experimenteren. Die eigenschap is gebruikt om ze
kennis rondom cybercriminaliteit bij te brengen. Daarbij focuste de politie eerst op de jongeren die op
het randje van dit soort misdaad staan. Zij zijn het meest ontvankelijk en bovendien valt hun gedrag het
snelst te veranderen.
De campagneresultaten zijn gebruikt om heel Nederland met een pr-campagne bewust te maken van
de ernst en gevolgen van cybercriminaliteit. Dit eerste deel daarvan had succes. In totaal bereikte de
politie 14,2 miljoen Nederlanders. Tienduizend jongeren bleken op het randje van een cybermisdaad te
hebben gestaan. Via de contentpartners drong de boodschap door tot één miljoen jongeren. Op scholen
besprak de jeugd de campagne, omdat cybercriminaliteit bij Nieuwsbegrip het onderwerp van de week
was. En de campagne ontving mooie prijzen: de gouden SpinAward en een Lovie Award.
Een ander voorbeeld van daderpreventie is Hack_Right. Voor een eerste cybercriminaliteitsdelict
veroordeelde jongeren krijgen via dit initiatief alternatieve of aanvullende straftrajecten aangeboden.
Niet alleen ter voorkoming van recidive, maar ook om te stimuleren dat de jongeren binnen de kaders
van de wet hun ICT-talent ontplooien. Inmiddels zijn 22 (cybersecurity)bedrijven aangesloten. In totaal
19 jonge daders hadden eind 2019 het programma succesvol doorlopen. In navolging van Hack_Right
verkent de politie de mogelijkheden om tactische (dader)preventie aan opsporing en bestrijding toe te
voegen.
Publiek-private projecten
Publiek-private samenwerking vormt een belangrijk onderdeel van zowel opsporingsonderzoeken naar
cybercriminaliteit, als bestrijdingsprojecten rond specifieke thema’s.
NoMoreRansom
NoMoreRansom is een online publiek-privaat platform dat slachtoffers van ransomware kosteloos
voorziet van decryptiesleutels. De Nederlandse politie richtte dit platform mee op en wereldwijd sloten
inmiddels ruim 150 partners aan. In 2019 bestond NoMoreRansom drie jaar. In deze periode zijn
decryptiesleutels aangeboden voor minstens 109 vormen van ransomware. Dat voorkwam
losgeldbetalingen ter waarde van ruim € 100 miljoen.
NoMoreDDoS
In het project NoMoreDDoS ontplooit de politie samen met partners innovatieve bestrijding van DDoSaanvallen. Dit project sloot in 2019 aan bij een anti-DDoS-samenwerkingsverband van 26 publieke en
private partners. Verder is een zogenoemd clearing house opgericht: een database met informatie over
de digitale vingerafdruk van DDoS-aanvallen. Slachtoffers kunnen met deze informatie aanvallen
opvangen en de politie kan er daders en dienstverleners mee opsporen.
NoMorePhishing
Phishing blijft een van de hardnekkigste cybercriminele dreigingen. Phishingcampagnes gericht op de
klanten van Nederlandse banken houden onverminderd aan. In het licht daarvan nam de de Electronic
Crimes Taskforce (bestaande uit politie, OM en bankensector) met publieke en private partners het
initiatief tot het project NoMorePhishing om te komen tot het structureel verstoren van

31

phishingaanvallen. Daarnaast besteedt het project veel aandacht aan meer bewustzijn onder potentiële
slachtoffers. Zo waarschuwt een podcastserie jongeren voor de praktijken van ronselaars ten behoeve
van phishingcampagnes.
Heldpdeskfraude
Een veel voorkomende vorm van cybercriminaliteit is helpdeskfraude (of tech support scam).
Slachtoffers bevinden zich voornamelijk in Europa en Amerika, terwijl de daders opereren vanuit
callcenters die zich veelal in India bevinden. Op initiatief van politie en het OM in Rotterdam werken
softwarebedrijven, telecombedrijven, financiële instellingen en de overheid sinds 2018 samen om deze
vorm van fraude terug te dringen. Sindsdien is de schade van helpdeskfraude gehalveerd. In 2017
meldden slachtoffers zes miljoen euro aan schade, in 2019 was dat drie miljoen. Genomen maatregelen
zijn onder andere aanpassingen aan Teamviewer, scherper toezicht door de Autoriteit Consument en
Markt (ACM) op de geografische binding bij de uitgifte van telefoonnummers en preventieadviezen door
politie, banken en de Betaalvereniging.
Aanpak cybercriminele fenomenen
Oom de aanpak van eenheidsoverstijgende cybercriminaliteit en daaraan gerelateerde fenomenen te
versterken zijn in 2019 – ondanks een uitdagende arbeidsmarkt – tachtig fte’s geplaatst. Vooral de
cybercrimeteams in de regionale eenheden zijn uitgebreid. Het Landelijke Operationeel Cybercrime
Overleg coördineert deze aanpak van eenheidsoverstijgende cybercriminaliteit en gerelateerde
fenomenen. Dit overleg sprak af dat alle regionale eenheden een specifiek cybercrimineel fenomeen
adopteren om de informatiepositie en de bestrijding ervan te stroomlijnen. Binnen de regionale
eenheden ondersteunen de cybercrimeteams met hun kennis en ervaring de collega´s van Intake en
Service, districtsrecherches en basisteams. Het stijgende aantal cybercriminaliteitszaken dat de
districtsrecherches en basisteams afhandelen, maakt het positieve effect van deze werkwijze duidelijk
zichtbaar.
Cybervrijwilligers
De politie breidde het inzetten van vrijwilligers ter bestrijding van cybercriminaliteit in 2019 uit. In
meerdere eenheden ondersteunen zij het opnemen van aangiftes en preventieactiviteiten. Zodra een
wijziging van het Besluit algemene rechtspositie politie (BARP) is doorgevoerd, kan het korps deze
vrijwilligers ook beter inzetten ten behoeve van cybercriminaliteitsonderzoeken.
Internationale samenwerking
Een van de meest transnationale misdaadvormen weerstaan, is ondenkbaar zonder internationale
samenwerking. Het gezamenlijk prioriteren en bestrijden (joint targeting) van de relevantste
cybercriminele dreigingen speelt hierbij een belangrijke rol.
J-CAT
Tot april 2020 fungeert het THTC als voorzitter van de Joint Cybercrime Action Taskforce (J-CAT), onder
supervisie van Europol. Dit operationeel samenwerkingsplatform van zestien landen coördineert
internationale cybercriminaliteitsonderzoeken. Tijdens het Nederlandse voorzitterschap wees de J-CAT
een aantal speerpunten aan, waaronder DDoS-bestrijding, de aanpak van crypterdiensten
(dienstverlening voor het versleutelen en verhullen van malware) en het lokaliseren van verborgen
cybercriminele infrastructuur.
Internationaal consortium
Met onder meer Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Europol en Interpol vormt de
Nederlandse politie een vooruitstrevend, internationaal consortium ter bestrijding van cybercriminaliteit.
In 2019 verbeterde dit consortium het harmoniseren van technische onderzoeksprocessen in
belangrijke mate, wat de effectiviteit van de samenwerking ten goede komt.

32

Realisatie 2019
Er zijn 381 reguliere onderzoeken gerealiseerd. De resultaten voor cybercrime zijn daarmee
ruimschoots behaald. Naast opsporing is ook ingezet is op alternatieve interventies, zoals preventie en
verstoring om een zo groot mogelijk maatschappelijk effect te bereiken.
In 2019 zijn 21 fenomeenonderzoeken tactisch afgerond en bevinden zich 35 fenomeenonderzoeken in
de tactische fase. . Onder fenomeenonderzoeken worden onderzoeken verstaan die gericht zijn op de
brede bestrijding van eenheidsoverstijgende cybercriminele fenomenen en/of dadergroepen.
Voorbeelden van fenomenen die middels deze brede bestrijding worden benaderd zijn ransomware,
tech support scan en whaling. Fenomeenonderzoeken kunnen gevolgd worden door
preventiemaatregelen, verstoring en/of notificatie van slachtoffers. Een voorbeeld hiervan het is
informeren van alle verkopers van i-tunes kaarten over misbruik door criminelen die zich bezig houden
met helpdeskfraude. De aanpak op fenomeenonderzoeken zou worden geëvalueerd in 2019, maar dat
heeft niet plaatsgevonden omdat het hiervoor nog vroeg was. Daarom wordt deze evaluatie uitgevoerd
in 2020.
Het aantal afgeronde tactische High Tech Crime onderzoeken is met 19 van de 20 geambieerde zaken
voor 2019 nagenoeg bereikt. Naast deze 19 High Tech Crime onderzoeken is er vanuit THTC op
intensieve wijze bijstand geleverd in een aantal grote onderzoeken met een complexe cybercomponent.
Deze zijn niet onder de noemer van high tech crime meegenomen in de telling. Daarbij wordt opgemerkt
dat de (technische) complexiteit van de THTC-onderzoeken toeneemt.
Online-kindermisbruik
Over dit onderdeel van de veiligheidsagenda zijn vooraf geen kwantitatieve doelen vastgelegd – de
keuzes over de inzet van politie worden tijdens het jaar gemaakt. Focuspunten daarin zijn onderzoeken
naar de categorieën plegers : de misbruiker of vervaardiger, de keyplayer of facilitator binnen netwerk,
de bezitter of verspreider. Kanttekening bij deze afspraak is dat begin 2019 voor alle gestarte en reeds
lopende zaken is aangegeven tot welke categorie deze behoorde bij aanvang van het onderzoek. De
onderzoeken die 2019 zijn gestart maar afgerond worden in 2020 tellen daarom niet meer mee voor het
resultaat in 2020. Voor wat betreft online seksueel kindermisbruik zijn de resultaten specifiek
verantwoord in de rapportage ‘Resultaten kinderporno en kinderseks toerisme 2019’ van 17 maart
2020. De resultaten over 2019 zijn positief te noemen. In 2019 zijn 193 onderzoeken gestart gericht op
vervaardigers/ misbruikers. Daarnaast zijn 15 onderzoeken gestart naar (Nederlandse) keyplayers dan
wel facilitators in netwerken. Vermeldingswaardig is dat in 2019 ook 16 niet-Nederlandse keyplayers
zijn geïdentificeerd waarvan de opgemaakte pv’s zijn overgedragen aan buitenlandse collega’s. Tot slot
zijn er in 2019 632 onderzoeken gestart gericht op bezitters dan wel verspreiders.
Net als voorgaande jaren lag de focus binnen de aanpak van online seksueel kindermisbruik en kst op
het uit misbruiksituaties halen van slachtoffers. Samenwerking met publieke en private partners is van
groot belang om dit urgente maatschappelijke vraagstuk aan te pakken. Met het Ministerie van JenV,
het Expertisebureau Online Kindermisbruik (EOKM) en diverse private partijen is in 2019 gestart met
de inzet van een zogeheten hash crawler ter voorkoming van herhaald slachtofferschap. Dit systeem
gaat voortdurende verspreiding van slachtofferafbeeldingen tegen. In EU-verband is een subsidietraject
gehonoreerd. Daarmee kunnen de eerste ontwikkelingen in gang worden gezet om de grote
hoeveelheid kinderpornografiemeldingen die vanuit het Amerikaanse National Centre for Missing and
Exploited Children (NCMEC) binnenkomen op kwalitatief hoogwaardige en technologisch vernieuwende
wijze om te zetten in werkbare informatie. In internationaal verband werkt het korps intensief samen met
tal van politiediensten en het is via een vaste liaison officer vertegenwoordigd in Zuid-Oost Azie. De
politie stelde een strategisch liaison aan om ook andere werkgebieden te verkennen waar Nederlandse
verdachten van seksueel kindermisbruik naartoe reizen.
2.3.5 Executie

Effectieve strafvervolging kan niet zonder succesvolle executie (tenuitvoerlegging strafvonnissen). Los
van de effectieve en efficiënte inzet van politiemiddelen, heeft het daadwerkelijk tenuitvoerleggen grote
betekenis voor de legitimiteit van het strafrecht en in het bijzonder voor de misdaadslachtoffers. Niet

33

voor niets kennen politie, ketenpartners, bestuur en politiek al jaren hoge prioriteit toe aan dit onderwerp.
Ruim negentig procent van de vrijheidsstraffen wordt binnen twee jaar ten uitvoer gelegd, maar er is
een groep die zich daaraan onttrekt. De minister voor Rechtsbescherming vindt dit onacceptabel.
Daarom trok hij de regie op de executie van vrijheidsstraffen persoonlijk naar zich toe.
In de Veiligheidsagenda 2019-2022 behoort executie tot de vier hoofdprioriteiten. Via het programma
Onvindbare Veroordeelden krijgt deze doelstelling vorm. Dossiers van circa elfduizend onvindbare
veroordeelden, met een vrijheidsstraf van minder dan 300 dagen, zijn in 2018 en 2019 onderzocht. Eind
2019 zijn van de voorraad 10.749 onvindbare veroordeelden 10.532 dossiers onderzocht. Hiervan zijn
in 2019 1.417 dossiers kansrijk gebleken waarvan 51% heeft geleid tot een positieve afhandeling
Hiermee is de doelstelling van 40% positief afhandelen ruimschoots gerealiseerd. Aangezien deze
gefixeerde voorraad nu (zo goed als) is verwerkt, zal voor 2020 en verder een nieuwe doelstelling
geformuleerd moeten worden.
De afspraak is dat doorlopend 100 door de TVO (Tijdelijke Verdeeltafel Onvindbare veroordeelden)
verrijkte dossiers met opsporingsindicatie bij politie (opsporing) in behandeling zijn. Dit bleek in 2019
niet haalbaar maar ook niet nodig om de andere doelstellingen te behalen. In 2019 waren er maandelijks
tussen de 30 en 70 dossiers bij de opsporing in behandeling. Per eind december waren dit er nog 33.
Naast deze zaken was ook nog een groot aantal zaken in onderzoek bij de DRIO’s, waar vooronderzoek
op wordt gedaan. Bij een deel van deze dossiers wordt in het vooronderzoek toch een adres gevonden
en wordt dit direct uitgezet bij het basisteam. Het aantal dossiers waarbij echt een uitgebreid
opsporingsonderzoek nodig is bleef daardoor beperkt.
Een evaluatie eind 2019 gaf onder meer aan dat de minister het accent nog meer wil leggen op de
‘voorkant’ van de executie: het sneller en eerder berechten en insluiten van personen, zodat de politie
minder personen hoeft op te sporen. In december 2019 heeft het overleg van regioburgemeesters en
minister deze evaluatie positief beoordeeld en vastgesteld.
2.4 Regionale beleidsplannen op landelijke thema’s
2.4.1 Algemeen

Volgens de wet dient elke politie-eenheid een meerjarig regionaal beleidsplan op te stellen. Het gezag
in de betreffende eenheid stelt dat plan vast. In deze beleidsplannen komen de lokale, regionale en
nationale politieprioriteiten samen. Naast de landelijke prioriteiten benoemt de minister in de
Veiligheidsagenda een aantal thema’s waarover in andere kaders al afspraken zijn gemaakt en waar
de politie als partner bij betrokken is. Voor deze onderwerpen vraagt de minister middels de
Veiligheidsagenda aandacht, maar maakt geen (aanvullende) landelijke afspraken. Het is aan het lokale
gezag om aan deze thematiek invulling te geven.
2.4.2 Terrorisme en extremisme

De ontwikkelingen en vraagstukken die in 2019 speelden op het gebied van terrorisme, extremisme en
radicalisering, laten zich in de kern samenvatten tot de volgende zaken.
Allereerst de geopolitieke ontwikkelingen in het Midden-Oosten, in het bijzonder rondom Syrië, de
veranderende strategie van terroristische groeperingen zoals IS en Al Qaida en de (mogelijke)
terugkeerders in de samenleving. Voor de laatstgenoemden betreft dit enerzijds de mogelijke
repatriëring van uitreizigers, vrouwen en kinderen uit het strijdgebied. Anderzijds gaat het om
gedetineerden (terroristenafdeling) die terugkeren in de samenleving van Nederland en zijn buurlanden.
Zij zworen hun radicale gedachtegoed al dan niet af en knoopten in detentie wellicht nieuwe connecties
aan. Daarnaast valt er een toename te constateren van zowel de ernst als de omvang van rechtsextremistisch geweld in diverse West-Europese landen en Noord-Amerika. De toegenomen populariteit
van rechtspopulisme en -extremisme in Europa en de Verenigde Staten vertaalt zich in de toenemende
dreiging die uitgaat van rechtse terroristen en de daadwerkelijke uitoefening van rechtsterroristisch
geweld.

34

Ten aanzien van zowel de portefeuille Contra Terrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER) als
alle operationele politie-inzet op CTER bepaalde een aantal rijksbrede agenda’s de koers van wat de
portefeuille en de eenheden in 2019 oppakten en realiseerden. Leidend is de Nationale CT-Strategie
(2016-2020). Met de kabinetsnotitie Integrale aanpak terrorisme 2017-2021 en de Kamerbrief
Preventieve Aanpak vormt deze strategie de basis voor zowel de ontwikkeling als de uitvoering van het
landelijke CTER-beleid. Daarnaast benoemt de Veiligheidsagenda 2019-2022 de bestrijding van
terrorisme en extremisme als een landelijk thema.
De huidige CT Strategie hanteert vijf interventiegebieden om tot een succesvolle strategie-uitvoering te
komen. Dit betreffen de vijf V’s: verwerven, voorkomen, verdedigen, voorbereiden en vervolgen
Om dit te concretiseren werkte de portefeuille met een CTER-agenda en een programma dat de
concrete doelstellingen benoemt. Wat betreft de korpseenheden is het bevoegd gezag uiteraard
verantwoordelijk voor de prioritering, waarmee het gezag feitelijk invulling kan geven aan deze
thematiek. Dit valt terug te lezen in de lokale en regionale veiligheidsplannen, voor zover CTER als
prioriteit is opgenomen.
Multidisciplinaire samenwerking in de CT-keten is een rode draad op zowel lokaal, nationaal en
internationaal niveau. Extern krijgt deze samenwerking gestalte door de politiebijdrage aan de integrale,
lokale aanpak, maar ook op internationaal niveau. Zo leverde het korps in 2019 een bijdrage aan
workshops in alle westelijke Balkanlanden over ‘de Nederlandse geïntegreerde aanpak voorkomen en
aanpakken gewelddadig extremisme en terrorisme’. Intern breidde het korps de verbinding met andere
portefeuilles verder uit. Bijvoorbeeld de verbinding met de portefeuille Conflict- en Crisisbeheersing op
het gebied van terrorismegevolgbestrijding (tgb) en extreem geweld. Voorts is de samenwerking tussen
de eenheden en hun CTER-portefeuillehouders bestendigd door gedeeld eigenaarschap ten aanzien
van de geformuleerde doelstellingen, inclusief het oog hebben voor nieuwe ontwikkelingen.
Wederom volgden duizenden politiemedewerkers in 2019 de doorlopende CTER-basistraining. De
inhoud van deze training is structureel opgenomen in de initiële opleiding van de Politieacademie. Het
korps breidde het vakmanschap van politiemedewerkers verder uit met de introductie van Manhunt en
belangrijke, hiermee samenhangende zaken zoals de informatie-intake bij een incident. Deze invoering
is getest met drie landelijke oefeningen in november 2019, waarin de Koninklijke Marechaussee en het
OM participeerden. Het oppakken van de leer- en verbeterpunten uit dit soort oefeningen en het delen
van de geleerde lessen uit gebeurtenissen zoals het tramincident op 18 maart in Utrecht, zijn eveneens
aspecten die de portefeuille voor zijn rekening neemt. Tot slot organiseerde het korps in oktober voor
alle met specifieke CTER-taken belaste politiemedewerkers voor het tweede jaar op rij een CTERvakdag. De deelnemers waardeerden deze vakdag heel positief. De bijeenkomst zorgde voor verdere
kennis- en expertisedeling. Tevens verschafte deze vakdag inzichten in geconstateerde trends en
ontwikkelingen en in de uitdagingen waarvoor politiemedewerkers met elkaar aan de lat staan.
Tot slot voerde het korps in 2019 afspraken uit op basis van de hiertoe ontvangen gelden uit het
regeerakkoord. Dit betreft onder meer de politie-inzet voor het versterken van de onlineaanpak,
uitbreiding van de benodigde kennis en expertise en het organiseren van toereikende digitale
informatievoorziening. Ook is de internationale samenwerking ten behoeve van de bewijsgaring in het
kader van de opsporing en berechting verder versterkt. Voor zowel de korte als in het bijzonder ook de
lange termijn vraagt het CTER-vraagstuk voortdurende inzet en aandacht van de politie, waarbij de
samenwerking en afstemming met haar ketenpartners onveranderd belangrijk blijven.
2.4.3 Dienst Speciale Interventies

Sinds de aanslagen in Parijs in 2015 is het Stelsel van Speciale Eenheden – en daarbinnen de Dienst
Speciale Interventies (DSI) – bezig om het reactieconcept in te voeren. Hiervoor maakte het kabinet
extra geld vrij.

35

Het concept houdt in dat de DSI zich steeds fijnmaziger organiseert om ernstige vormen van geweld
het hoofd te kunnen bieden. Hierdoor kan de DSI snel reageren en in heel Nederland ter plaatse komen.
Een aanslag valt nooit voor honderd procent te voorkomen, maar de inzet is om maximaal voorbereid
te zijn.
Het reactieconcept is niet alleen een ‘DSI-concept’. Het steunt ook op de regionale eenheden, omdat
zij in de wijken aanwezig zijn. De DSI bestaat uit meerdere teams die verspreid zijn over heel Nederland,
zoals de Rapid Response Teams, een Quick Reaction Force en een team Quick Reaction Air om met
helikopters snel ter plaatse te kunnen zijn. Daarnaast zijn de basisteams, de operationele centra,
intelligence en opsporing erbij betrokken. Op deze manier komt er een nog fijnmaziger net over
Nederland te liggen.
In 2019 ging de DSI verder met het versterken van het reactieconcept. In nauwe samenwerking met
Defensie wordt getracht de DSI op sterkte te krijgen en te houden en zodoende de structurele DSIversterking te bereiken die is beoogd met de toekenning van de extra gelden in het kader van de
Versterking Veiligheidsketen 2017.
Een voorbeeld van het toepassen van het reactieconcept en de opschaling binnen de DSI vormde in
2019 de aanslag op 18 maart in Utrecht. In de afgelopen jaren is belangrijke vooruitgang geboekt bij de
voorbereiding op (dreigend) terrorisme of andere vormen van grof geweld. Het DSI-alarm activeert het
hele stelsel van speciale eenheden, inclusief de noodzakelijke ondersteuning. Kort na het schietincident
in de tram is het DSI-alarm geactiveerd. De eerste DSI-eenheden waren snel ter plaatse en uiteindelijk
is de verdachte aangehouden.
DSI maakt ook deel uit van ATLAS ( een Europees samenwerkingsverband van speciale eenheden). In
dit kader is DSI voorzitter van het forum Rapid Response. Interventie-eenheden uit andere Europese
landen zijn erg geïnteresseerd zijn in het DSI-reactieconcept.
In 2018 ondertekenden de minister van JenV met zijn Belgische en Luxemburgse collega’s het
Beneluxverdrag. Het was geactualiseerd omdat er belemmeringen bleken te bestaan voor efficiënte
grensoverschrijdende samenwerking. Na parlementaire goedkeuring in de drie landen biedt dit verdrag
voor de DSI kansen op het gebied van internationale operationele samenwerking, grensoverschrijdend
oefenen/trainen en kennisuitwisseling.
2.4.4 High impact crimes en mobiel banditisme

De landelijke prioriteit high impact crime (HIC) is een verzamelbegrip voor overvallen, ram- en
plofkraken, straatroven en woninginbraken. Het zijn misdrijven met grote impact op slachtoffers.
Daarnaast is er aandacht voor de aanpak van mobiel banditisme, waarbij buitenlandse daders zich naar
Nederland begeven om structureel misdrijven te plegen. Vanuit landelijk perspectief faciliteert het
Ministerie van Justitie en Veiligheid en het coördinatieteam High impact Crime/mobiel banditisme van
de politie en Openbaar Ministerie de aanpak in de eenheden.
Ondanks dat de politie continue hoge prioriteit gaf aan de aanpak van HIC delicten is het aantal
overvallen en straatroven in 2019 licht gestegen(met 3% naar 1174 respectievelijk met 7% naar 3777).
Andere prioriteiten zoals de aanpak van ondermijning hebben consequenties voor de beschikbare
capaciteit voor de aanpak van high impact crimes.
Er werden in 2019 verschillende repressieve en preventieve maatregelen genomen. Deze werden
uitgevoerd op landelijk, regionaal en lokaal niveau en in samenwerking met het Ministerie van Justitie
en Veiligheid, het Openbaar Ministerie, de gemeenten, het bedrijfsleven en burgers.
Vanuit de politie en het Ministerie van J&V wordt er gericht ingezet op een dadergerichte aanpak, zowel
repressief als preventief (“Alleen jij bepaalt wie je bent”/ invoering re-integratie ambtenaar ten behoeve
van het terugdringen van recidive).

36

Overvallen
De effectieve overvallenaanpak is in 2019 gecontinueerd. De Taskforce Overvallen stelde het
Actieprogramma 3.0 in. Langs de pijlers preventie, opsporing, vervolging en slachtoffers zijn daarin
achtentwintig maatregelen opgenomen om in 2019 het aantal overvallen en gevallen van straatroof
verder terug te dringen. Deze maatregelen hebben niet kunnen voorkomen dat het aantal overvallen
met 3 % steeg tot 1174. Ondanks de afnemende capaciteit en concurrerende prioriteiten lukte het de
politie wel om voor overvallen een ophelderingspercentage van 52,4% te realiseren.
Opvallend was dat de stijgende trend bij overvallen op supermarkten en maaltijdbezorgers zich in het
eerste kwartaal van 2019 doorzette en daarna afnam. Van de 108 overvallen op supermarkten vonden
er 42 in het eerste kwartaal plaats. In samenwerking met Centraal Bureau Levensmiddelen en een
aantal gemeenten werden extra preventiebijeenkomsten gehouden. Ook werd vanuit opsporing ingezet
om een aantal serie-overvallers te stoppen. Ook 60 van de 130 overvallen op maaltijdbezorgers vonden
plaats in het eerste kwartaal. Samen met maaltijdbezorgers en het Centrum voor Criminaliteitspreventie
en Veiligheid (CCV) werden verschillende preventieve acties ingezet, met als gevolg een afnemende
trend.
Plofkraken
Het aantal plofkraken is in 2019 gestegen tot 95, waarvan 72 met gebruik van (zware) explosieven.
Vooral deze laatste aanvallen op geldautomaten hadden een grote impact op omwonende burgers. Bij
veel aanvallen werd een enorme ravage aangericht en moesten woningen ontruimd worden en leidden
de aanvallen tot angstgevoelens onder omwonende burgers. Er is sprake van een grote groep
criminelen die zich persistent inzet op nieuwe modus operandi.
Met de bankensector werkt de politie samen aan het terugdringen van chartaal geld en het optimaal
beveiligen van geldautomaten. Eind 2019 is in overleg tussen de Ministers van Justitie en Veiligheid en
Financiën, de bankensector, Geldmaat, De Nederlandsche bank, Betaalvereniging en Politie en
Openbaar Ministerie afgesproken het bestaand beleid voort te zetten en op een aantal fronten te
versterken.
Belangrijke
versterkingen
liggen
in
het
ontwikkelen
van
definitieve
geldontwaardingssystemen in geldautomaten en het samen met gemeenten voeren van een nieuw
plaatsingsbeleid van geldautomaten in de omgeving van woningen. Banken waren vanwege de zware
aanvallen in december genoodzaakt over te gaan tot sluiting van 470 geldautomaten en later tot
nachtelijke sluiting van alle geldautomaten. Verder is afgesproken dat de politie en Openbaar Ministerie
de landelijk gecoördineerde aanpak in opsporing en vervolging onverminderd voortzetten. In 2019
werden onder regie van het OM eenheidsgrensoverstijgende dadergroepen aangepakt. Landelijke
coördinatie op dit thema bracht inzicht in deze rondtrekkende dadergroepen, die op nationale en
internationale schaal plofkraken pleegden. Het lukte om 76 uit Nederland afkomstige verdachten aan te
houden voor het plegen van plofkraken in Nederland, Duitsland en België. Door de samenwerking
tussen politie, OM, gemeenten, banken, Europol en buitenlandse politiediensten leidde dit niet alleen
tot aanhouding, maar ook het uitwisselen van kennis om te komen tot preventieve maatregelen om
geldautomaten beter te beveiligen.
Straatroven
Straatroof is een vorm van diefstal met geweld die een grillig karakter vertoont. De psychische,
lichamelijke en materiële schade bij slachtoffers is groot. Het aantal straatroven is gestegen met 7% tot
3.777. In grote gemeenten als Amsterdam en Rotterdam vinden de meeste straatroven plaats.
Opmerkelijk is echter wel dat in middelgrote steden in de overige provincies het aantal in 2019 is
gestegen, wat heeft bijgedragen aan de landelijke stijging.
Hotspots van straatroven zien we waar daders en potentiele slachtoffers elkaar frequent tegenkomen
zoals parken, de omgeving van plaatsen om uit te gaan en routes van en naar scholen en
uitgaansgebieden. Zowel daders als slachtoffers hebben vaak een jonge leeftijd. Het grillige en vluchtige
karakter van straatroven (qua locatie, tijdstip en soort dader) maakt het moeilijk om trends te duiden en
door middel van gerichte surveillance heterdaad arrestaties te verrichten. Het ophelderingspercentage
op straatroven was in 2019 29,2 %.

37

Zowel bij overvallen als straatroven is het van belang daders snel aan te houden. Vroegtijdig ingrijpen,
leidt tot het voorkomen van series.
In samenwerking met experts uit de gemeenten en politie Amsterdam en Rotterdam werd een
expertmeeting op de aanpak van straatroof gehouden. Hier kwamen tal van preventieve en repressieve
maatregelen aan de orde. Indien gemeenten verhoogd cameratoezicht inzetten leidt dit tot verlaging
van het aantal. Samen met het Ministerie van Justitie en Veiligheid is verder ingezet op campagnes
zoals “Boefproof” waarmee wordt gestreefd naar het voorkomen van straatroven door het
onaantrekkelijk maken van de buit (traceren van smartphones, tablets en laptops). Op festivals wordt er
vanuit de eenheden waarschuwend opgetreden en wordt er met speciale teams ingezet op het
aanhouden van zakkenrollers en straatrovers.
Woninginbraken & Babbeltrucs
Het aantal woninginbraken daalde fors met 8% naar het aantal van 39.365. Het ophelderingspercentage
is in 2019 uitgekomen op 9,2%.
Onder regie van het bevoegd gezag is de gemeenschappelijke aanpak voor woninginbraken in 2019
voortgezet. Leidend hierin is het “actieplan aanpak woninginbraken” dat is opgesteld door het Ministerie
van Justitie & Veiligheid, Politie, OM en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid. Voor de
zomervakantie en tijdens het jaarlijkse Donkere Dagen Offensief – tussen september en april –
investeerde de politie met de betrokken partners extra in het bestrijden van woninginbraken. Hierbij is
de preventiecampagne “Maak het ze niet te makkelijk” leidend. T.b.v. het zomervakantie offensief is op
7 juni deel genomen aan de eerste Europese Campagne, de European Focus Day on Domestic
Burglary. Door heel het land zijn door politie en gemeenten activiteiten georganiseerd gericht op
bewustwording rondom de verhoogde kans op woninginbraak in de zomervakantieperiode. De politie
sluit verder aan bij buurtgerichte WhatsApp groepen, aanpak van woninginbraken en babbeltrucs bij
ouderen en andere kwetsbare groepen (bijdrage aan o.a. de Veiligheids-10 daagse voor ouderen). In
het vierde kwartaal van 2019 werd fors ingezet op een bende die zich voordeden als wijkverpleeg(st)ers
en voornamelijk oudere slachtoffers beroofden.
Verder is de politie inzet gericht op het (door)rechercheren bij/op woninginbraken (koppelzaken,
schakelbewijs en gebruik van het Digitaal Opkopers Register), het uitvoeren van de persoonsgerichte
aanpak en een sterkere bestrijding van rondtrekkende binnen- en buitenlandse dadergroepen die zich
schuldig maken aan woninginbraken.
Mobiel banditisme
Op basis van het door de Taskforce Mobiel Banditisme vastgestelde plan van aanpak werd een integrale
werkwijze ontwikkeld. Om de aanwezigheid van mobiele bendes in Nederland sneller te signaleren
werken gemeenten en politie onder anderen samen met woningverhuurders en eigenaren van
vakantieparken. Aan de hand van opgestelde profielen kunnen zij dergelijke groepen identificeren, wat
de politie in staat stelt om vervolgens te interveniëren. Verder werkt de politie intensief samen met de
detailhandel. Op basis van een convenant wisselen beide partijen binnen de zogenoemde
Gemeenschappelijke Informatieorganisatie (GIO) gericht en gestructureerd informatie uit over actieve
(groepen) winkeldieven. Het OM, de politie en Detailhandel Nederland ondertekenden het convenant
dat hieraan ten grondslag ligt. De uitvoeringsorganisatie van het convenant is de door Detailhandel
Nederland inhoudelijk aangestuurde Stichting GIO.
Samen met partners continueerde de politie in 2019 haar acties tegen (inter)nationale, rondtrekkende
dadergroepen, zowel in de wijken als op het hoofdwegennet. Dit uitte zich in grote acties, zoals de
terugkerende, meerdaagse politieactie Trivium8 en in diverse opsporingsonderzoeken. In internationaal
verband nam het korps deel aan het actieprogramma Organized Property Crime van Europol. Dat richt
zich op het opbouwen van inzicht in mobiele dadergroepen, het verzamelen en internationaal delen van
opsporingsinformatie en het uitvoeren van acties met de andere EU-lidstaten. Bovendien werkte de
politie samen met het OM aan verbetering van de opsporings- en vervolgingswerkwijze, zodat mobiele
8 De halfjaarlijkse actie tegen mobiel banditisme

38

dadergroepen beter en sneller worden herkend en misdaad door mobiele dadergroepen effectiever kan
worden afgehandeld. Aan de hand van de nieuwe strafvorderingsrichtlijn Mobiel Banditisme zijn
daarmee ook zwaardere straffen geëist door het OM en opgelegd door de rechter. Ook moet deze
verbetering leiden tot het vergaren van meer kennis over het fenomeen. In 2019 is de toepassing van
sensing technieken (digitaal waarnemen) in de aanpak van mobiel banditisme voortgezet.
Heling
Heling is op zich geen High Impact Crime, maar wel een vervolgdelict dat Hic delicten mogelijk maakt.
Het Digitaal Opkopers Register (DOR) heeft meerwaarde voor de aanpak van HIC-plegers. Dit register
is gekoppeld aan de Stop Helingdatabase met aangiftes van gestolen goederen. Als een opkoper is
aangesloten op het DOR, ontvangt de politie direct een melding wanneer iemand een gestolen goed
aanbiedt. In 2019 is gestart met de opzet van een pilot waarin de TOP-X wordt gekoppeld aan het DOR.
Hiermee zal de Persoons Gerichte Aanpak (PGA) worden ondersteund.
De Stop Helingdatabase wordt dagelijks geactualiseerd, wat de verkoop van gestolen goederen
bemoeilijkt. Hiermee wordt de afzetmarkt voor gestolen goederen verstoord. Bij de aanpak van heling
en het DOR is sprake van een brede publiek-private samenwerking tussen het Ministerie van Justitie
&Veiligheid, Politie, OM, gemeenten, bedrijven, verzekeraars en (branche)organisaties zoals
VNO/NCW, MKB-Nederland en het CCV. Daarnaast zette de politie in op verschillende preventieve
acties. Zo is de helingaanpak onderdeel van de landelijke preventiecampagne “Maak het ze niet te
makkelijk”. Deze campagne richtte zich enerzijds op het via Stop Heling checken van serienummers bij
de aanschaf van tweedehands goederen en anderzijds op het registreren van waardevolle
eigendommen om de kans op een hit bij diefstal en daarna opkoop te vergroten.
De Opsporingsmodule van het DOR wordt verder proactief gebruikt om te zoeken naar aangetroffen
goederen (bv. bij doorzoekingen) en naar PGA subjecten. In 2019 zijn 11.476
zoekopdrachten/bevragingen gedaan in deze module gedaan t.b.v. de opsporing.
In 2019 waren er:
 307gemeenten
 6.182 opkopers
aangesloten op het Digitaal Opkopersregister (DOR).
 132 gemeenten
aangesloten op het Digitaal Opkopers Loket (DOL: automatisch digitaal aansluiten van nieuwe
opkopers).
 Gemiddeld 5.000 zoekvragen per dag van opkopers en particulieren in de database Stopheling
om na te gaan of een te kopen goed als gestolen te boek stond
 2.019 fullhits op gestolen goederen uit de database (1 op 1 hits van goederen die zijn opgekocht
door opkopers en als gestolen te boek staan. Hier kan een verdachte aan worden gekoppeld)
 3.437 deelhits (hits waarvan een deel van het unieke nummer of omschrijving overeenkomt.
Hier moet nader onderzoek naar woerden gedaan)
Aantal misdrijven
Woninginbraken
Overvallen
Straatroof
Plofkraken (waarvan met explosieven)

Ophelderingspercentage
Woninginbraken
Overvallen
Straatroof

2018
42.798
1.142
3.532
61/43

2018
10,3
50,4%
27,0%

2019
39,365
1.174
3.777
95/72

2019
9,21%
52,39%
29,15%

39

Grafiek: Mobiel banditisme
6876 aanhoudingen.

(Opmerking: feiten voor zover bekend)

Bovenstaande grafiek betreft aanhoudingen voor de meest voorkomende delicten. Verder verrichtte de
politie aanhoudingen binnen deze groep ter zake overvallen (10), straatroof (52), winkeldiefstallen met
geweld (86) en overige vermogensdelicten met geweld (71).
2.4.5 Kindermishandeling en huiselijk geweld

Kindermishandeling, huiselijk geweld en personen met verward gedrag maken deel uit van de
portefeuille Zorg en Veiligheid. Primair legt de politie over deze thema’s verantwoording af.
Verder besteedt de portefeuille aandacht aan andere belangrijke thema’s die gerelateerd zijn aan
kwetsbare personen binnen het politiewerk, zoals jeugd, multiproblematiek, risicomanagement en
specifiek de persoonsgerichte aanpak (pga).
Het korps formuleerde in 2019 zijn visie op het sociale domein, met een accent op drie
ontwikkelingslijnen:
 acuut optreden bij situaties van onveiligheid en strafrecht inzetten waar nodig;
 het signaleren, adresseren en adviseren met betrekking tot personen die zorg nodig hebben en
de organisaties die zulke hulp kunnen bieden, zo ook in relatie tot fenomenen en het duurzaam
voorkomen hiervan;
 een betrouwbare partner met toegevoegde waarde zijn in de multidisciplinaire samenwerking
en de afstemming op alle niveaus.
Qua impact en getalsmatig belast deze groep kwetsbare mensen het politiewerk enorm. Niet alleen in
de teams, maar ook in bestuurlijk opzicht staat de politie het afgelopen jaar vaak in de aandacht, waar
het gaat om haar aanpak van personen met verward gedrag, jeugd en ex-partnerstalking. Vanuit de
eenheden en de portefeuille is in 2019 stevig energie gestoken om te bereiken dat personen met
meervoudige problemen vroegtijdige en passende ondersteuning kregen van de juiste instanties. Dat
dient (herhaald) slachtoffer- en daderschap zo veel mogelijk te voorkomen.

40

Op het koppelvlak zorg-straf/zorg-veiligheid maakte de politie afspraken met enerzijds Veilig Thuis, GGZ
NL en gemeenten en anderzijds met het OM, RN, Halt en de Raad van de Kinderbescherming (RvdK).
Medewerkers zijn geschoold om in multidisciplinaire verbanden te kunnen denken, doen en waarmaken.
Eén aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling: Veiligheid Voorop!
Bij een melding van huiselijk geweld komt de politie in actie. Haar primaire taak is zorgen dat het weer
veilig wordt: veiligheid voorop! Hiertoe ontwikkelt de politie met partners in het netwerk Zorg-Straf
huiselijk geweld en kindermishandeling het zogenaamde actiegerichte aanpakken. Samen met het OM,
Veilig Thuis, de reclassering en de RvdK is de benadering concreter gemaakt en de visie Veiligheid
Voorop! in bredere kring gedeeld. Met als doel het geweld te stoppen, herhaling te voorkomen en de
veerkracht te herstellen. Dit draagt bij aan het actieprogramma Geweld hoort nergens thuis.
Alle vermoedens van huiselijk geweld, kindermishandeling en zorgen over jeugdigen meldt de politie
aan Veilig Thuis (VT-melding). Deze instantie combineert de melding met informatie van andere
melders. Op basis van de VT-veiligheidsbeoordeling worden veiligheidsmaatregelen genomen. Bij
vermoedens van strafbare feiten of in acuut onveilige situaties stemt Veilig Thuis de maatregelen af met
de politie. Waar mogelijk gaan politiemedewerkers met VT-vertegenwoordigers ter plaatse of ze zoeken
telefonisch contact voor overleg.
De visie Veiligheid Voorop! bepaalt de politie-inzet op het gebied van onder meer partnergeweld, expartnerstalking, eergerelateerd geweld, kindermishandeling en ouderenmishandeling. Waar nodig zijn
voor de specifieke verschijningsvormen aanvullende acties geformuleerd.
Verschillende politieactiviteiten hadden in 2019 betrekking op Veiligheid Voorop!
Veilig Thuismeldingen
Het aantal politiemeldingen aan VT bedraagt zeven- à achtduizend per maand. Het korps verbeterde
de kwaliteit ervan, zodat VT – in combinatie met meldingen van andere professionals – een goede
veiligheidsbeoordeling kan opstellen. In geval van acute onveiligheid grijpt de politie meteen in. Dan
beschikt zij over tijdelijke maatregelen voor de onmiddellijke fysieke veiligheid, zoals aanhouding bij een
strafbaar feit of een huisverbod. Om de cirkel van geweld te doorbreken, is het wel noodzakelijk om
tegelijkertijd passende hulpverlening aan te bieden.
Ex-partnerstalking
In elke eenheid zijn politiemensen getraind op het maken van een goede risicoscreening. Hiervoor
gebruiken zij het zogenaamde SASH-formulier, wat staat voor Screening Assessment for Stalking and
Harassment. Afhankelijk van de SASH-uitkomsten treft de politie vervolgens met de betrokken partners
de benodigde veiligheidsmaatregelen.
Naar aanleiding van de aanbevelingen die de Inspectie JenV deed in het rapport Humeyra versnelden
de eenheden het invoeren van maatregelen tegen stalking.
Invoering van de handreiking kindermishandeling
Met partners als het OM en VT streeft de politie na om tijdig kindermishandeling te herkennen en
passende veiligheidsmaatregelen te nemen. Elke eenheid verbeterde in 2019 de kwaliteit van dit proces.
De Integrale handreiking bij strafbare kindermishandeling geldt daarbij als leidraad. Wanneer er sprake
is van een samenloop van onveiligheid met strafrecht, schakelt de politie de juiste expertise in en stemt
zij het opsporingsproces af op het veiligheidsplan. De politie participeert verder in een project van de
GGD dat de inzet van kwalitatief goede forensisch artsen dient te vergroten.

41

2.4.6 Personen met verward gedrag

Personen met verward gedrag vragen veel aandacht en capaciteit van de politie. Ondanks vier jaar
overheidsbeleid met behulp van het Aanjaagteam, het Schakelteam en (veelal tijdelijke) subsidies met
betrekking tot personen met verward gedrag, steeg het landelijke aantal incidenten rond zulke personen
in 2019 opnieuw. Wederom droeg het korps bij aan een sluitende aanpak, die erop gericht is om met
de gemeenten, zorgpartners en ervaringsdeskundigen te komen tot een persoonsgerichte benadering
van personen met verward gedrag.
Ook droeg het korps actief bij aan de totstandkoming van 24/7-opvang- en crisisbeoordelingslocaties bij
de GGZ. Deze ontwikkeling vorderde aanzienlijk, zodat steeds minder mensen met verward gedrag –
die geen strafbaar feit hebben gepleegd – in de politiecel terechtkomen.
Met betrekking tot preventie en vroegtijdige signalering ten aanzien van personen met verward gedrag
nam de politie deel aan lokale en regionale samenwerkingsverbanden. Dat moet leiden tot een integrale
persoonsgerichte aanpak, tot de ontwikkeling van lokale meldpunten en tot intensievere samenwerking
met zorgpartijen voor mensen met verward gedrag in de wijk.
Ten aanzien van het vervoer van personen met verward gedrag werkte het korps integraal samen met
partners aan de introductie van het landelijke model Passend vervoer voor personen met verward
gedrag. Als uitganspunt geldt dat de politie geen personen met verward gedrag vervoert die geen
strafbaar feit hebben gepleegd. Deze ontwikkeling loopt gelijk op met de komst van een nieuwe wet en
financiering rond ambulance/zorgvervoer in 2021.
De Wet verplichte GGZ (WvGGZ) is op 1 januari 2020 in werking getreden. Tijdens de
wetsvoorbereiding maakte het korps deel uit van het landelijke ketenprogramma WvGGZ, in de vorm
van diverse landelijke en regionale werk- en expertgroepen en het Bestuurlijke Ketenberaad (BKR).
Intern zette het korps het project Implementatie van de Wet verplichte GGZ op om de politie gereed te
maken voor haar rol bij de uitvoering van deze wet.
Het project Deskundigheidsbevordering personen met verward gedrag hernieuwde het onderwijs en de
training rond dergelijke personen. Een kader voor de-escalatie bij personen met verward gedrag maakt
nu deel uit van de Integrale Beroepsvaardigheidstraining. Het korps ontwierp een toolkit, waarmee
politiemedewerkers – afhankelijk van de lokale behoefte en in samenwerking met lokale partners – hun
kennis en vaardigheden kunnen versterken. De inzet van ervaringsdeskundigen bij onderwijs en training
kreeg steeds vaker vorm. Naar aanleiding van het model Melding personen met verward gedrag zijn
kerninstructeurs van het Operationeel Centrum en het Regionaal Servicecentrum van alle eenheden
opgeleid om zorggerelateerde meldingen die bij de politie binnenkomen direct af te buigen naar lokale,
gemeentelijke meldpunten of naar de GGZ.
In 2019 is een lector Personen met verward gedrag aangesteld bij de Politieacademie, die een rol gaat
spelen bij de actualisering van het onderwijs en het brengen van samenhang in de behoeften aan
(integraal) onderzoek.
In samenwerking met Informatiemanagement startte een project dat met behulp van kunstmatige
intelligentie dient te komen tot een generiek risicotaxatiemodel.
2.5 Inzet mensen en middelen in de operatie

Deze paragraaf biedt inzicht hoe de inzet van mensen, huisvesting en vervoersmiddelen is verdeeld
over de operationele eenheden.

42

2.5.1 Bezetting per eenheid

43

2.5.2 Huisvesting

44

2.5.3 Vervoer

45

2.6 Inbedding meldkamer

Einde van de preparatiefase
De overheid werkt toe naar een netwerk van tien operationeel en technisch verbonden meldkamers, die
elkaars taken vloeiend kunnen overnemen. Van denken naar doen luidde het motto in 2019.
Vooruitlopend op de definitieve sturingsstructuur op basis van de Wijzigingswet meldkamers is de
governance in werking gebracht. Het Bestuurlijk Meldkamerberaad en het Strategisch
Meldkamerberaad vormen de landelijke gremia op bestuurlijk en strategisch niveau. Het
Disciplineoverleg (waarin de vier meldkamergebruikers zitting hebben) en het Hoofden
Meldkameroverleg (waarin de tien meldkamerlocaties vertegenwoordigd zijn) voeden beide
meldkamerberaden. Het overleg van de kwartiermakers Bedrijfsvoering geeft richting aan het beheer
van de meldkamers.
Ten aanzien van de beleidsinhoud en de wijze waarop de nieuwe beleids- en beheercyclus moet gaan
functioneren, is in 2019 forse vooruitgang geboekt. Het Beleids- en Bestedingsplan Meldkamers over
2020-2024 bevestigt dat. Het plan kwam tot stand door intensieve samenwerking met
vertegenwoordigers van de vier disciplines en de tien meldkamergebieden en verschaft de
beleidskaders voor de komende jaren. De vier ontwikkellijnen Continuïteit, Bij de tijd, Nieuwe tijd en
Entiteit zijn hierin doorgezet.
Continuïteit
De in het Transitieakkoord opgenomen doelstelling om de continuïteit te garanderen, houdt in dat de
meldkamers bij uitval en piekbelasting vloeiend elkaars taken kunnen overnemen. Dit vereist eenduidige
operationele en beheermatige werking, geharmoniseerde werkprocessen en ondersteunende
systemen.
Grote mijlpalen in 2019 waren de ingebruikname van de samengevoegde en op de landelijke
meldkamerinfrastructuur aangesloten meldkamers in ‘s-Hertogenbosch en Haarlem. Tussentijds is de
meldkamer Nijmegen samengevoegd met die in Arnhem. Dit brengt het totaal aantal meldkamers op
vijftien.
De voorbereidingen op de beheeroverdracht, de ervaringen met het functioneren van de landelijke
meldkamer-IV en ICT-infrastructuur en het rapport Continuïteit meldkamers van de Inspectie JenV
toonden aan dat er veel werk verzet moet worden om tot één beheer te komen. Op de Bouwplaats
Beheer heerste en heerst volop bedrijvigheid. Hier ontdekken de betrokken partijen wat er nodig is voor
een domein met 52 meldkamergebruikers waar elke seconde telt.
Veel energie is gestoken in het op het goede niveau brengen van zowel de prestaties en
beschikbaarheid van de landelijke IV als van de daarop draaiende applicaties. Er is een intern
onderzoek uitgevoerd, terwijl de monitoring en het veranderproces zijn verbeterd. Een extern onderzoek
(het Inspectierapport “Continuïteit van de meldkamers” ) toetste de principes waarop de landelijke
meldkamer-IV is gestoeld. In 2019 is voor het eerst een integrale inventarisatie van continuïteitsrisico’s
over alle meldkamers uitgevoerd. Dat betekende een eerste stap richting continuïteit en
risicomanagement voor meldkamers.
Leerpunten uit de ervaringen met een eerdere storing in het meldkamerlandschap leidden tot
operationele en technische maatregelen, zoals de routeringsmatrix voor 112 en
voorrangsgespreksgroepen voor C2000. Deze maatregelen wierpen vruchten af bij piekbelasting, zoals
tijdens het Utrechtse tramincident op 18 maart 2019. De operatie kon ongestoord doorgang vinden,
omdat C2000 en 112 beschikbaar en bereikbaar bleven.
Bij de tijd
Behalve in zorg voor de continuïteit van de meldkamers is er ook geïnvesteerd in het actualiseren en
verbeteren van de huidige processen en systemen. De vernieuwing van C2000 (gereed in 2020), de
verdere ontwikkeling van 112 (gereed in 2020) en de vervanging van het Geïntegreerd
Meldkamersysteem (GMS) door het opgestarte Nieuwe Meldkamersysteem (NMS) betekenen tevens
aanpassing in het meldkamersystemenbeheer.

46

De reikwijdte, het opdrachtgeverschap en de aanbestedingsstrategie voor het NMS zijn goedgekeurd.
Het programma voor NMS ging van start, met actieve betrokkenheid van specialisten uit de vier
meldkamerdisciplines en het beheer. In 2019 werd Advanced Mobile Location (AML, de locatiebepaling
die automatisch meekomt met elke 112-melding) operationeel voor Android- en Appletelefoons. Dit
systeem laat de centralist op een kaart zien waar de melder zich bevindt.
Het plan van aanpak voor vakbekwaamheid is opgesteld en goedgekeurd. Voor alle vernieuwingen en
veranderingen die de meldkamercentralisten gaan ervaren, zijn leer- en trainingsmodules op de
elektronische leeromgeving gezet, zodat de centralisten op hun werkplek kunnen leren en oefenen.
Nieuwe tijd
De maatschappij en technische mogelijkheden veranderen in snel tempo. Dat heeft impact op de rol
van de meldkamer van de toekomst. Van een centrale voor intake en uitgifte komt het accent steeds
meer te liggen op de meldkamer als informatieknooppunt. De in 2019 goedgekeurde Innovatieagenda
laat zien hoe het meldkamerveld wil komen tot vernieuwing van de meldkamerwerking. Hierbij neemt
men ook de uitkomsten mee van het onderzoek naar burgermeldingen via 112. Bij diverse meldkamers
lopen experimenten, waarin de disciplines samen de bruikbaarheid en toepasbaarheid beoordelen.
Bijvoorbeeld het proefproject Beeldregie in de meldkamer. Verder startte de bouw van een
aanbevelingssysteem, dat centralisten ondersteunt bij de uitvoering van hun vak. Het experiment Wesee-do onderzoekt hoe burgers beeldmateriaal gericht kunnen delen met de meldkamer.
Entiteit
Om de overgang te verankeren zijn er voorbereidingen getroffen om binnen de politie een zelfstandig
organisatieonderdeel op te richten: de Landelijke Meldkamersamenwerking (LMS). Dit onderdeel krijgt
specifieke financiering binnen de politie. Dat stelt de LMS in staat om – gescheiden van de andere
politieonderdelen – transparant en betrouwbaar te rapporteren aan de disciplines. De eigen organisatieeenheidcodestructuur maakt het mogelijk om mensen en middelen te koppelen aan de LMS-taken (die
zijn opgenomen in de mandaatstructuur van het korps) en er komt medezeggenschap voor de LMSmedewerkers. Gedurende de bouwfase (1 januari 2020 tot 31 december 2022) betreft het een
organisatieonderdeel zonder formatie.
De veiligheidsregio’s als latende partijen en de politie/LMS als ontvangende partij staken veel energie
in de voorbereiding op de overdracht van beheer en beheerders per 1 januari 2020. In afwachting van
de behandeling van de Wijzigingswet meldkamers maken bestuurlijke afspraken deze overdracht van
mensen en middelen naar de politie mogelijk.
De bouwfase start op 1 januari 2020. De gebruikers, beheerders, het Politiedienstencentrum (PDC) en
alle andere betrokkenen gaan ontdekken wat er nodig is om te komen tot één gezamenlijk beheer van
de meldkamers. Er is een stuurgroep opgericht met de referent van de korpsleiding, de LMS- en de
PDC-leiding. De LMS maakt de afspraken met het meldkamerveld en contracteert het PDC als
hoofdleverancier.

47

3 Bedrijfsvoering
3.1 Inleiding

De bedrijfsvoering van het korps dient een permanent stabiele basis te bieden voor ondersteuning van
de operationele eenheden en is voor een belangrijk deel gekoppeld aan de politiesterkte. Stijgt de
operationele sterkte dan neemt de operationele ondersteuning (fte’s, geweldsmiddelen en uitrusting)
eveneens toe. De meerjarige ontwikkeling van de korpsbezetting (operationeel en niet-operationeel)
daalt naar het niveau van het Inrichtingsplan (de formatie). Deze beweging verklaart, samen met de
voorziene bestedingen van de regeerakkoordgelden, het meerjarige verloop van het financiële kader
per begrotingsonderdeel. De afgelopen jaren boekte de politie stevige vooruitgang bij het op orde krijgen
van haar bedrijfsvoering. Nu de basis op orde is, ontstaat er meer ruimte om de bedrijfsvoering verder
te ontwikkelen naar een permanent stabiele basis voor de operationele slagkracht.
De ontwikkeling legt zich specifiek toe op de volgende thema’s:
 de beslissingsbevoegdheid zo lokaal als mogelijk, zo centraal als nodig;
 de keuzes worden gericht op het geven van ruimte;
 de ondersteuning is optimaal gericht op de operatie.
Om dit te bereiken verstevigt het korps de directe relaties tussen de eenheden en het
Politiedienstencentrum en mandateert het bevoegdheden aan de eenheidsleidingen. Het
beheermandaat (personeel en financieel) van de chefs op lokaal niveau krijgt in de toekomst uitbreiding.
Dat biedt hen de ruimte om voor hun team en/of onderdeel de benodigde keuzes te maken en invulling
te geven aan lokaal maatwerk .
3.2 Personeel
3.2.1 Algemeen
Het jaar 2019 was roerig voor de politie. Haar capaciteit, de onderlinge omgang van medewerkers en
de werksfeer kregen niet alleen intern veel aandacht, maar ook in de media. Medewerkers zochten
vaker dan voorheen de publiciteit op, als ze vonden dat ze intern geen gehoor kregen.
De politiecapaciteit staat onder druk door een combinatie van factoren:
 de vervangingsvraag als gevolg van leeftijdsontslag;
 grote aantallen nieuwe aspiranten, die slechts beperkt inzetbaar zijn;
 tijdelijke doorstroom van operationele sterkte naar niet-operationele sterkte om de grote
aantallen aspiranten op te leiden en te begeleiden;
 de intensivering van bestaande politietaken, onder andere naar aanleiding van de moord op
advocaat Wiersum in september 2019.
Ook de capaciteit/sterkte is niet alleen intern een onderwerp van gesprek, maar ook extern: in de politiek
(Tweede Kamer) en bij de diverse vormen van gezag. De teruggelopen capaciteit leidde tot
Kamervragen en ingrijpen door burgemeesters (bijvoorbeeld vanwege het beperken van openingstijden
van politiebureaus). Het korps stelde in het najaar van 2019 de Taskforce Operationele Sterkte en
Capaciteit in, die zich richt op het (ook langs onconventionele weg) versnellen van de
personeelsinstroom en het aanpassen van het onderwijs daarop.
De volgende paragrafen beschrijven de belangrijkste thema’s binnen de HRM-opgave van het korps.
3.2.2 Cao
Eind 2018 is de Cao Sector Politie 2018-2020 afgesloten. Daarin zijn afspraken vastgelegd over
werkdruk, capaciteit, duurzame inzetbaarheid, onderwijs, loopbaan en inkomen. Het korps werkte in
2019 hard aan de uitvoering van de cao.

48

Deze jaarverantwoording biedt inzicht hoe het korps samenwerkte met de politievakorganisaties en de
Centrale Ondernemingsraad (COR) en wat er in 2019 is gerealiseerd. De sociale cao-onderdelen staan
in een aparte paragraaf: de sociale paragraaf (§3.3).
De cao bevat vijf thema’s:
 capaciteit en inzetbaarheid;
 inkomen, vergoedingen en rechtspositie;
 kwaliteit en loopbaanperspectieven;
 veilig en gezond werken en duurzame inzetbaarheid;
 georganiseerd overleg en arbeidsverhoudingen.
Per thema is een werkgroep samengesteld, bestaand uit vertegenwoordigers van de vakorganisaties,
de Centrale Ondernemingsraad en de politie zelf. Doel van deze werkgroepen is om de gemaakte CAOafspraken te vertalen naar beleid en de voortgang op de uitvoering van de afspraken te volgen. Samen
optrekken levert winst op voor alle partijen. Deze aanpak heeft ertoe bijgedragen dat in 2019 het
merendeel van de ruim vijftig afspraken is uitgevoerd. Van twee Cao-afspraken is duidelijk geworden
dat werkgever en vakbonden meer tijd nodig hebben voor de uitwerking. Het gaat hierbij om
‘compensatie van eigen tijd bij dienstreizen vanaf het eigen woonadres’ en loopbaanbeleid ‘niveau 2’.
Voor beide onderwerpen is de uitwerking tijdelijk opgeschort. Op de achtergrond wordt naar een
oplossing gezocht. Een derde Cao-afspraak die nog niet is uitgevoerd, de uitgangspunten voor een
nieuwe studiefaciliteitenregeling, is onderdeel van het pensioenoverleg geworden.
Hieronder staan per thema de belangrijkste afspraken die in 2019 zijn gerealiseerd of waarvan de
voorbereidingen zijn gestart.
1) Capaciteit en inzetbaarheid:
 Om de kennis van medewerkers over planning en capaciteitsmanagement te vergroten,
kwam er in 2019 een speciale toets (profcheck) voor capaciteitsmanagement beschikbaar.
Daarnaast
zijn
nieuwe
e-learningmodules
geïntroduceerd
om
het
capaciteitsplanningsysteem van de politie beter te kunnen gebruiken.
 Het korps stelt het dagrooster van medewerkers sinds 1 maart 2019 niet vier, maar zeven
dagen van tevoren vast. Dit geeft medewerkers gedurende een langere periode zekerheid
over werktijd en vrije tijd.
 De Handreiking Nachtdienstontheffing is opgeleverd. Daarin staan suggesties voor een
betere balans tussen de vraag naar politiecapaciteit in de nacht en de belasting van
medewerkers.
 Halverwege 2019 is gestart met de (gefaseerde) invoering van het proefproject Anders
roosteren.
 Het korps ontwierp een sturingsinstrument (het Sociaal Maximum) om overbelasting van
medewerkers te voorkomen door de belastende roosterelementen zo evenredig mogelijk
over het personeel te verdelen. Dit Sociaal Maximum meet een aantal belastende
elementen: nachtdienst, weekenddienst, consignatie, overuren en verschuivingen.
Daarnaast is een puntensysteem afgesproken dat bepaalt wanneer het Sociaal Maximum
is bereikt. Bij overschrijding ervan volgt er compensatie in levensfase-uren.
 Voor medewerkers ouder dan 55 jaar (op de peildatum) is de zogeheten Regeling 1% meer
werken per 1 juli 2019 beëindigd.
2) Inkomen, vergoedingen en rechtspositie:
 Het korps realiseerde in 2019 een aantal salarisgerelateerde zaken: verhoging van de
eindejaarsuitkering, een eenmalige uitkering van vierhonderd euro bruto en een
salarisstijging van twee procent.
 De voorwaarden voor het toepassen van tijdelijke aanstellingen zijn nader uitgewerkt.

49



In 2019 zijn voorbereidingen getroffen voor een aantal vergoedingen, zoals de verhoging
van de vergoeding voor reiskosten bij woon-werkverkeer en het vervallen van de
dagcomponent bij dienstreizen. De ingangsdatum is 1 januari 2020.

3) Kwaliteit en loopbaanperspectieven:
 Het korps stelde beleidsregels op voor de uitwerking van een specifiek loopbaanpad voor
de allround politiemedewerker (mbo-4 opgeleid) en voor het overgangsbeleid ten behoeve
van zittend personeel. De uitvoering van het overgangsbeleid startte begin december 2019.
 De overstap van een executieve functie naar een administratief-technische functie, met de
mogelijkheid om voor een periode van vijf jaar de executieve status te behouden, is in een
beleidsregel uitgewerkt die per 1 januari 2020 ingaat.
 Het korps verbeterde de positie van politievrijwilligers bij interne vacatures. Zij kunnen
solliciteren op interne vacatures en hiervoor worden geselecteerd als het korps geen
geschikte interne kandidaat kan vinden. Het wervings- en selectieproces is hierop
aangepast.
4) Veilig en gezond werken en duurzame inzetbaarheid:
De meeste items die hieronder vallen, zijn in de sociale paragraaf opgenomen.
 In de cao is afgesproken dat wanneer politieke besluitvorming binnen de cao-looptijd leidt
tot een mogelijke afspraak over vervroegde pensionering voor bepaalde beroepsgroepen
met een zwaar of hoogrisicoberoep, de partijen met elkaar in overleg treden over de
gevolgen daarvan voor de politiesector. In juni 2019 is het pensioenakkoord afgesloten. In
het najaar van 2019 gingen werkgever en politievakorganisaties daarover in gesprek. Deze
gesprekken zijn nog niet afgerond.
5) Georganiseerd overleg en arbeidsverhoudingen:
 In april 2019 is overeenstemming bereikt over het voorstel voor de inrichting van twaalf
bijzondere commissies: één voor elke eenheid, plus één voor het Politiedienstencentrum
en de Staf Korpsleiding tezamen. Vakorganisaties, eenheidsleidingen en een afvaardiging
van de ondernemingsraad overleggen in deze commissies onder andere over de
toepassing van de arbeidsvoorwaarden en de rechtspositie in de betreffende eenheid. De
wijze waarop de eenheid de verbetering van de politieorganisatie uitvoert, komt er eveneens
ter sprake. De bijzondere commissies hielden in juni en juli 2019 hun eerste bijeenkomsten.
In november 2019 is overeengekomen dat ook de Rijksrecherche een bijzondere commissie
krijgt.
 Het overleg tussen de bonden en de korpschef onderging verdere ontwikkeling met de
oprichting van het zogenaamde Strategisch Beraad waar de centrale ondernemingsraad
toehoorder is. Naast het bespreken van de voortgang van de uitvoering van de bijlage bij
de Cao gaat het in het Strategisch Beraad om strategisch partnerschap bij organisatie
ontwikkeling.
 Het monitoringsoverleg met de minister kwam in 2019 driemaal bijeen. Daarin praat de
minister met de korpschef en de voorzitters van de politievakorganisaties over de voortgang
van de cao-uitwerking.
De Centrale Ondernemingsraad
In 2019 heeft de korpschef twaalf keer formeel overleg gehad met de Centrale Ondernemingsraad in
de zogenoemde KC-COR. Tweemaal per jaar vindt een zogenaamd Artikel 24-overleg plaats, waarin
de algemene gang van zaken van de organisatie wordt besproken door korpsleiding, directeuren en
leden van de Centrale Ondernemingsraad. Dit was ook in 2019 het geval. De COR heeft diverse
commissies en werkstructuren. In de commissie HRM van de COR participeert bijvoorbeeld een liaison
van de directie HRM. Deze commissie is in 2019 zeventienmaal bijeengekomen, waarbij
vertegenwoordigers vanuit het korps steeds zo goed als mogelijk uitleg en informatie hebben gegeven

50

en gekregen. Deze uitleg en informatievoorziening heeft in 2019 ook buiten de vergaderingen om
plaatsgevonden. Doel hiervan is de medewerkersvertegenwoordiging zoveel mogelijk te betrekken bij
het (HRM-)beleid. De goede samenwerking met de COR heeft ertoe geleid dat op een aantal
onderwerpen zorgvuldige en snelle besluitvorming tot stand kon komen. Een voorbeeld hiervan is de
medewerkersparticipatie, die in 2019 na intensief overleg tussen korps en medezeggenschap op
verschillende niveaus en manieren is geborgd.
3.2.3 Vrijwilligersmanagement
In nauwe samenwerking tussen het ministerie van JenV, de politie, de politievakorganisaties en de
Landelijke Organisatie van Politievrijwilligers is in de afgelopen drie jaar forse vooruitgang geboekt
richting een gemoderniseerd, toekomstbestendig en uniform vrijwilligersbeleid. De doelen die vallen
binnen de reikwijdte van het landelijke project Politievrijwilligers zijn in 2019 evident behaald.
De doelstelling was om het vrijwilligersbeleid te moderniseren en landelijk te stroomlijnen. Het diende
ertoe te leiden dat het korps zijn vrijwilligers zorgvuldig werft, selecteert, opleidt en binnen de
politieorganisatie begeleidt. In afstemming met bovengenoemde partijen leverde het landelijk project
verschillende producten op, zoals het Sturingsconcept Vrijwilligersmanagement, het Inzetkader Taken
en Werkzaamheden Politievrijwilligers, het Kader Werving, Selectie en Aanstelling Politievrijwilligers en
het Opleidingsperspectief Politievrijwilligers.
In de paritaire werkgroep Politievrijwilligers keurden de betrokken partijen in het najaar van 2019 het
borgingsdocument goed. Dit moet uiteindelijk leiden tot decharge van het landelijke project
Politievrijwilligers. Het thema politievrijwilligers wordt gerelateerd aan de Ontwikkelagenda
Gebiedsgebonden Politie, die recht doet aan de lokale context van de basisteams. De verdere
ontwikkeling van het vrijwilligersmanagement koppelt het korps aan de koers van de politie van
overmorgen (strategisch kompas) en de Ontwikkelagenda Gebiedsgebonden Politie. Het korps zet deze
lijn in 2020 met kracht voort.
Het Centraal Georganiseerd Overleg Politie (CGOP) stelde in 2018 een sturingsconcept vast, dat
algemene kaders biedt voor het inrichten van de sturing op politievrijwilligers. Met als leidraad dat de
organisatorische inbedding (de operationele plek waar de vrijwilliger werkt en de plek waar de vrijwilliger
organisatorisch ondergebracht is) helder moet zijn. Het vastgestelde concept ziet onder meer toe op
 de plaatsing van politievrijwilligers in de eenheid;
 het personeelsbeheer (zoals persoonsdossiers en uitrusting);
 de personele zorg (zoals functioneringsgesprekken);
 de kennis die de politieorganisatie heeft over de specifieke deskundigheden en competenties
van politievrijwilligers.
Binnen deze kaders krijgen de eenheden beperkte vrijheid om maatwerk aan te brengen. De visie,
sturing en inzetmogelijkheden van de politievrijwilligers dragen eraan bij dat zij volledig deel uitmaken
van de politieorganisatie, zodat beroepspersoneel en vrijwilligers zowel met als naast elkaar het
politiewerk verrichten. Er is geen sprake van een separate vrijwilligersorganisatie, maar van stevige
lokale verankering. Alle eenheden concretiseerden het sturingsconcept in 2019 in een realisatieplan.
Ter
voorbereiding
op
de
invoering
voerden
zij
een
impactanalyse
uit.
Het korps bereidde regelgeving voor die de rechtspositie van politievrijwilligers opneemt in het Besluit
algemene rechtspositie politie. In december 2019 ging het CGOP akkoord met het conceptbesluit dat
dit regelt.
Het CGOP stelde begin 2019 het Kader Inrichting Proces Werving, Selectie en Aanstelling
Politievrijwilligers vast. Het vervangt alle eerdere afspraken. De politievrijwilligers gaan voortaan mee in
de reguliere processen van werving, selectie en aanstelling. Dit betekent een belangrijke stap vooruit.

51

Het korps maakte in het voorjaar van 2019 afspraken over de gewenste omvang van de groep
politievrijwilligers (circa tien procent van de operationele sterkte bij elke eenheid) en over de groei naar
die omvang.
De politie begon in 2018 politievrijwilligers te werven met deskundigheden op het gebied van specifieke
disciplines of taken en ging daar in 2019 uitvoering aan geven. Bijvoorbeeld vrijwilligers die als
cyberspecialist bij kunnen dragen aan de bestrijding van onlinedrugscriminaliteit op het darkweb, maar
ook vrijwilligers met financieel-economische kennis. Zo ondersteunt een notaris als politievrijwilliger de
financiële recherche en ondersteunen politievrijwilligers met financiële expertise in een aantal eenheden
de opsporing. Op deze wijze versterkt de politie zich met kennis, kwaliteit en ervaring uit het
bedrijfsleven.
3.2.4 Sterktebeleid
In het regeerakkoord van het Kabinet Rutte III zijn extra middelen beschikbaar gesteld voor de politie.
De hoofdlijn van de inzet betreft uitbreiding van capaciteit bij agenten in de wijk, versterking van de
opsporing, uitbreiding van de Politieacademie en investeringen in ICT-vernieuwing, digitalisering,
internationalisering, innovatie en uitrusting.
In 2019 is zowel de formatie van de operationele sterkte als de formatie van de niet-operationele sterkte
gestegen.
De ingerichte formatie operationele sterkte is in 2019 met 917 fte’s gestegen. Het grootste deel van
deze stijging is ten gevolge van het Regeerakkoord: de formatiestijgingen voor 2018 en 2019 zijn in
2019 in één keer geeffectueerd. De formatie van de niet-operationele sterkte is met 271 fte’s gestegen.
Ook hier is het grootste deel het gevolg van formatie-uitbreidingen in het kader van het regeerakkoord.
Daarnaast is de niet-operationele sterkte uitgebreid ten gevolge van de jaaraanschrijving 2018 en de
Cao-afspraak die is gemaakt over de inrichting van geestelijk verzorgers. De Politieacademie kent ook
een forse uitbreiding in het kader van het regeerakkoord om de extra instroom te kunnen opleiden. De
planvorming hiertoe is in 2019 afgerond. In de bezetting is de Politieacademie al fors uitgebreid. De
formatie wijziging wordt in 2020 geformaliseerd.
Onderstaande tabel laat de formatie-ontwikkeling in het kader van het regeerakkoord zien.
Uitbreiding Regeerakkoord Operationele sterkte
Doelstelling
Thema
Extra agenten en rechercheurs in de wijk (RE-en)
Hofstad (DH)
Meer en hoger opgeleide Recherche bij de RE-en
Versterking Landelijke eenheid Zwacri en cyber
Versterking Landelijke eenheid Internationaal*
Eindtotaal

744,0
25,0
213,0
64,0
65,0
1.111,0

Realisatie
2019
377,5
25,0
180,3
53,0
62,0
697,8

Planvorming Totaal Real.
tm 2023 en Planvorm.
316,3
693,8
0,0
25,0
146,4
326,7
8,2
61,2
2,0
64,0
472,9
1.170,7

MBO
88,6%
100,0%
34,7%
11,4%
12,2%
65,8%

Associate
Degree
5,2%
0,0%
3,5%
0,0%
3,7%
4,3%

HBO+
6,2%
0,0%
61,7%
88,6%
84,1%
29,9%

De doelstelling regeerakkoorduitbreiding tot en met 2019 is cumulatief 670 fte’s van de in totaal 1.111
fte’s. Eind 2019 zijn 697,8 fte’s ingericht. Daarmee is de doelstelling uitbreiding formatie voor 2019
ruimschoots gerealiseerd. Veel van de functies die zijn uitgebreid in het kader van het regeerakkoord
komen al voor in de desbetreffende teams. Hierdoor is het niet mogelijk om te bepalen in hoeverre de
instroom in de operationele sterkte en de aspiranten is toe te rekenen aan de ophoging van de formatie
of aan de reguliere vervangingsvraag.
Te constateren is dat er in totaliteit 65,8% MBO en 34,2% Academisch/HBO(+)is ingericht. Vooral meer
en hoger opgeleide recherche en internationaal is voor het overgrote deel ingericht met HBO-functies.
Als doelstelling voor de gehele regeerakkoordperiode worden in totaal ruim 1.170 fte’s 9 formatie extra
ingericht. De formatie van de operationele sterkte laat derhalve de komende jaren een verdere stijging
zien. De overige uitbreidingsplannen worden volgend op de middelentoekenning gerealiseerd.

9 De eerder afgesproken 1.111 fte’s is 1.170,7 fte’s geworden na besluitvorming in het Landelijk Overleg Veiligheid en Politie.

52

In- door en uitstroom van personeel
Ontwikkeling van de bezetting, Operationele Sterkte
De operationele politiesterkte omvat alle functies waarbij medewerkers direct contact hebben met de
burger en/of een directe inhoudelijke bijdrage leveren aan de primaire politietaak. Het gaat bijvoorbeeld
om wijkagenten, rechercheurs, hondengeleiders en receptionisten. Aspiranten tellen volledig mee in de
operationele sterkte, maar zijn feitelijk slechts beperkt inzetbaar.
In onderstaande tabel staan de begrote en de gerealiseerde sterktecijfers.
Realisatie 2019 *2

MJBBegroting
2019, Sc. 2019
65 19-23
OS

ASP

Formatie (doel)

46.202

4.655

Bezetting ultimo

46.591

Instroom
Uitstroom

OS incl. asp

NOS

OS

ASP

OS incl. asp

NOS

50.858

10.085

46.180

4.655

50.835

10.204

4.270

50.861

10.331

46.277

4.125

50.402

11.203

516

1.887

2.403

299

775

1.784

2.560

645

-1.938

-221

-2.159

-502

-2.041

-225

-2.266

-516

1.045

-1.045

1.210

-1.210

-

-104

104

-

12

12

-12

Doorstroom
ASP->OS
OS->ASP
NOS->ASP
OS->NOS

-9

9

-349

-349

349

NOS->OS

10

-10

110

110

-110

-53

7

Werktijdaanpassing

-79

26

Op 31 december 2019 bedroeg de bezetting van de operationele korpssterkte 50.402 fte’s (van wie
4.125 fte’s aspiranten).
De bezetting van de operationele sterkte steeg in 2019 met 13 fte’s. Dat is minder dan verwacht (zie
ook de brief van de minister van JenV aan de Tweede Kamer van 3 september 2019 over ontwikkeling
bezetting operationele functies, inzetbaarheid en capaciteitsmanagement politie). De reden is gelegen
in een aantal factoren. Ten eerste zijn er fors meer docenten, trajectbegeleiders en OBT-trainers nodig
voor de instroom van aspiranten en overige operationele medewerkers, die samenhangen met zowel
de uitbreiding RA als de vervangingsvraag. Deze medewerkers worden voor een groot deel uit de
operationele sterkte geworven. De genoemde functies staan echter geboekt als niet-operationele
sterkte, waardoor sprake is van een doorstroom van de operationele sterkte naar de niet-operationele
Sterkte. Deze doorstroom was essentieel om de hogere instroom te kunnen opvangen. In de begroting
was deze omvang niet voorzien. Daarnaast vindt ook reguliere interne mobiliteit van de operationele
sterkte naar de niet-operationele sterkte plaats, dit is logisch en past bij een gezonde organisatie. Een
andere belangrijke reden is de zeer krappe arbeidsmarkt die maakt dat de onvoorziene uitstroom uit het
korps groter is geweest dan verwacht. Er hebben in 2019 meer medewerkers arbeidsduurverkorting
aangevraagd dan was geprognosticeerd en gezien de omvang van de organisatie heeft dat effect op de
bezetting. Tenslotte wordt ongeveer de helft van het begrotingsverschil (ruim 225 fte van de ruim 450
fte) verklaard doordat de gerealiseerde eindsterkte 2018 lager is uitgekomen dan in de Begroting 2019
werd verwacht.
Ondanks deze krappe arbeidsmarkt verloopt de realisatie van de instroom goed en beter dan verwacht.
Er stroomden dit jaar 1.901 fte’s aspiranten nieuw in bij de verschillende basis politieopleidingen (N2N5). 104 fte’s van deze aspiranten hadden al een functie in de operationele sterkte. Deze leiden niet tot
een verhoging van de operationele sterkte, maar tot een verschuiving erbinnen. Daarnaast hadden 12
fte’s (van de 1.901) al een functie in de niet-operationele sterkte. Van alle aspiranten die in opleiding

53

waren (eind 2019: 4.125 fte’s) zijn in 2019 is in totaal 225 fte’s aan aspiranten uitgevallen tijdens de
opleiding. Na het behalen van hun diploma aan de Politieacademie kregen 1.210 fte’s aan aspiranten
een operationele functie in het korps. Daarnaast stroomden in 2019 ook 775 fte’s aan nieuwe
operationele medewerkers vanuit de arbeidsmarkt in het korps in. Dat is meer dan verwacht. De
uitstroom uit het korps van volwaardig opgeleide medewerkers bedroeg 2.041 fte’s. De
pensioenuitstroom nam met 1.143 fte’s het grootste deel daarvan voor haar rekening.
Ontwikkeling van de bezetting, niet-operationele sterkte
Tot de niet-operationele sterkte van de politie behoren alle ondersteunende bedrijfsvoeringsfuncties en
docentenfuncties op de Politieacademie.
De bezetting van de niet-operationele sterkte kwam uit op 11.203 fte’s. De bezetting van de nietoperationele sterkte is met 363 fte’s gestegen. De formatie van de niet-operationele sterkte is in 2019
echter ook uitgebreid, zoals dat ook in de planvorming was voorzien. Door de ophoging van het
regeerakkoord is er ook meer behoefte aan begeleiding, opleiding en versterking van het
wervingsapparaat. Toch is er ondanks deze formatiestijging nog sprake van overbezetting in de nietoperationele sterkte. Een deel van deze overbezetting is te verklaren uit een geplande stijging van de
bezetting terwijl de formatie nog niet is gestegen, zoals bij de politieacademie het geval is. Een andere
oorzaak is de ‘scheve’ verdeling; er zijn functies overbezet en er zijn ook vacatures die moeten worden
vervuld. Hierbij is het niet altijd mogelijk om de vacature uit de overbezetting te vullen. Het korps heeft
dit al eerder gesignaleerd en stuurt actief op afname van de overbezetting.
Instroomopgave
Om te anticiperen op de hoge uitstroom – in samenhang met de geplande uitbreidingen – stond het
korps in 2019 (evenals de komende jaren) voor een heel omvangrijke vervangings- en
uitbreidingsopgave. De politie slaagde er in 2019 in elk geval goed in om de volledige vervangingsvraag
te realiseren in de vorm van nieuwe instroom. Dit vereiste in 2019 een uiterste inspanning van het
werving- en selectieapparaat, de regionale eenheden en de Politieacademie. De eerstkomende jaren
blijft dit zo.
De verhoogde instroomopgave werkt door naar verschillende politieonderdelen en de Politieacademie.
De academie bereikte qua opleidingscapaciteit net als 2018 haar opgerekte grenzen. In 2019 opende
de politie in Leusden een zevende opleidingslocatie om (ook in de volgende jaren) aan de
instroomopgave te kunnen voldoen. Als gevolg hiervan moet de Politieacademie meer docenten
aantrekken – veelal ervaren politiemedewerkers uit de praktijk. Zij komen uit de eenheden en dat trekt
een wissel op beschikbare capaciteit in de operationele sterkte.
De afdeling In-, Door- en Uitstroom is belast met de praktische invulling en omzetting van de werving
en selectie die uit de instroomopgave voortvloeit. Om een beeld te geven van de enorme opgave hier
een paar getallen:
Initieel
Niet initieel
Vacatures
1.806
3.845
Sollicitaties
31.576
60.527
Hiertoe leverde het korps in 2019 een aantal inspanningen:
 Vanwege de moeizame werving van cyber- en digitaalspecialisten op de huidige arbeidsmarkt
organiseerde het korps een proefproject om deze doelgroep versneld te kunnen werven. Het
proces van recruitment is verkort tot één dagdeel en de totale wervingsprocedure van een
aantal maanden werd teruggebracht naar drie à vier weken. Dit kon onder meer doordat
recruiters en veiligheidsonderzoekers samen in een compact team werken.
 Het korps lanceerde in 2019 de wervingscampagne Alles wat je in je hebt onder het motto Met
alles wat je in je hebt, maak er politiewerk van. De campagne werkte zowel wervend als
reputatieversterkend en benadrukte de complexiteit van politiewerk. Tegelijkertijd liet de

54



campagne zien dat men zichzelf als mens ontwikkelt bij de politie. Dit sluit aan bij de behoefte
van de wervingsdoelgroep. In boodschap, vormgeving en communicatiekanalen sprak de
campagne ook diversiteitsdoelgroepen aan. Alles wat je in je hebt had een merkbaar positief
effect op het aantal sollicitaties. In vergelijking met 2018 steeg dat aantal van 19.934 naar
31.576, een toename van ruim 58% in één jaar tijd.
Er is onderzoek gedaan om te komen tot mogelijke beheermaatregelen die de noodzakelijke
hogere instroom voor de komende jaren kunnen realiseren. Het korps overweegt het in tijdelijke
vaste dienst nemen van zittende vrijwilligers, stimuleert het herintreden van oudpolitiemedewerkers en biedt mogelijkheden aan politiemedewerkers die met leeftijdsgebonden
ontslag kunnen om nog wat langer hun rijke ervaring ter beschikking te stellen.

Diversiteit
Het aandeel vrouwen steeg in 2019 van 33,4% naar 34,0%. In de strategische top bedraagt het aandeel
vrouwen 42,1% en op het totaal aan leidinggevenden 30,3%.
De gemiddelde leeftijd in het korps is 45,1 jaar. De jongste medewerker was in 2019 18 jaar en de
oudste 74 jaar. Het aantal en het aandeel medewerkers van 60 jaar en ouder is gestegen in 2019 en
bedraagt: 8.558,0 fte’s. Het aantal nieuwe medewerkers met een dubbele culturele achtergrond (in de
initiële opleiding) is vrijwel gelijk 315 in 2018 en 303 in 2019; in percentages is dat een daling van 22%
naar
17%.
Doorstroom en Mobiliteit
Veel politiemedewerkers blijven een groot deel van hun werkzame leven bij de politie werken. Hierdoor
is de externe arbeidsmobiliteit bij de politie laag (2,3% in 2019). Bijgevolg is de interne mobiliteit hoog.
In 2019 kregen 6.339 fte’s een andere functie; bij de operationele sterkte 10,8% en bij de nietoperationele sterkte 8,3%. In 2019 maakte 6,1% van de medewerkers (excl. aspiranten) bij de politie
promotie.
Daarnaast gingen medewerkers van een operationele sterkte-functie naar een niet-operationele sterktefunctie en omgekeerd. In totaal gingen er 349 fte’s, dat is 0,8 % van de operationele sterkte, naar een
niet-operationele sterkte functie en 110 fte’s, 1% van de niet-operationele sterkte, naar een operationele
sterkte functie. De geografische mobiliteit (het aantal fte’s dat in een andere eenheid ging werken)
bedroeg 2,5%.
3.2.5 Externe inhuur/sourcing strategie
De politie voerde in 2019 concrete verbeteringen door op het gebied van externe inhuur. Onder leiding
van een speciaal geformeerde stuurgroep namen sturing en beheersing in grote mate toe. Dit
resulteerde er onder andere in dat het korps de duur van de ingehuurde periode terugbracht naar de
afgesproken kaders. Verder nam het korps de cijfers van de Inhuurdesk op in de
managementrapportages. Dat maakte de verantwoording en de sturing voor alle
budgetverantwoordelijken over- en inzichtelijk.
Het korps hield verder een Europese aanbesteding voor flexibele arbeidskrachten. Daarbij koos het voor
een partnerschap met één leverancier om, in gelijkwaardige gezamenlijkheid, de flexibele personele
behoeftevoorziening kwalitatief te verbeteren. De nieuwe Wet arbeidsmarkt in balans (WAB) voerde de
politie in 2019 zorgvuldig in en door. Zowel in de processen als bij interne en externe afspraken. Ten
slotte werkte de politie haar strategische keuzes en onderbouwing voor verschillende sourcingmethoden
uit in contouren.
3.2.6 Overig HRM-beleid
Op het gebied van HRM-beleid zijn er een paar onderwerpen die aandacht behoeven in dit jaarverslag.
Dat zijn enerzijds de evaluatie knelpunten domein Leiding, grondtoon en visie op leiderschap en
anderzijds de vaststelling van de beroepsprofielen.

55

Evaluatie knelpunten domein Leiding, Grondtoon en Visie op Leiderschap:
Na overleg met de politievakorganisaties stelde het Centraal Georganiseerd Overleg Politie (CGOP) het
plan van aanpak Inventarisatie Knelpunten Domein Leiding vast. De politie voerde dit onderzoek uit in
2019. Dit betreft het eerste domeinbrede onderzoek sinds de vaststelling van het Landelijk
Functiegebouw Nederlandse Politie (LFNP) in 2013. Meer dan negentig interviews (praktijkonderzoek)
zijn gehouden met medewerkers die een dwarsdoorsnede van de organisatie vertegenwoordigen. Al in
een vroege onderzoeksfase bleek dat er – naast onbekendheid met het LFNP – een grote variëteit aan
persoonlijke opvattingen en interpretaties bestaat over leiderschap, de plek van leidinggevenden in de
organisatie en de wijze van functie-uitoefening in de praktijk. Deze variëteit heeft grote verrommeling
tot gevolg.
Dit besef, alsmede de vragen daarover vanuit de organisatie, de bonden en de COR, bracht de
Commissie HRM van het Korpsmanagementteam en vervolgens ook de korpsleiding ertoe om de eigen
kijk op leiderschap en op de functiereeks Leiding nadrukkelijk te agenderen.
Eerder al actualiseerde het korps zijn visie op strategisch leiderschap. Om gefragmenteerde benadering
van het thema te voorkomen – met één visiedocument per doelgroep – startte parallel aan het
praktijkonderzoek een proces van opinievorming. Dit leidde tot de zogenaamde Grondtoon op
politieleiderschap, die het Korpsleidingsoverleg in april 2019 vaststelde.
Vanuit de Grondtoon en de evaluatie van het domein Leiding is de nieuwe leiderschapsvisie opgesteld
en vervolgens vastgesteld in het CGOP van oktober 2019. Uit dit overleg kwam verder de opdracht om
een werkgroep Leiding en Leiderschap te formeren, met vertegenwoordigers van de COR, de
politievakorganisaties en HRM. De werkgroep moest duiden wat de vastgestelde Grondtoon, de
vastgestelde visie op leiderschap, de eindrapportage van de evaluatie domein Leiding en het
vastgestelde beroepsprofiel Politieleider (zie verder) betekenen voor onder andere:
 het onderhoud van het domein Leiding (en dus aanpassing van het LFNP);
 mogelijke nieuwe criteria voor het waarderingssysteem van het domein Leiding;
 eventuele specifieke aanstelling binnen het domein Leiding;
 aanpalende HRM-instrumenten, zoals benoemingenbeleid, MD-beleid, werving en selectie en
resultaat- en ontwikkelgesprekken.
Beroepsprofielen
In mei 2019 zijn zes nieuwe beroepsprofielen voor de politie vastgesteld. Dat maakte de politietaken
voor de komende jaren toekomstbestendig. De beroepsprofielen Politieagent en Rechercheur sluiten
aan op de ontwikkelagenda’s Gebiedsgebonden Politie en Toekomstbestendige Opsporing en
Vervolging. Het beroepsprofiel Politieleider wijzigde in vergelijking met het vorige profiel Politiechef
(2010) grondig onder invloed van de nieuwe leiderschapsvisie (Grondtoon). Met de vaststelling van de
unieke taken erkende de korpsleiding voor het eerst in de politiegeschiedenis de functie wijkagent als
een beroep.
Voor specifiekere expertise op complexe vakgebieden en voor meer ondersteuning bij de uitvoering van
operationele politietaken zijn de beroepsprofielen Politiespecialist en Politieondersteuner
geïntroduceerd. Het korps kan ze hanteren bij meer specifieke aanstellingen voor deze specialistische
en ondersteunende taken.
De minister van JenV gaf in september 2019 aan de Politieacademie de opdracht om, afgeleid van de
beroepsprofielen, vernieuwend politieonderwijs tot stand te brengen en te organiseren. In het najaar
startte deze onderwijsontwikkeling voor politieagent en rechercheur (kwalificatiedossiers).

56

3.3 Sociale paragraaf
3.3.1 Algemeen
Het politievak is dynamisch, complex en boeiend. Maar het is ook een hoogrisicoberoep dat veel vraagt
van medewerkers. Zowel fysiek als mentaal. Het werk stelt voortdurend hoge eisen aan de verschillende
functionarissen binnen de organisatie.
Naast de fysieke en mentale belasting van medewerkers – die onder meer in Medewerkersmonitor tot
uiting komt – ervaart de politie druk op onderwerpen zoals het vervangingsvraagstuk. Dit in combinatie
met de extra toegezegde formatie plus de extra gevraagde (persoons)beveiligingscapaciteit.
De (sociale) media zorgen eveneens voor verhoogde druk: alles wat de politie doet of laat, ligt onder
een vergrootglas en wordt (vaak zonder overleg met de betrokkenen) publiek gemaakt. Externe ogen
helpen de politie uiteraard om scherp te blijven. Toch kunnen conclusies zonder uitleg van de context
de betrokkenen en de organisatie schaden.
Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever (en daarmee de politieorganisatie) om het politiewerk
optimaal te ondersteunen en goed voor zijn medewerkers te zorgen. Hoewel het korps hier al veel aan
doet, blijven er voor de organisatie nog verbeterpunten, die in samenwerking met de Centrale
Ondernemingsraad, de vakorganisatie en het ministerie van Justitie en Veiligheid worden opgepakt.

3.3.2 Diversiteit en inclusie
De politie kan alleen goed functioneren als zij door de samenleving wordt herkend als haar politie.
Verbinding maken met alle groepen betekent contacten met burgers en instellingen, inzicht in
problematieken en inlevingsvermogen in zienswijzen. Dat is een stevige basis voor de legitimiteit van
de politie en resulteert in een goede informatiepositie en slagkracht.
Meer diversiteit en een inclusieve werkcultuur stimuleren de dialoog binnen het korps – ook over
polarisatie, uitsluiting en etnisch profileren – en zetten ertoe aan om de politiecultuur op een hoger plan
te tillen. De ambitie is om zowel intern als extern de politie van en voor iedereen te zijn. Ongeacht
afkomst, achtergrond, religie, politieke kleur, seksuele voorkeur, gender (identiteit), sociale klasse,
leeftijd, fysieke of mentale beperking of welke identiteitskenmerken dan ook. Diversiteit gaat over de
mix, inclusie gaat over het omgaan met die mix.
Voor grensoverschrijdend gedrag zoals intimidatie, pesten en discriminatie is binnen de politie geen
plaats. Op straat accepteert de politie geen grensoverschrijdend gedrag en binnen de eigen gelederen
evenmin. Van iedereen – leidinggevenden voorop – verwacht het korps dat zij de ogen niet sluiten voor
gedrag dat niet door de beugel kan. Dat zij bovendien steun bieden aan mensen die zulk gedrag aan
de orde durven te stellen, want jezelf hiermee kwetsbaar opstellen vereist moed
Een inclusieve, veilige werkcultuur vergt doorlopend aandacht. De politie verkeert in een lastige fase
van verandering en aanpassing. Net als bij andere organisaties en in de samenleving als geheel spelen
er sterker dan voorheen dilemma’s in relatie tot diversiteit en inclusie. De wens en de druk om snel meer
diversiteit te realiseren zijn groot. Tegelijkertijd neemt juist daardoor de kans op onrealistische
verwachtingen toe.
De politie begrijpt dat zij in de ogen van anderen soms traag en terughoudend reageert op berichtgeving
over incidenten en misstanden. Dat is echter onvermijdelijk. Zorgvuldig onderzoek kost immers tijd en
volledige openheid valt nooit te geven vanwege de privacybescherming en goed werkgeverschap.
Het maatschappelijke debat over kwesties van vermeende uitsluiting en discriminatie versnelde een
aantal processen. Zij waren ingezet om grensoverschrijdend gedrag en onacceptabele omgangsvormen
structureel aan te pakken en ervoor te zorgen dat medewerkers in professioneel opzicht zichzelf kunnen
zijn.
Zo breidde het korps zijn leiderschapsprogramma en de leiderschapsdagen verder uit naar de groep
medewerkers met coördinerende taken, die qua hiërarchie net onder de leidinggevenden werken.

57

Instrumenten, methoden en technieken zijn beter toegankelijk voor iedereen. Het korps versterkte de
pool aan begeleiders, veranderkundigen voor teamontwikkeling en coaches voor persoonlijke
empowerment.
De theatervoorstelling Rauw10 startte in het voorjaar van 2018. In totaal bezochten ruim twintigduizend
medewerkers dit toneelstuk, van wie circa tienduizend in 2019. De centrale vertrouwenspersonen en
medewerkers van de Afdeling Veiligheid, Integriteit en Klachten namen in 2019 deel aan
professionaliseringstrainingen multiculturaliteit en inclusie.
Medio 2019 heeft de Korpschef zich in de media uitgesproken dat hij binnen de politie een
ombudsfunctionaris wil inrichten. Deze functionaris gaat zich bezighouden met het bevorderen van een
veilige werkomgeving in de ruimste zin van het woord. De ombudsfunctionaris gaat werken vanuit een
onafhankelijke positie, iets waar de Centrale Ondernemingsraad zich al langere tijd voor heeft ingezet.
Het vlotte besluitvormingstraject is in oktober 2019 volledig afgerond.
Vervolgens is een kwartiermaker aangewezen om de inrichting van de ombudsfunctionaris en haar team
verder vorm te geven. De kwartiermaker is hierbij ondersteund door specialisten vanuit diverse directies
en een vertegenwoordiger van de Centrale Ondernemingsraad. Eind 2019 is de ombudsfunctionaris
aangesteld en is er een hoofd van het bureau van de ombudsfunctionaris aangewezen.
Het programma De Kracht van het Verschil richt zich al vanaf 2016 op onderzoek en ontwikkeling van
vijf projecten (Bondgenoten, Netwerk Divers Vakmanschap, Aanpak Discriminatie, Proactieve
Politiecontroles, Polarisatiemanagement) en twee thema’s (Veilige, inclusieve werkcultuur en Divers
samengesteld korps). Met dit programma worden vier doelstellingen nagestreefd:
- Betere verbinding met iedereen;
- Steviger vakmanschap voor alle medewerkers;
- Meer inclusieve, veilige werkcultuur;
- Meer diversiteit in de teams.
Het korps begon in 2019 te verkennen hoe het de in dit programma ontwikkelde projecten en thema’s
onder kan brengen binnen de bestaande organisatie, zodat permanente aandacht behouden blijft. De
Kracht van het Verschil in de huidige vorm eindigt in 2020. Het korps belegt de intenties en inspanningen
in de lijn.
Het versterken van de rol en de positie van het Netwerk Divers Vakmanschap – als portaal naar de
informele medewerkersnetwerken – levert steeds vaker en uitvoeriger goede bijdragen op aan de
operatie en bij bedrijfsvoeringsvraagstukken. Nu al heeft de politie kennis over en inzicht in diversiteit in
huis. Deze gericht toepassen maakt het politiewerk beter en verstevigt de verbinding met de
multiculturele samenleving in Nederland.
Het korps besteedde in 2019 extra aandacht aan het tegengaan van etnisch profileren. Met als
eenduidig uitgangspunt dat dit geen basis kan vormen voor politieoptreden, zette de politie breed in op
het versterken van vakmanschap. Tijdens instructie, opleiding en training gaan docenten nadrukkelijk
in op professioneel controleren. De politie bouwde een app die operationele medewerkers hierbij
ondersteunt: de ProCo-MEOS-app.
Al sinds 2015 onderneemt de politie actie om de instroomdiversiteit te vergroten. Dat kreeg in 2019
onverminderd een vervolg in de vorm van onder meer:
 scherpere behoeftestelling vertaald naar een instroomopdracht;
 arbeidsmarkt- en reputatieonderzoeken;

10

De theatervoorstelling Rauw gaat over het werk en het leven bij de politie en dient medewerkers te inspireren tot het goede
gesprek: gesprekken over wat politiemensen drijft en waar ze tegen aanlopen in het werk. Kortom, de rauwe kanten van
politiewerk.

58

 gerichte wervingscampagnes;
 activiteiten om kandidaten te binden en begeleiden (persoonsgerichte aanpak);
 inzet van extra recruiters;
 het zo veel mogelijk cultuurwaardenvrij maken van de selectie.
De vernieuwde wervingscampagne voor agenten startte in mei 2019 onder het motto Met alles wat je in
je hebt, maak er politiewerk van. De campagne is zowel wervend als reputatieversterkend opgezet,
benadrukt de complexheid van politiewerk en laat tegelijkertijd zien dat men zichzelf als mens ontwikkelt
bij de politie. Dit sluit aan bij de behoefte van de wervingsdoelgroep. In boodschap, vormgeving en
communicatiekanalen spreekt de campagne ook diversiteitsdoelgroepen aan.
Meer aandacht voor de instroom van diversiteit leidde tot een stijging van het aantal medewerkers met
een dubbele culturele achtergrond sinds 2014. In 2018 steeg de instroomopdracht van de politie in
absolute zin en daalde het diversiteitspercentage naar 22%. Voor 2019 was de instroomopdracht nog
hoger en bleef het aandeel diversiteit steken op 17%. In absolute aantallen was in 2018 nog sprake van
een forse stijging naar 315. In 2019 lag het aantal nieuwe medewerkers met een dubbele culturele
achtergrond iets lager, namelijk 303. Een mogelijke verklaring van het lagere percentage is de grote
omvang van de opdracht op niveau 4 in relatie tot het beschikbare arbeidsmarktpotentieel.
Om kandidaten tijdens het selectietraject te behouden zette een aantal eenheden in maart 2019 een
proefproject op om schaarse doelgroepen beter voor te bereiden op de verschillende
selectieonderdelen.
Om meer zicht te krijgen op de diversiteit in migratieachtergrond in het totale personeelsbestand en alle
personele stromen is de zogenoemde ‘Barometer diversiteit’ uitgevoerd. De meetmethode is een
initiatief van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in samenwerking met het CBS en
biedt een oplossing om binnen de huidige privacywet- en regelgeving een beeld te kunnen geven van
culturele diversiteit. Het geeft een beperkt beeld, aangezien de CBS-definitie voor migratieachtergrond
beperkt is tot geboorteland van de medewerker en de ouders. De uitkomsten zeggen dus niets over de
competenties van een medewerker.
3.3.3 Verzuim
Het verzuim bij de politie daalde licht naar 6,2 procent 11 (12-maandsgemiddelde over het kalenderjaar
2019). De dalende trend zette in vanaf mei 2018. Het verzuim over 2018, conform de CBS-definitie,
bedroeg 6,3 procent; een verschil van 0,1% derhalve.
Plan van aanpak 3.3.3.1
Het doel van het Plan van Aanpak Verzuim12 is om het verzuim in de periode tot en met 2023 terug te
dringen naar maximaal 5,9%. De eenheden stelden hiertoe eigen plannen op, die zijn gebaseerd op de
uitgangspunten van het landelijke plan en in samenspraak met de medezeggenschap tot stand kwamen.
Conform het plan van aanpak stelde het korps in 2019 extra casemanagers PTSS en reintegratiecoaches aan. Zij ondersteunen de leidinggevenden tijdens het verzuimproces.
Er kwam tevens capaciteit beschikbaar voor meer bedrijfsartsen. Vanwege de schaarste aan
bedrijfsartsen op de arbeidsmarkt trof het korps in 2019 voorbereidingen voor een specifieke
bedrijfsartsenopleiding binnen de politieorganisatie, die begin 2020 van start gaat.
In het kader van het re-integratieproces werkt de politie nauw samen met het programma Bijzondere
Zorg (zie paragraaf 3.3.5).

11 Conform de CBS-systematiek, die sinds 2019 binnen de organisatie gehanteerd wordt. De CBS

berekeningsmethode is beperkt tot een maximale verzuimduur van 730 dagen.
12 Tweede Kamer 2017-2018, 26 928, nr. 777.

59

Bewustwordingscampagne 3.3.3.2
De campagne om medewerkers bewuster te maken van hun eigen rol bij gezondheid, belastbaarheid
en inzetbaarheid kreeg in 2019 concretere vorm. Er kwam ter ondersteuning van leidinggevenden een
toolkit beschikbaar met daarin:
 een verzuimwaaier inzetbaarheid en re-integratie, die leidinggevenden een handig overzicht
biedt van belangrijke momenten en spelers in het ziekteproces. De waaier geeft tips om het
goede gesprek met medewerkers te ondersteunen bij het terugdringen van verzuim en de reintegratie van medewerkers;
 een presentatie en een (animatie)film over verzuim en verzuimaanpak om het gesprek hierover
binnen de teams te faciliteren;
 een voorlichtingspresentatie in combinatie met een voorlichtingsfilm over PTSS.
Daarnaast gebruikt het korps het personeelsblad 24/7, het Tijdschrift voor de Politie en het portaal Veilig
en Gezond Werken om gezondheid, belastbaarheid en inzetbaarheid intensiever onder ieders aandacht
te brengen.
Training leidinggevenden 3.3.3.3
De verplichte training om leidinggevenden beter toe te rusten voor hun taak – het voorkomen van en
begeleiden bij verzuim – combineerde het korps in overleg met de politievakorganisaties met de training
Vroegsignalering van psychosociale problemen bij medewerkers. Deze (verplichte) trainingen
begonnen eind 2018 en eind 2019 zijn er 248 trainingen gevolgd. In 2020 gaat de politie hiermee door.
Daarnaast introduceerde het korps in 2019 de door eenheidspsychologen gegeven training
Vroegsignalering PTSS.
3.3.4 Banenafspraak (arbeidsbeperkten)
Het kabinet wil meer anders-validen en mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan het werk
helpen. In lijn daarmee spant het korps zich in voor het werven en aanstellen van mensen uit deze
doelgroep. De Banenafspraak maakt deel uit van een breder programma dat diversiteit en inclusiviteit
stimuleert. De politie streeft naar structurele instroom en behoud van mensen met een
arbeidsbeperking.
Het gaat om het aanboren van verschillende soorten van kennis en expertise binnen een inclusieve
werkcultuur, die ruimte biedt aan het anders zijn en verschillen herkent, waardeert en benut. Het accent
bij het aantrekken van mensen uit deze doelgroep ligt nadrukkelijk op zo veel mogelijk aansluiting op
en ondersteuning van de politieorganisatie. Het werk dat zij verrichten moet dus meerwaarde voor de
politie hebben en tegelijkertijd aansluiten bij hun persoonlijke mogelijkheden. Duurzame inzetbaarheid
geldt als kernwaarde bij deze benaderingswijze. Voor deze doelgroep zinvolle taken realiseren, die zo
nauw mogelijk verweven zijn met de politieorganisatie, vergt een intensief traject.
De uitvoering van de banenafspraak blijkt complex te zijn. Om die reden kondigde het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid aan de Wet banenafspraak en quotum arbeidsbeperkten te
vereenvoudigen. De nieuwe wetgeving is niet afgerond en de huidige opgeschort. Dat maakt het voor
de politie lastig om concrete kaders aan te geven. De initiële opdracht aan het korps luidde 1900 banen
per 2024. Daarop hebben de sectoren defensie, JenV (Dienst Justitiële Inrichtingen) en politie officieus
vrijstelling bedongen voor het operationele deel van hun personeelsbestand. Met het oog op veiligheids/arbeidsrisico’s en functie-/opleidingseisen is het niet mogelijk om hier arbeidsbeperkten in te zetten.
Dat zou ten koste gaan van de veiligheid van henzelf, de collega’s en de burgers. De korpsleiding stelde
zich in 2015 op het standpunt dat zij 500 extra banen per 2024 als een realistische opdracht beschouwt.
Gezien de ontwikkelingen binnen de politie en in de wetgeving moeten in 2020 nieuwe kaders worden
vastgesteld. Mocht het wederom tot een activering van de quotumwet komen, dan gaan de genoemde
sectoren opnieuw in gesprek over een uitzonderingspositie binnen het veiligheidsdomein.
Eind 2019 stond het aantal banen op basis van inhuur op 213 en aantal banen in dienst op 84. In totaal
realiseerde het korps dus 297 banen.

60

De politie richtte centraal een project in voor een infrastructuur waarmee de eenheden zelfstandig aan
de slag kunnen. De doelstellingen van het project Banenafspraak luiden:
 bij het realiseren van nieuwe banen voor mensen uit de doelgroep maatwerkondersteuning
bieden aan centrale processen;
 bij het realiseren van nieuwe banen voor mensen uit de doelgroep draagvlak creëren en
belemmeringen wegnemen door bijvoorbeeld extra begeleiding bij de aanvraag van (fysieke)
werkplekken op maat;
 regionaal een extern en intern netwerk opzetten, waarin belanghebbenden elkaar gemakkelijk
weten te vinden.
Daarnaast bevat de cao 2018-2020 twee afspraken die beogen bij te dragen aan het realiseren van nog
meer banen. Het doel ervan is het ontlasten van operationele medewerkers door extra (administratieve)
ondersteuning in te zetten in de gebiedsgebonden politie (ggp) en de opsporing. Operationele
medewerkers kunnen zich daardoor meer richten op hun politietaken. Hierbij maakt het korps gebruik
van de mogelijkheden die de Participatiewet biedt.
Bij de realisatie van banen voor mensen met een arbeidsbeperking hanteert de politie een meerjarige
aanpak. Deze bestaat vooralsnog uit de volgende methodes.
 Individuele plaatsingen op (nieuwe) aangepaste takenpakketten (via jobcarving en
functiecreatie) of (nieuwe) reguliere functies (in deeltijd dan wel met een extra voorziening).
 Collectieve plaatsingen in teams van vijf à tien medewerkers met een gespecialiseerde
teamcoördinator en een vaste jobcoach. Dit betreffen werkzaamheden in de
(facilitaire/administratieve) ondersteuning van de ggp.
 Specifieke plaatsingen in teams van circa vier medewerkers die een specifiek takenpakket
uitvoeren. Succesvolle proeftuinen zoals het uitlezen van camerabeelden en het structureren
van grote databestanden zijn hiervan goede voorbeelden.
Dat de politie werk maakt van de Banenafspraak en op de goede weg is, blijkt uit een aantal fraaie
resultaten. Denk aan de proeftuin voor Camerabeeldspecialisten (genoemd in het boekje Best Practises
Banenafspraak Overheid editie 2019) en de innovatieve proeftuin op het gebied van datascience en
software development (zie hieronder).
Camerabeeldspecialisten
De succesvolle proeftuinen in Den Haag en Amsterdam met teams van camerabeeldspecialisten
creëerden enorme navolging binnen de organisatie. In deze teams werken mensen met een vorm van
autisme. Zij kunnen uitstekend langere tijd scherp focussen en beschikken over een uitzonderlijk oog
voor detail. De teams opereerden dicht bij de opsporing en betekenden daarmee een enorme steun
voor de rechercheurs. Het uitkijken van vele uren aan camerabeelden is een uiterst tijdrovende, maar
hoognodige klus. Beeldmateriaal kan immers cruciaal zijn voor een onderzoek. Tijdens de proeftuin
bleken deze medewerkers niet alleen heel geschikt zijn voor het werk, ze behaalden ook een hoger
rendement dan rechercheurs. Een win-winsituatie: beter resultaat en de rechercheurs konden hun
kostbare tijd aan andere belangrijke taken besteden. Er meldde zich al een ggp-basisteam dat
camerabeeldspecialisten wil werven om beelden van winkel- en brandstofdiefstal uit te lezen.
Datascience
en
softwaredevelopment
Bij het Team Rendement Operationele Informatie (TROI), dat valt onder de Dienst Regionale
Recherche/Specialistische Opsporing van de Eenheid Amsterdam, startte in april 2019 een innovatieve
proeftuin. De politie beschikt over gigantisch veel terabytes aan ongestructureerde informatie. Te
denken valt aan allerlei gegevens van in beslag genomen telefoons, verkeersgegevens en internetdata.
Om deze informatie te ontsluiten, is een team met back-end developers en datascientisten ingezet. Dat
kan ongestructureerde data omzetten in gestructureerde uitkomsten. Die kan de politie vervolgens
gebruiken om analysetools te voeden, wat het mogelijk maakt om data-analyses uit te voeren en de
opsporing te voorzien van relevante informatie.

61

Voor dit soort werk moeten medewerkers oog hebben voor detail en datapatronen snel kunnen
herkennen. Mensen met autisme beschikken zoals hierboven ook gezegd vaak over de unieke gave dat
zij extreem kunnen focussen. Dat maakt hen heel vasthoudend bij het zoeken naar een oplossing van
een vraagstuk. Ze hebben bovendien een heel goed oog voor detail en vaak sterk ontwikkelde
analysevaardigheden. De politie ontving op 20 juni 2019 van ITvitae een award, omdat zij een van de
werkgevers is die effectief en enthousiast mensen met autisme aanneemt.
3.3.5 Preventie en zorg
Voorzieningen en instrumenten preventie en zorg beter toegankelijk 3.3.5.1
Naar aanleiding van de review Realisatie Visie Veilig en Gezond Werken zette het korps in 2019
meerdere verbeteringen in gang. Die moeten de voorzieningen en instrumenten op het gebied van
preventie en zorg via intranet beter toegankelijk maken voor medewerkers. Dat geldt ook voor de
samenhang tussen de verschillende instrumenten en voorzieningen.
Het onderwerp Veilig en Gezond Werken beschikt sinds 2019 over een eigen portaal met een
prominente plek voor de visie. Dat biedt een alfabetisch gerangschikt en samenhangend overzicht van
alle relevante voorzieningen en instrumenten voor preventie en zorg. De folder Werk jij veilig en gezond?
is samengesteld en gepubliceerd. Daarin staat informatie over alle mogelijkheden die de Veilig en
Gezond Werkenteams ter ondersteuning aan de eenheden aanbieden.
Verder onderzoekt het korps hoe het informatie gerichter kan aanbieden aan specifieke doelgroepen of
individuen.
Zelftesten 3.3.5.2
Sinds begin 2019 stelt de organisatie twee zelftesten beschikbaar: een algemene zelftest en de zelftest
voor zedenrechercheurs. Met behulp hiervan kunnen medewerkers (anoniem) inzicht verwerven in hun
mentale fitheid. Na het invullen van de zelftest krijgen zij direct een persoonlijk advies over hun mentale
welzijn, de mogelijke risico’s en de beschikbare instrumenten om overbelasting te voorkomen. Een
mental check-up kan onderdeel uitmaken van de adviezen.
Programma Bijzondere zorg 3.3.5.3
Vooruitlopend op de inbedding van de bijzondere zorgplicht in het Besluit algemene rechtspositie
politie startte het korps in 2019 het programma Bijzondere Zorg. Dat richt zich onder andere op
bijzondere zorg voor (ex-)politiemedewerkers en hun relaties. Het beantwoordt hulpvragen en
verschaft informatie over aandoeningen die gerelateerd zijn aan de politietaak, zoals beroepsziekten
en de gevolgen van dienstongevallen. Dit programma zet tevens in op passende re-integratie, creatief
herplaatsen en de zogenoemde buddyconstructie.
Geestelijke verzorging 3.3.5.4
Het implementatieplan ‘Geestelijke verzorging’ is begin 2019 in overleg met de vakorganisaties
vastgesteld en wordt conform het plan uitgevoerd. Bij het landelijk expertiseteam Veilig en Gezond
Werken van het Politiedienstencentrum, is een geestelijk verzorger voor het korps aangesteld. De
werving van de andere veertien geestelijk verzorgers is in het laatste kwartaal van 2019 gestart.
Geestelijk verzorgers bieden ondersteuning als het politiewerk ethische en existentiële vragen oproept.
Elke eenheid heeft een eigen Veilig en Gezond Werken-team, waar de geestelijk verzorgers worden
ondergebracht.
Preventief medisch onderzoek 3.3.5.5
De projectgroep Preventief Medisch Onderzoek (PMO) begon naar aanleiding van een proefproject in
2019 met het samenstellen van de uitvoeringsregeling Preventief medisch onderzoek politie.
Het PMO concentreert zich op de gezondheidsrisico’s die uit de risico-inventarisatie en -evaluatie
psychosociale arbeidsbelasting naar voren komen. Het wil werkgerelateerde gezondheidsschade en
beroepsziekten voorkomen dan wel zo veel mogelijk beperken. Daarnaast verschaft het onderzoek

62

inzicht in de risicofactoren die van invloed kunnen zijn op de individuele gezondheid van de medewerker,
zoals onvoldoende bewegen, roken, etc.
Psychosociale arbeidsbelasting 3.3.5.6
Via de Medewerkersmonitor hield het korps een risico-inventarisatie en -evaluatie psychosociale
arbeidsbelasting. Op basis van de onderzoeksresultaten hebben medewerkers en hun teamchefs
verbeterpunten opgesteld en uitgevoerd om de risico’s op psychosociale overbelasting te verminderen.
De uitvoeringsregeling en het handboek Risico-inventarisatie en -evaluatie Psychosociale
Arbeidsbelasting zijn in 2019 vastgesteld.
Onderzoek werkbelasting en baantevredenheid en review Realisatie Visie Veilig en Gezond Werken
3.3.5.7
Het WODC-onderzoek Werkbelasting en Baantevredenheid – gehouden onder wijkagenten, teamchefs
en medewerkers van Huisvesting, Services en Middelen – evenals de externe review Realisatie Visie
Veilig en Gezond Werken gaven in 2019 aanleiding tot afspraken over verbeterpunten.
Vanwege het WODC-onderzoek paste het korps in 2019 de vragenlijsten aan van de periodieke
Medewerkersmonitor en van de Risico-inventarisatie en -evaluatie Psychosociale Arbeidsbelasting. De
monitorwijzigingen maken het mogelijk om de werkbelasting ook op functieniveau te onderzoeken. De
externe beoordeling van de Realisatie Visie Veilig en Gezond Werken leverde in 2019 eveneens
concrete verbeteringen op, zoals:
 het structureel aanbieden van geestelijke verzorging;
 het toegankelijker maken van voorzieningen en instrumenten voor preventie en zorg;
 de folder Werk jij veilig en gezond? met informatie over de ondersteuning die de Veilig en
Gezond Werkenteams aanbieden.
Daarnaast werkte het korps aan de uitvoeringsregeling Preventief Medisch Onderzoek en onderzocht
het de effecten die voorzieningen op het gebied van nazorg na ingrijpende gebeurtenissen sorteren.
Kadernota Arbeidsomstandigheden 3.3.5.8
De kadernota Arbeidsomstandigheden is in 2019 vastgesteld. Daarin staat hoe het korps omgaat met
de wet- en regelgeving omtrent arbeidsomstandigheden en met het risicomanagement uit de Visie Veilig
en Gezond Werken. Deze kadernota creëert samenhang tussen de instrumenten voor risicoinventarisatie (zoals de RI&E), de in de Arbocatalogus onderkende arbeidsrisico’s en de invoering van
beheersmaatregelen voor arbeidsomstandigheden in alle relevante bedrijfsvoeringsprocessen.
Herziening Arbocatalogus 3.3.5.9
Het plan van aanpak Borging, Actualisatie en Ontsluiting Arbocatalogus is in 2019 vastgesteld. De
politiebedrijfsprocessen gaan voortaan verwijzen naar de Arbocatalogus om de onderkende risico’s zo
veel mogelijk te beperken en beheersen. Het korps vormde een multidisciplinair projectteam om het
plan van aanpak uit te voeren. Informatievoorziening bestudeerde hoe de relevante informatie zo
toegankelijk mogelijk valt te maken, zoals een zoekfunctie, video’s, instructies en links naar externe
partners. Het korps vult de huidige Arbocatalogus direct aan met alle onderwerpen waarover actuele
informatie beschikbaar komt. Denk aan factsheets, instructies en algemene informatie/wetgevingslink.
Bovendien neemt het korps specifieke risicodoelgroepen (zoals zwangeren of functiebeperkten) in de
Arbocatalogus op om gericht voorlichting en informatie te kunnen geven.

63

Fit@NP 3.3.5.10
In 2018 besloot het korps om voor een periode van vier jaar € 1,6 miljoen per jaar beschikbaar te stellen
voor Fit@NP. Dit bedrag was primair bedoeld voor het inhuren van externe vitaalcoaches die de
Fit@NP-programma’s bij de eenheden moeten uitvoeren. In oktober 2019 traden achttien vitaalcoaches
in dienst, allemaal met een tijdelijke aanstelling. Om Fit@NP overal goed vorm en inhoud te kunnen
geven en de coaches functioneel aan te sturen, gingen in elke eenheid coördinatoren/specialisten
Fit@NP aan de slag.
Preventie psychisch leed en opvang na ingrijpende gebeurtenis 3.3.5.11
Het plan van aanpak Preventie van psychisch leed en opvang na ingrijpende gebeurtenissen kreeg in
2019 een definitieve status. De politie brengt dit plan ten uitvoer in de vorm van intern participatief
actieonderzoek naar de effectiviteit van de bestaande voorzieningen voor nazorg na ingrijpende
incidenten. Het onderzoek startte eind 2019 en loopt door in 2020.
Op basis van de richtlijn Psychosociale Ondersteuning Geüniformeerden ging het korps in 2019 aan de
gang met het in beeld brengen en waar mogelijk aanpakken van factoren en stressoren die een
posttraumatische stressstoornis (PTSS) kunnen veroorzaken.
Proces voor beroepsziekten, beroepsincidenten en dienstongevallen stroomlijnen 3.3.5.12
Het huidige Meldpunt PTSS verandert in één loket voor beroepsziekten, beroepsincidenten en
dienstongevallen. Dit nieuwe loket helpt medewerkers met het doorlopen van de verschillende
processtappen voor de erkenning van een aandoening als beroepsziekte of de erkenning van een
beroepsincident en voor de toepassing van de rechtpositie in dat kader. De medewerker krijgt bij het
loket een vaste contactpersoon. Het korps nam hiervoor een plan van aanpak aan en voert dat conform
planning uit.
Evaluatie stelsel beroepsziekten en beroepsincidenten 3.3.5.13
Het korps gaf in 2019 opdracht tot een evaluatie van het Stelsel Beroepsziekten en Beroepsincidenten
en zette de uitvoering ervan in werking. De evaluatie richt zich op:
 het geheel aan regelgeving en beleidsafspraken voor de beoordeling van dienstongevallen,
beroepsziekten en beroepsincidenten;
 de bepaling van de aansprakelijkheid;
 de rechtspositionele aanspraken en de afwikkeling daarvan.
De evaluatie dient te bezien of (en zo ja, in welke mate) het stelsel voldoet aan de doelstelling: bijdragen
aan het herstel van de medewerker. Daartoe brengt de politie de ervaringen in kaart die tot dan toe met
de toepassing van het stelsel zijn opgedaan. De uitkomst van de evaluatie moet leiden tot nader overleg
over mogelijke stelselverbeteringen.
Voorziening arbeidsparticipatie ouderen/einde loopbaan 3.3.5.14
In 2019 is een handreiking opgesteld die de verschillende mogelijkheden toelicht om na het einde van
de loopbaan veilig en gezond aan het werk te blijven. Daartoe behoort de mogelijkheid om medewerkers
een ‘samenstel van werkzaamheden’ te geven, eventueel in combinatie met een tijdelijke aanstelling.
Beroepsziekten (onder andere posttraumatische stressstoornis) 3.3.5.15
Het tegengaan van beroepsziekten zoals een posttraumatische stressstoornis (PTSS) vraagt om meer
bewustwording van de mogelijke risico’s van het politiewerk en het effect hiervan op de mentale
gezondheid van medewerkers. In november 2019 richtte het korps de Zorglijn PTSS-politie in. Die
ondersteunt medewerkers met (een vermoeden van) PTSS en biedt zorg aan. De voorlichting over
PTSS draagt eveneens aan bij aan het tegengaan van de ziekte.
Politiemedewerkers met PTSS krijgen ondersteuning en begeleiding van het Meldpunt PTSS, dat in
2019 een verbeterslag realiseerde. Het meldpunt verkortte de doorlooptijden van enerzijds de

64

aanvraagprocedure voor erkenning van PTSS als beroepsziekte en anderzijds het verwerken van
medische declaraties. Om aanvragen sneller te behandelen en medewerkers beter te begeleiden,
breidde het Meldpunt PTSS het aantal casemanagers uit.
Gehoorbescherming 3.3.5.16
Vanwege het uitblijven van effectieve kabinetsmaatregelen voor een veiliger verloop van de
jaarwisseling zag de korpschef zich in 2019 genoodzaakt om zijn mensen beter te beschermen. Daartoe
is na de zomer een minicompetitie doorlopen voor de aanbesteding van geavanceerde
gehoorbescherming. Geavanceerd omdat politiemedewerkers hiermee zowel het C2000-radioverkeer
als de omgeving kunnen horen, terwijl het geluid boven 82 decibel wordt gedempt om
gehoorbeschadiging te voorkomen. De gehoorbescherming bestaat uit een per persoon verstrekt deel,
(de otoplastieken) en een daarop aan te sluiten set waarover de wijkteams per pool kunnen beschikken.
Gedurende de Operatie Veilig Horen zijn in acht weken tijd bij 18.000 collega´s otoplastieken
aangemeten en in de periode voor de jaarwisseling verstrekt. Voor nog niet geleverde otoplastieken
waren generieke oordoppen met dezelfde functionaliteit beschikbaar. Tevens voerde het korps de
draagplicht in die uit de Arbowet voortvloeit.
Geweld tegen politieambtenaren 3.3.5.17
Jaarlijks worden rond de 10.500 individuele collega’s met agressie en geweld bejegend. De cijfers over
2019 waren vergelijkbaar met de cijfers over 2018. Bij ongeveer 4.500 politiemensen ging het om
verbale agressie en belediging. In die gevallen vond alleen een melding plaats. Uitzondering is een
belediging die sterk grievend is. In die gevallen is aangifte gedaan en is waar mogelijk schade verhaalt.
In de horeca, bij huiselijk geweld en in geval van personen met verward gedrag komt geweld tegen
politieagenten het meest voor.
Uit een evaluatie door de Centrale Ondernemingsraad bleek onder meer dat veel collega’s geweld tegen
politieambtenaren niet melden omdat ze dat te bewerkelijk vinden. Na die constatering gaf de korpschef
de opdracht om een MEOS-app te realiseren die medewerkers in staat stelt om dit soort geweld mobiel
te melden. In oktober 2019 kwam deze functionaliteit beschikbaar op de smartphones.
3.4 Informatievoorziening

De politie is een informatieverwerkende organisatie. Het belang ervan en de mate waarin zij een beroep
doet op de ICT-voorzieningen blijven toenemen, net als in de rest van de samenleving. Het korps
verbetert daarom continu de kwaliteit en de toegevoegde waarde van de informatievoorzieningen om
voortdurend voorbereid te zijn op de toekomst. Dat gebeurt onder andere door de toepassing van
moderne technische platforms (big data-, data-analyse-, mobile platforms), die innovatie mogelijk
maken.
IV-strategie en innovatie
De strategie voor de informatievoorziening van de politie is begin 2018 vastgesteld en beschrijft negen
strategische speerpunten. In 2019 is een quick scan gestart op de actualiteit van de strategie, gezien
de dynamiek in opkomende technologiën.
In 2019 is er werk van gemaakt om de politie te positioneren in de Smart Citystrategie van de steden.
Het is voor het korps van strategisch belang om hierbij aan te sluiten:
 om met de steden te leren van de inzet van nieuwe technologieën bij het bevorderen van
veiligheid in de wijk;
 om te leren hoe beide partijen dit integraal met elkaar kunnen uitvoeren;
 om te leren wat deze samenwerking betekent voor de rol van de politie.
De Directie IV leverde de inzet en kennis om dit traject met de G-5 en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten vorm te geven. Daarbij behartigt de directie de belangen en de positie van de politie.
De Cloudontwikkeling zoals ingezet door de politie vormt een invulling van de infrastructurele
ontwikkeling en creëert daarmee een belangrijke basis voor het verder uitbouwen van de

65

informatievoorziening. Daarnaast stelde het korps een strategie en kaders op voor de weloverwogen
inzet van op Cloud gebaseerde oplossingen. Dit enerzijds als antwoord op de vraag naar efficiëntere
dienstverlening en anderzijds gelet op kostenbeheersing, gezien de toenemende vraag naar IVverwerkingscapaciteit en -gegevensopslag.
Balans beheer en vernieuwing
Het portfolio Politie op Kaderniveau is in 2019 vastgesteld. Daarbij bedeelde het korps het beschikbare
IV-kader toe aan de diverse hoofdportefeuilles. Aan hen is gevraagd om binnen dit kader prioriteiten te
stellen ten aanzien van de te realiseren vernieuwingen. Op basis van deze prioriteiten stelde de politie
een realisatieplan per portefeuille op, waarin de initiatieven zijn vertaald naar IV activiteiten en geplot
op de uitvoeringsorganisatie. Zo kan het korps de afgesproken balans tussen beheer en vernieuwing
(70%-30%) realiseren.
Ten aanzien van het informatievoorzieningsdeel van het politieportfolio stuurde het korps in 2019 actief
op de geleverde inspanningen en geboekte resultaten. De portfoliorapportage is gericht op de
(bij)sturing en wat betreft middeleninzet op de verantwoording van de verhouding tussen beheertaken
en vernieuwing van de informatievoorziening (verhouding 70/30). Indien nodig stuurt de politie bij via de
continue portfoliocyclus, waarin zij elke vier maanden de portfolio opnieuw vaststelt.
De eind 2019 gerealiseerde verhouding tussen de beheercapaciteit en de vernieuwingscapaciteit
bedroeg 68,7% versus 31,3%.
IV-vernieuwing
Een analyse van de vernieuwingsvoorstellen in het portfolio 2019 laat zien dat deze bijdragen aan het
realiseren van de IV-Strategie. Hierbij is een verbinding gelegd met de (hoofd)portefeuilles. In 2019
realiseerde de politie onder meer de volgende IV-vernieuwingen:
 vernieuwing en waarborging van het Landelijk Meldpunt Internetoplichting (hoofdportefeuille
Digitalisering en Innovatie);









start van een proefproject bij diverse eenheden om de ingebruikname van webcrawling voor te
bereiden, wat een effectieve en efficiënte opsporing van mensenhandel mogelijk maakt
(hoofdportefeuille Vreemdelingenzaken en Migratiecriminaliteit);
ihet virtuele callcenter voor Regionale Servicecentra (RSC) is technisch ingericht, waardoor het
korps de RSC-werklast gemakkelijker over de eenheden kan verdelen (hoofdportefeuille
Dienstverlening);
binnen de bijzondere portefeuille Vernieuwend Registreren 13 zijn diverse MEOSfunctionaliteiten opgeleverd (verkeersongevallenregistratie, plaatsdelictonderzoek), evenals. de
MEOS-functionaliteit GTPA/GTDA die de drempel verlaagt om meldingen van geweld tegen
politieambtenaren aan te geven;
binnen dezelfde bijzondere portefeuille Vernieuwend Registreren maakte de functionaliteit
Executie en Signalering het voortaan mogelijk om op straat realtime op te vragen welke
gesignaleerde personen er zijn en welke executieopdrachten nog openstaan.

Het Bureau ICT-toetsing (BIT) van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
onderzocht het Programma Vernieuwend Registreren/Winkeldiefstal. De politie beschouwt de BITaanbevelingen als constructief en zal deze toetsen op uitvoerbaarheid, kans van slagen en impact.
De invoering van de nieuwe landelijke signaleringsfunctionaliteit ter vervanging van het systeem OPS,
betekende in 2019 een belangrijke mijlpaal voor het Programma Vernieuwend Registreren. OPS was

13 Het Programma Vernieuwend Registreren (PVR) heeft als doel de ICT-ondersteuning van politiemensen op straat en op

kantoor te verbeteren door twaalf registratiesystemen en het mobiele platform Mobiel Effectiever Op Straat (MEOS) stapsgewijs
te vervangen door een platform gebaseerd op één onderliggende gegevensverzameling waaraan, gefaseerd en modulair,
functionaliteit kan worden toegevoegd.

66

33 jaar operationeel en kende veel verbindingen met andere systemen, zowel binnen de politie als bij
ketenpartners zoals de Koninklijke Marechaussee, voor (onder andere) controles op Schiphol.
Voor de vernieuwing van bedrijfsvoeringsapplicaties ontwierp de politie in 2019 een doelarchitectuur
met roadmap. Op basis daarvan kan zij vervolgprojecten starten.
Cybersecurity
De politie legde haar doelstellingen voor cybersecurity meetbaar neer in een cyberprogramma. Zij zijn
enerzijds gericht op het inrichten van de interne organisatie-infrastructuur en anderzijds op betere
beveiliging van de zogenaamde kroonjuwelen. De doelstellingen komen voort uit de toenemende
dreiging vanuit en ontwikkelingen in de cyberwereld. De stuurgroep bepaalde kwalitatief welke
kroonjuwelen prioriteit krijgen en stelde het aantal vast op twintig. Het IB-kwartier PDC begon in 2019
het uitvoerende team op te bouwen en nam gaandeweg steeds meer activiteiten over van het
cyberprogramma. Deze overgang van programma naar IB-kwartier PDC vergt nog twee jaar in een
glijdende schaal.
Het team van de Chief Information Security Officer (CISO) zorgt voor de strategische verbinding en de
kaderstelling, zowel richting het IB-kwartier PDC als het cyberprogramma. In relatie tot (inter)nationale
afstemming en het bijdragen aan de weerbaarheid c.q. continuïteit van de politie als geheel, behartigt
het CISO-team de volle breedte van het vakgebied.
Cybercriminaliteit14

De nieuwe cyberteams zijn met informatievoorzieningsmiddelen uitgerust. Het korps stelde werkplekken
en hulpmiddelen beschikbaar en realiseerde toegang tot de digitale transferia. De infrastructuur voor de
digitale transferia werd bestendigd en uitgebouwd, zodat de noodzakelijke fijnmazigheid is bereikt.
Samen met de operatie startte Informatievoorziening de ontwikkeling van een innovatieplatform, dat
onder meer fungeert als enabler voor cyberspecialisten. Het korps ontwierp een hulpmiddel als
webcrawling in het kader van mensenhandel en een applicatie (FTZ-lab) om metadata uit internettaps
te filteren. Verder kregen operatiegedreven ICT-ontwikkelingen vorm en is met de portefeuilles
Digitalisering en Cybercrime en Intelligence een ontwikkelstrategie uitgewerkt, die de realisatie in 2020
voorbereidt van de informatievoorzieningen voor deze gebieden.
3.5 Bescherming persoonsgegevens

De politie is ‘waakzaam en dienstbaar’ aan de samenleving binnen de waarden en de kaders van de
rechtsstaat, met als doel Nederland veilig houden. Om dat te doen verzamelt zij veel informatie
waaronder persoonsgegevens.
De bescherming van persoonsgegevens is een grondrecht van iedere burger ten opzichte van de
overheid en een belangrijke waarde in de samenleving. Omdat veiligheid en burgerlijke vrijheden (zoals
privacy) beiden heel belangrijk zijn, zorgt de politie voor een evenwicht tussen beide belangen.
Zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens hoort bij een integere politieorganisatie. Om dit belang tot
uitdrukking te laten komen, stelde het korps in 2019 op strategisch niveau een portefeuillehouder
Privacy en Ethiek aan.
Wet politiegegevens
Aansluitend op de invoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) op 25 mei
2018 werd op 1 januari 2019 de aan de Europese richtlijn aangepaste Wet politiegegevens (WPG) van
kracht. De invoering van de AVG bracht twee voormalige WPG-taken onder AVG-regime:
korpschefstaken en vreemdelingentaken.
14 Informatievoorzieningen zijn moeilijk toe te schrijven aan uitsluitend één portefeuille. Hieronder staan alleen de in 2019

gerealiseerde IV-aspecten die een directe relatie met de doelstellingen van cybercriminaliteit hebben. Dit betekent dat diverse
andere initiatieven ook bijgedragen hebben aan deze doelstellingen.

67

Tot de belangrijke nieuwe bepalingen in de hernieuwde WPG behoren:
 de registerplicht;
 de meldplicht datalekken;
 privacy and security by design;
 logging;
 de verplichte functionaris voor gegevensbescherming.
De invoering van deze nieuwe bepalingen is opgenomen in het Verbeterprogramma WPG en
Informatiebeveiliging en in 2019 vertaalde de politie de bepalingen in beleid, dat deels in werking is en
deels nog wordt ingevoerd.
Concernaudit en de Auditdienst Rijk (ADR) voerden in 2018 een audit uit naar de WPG. Uit de negen
onderzochte onderwerpen rees een beeld op van een organisatie die de WPG op onderwerpen goed
naleeft, maar op een aantal andere onderwerpen staat het korps nog echt iets te doen.
Zo zette de politie in 2019 een gedegen autorisatiesysteem op, al vergt het nog tijd om alle
functiegroepen en -systemen erop aan te sluiten. De politie onderzocht het proces voor rechten van
betrokkenen uitgebreid en stelde vast dat zij voldoet aan de wet. Nieuwe verplichtingen, zoals privacy
and security by design en de functionaris voor gegevensbescherming, scoren positief in de audit.
Ondanks het positieve resultaat realiseert de politie zich dat zij privacy and security by design weliswaar
toepast, maar deze werkwijze nog beter zou kunnen inbedden in de organisatie.
De functionaris voor gegevensbescherming bracht in 2019 conform zijn toezichtskader adviezen uit. De
toezichtacties waren onder meer gericht op:
 de verwerking van politiegegevens binnen de Regionale Inlichtingen- en Expertisecentra;
 de verwerking van politie- en persoonsgegevens binnen een Staf Grootschalig en Bijzonder
Optreden;
 de verwerking van persoonsgegevens bij werving, selectie en aanstelling.
Deze onderzoeken bevatten stuk voor stuk belangrijke bevindingen ter verbetering van de
privacybeheersing in het korps. In de loop van 2019 ontplooide het korps de eerste activiteiten om deze
verbetering in gang te zetten.
AVG
Het korps werkte in 2019 hard aan het conform afspraak voldoen aan de AVG en bracht veel
onderwerpen op orde, waaronder de functionaris voor gegevensbescherming, een procedure voor
datalekken, een intern privacy statement en een plan van aanpak voor het vervolg. Zoals gepland lopen
de activiteiten om de verwerkingen op orde te brengen door in 2020.
3.6 Facilitair management

Huisvesting
Het Strategisch Huisvestingsplan 2013-2025 (SHP) bevat de meerjarige beleidsdoelstellingen voor de
politiehuisvesting tot 2025. Het korps dient te komen tot een effectievere en efficiëntere huisvesting die
past bij de verdere ontwikkeling van de organisatie, onder meer op het gebied van de dienstverlening.
Daarbij streeft het korps naar een optimale geografische spreiding van locaties en tegelijkertijd naar
lokale verankering van de teams. Dit alles te realiseren binnen de gestelde financiële kaders.
Elke eenheid werkte de meerjarige beleidsdoelstellingen in 2016-2017 uit in (tactische)
huisvestingsplannen voor de periode tot en met 2025. Sindsdien stelt de politie de plannen periodiek bij
aan de hand van beleidsmatige en projectmatige ontwikkelingen, alsmede voortschrijdend inzicht bij de
eenheden. Plannen zijn en worden altijd in goed overleg met de eenheid op- of bijgesteld en afgestemd
met het lokale gezag.

68

De huisvestingsplannen zetten de overgang in naar huisvesting die past bij de politie van morgen:
toekomstbestendig, veilig en duurzaam. De overgang is inmiddels in volle gang: eind 2019 liepen er
circa 110 projecten, variërend van nieuwbouw en huur van nieuwe locaties tot verbouw en afstoot van
bestaande locaties.
Binnen de reikwijdte van het SHP vallen alle locaties die in eigendom zijn of waarvoor het korps huurof bruikleenovereenkomsten heeft afgesloten, waaronder in elk geval alle politiebureaus en -posten.
Buiten deze reikwijdte beschikken de eenheden over de ruimte om de lokale nabijheid ook op andere
manieren vorm te geven. Zo geeft de politie op veel en steeds eigentijdsere manieren vorm aan deze
nabijheid. Bijvoorbeeld door op uiteenlopende locaties zoals winkel- en buurtcentra popuppolitiebureaus, wijktafels, een politiebus of -tent te realiseren. Zo speelt de politie ook in op regionale
en lokale behoeften.
Duurzaamheid
In mei 2019 leverde het korps de Routekaart Verduurzaming Vastgoedportefeuille Politie op. Die geeft
aan langs welke weg de politie door verduurzaming van haar vastgoed zal bijdragen aan de ambities
van het Klimaatakkoord: 49% CO2-reductie in 2030, 95% in 2050. In het licht van de voortschrijdende
techniek beziet het korps periodiek of bijstelling van de routekaart nodig is.
Verder startte de politie het proefproject Emissieloos rijden. Daarin test zij elektrische voertuigen,
motorfietsen en fietsen in de politiepraktijk om de effecten van elektrisch rijden (en waterstof) te meten.
Het betreft een proef in drie eenheden, met een doorlooptijd van één jaar.
Stroomstootwapen
De politie adviseerde de minister eind 2018 om het stroomstootwapen toe te voegen aan de uitrusting
van ‘first responders’. Na een praktijktest met het wapen trof het korps in 2019 aanvullende maatregelen
om de kwetsbaarheden en risico's ervan te minimaliseren. Deze maatregelen sorteerden effect. De
minister besloot het politieadvies op te volgen. Hij verleende toestemming om circa 17.000 agenten
tijdens hun dienst ermee uit te rusten. Het ter beschikking stellen van het stroomstootwapen gaat in
2021 van start.
Inkoop
Met een inkoopbedrag van circa 2,2 miljard euro – ruim vijfendertig procent van de totale begroting – is
de politie een van de grootste aanbestedende diensten in het publieke bestel. Deze inkoop omvat
allerhande soorten producten en diensten: van motorhandschoenen en kantoorartikelen tot voer- en
vaartuigen, helikopters, drones, geweldsmiddelen, consultancydiensten en bouwwerken. Het
leveranciersbestand bevat meer dan negentienduizend leveranciers. Zij leverden in 2019 een breed
assortiment producten en diensten aan de politie. Het is duidelijk dat deze inkopen rechtmatig en
doelmatig dienen te zijn en dat het korps ze op een transparante en objectieve manier vanuit de markt
moet betrekken.
Dienst Verwerving is een feit
Het grote financiële belang van inkoop, de impact die de inkoop kan hebben op marktsegmenten en in
sommige gevallen de maatschappelijke aandacht voor bepaalde aankopen, hebben geleid tot het
oprichten van de Dienst Verwerving per 19 december 2019. Daarin bundelde het korps alle
organisatieonderdelen die zich bezighouden met inkoop. Dat positioneert de rol van inkoop steviger en
biedt tevens meer armslag om schaarse inkoopcapaciteit binnen te kunnen halen.
Kwaliteit van de inkoop
Het beeld bestaat dat de inkoopfunctie bij de politie zich de laatste jaren goed heeft ontwikkeld. Dat blijkt
uit de kwaliteit van de vele aanbestedingen per jaar, uit de afname van zowel het aantal aangespannen
kort gedingen en als van de financiële onrechtmatigheid en uit het feit dat de inkoopprocessen in de
basis op orde zijn.

69

In 2019 begon de politie met het opstellen van categorieplannen per groep van producten of diensten.
Hierbij komt niet alleen de inkoopvraag in het hier en nu aan de orde, maar plaatst het korps deze
behoefte in het perspectief van de voor de politie van overmorgen geformuleerde doelstellingen. Daarbij
is het de rol van de inkooporganisatie om – in nauwe samenwerking met de interne opdrachtgever –
een gemeenschappelijke ontwikkelagenda te formuleren. Die moet helder maken wat het korps de
komende jaren voor de specifieke categorie gaat doen in termen van productontwikkeling,
duurzaamheid, marktbenadering, integraliteit, etc. De categorieplannen streven naar de totstandkoming
van een strategisch perspectief voor de komende drie à vijf jaar in relatie tot de betreffende categorie
producten en diensten.
Leveranciersmanagement
Optimale behoeftestelling vormt een cruciaal vertrekpunt voor de uitvoering van het inkoopproces. Het
feitelijke inkoopproces duurt doorgaans slechts heel kort in vergelijking met de daarna volgende
uitvoeringstermijn van het contract. Zoiets vraagt om goed georganiseerd contract- en
leveranciersmanagement, dat adequaat is ingericht en geëquipeerd. De insteek van het
leveranciersmanagement is onder andere om de prestaties van leveranciers zowel te beheersen als te
verbeteren en de tevredenheid over de geleverde dienst of het geleverde product te verhogen. Hiertoe
voerde het korps in 2019 de methodiek Samenwerken op maat in. Die verschaft inzicht in de gewenste
of noodzakelijke leveranciersrelatie, de meest passende mate van samenwerking en de juiste inzet van
medewerkers. In een wereld van snel voortschrijdende technologie – maar ook met het oog op zaken
als nationale (veiligheids)belangen – dient het korps in toenemende mate aandacht voor en regie op
zijn strategische relaties met leveranciers te organiseren.
Samenwerking is essentieel
De politie werkt ook op inkoopgebied intensief samen met andere partners binnen de rijksoverheid in
het algemeen en met JenV-ketenpartners in het bijzonder. Centraal daarbij staat het ontwikkelen en
delen van kennis. In een aantal gevallen resulteert de samenwerking zelfs in gezamenlijke
aanbesteding.
Zo neemt het korps deel aan het door de rijksoverheid opgezette traineeprogramma dat zich richt op
het binnenhalen van inkopers. Daarnaast investeert de politie in nauwe contacten met andere
organisaties in het publieke domein, waaronder zelfstandige bestuursorganen en wetenschappelijke
instellingen. De partners delen aanbestedingsstrategieën en -documenten, maar zeker ook ervaringen
en leerpunten. Zulke uitwisseling levert wederzijds grote kwaliteits- en kostenvoordelen op.
Inkoop is een vak. Gezien het toenemende financiële belang dat aan inkoop verbonden is, de
technologische ontwikkelingen en zeker ook de geopolitieke verschuivingen in de markt, luidt de vraag
aan de wetenschap om deze bewegingen te onderzoeken en te duiden. Evenals de rijksoverheid draagt
de politie de komende vier jaar zowel financieel als inhoudelijk bij aan de aanstelling van een hoogleraar
Inkoopkunde bij de Universiteit van Utrecht.
Klachtenmeldpunt Inkoop
Het Klachtenmeldpunt Inkoop ontving in 2019 twintig klachten. De onderstaande tabel geeft de aard
ervan weer: vier daadwerkelijke klachten, drie interne klachten en dertien vragen over een lopende
aanbesteding. Bij de klachtenafhandeling hanteert de politie een strikte scheiding tussen de
medewerkers die betrokken waren bij het inkooptraject waarop de klacht betrekking heeft en het
speciaal daartoe te formeren Klachtenbehandelteam dat zich erover buigt. Politiemedewerkers waken
er stringent over dat zij zo min mogelijk formeel juridisch reageren. Zij zetten maximaal in op
transparantie en trachten de klacht te bekijken door de bril van de klagende partij.

70

Registratie klachten inkoop 2019

Onderwerp

Aantal

Toelichting

Klachten/meldingen vanuit 13
de markt over lopende
aanbestedingen
Klachten vanuit de eigen 3
organisatie

afgehandeld/opgelost door de dienst Verwerving

Klachten vanuit de markt 4
over het handelen van de
politie
in
aanbestedingstrajecten die
ter beoordeling aan een
Klachtenbehandelteam zijn
voorgelegd

In alle gevallen de klacht laten beoordelen door een
klachtenbehandelteam
1 klacht over op het gunningsvoornemen binnen de EA
Ontwerpdiensten nieuwbouw politiebureau Den Haag, deze is
ongegrond verklaard.
1 klacht over aanbesteding Bloemenarrangementen, deze via het
aangespannen kort geding laten verlopen
2 klachten over EA Tactical Medicine, deze zijn na diverse brieven,
mails en telefoongesprekken afgehandeld.

1 over de kwaliteit van het bloemencontract/doorgezet naar
servicedesk FM
1 over gebruik plastic bekertjes binnen politie/beantwoord door de
dienst Verwerving
1 over inkoopproces opruiming drugsafval /uitgezocht en
teruggekoppeld

Maatschappelijk verantwoord inkopen
Bij de politie maakt maatschappelijk verantwoord inkopen sinds 2017 deel uit van het strategisch
inkoopbeleid. Voor zover relevant bij aanbestedingen ligt het accent op het terugdringen van
milieubelasting en – in bepaalde toeleveringsketens – het respecteren van de mensenrechten. In de lijn
van het regeerakkoord zet het korps in op het opnemen van aanbestedingseisen die bijdragen aan de
reductie van CO2-uitstoot. Daarnaast verkent het korps de mogelijkheden van circulair inkopen en beziet
het in hoeverre de politie social return in aanbestedingen kan meenemen. De uitdaging hierbij is om
hetgeen de leverancier tijdens het aanbestedingsproces belooft tijdens de uitvoeringsfase van het
contract om te doen zetten in concrete resultaten.
3.7 Representatiekosten
Zoals toegezegd door de Minister van JenV in een brief aan de Tweede Kamer van 8 oktober 2019 15
rapporteert de politie in haar jaarverantwoording over de representatiekosten. Afgelopen drie jaar is er
een toename te zien van circa € 1,4 mln op jaarbasis ten aanzien van de representatiekosten. Daarom
inventariseerde het korps alle uitgaven die de afgelopen jaren in de administratie op de kostensoorten
van representatie zijn geboekt. In totaal gaat het om vele tienduizenden mutaties. Aangezien het begrip
representatie onvoldoende scherp is afgebakend, worden in de verantwoording van het korps diverse
kosten op deze grootboekrekeningen geboekt. Die kosten variëren van afscheidsrecepties tot bloemen,
van VVV-bonnen tot nieuwjaarsrecepties. Het korps kent kaders voor dergelijke kosten en er is ruimte
om daar, gemotiveerd, van af te wijken. Uit onderzoek is inmiddels gebleken dat veel van die posten
niet onder de aangescherpte definitie van representatiekosten zouden moeten vallen. Op het
aangescherpte begrip wordt een passende wijze van registreren ontwikkeld die ook past in de nieuwe
kostensystematiek (DoBB zie par 1.6.2). De meest opvallende facturen, die van € 3.000 of meer, zijn
onderzocht. Hier vallen bijvoorbeeld de genoemde afscheids- en nieuwjaarsrecepties onder, die voor
het jaar 2019 bijna gelijk gebleven zijn ten opzichte van 2018.
In de komende jaren ontstaat steeds meer duidelijkheid als de nieuwe kostensystematiek wordt
toegepast maar zal de vergelijkbaarheid met voorgaande jaren lastiger worden. Daarnaast moeten

15

Tweede Kamer 2019-2020, 29 628, nr. 908.

71

verbeteringen in de toepassing van het beleid en financiële processen dit jaar leiden tot adequate
rapportage van en beter zicht op deze kosten zodat de sturing daarop verbetert.
3.8 Veiligheid, Integriteit en Klachten

Integriteit is voor de politie van groot belang. Het gaat om een van de kernwaarden binnen de
organisatie. De nadruk ligt op het bevorderen van een klimaat waarin medewerkers integer handelen
vanzelfsprekend vinden. Het korps stimuleert de onderlinge dialoog en reflectie op het eigen handelen.
Het integriteitsbeleid richt zich op:




het beschermen van organisatie en medewerkers (door screening van (nieuwe) medewerkers
en beveiligingsmaatregelen);
het begrenzen (onderling aanspreken, onderzoeken van signalen van mogelijk plichtsverzuim
en sanctioneren van geconstateerd plichtsverzuim);
het bekrachtigen van gewenst gedrag (onder andere het stimuleren van de dialoog door
preventie en onderwijs).

In april 2019 kreeg het voormalige hoofd Veiligheid, Integriteit en Klachten de Ien Dales Integriteitsaward
uitgereikt voor de voortrekkersrol die zij vervulde in het behouden en bevorderen van integriteit binnen
de politieorganisatie (onder andere vanwege het introduceren van de theatervoorstelling Rauw en de
ontwikkeling van de Toolkit Preventie).
De theatervoorstelling Rauw kreeg in 2019 een vervolg. Inmiddels bezochten ruim twintigduizend
medewerkers dit toneelstuk – vooral in teamverband. De voorstelling is opgezet om de dialoog te
bevorderen over de schaduwkanten van het werk en de impact ervan op politiemedewerkers en hun
privésituatie. Beschikbare gespreksbegeleiding stelt (leidinggevenden met hun) teams in staat om na
afloop van de voorstelling met elkaar in gesprek te gaan.
Het korps bracht in 2019 de evaluatie van het proces interne onderzoeken op gang en evalueerde het
Landelijk Meldpunt Misstanden. De resultaten van die evaluatie verwacht de politie begin 2020.
De Groep Staten tegen Corruptie van de Raad van Europa (GRECO) evalueerde Nederland. Met als
onderwerp de preventie van corruptie en de versterking van integriteit bij de hoogste uitvoerende
functies binnen de centrale overheid en bij de rechtshandhavingsinstanties. GRECO bestudeerde ook
de politie en publiceerde in 2019 een rapport met acht aanbevelingen voor het korps. Een
interdisciplinaire werkgroep pakte deze aanbevelingen op. GRECO complimenteerde Nederland met
het beleid dat integriteit niet als apart onderwerp beziet, maar als onderdeel van het dagelijkse werk.
Interne onderzoeken
De politie kent drie soorten interne onderzoeken:




oriënterende onderzoeken naar mogelijk laakbaar, verwijtbaar of strafbaar handelen;
disciplinaire onderzoeken wanneer er sprake is van een vermoeden van gepleegd
plichtsverzuim;
strafrechtelijke onderzoeken wanneer er sprake is van een redelijk vermoeden van gepleegde
strafbare feiten door medewerkers of wanneer een burger aangifte heeft gedaan.

Het aantal gestarte disciplinaire en lijnonderzoeken (530) zegt iets over het aantal malen dat het korps
(ernstig) plichtsverzuim vermoedde. Het aantal strafrechtelijke onderzoeken blijft in de
jaarverantwoording buiten beschouwing, maar maakt wel deel uit van het totale aantal in 2019 gestarte
onderzoeken. Omdat aan één voorval, melding of incident meerdere onderzoeken (onderzoeksvormen)
gekoppeld kunnen worden, geeft het totale aantal gestarte onderzoeken slechts een indicatie van het

72

aantal verschillende onderzochte incidenten. Het aantal betrokkenen betreft het aantal betrokkenen bij
disciplinaire onderzoeken
Het protocol Onderzoek in disciplinaire zaken 2018 is in 2019 geaccordeerd en ingevoerd. Dit
vernieuwde protocol beschrijft de wijze waarop het korps een disciplinair onderzoek moet verrichten.
Aantal gestarte onderzoeken 2019
Aantal zaken
2019
2018
2017

Aantal disciplinaire
en lijn onderzoeken
530
520
515

1316
1286
1291

Top 3 categorieën disciplinaire onderzoeken in 2019
Misbruik positie (misbruik positie, informatie en bedrijfsmiddelen)
Geweld en/of bejegening( zowel in functie als privé)
Houding en gedrag ( foute relaties, loonbeslag, nevenfuncties)
Categorieën integriteitsschendingen 2019
Financiële schendingen (werkgerelateerd)
Lekken, misbruiken en/of achterhouden van informatie
Misbruik bedrijfsmiddelen en overtreding interne regels
Misbruik bevoegdheden
Misbruik geweldsbevoegdheid (niet conform Ambtsinstructie)
Misbruik positie en belangenverstrengeling
Ongepaste communicatie (in diensttijd)
Ongepaste gedragingen in privésfeer
Ongewenste omgangsvormen (in diensttijd)
Eindtotaal

Aantal betrokkenen
499
549
557

Aantallen
178
73
59

Aantal disciplinaire maatregelen per categorie
6
68
81
16
15
17
3
72
31
309

Voorwaardelijk ontslag
Het aantal ontslagen betreft de ontslagen die in het betreffende jaar zijn verleend.
Voorwaardelijk
Ja

Afdoening
BARP 77: 1-J ontslag

2019
76

Nee

BARP 77: 1-J ontslag

65

BARP 87 ontslag op verzoek

9

Eindtotaal

Strafontslag cijfers
2019(AZ)
Onvoorwaardelijk
Voorwaardelijk
Op verzoek
Totaal

150

RTD
6
8
14

LEE
8
3
1
12

PDC
13
13
1
27

ZWB
2
6
8

OOB
1
6
3
10

LIB
1
5
6

AMS
12
8
1
21

NOH
2
9

NON
2
1

11

3

OON
6
2
1
9

DHG
4
7
11

MDN
7
8
1
16

Korps
staf Totaal
65
76
1
9
2
0
150

PA
1

Klachten
De klachtbehandeling van het korps is gericht op het herstel van vertrouwen van burgers in de politie
en op het leren van burgers over hoe de dienstverlening beter kan.
In 2019 werden 9677 klachten afgehandeld Aan het einde van 2019 waren er nog 646 in behandeling
(peildatum 4 februari 2020.

73

Als mensen een klacht indienen, moeten zij erop kunnen vertrouwen dat de politie daar goed mee
omgaat. In het kader van professionalisering van de klachtbehandeling is de politie in 2019 in
samenwerking met de Nationale Ombudsman een verbetertraject gestart. Via workshops worden
beelden gedeeld over de huidige werking van de klachtbehandeling binnen de politie en hoe deze
richting de burger kan worden verbeterd. Ook is er een werkgroep gestart die vakgerichte workshops
voor alle klachtbehandelaars organiseert, zoals een workshop over het herkennen van lichaamstaal en
een werkbezoek aan klachtafdelingen van andere organisaties. Medewerkers van eenheden zijn ook bij
andere eenheden op bezoek gegaan, waarbij gesproken is over het procesmodel klachten, de
eenduidigheid van werken én waarbij het leren van elkaar centraal stond.
Screening
Het zorgvuldig en met voldoende waarborgen screenen van mensen vormt een belangrijk onderdeel
van het aannemen en inhuren van betrouwbare medewerkers. In verband met de screening van
politieambtenaren en politie-externen ging in 2018 een wijziging van de Politiewet 2012 in consultatie.
Maart 2019 stuurde de minister het wetsvoorstel Screening ambtenaren van politie en politie-externen
naar de Tweede Kamer. De kern ervan betreft het tijdens de loopbaan doorlopend – en dus niet langer
slechts incidenteel – beoordelen of de politieambtenaar betrouwbaar is. Hetzelfde geldt voor externen
die werkzaamheden uitvoeren voor de politie, zoals ICT-personeel. Een omgevingsonderzoek valt
eveneens onder de reikwijdte van het wetsvoorstel. Daarnaast rondde het korps een proefproject af dat
moest inventariseren hoe de politie haar werving en selectie efficiënter aan kan laten sluiten bij het
screeningsproces. De resultaten en vastgestelde best practices verwerkt de politie in de verdere
ontwikkeling van screening en het proces van werving en selectie.
In verband met het grote vervangingsvraagstuk van de operationele politiesterkte, dient het korps ook
kritisch te kijken naar effectiviteit en efficiëntie. De gehanteerde doorlooptijden moeten drastisch korter
zonder aan de screeningskwaliteit te tornen. In 2020 moet de politie op dit punt intensiever met haar
ketenpartners samenwerken. Mogelijk leidt dat tot een andere inrichting van het screeningslandschap.
Landelijk Meldpunt Misstanden
De Wet Huis voor Klokkenluiders trad op 1 juli 2016 in werking en op 1 januari 2017 volgde een nieuwe
interne klokkenluidersregeling voor de rijksoverheid, de politie en Defensie.
Voor het Landelijk Meldpunt Misstanden (LMM) betekende 2019 een rumoerig jaar. Het LMM werd
onderwerp van gesprek toen vermeende ‘klokkenluiders’ vooral de media opzochten en niet het LMM.
De Interne Klokkenluidersregeling voor het Rijk, Politie en Defensie dient vooral te voorkomen dat
medewerkers zich genoodzaakt zien om aan te kloppen bij het Huis voor Klokkenluiders. Het tijdig en
vertrouwelijk intern melden van mogelijke vermoedens van misstanden kan namelijk erger voorkomen.
Melders kunnen terecht bij veertien vertrouwenspersonen Integriteit, verdeeld over de verschillende
organisatieonderdelen van de politie.
In 2019 meldden zich 24 politiemedewerkers bij het LMM. Zij vroegen om advies, wilden hun verhaal
kwijt of kampten met integriteitsissues. Tot de zaken die medewerkers onder de aandacht van het LMM
brachten, behoorden kwesties als







arbeidsconflicten;
de cultuur binnen een team of afdeling;
de bejegening door een leidinggevende;
belangenverstrengeling;
omgangsvormen;
de handelswijze van diensten.

In overleg met de melder verwees het LMM veel kwesties terug naar de leidinggevende(n) of naar een
ander intern loket. Geen van de meldingen kreeg het label vermoeden van een misstand conform de
Interne Klokkenluidersregeling.

74

De korpschef gaf de opdracht om de werking van het LMM te evalueren. Het korps verwacht begin 2020
de uitkomsten hiervan.

75

4 Risicoparagraaf
Deze paragraaf gaat in op de wijze waarop de politie in 2019 vorm gaf aan risicomanagement en meer
in het bijzonder het risicogestuurde werken. De nadruk lag enerzijds op het verder structuren van
risicomanagement en anderzijds op het vergroten van deskundigheid en risicoawareness. Voorts duidt
deze paragraaf of de risico’s die de politie tijdens het opstellen van de Begroting 2019 voorzag, zijn
opgetreden en welke risicobehandeling er plaatsvond.
Risicogestuurd werken
Een cultuur die expliciet aandacht besteedt aan het inventariseren en beheersen van risico’s, vormt een
voorwaarde voor goed risicomanagement. Daarom schonk de politie in 2019 extra aandacht aan het
inventariseren en beheersen van risico’s in het reguliere werkproces en nam zij op dit punt de nodige
maatregelen.
Met behulp van (externe) opleidingen investeerde het korps in de deskundigheid van medewerkers die
nodig is om risicomanagement effectief te waarborgen. Verspreid over de hele organisatie zijn
medewerkers opgeleid in risicomanagement. Dat draagt bij aan meer deskundigheid en eenduidigere
uitvoering.
In totaal organiseerde de politie vijf meerdaagse opleidingen op het gebied van risicogestuurd werken.
Circa honderdtwintig medewerkers namen eraan deel. De eerste drie meerdaagse opleidingen waren
vooral gericht op de control community, die het management ondersteunt bij het in de praktijk toepassen
van resultaatgericht werken. De laatste twee meerdaagse opleidingen richtten zich op een bredere
doelgroep. Hieraan deden ook het lijnmanagement en Politieprofessiemedewerkers mee.
Tot slot organiseerde het korps de themadag Risicogestuurd werken, met ongeveer honderd
deelnemers.
Ook op andere wijze is geïnvesteerd in kennis over risicogestuurd werken en het daadwerkelijk
toepassen ervan. Zo kwam er een breed binnen de organisatie verspreide nieuwsbrief tot stand. Deze
verschijnt periodiek, gaat in op de laatste ontwikkelingen en deelt formats voor de producten van de
planning- en controlcyclus (p&c-cyclus). Elke uitgave stelt een casus aan de orde die beschrijft hoe de
politie in die specifieke casus risicogestuurd werkt. Aanvullend op de nieuwsbrief beschikt iedereen
binnen de organisatie over een intranetsite met de belangrijkste begrippen, kaders en handreikingen.
De politie past het risicogestuurde werken ook concreet toe in de p&c-cyclus. Zij analyseerde de
risicoparagraaf van alle jaarplannen voor 2019. Op basis hiervan kwam het korps tot het formuleren van
organisatiebrede risico’s. Gedurende de managementcyclus is getracht om expliciet aandacht te vragen
voor de ontwikkelingen rond de risico’s en de bijbehorende beheersmaatregelen. Wat betreft de
jaarplannen voor 2019 ging dit om kleine stappen. De start van de jaarplannen 2020 in de tweede helft
van 2019 betekende echter een grote ontwikkeling voor risicogestuurd werken, die in de jaarplannen
2020 leidde tot verbetering van de risicoduiding. In de loop van 2019 hield het korps op meerdere
plekken binnen de organisatie risico-inventarisaties, met gerichte aandacht voor de (focus op)
doelstellingen en de bijbehorende risico’s.

76

Belangrijkste organisatierisico’s politie
De onderstaande tabel bevat de risico’s uit de Begroting 2019. De tabel geeft aan of het risico in 2019
manifest werd en welke risicobehandeling plaatsvond.
Risico opgetreden

Ingezette Risicobehandeling16

Niet kunnen voldoen aan
rijksbrede regeerakkoord
afspraken en ketenafspraken uit
het Regeerakkoord (bijvoorbeeld
verduurzaming, vernieuwing
pensioenstelsel, ondermijning,
digitalisering werkprocessen
strafrechtketen)

Deels opgetreden

Accepteren en mitigeren: De
ontwikkelingen zijn in samenhang
bezien. In overleg met JenV is
nagegaan welke mogelijkheden er
waren.

Planoptimisme ten aanzien van de
beschikbare capaciteit

Deels opgetreden

Mitigeren: in het afgelopen jaar is
de planvorming verder
vormgegeven. Ook is
capaciteitsmanagement ingezet
om de executieve mogelijkheden te
bepalen. Daarnaast werd
gemonitord in hoeverre de plannen
werden gerealiseerd.

Risico
Strategische risico’s

Bij nieuwe maatschappelijke
ontwikkelingen, zoals de vraag
naar extra persoonsbeveiliging
n.a.v. de moord op een advocaat,
is wel bezien waar dit extra
spanning op de capaciteit zou
opleveren. In overleg met het
ministerie en het LOVP, is
vervolgens wel een keuze gemaakt
over de inzet van de capaciteit.
Operationele risico’s
Te weinig mobiliteit en
vernieuwingen voor
toekomstvastheid politie

Niet opgetreden

Mitigeren: er is aandacht gevraagd
voor vernieuwing en mobiliteit. Ook
zijn middelen voor 2019 en verder
zeker gesteld.

Opgetreden

Belangrijke beheersmaatregel was
het overdragen van het risico. Voor
de afhandeling wordt
samengewerkt met de
verzekeringsmaatschappij. Voorts
blijft worden gestuurd op het

Financiële risico’s
Ontvangen schadeclaims (n.a.v.
politie optreden)

16

Risicobehandeling kent vier strategieën, namelijk: accepteren, mitigeren, overdragen en vermijden.

77

mitigeren van de kans, en wordt
het restrisico geaccepteerd.
Niet voldoen aan
subsidievoorwaarden

Niet opgetreden

Mitigeren: over de ontvangen
subsidiegelden worden
(goedkeurende)
accountantsverklaringen
opgeleverd.

Scope-uitbreiding van
bestuursraadafspraken (v.b.
uitbreiding van scope
AVG/WPG/WBP, dataprotectie,
logging, BPR)

Deels opgetreden

Mitigeren. Er zijn impactanalyses
uitgevoerd om de implementatie
voor te bereiden. Er heeft
monitoring plaatsgevonden op het
behoud van de scope.

Besluit tot invoering nieuwe weten regelgeving met impact op
politie(processen)

Niet opgetreden. Wel
nieuwe wetgeving, maar
niet met een dermate
impact dat dit de
doelrealisatie van de
politie heeft beïnvloed.

Mitigeren: er heeft monitoring
plaatsgevonden op mogelijk
nieuwe wet- en regelgeving. Daar
waar sprake kon zijn van impact, is
een impactanalyse uitgevoerd.
N.a.v. de resultaten van de
impactanalyses is overleg gevoerd
met het ministerie.

Onvoldoende aandacht voor
treasury waardoor onvoldoende
liquiditeit beschikbaar is.

Niet opgetreden.

Mitigeren: er vond monitoring van
de uitgaven plaats. Ten aanzien
van een investeringsplan zijn in
2019 diverse initiatieven gedaan.

Bepaalde nu niet te kwantificeren
niet in de balans opgenomen
verplichtingen kunnen komende
jaren tot materiele lasten leiden

Niet opgetreden

Accepteren en mitigeren: zodra de
betreffende verplichtingen
gekwantificeerd kunnen worden
zullen deze tot lasten leiden, naar
de aard van de verplichting worden
maatregelen genomen om de
lasten te beperken.

Opgetreden binnen de
toegestane marges

Mitigeren en accepteren: binnen
PDC is een dienst specifiek gericht
op verwerving en de rechtmatige
uitvoering daarvan. De controle op
de hantering van de juiste, in de
aanbesteding overeengekomen
prijs, wordt aangescherpt. Vanuit
dienst Financiën is ingezet op
naleving van (fiscale) regels.

Compliance risico’s
Financiële onrechtmatigheid
(vb. inkoop en declaraties,
naleving fiscale regels)

In bepaalde gevallen is vanuit
operationele noodzaak of
doelmatigheid een uitgave toch
gediend om plaats te vinden.

78

Cybersecurity

Niet opgetreden.

Mitigeren: er zijn middelen voor
2019 en verder zeker gesteld.

Opgetreden

Mitigeren: de impact is vastgesteld
en naar aanleiding daarvan zijn
diverse verbeterprogramma’s en
plannen van aanpak opgesteld.

Onvoldoende privacy compliance
(vb. Wet politiegegevens
/Algemene Verordening
Gegevensbescherming

Niet opgetreden

Mitigeren: maatregelen zijn
genomen op het communicatieve
vlak.

Gebrek aan integriteit

Niet opgetreden in die
mate dat het het
vertrouwen in de
politie/legitimiteit heeft
aangetast

Er is fors ingezet om medewerkers
toe te rusten, dilemma’s te
bespreken, integriteitsrsisico’s aan
te kaarten. Signalen van
schendingen zijn onderzocht en
plichtsverzuim is bestraft.

Geweldsincidenten door politie

Deels opgetreden

Mitigeren: er zijn
geweldsinstructies en protocollen,
en er is getraind op juiste naleving.

Niet kunnen voldoen aan hoge
verwachtingen derden en
maatschappij

Niet opgetreden

Mitigeren: verwachtingen van
ketenpartners, derden en
maatschappij zijn beïnvloed door
consequenties aan te geven en
daarmee aan te zetten tot keuzes.

Onvoldoende medewerkers met
de juiste capaciteiten voor de
nieuwe eisen aan de
politieorganisatie

Niet opgetreden

Mitigeren: er is gestuurd op de
medewerkerswaarde, waarbij
aandacht is besteed aan het
behouden van talent, het trainen
op de nieuw vereiste vaardigheden
en het extern werven van
medewerkers met de juiste
capaciteiten.

Veranderde preferentie voor politie
als werkgever, waardoor mensen
de politie niet meer als werkgever
in overweging nemen.

Niet opgetreden

Mitigeren: er is actief beleid
gevoerd om mensen en meer
specifiek ook jongeren te
enthousiasmeren voor het werk
van de politie. (bijvoorbeeld door
het instellen van jongerenraad,
gebruik van social media en het
gericht profileren bij bepaalde
beroepsgroepen.)

(vb. IT general controls, ISMS)
Niet voldoen aan privacy
compliance (vb. Wet
politiegegevens /Algemene
Verordening
Gegevensbescherming
Reputatierisico’s

Personele risico’s

79

Een ontwikkeling van de personele
bezetting die afwijkt van de
prognose, dan wel een disbalans
vertoont.

Opgetreden

Mitigeren: De ontwikkeling van de
bezetting werd nauw gemonitord.
Er wordt hard gewerkt aan het
oplossen van de huidige
bezettingsproblemen en het
bereiken van de geformuleerde
doelstellingen. Dit kan niet binnen
een jaar worden opgelost. De
daarmee samenhangende risico’s
zijn daarom geaccepteerd. De
risico’s op langere termijn worden
gemitigeerd. Er worden expliciet
maatregelen getroffen om de
knelpunten in de bezetting en de
daarmee samenhangende risico’s
in personeelsplanning op langere
termijn te mitigeren.

Gebrek aan diversiteit, waardoor
verlies maatschappelijke
legitimiteit

Niet opgetreden in die
mate dat het de
maatschappelijke
legitimiteit heeft
aangetast. Diversiteit
blijft wel vraagstuk
waarop fors is ingezet.

Accepteren: de bestaande
programma’s om diversiteit te
vergroten zijn uitgevoerd. Er werd
maximaal gestuurd om de
diversiteit te vergroten binnen de
grenzen van wat mogelijk is. Het
restrisico werd geaccepteerd.

Capaciteitsproblemen door
(ziekte)verzuim

Niet structureel
opgetreden zodat er
geen sprake is van een
effect op realisatie
afgesproken doelen.

Mitigeren: er werd meer expliciet
aandacht gevraagd voor
(ziekte)verzuim, en er zijn Veilig en
Gezond Werken teams ingericht en
er zijn, waar nodig, voorzieningen
getroffen.

Capaciteitsproblemen door nieuwe
opdrachten vanuit stakeholders

Opgetreden. Nav
incidenten wordt onder
meer extra beveiliging
van personen gevraagd.

Naar aanleiding van extra inzet is
gesproken met ministerie en
LOVP, en zijn extra gelden
beschikbaar gesteld om extra
capaciteit zo veel mogelijk te
kunnen faciliteren.

Cybersecurity (zoals beleid,
cyberweerbaarheid)

Niet opgetreden

Mitigeren: er zijn middelen voor
2019 en verder zeker gesteld.

Security breach

Niet opgetreden

Mitigeren: er werden verschillende
maatregelen getroffen, zoals het
aantrekken van experts en het
investeren in nieuwe technologie

Informatie risico’s

80

5 Control, toezicht en financiën
5.1 Ontwikkeling, control en toezicht

Opvolging Politie in Control, aanbevelingen A. de Jong
Het rapport Oordeel over sturing en beheersing bij de Nationale Politie van André de Jong bevat
aanbevelingen die de politie opvolgt. Inmiddels kan het overgrote deel als afgerond worden beschouwd.
Een van de aanbevelingen is het SMART maken van risico’s en beheersmaatregelen. Dit vergt een
omslag in het denken over risico’s, scherpe formulering van doelstellingen en een heldere governance.
In 2019 realiseerde het korps een aantal mijlpalen: het uitvoeren van control self-assesments (csa) in
diverse organisatieonderdelen, waaronder de regionale eenheden. Het csa maakt het management
bewust van sterke en zwakke punten in de besturing om tot doelbereiking te komen. De bewustwording
van en het acteren op de belangrijkste risico’s vormen daarbij belangrijke elementen. Verder bevat de
Begroting 2020 weer een scherpe, door de korpsleiding opgestelde risicoparagraaf die als uitgangspunt
dient voor de jaarplannen en portefeuilleplannen. Tot slot organiseerde de politie in 2019 workshops in
diverse organisatieonderdelen om draagvlak te krijgen voor risicomanagement. Met het bereiken van
deze mijlpalen kan de opvolging van deze aanbeveling als afgerond worden beschouwd. Uiteraard blijft
de ontwikkeling van risicomanagement een doorlopend proces (zie de risicoparagraaf).
De Aanbeveling Vertaalstrategie p*q naar de eenheden is uiteengezet in het daartoe ingerichte
programma Doorontwikkeling Begroting en Budgettering (DoBB). Hiervoor zette het korps in 2019 een
vervolgstap door aan de hand van infographics in de begroting meer inzicht te verschaffen in het gebruik
van middelen per eenheid. Daarnaast is een systeem voor Planning, Budgeting and Forecasting (PBFtool) ontworpen, dat het korps naar verwachting vanaf maart 2020 in gebruik neemt. Dit systeem biedt
de eenheden beter inzicht in de budgetten en in de besteding daarvan op teamniveau. Het schept de
mogelijkheid om de begroting meer van onderaf op te bouwen. Het uiteindelijke doel is meer flexibiliteit
bereiken. De basis voor deze beweging is gelegd. Begin 2020 start het breed communiceren over de
voornemens. Deze voorlichting dient in het hele korps draagvlak voor deze beweging te creëren. De
uitvoering zal nog veel inspanning vergen, maar met het behalen van de genoemde mijlpalen kan de
opvolging van deze aanbevelingen als afgerond worden beschouwd. De reguliere p&c-documenten
rapporteren over de voortgang van het programma DoBB.
Wat betreft de Aanbeveling Verbeteren Financiële Maandrapportages: de onderbouwing en duiding van
afwijkingen in de prognoses kunnen altijd scherper worden gemaakt. De laatste aanpassingen in de
interne formats vergroten de mogelijkheden om tot betere duiding en analyse te komen in sterke mate.
Op dit vlak moeten de verdere verbeteringen vooral komen uit verdieping van de onderliggende
verklaringen. Daarmee kan de opvolging van deze aanbeveling als afgerond worden beschouwd.
Uiteraard blijft verdere verbetering, onder andere via de PBF-tool, zeker aan de orde.
Twee van de aanbevelingen vergen iets langere afrondingstijd.
Het gaat ten eerste om het inrichten van een verplichtingenadministratie. In opdracht van het
Politiedienstencentrum onderzocht het adviesbureau PwC de stand van zaken bij het bestelproces en
de daaruit voortvloeiende verplichtingenadministratie. Het bureau stelde vast dat de huidige inkoop- en
financiële systemen geen mogelijkheden bieden voor het inrichten van een intracomptabele
verplichtingenadministratie, zoals bedoeld in het rapport van De Jong. De vervanging van deze
systemen door één geïntegreerd inkoop- en financieel systeem zette het korps in gang. Naar
verwachting start de invoering daarvan eind 2021. In de tussentijd uniformeert de politie haar
bestelprocessen, verbetert zij de primaire vastlegging van verplichtingen en zet zij maximaal in op het
verkrijgen van digitale leveranciersfacturen.
Ten tweede gaat het om de Aanbeveling ERAM-pilots uitvoeren, vergroten inzicht in kwaliteit. Conform
de planning zette het korps daarvoor in de eenheden drie proefprojecten op. In de loop van 2019 zijn
deze gestart en over de tussentijdse resultaten vonden gesprekken plaats in de klankbordgroep. De

81

politie rondt de proefprojecten eind 2020 af en de komende reguliere p&c-documenten rapporteren
erover.
5.2 Auditcommissie

De Auditcommissie politie heeft zich in 2019 gericht op het de ontwikkeling van de auditfunctie, het
auditjaarplan en de rode draden uit de audits die hierin opgenomen zijn. Er is in het bijzonder aandacht
gegeven aan de controle op de jaarrekening en de opvolging van de bevindingen van de externe
accountant, zowel de kortcyclische als de wijze waarop de meerjarige verbeterpunten worden gevolgd.
Separaat is gesproken over de visie op control en de uitwerking daarvan in de organisatie van het korps.
De ervaringen uit het jaar 2019 worden gebruikt om de komende jaren meer strategische focus aan te
brengen in de onderwerpen voor interne control en toezicht en de verdeling ervan over de eerste lijn
(lijnsturing), de tweede lijn (korpscontrol) en de derde lijn (concernaudit). Daarbij zal ook aandacht zijn
voor de balans tussen de veranderopgaven en de beheeropgaven die het korps heeft en de manier
waarop voor beide risicomanagement vorm kan krijgen.
In het najaar van 2018 hebben de ministers van JenV en BZK het Bureau ICT-toetsing (BIT) als
organisatie toegevoegd voor toetsing van nieuwe ICT-projecten van de politie. Tevens is vastgelegd dat
de politie haar nieuwe ICT-projecten met een begroting van meer dan € 5 miljoen voortaan ter toetsing
voorlegt aan het BIT. De politie valt daarmee onder hetzelfde stelsel voor de toetsing van ICT-projecten
als de rijksoverheid. De politie onderwerpt haar ICT-projecten aan de interne lagen van control en
toetsing met de Auditcommissie politie als hoogste orgaan. Daarna legt zij conform de lijnen van het
BIT haar nieuwe ICT-projecten voor ter externe toetsing. In 2019 is het eerste project voorgelegd aan
het BIT. De voorbereiding, de uitkomsten van deze BIT toets en de opvolging van aanbevelingen zijn
besproken in de commissie.
De Auditcommissie politie bestond in 2019 uit acht leden: twee leden van de korpsleiding, een politiechef
en vijf leden die geen deel uitmaken van de politieorganisatie. De leden beschikken over ruime
deskundigheid op het gebied van onder andere informatievoorziening, ICT en beheer, publieke
financiën, risicomanagement in de publieke sector en de politie in het algemeen. Om de auditcommissie
te versterken is vanaf 1 januari 2019 een vijfde extern lid aan de commissie toegevoegd. In de
auditcommissie is verder een vaste plaats als toehoorder voor de externe accountant en een
vertegenwoordiger van het ministerie van JenV als extern agendalid.
Naast het toezicht dat de minister van JenV vervult als eigenaar van de politie en het toezicht op de
taakuitvoering door de Inspectie JenV, vervullen diverse externe toezichthouders onveranderd hun rol
binnen het stelsel van toezicht op de politie. Dat zijn onder meer de Algemene Rekenkamer, de Inspectie
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Inspectie Leefomgeving en Transport, de Autoriteit
Persoonsgegevens, de Nationale ombudsman en de Onderzoeksraad voor Veiligheid. In 2019 heeft het
jaarlijkse overleg plaatsgevonden tussen de korpschef, de voorzitter van de auditcommissie en de
vertegenwoordigers van de inspectie JenV, de Algemene Rekenkamer en DFEZ van JenV over de rode
draden in het interne en externe toezicht.
5.3 In Control Statement

In deze jaarverantwoording geeft de Korpschef voor het jaar 2019 een In Control Statement (ICS) af.
De politieorganisatie hanteert de werkdefinitie dat een ICS een verantwoording is van het bestuur om
aan te geven wat de mate van interne beheersing is in relatie tot de realisatie van (organisatie)
doelstellingen. Met een ICS geeft de Korpschef antwoord op de vraag in hoeverre het management
voldoende grip heeft op de processen die leiden tot het realiseren van (strategische) doelstellingen. De
rijkweidte van het ICS politie is in 2019 uitgebreid en bevat de regionale eenheden, de landelijke
eenheid, het Politiedienstencentrum, de Politieacademie en de Staf Korpsleiding ten aanzien van de
beheersing van de bedrijfsvoering.

82

De ICS tekst op de volgende pagina is tot stand gekomen door het gebruik van een speciaal voor de
politie (verder) ontwikkelde methodiek. De methodiek van de politie gaat uit van 3 verschillende
perspectieven: de eigen bevindingen, de interne bevindingen en de externe bevindingen. Elke van deze
perspectieven wordt gehouden tegen een (intern) referentiemodel. Het referentiemodel is toegespitst
op de politieorganisatie en sluit aan bij de algemene benaming van volwassenheidniveaus voor interne
beheersing zijnde: initieel, handelingsbewust, gedefinieerd, beheerst en geoptimaliseerd. De verklaring
is een kwalitatieve weergave van de mate van beheersing in het geconstateerde volwassenheidsniveau.
De methodiek van de politie die uiteindelijk de onderbouwing levert voor de ICS verklaring is hier onder
schematisch weergegeven.

De ICS methodiek 2019 is op basis van de opgedane ervaring en ontvangen feedback uit 2018, verder
ontwikkeld, hieronder de belangrijkste wijzigingen:


Ten aanzien van het referentiemodel is een aanpassing doorgevoerd voor “Cultuur”.



Voor het onderdeel “Eigen bevindingen”, is de vragenlijst van het Control Self Assessment
aangescherpt. Specifiek voor het onderwerp “Cultuur”, zijn soft controls als uitgangspunt
gebruikt voor het formuleren van de vragen.

Op basis van alle ontvangen feedback en nieuwe inzichten zal ook in 2020 de methodiek voor het ICS
politie verder worden ontwikkeld.

83

IN CONTROL STATEMENT 2019

De korpschef verklaart, op basis van de in 2019 uitgevoerde Control Self Assessments, de interne
bevindingen en de externe bevindingen, dat de beheersing van de bedrijfsvoering van het politiekorps in
2019 zich bevindt in het volwassenheidsniveau “handelingsbewust”.
De reikwijdte van deze verklaring betreft de bedrijfsvoering van het korps als geheel. De assessments en
de bevindingen over de mate van interne beheersing zijn afgezet tegen een intern ontwikkeld
referentiemodel voor de vereisten van een management control systeem. Het referentiemodel kent zes
aspecten: strategie, procesbeheersing, normbeheersing, rapportagebeheersing, risicomanagement en
cultuur. De gewenste ontwikkeling op de afzonderlijke aspecten laat zich op hoofdlijnen en in kwalitatieve
termen als volgt schetsen:












Strategie: Er is een strategie (5-4-3) van het korps bepaald en deze wordt door de organisatie
herkend. De lokale en landelijke veiligheidsafspraken leiden tot spanning bij de prioritering en
doorvertaling van strategie naar heldere doelstellingen voor het eigen organisatie onderdeel. Dit
heeft tot gevolg dat organisatie onderdelen veelal een eigen strategie ontwikkelen welke getoetst
wordt aan de strategie van het korps als geheel.
Procesbeheersing: Het merendeel van de bedrijfsvoeringprocessen zijn beschreven. De toetsing
van bestaan en werking van deze processen blijft doorgaans achter bij de opzet. Hierbij ontbreekt
de integrale benadering en het inzicht in de overdrachtsmomenten tussen organisatie onderdelen
van de korpsbrede werkstromen.
Normbeheersing: De focus ligt op de extern opgelegde normen waarover wordt verantwoord.
Deze zijn niet altijd realistisch en/of verbonden aan de sturing op de interne beheersing. Het
ontbreekt in de organisatie aan kwalitatieve interne normen en differentiatie van normen, waardoor
de kwalitatieve aspecten van de organisatie niet zichtbaar tot uiting komen.
Rapportagebeheersing: De P&C cyclus is ontwikkeld, geïmplementeerd en wordt nageleefd. De
P&C cyclus wordt voornamelijk ingezet voor de (financiële) verantwoording. De organisatie
onderdelen hebben veelal in aanvulling op de korpsbrede P&C cyclus een eigen rapportagelijn
ontwikkeld ten behoeve van de interne (bij)sturing.
Risicomanagement: Het kader voor risicomanagement is vastgesteld en uitgedragen. Door middel
van opleidingstrajecten is tevens het risicobewustzijn van de organisatie vergroot.
Risicomanagement maakt echter nog niet altijd onderdeel uit van de besluitvormingsprocessen.
Cultuur die in lijn is met de kernwaarden van de organisatie wordt zichtbaar in de vorm van gedrag.
Op het stimuleren van gewenst gedrag en het detecteren en interveniëren op ongewenst gedrag
wordt veel geïnvesteerd. De mate waarin met deze activiteiten het gewenste effect bij
medewerkers wordt bereikt, kan niet eenduidig worden vastgesteld.

Door de uitbreiding van de reikwijdte is een zuivere vergelijking met vorig jaar niet mogelijk. Wel kan
gesteld worden dat de onderdelen “Strategie” en “Risicomanagement” het meest zichtbaar zijn ontwikkeld.
Dit heeft echter niet geleid tot een significante verbetering, waardoor er nog geen sprake is van een
faseverandering.

84

5.4 Treasury

Treasury valt onder te verdelen in drie functies: financiering, kasbeheer en risicobeheer.
In het Treasurystatuut staan de volgende doelstellingen:
 het tijdig en optimaal afstemmen van de beschikbare middelen op de financierings- en
liquiditeitsbehoefte, als waarborg voor de continuïteit van de organisatie;
 het beschermen van het vermogen en de resultaten tegen financiële risico’s;
 het minimaliseren van de interne verwerkingskosten en de externe kosten bij het beheren van
de geldstromen en de financiële posities, plus een doelmatig rekeningen- en rekeningcourantbeheer.
De eerste twee doelstellingen behelzen het waarborgen van voldoende liquide middelen op het juiste
moment en de juiste plaats. De bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning vormen hiervoor
de basis. In een korte periode van 4 april 2019 tot en met 14 april 2019 ontstond door vertraging van de
aan te gane leningen roodstand op de rekening-courant met het Ministerie van Financiën met een
maximum van € -41 miljoen. Deze roodstand is op verantwoorde wijze ruimschoots opgevangen binnen
de rekening-courantlimiet van € 250 miljoen.
Het korps continueerde in 2019 de ingeslagen weg van het beter ontsluiten van juiste, tijdige, volledige
en relevante informatie en de optimalisering en uitbreiding van de liquiditeitsplanning/rolling forecast
naar meerdere jaren. Daarbij vond in 2019 een marktonderzoek plaats naar een treasurytool en is een
aanbesteding opgestart. Naar verwachting is in de eerste helft van 2020 een treasury-tool aanbesteed.
Voor de derde doelstelling richtte het korps een procesgerelateerde bankrekeningenstructuur in ten
behoeve van het geldstromenbeheer. Het korps kent slechts veertien bankrekeningen, waarvan het één
bankrekening nog op kan heffen. Voorheen werd op vier vaste dagen in de week betaald. Dat bracht
het korps per medio 2019 terug naar twee vaste dagen.
De toename in het gebruik van de betaalvoorzieningen droeg in 2019 eveneens bij aan het behalen van
de derde doelstelling. De boete- en transactiegelden worden zonder verdere administratieve
tussenkomst van de politie rechtstreeks afgerekend met het Ministerie van JenV. De in beslag genomen
gelden rekent de politie nog niet korpsbreed rechtstreeks af met het OM. In het nieuwe proces
coördineert het Ketenbeslaghuis de afhandeling van in beslag genomen gelden. In 2020 zet de politie
met name bij Korpscheftaken in op toenemend gebruik van de vaste betaalvoorzieningen, omdat deze
afdelingen nog te vaak voor pinapparatuur kiezen. Ter vervanging van de pinapparatuur en uitbreiding
van de betaalvoorzieningen verrichtte de politie in 2019 onderzoeken en nam zij initiatieven om de
betaalvoorziening ook in tabletvorm ter beschikking te kunnen stellen. In 2020 start het korps hiermee.
Verder wordt de betaalvoorziening in 2020 uitgebreid met mogelijkheden voor het afhandelen van
visaleges, bestuurlijke boetes en Tegenonderzoek artikel 8 WvW. Mogelijk gaan deze onderdelen in de
toekomst rechtstreeks afrekenen met een ministerie.
Financiering
Het korps trekt financieringsmiddelen uitsluitend aan voor de uitoefening van de politietaak, afgestemd
op de bestaande financiële positie en de liquiditeitsplanning. De financieringsmiddelen bestaan uit het
bewust gebruikmaken van de rekening-courantfaciliteit bij het Ministerie van Financiën (< één jaar korte
termijn) en het aantrekken van leningen (> één jaar lange termijn) bij het Ministerie van Financiën. Het
korps gaat uitsluitend leningen aan voor de financiering van investeringen in vaste activa.
In de eerste vier maanden van 2019 ging de politie op twee momenten leningen aan met een totaal van
€ 281 miljoen. Dit betroffen leningen ter financiering van de gerealiseerde investeringen in 2018. In de
viermaandsrapportage 2019 zijn – ter financiering van de gerealiseerde investeringen in januari tot en
met april 2019 – leningen van in totaal € 109 miljoen voorgesteld. Omdat de liquiditeitspositie zich
positief ontwikkelde, besloot het korps in afstemming het Ministerie van JenV om deze leningaanvraag,

85

aangevuld met de gerealiseerde investeringen van de rest van het jaar, door te schuiven naar begin
2020. In 2019 ging de politie voor de investeringen 2019 dus geen leningen aan.
Het korps had in 2019 nog leningen bij de Bank Nederlandse Gemeenten (BNG). Deze vier leningen
bestonden al voordat de nationale politie ontstond. De BNG-leningen zijn vanaf de vorming van het
huidige korps in stand gehouden vanwege de lage liquiditeitspositie van de politie. Gezien de
liquiditeitspositie en het liquiditeitsverloop in 2019, alsook de onevenredige beheerlasten en de
(vanwege het uitstel van leningen) ontstane ruimte in het rentebudget, zijn deze leningen per 31 oktober
2019 vervroegd afgelost.
Kasbeheer
Tijdelijke, overtollige financiële middelen zijn in 2019 conform de voorschriften van het Geïntegreerd
Middelenbeheer, in rekening-courant aangehouden bij het Ministerie van Financiën. In 2019 plaatste
het korps geen deposito’s vanwege het afgegeven nul procent rentetarief over de eventueel van
toepassing zijnde looptijden.
Risicobeheer
Het beleid van de politie is gericht op het inperken van renterisico’s op langlopende financiering. De
omvang van de aflossingen en renteherzieningen bleven in 2019 binnen de in het Treasurystatuut
gestelde renterisiconorm van twintig procent van het begrotingstotaal.

5.5 Financieel resultaat

De begroting 2019 was opgebouwd vanuit de notie dat de politie in staat moet zijn de bestaande taken
uit te voeren. Hierin was nog geen rekening gehouden met een nieuw af te sluiten
arbeidsvoorwaardenakkoord.
In
de
loop
van
2018
werd
voor
het
afgesloten
arbeidsvoorwaardenakkoord additionele middelen toegekend. De realisatie 2019 was conform de
verwachting in de begroting neutraal.

Financieel resultaat
Bedragen x € 1 miljoen
Jaarrekening
2019

Begroting
2019

Jaarrekening
2018

6.037

5.734

5.718

Personeel en opleidingen
Materieel

4.692
1.340

4.443
1.291

4.528
1.262

Totaal exploitatiekosten

6.033

5.734

5.789

Exploitatieresultaat

5

-

-71

Inzet reserves

-

-

72

Financieel resultaat

5

-

1

Totaal bijdragen

Exploitatiekosten

Ook in 2019 is een verdere stap gezet in het krijgen van meer grip op de (financiële) sturing en
beheersing van de politieorganisatie. De jaarverantwoording zet het financieel resultaat 2019 af tegen
de uitgangspunten die daaraan ten grondslag liggen. De belangrijkste uitgangspunten zijn:
 Het sturen op de uitvoering binnen de gestelde financiële kaders. Gedurende het uitvoeringsjaar
wordt de voortgang zichtbaar gemaakt door middel van periodieke (management)rapportages.
 Het op peil houden van het vermogen, dat wil zeggen het vermogen binnen de geldende kaders
brengen, dan wel houden om zo het weerstandsvermogen van de politie te borgen.
 Het sturen op het realiseren van een betaalbare operationele sterkte en een niet-operationele
sterkte van passende omvang.

86

In onderstaande tabel ‘Ontwikkeling financieel resultaat’ zijn de hoofdlijnen van de uitkomsten van 2019
opgenomen. In 2019 lagen de kosten € 299 miljoen hoger dan begroot. Daar stonden hogere bijdragen
tegenover. Dit heeft per saldo geleid tot een positief financieel resultaat van € 5 miljoen.
Op de resultaten in relatie tot de uitgangspunten wordt hieronder nader ingegaan.

Ontwikkeling financieel resultaat
Bedragen x € 1 miljoen
Belangrijkste ontwikkelingen
Additionele bijdragen
- Arbeidsvoowaardenakkoord 2018-2020, incl. hogere pensioenlasten
- Goed werkgeverschap
Arbeidsvoorwaardenakkood en hogere pensioenlasten
Toevoegingen aan personeelsvoorzieningen
Verhoging tarief verlofreservering
Operationele inzet (o.a. arrestantenzorg, recherchekosten, meldkamer, ruimen en venietigen
drugs, baten leges)
Hogere gemiddelde bezetting
Benutting post onvoorziene ontwikkelingen
Beleidswijziging materiële vaste activa
Uitwerking LFU
Lagere overige bijkomende personele bestedingen (o.a. reiskosten ww, dienstongevallen)
Financieel Resulaat 2019

240
34
-240
-54
-29
-34
-22
41
28
23
18
5

Uitvoering binnen de kaders
Een aantal jaar geleden heeft de politie additionele middelen ontvangen om haar taak uit te kunnen
voeren. Daar zijn bij het regeerakkoord dat in 2018 is afgesloten extra middelen bij gekomen om aan
de additionele wensen van dit kabinet te kunnen voldoen. Hierdoor was de politie beter in staat
noodzakelijke activiteiten en de daarmee gepaard gaande consequenties op personeel en financieel
vlak duidelijk inzichtelijk te maken en hierin keuzes te maken.
Gedurende een jaar doen zich altijd zaken voor waardoor de uitvoering anders verloopt dan in de
begroting was voorzien. Hierbij valt bijvoorbeeld te denken aan landelijke protestacties van leraren,
klimaatstakers, de bouwsector en boeren. Dat heeft veel politiecapaciteit gekost. De aanslag op een
tram in Utrecht en ook de inzet vanuit Bewaken en Beveiligen naar aanleiding van de vergrote dreiging
na de moord op een advocaat heeft binnen eenheden een groot capaciteitsbeslag gehad. Om dit effect
enigszins op te kunnen vangen werden extra middelen ontvangen en werden keuzes gemaakt om de
bestaande taken anders te organiseren. Binnen het IV-domein kwamen de projecten goed van de grond,
waardoor niet alleen geplande projecten voor 2019 werden uitgevoerd maar ook een deel van eerder
opgelopen achterstanden in projecten van de afgelopen jaren ingelopen in 2019. De
afschrijvingstermijnen van huisvesting en vervoer werden tegen het licht gehouden en aangepast aan
de technische werkelijkheid. De invoering van de regeling levensfaseuren (LFU) leidde tot een financieel
voordeel in de begroting omdat deelnemers aan de LFU bepaalde toelagen niet meer krijgen, hier was
geen rekening mee gehouden.
Naast meer beleidsmatige wijzigingen doen zich ook altijd mee- en tegenvallers in de uitvoering voor.
Op het personele vlak zorgden een aantal onderwerpen voor hogere bestedingen dan in de begroting
voorzien. In 2019 stegen, net als in 2018, de pensioen- en sociale lastenpremies. Ook het in 2018
afgesloten arbeidsvoorwaardenakkoord leidde tot hogere personele kosten. Voor beide onderwerpen
werd vanuit het Ministerie van JenV compensatie ontvangen. De personele bezetting steeg voornamelijk
doordat de niet-operationele sterkte verder toenam. Deze toename werd onder andere veroorzaakt
doordat het wervingsapparaat versterkt werd om de extra instroom van aspiranten te kunnen realiseren.
Daarnaast waren ook voor de opleiding van deze aspiranten meer docenten nodig en werd de functie

87

van operationeel begeleider niet langer als onderdeel van de operationele sterkte gezien. Zie voor de
toelichting op de formatie en bezetting ook de paragraaf over het personeelsbeleid in hoofdstuk 3.2. De
stijging van de personeelsvoorzieningen werd grotendeels veroorzaakt door extra toevoegingen in het
kader van Veilig en Gezond Werken en ter dekking van kosten die gepaard gingen met medewerkers
die instromen in de WIA. Daar stond onder meer tegenover dat de kosten voor woon- werkverkeer lager
uitvielen dan begroot, enerzijds doordat er minder reisbewegingen waren en anderzijds de aanwending
van de nog beschikbare middelen voor bijvoorbeeld extra compensatie woon-werkverkeer in het kader
van de reorganisatie lager waren. De reorganisatie is afgerond en de basis op orde, de extra
compensatie vanuit het Landelijk Sociaal Statuut (LSS) loopt hiermee ook af.
In het Strategisch Huisvestingsplan (SHP) staan de meerjarenbeleidsdoelstellingen voor de huisvesting
van de politie tot 2025. De eerste fase is afgerond. Deze had betrekking op het faciliteren van de
personele reorganisatie in de vorm van schuifplannen per eenheid die in 2015 zijn opgesteld. Deze
zogeheten schuifplannen zijn uitgevoerd en de nog resterende werkzaamheden zijn onderdeel van het
grote huisvestingsproject. Nu is de tweede fase aangebroken. Voor de uitvoering van de
huisvestingsplannen per eenheid lopen jaarlijks meer dan honderd huisvestingsprojecten tegelijkertijd
om de meerjarige doelstellingen te bereiken. In 2019 zijn aan de hand van ontwikkelingen in projecten
en voortschrijdend inzicht vanuit de operationele eenheden de huisvestingsplannen bijgesteld. De
uitvoering van de investeringsprojecten is op gang gekomen. Dit leidt er toe dat de investeringsuitgaven
weliswaar op het begrotingsniveau uitkomen, maar dat door eerder opgelopen achterstanden de
onderhoudskosten voor huisvesting hoger zijn dan gedacht.
Met ingang van 13 december 2018 is het besluit Financieel Beheer Politie gewijzigd op het punt van de
invoering van de regeling Levensfase Uren (LFU) met ingang van 1 juli 2019. Deze regeling houdt in
dat deelnemers aan de regeling extra verlofuren krijgen, die zij kunnen inzetten als verlof op het moment
dat het beste past bij hun levensfase. De opgespaarde levensfase uren kunnen niet worden uitbetaald
anders dan bij overlijden of volledige arbeidsongeschiktheid. Als een medewerker de politiedienst
verlaat (anders dan voor zijn pensioen) kan 50% van de openstaande uren te gelde worden gemaakt.
In het gewijzigde besluit Financieel Beheer Politie is geregeld dat de politie voor deze opgespaarde
levensfase uren geen voorziening op de balans opneemt anders dan voor de verwachte uitstroom van
middelen en dat de lasten voor de LFU niet worden geboekt.
Betaalbare operationele en niet-operationele sterkte
De personele kosten beslaan in totaal ongeveer 75% van de politiebegroting. Dit betekent dat relatief
kleine wijzigingen in absolute zin vaak een groot effect hebben en het belang van personele kosten op
de begroting aanzienlijk is.
De politie stuurt op het realiseren van een betaalbare operationele sterkte en een niet-operationele
sterkte van passende omvang. In de strategische personeelsprognose van het korps wordt in een
meerjarig perspectief een bezetting bereikt conform het inrichtingsplan. Op het moment dat bijvoorbeeld vanwege het regeerakkoord - de bezetting omhoog mag, neemt de politie dit uiteraard in
de prognose mee en stuurt zij hierop.
Bij het vergelijken van de gerealiseerde personeelskosten met de begroting wordt vooral gekeken naar
de gemiddelde bezetting van het jaar. De gemiddelde gerealiseerde bezetting van de operationele
sterkte was iets lager dan in de begroting voorzien. Dit heeft vooral te maken met een lagere beginstand
in 2019 dan voorzien. Het is niet gelukt dit in te lopen. Het totaal van de gemiddelde bezetting in 2019
lag beperkt hoger dan begroot. De beginstand van de niet-operationele sterkte was hoger dan begroot
door het invullen van vacatures voor het op sterkte brengen van het Politiedienstencentrum en de
hogere beginsterkte in 2019 dan voorzien.
Op macroniveau komt het korps in balans. Voor de operationele sterkte nadert de bezetting de formatie
op landelijk niveau en per eenheid, hoewel het een grote uitdaging is de uit- en doorstroom op te vangen.
De niet-operationele sterkte vertoont grotere disbalans. Binnen sommige teams is er sprake van soms
forse over- of onderbezetting of van een discrepantie tussen voorziene en aanwezige schaal- en
kwaliteitsniveaus.

88

Eigen vermogen binnen bandbreedte
Het financieel resultaat van € 5 miljoen positief wordt toegevoegd aan de algemene reserve.
Onderstaande tabel geeft het verloop van het eigen vermogen weer.

Eigen vermogen
Bedragen x € 1 miljoen
2019

2018

Algemene Reserve

178

173

Stand 31 december

178

173

Bufferfunctie

3,2%

3,3%

De bufferfunctie is gekoppeld aan de algemene reserve. De algemene reserve bedroeg in 2019 € 178
miljoen, wat neerkomt op 3,2 % van de gemiddelde bijdragen over de afgelopen 3 jaar. Daarmee valt
deze binnen de wettelijke bandbreedte van 0% tot 5%. Het eigen vermogen is € 5 miljoen gestegen ten
opzichte van 2018.

89

Jaarrekening

90

6. Jaarrekening
6.1 Kerncijfers

91

* In het besluit financieel beheer politie is een bandbreedte voor de algemene reserve vastgesteld. De
algemene reserve gedeeld door de gemiddelde bijdragen over de laatste drie jaar moet binnen een bandbreedte van minimaal 0% en maximaal
5% liggen.

Balans
Bedragen x € 1 miljoen

Balanswaarde
Vaste activa
Vlottende activa
Eigen vermogen
Voorzieningen
Langlopende schulden
Kortlopende schulden

2019

2018

2017

2016

2015

3.093
2.447
646
178
528
1.016
1.371

3.074
2.405
669
173
632
980
1.290

3.302
2.563
739
245
988
937
1.132

3.209
2.781
428
183
991
970
1.065

3.305
2.804
501
292
919
943
1.151

2019

2018

2017

2016

2015

47,1%
5,7%
4,1%
1,5%
77,8%

51,9%
5,6%
4,4%
1,2%
78,2%
11,8%
5,9%

65,3%
7,4%
4,6%
1,1%
78,3%
11,5%
6,3%

40,2%
5,7%
5,2%
2,0%
78,5%
11,3%
6,4%

43,5%
8,8%
5,2%
1,7%
78,1%

Kengetallen
Vlottende activa / kort vreemd vermogen
Eigen vermogen / totale vermogen
Afschrijvingen / exploitatielasten in %
Opleidingslasten / personeelslasten in %
Personeelslasten / totale lasten in %
Lasten IV / totale lasten in %
Huisvestingslasten / totale lasten in %

11,8%
5,9%

6,4%

92

6.2 Exploitatierekening 2019

Exploitatierekening
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019

Begroting
2019

Jaarrekening
2018

Bijdragen JenV
Overige bijdragen (onder andere gemeenten en derden)

6.003.781
33.413

5.697.923
36.098

5.694.705
23.272

Totaal bijdragen

6.037.194

5.734.021

5.717.977

Personeel (2)
Rente (3)
Opleiding en vorming (4)
Huisvesting (5)
Vervoer (6)
Verbindingen en automatisering (7)
Geweldsmiddelen en uitrusting (8)
Operationeel (9)
Beheer (10)

4.619.801
12.882
72.418
352.913
172.784
441.920
47.309
185.349
127.220

4.377.046
14.966
65.893
332.296
206.403
436.957
52.717
130.778
116.965

4.468.593
13.780
58.999
342.268
182.133
401.584
37.347
163.042
121.638

Totaal exploitatiekosten

6.032.596

5.734.021

5.789.384

4.598

-

-71.407

Jaarrekening
2019

Begroting
2019

Jaarrekening
2018

Exploitatieresultaat

4.598

-

-71.407

Resultaatbestemming
Inzet van de algemene reserve (17)
Toevoeging*
Onttrekking (het in de begroting voorziene tekort)

4.598
-

-

1.084
72.491

Bijdragen (1)

Exploitatiekosten

Exploitatieresultaat

Resultaatbestemming

* Het Financieel resultaat in 2018 bedroeg € 1.084 en is in zijn geheel aan de algemene reserve toegevoegd.

93

6.3 Balans per 31 december 2019

Balans (na resultaatbestemming)
Bedragen x € 1.000
ACTIVA
VASTE ACTIVA
Materiële vaste activa (11)
Financiële vaste activa (12)
Totaal vaste activa
VLOTTENDE ACTIVA
Voorraden (13)
Vorderingen en overlopende activa (14)
Rekening-courant Ministerie van Financiën (15)
Liquide middelen (16)
Totaal vlottende activa
TOTAAL ACTIVA

PASSIVA

31 december 31 december
2019
2018

2.151.527
295.394
2.446.921

2.013.573
391.737
2.405.310

35.479
252.850
356.004
1.855
646.188

34.021
278.921
354.450
1.692
669.084

3.093.109

3.074.394

31 december 31 december
2019
2018

EIGEN VERMOGEN
Algemene reserve (17)
Totaal eigen vermogen

177.714
177.714

173.116
173.116

VOORZIENINGEN (18)

528.447

631.507

LANGLOPENDE SCHULDEN (19)

1.016.401

979.832

KORTLOPENDE SCHULDEN (20)
Kortlopend deel langlopende schulden
Openstaande (rijks)bijdragen (20a)
Schulden personeel (20b)
Crediteuren en overlopende posten (20c)
Totaal kortlopende schulden

231.184
263.691
666.132
209.540
1.370.547

182.060
223.607
630.067
254.204
1.289.938

TOTAAL PASSIVA

3.093.109

3.074.394

94

6.4 Kasstroomoverzicht 2019

Kasstroomoverzicht
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019

Begroting Jaarrekening
2018
2019

4.598

-

-71.407

250.952
-103.060
209.779

269.073
-154.517
50.660

264.150
-356.723
219.527

Overige mutaties financiële vaste activa (12)
Ontvangen rente
Betaalde rente

1.220
333
-13.215

262
-14.966

11.896
377
-14.157

Kasstroom bedrijfsactiviteiten

350.607

150.512

53.663

-411.517
22.611
-21.706
1.148
-409.464

-316.559
-316.559

-281.170
15.511
-1.764
1.195
-266.228

281.170
-220.595
60.575

316.559
-252.347
64.212

229.417
-182.867
46.550

1.718

-101.835

-166.015

356.142
1.718
357.860

358.233
-101.835
256.398

522.157
-166.015
356.142

Exploitatieresultaat

Aanpassingen voor
Afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen vaste activa (11)
Mutatie voorzieningen (18)
Mutatie werkkapitaal

Operationele activiteiten

Investeringsactiviteiten
Investeringen materiële vaste activa (11)
Desinvesteringen materiële vaste activa (11)
Verstrekkingen financiële vaste activa (12)
Aflossingen financiële vaste activa (12)

Kasstroom investeringsactiviteiten
Financieringsactiviteiten
Ontvangsten langlopende schulden (19)
Aflossingen langlopende schulden (19)

Kasstroom financieringsactiviteiten
Totaal kasstroom
Beginstand geldmiddelen (15+16)
Mutatie geldmiddelen
Eindstand geldmiddelen (15+16)

95

7. Toelichting algemeen
7.1 Algemene toelichting

Activiteiten
De missie van de politie is waakzaam en dienstbaar zijn aan de waarden van de rechtsstaat. Deze
missie vervult de politie door, afhankelijk van de situatie, gevraagd en ongevraagd te beschermen, te
begrenzen of te bekrachtigen.
Rechtspersoon
De politie is een publiekrechtelijke rechtspersoon. De inschrijving bij de Kamer van Koophandel is onder
nummer 57096317 0000.
Vestigingsadres
Het landelijke hoofdbureau van de politie is gevestigd op Nieuwe Uitleg 1, 2514 BP te Den Haag.
Schattingswijzigingen
In de jaarrekening 2019 heeft de politie een drietal schattingswijzigingen doorgevoerd:
1. In 2019 heeft de politie een herbeoordeling van de verwerking van kosten van groot onderhoud
uitgevoerd. Aanleiding hiervoor was de aanpassing van RJ 212 Materiële Vaste Activa waarin de
Raad voor de jaarverslaggeving nieuwe bepalingen rondom de verwerking van groot onderhoud
heeft opgenomen en heeft verduidelijkt dat kosten van groot onderhoud niet langer in de
exploitatierekening mogen worden verantwoord. Op basis van de herbeoordeling heeft de politie de
interne definities van groot onderhoud aangepast wat tot een schattingswijziging heeft geleid in de
verwerking van de kosten van groot onderhoud. De componentenbenadering is als stelsel voor de
verwerking van groot onderhoud ongewijzigd gebleven. Tot en met 31 december 2018 werd een
deel van de kosten van groot onderhoud direct in de exploitatierekening verwerkt. Op basis van een
aanpassing van RJ 212, waarbij het direct verantwoorden van de kosten van groot onderhoud in de
exploitatierekening niet langer is toegestaan, is de verantwoording van een deel van de kosten van
groot onderhoud met ingang van de jaarrekening 2019 prospectief aangepast waarbij verwerking
van de kosten van groot onderhoud plaatsvindt in de boekwaarde van de materiële vaste activa (de
zogeheten ‘componentenbenadering’). Het uitgevoerde groot onderhoud wordt vanaf 1 januari 2019
conform de componentenbenadering geactiveerd. De politie start met de afschrijving van de
componenten vanaf het moment van oplevering. De impact van de schattingswijziging ultimo 2019
op het exploitatieresultaat en het eigen vermogen bedraagt € 8 miljoen positief. De waarde van de
materiële vaste activa is € 8 miljoen hoger in vergelijking tot de methode die in 2018 gehanteerd
werd. Zie voor meer informatie over de componentenbenadering, de grondslagen voor waardering
van activa en passiva. Het effect, dat de schattingswijziging heeft op toekomstige perioden, is door
aanpassende projectie niet nauwkeurig te bepalen.
2. Uit in 2019 afgerond onderzoek is gebleken dat de gemiddelde economische levensduur van
voertuigen langer was dan de gehanteerde afschrijvingstermijnen. Als gevolg hiervan heeft de
politie besloten om per 1 januari 2019 de afschrijvingstermijnen van voertuigen te verlengen. De
verlenging zorgt voor lagere afschrijvingskosten en heeft in 2019 een positieve impact van € 27
miljoen op het exploitatieresultaat en het eigen vermogen. Het effect, dat de schattingswijziging
heeft op toekomstige perioden, is door aanpassende projectie niet nauwkeurig te bepalen.
3. Voor activa in huurpanden heeft de politie besloten de afschrijvingstermijn per 1 januari 2019 te
wijzigen, om beter aan te sluiten bij de economische realiteit. Tot 1 januari 2019 werden activa in
huurpanden over eenzelfde termijn afgeschreven als activa in panden in eigendom. Echter bij een
activering van activa in een huurpand, moet de afschrijvingstermijn van activa in beginsel aansluiten
op de gebruiksperiode van het huurpand. De gebruiksperiode van een huurpand is vastgesteld in
het huisvestingsplan. Indien geen einddatum van de gebruiksperiode is opgenomen, zal de
afschrijvingsperiode op 10 jaar worden gesteld. Deze wijziging zorgt voor hogere

96

afschrijvingskosten in 2019 en heeft een negatieve impact van € 4 miljoen op het exploitatieresultaat
en het eigen vermogen. De schattingswijziging heeft een invloed van ongeveer € 4 miljoen op het
eigen vermogen en op het exploitatieresultaat van de boekjaren 2020 en 2021.
Oordelen en schattingen
Bij de toepassing van de grondslagen en regels voor het opstellen van de jaarrekening vormt de leiding
van de organisatie zich diverse oordelen en schattingen. Indien noodzakelijk voor het geven van het in
artikel 2:362 lid 1 BW vereiste inzicht, is de aard van deze oordelen en schattingen inclusief de
bijbehorende veronderstellingen opgenomen bij de toelichting op de desbetreffende
jaarrekeningposten. De materiële vaste activa en voorzieningen zijn de posten in de jaarrekening die
het meest worden beïnvloed door inschattingen van het management. De daadwerkelijke uitkomsten
kunnen afwijken van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen worden
jaarlijks beoordeeld. Herzieningen van schattingen worden opgenomen in de periode waarin de
schatting wordt herzien en in toekomstige perioden waarvoor de herziening gevolgen heeft.
Herrubricering
De cijfers over 2018 zijn geherrubriceerd teneinde vergelijkbaarheid met 2019 mogelijk te maken.
In de jaarrekening 2019 zijn de ontvangen baten in relatie tot opleidingen aan externen verzorgd door
de Ondersteunende Dienst Politieacademie (ODPA) geherrubriceerd. Deze baten waren in 2018
verantwoord onder Opleiding en vorming. In 2019 zijn de baten van € 7 miljoen verantwoord onder de
categorie Overige bijdragen. Reden hiervoor is dat het baten betreft die als compensatie vanuit het
Ministerie van JenV worden ontvangen.
Verslaggevingsperiode
Deze jaarrekening heeft betrekking op het boekjaar 2019, dat is geëindigd op balansdatum 31 december
2019.
Continuïteit
Deze jaarrekening is opgesteld uitgaande van de continuïteitsveronderstelling. De financiële continuïteit
van de politie is gewaarborgd door de bijdragen van het Ministerie van JenV.
Functionele en rapporteringsvaluta
De euro fungeert als functionele en rapporteringsvaluta van de politie. Alle financiële informatie
gepresenteerd in euro’s is afgerond naar het dichtstbijzijnde duizendtal, tenzij anders aangegeven.
Verbonden partijen
Als verbonden partij worden alle rechtspersonen aangemerkt waarover overheersende zeggenschap,
gezamenlijke zeggenschap of invloed van betekenis kan worden uitgeoefend. Van transacties met
verbonden partijen is sprake wanneer een relatie bestaat tussen de politie en een natuurlijk persoon of
entiteit die verbonden is met de politie. Dit betreffen onder meer de relaties tussen de politie en de
korpsleiding. Ook rechtspersonen die overwegende zeggenschap kunnen uitoefenen worden
aangemerkt als verbonden partij.
Onder transacties wordt verstaan een overdracht van middelen, diensten of verplichtingen, ongeacht of
er een bedrag in rekening is gebracht. Transacties van betekenis met verbonden partijen worden
toegelicht voor zover deze niet onder normale marktvoorwaarden zijn aangegaan.
Toelichting op het kasstroomoverzicht
Het kasstroomoverzicht is opgesteld volgens de indirecte methode. De geldmiddelen in het
kasstroomoverzicht bestaan uit de liquide middelen en het debetsaldo van de rekening-courant met het
Ministerie van Financiën. Kasstromen in vreemde valuta zijn omgerekend tegen de koers op dat
moment. Ontvangsten en uitgaven uit hoofde van interest zijn opgenomen onder de kasstroom uit
operationele activiteiten.
De uitgaven inzake investeringen en de ontvangsten inzake de desinvesteringen in de materiële vaste
activa zijn opgenomen onder de investeringsactiviteiten. De uitgaven en ontvangsten in het kader van
verstrekte leningen en aflossingen op verstrekte leningen zijn eveneens opgenomen onder de

97

investeringsactiviteiten. Ontvangsten en aflossingen uit hoofde van opgenomen langlopende schulden
zijn opgenomen onder de financieringsactiviteiten.
7.2 Algemene grondslagen

Algemeen
De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de Politiewet 2012 en het Besluit financieel
beheer politie van 1 juli 2015 (gewijzigd per 13 december 2019) door algemene maatregel van bestuur).
Voor zover in het besluit niet anders is bepaald, wordt hierin aangesloten bij de grondslagen voor de
verslaggeving, neergelegd in titel 9 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek en uitgewerkt in de door de
Raad voor de Jaarverslaggeving uitgegeven Richtlijnen voor de jaarverslaggeving (inclusief richtlijn RJ
640 Organisaties zonder winststreven).
Om redenen van doelmatigheid kan conform artikel 11 lid 2 van het Besluit financieel beheer politie
worden afgeweken van artikel 374 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek waardoor voorzieningen niet
worden opgenomen in de jaarrekening. Op grond van dit artikel is door de politie een
voorzieningenbeleid opgesteld welke is afgestemd met het Ministerie van JenV en zijn de volgende
voorzieningen niet opgenomen in de jaarrekening, maar als niet in de balans opgenomen verplichting:
•
Voorziening dienstjubilea. Omdat de omvang van toevoegingen en onttrekkingen met elkaar
in lijn liggen is de financiële impact in enig jaar beperkt.
•
Voorziening langdurig zieken (tot 2 jaar). Omdat de omvang van toevoegingen en
onttrekkingen met elkaar in lijn liggen is de financiële impact in enig jaar beperkt.
•
Voorziening leegstand huisvesting. Vanwege de administratieve lasten in verhouding tot het
financieel belang is hier geen voorziening voor gevormd.
Op grond van artikel 11 lid 3 van het Besluit financieel beheer politie wordt in afwijking van artikel 375
van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in de balans geen verplichting opgenomen voor het saldo op het
jaareinde met betrekking tot nog niet opgenomen levensfase uren. De gespaarde levensfase uren van
medewerkers worden gepresenteerd als niet in de balans opgenomen verplichting. Er wordt alleen een
voorziening op de balans opgenomen voor zover het deel van de levensfase uren naar verwachting
uitbetaling aan de medewerker met zich mee brengt zoals het geval is bij overlijden, ontslag bij
arbeidsongeschiktheid en tussentijds vertrek.
Overeenkomstig de aanvulling op de jaaraanschrijving van JenV worden uitgaven die samenhangen
met de ontwikkeling van software direct in de exploitatie verantwoord en niet verantwoord onder
immateriële vaste activa.
De in deze jaarrekening gebruikte modellen voor de exploitatierekening, balans en kasstroomoverzicht
zijn conform het Besluit financieel beheer politie voorgeschreven door het Ministerie van JenV.
Algemene grondslagen voor activa en passiva
Activa en passiva worden tegen historische kostprijs opgenomen, tenzij anders vermeld in de verdere
grondslagen.
Een actief wordt in de balans verwerkt wanneer het waarschijnlijk is dat de toekomstige voordelen naar
de politie zullen toevloeien en het actief een kostprijs of een waarde heeft waarvan de omvang
betrouwbaar kan worden vastgesteld. Activa die hier niet aan voldoen, worden niet in de balans
verwerkt, maar worden aangemerkt als niet in de balans opgenomen activa.
Een verplichting wordt in de balans verwerkt wanneer het waarschijnlijk is dat de afwikkeling daarvan
gepaard zal gaan met een uitstroom van middelen en de omvang van het bedrag waartegen de
afwikkeling zal plaatsvinden op betrouwbare wijze kan worden vastgesteld. Onder verplichtingen
worden mede voorzieningen begrepen. Verplichtingen die hier niet aan voldoen, worden niet in de
balans opgenomen, maar worden verantwoord als niet in de balans opgenomen verplichtingen.
Een actief of verplichting wordt niet langer in de balans opgenomen indien een transactie ertoe leidt dat
alle of nagenoeg alle rechten op voordelen en alle of nagenoeg alle risico's met betrekking tot het actief

98

of de verplichting aan een derde zijn overgedragen. Bij de beoordeling of er sprake is van een
belangrijke verandering in de economische realiteit wordt uitgegaan van de voordelen en risico’s die
zich naar alle waarschijnlijkheid in de praktijk zullen voordoen en niet op basis van voordelen en risico’s
waarvan redelijkerwijze niet te verwachten is dat zij zich zullen voordoen.
De resultaten van de transactie worden in dat geval direct in de exploitatierekening opgenomen,
rekening houdend met eventuele voorzieningen die dienen te worden getroffen in samenhang met de
transactie.
Gemiddeld aantal medewerkers
Het aantal werkzame medewerkers (excl. vrijwilligers) wordt uitgedrukt in fte’s. Het aantal medewerkers
wordt berekend door het gemiddelde te nemen tussen de beginstand en eindstand van het boekjaar.
Financiële instrumenten
In de jaarrekening zijn de volgende categorieën financiële instrumenten opgenomen: verstrekte
leningen en overige vorderingen en overige financiële verplichtingen. Financiële activa en financiële
verplichtingen worden in de balans opgenomen op het moment dat contractuele rechten of
verplichtingen ten aanzien van dat instrument ontstaan. Een financieel instrument wordt niet langer in
de balans opgenomen indien een transactie ertoe leidt dat alle of nagenoeg alle rechten op
economische voordelen en alle of nagenoeg alle risico’s met betrekking tot de positie aan een derde
zijn overgedragen. Financiële instrumenten worden in de jaarrekening gepresenteerd in
overeenstemming met de juridische realiteit van de contractuele bepalingen. Presentatie vindt plaats op
basis van afzonderlijke componenten van financiële instrumenten als financieel actief, financiële
verplichting of als eigen vermogen. De politie maakt geen gebruik van afgeleide financiële instrumenten.
Bijzondere waardeverminderingen financiële activa
Een financieel actief dat niet wordt gewaardeerd tegen (1) reële waarde met waardewijzigingen in de
exploitatierekening of (2) geamortiseerde kostprijs of lagere marktwaarde, wordt op iedere verslagdatum
door de politie beoordeeld om te bepalen of er objectieve aanwijzingen bestaan dat het actief een
bijzondere waardevermindering heeft ondergaan. Een financieel actief wordt geacht onderhevig te zijn
aan een bijzondere waardevermindering indien er objectieve aanwijzingen zijn dat na de eerste opname
van het actief zich een gebeurtenis heeft voorgedaan die een negatief effect heeft op de verwachte
toekomstige kasstromen van dat actief en waarvan een betrouwbare schatting kan worden gemaakt.
De hoogte van een eventueel bijzonder waardeverminderingsverlies met betrekking tot een tegen
geamortiseerde kostprijs gewaardeerd financieel actief wordt bepaald als het verschil tussen de
boekwaarde en de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen, gedisconteerd tegen
de oorspronkelijke effectieve rente van het actief. Bijzondere waardeverminderingsverliezen worden
opgenomen in de exploitatierekening.
Transacties in vreemde valuta
Transacties luidend in vreemde valuta’s worden bij de eerste verwerking gewaardeerd in de functionele
valuta door omrekening tegen de contante wisselkoers die geldt op de datum van de transactie tussen
de functionele valuta en de vreemde valuta’s. In vreemde valuta’s luidende monetaire activa en
verplichtingen worden op balansdatum in de functionele valuta omgerekend tegen de op die datum
geldende wisselkoersen. Valutakoersverschillen die voortkomen uit de afwikkeling van monetaire
posten, dan wel voortkomen uit de omrekening van monetaire posten in vreemde valuta, worden
verwerkt in de exploitatierekening in de periode dat zij zich voordoen.
7.3 Grondslagen voor de waardering van het resultaat

Algemeen
Het verschil tussen de toegerekende bijdragen en de kosten en andere lasten over het jaar bepaalt het
resultaat. Baten en lasten worden in de exploitatierekening toegerekend aan de periode waarop ze
betrekking hebben, ongeacht of zij tot ontvangsten of uitgaven hebben geleid.
Algemene bijdragen Ministerie van JenV
Algemene bijdragen worden als baten verwerkt in het resultaat conform toekenning Ministerie van JenV.

99

Bijzondere bijdragen Ministerie van JenV en overige instanties
Voor specifieke taken en activiteiten verstrekken zowel het Ministerie van JenV als andere
departementen of overheidsinstanties bijzondere bijdragen. Daarover dient in het algemeen een
operationele en financiële verantwoording te worden afgelegd en moet een eventueel overschot of tekort
worden verrekend. De ontvangen bijdragen neemt de politie in de balans op onder de kortlopende
schulden als nog te besteden bijdragen. Aan de hand van de bestedingen in het lopende boekjaar, die
verband houden met deze bijdragen, verantwoordt de politie deze bijdragen in de exploitatie. In
voorkomende gevallen worden materiele vaste activa gefinancierd met bijzondere bijdragen. Deze
bijzondere bijdragen worden verantwoord onder de kortlopende en langlopende schulden, afhankelijk
van de resterende looptijd van de activa. De afloop van de schulden is gelijk aan de afschrijvingen van
de desbetreffende activa.
Exploitatiekosten
De kosten worden toegerekend aan het verslagjaar waarop zij betrekking hebben.
Periodiek betaalbare beloningen
Lonen, salarissen en sociale lasten worden op grond van de arbeidsvoorwaarden verwerkt in de
exploitatierekening voor zover ze verschuldigd zijn aan werknemers, respectievelijk de
belastingautoriteit. Als de reeds betaalde bedragen de verschuldigde beloningen overtreffen en er
sprake zal zijn van terugbetaling door het personeel of van verrekening met toekomstige betalingen,
wordt het meerdere opgenomen als een overlopend actief.
Pensioenen
Als uitgangspunt geldt dat de in de verslagperiode te verwerken pensioenlast gelijkstaat aan de over
die periode aan het pensioenfonds verschuldigde premies. Indien de verschuldigde premies op
balansdatum nog niet zijn voldaan, wordt een verplichting opgenomen. De hiervoor in aanmerking
komende werknemers hebben op de pensioengerechtigde leeftijd recht op een pensioen dat is
gebaseerd op het gemiddeld verdiende loon berekend over de jaren dat de werknemer pensioen
opbouwde bij de politie. De werknemers kunnen kiezen om het pensioen in te laten gaan vanaf zestig
jaar en tot uiterlijk vijf jaar na het bereiken van de AOW-leeftijd.
De verplichtingen die voortvloeien uit deze rechten van het personeel zijn ondergebracht bij het
Algemeen Burgerlijk Pensioenfonds (ABP). Het ABP hanteert het middelloonstelsel. De premie voor het
ouderdoms- en nabestaandenpensioen bedraagt in 2019, 24,9% van het brutoloon exclusief sociale
lasten tegen 22,9% in 2018. De verhogingen van de premies (zowel in 2019 als in 2018) waren
noodzakelijk om de dekkingsgraad van het fonds te verbeteren. Zowel in 2019 als in 2018 betaalde de
werkgever 70% van de verschuldigde premie en de werknemer 30%. De politie heeft geen additionele
verplichtingen anders dan de reguliere verschuldigde premies.
De pensioenrechten worden jaarlijks geïndexeerd, indien en voor zover de dekkingsgraad van het
pensioenfonds (het vermogen van het pensioenfonds gedeeld door zijn financiële verplichtingen) dit
toelaat. De pensioenen zijn niet verhoogd per 1 januari 2020. De beleidsdekkingsgraad van het ABP
was niet voldoende om de pensioenen over het jaar 2019 te kunnen indexeren. Over 2019 is een
gemiddelde dekkingsgraad behaald van 97,8%. Heeft ABP een lagere beleidsdekkingsgraad dan 104%,
dan is sprake van een tekort en dient het ABP een herstelplan op te stellen. In het herstelplan staan de
maatregelen die het bestuur neemt om het tekort weg te werken. Zolang de financiële situatie
onvoldoende blijft, moet ABP ieder jaar een nieuw herstelplan opstellen en indienen bij DNB.
Naast deze reguliere verplichting van de verschuldigde pensioenpremies voor actieve medewerkers
bestaan er een aantal bijzondere regelingen voor medewerkers.
Inkoop Max
Inkoop Max betreft een regeling waarbij een bepaalde groep medewerkers recht heeft op een verhoging
van het ouderdomspensioen. Deze verhoging vindt plaats door het inkopen van aanspraken van het
ouderdomspensioen door de politie bij het ABP. Pas na inkoop van aanspraken op ouderdomspensioen
vormt de inkoopwaarde een onderdeel van de reguliere ABP-verplichtingen. Voor de regeling Inkoop

100

Max is afgesproken dat de rechthebbende medewerkers vanaf 60 jaar tot en met 70 jaar met pensioen
kunnen gaan. Een aantal medewerkers heeft op basis van het verleden recht op deze aflopende
regeling.
Bij de waardering van de Inkoop Max voorziening per 31 december 2019 zijn de volgende grondslagen
gehanteerd:
 inkoop van de voorwaardelijke aanspraken uiterlijk bij 62 jaar;
 tijdsevenredige inkoop voor de leeftijdscohorten 1956 en eerder over de periode 2018 tot en met
2022;
 rekenrente van 2,8% (tarieven);
 exit-kansen conform de tabel GO1416 van het ABP;
 voor de sterfteprognose prognosetabel AG2018;
 de solvabiliteitsopslag op de tarieven van 2019 was circa 6,8%. De opslag op de tarieven voor 2020
bedraagt circa 8,9% en voor 2021/2022 bedraagt dit circa 6,0%.
FLO-regeling
Voor een aantal vliegers bij de afdeling Luchtvaart van de Landelijke eenheid geldt een bijzondere
ontslagvoorziening. Deze vliegers komen in aanmerking voor een uitkering die geregeld is in de regeling
Functioneel Leeftijdsontslag (FLO). Deze regeling garandeert voor vliegers vanaf 55-jarige leeftijd een
uitkering van tien jaar. De hoogte van de uitkering is gedurende de eerste vijf jaar 80% van de
berekeningsgrondslag (salaris) en vervolgens 70% van de berekeningsgrondslag. De berekening van
de totale verplichting bedraagt de som van de nominale uitkeringen per medewerker rekening houdend
met voortijdige uitstroom of overlijden van de medewerker.
Om aanspraak te kunnen maken op deze regeling moeten vliegers voldoen aan de volgende
cumulatieve voorwaarden:
 de vlieger had op 31 december 2006 de functie van vlieger bij de Landelijke Eenheid;
 de vlieger heeft vanaf 1 januari 2007 de functie van vlieger bij de Landelijke Eenheid;
 de vlieger vervulde voorafgaand aan zijn ontslag tenminste tien jaar onafgebroken de functie van
vlieger bij de Landelijke Eenheid;
 de vlieger was deelnemer aan de Aanvullende Flexibele Uittredingsregeling Politie (AFUP).
Vanaf 2016 wordt bij de berekening van de verplichting rekening gehouden met salarisverhogingen en
pensioenwijzigingen die zijn opgenomen in het Arbeidsvoorwaardenakkoord. De berekening van de
verplichting houdt geen rekening met toekomstige salarisverhogingen door groei in de schaal.
Afschrijvingen op materiële vaste activa
Afschrijvingen vormen geen aparte regel in de exploitatierekening. Deze lasten zijn opgenomen in de
verschillende categorieën van de exploitatierekening. Voor een nadere specificatie wordt verwezen naar
de betreffende toelichting. De afschrijvingen worden berekend als een percentage over de aanschafprijs
volgens de lineaire methode op basis van de economische levensduur, rekening houdend met de
eventuele restwaarde van de individuele activa. Op grond, terreinen en materiële vaste activa in
uitvoering wordt niet afgeschreven. Afschrijving start op het moment dat een actief beschikbaar is voor
het beoogde gebruik en wordt beëindigd bij buitengebruikstelling of bij afstoting. De politie past de
componentenbenadering toe voor materiële vaste activa indien belangrijke afzonderlijke bestanddelen
van een materieel vast actief van elkaar te onderscheiden zijn. Rekening houdend met verschillen in
gebruiksduur of verwacht gebruikspatroon, worden de verschillende bestanddelen afzonderlijk
afgeschreven.
De volgende afschrijvingstermijnen worden hierbij gehanteerd:
 Casco gebouwen
: 2 – 60 jaar
 Overige huisvesting
: 3 – 20 jaar
 Vervoer
: 3 – 20 jaar
 ICT
: 2 – 10 jaar
 Overige materiële vaste activa
: 5 – 10 jaar
Voor de afschrijvingen casco gebouwen vindt een onderverdeling in componenten, waaronder
onderhoud, plaats.

101

Leasing
Een leaseovereenkomst waarbij de voor- en nadelen verbonden aan het eigendom van het leaseobject
niet geheel of nagenoeg geheel door de lessee worden gedragen, wordt aangemerkt als een
operationele lease. De Politie treedt op als lessee in operationele lease overeenkomsten. De politie
heeft geen leaseovereenkomsten die als financial lease classificeren. De politie activeert het leaseobject
bij operationele lease niet. Leasebetalingen worden, rekening houdend met ontvangen vergoedingen
van de lessor, op lineaire basis verwerkt in de exploitatierekening over de looptijd van het contract.
Financiële baten en lasten
Rentebaten en rentelasten worden tijdsevenredig verwerkt, rekening houdend met de effectieve
rentevoet van de desbetreffende activa en passiva. Bij de verwerking van de rentelasten wordt rekening
gehouden met de verantwoorde transactiekosten op de ontvangen leningen.
Belastingen
Publiekrechtelijke rechtspersonen zijn belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting voor zover zij
een onderneming drijven. De Politie is gelet op haar activiteiten vrijgesteld van de
vennootschapsbelasting volgens de wet op de vennootschapsbelasting artikel 2 lid 1e.
Grondslagen voor waardering van activa en passiva

Materiële vaste activa
Materiële vaste activa worden in de balans verwerkt indien het waarschijnlijk is dat de toekomstige
prestatie-eenheden met betrekking tot dat actief zullen toekomen aan de politie en de kosten van het
actief betrouwbaar kunnen worden vastgesteld. De grond en de terreinen, casco gebouwen, overige
huisvesting, vervoer, ICT en de overige materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen kostprijs,
verminderd met de cumulatieve afschrijvingen en bijzondere waardeverminderingen. De kostprijs van
de genoemde activa bestaat uit de verkrijgingsprijs en overige kosten om de activa op hun plaats en in
de staat te krijgen noodzakelijk voor het beoogde gebruik.
Activa waarvoor een verplichting is aangegaan en gedeeltelijke levering heeft plaatsgevonden worden
opgenomen onder de materiële vaste activa in uitvoering.
Op het moment dat het actief volledig is geleverd, worden de uitgaven opgenomen in de desbetreffende
activacategorie.
Buiten gebruik gestelde materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen de boekwaarde dan wel de
lagere opbrengstwaarde. Voor verkoop beschikbare materiële vaste activa worden gewaardeerd tegen
boekwaarde of lagere opbrengstwaarde. De opbrengstwaarde is het bedrag waartegen een actief
maximaal kan worden verkocht, onder aftrek van de nog te maken kosten.
Componentenbenadering groot onderhoud
Voor de toekomstige kosten van groot onderhoud aan de bedrijfsgebouwen is geen voorziening voor
groot onderhoud gevormd. Onderhoudsuitgaven worden slechts geactiveerd als zij de gebruiksduur van
het object verlengen en/of leiden tot toekomstige prestatie-eenheden met betrekking tot het object. De
kosten worden als onderdeel van de boekwaarde verwerkt en aangemerkt als een belangrijk
bestanddeel (component) van een materieel vast actief. Indien deze componenten van elkaar te
onderscheiden zijn en verschillen in gebruiksduur of verwachte gebruikspatroon, worden deze
componenten afzonderlijk afgeschreven.
Financiële vaste activa
De onder financiële vaste activa opgenomen vorderingen worden initieel gewaardeerd tegen de reële
waarde onder aftrek van direct toerekenbare transactiekosten. Vervolgens waardeert het korps deze
vorderingen tegen geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve-rentemethode. Van bijzondere
waardeverminderingen is geen sprake omdat het vorderingen zijn van het Ministerie van JenV of zijn
gerelateerd aan het Ministerie van JenV. De vorderingen onder de financiële vaste activa worden
verantwoord op de transactiedatum.

102

Bijzondere waardeverminderingen van vaste activa
Op elke balansdatum beoordeelt de politie of er aanwijzingen bestaan dat een vast actief onderhevig
kan zijn aan een bijzondere waardevermindering. Als dergelijke indicaties aanwezig zijn, wordt de
realiseerbare waarde van het actief geschat. De realiseerbare waarde is de hoogste van de
bedrijfswaarde en de opbrengstwaarde. Van een bijzondere waardevermindering is sprake als de
boekwaarde van het actief hoger is dan de realiseerbare waarde. Bijzondere waardeverminderingen
worden ten laste van de exploitatierekening gebracht.
Verder wordt op iedere balansdatum beoordeeld of er enige indicatie is dat een in eerdere jaren
verantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies is verminderd. Als een dergelijke indicatie aanwezig
is, wordt de realiseerbare waarde van het betreffende actief geschat.
Terugneming van een eerder verantwoord bijzonder waardeverminderingsverlies vindt alleen plaats als
sprake is van een wijziging van de gehanteerde schattingen bij het bepalen van de realiseerbare waarde
sinds de verantwoording van het laatste bijzonder waardeverminderingsverlies. In dat geval wordt de
boekwaarde van het actief opgehoogd tot de geschatte realiseerbare waarde, maar niet hoger dan de
boekwaarde die bepaald zou zijn (na afschrijvingen) als in voorgaande jaren geen bijzonder
waardeverminderingsverlies voor het actief zou zijn verantwoord.
Voorraden
De politie verantwoordt kleding, dienstwapens, munitie en onderdelen voor het onderhoud van in eigen
beheer zijnde voertuigen en de luchtvloot initieel onder de voorraden. Bij uitgifte van deze voorraden
worden de lasten in de exploitatiekosten verantwoord. De waardering van de voorraden geschiedt op
basis van de verkrijgingsprijs, zijnde inkoopprijs plus de bijkomende kosten om de voorraden op hun
huidige plaats en in hun huidige staat te brengen of lagere opbrengstwaarde. De opbrengstwaarde
betreft de meest betrouwbare schatting van de verkoopprijs onder aftrek van direct toerekenbare
verkoopkosten. De waardebepaling houdt rekening met de incourantheid van de voorraden.
Vorderingen
Bij eerste verwerking waardeert de politie de vorderingen tegen de reële waarde van de tegenprestatie,
waarbij (dis)agio en de direct toerekenbare transactiekosten in de eerste opname worden meegenomen.
Vervolgens worden de vorderingen gewaardeerd tegen de geamortiseerde kostprijs op basis van de
effectieve-rentemethode. Voorzieningen wegens oninbaarheid worden in mindering gebracht op de
boekwaarde van de vordering. De (effectieve) rente en eventuele bijzondere waardeverminderingen
worden direct in de exploitatierekening verwerkt.
Liquide middelen en rekening-courant Ministerie van Financiën
Liquide middelen bestaan uit kas, en banksaldi met een looptijd korter dan twaalf maanden. Rekeningcourantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen (kortlopende
schulden). Liquide middelen worden gewaardeerd tegen nominale waarde. Indien liquide middelen niet
ter vrije beschikking staan, wordt hiermee rekening gehouden bij de waardering.
Eigen vermogen
Het eigen vermogen bestaat uit de algemene reserve. Toevoegingen en onttrekkingen vinden plaats
vanuit de resultaatbestemming.
Voorzieningen
Voorzieningen worden gevormd voor in rechte afdwingbare of feitelijke verplichtingen die op de
balansdatum bestaan, waarbij het waarschijnlijk is dat een uitstroom van middelen noodzakelijk is en
waarvan de omvang op betrouwbare wijze valt te schatten.
De voorzieningen worden gewaardeerd tegen de beste schatting van de bedragen die noodzakelijk zijn
om de verplichtingen per balansdatum af te wikkelen. Pensioenvoorzieningen worden gewaardeerd op
basis van actuariële grondslagen (FLO en Inkoop Max). De personele voorzieningen worden
gewaardeerd tegen de contante waarde van de verwachte toekomstige kasstromen. De overige
voorzieningen worden gewaardeerd tegen de nominale waarde van de uitgaven die naar verwachting
noodzakelijk zijn om de verplichtingen af te wikkelen, tenzij anders vermeld. Wanneer de verwachting
is dat een derde de verplichtingen vergoedt en wanneer het waarschijnlijk is dat deze vergoeding zal

103

worden ontvangen bij de afwikkeling van de verplichting, dan wordt deze vergoeding als een actief in
de balans opgenomen. De voorzieningen hebben over het algemeen een langlopend karakter.
Voorzieningen FLO en Inkoop Max
Zie voor de grondslagen het onderdeel Pensioenen.
Voorziening wachtgeld/WW/WAO
Deze voorziening heeft betrekking op werknemers die door middel van een wachtgeldregeling c.q.
uitkeringsregeling de dienst hebben verlaten. De hoogte van de uitkeringen wordt op individuele
basisbepaald op basis van informatie die door verschillende uitkeringsinstanties wordt aangeleverd. Er
wordt uitsluitend een verplichting aangemaakt voor lopende dossiers.
Voorziening WIA
Deze voorziening heeft betrekking op (deels) arbeidsongeschikte medewerkers die in aanmerking
kunnen komen voor een uitkeringsregeling in het kader van de Wet werk en inkomen naar
arbeidsvermogen (WIA). De politie is met ingang van 1 januari 2018 eigenrisicodrager en heeft voor de
betreffende medewerkers in het kader van deze regeling een voorziening getroffen op basis van de
verwachte uitgaven.
Voorziening vangnetregelingen Veilig en Gezond Werken
Deze voorziening heeft betrekking op medewerkers die in aanmerking kunnen komen voor een uitkering
in het kader van vangnetregelingen Veilig en Gezond Werken (VGW). De hoogte van de uitkeringen
wordt op basis van individuele beoordelingen (duur en ernst) bepaald. In de voorziening is een
gemiddeld bedrag per medewerker opgenomen voor de verwachte uitgaven.
Langlopende en kortlopende schulden
Langlopende en kortlopende schulden worden bij de eerste verwerking gewaardeerd tegen reële
waarde, waarbij (dis)agio en de direct toerekenbare transactiekosten in de eerste opname worden
meegenomen. Langlopende en kortlopende schulden worden na eerste verwerking gewaardeerd tegen
geamortiseerde kostprijs op basis van de effectieve rentemethode. De effectieve rente wordt direct in
de exploitatierekening verwerkt. De aflossingsverplichtingen voor het komend jaar van de langlopende
schulden worden opgenomen onder kortlopende schulden.
Bepaling reële waarde
De reële waarde van een financieel instrument is het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeld
of een passief kan worden afgewikkeld tussen ter zake goed geïnformeerde partijen, die tot een
transactie bereid en van elkaar onafhankelijk zijn. De reële waarde van niet-beursgenoteerde financiële
instrumenten wordt bepaald door de verwachte kasstromen contant te maken tegen een
disconteringsvoet die gelijk is aan de geldende risicovrije marktrente voor de resterende looptijd
vermeerderd met krediet- en liquiditeitsopslagen.
Gebeurtenissen na balansdatum
Gebeurtenissen die nadere informatie geven over de feitelijke situatie per balansdatum en die blijken
tot aan de datum van het opmaken van de jaarrekening worden verwerkt in de jaarrekening.
Gebeurtenissen die geen nadere informatie geven over de feitelijke situatie per balansdatum worden
niet in de jaarrekening verwerkt. Als dergelijke gebeurtenissen van belang zijn voor de oordeelsvorming
van de gebruikers van de jaarrekening, worden de aard en de geschatte financiële gevolgen ervan
toegelicht in de jaarrekening.
Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen
Niet in de balans opgenomen rechten en verplichtingen worden onderscheiden naar:
 Voorwaardelijke rechten en verplichtingen zijn rechten en verplichtingen die niet worden
opgenomen in de balans, omdat het bestaan afhankelijk is van het zich in de toekomst al dan
niet voordoen van een of meer onzekere gebeurtenissen zonder dat de politie daarop
doorslaggevende invloed kan uitoefenen.

104





Niet verwerkte rechten en verplichtingen worden niet opgenomen in de balans, omdat het niet
waarschijnlijk is dat de afwikkeling ervan resulteert in een instroom respectievelijk uitstroom van
middelen, of omdat het bedrag niet met voldoende betrouwbaarheid kan worden vastgesteld.
Meerjarige financiële rechten en verplichtingen zijn bestaande rechten en verplichtingen
waartoe de politie voor een aantal toekomstige jaren is verbonden, waarvan de tegenprestaties
eveneens in de toekomstige jaren plaatsvinden.
Op grond van artikel 11 lid 3 van het Besluit financieel beheer politie wordt in afwijking van
artikel 375 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in de balans geen verplichting opgenomen
voor het saldo op het jaareinde met betrekking tot nog niet opgenomen levensfase uren. De
gespaarde levensfase uren van medewerkers worden gepresenteerd als niet in de balans
opgenomen verplichting.

105

8. Toelichting op de exploitatierekening
8.1 Bijdragen

Bijdragen
Bedragen x € 1.000
Algemene bijdrage JenV
Bijzondere bijdragen JenV
Overige bijdragen JenV
Totaal bijdragen JenV (1a)
Overige bijdragen [o.a. gemeenten en derden]
Totaal

Jaarrekening
2019
5.700.749
206.513
96.519
6.003.781
33.413
6.037.194

Begroting Jaarrekening
2019
2018
5.426.144
5.422.919
193.804
172.277
77.975
99.509
5.697.923
5.694.705
36.098
23.272
5.734.021

5.717.977

De bijdragen bestaan uit algemene, bijzondere en overige bijdragen van het Ministerie van JenV.
Daarnaast ontvangt de politie bijdragen van overige departementen, gemeenten en
subsidieverstrekkers. In onderstaande toelichting worden de posten genoemd die de grootste
verschillen veroorzaken. Zie voor nadere details de staat van overdrachten en bestedingen in Hoofdstuk
13 Bijlage I.
De realisatie van de bijdragen vielen per saldo € 303 miljoen hoger uit dan begroot. De voornaamste
oorzaken worden hieronder toegelicht.
Algemene bijdrage Ministerie van JenV
De toekenning van de algemene bijdrage vanuit het Ministerie van JenV was in 2019 per saldo € 275
miljoen hoger dan begroot. Dit kwam vooral doordat toegekende bijdragen voor de uitwerking van het
Arbeidsvoorwaardenakkoord 2018 – 2020 (hierna Arbeidsvoorwaardenakkoord), de compensatie voor
de pensioen en sociale lastenpremies 2018 en 2019 (tezamen € 240 miljoen) en de middelen in het
kader van Goed Werkgeverschap (€ 34 miljoen) niet waren begroot.
Bijzondere bijdragen Ministerie van JenV
Bijzondere bijdragen worden in de exploitatie geboekt op het moment dat de politie hier ook
daadwerkelijk uitgaven voor heeft gedaan. De bestedingen van de bijzondere bijdragen vanuit het
Ministerie van JenV waren per saldo € 13 miljoen hoger dan begroot. De grootste posten waarvoor
bestedingen waren gerealiseerd die niet waren begroot, waren Asielstromen (uitvoeren van asieltaken
€ 6 miljoen), Herijking Opsporing (werken aan de ontwikkelagenda € 3 miljoen), het programma
Digitalisering Werkprocessen Strafrechtketen (investeren in digitalisering € 6 miljoen) en Verlichting
Basispolitiezorg (bewaken en beveiligen € 3 miljoen).
Hier tegenover stonden lagere bestedingen dan in de begroting voorzien op onder andere de bijdragen
Digitalisering en Cybercrime (€ 5 miljoen) en Dienst Speciale Interventies (DSI) (€ 4 miljoen). Door
vertraging bij het vaststellen van het portfolio en markt-schaarste op het gebied van expertise op het
gebied van cyber bleven de bestedingen voor Digitalisering en Cybercrime achter, wat leidde tot
achterstanden bij de ontwikkeling van tools en lagere kosten op het gebied van cyberspecialisten. De
bestedingen met betrekking tot DSI waren lager dan begroot omdat de werkelijke bezetting, ondanks
intensieve wervingsinspanningen, achterbleef bij de begrote bezetting.
Overige bijdragen Ministerie van JenV
De bestedingen van de overige bijdragen vanuit het Ministerie van JenV waren per saldo € 19 miljoen
hoger dan begroot. Dit kwam met name door de opgelopen vertraging bij de implementatie en
vernieuwing van het netwerk C2000 waardoor de beheers- en continuïteitskosten voor het
Meldkamerdomein € 19 miljoen hoger waren dan begroot. De besteding van de bijdrage Uitzendingen
bleef € 3 miljoen achter bij de begroting. De besteding van deze bijdrage is namelijk afhankelijk van niet
planbare, werkelijk gerealiseerde inzet.

106

Overige bijdragen (onder andere gemeenten en derden)
De bestedingen van deze overige bijdragen waren per saldo € 3 miljoen lager dan begroot. Nadat de
begroting was vastgesteld, werd het financiële kader voor het Recherchesamenwerkingsteam (RST) en
Team Bestrijding Ondermijning (TBO) verlaagd. De bestedingen bleven daardoor € 7 miljoen achter ten
opzichte van de begroting. Ten slotte werd de niet-begrote Europese subsidie ‘Recht doen aan
Slachtoffers’ besteed (€ 4 miljoen).
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de totale bijdragen per saldo € 326 miljoen hoger. Dit wordt voor het
grootste deel verklaard door:
 Een hogere algemene bijdrage van € 278 miljoen, voornamelijk voor de uitwerking van het
Arbeidsvoorwaardenakkoord en de compensatie sociale lasten 2018 en 2019 voor in totaal € 155
miljoen en de middelen in het kader van Goed Werkgeverschap voor een bedrag € 34 miljoen.
Daarnaast was er een toename van de Regeerakkoord gelden.
 Hogere bestedingen van de bijzondere bijdragen van in totaal € 35 miljoen, met als grootste
posten de besteding van bijdragen op het totale ‘Cyberdomein’ (Cybersecurity en Cybercrime)
voor een bedrag van € 7 miljoen. Daarnaast was er een nieuwe bijdrage voor Digitalisering
Werkstroom Strafrechtketen die tot € 6 miljoen aan bestedingen heeft geleid. Ook de aanwending
van de bijdrage voor DSI is met € 8 miljoen toegenomen ten opzichte van 2018.
 Als gevolg van herrubricering zijn de cijfers van 2018 aangepast, omdat in 2018 baten voor
opleidingen aan externen door de Ondersteunende Dienst Politieacademie (ODPA) onder de
kostencategorie Opleiding en vorming waren verantwoord en in 2019 onder de categorie Overige
bijdragen. Zie hiervoor paragrafen 7.1 Toelichting algemeen en 8.4 Opleiding en vorming.

8.2 Personeel

Personeel
Bedragen x € 1.000
Salarissen huidig personeel
Toelagen huidig personeel
Pensioenpremies huidig personeel
Sociale lasten huidig personeel
Bijkomende personeelslasten huidig personeel
Vrijwillige politie
Personeel van derden
Dotatie / vrijval voorzieningen

Baten uitbesteed personeel
Totaal

Jaarrekening
2019
3.083.518
248.247
519.573
430.917
4.282.255
146.827
3.603
132.711
74.658
4.640.054
-20.253
4.619.801

Begroting Jaarrekening
2019
2018
2.893.015
2.965.850
248.891
262.374
460.748
469.891
408.924
414.649
4.011.578
4.112.764
235.940
150.968
6.500
3.890
114.388
126.011
21.040
94.231
4.389.446
4.487.864
-12.400
4.377.046

-19.271
4.468.593

De categorie Personeel bestaat voornamelijk uit de salarislasten van het huidige personeel (inclusief
toelagen, pensioenpremies en sociale lasten). Verder bestaat deze categorie onder meer uit de
bijkomende personeelslasten (onder andere reiskosten woon- werkverkeer) en de bestedingen aan
personeel van derden.
De totale personeelskosten waren € 243 miljoen hoger dan begroot.
Dit verschil werd door een aantal elementen veroorzaakt. Ten eerste was de gemiddelde bezetting in
2019 hoger dan begroot. Daarnaast waren er hogere lasten als gevolg van onder andere het
Arbeidsvoorwaardenakkoord, de aanpassing van de pensioen- en sociale lastenpremies, mutaties in de
personele voorzieningen.
Hieronder worden de verschillen per categorie nader toegelicht.

107

Salarissen, toelagen, pensioenpremies en sociale lasten
De lasten in deze categorie waren € 271 miljoen hoger dan begroot. Dit werd voornamelijk veroorzaakt
door de uitwerking van het Arbeidsvoorwaardenakkoord (€ 199 miljoen) en de ontwikkeling van de
pensioen- en sociale lastenpremies (€ 41 miljoen). Ter compensatie van deze extra lasten ontving de
politie ook extra bijdragen.
De gemiddelde bezetting was hoger ten opzichte van de begroting. Dit kwam vooral door de verdere
groei van de niet-operationele sterkte (NOS), met als gevolg € 22 miljoen hogere lasten.
Zie de tabel voor de onderverdeling naar prijs- en hoeveelheidsverschil per kostencategorie.

Prijs- en hoeveelheidsverschil
Bedragen x € 1.000
Salarissen huidig personeel
Toelagen huidig personeel
Pensioenpremies huidig personeel
Sociale lasten huidig personeel
Totaal

Prijsverschil Hoeveelheidsverschil
173.029
17.473
-487
-157
56.192
2.633
19.867
2.126
248.601
22.075

Prijseffect
Met het prijseffect wordt de ontwikkeling van de (salaris-)kosten van het personeel bedoeld.
Onderstaande ontwikkelingen in relatie tot het prijseffect hebben geleid tot € 249 miljoen hogere lasten
ten opzichte van de begroting.
Salarissen
Het prijseffect van de salarissen was € 173 miljoen:
 De uitwerking van het arbeidsvoorwaardenakkoord dat nog niet bekend was bij het opstellen van
de begroting (3% loonsverhoging vanaf 1 juli 2018, 2% loonsverhoging vanaf 1 juli 2019,
eenmalige uitkering in 2019 van € 400 en verhoging van de eindejaarsuitkering met 0,33%)
zorgden voor hogere lasten van € 153 miljoen.
 Het prijseffect op de overige salarissen leidde tot € 33 miljoen hogere lasten. Belangrijke aspecten
die hierbij een rol speelden, waren de toename van de omvang van het vakantieverlof (€ 27
miljoen) en nabetalingen over het voorgaande jaar (€ 4 miljoen). Beide effecten waren geen
onderdeel van de begroting. De groei van de verplichting vakantieverlof was het gevolg van een
stijging van het aandeel van het wettelijk openstaand verlof (€ 23 miljoen) als gevolg van de
toepassing van de gewijzigde beleidsregel verlof. Het openstaand wettelijk verlof werd tegen een
hoger tarief dan het bovenwettelijk verlof gewaardeerd.
 De baten waren € 5 miljoen hoger dan begroot vooral door uitkeringen van het UWV in het kader
van de Ziektewet en WAO/WIA.
 De kortingen op het salaris als gevolg van bijzondere verlofregelingen (ouderschapsverlof en de
Regeling Partieel Uittreden) en ziekte waren hoger dan in de begroting voorzien (€ 11 miljoen
voordeel). De groep medewerkers die gebruik maakten van deze regelingen was groter dan
verwacht.
Toelagen
In deze categorie was het prijseffect minimaal. Er waren enerzijds hogere lasten als gevolg van het
arbeidsvoorwaardenakkoord:
 De uitwerking van het Arbeidsvoorwaardenakkoord, waarmee in de begroting nog geen rekening
was gehouden, zorgde voor € 10 miljoen hogere lasten. Naast het effect van de uitkering in het
kader van het 45-jarig ambtsjubileum (€ 2 miljoen), hadden de procentuele verhogingen van 1 juli
2018 (3%) en 1 juli 2019 (2%) effect op het overwerk, operationele toelagen en de overige
toelagen.
 De lasten voor ‘Bewust belonen’ werden na afloop van het vorige Arbeidsvoorwaardenakkoord
(2015 - 2017) niet meer in de begroting opgenomen. Lopende het jaar is alsnog besloten bewust
te belonen. In 2019 is er voor ca € 3 miljoen aan bewuste beloningen besteed.
 Er werd rekening gehouden met een nabetaling van de toelage bezwarende functies (TBF) voor
medewerkers Intelligence (€ 2 miljoen).

108

Daarnaast werden vanaf 1 juli de levensloop gerelateerde toelagen bij de deelnemers van de nieuwe
regeling LFU stop gezet, waardoor er € 15 miljoen lagere lasten waren dan begroot.
Pensioenpremies
De hogere pensioenlasten van € 56 miljoen waren het gevolg van:
 Aanpassing van de premies ouderdoms- en nabestaandenpensioen in 2019 (autonome
ontwikkeling) leidde tot hogere pensioenlasten (€ 30 miljoen). Vanuit JenV werd hiervoor
compensatie ontvangen.
 De uitwerking van het Arbeidsvoorwaardenakkoord (doorwerking bruto- verhogingen) bedroeg €
22 miljoen. Hiervoor werd eveneens compensatie ontvangen van JenV.
 Een hogere pensioengrondslag ten opzichte van de begrotingsuitgangspunten (door hogere
schaalsalarissen en toelagen) zorgde voor een toename van de pensioenlasten met € 4 miljoen.
Sociale lasten
In deze categorie waren de lasten als gevolg van het prijseffect € 20 miljoen hoger. De belangrijkste
oorzaken waren:
 De uitwerking van het Arbeidsvoorwaardenakkoord (doorwerking bruto-verhogingen) zorgde voor
€ 13 miljoen hogere lasten.
 Aanpassing van de premies ZVW en WAO in 2019 leidde tot hogere sociale lasten
van € 11 miljoen.
 Lagere grondslagen in combinatie met het effect van de invoering van LFU zorgden voor lagere
lasten van € 4 miljoen.
Bezettingseffect (hoeveelheid)
Vooral de hogere bezetting van de NOS zorgde voor een financieel effect van € 22 miljoen.
Personele bezetting 2019
(aantallen in fte)

Operationeel (exclusief aspiranten)
Aspiranten
Totaal operationeel politie
Niet-operationeel
Totaal

Bezetting
31 december
2019

Gewogen
gerealiseerde
gemiddelde
bezetting

Begrote
gemiddelde
bezetting

Bezetting
31 december
2018

Verschil
gemiddelde
bezetting
realisatie t.o.v.
begroting

46.277
4.125
50.402
11.203
61.605

46.505
3.977
50.482
11.009
61.491

46.779
3.959
50.738
10.434
61.172

46.755
3.634
50.389
10.840
61.229

-274
18
-256
575
319

Gemiddelde bezetting
De doelstelling was om in 2019 een betere kwantitatieve en kwalitatieve balans te brengen in de
feitelijke bezetting ten opzichte van de formatie vooral voor de NOS. Dat proces is in 2019 weliswaar
in gang gezet, het beoogde effect was echter nog onvoldoende zichtbaar. De gemiddelde bezetting
was in 2019 in totaal 319 fte’s hoger dan de begrote gemiddelde bezetting.
De gemiddelde bezetting van de NOS was 575 fte hoger dan begroot, wat zorgde voor extra lasten
van € 40 miljoen. Hieraan lag een aantal redenen ten grondslag. Allereerst was door een hogere
eindsterkte in 2018, de beginsterkte 313 fte hoger dan voorzien in de begroting. Daarnaast was er als
gevolg van de uitvoering van het regeerakkoord meer behoefte NOS voor onder andere begeleiding
en opleiding en ook voor versterking van het wervingsapparaat om de uitbreiding van de formatie als
gevolg van het regeerakkoord ook daadwerkelijk te kunnen bezetten.
Ook was de functie van “operationeel begeleider” voorheen een functie in de Operationele Sterkte
(OS), maar is deze in 2019 administratief omgezet naar een NOS functie, wat tot een toename van de
NOS leidde van 70 fte. Voor de opleiding van nieuw aangetrokken aspiranten waren docenten nodig
die voor een groot deel voorheen in de OS werkzaam waren. Dit leidde eveneens tot een toename
van de NOS van circa 65 fte.
De lagere gemiddelde bezetting van de OS compenseerde financieel enigszins het nadeel van de
NOS met € 18 miljoen. De lagere OS werd deels veroorzaakt door de hierboven gemelde omzetting

109

van de functie “operationeel begeleider” naar NOS en de inzet van OS als docent. Daarnaast was er
sprake van reguliere door- en uitstroom.
Het kon voorkomen dat werknemers niet in Nederland werden ingezet. In 2019 waren er 9
medewerkers met een niet Nederlands arbeidscontract, die werkzaam waren in het Caribisch deel van
het Koninkrijk der Nederlanden.
Totale sterkte
De totale sterkte van de politie nam gedurende 2019 met 376 fte toe. Dit werd vooral veroorzaakt door
een toename van de NOS met 363 fte. De toename van de NOS was voor 135 fte het gevolg van de
eerder genoemde functieomzetting van de operationeel begeleiders (van OS naar NOS) en instroom
vanuit de OS voor de invulling van de docentenfuncties voor afgesproken capaciteitsuitbreiding bij de
Politieacademie (zie ook de toelichting bij Opleiding en vorming).
Het aantal aspiranten nam toe met 491 fte. De instroom van studenten werd succesvol verhoogd om de
doelstellingen vanuit de regeerakkoordgelden te realiseren. Omdat het aandeel OS exclusief aspiranten
af nam met 478 fte door door- en uitstroom, was de groei van de totale OS 13 fte.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Het kostenniveau in de categorieën salarissen, toelagen, pensioen- en sociale lasten lag in 2019 ten
opzichte van 2018 € 170 miljoen hoger. Dit werd grotendeels veroorzaakt door € 112 miljoen als gevolg
van de uitwerking van het Arbeidsvoorwaardenakkoord en € 41 miljoen door de ontwikkeling van de
pensioen- en sociale lastenpremies.
De waardering van het openstaand verlof nam in 2019 toe met € 29 miljoen. De gewijzigde beleidsregel
verlof waardoor het aandeel van de wettelijke uren groter werd, had het grootste financiële effect (€ 26
miljoen). Als gevolg van de invoering van LFU gedurende 2019 werd er voor € 15 miljoen lagere
levenslooptoelagen gerealiseerd.
Bijkomende personeelslasten
De bijkomende personeelslasten bedroegen € 89 miljoen minder dan in de begroting was voorzien. De
volgende elementen veroorzaakten voornamelijk dit effect:
 Bedrijfsgeneeskunde: hogere lasten dan begroot (€ 19 miljoen) door maatregelen om verzuim te
voorkomen en terug te dringen. Dit bestond uit meer begeleiding en inzet van (ingehuurde)
arbeidsdeskundigen en bedrijfsartsen, met daarnaast de inzet van Fysiopol en Psychopol. De
doelstelling was om het ziekteverzuim in 2019 terug te dringen naar 6,5%. Mede door de
intensiveringsmaatregelen vanuit het plan van aanpak is het ziekteverzuim gedaald naar 6,2%.
 Woon-werkverkeer: de reiskostenvergoeding voor woon-werkverkeer was, mede als gevolg van
Het Nieuwe Werken, € 7 miljoen lager dan begroot. Daarnaast waren er in de begroting € 8
miljoen hogere lasten met betrekking tot de beschikbare vergoedingen vanuit het Landelijk
Sociaal Statuut (LSS) voor woon-werkverkeer opgenomen.
 Algemene onkostenvergoedingen: de lasten waren € 9 miljoen lager dan begroot. In de begroting
werd met hogere pensionkosten, verhuiskostenvergoedingen en overige onkostenvergoedingen
rekening gehouden. In de praktijk bleken deze kosten lager te zijn dan verwacht.
 Dienstongevallen: de lasten waren € 6 miljoen lager dan begroot. In de begroting was nog
rekening gehouden met kosten in verband met uitkeringen na dienstongevallen (waaronder
PTSS-uitkeringen). Deze kosten werden nu echter ten laste van de voorziening Vangnetregeling
Veilig en Gezond Werken gebracht.
 Overig bijkomende personele lasten: per saldo € 78 miljoen lagere lasten dan begroot. Dit was
het gevolg van het feit dat in de begroting onder deze kostencategorie allerlei ontwikkelingen (o.a.
stelposten reorganisatie, HRM-ontwikkelingen, urgentiebudget en inzet Regeerakkoordgelden)
ter nadere invulling waren gereserveerd. Een deel van deze posten werd gedekt vanuit de
bijzondere bijdragen, waaronder Regeerakkoordgelden (€ 37 miljoen). Na budgettaire toekenning
gedurende het jaar kwamen de hiermee verband houdende feitelijke lasten uiteindelijk tot
uitdrukking bij andere kostencategorieën en dus lagere lasten bij de overige bijkomende
personele lasten. Een deel van deze begrotingspost is bijvoorbeeld gebruikt ter dekking van de
overbezetting NOS en een ander belangrijk deel voor de dekking van de overschrijdingen op de
operationele budgetten bij de eenheden.

110

Politievrijwilligers
De vergoedingen voor de inzet van de vrijwillige politie waren € 3 miljoen lager dan begroot. Dit werd
veroorzaakt doordat het aantal vrijwilligers afnam (gemiddelde aantallen in 2018: 2.506 en in 2019:
2.434). Na jaren van overleg is er een akkoord binnen het CGOP over de nieuwe rechtspositie van de
politievrijwilliger. Het conceptbesluit is het formele wetgevingstraject ingegaan. Publicatie en
inwerkingtreding van de regelgeving wordt halverwege 2020 verwacht. Met deze nieuwe wet kan
worden toegewerkt naar een toename van de inzet en de gewenste omvang van de groep
politievrijwilligers (ca. 10% van de OS bij elke eenheid).
Personeel van derden
De bestedingen voor personeel van derden waren € 18 miljoen hoger dan begroot, dit werd voornamelijk
veroorzaakt door:
 ICT-inhuur: de inhuur voor ICT gerelateerde activiteiten was € 18 miljoen hoger door de inhuur
van ICT-deskundigen ter tijdelijke invulling van openstaande ICT-vacatures en ter ondersteuning
van ICT-projecten werden voor een deel vanuit de beschikbare RA-gelden opgevangen. Zie
hiervoor ook de toelichting bij Verbindingen en automatisering (7);
 Vorming korps: aan activiteiten voor de vorming van de politieorganisatie (transitie en RAAF)
werd € 2 miljoen besteed;
 Overige inhuur: de algemene bestedingen waren € 2 miljoen lager dan begroot. De hogere
bezetting van de NOS had tot gevolg dat het benodigde volume voor inhuur lager uitviel dan
begroot.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de kosten € 7 miljoen hoger. Vooral de inzet van Regeerakkoordgelden
ter verlichting van de capaciteitsproblematiek zorgde voor hogere lasten in 2019.
Mutaties personele voorzieningen
De dotaties aan de personele voorzieningen waren € 54 miljoen hoger dan begroot. De meeste
personele voorzieningen zijn relatief nieuw, waardoor de gegevens waarmee in de begroting rekening
werd gehouden niet meer actueel waren. Voor alle voorzieningen was bij het opstellen van de
jaarrekening op basis van de meest actuele informatie (aantallen en prijs) een nieuw meerjarig beeld
opgesteld. Het totaalbeeld was dat de instroom bij de verschillende voorzieningen verder toenam.
Voor de afzonderlijke voorzieningen waren dit onder andere de benodigde extra dotaties, c.q. vrijval:
• WIA en ERD WGA (€ 29 miljoen): door een toename van het aantal deelnemers per ultimo jaar
(2019: 474 deelnemers en 2018: 193 deelnemers) was een aanvullende dotatie nodig.
• Wachtgeld, WW en WAO (€ 4 miljoen): door de hogere instroom (31 medewerkers) was een extra
dotatie van € 3 miljoen noodzakelijk en als gevolg van de in het arbeidsvoorwaardenakkoord
overeengekomen compensatieregeling AOW-hiaat nog eens € 1 miljoen.
• Vangnetregeling veilig en gezond werken (€ 25 miljoen): in 2019 was er een instroom van 326
nieuwe PTSS-gevallen. Ook was er een aanvullende dotatie nodig omdat het gemiddelde
prijsniveau van de uitkeringen gedurende 2019 hoger was dan in de begrote dotatie.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
In 2019 waren de totale lasten van de personele voorzieningen per saldo € 20 miljoen lager dan in 2018,
met een grote differentiatie tussen de verschillende voorzieningen.
De belangrijkste verschillen ontstonden bij de voorziening WIA/ERD (in 2019 € 15 miljoen hoger) door
de instroom. In 2019 was het aantal uitkeringsgerechtigden 474 personen, terwijl in 2018 dit aantal 193
was.
Een bijstelling van de voorziening wachtgeld, WW en WAO in 2019 had tot gevolg dat de lasten in 2019
€ 8 miljoen lager uitvielen dan 2018.
De voorziening vangnetregeling veilig en gezond werken (in 2019 € 25 miljoen lager). In 2019 was er
een lagere instroom van nieuwe gevallen dan in 2018. Daarnaast was in 2018 een eenmalige
prijscorrectie doorgevoerd.

111

Baten personeel
De baten in verband met uitbesteed personeel waren € 8 miljoen hoger dan begroot. Dit kwam met
name door ontvangen vergoedingen voor ICT dienstverlening aan ketenpartners.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 namen de baten in 2019 met € 1 miljoen toe. Dit had betrekking op de
vergoedingen voor ICT dienstverlening aan ketenpartners.
Gegevens betreffende WNT
De Wet normering topinkomens (WNT) is sinds 2013 van kracht en heeft als doel om bovenmatige
beloningen en ontslagvergoedingen van topfunctionarissen in de publieke en semipublieke sector tegen
te gaan. Daarom is in de wet een maximum opgenomen voor de bezoldiging en ontslagvergoeding van
topfunctionarissen, en moeten instellingen daarover rapporteren in het jaarverslag of de jaarrekening.
Voor het jaar 2019 is de algemene maximum bezoldigingsnorm vastgesteld op € 194.000 inclusief
belaste kostenvergoedingen en pensioenbijdragen door de werkgever.
In onderstaande tabel staan de gegevens WNT van 2019 inclusief de vergelijkende gegevens van
2018.
Bezoldiging leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en leidinggevende topfunctionarissen zonder
dienstbetrekking vanaf de 13e maand van de functievervulling
bedragen x € 1

Akerboom ESM

Kok LH

Heerschop DGTM

Functiegegevens

korpschef

lid korpsleiding

CIO

Aanvang en einde functievervulling in 2019

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/5

Omvang dienstverband (deeltijdfactor in fte)

1,0

1,0

1,0

Dienstbetrekking?

ja

ja

ja

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

173.091

172.992

79.130

Beloningen betaalbaar op termijn

20.909

21.008

8.742

Bezoldiging

194.000

193.999

87.872

Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

194.000

194.000

80.258

waarvan storting Ink oop Max

Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Reden waarom de overschrijding al dan niet
is toegestaan

n.v.t.

n.v.t.

Overgangsrecht toegepast,
uitbetaling conform
bestaande
arbeidsvoorwaarden.

Toelichting op de vordering wegens onverschildigde betaling

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Functiegegevens

korpschef

lid korpsleiding

CIO

Aanvang en einde functievervulling in 2018

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

Omvang dienstverband (deeltijdfactor in fte)

1,0

1,0

1,0

Dienstbetrekking?

ja

ja

ja

Gegevens 2018

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

169.871

167.748

171.272

Beloningen betaalbaar op termijn

19.129

18.957

19.223

Bezoldiging

189.000

186.705

197.137

Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

189.000

189.000

189.000

waarvan storting Ink oop Max

112

Bezoldiging leidinggevende topfunctionarissen met dienstbetrekking en leidinggevende topfunctionarissen zonder
dienstbetrekking vanaf de 13e maand van de functievervulling
bedragen x € 1

Functiegegevens

Essen van HP

Huyzer EGM

Geveke HG

lid korpsleiding

lid korpsleiding

lid korpsleiding

Aanvang en einde functievervulling in 2019

1/1-31/12

1/1-31/12

1/10-31/12

Omvang dienstverband (deeltijdfactor in fte)

1,0

1,0

1,0

Dienstbetrekking?

ja

ja

ja

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

179.362

173.035

38.656

Beloningen betaalbaar op termijn

48.182

20.965

5.183

waarvan storting Ink oop Max

26.878

Bezoldiging

227.545

193.999

43.839

Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

194.000

194.000

48.899

Onverschuldigd betaald en nog niet terugontvangen bedrag
Reden waarom de overschrijding al dan niet
is toegestaan

Toelichting op de vordering wegens onverschildigde betaling

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Overgangsrecht toegepast.
Inkoop Max (opbouw voor 0101-2006).

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

Gegevens 2018

Functiegegevens

lid korpsleiding

lid korpsleiding

Aanvang en einde functievervulling in 2018

1/1-31/12

1/1-31/12

n.v.t.

Omvang dienstverband (deeltijdfactor in fte)

1,0

1,0

n.v.t.

Dienstbetrekking?

ja

ja

n.v.t.

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

183.351

169.792

Beloningen betaalbaar op termijn

45.881

19.207

waarvan storting Ink oop Max

26.343

Bezoldiging

229.232

188.999

Individueel toepasselijk bezoldigingsmaximum

189.000

189.000

113

Bezoldiging niet-topfunctionarissen 2019*
bedragen x € 1

politiechef

hoofd operatiën

politiechef

politiechef

politiechef

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Functiegegevens
Aanvang en einde functievervulling in 2018
Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

182.319

175.963

174.963

175.016

172.963

Beloningen betaalbaar op termijn

21.138

20.918

21.147

21.141

21.086

Totaal bezoldiging

203.457

196.881

196.110

196.157

194.049

Individueel toepasselijk drempelbedrag
bezoldiging

194.000

194.000

194.000

194.000

194.000

Verplichte motivering van de overschrijding van het
individueel toepasselijk drempelbedrag bezoldiging

Deelname afbouw
regeling

Deelname afbouw
regeling

Deelname afbouw
regeling

Deelname afbouw
regeling

Correctie niet in 2019
doorgevoerd

Gegevens 2018
Functie(s) in 2018

politiechef

hoofd operatiën

politiechef

politiechef

politiechef

Aanvang en einde functievervulling

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1/1-31/12

1,0

1,0

1,0

1,0

1,0

Omvang dienstverband (als deeltijdfactor in fte)

Bezoldiging
Beloning plus belastbare onkostenvergoedingen

186.962

178.390

177.443

177.512

Beloningen betaalbaar op termijn

19.647

19.471

19.371

19.366

175.390
19.312

Totaal bezoldiging 2018

206.609

197.861

196.814

196.878

194.702

*Indien bij de aangegeven bezoldiging rekening wordt gehouden met Inkoop Max, dan overschrijden 39 niet-topfunctionarissen (inclusief
bovenstaande niet-topfunctionarissen) het drempelbedrag met een bijbehorend bedrag Inkoop Max van € 1,9 mln.

8.3 Rente

Rente
Bedragen x € 1.000
Rente lening Ministerie van Financiën
Rente lening derden
Rente lening i.v.m. vermogensconversie
Rente betaald aan derden
Af:
Ontvangen rente van derden
Totaal

Jaarrekening
2019
8.701
1.915
2.559
40
13.215
-333
-333
12.882

Begroting Jaarrekening
2019
2018
12.370
9.855
37
431
2.559
3.870
1
14.966
14.157
14.966

-377
-377
13.780

De rentelasten waren per saldo € 2 miljoen lager dan begroot.
Dit werd veroorzaakt door € 4 miljoen lagere rentelasten op de leningen bij het Ministerie van Financiën.
Door de achterblijvende investeringen uit voorgaande jaren was een gunstigere liquiditeitspositie
ontstaan, waardoor de in 2018 begrote leningen later, voor een lager bedrag en tegen lagere
rentepercentages waren aangegaan. In de begroting was voorzien dat deze leningen al in september
2018 werden opgenomen. Dit heeft echter pas begin (januari en april) 2019 plaatsgevonden. Daarnaast
waren, vanwege de solide liquiditeitspositie, in afstemming met JenV, de in de begroting opgenomen
leningen voor 2019 doorgeschoven naar begin 2020. Hiertegenover waren er € 2 miljoen hogere
rentelasten op de leningen bij derden door de vervroegde aflossing op de leningen bij de BNG. Dit
resulteerde in een boeterente, een afrekening van de rente over de resterende looptijd. Zie hiervoor ook
de toelichting op de balans bij 19b Verloop langlopende leningen.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
De rentelasten waren in 2019 € 1 miljoen lager dan in 2018.

114

8.4 Opleiding en vorming

Opleiding en vorming
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019
471
12
1.078
158
61.721
8.781
197
72.418

Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Huren en lease
Duurzame goederen
Cursussen en opleidingen
Munitie en pepperspray
Overige zaken en diensten*
Totaal

Begroting Jaarrekening
2019
2018
940
499
1.394
1.196
1.192
291
52.907
48.408
9.460
8.468
137
65.893
58.999

* Overige zaken en diensten betreffen voornamelijk kosten vanuit opleidingsinstituten, congressen/seminars en IBT-materialen.

De kosten voor Opleiding en Vorming waren € 6 miljoen hoger dan begroot.
Dit werd veroorzaakt door een hogere instroom van studenten, voornamelijk in het basis politie
onderwijs. Dat leidde tot een toename van de kosten voor opleidingen en de hieraan gerelateerde
verblijfskosten. Ook de kosten voor gastdocenten stegen, omdat de politie zelf niet over de benodigde
docenten beschikt om een aantal specifieke opleidingen te kunnen faciliteren, bijvoorbeeld € 2 miljoen
voor gastdocenten voor het project Eerste Hulp door politie.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de lasten € 13 miljoen hoger. De toenemende behoefte aan opleidingen,
veroorzaakt door de groei van het aantal studenten en specifieke opleidingen, zoals EHDP, wet
Computercriminaliteit III (CC-III) en Open Source Intelligence (OSINT) was verantwoordelijk voor de
hogere opleidingskosten en kosten voor gastdocenten in 2019. Als gevolg van herrubricering zijn de
baten voor de opleidingen aan externen in 2018 onder de overige bijdragen JenV verantwoord. Zie
hiervoor paragrafen 7.1 Algemene toelichting en 8.1 Bijdragen.
8.5 Huisvesting

Huisvesting
Bedragen x € 1.000
Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Energie
Huren, pachten en lease
Duurzame goederen
Onderhoud
Schoonmaak
Overige zaken en diensten*
Toevoeging aan voorzieningen
Totaal

Jaarrekening
2019
85.199
6.108
36.885
49.287
7.258
79.460
36.130
52.586
352.913

Begroting Jaarrekening
2019
2018
80.057
78.557
3.898
35.127
31.071
49.968
47.417
6.262
8.429
48.849
90.760
29.087
32.982
82.946
49.237
-83
332.296
342.268

* Overige zaken en diensten betreffen voornamelijk kosten voor heffingen, verzekeringen en beveiligingsdiensten.

De huisvestingslasten waren € 21 miljoen hoger dan begroot.
De belangrijkste afwijkingen worden veroorzaakt door de volgende posten. De wijziging op de
verwerking van activa in huurpanden, waarbij de afschrijvingstermijnen meer in lijn zijn gebracht met de
huurtermijnen, heeft geleid tot € 4 miljoen hogere afschrijvingen dan waarmee bij het opstellen van de
begroting rekening was gehouden.
Correcties in de looptijden van het geactiveerde groot onderhoud leverden een afwaardering van € 4
miljoen op. De verkoop van panden en de bijzondere waardevermindering die samenhangt met de op
termijn verwachte afstoot van panden, zorgde per saldo nog eens voor een boekverlies van € 2 miljoen.
Ook waren er per saldo € 8 miljoen hogere lasten veroorzaakt door onder andere het oplossen van
storingen aan installaties en specialistische advisering op huisvestingsgebied. Daarnaast leidde de
indexering van contracttarieven en de intensivering van de schoonmaak tot hogere energie- en
schoonmaakkosten voor een bedrag van € 9 miljoen. Als gevolg van een beleidsaanpassing gebaseerd
op de wijziging van RJ 212 werden met ingang van 2019 alle kosten van groot onderhoud geactiveerd.
Dit heeft geleid tot per saldo € 8 miljoen lagere lasten.

115

Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de totale huisvestingslasten € 11 miljoen hoger.
Als gevolg van gewijzigde richtlijnen en gewijzigd beleid waren de onderhoudslasten lager, maar de
afschrijvingen en de boekverliezen hoger dan in 2018. Daarnaast waren de energie- en
schoonmaaklasten hoger door indexering van de contractprijzen en door intensivering van de
schoonmaak.
8.6 Vervoer

Vervoer
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019
Afschrijvingen
56.063
Boekwinst/verlies
-5.364
Brandstof
36.705
Huren en lease
13.202
Duurzame goederen
2.847
Onderhoud
46.173
Schade
7.021
Overige zaken en diensten*
16.137
Totaal
172.784
* Overige zaken en diensten betreffen voornamelijk kosten voor verzekeringen, kentekenbewijzen en boetes.

Begroting Jaarrekening
2019
2018
85.533
79.752
-5.521
-1.888
33.345
32.318
13.485
12.174
6.439
2.176
45.172
38.601
6.229
4.529
21.721
14.471
206.403
182.133

De kosten voor vervoer waren € 33 miljoen lager dan begroot.
Dit kwam met name door de volgende onderwerpen. Uit onderzoek door de directie FM is gebleken dat
de gebruiksduur van de voertuigen langer was dan de gehanteerde afschrijvingstermijnen. Daarom zijn
deze meer met elkaar in lijn gebracht. Dit leidde in 2019 tot lagere afschrijvingen voor een bedrag van
€ 25 miljoen, waarmee in de begroting geen rekening was gehouden. Het lagere investeringsniveau in
2018 als gevolg van vertraging in de levering van de voertuigen zorgde in 2019 nog eens voor € 3
miljoen lagere afschrijvingslasten.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de vervoerslasten € 9 miljoen lager. Dit werd vooral veroorzaakt doordat
de afschrijvingstermijnen meer in lijn zijn gebracht met de technische levensduur van de voertuigen wat
leidde tot lagere lasten in 2019. In 2018 moest de aanbesteding voor de ontmanteling en verkoop van
voertuigen opnieuw worden uitgevoerd, omdat de geselecteerde leverancier niet voldeed aan het
programma van eisen. In 2018 waren hierdoor weinig voertuigen verkocht en ontmanteld. In 2019 heeft
een inhaalslag plaatsgevonden in het verkopen van de voertuigen. Dit leverde per saldo een boekwinst
van € 3 miljoen die niet was begroot.
Tegenover deze positieve posten stond ook een aantal posten die leidden tot een tegengesteld effect.
De brandstofkosten waren bijvoorbeeld in 2019 hoger onder meer door stijging van de brandstofprijzen.
In 2018 was er een incidentele baat voor onderhoudskosten ontvangen van € 4 miljoen als gevolg van
de afloop van een oud contract.
8.7 Verbindingen en automatisering

Verbindingen en automatisering
Bedragen x € 1.000
Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Huren en lease
Duurzame goederen
Overige zaken en diensten
- Waarvan Onderhoud verbindingen en automatisering
- Waarvan Data- en spraakverkeer
- Waarvan capaciteit vernieuwing informatievoorziening
- Waarvan Overig
Baten ICT diensten aan derden
Totaal

Jaarrekening
Begroting Jaarrekening
2019
2019
2018
87.674
83.266
79.799
5.666
-186
327
750
372
27.448
9.348
25.447
346.848
354.697
318.737
139.637
354.697
128.396
79.304
87.470
66.403
91.910
61.504
10.961
-26.043
441.920

-11.104
436.957

-22.585
401.584

116

De totale lasten en baten voor verbindingen en automatisering waren in 2019 per saldo € 5 miljoen
hoger dan begroot.
Hogere lasten door met name de volgende onderwerpen:
In 2019 is een onderzoek uitgevoerd naar het bestaan van IV-activa. Hieruit kwam onder andere naar
voren dat een deel van de activa niet meer in gebruik was of een kortere gebruiksduur had dan de
resterende afschrijvingstermijn. Dit resulteerde in een post desinvesteringen en herwaarderingen IV
activa met inhaalafschrijvingen van € 4 miljoen en boekverliezen van € 6 miljoen.
Daarnaast was in de loop van 2019 besloten een aantal werkplek gerelateerde goederen, zoals
monitoren en thin clients, aan te schaffen, wat leidde tot € 10 miljoen hogere lasten.
Op grond van het door de politie gehanteerde handboek financiën zijn deze bureau gerelateerde
goederen gezien de beperkte individuele omvang niet geactiveerd.
Er werden meer bestedingen gedaan voor onder andere de vernieuwing en implementatie C2000 van
€ 7 miljoen. Hogere lasten waren er ook door het langer operationeel houden van het huidige C2000
netwerk voor een bedrag van € 12 miljoen. Voor het Programma Vernieuwend Registreren werd € 10
miljoen aangewend. Dit was een project uit de afloop van het Aanvalsprogramma Informatievoorziening
Politie (AVP). Uit de afloop van het AVP resteert nu nog € 8 miljoen. Anticiperend op de operatie Veilig
horen werd voor een bedrag van € 3 miljoen gehoorbeschermingsmiddelen aangeschaft.
Lagere lasten waren er doordat in de begroting rekening was gehouden met € 40 miljoen bestedingen
vanuit de regeerakkoordgelden, waarvan € 19 miljoen is ingezet voor formatie en inhuur en dus niet op
de categorie verbinding en automatisering werd gerealiseerd. Daarnaast was de realisatie voor
verschillende projecten (waaronder Fiche GGP, Digitalisering en Cybercrime en Uitreizigers) € 8 miljoen
lager dan begroot. De latere aanschaf van CC-III middelen leidde tot onder andere lagere licentiekosten
van € 2 miljoen, de reservering voor ICT raamovereenkomsten uit 2018 bleek € 3 miljoen lager dan
begroot.
De baten voor verbindingen en automatisering waren in 2019 € 15 miljoen hoger dan begroot. Dit betrof
onder andere een niet begrote investeringsbijdrage ter dekking van afschrijvingslasten van onder
andere CC-III voor een bedrag van € 5 miljoen. Daarnaast werd er € 6 miljoen gefactureerd aan externe
partners voor onder andere portofoons en de centrale ICT voorzieningen voor de meldkamers die niet
waren begroot. De steeds verder ontwikkelende automatisering en het bijbehorende functioneel en
technisch beheer door de politie voor externe partners leverde nog eens € 4 miljoen extra baten op
waarmee in de begroting geen rekening was gehouden.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Vergeleken met 2018 waren de lasten voor verbindingen en automatisering in 2019 € 39 miljoen hoger.
Dit kwam onder andere door afschrijvingen en boekverlies als gevolg van het onderzoek bestaan IVactiva in 2019. In 2019 waren er voor het vervolg aan het programma Informatie beveiliging (onderdeel
van Cybersecurity) circa € 9 miljoen meer bestedingen in vergelijking met 2018. Dekking hiervoor
bestond uit regeerakkoordgelden. Overige hogere lasten in 2019 van € 15 miljoen werden veroorzaakt
door bestedingen en verbeterings- en vernieuwingsactiviteiten, voor onder andere de aanschaf van
dockingstations, beveiligde USB-sticks, de operatie Veilig horen, de overgang naar een andere
dienstverlener voor webhosting, de uitrol van smartphones en de vervanging van Windows10
werkplekken.
8.8 Geweldsmiddelen en uitrusting

Geweldsmiddelen en uitrusting
Bedragen x € 1.000
Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Huren en lease
Duurzame goederen
Overige zaken en diensten
- Waarvan kleding en uitrusting
- Waarvan Overig
Totaal

Jaarrekening
Begroting Jaarrekening
2019
2019
2018
1.931
1.952
1.410
900
-17
2.189
6.480
6.918
43.189
43.385
29.036
42.577
45.085
21.446
612
-1.700
7.590
47.309
52.717
37.347

117

De kosten voor geweldsmiddelen en uitrusting kwamen in totaal € 6 miljoen lager uit dan begroot.
In de begroting was in het kader van de regeerakkoordgelden rekening gehouden met een bedrag van
€ 8 miljoen voor de aanschaf van onder meer bodycams. Gedurende 2019 was het besluit genomen
om de bodycam structureel onderdeel te maken van de politie-uitrusting. De aanbesteding en
implementatie hiervan kostte echter meer tijd dan ingeschat, waardoor de levering niet meer in 2019
heeft plaatsgevonden en de realisatie lager was dan begroot. Daarnaast werd er minder uitgegeven aan
politie-uitrusting voor nieuwe doelgroepen zoals forensische opsporing omdat de besluitvorming
hierover was vertraagd.
Er waren hogere lasten dan begroot (€ 5 miljoen) doordat de uitlevering van de uitschuifbare wapenstok,
politie-uitrusting en specialistische uitrusting pas in 2019 plaatsgevonden in plaats van in 2018 zoals
eerder gepland.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Ten opzichte van 2018 waren de lasten voor geweldsmiddelen en uitrusting in 2019 € 10 miljoen hoger.
Naast hogere uitgaven van de persoonlijke kledingbudgetten, vooral door uitbreiding van het
assortiment, waren de lasten in 2019 hoger door overloop van kosten vanuit 2018 als gevolg van
problemen bij de pakketbezorger in 2018, waardoor de leveringen pas in 2019 plaatsvonden.
8.9 Operationeel

Operationeel
Bedragen x € 1.000
Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Huren en lease
Duurzame goederen
Reis- en verblijfkosten binnen- en buitenland
Arrestantenzorg
Meldkamerkosten vanuit samenwerking derden
Overige zaken en diensten
- Waarvan Recherchekosten
- Waarvan Overig
Totaal

Jaarrekening
Begroting Jaarrekening
2019
2019
2018
17.693
17.034
16.360
2
2.636
500
2.022
4.815
4.070
4.018
54.089
37.004
49.389
32.902
21.544
26.411
13.650
6.500
12.982
59.564
44.126
51.858
45.231
53.701
39.082
14.333
-9.575
12.776
185.349
130.778
163.042

De operationele kosten waren € 54 miljoen hoger dan begroot.
De dekking hiervoor werd voor een deel gevonden in de budgettering vanuit de eerder nog niet
toegekende budgetten onder overige personeelskosten en voor een deel uit de toegekende
Regeerakkoordgelden ter verlichting van de capaciteitsproblematiek. Voor het grootste gedeelte werd
de overschrijding veroorzaakt door de reis- en verblijfkosten (€ 17 miljoen), arrestantenzorg (€ 11
miljoen), meldkamerkosten (€ 7 miljoen) en overige zaken en diensten (€ 15 miljoen).
In de begroting was geen rekening gehouden met hogere reiskosten van € 17 miljoen als gevolg van
de schaalvergroting binnen de eenheden en landelijke overleggen, waardoor meer en grotere
reisbewegingen nodig waren.
De kosten voor arrestantenzorg waren € 11 miljoen hoger dan begroot. Dit werd grotendeels
veroorzaakt door meer inzet van externe capaciteit ten behoeve van bewaring en vervoer van
arrestanten.
Hiervoor
werden
toegekende
Regeerakkoordgelden
ter
verlichting
van
capaciteitsproblematiek aangewend. In de begroting was rekening gehouden met lagere kosten, onder
andere door geleidelijke inzet van eigen personeel. Ook de operationele kosten voor het uitvoeren van
de arrestantentaken waren hoger dan begroot, door meer inzet van artsen, meer medicatie, stomerij en
verzorgingsartikelen.
De meldkamerkosten waren per saldo € 7 miljoen hoger dan begroot. De verwachte afname van de
meldkamerkosten in de begroting kwam in de realisatie nog niet volledig tot uiting omdat voor het traject
Landelijke Meldkamer namelijk meer tijd nodig was.
De overige zaken en diensten waren € 15 miljoen hoger dan begroot. Enerzijds was er sprake van
€ 6 miljoen meer operationele baten voornamelijk als gevolg van de bij wet vastgestelde door te voeren
tariefswijzigingen voor leges die niet waren begroot. Anderzijds waren de operationele kosten binnen
de eenheden structureel hoger dan in de begroting voorzien (€ 21 miljoen). Dit werd onder andere

118

veroorzaakt door hogere recherchekosten, vanwege diverse getuigenbeschermings-programma’s (€ 10
miljoen) en de toenemende hoeveelheden en omvang op te ruimen en te vernietigen (synthetische)
drugs (€ 7 miljoen). Daarnaast werd meer gebruik gemaakt van tolken in de grote steden en in de
eenheden langs de grens. Door veranderde wet- en regelgeving waren de kosten gerelateerd aan het
afnemen van drugstests in het verkeer en het vervoer van bloedblokken hoger dan begroot (€ 4 miljoen).
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Vergeleken met 2018 waren de operationele kosten € 22 miljoen hoger. Dit werd vooral veroorzaakt
door hogere reis- en verblijfkosten (€ 5 miljoen), meer inzet van externe capaciteit ten behoeve van
bewaring en vervoer van arrestanten (€ 7 miljoen). Daarnaast waren er hogere kosten bij de eenheden
voor bewaken en beveiligen (€ 4 miljoen), kosten voor de verwerking van drugs en chemicaliën (€ 3
miljoen) en alcoholtests en bloedproeven in het verkeer (€ 2 miljoen).
8.10 Beheer

Beheer
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019
158
5.565
1.094
19.921
47.584
11.800
41.098
127.220

Afschrijvingen
Boekwinst/verlies
Huren en lease
Duurzame goederen
Catering
Externe deskundigheid
Vergaderkosten
Overige zaken en diensten*
Totaal

Begroting Jaarrekening
2019
2018
291
143
1
4.590
6.413
1.015
423
19.997
22.189
32.208
40.647
5.914
9.901
52.950
41.921
116.965
121.638

* Overige zaken en diensten betreffen voornamelijk kosten voor kantoorbenodigdheden, drukwerk, vakliteratuur en representatie personeel.

De lasten voor beheer waren € 10 miljoen hoger dan begroot.
Dit werd met name veroorzaakt door bijzonder gefinancierde projecten voortkomend uit de
ontwikkelagenda Gebiedsgebonden Politiewerk (GGP) die lager waren begroot en bijzonder
gefinancierde projecten zoals Asielstromen, Herijking Opsporing, Hoekstra en Stichting Arbeidsmarkt
en Opleidingsfonds Politie (SAOP) die niet waren begroot. Deze bestedingen werden gedekt door
doorgeschoven bijdragen uit voorgaande jaren.
In de begroting was binnen de kostencategorie Overige zaken en diensten rekening gehouden met
kosten voor programma’s en projecten. Een deel van deze bestedingen vond echter plaats binnen de
kostencategorieën Externe deskundigheid en Vergaderkosten.
Jaarrekening 2019 vergeleken met 2018
Vergeleken met 2018 waren de beheerkosten € 5 miljoen hoger. Enerzijds waren de kosten voor externe
deskundigheid € 7 miljoen hoger, waarvan € 3 miljoen veroorzaakt door samenwerking met TNO ten
behoeve van het programma vernieuwing, innovatie en uitrusting. Anderzijds waren de cateringkosten
€ 2 miljoen lager door de sluiting van cateringlocaties, de nieuwe aanbesteding catering en de
verschuiving van verblijfskosten opleidingen naar de categorie Opleiding en Vorming.
8.11 Specificatie accountantshonoraria

Honoraria 2019 KPMG Accountants N.V.
Bedragen x € 1.000

Controle van de jaarrekening
Andere controlewerkzaamheden
Fiscale advisering
Andere niet-controlediensten
Totaal

KPMG
Accountants N.V.

Overige diensten
KPMG Nederland

Totaal KPMG

2019

2019

2019

424
716
121
1.261

68
828
896

424
716
68
949
2.157

119

Honoraria 2018 PricewaterhouseCoopers Accountants N.V.
Bedragen x € 1.000

Controle van de jaarrekening
Andere controlewerkzaamheden
Fiscale advisering
Andere niet-controlediensten
Totaal

Price waterhouse
Coopers
Accountants N.V.
544
427
60
1.031

Overige diensten
Price waterhouse
Coopers
135
265
400

Totaal Price
waterhouse
Coopers 2018
544
562
325
1.431

Bovenstaande honoraria betreffen de werkzaamheden die zijn uitgevoerd door de onafhankelijke
accountant zoals bedoeld in artikel 1, lid 1 Wet toezicht accountantsorganisaties (WTA) en de in
rekening gebrachte honoraria van het gehele netwerk waartoe de accountantsorganisatie behoort.
De honoraria die betrekking hebben op het onderzoek van de jaarrekening over het boekjaar 2019 zijn
verwerkt, ongeacht of de werkzaamheden reeds gedurende het boekjaar zijn verricht.

120

9. Toelichting op de balans per 31 december
2019
9.1 Materiële vaste activa
Materiële vaste activa
Bedragen X € 1.000

Stand 1 januari 2019
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen
Boekwaarde totaal
Mutaties
Investeringen
Desinvesteringen
Aanschafwaarde
Cumulatieve afschrijvingen
Bijzondere waardeverminderingen
Afschrijvingen [jaarlast]
Stand 31 december 2019
Aanschafwaarde
Bijzondere waardeverminderingen
Cumulatieve afschrijvingen
Boekwaarde
Afschrijvingstermijnen
Vaste activa in uitvoering
Stand 1 januari 2019
Bijboekingen
Overboekingen
Stand 31 december 2019
(inbegrepen in bovenstaand model)

Grond en
terreinen

Casco
gebouwen

Overige
huisvesting

Totaal
huisvesting

Vervoer

ICT

Overige
activa

Totaal
materiële
vaste activa

259.661
259.661

1.848.946
-865.495
983.451

632.182
-328.957
303.225

2.740.789
-1.194.452
1.546.337

520.153
-298.069
222.084

369.517
-180.399
189.118

100.946
-44.912
56.034

3.731.405
-1.717.832
2.013.573

12.019

44.769

36.618

93.406

146.525

148.540

23.046

411.517

-4.302
-40
-

-33.940
26.724
-1.507
-50.311

-20.017
17.174
-216
-34.888

-58.259
43.898
-1.763
-85.199

-40.865
38.295
-56.063

-129.033
123.367
-87.674

-19.776
19.762
-20.253

-247.933
225.322
-1.763
-249.189

267.378
-40
267.338
0 jaar

1.859.775
-1.507
-889.082
969.186
2 - 60 jaar

648.783
-216
-346.671
301.896
3 - 20 jaar

2.775.936
-1.763
-1.235.753
1.538.420

625.813
-315.837
309.976
3 - 20 jaar

389.024
-144.706
244.318
2 - 10 jaar

104.216
-45.403
58.813
5-10 jaar

3.894.989
-1.763
-1.741.699
2.151.527

10.075
8.139
-2.524
15.690

44.139
11.203
-32.008
23.334

26.810
17.881
-24.829
19.862

81.024
37.223
-59.361
58.886

25.807
25.052
-20.804
30.055

33.653
15.377
-21.676
27.354

3.040
3.482
-3.022
3.500

143.524
81.134
-104.863
119.795

In 2019 zijn diverse activa gedesinvesteerd. Het betrof voornamelijk de verkoop van een aantal panden
en reeds afgeschreven activa zonder boekwaarde. Vanuit het onderzoek Bestaan IV activa waren er
desinvesteringen en inhaalafschrijvingen.
Huisvesting
Ten opzichte van de begroting bleven de investeringen in huisvesting achter met € 14 miljoen. In de
begroting was uitgegaan van € 107 miljoen, terwijl de realisatie uit kwam op € 93 miljoen.
In het kader van het Strategisch Huisvestingsplan waren 109 projecten gepland voor een totaalbedrag
van € 57 miljoen in 2019. De realisatie op deze projecten bedroeg € 58 miljoen. De investeringen hadden
met name betrekking op projecten in Bergen op Zoom, Alkmaar, Houten en Zaandijk.
In het kader van de meerjarige onderhoudsplanning is € 30 miljoen geïnvesteerd. Hiervan is € 12 miljoen
het gevolg van het gewijzigde beleid omtrent de activering van groot onderhoud in verband met de
nieuwe richtlijn voor de Jaarverslaggeving. Door deze beleidswijziging zijn als gevolg van de intern
uitgevoerde analyse bij casco huisvesting nieuwe en kortere afschrijvingstermijnen geïntroduceerd.
Als gevolg van een lagere uitnutting van het investeringsbudget voor regulier (niet in
huisvestingsprojecten opgenomen) meubilair blijven de overige investeringen huisvesting € 6 miljoen
achter bij de begroting.
In 2019 bedroegen de bijzondere waardeverminderingen € 2 miljoen. Dit betrof 10 panden die het korps
in de toekomst verkoopt en waarvan de boekwaarde hoger lag dan de realiseerbare waarde.
Vervoer
De investeringen in vervoer (€ 147 miljoen) hadden betrekking op voertuigen, vaartuigen en helikopters.
De investeringen in voertuigen (€ 117 miljoen) hadden betrekking op opvallende surveillancevoertuigen,
bijzondere voertuigen (zoals gepantserde voertuigen en voertuigen met specifieke in- en opbouw) en
onopvallende voertuigen (zoals de persoonsgebonden voertuigen en pool voertuigen). Hiervan betrof €
22 miljoen voertuigen die besteld waren in 2018, maar waarvan de levering in 2019 plaatsvond. De
investeringen in vaartuigen (€ 11 miljoen) hadden betrekking op patrouillevaartuigen (€ 7 miljoen),
levensduur verlengend onderhoud aan vaartuigen (€ 1 miljoen) en aanschaf overige vaartuigen (€ 3

121

miljoen). Daarnaast is een helikopter geleverd en geactiveerd (€ 11 miljoen) en was geïnvesteerd in
technische apparatuur voor de helikopters (€ 7 miljoen).
ICT
In 2019 waren de investeringen € 80 miljoen hoger dan begroot. Dit was vooral het gevolg van
doorschuiven van investeringen uit 2018 en extra investeringen in 2019. De uitrol van Aanbesteding
randapparatuur C2000 (ARC2) is in voorgaande jaren gestart en liep in 2019 door (€ 16 miljoen).
Daarnaast was er voor Operatie Veilig Horen onder aansturing van project ARC2 nog aanvullend € 4
miljoen geïnvesteerd.
De investeringen voor Interceptie, begroot voor 2018, vonden in 2019 plaats (€ 5 miljoen).
Voor 2019 zijn er zowel niet begrote vervangings- en uitbreidingsinvesteringen gedaan alsook de naar
2019 uitgestelde investeringen in het project digitaal transferium fijnmazigheid (opsporing) (€ 10
miljoen). Daarnaast was er een uitbreiding van de storagecapaciteit (€ 5 miljoen hogere investeringen).
In 2019 zijn diverse niet begrote investeringen gedaan in specifieke hardware en software inzake
Computercriminaliteit (wetgeving CC-III € 18 miljoen), Afgeschermde Operatiën (€ 2 miljoen) en
smartphones (€ 3 miljoen). Overige, niet begrote, investeringen betroffen onder meer een update van
de tapfaciliteit van het RST, portofoons ten behoeve van DSI en middelen ten behoeve van cyberenabled opsporingsactiviteiten.
Overige activa
De investeringen in overige activa bestonden vooral uit investeringen in het kader van operationele
activiteiten. Voorbeelden hiervan zijn het vervangen van audio- en videoapparatuur, ANPR apparatuur
(automatische kentekenplaatherkenning) en rollertestbanken.
Vaste activa in uitvoering
Dit betreft investeringen waarop nog niet wordt afgeschreven. Het totale bedrag aan vaste activa in
uitvoering bedroeg eind 2019 € 132 miljoen (2018: € 143 miljoen). Dit betrof vooral de bouw en verbouw
van een aantal panden in het kader van het Strategisch Huisvestingsplan.
9.2 Financiële vaste activa

Financiële vaste activa
Bedragen x € 1.000
Inkoop max

Overig

Totaal 2019

2018

Stand 1 januari
Toename (verstrekkingen)
Afname (aflossingen)
Overige mutaties
Kortlopend deel

382.184
21.706
-1.220
-114.604

9.553
-1.148
-1.077

391.737
21.706
-1.148
-1.220
-115.681

550.748
1.764
-1.195
-11.896
-147.684

Stand 31 december

288.066

7.328

295.394

391.737

Vordering Inkoop Max
Dit betreft de vordering van de politie op het Ministerie van JenV voor de uitgaven aan de regeling
Inkoop Max waarvoor de politie een voorziening heeft gevormd. Over het saldo van deze vordering
wordt geen rente berekend. Het Ministerie van JenV lost de vordering af in een vooraf vastgesteld
schema. De verwachte aflossingen voor 2021 tot en met einde looptijd 2022 (€ 288 miljoen) zijn
opgenomen onder de financiële vaste activa. De tranche 2020 van € 115 miljoen is opgenomen onder
de kortlopende vorderingen.
Overige financiële vaste activa
De overige financiële vaste activa betreffen voornamelijk verstrekte leningen met een looptijd van meer
dan een jaar en uitstaande bedragen voor diverse samenwerkingsverbanden met de gezamenlijke
meldkamers. Deze leningen lopen tot uiterlijk 2034. De financiële vaste activa laten een daling zien van
€ 2 miljoen. In 2020 betreft het kortlopende deel op deze leningen € 1 miljoen. Dit kortlopende deel is
opgenomen onder de kortlopende vorderingen.

122

9.3 Voorraden

Voorraden
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

Voorraden kleding, wapens en munitie
Overige voorraden

26.832
8.647

26.313
7.708

Totaal

35.479

34.021

Voorraden kleding, wapens en munitie
De inkoop en distributie van de kleding, wapens en munitie verloopt centraal. Voor incourante voorraden
is een voorziening opgenomen van € 6 miljoen (2018 € 5 miljoen). Ten opzichte van 2018 is de omvang
van de voorziening incourante voorraad met € 1 miljoen toegenomen als gevolg van artikelen die niet
meer uitgeleverd worden en de komende periode uit het assortiment lopen.
Overige voorraden
De overige voorraden betreffen voornamelijk onderdelen voor het onderhoud van in eigen beheer zijnde
voertuigen en de luchtvloot. Voor de overige voorraden wordt geen voorziening incourante voorraad
opgenomen.
9.4 Vorderingen en overlopende activa

Vorderingen en overlopende activa
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

Debiteuren
Voorschotten en leningen
Vordering op JenV Inkoop Max
Vooruitbetaalde bedragen
Overlopende activa
Overige vorderingen

6.519
3.072
114.604
86.704
2.044
39.907

16.331
3.736
147.684
74.894
2.407
33.869

Totaal

252.850

278.921

Alle kortlopende vorderingen en overlopende activa hebben een resterende looptijd korter dan een jaar.
Debiteuren
Het debiteurensaldo daalde ten opzichte van de jaarrekening 2018 met € 10 miljoen. De daling werd
vooral veroorzaakt door het afwikkelen van openstaande posten uit voorgaande jaren. Ook is, door het
eerder (dan in 2018) factureren aan een groot aantal debiteuren het openstaand bedrag daadwerkelijk
in 2019 ontvangen. Om het risico op mogelijk oninbare vorderingen te dekken is binnen de post
debiteuren een voorziening opgenomen van € 4 miljoen. De omvang van deze voorziening is ten
opzichte van 2018 gestegen met € 1 miljoen. Voor de dotatie is het bestaande beleid voor de vorming
van de voorziening gevolgd. Openstaande debiteuren worden na 1 jaar voorzien en na 5 jaar afgeboekt.
Hieronder zit een groot aantal oude openstaande posten die nader worden onderzocht.
Voorschotten en leningen
Dit betreft met name voorschotten aan personeel die onder andere in het kader van cao à la carte
verstrekt zijn (bijvoorbeeld fietsenplan en bedrijfsfitness).
Vordering op Ministerie van JenV inzake Inkoop Max
Onder deze post is de door het Ministerie van JenV toegezegde tranche 2020 van de aflossingen op de
vordering Inkoop Max van € 115 miljoen opgenomen. Zie voor meer informatie over de vordering Inkoop
Max de toelichting Financiële vaste activa.

123

Vooruitbetaalde bedragen
De vooruitbetaalde bedragen hebben grotendeels betrekking op ICT-beheer, ICT-onderhoud,
softwarelicenties en huur. Ten opzichte van 2018 is het saldo met € 12 miljoen toegenomen door met
name nieuw afgesloten en verlengde ICT-contracten.
Overlopende activa/overige vorderingen
De overlopende activa en overige vorderingen lieten ten opzichte van de jaarrekening 2018 een stijging
zien van € 6 miljoen. Deze stijging werd voornamelijk veroorzaakt door de hogere vordering in rekeningcourant met de meldkameradministraties.
9.5 Rekening-courant Ministerie van Financiën

Rekening-courant Ministerie van Financiën
Bedragen x € 1.000
2019

2018

Stand 1 januari politie
Mutatie

354.450
1.554

516.984
-162.534

Stand 31 december

356.004

354.450

Rekening-courant Ministerie van Financiën
Via de rekening-courant met het Ministerie van Financiën vindt er dagelijks saldoregulatie met de
politierekeningen bij bankinstellingen plaats. De rekening-courantverhouding met het Ministerie van
Financiën heeft een kredietfaciliteit van € 250 miljoen. De rekening-courant met het Ministerie van
Financiën heeft een kortlopend karakter (korter dan een jaar).
Doordat de ontvangen gelden voor Inkoop Max in 2019 in evenwicht waren met de stortingen bij de
pensioenuitvoerder en in december 2019 de nabetaling is ontvangen, heeft de rekeningcourantverhouding met het Ministerie van Financiën einde dit jaar nagenoeg dezelfde stand als begin
dit jaar.
Zie voor een nadere beschrijving de Toelichting op de kasstroom.
Niet ter vrije beschikking
Het saldo liquide middelen/rekening-courant Ministerie van Financiën bevat, evenals in 2018, een
bedrag van € 17 miljoen dat niet ter vrije beschikking staat van de politie. Deze gelden staan in de balans
verantwoord onder de kortlopende schulden en betreffen met name in beslag genomen gelden. Het
resterende deel van de rekening courant staat wel ter vrij beschikking van de politie.

9.6 Liquide middelen

Liquide middelen
Bedragen x € 1.000
31 december 31 december
2019
2018
Kassen
Banken

279
1.576

166
1.526

Totaal

1.855

1.692

Naast de gelden in rekening-courant bij het Ministerie van Financiën worden liquide middelen
aangehouden. In het kasstroomoverzicht bij de jaarrekening wordt het verloop van de liquide middelen
gepresenteerd in samenhang met de rekening-courantfaciliteit van het Ministerie van Financiën. Een
nadere toelichting op de Liquide middelen is opgenomen onder de toelichting op de kasstroom.

124

9.7 Algemene reserve

Algemene reserve
Bedragen x € 1.000
2019

2018

Stand 1 januari
Toevoeging
Onttrekkingen (het in de begroting voorziene tekort)

173.116
4.598
-

244.523
1.084
-72.491

Stand 31 december

177.714

173.116

De stijging van de algemene reserve met € 5 miljoen wordt veroorzaakt door het exploitatieresultaat
2019.
De omvang van de algemene reserve bedroeg eind 2019 3,2% van de gemiddelde bijdragen over de
laatste drie jaar (eind 2018: 3,3%), voorafgaand aan het jaar waarover dit deel van het vermogen wordt
berekend. Daarmee lag de algemene reserve, conform het Besluit financieel beheer politie, binnen de
geldende bandbreedte van minimaal 0% en maximaal 5%. De algemene reserve is niet vrij uitkeerbaar.
Indien het eigen vermogen het maximum van 5% overschrijdt, verrekent het ministerie het verschil met
de algemene bijdrage.
9.8 Voorzieningen

Voorzieningen
Bedragen x € 1.000
FLO

Inkoop Max

Wachtgeld/
WW/WAO

WIA

Vangnet
regelingen
VGW

Totaal 2019

2018

Stand 1 januari
Dotatie verslagperiode
Onttrekking
Vrijval

26.800
-2.294
-506

458.367
21.706
-160.192
-

53.424
24.747
-13.133
-2.551

19.396
30.234
-9.714
-1.486

73.520
26.651
-14.323
-2.199

631.507
103.338
-199.656
-6.742

988.230
94.638
-439.046
-12.315

Stand 31 december

24.000

319.881

62.487

38.430

83.649

528.447

631.507

Van de voorzieningen is een bedrag van € 362 miljoen als langlopend (langer dan een jaar) aan te
merken, waarvan circa € 45 miljoen langer dan vijf jaar.
FLO
In 2019 is € 1 miljoen verschoven van de voorziening FLO naar de voorziening Wachtgeld/WAO/WW
als gevolg van onder andere de overdracht van het AOW-hiaat. De voorziening is per eind 2019
geraamd op € 24 miljoen (20 rechthebbenden). Deze voorziening loopt door tot 2044.
Inkoop Max
De hoogte van de voorziening wordt eenmaal per jaar vastgesteld door middel van een actuariële
berekening. De voorziening Inkoop Max kan van jaar tot jaar fluctueren, vanwege de jaarlijkse
actualisatie van de onderliggende premietarieven en daaraan ten grondslag liggende parameters, zoals
de rekenrente en overlevingskansen.
In 2018 was een voorziening van € 458 miljoen (17.114 rechthebbenden) voor Inkoop Max opgenomen.
De inkopen in 2019 bedroegen € 160 miljoen (2018: € 403 miljoen). De mutaties in 2019 als gevolg van
uitstroom (overlijden, uit dienst treden en arbeidsongeschiktheid) en actualisatie van tarieven leidden
tot een toename van € 22 miljoen. Door deze mutaties stond de voorziening Inkoop Max eind 2019 op
een stand van € 320 miljoen (15.646 rechthebbenden). Deze voorziening heeft een looptijd tot en met
2022.
Wachtgeld/WW/WAO
Op basis van de actuele stand van 752 rechthebbenden (2018: 607 rechthebbenden) is in 2019 een
dotatie aan de voorziening Wachtgeld, WAO en WW gedaan van € 25 miljoen. Daarnaast verstrekte de
politie voor € 13 miljoen aan uitkeringen. De voorziening steeg per saldo met ongeveer € 9 miljoen tot
€ 62 miljoen. De stijging van de voorziening wordt veroorzaakt door een stijging van het aantal dossiers,
het arbeidsvoorwaardenakkoord 2018-2020 en de herrekening van het AOW-hiaat.

125

WIA
In 2017 is een voorziening gevormd in het kader van de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen
(WIA). De politie is eigenrisicodrager voor WIA-uitkeringen. In 2019 is op basis van het aantal
rechthebbenden per saldo € 30 miljoen aan de voorziening gedoteerd. Daarnaast is er € 10 miljoen
onttrokken voor het doen van uitkeringen.
Vangnetregelingen Veilig en Gezond Werken
Om in de komende jaren de verwachte uitgaven voor vangnetregelingen Veilig en Gezond Werken te
dekken, is een voorziening gevormd van € 84 miljoen. Op basis van de actuele informatie inzake
toegekende schade-uitkeringen en instroom van nieuwe medewerkers was gedurende 2019 in totaal €
27 miljoen gedoteerd. De schade-uitkeringen bedroegen in 2019 € 14 miljoen (2018: € 21 miljoen).

9.9 Langlopende schulden

Langlopende schulden
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

989.359
27.042

965.689
14.143

1.016.401

979.832

Langlopende leningen (19a)
Overige langlopende schulden (19b)
Totaal
Langlopende leningen (19a)

Langlopende leningen
Bedragen x € 1.000

Ministerie van Financiën overige
leningen *

Gemiddeld
rente
percentage

Stand per
31-122019**

Resterende
looptijd
> 1 - 5 jaar

Resterende
looptijd
> 5 jaar

0,76%

989.359

471.341

518.018

989.359

471.341

518.018

Stand 31 december
*
**

De leningen bestaan uit een aantal leningen met een verschillend rentepercentage.
Exclusief aflossingsverplichting 2020

Verloop langlopende leningen (19a)
Verloop Langlopende leningen
Bedragen x € 1.000
Ministerie van
Financiën
Conversielening
2019
2018
Beginstand 1 januari (langlopend)
Beginstand 1 januari (kortlopend)
Beginstand totaal 1 januari
Aantrekking
Aflossing
Stand per 31 december
Waarvan kortlopend
Stand 31 december

40.000
40.000
80.000

80.000
40.000
120.000

-40.000
40.000
-40.000
-

Ministerie van Financiën
Overige leningen
2019
2018

Leningen BNG

Totaal leningen

2019

2018

6.084
815
6.899

6.899
965.689
924.824
1.241
177.751
168.010
8.140 1.143.440 1.092.834
281.170
229.417
-1.241
-216.286
-178.811
6.899 1.208.324 1.143.440
-815
-218.965
-177.751

-40.000
80.000
-40.000

919.605
136.936
1.056.541
281.170
-169.387
1.168.324
-178.965

837.925
126.769
964.694
229.417
-137.570
1.056.541
-136.936

-6.899
-

40.000

989.359

919.605

-

6.084

2019

989.359

2018

965.689

Lening Ministerie van Financiën in verband met vermogensconversie
In 2011 is het afgeroomde eigen vermogen van de voormalige regiokorpsen omgezet in een
conversielening van € 400 miljoen met een rentepercentage van 3,27% (2018: 3,27%). Deze lening
wordt met € 40 miljoen per jaar in december afgelost. De hoogte van de openstaande hoofdsom van de
lening bedroeg eind 2019 € 40 miljoen. Het kortlopende deel is opgenomen onder de kortlopende
schulden. De laatste aflossing vindt plaats in 2020.

126

Overige leningen Ministerie van Financiën
De overige leningen van het Ministerie van Financiën dienen ter financiering van de investeringen in
vaste activa. De looptijden van deze leningen komen overeen met de looptijden van de betreffende
materiële vaste activa. In 2019 zijn voor de investeringen 2018, op basis van de Jaarrekening 2018
leningen aangegaan met een totale hoofdsom van € 281 miljoen. Vanwege de liquiditeitspositie zijn, in
afstemming met het Ministerie van JenV, in 2019 voor de gerealiseerde investeringen 2019 geen
leningen aangegaan.
De hoogte van de openstaande hoofdsom van deze leningen bedroeg eind 2019 in totaal € 1.168
miljoen, waarvan € 179 miljoen in 2020 wordt afgelost. Dit kortlopend deel is opgenomen onder de
kortlopende schulden. De laatste leningen worden in 2049 afgelost. Het gemiddelde rentepercentage in
2019 bedroeg 0,76% (2018: 0,97%). De leningen bij het Ministerie van Financiën zijn afgesloten onder
garantiestelling van het Ministerie van JenV. De hoogte van de afgegeven garantiestellingen ultimo
2019 bedraagt in totaal € 1,2 miljard.
Leningen BNG
Deze leningen waren vóór de vorming van de nationale politie rechtstreeks aangetrokken bij de Bank
Nederlandse Gemeenten (BNG). Tot 31 oktober 2019 hebben de aflossingen conform het
aflossingsschema plaatsgevonden, waarna de resterende vier leningen per 31 oktober 2019 vervroegd
zijn afgelost. Het gemiddelde rentepercentage in 2019 bedroeg 5,27% (2018: 5,29%).
Overige langlopende schulden (19b)

Verloop Overige langlopende schulden
Bedragen x € 1.000
2019

2018

Beginstand 1 januari (langlopend)
Beginstand 1 januari (kortlopend)
Beginstand totaal 1 januari
Investeringsbijdrage
Vrijval ten gunste van het resultaat
Stand per 31 december
Waarvan kortlopend

14.143
4.309
18.452
28.095
-7.285
39.262
-12.220

12.255
4.056
16.311
6.848
-4.707
18.452
-4.309

Stand 31 december

27.042

14.143

Dit betreft met name ontvangen renteloze investeringsbijdragen ter dekking van de afschrijvingen op
materiële vaste activa.

9.10 Kortlopende schulden

Kortlopende schulden
Bedragen x € 1.000

Kortlopend deel langlopende schulden*
Openstaande (rijks)bijdragen (20a)
Schulden personeel (20b)
Crediteuren en overlopende posten (20c)
Totaal

31 december
2019

31 december
2018

231.184
263.691
666.132
209.540

182.060
223.607
630.067
254.204

1.370.547

1.289.938

* Inclusief het kortlopende deel van de overige langlopende schulden, de investeringsbijdragen van € 12 miljoen (2018: € 4 miljoen).

In bovenstaande tabel hebben schulden een kortlopend karakter (korter dan een jaar). De reële waarde
van de schulden benadert derhalve de boekwaarde.

127

Kortlopend deel langlopende schulden
In 2019 is € 39 miljoen meer afgelost dan in de jaarrekening 2018 is opgenomen onder het kortlopend
deel langlopende schulden. Deze extra aflossingen betreffen aflossingen op de in 2019 aangetrokken
leningen voor investeringen in vaste activa 2018. In 2020 zal de politie op de langlopende schulden €
231 miljoen aflossen. In vergelijking met 2019 ligt dit kortlopende deel € 49 miljoen hoger. De stijging
wordt verklaard door de aflossing op nieuw afgesloten leningen in 2019 (€ 51 miljoen), en vrijval in 2020
op investeringsbijdragen (€ 10 miljoen). Daartegenover staat een daling als gevolg van de vervroegde
aflossing in 2019 van de BNG leningen ( € 1 miljoen) en de volledige aflossing in 2019 van 4 leningen
(€ 10 miljoen).
Openstaande (rijks)bijdragen (20a)

Openstaande (rijks)bijdragen
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

Openstaande bijdragen Ministerie van JenV
Openstaande bijdragen overig

251.105
12.586

210.112
13.495

Totaal

263.691

223.607

Openstaande bijdragen Ministerie van JenV
Bedragen x € 1.000
2019

2018

Stand 1 januari
Ontvangen bijdragen
Totaal bestedingen
Restitutie

210.112
6.118.095
-6.065.500
-11.602

162.980
5.799.201
-5.733.515
-18.554

Stand 31 december

251.105

210.112

Het saldo van de openstaande bijdragen van het Ministerie van JenV nam ten opzichte van 1 januari
2019 toe met € 41 miljoen. Zie Bijlage I voor nadere details.
Schulden personeel (20b)

Schulden personeel
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

Vakantiegeld, verlof- en overuren
Loonheffing en sociale verzekeringspremies
Overige schulden personeel

329.138
253.281
83.713

292.015
243.443
94.609

Totaal

666.132

630.067

Vakantiegeld, verlof- en overuren
Het saldo is het totaal aan opgebouwd recht op vakantie-uitkering van de in dienst zijnde medewerkers
en het resterend aantal verlof- en overuren (5,1 miljoen uren) aan het einde van het jaar. Het saldo
steeg ten opzichte van 2018 met € 37 miljoen wat voornamelijk werd veroorzaakt door de stijging van
de prijs van de openstaande vakantie uren.
Loonheffingen en sociale verzekeringspremies
De nog te betalen loonheffing en sociale verzekeringspremies hebben betrekking op de maand
december 2019. De stijging van € 10 miljoen werd met name veroorzaakt door een stijging van de
gemiddelde schaalsalarissen als gevolg van het arbeidsvoorwaardenakkoord 2018-2020.

128

Overige schulden personeel
De overige schulden personeel hebben onder andere betrekking op de afdracht van de
pensioenpremies (€ 58 miljoen), het vakantieloon (€ 12 miljoen) en kosten woon-werkverkeer december
(€ 6 miljoen). De overige schulden lieten ten opzichte van 2018 een daling zien van € 11 miljoen. Dit
kwam vooral door de afwikkeling van de schuld ABP die eind 2018 open stond.
Crediteuren en overlopende posten

Crediteuren en overlopende posten
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

Crediteuren
Overlopende posten
Overig

45.385
145.320
18.835

37.368
195.146
21.690

Totaal

209.540

254.204

Crediteuren
Het crediteurensaldo laat ten opzichte van 2018 een stijging zien van € 8 miljoen. Deze stijging is
voornamelijk toe te schrijven aan het grotere aantal openstaande facturen eind 2019. Dit komt doordat
in 2019 de crediteurenadministratie later afgesloten is waardoor meer crediteuren facturen geregistreerd
zijn die niet meer betaald konden worden.
Overlopende posten
Het saldo overlopende posten is ten opzichte van 2018 gedaald met € 50 miljoen. Dit wordt voor een
groot deel verklaard door het later afsluiten van de crediteurenadministratie. Doordat crediteuren later
afgesloten is, hoefden diverse stelposten niet opgenomen te worden. Deze zijn deels in het
crediteurensaldo opgenomen en voor een deel ook al betaald.
Overige kortlopende schulden
De overige kortlopende schulden zijn ten opzichte van 2018 in omvang met € 3 miljoen gedaald. Het
saldo bevat met name in beslag genomen gelden.

9.11 Financiële instrumenten

De politie maakt in de normale bedrijfsuitoefening gebruik van uiteenlopende financiële instrumenten
die de politie blootstellen aan met name kredietrisico en renterisico. Ter beheersing van deze risico’s
heeft de politie beleid opgesteld om deze risico’s te beperken. Dit beleid is vastgelegd in het
Treasurystatuut van de politie.
Kredietrisico
De politie loopt geen kredietrisico over de leningen opgenomen onder de financiële vaste activa,
aangezien deze leningen verstrekt zijn aan JenV of gerelateerd zijn aan JenV. De politie loopt een
beperkt kredietrisico over leningen en vorderingen opgenomen onder de vorderingen (exclusief de
vordering op JenV) en de liquide middelen. Door een actief debiteurenbeheer wordt dit risico beheerst.
Voor langdurige verhuurcontracten wordt het kredietrisico voor een deel afgedekt middels
bankgaranties.
Renterisico
De Politie loopt renterisico over renteherzieningen van bestaande leningen en over nieuw te financieren
bedragen. Het renterisico is niet afgedekt middels afgeleide rente-instrumenten.
Het beleid van de politie is gericht op het inperken van renterisico’s op langlopende financiering. De
omvang van de aflossingen en renteherzieningen bleven in 2019 binnen de in het Treasurystatuut
gestelde renterisiconorm van twintig procent van het begrotingstotaal. Het renterisico is zeer beperkt
aangezien bij het aangaan van leningen een rentevast periode tot het einde looptijd wordt
overeengekomen. Van de 77 lopende leningen zijn er vanuit het verleden nog een viertal leningen
waarbij een rentevast periode korter is dan de looptijd. Bij één lening loopt de rentevast periode af in

129

2022 en voor de andere drie in 2025. Bij de begroting wordt voor deze leningen en de toekomstige
leningen verschillende rekenrentes gehanteerd afhankelijk van de looptijd.
Valutarisico
De politie is voornamelijk werkzaam in Nederland en heeft een zeer beperkt valutarisico.
Liquiditeitsrisico en kasstroomrisico
De politie loopt een beperkt liquiditeitsrisico en kasstroomrisico aangezien JenV de bijdragen aan de
politie verstrekt. De liquiditeiten en kasstromen worden actief gemonitord aan de hand van een rollingforecast (dashboard). In dit dashboard wordt het verloop van de liquiditeiten getoond met daarin de
ontvangsten rijksbijdragen, de uitgaven en de leningen en toekomstige leningen bij het Ministerie van
Financiën.
9.12 Niet in de balans opgenomen activa en verplichtingen

Ingediende claims
De politie heeft een vordering op een leverancier van helikopters door een toewijzing van een claim
door een Amerikaanse rechter. Het hoger beroep loopt echter nog. Daarnaast heeft de politie een
aanvullende claim op deze leverancier ingediend bij de rechtbank Den Haag. Beide uitspraken worden
medio 2020 verwacht en er is nog geen betrouwbare inschatting te maken van de te ontvangen
bedragen, derhalve zijn deze claims nog niet als vordering in de balans verwerkt.
Niet in de balans opgenomen inkoopverplichtingen
Niet in de balans opgenomen inkoopverplichtingen betreffen doorlopende contracten die deel uitmaken
van de normale bedrijfsvoering. Voor veel contracten geldt dat de financiële verplichting afhangt van de
gevraagde dienst en/of de hoeveelheid producten. Indien dit variabel blijkt, is geen verplichting
gekwantificeerd in de onderstaande tabel. Voor andere contracten geldt een vast bedrag per jaar. De
belangrijkste verplichtingen betreffen doorlopende huurcontracten voor onroerend goed en afgesloten
contracten voor ICT.
Niet in de balans opgenomen voorzieningen
Conform het voorzieningenbeleid is een aantal voorzieningen niet in de balans opgenomen en zijn in
plaats daarvan als een niet in de balans opgenomen verplichting opgenomen. Het betreft de volgende
voorzieningen (met een materieel belang):
- Dienstjubilea; voor de berekening van deze verplichting is uitgegaan van de totale verwachte
nominale uitkering per medewerker rekening houdend met een bepaalde blijfkans.
- Langdurige zieken; betreft de verplichting voor het in de toekomst doorbetalen van beloningen
aan medewerkers die naar verwachting geheel of gedeeltelijk niet meer in staat zijn om
werkzaamheden te verrichten door ziekte of arbeidsongeschiktheid en waarvan deze ziekte of
arbeidsongeschiktheid gedurende het resterende dienstverband ook niet meer wordt
opgegeven. Voor de berekening van deze verplichting is uitgegaan van de verwachte
gemiddelde nominale uitkering (gebaseerd op een gemiddelde uitkering van 7 jaar) per
medewerker die per balansdatum 1 tot 2 jaar ziek zijn. Hierbij is rekening gehouden met een
verwachte instroom op basis van ziekteduur van 50% voor 1 jaar en 75% voor 1,5 jaar.
- De leegstand huisvesting is van zeer beperkte omvang en derhalve niet opgenomen in
onderstaande tabellen.
Niet in de balans opgenomen Verplichtingen 2019
Bedragen x € 1.000
Huur

ICT

Jubilea

LFU*

Langdurig
zieken

Overig**

Totaal

< 1 jaar
1 - 5 jaar
> 5 jaar

46.763
135.580
28.819

155.366
28.663
610

14.280
45.220
122.610

238.956
-

23.432
-

89.782
46.323
39

306.191
518.174
152.078

Totaal

211.162

184.639

182.110

238.956

23.432

136.144

976.443

130

Niet in de balans opgenomen Verplichtingen 2018
Bedragen x € 1.000

< 1 jaar
1 - 5 jaar
> 5 jaar
Totaal
*

**

Huur

ICT

Jubilea

45.720
171.311
-

115.139
60.789
3.346

13.213
45.881
120.615

Langdurig
zieken

22.547

Overig**

Totaal

62.607
12.601
-

236.679
313.129
123.961

217.031
179.274
179.709
22.547
75.208
673.769
Door de onzekerheid van het opnamepatroon van de levensfase-uren en het ontbreken van andere ervaringscijfers zijn alle LFU
verplichtingen gecategoriseerd tussen 1 en 5 jaar.
Onder overig zijn met name de facilitaire verplichtingen opgenomen zoals vervoer, catering en koffievoorzieningen.

Niet in de balans opgenomen LFU verplichtingen
Per 1 juli 2019 is de regeling levensfase-uren van kracht. Op grond van artikel 11 lid 3 van het Besluit
financieel beheer politie wordt in afwijking van artikel 375 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in de
balans geen verplichting opgenomen voor het saldo op het jaareinde met betrekking tot nog niet
opgenomen levensfase-uren. De gespaarde levensfase-uren van medewerkers worden, voor zover die
niet tot uitbetaling zullen komen, gepresenteerd als niet in de balans opgenomen verplichting. Er wordt
alleen een voorziening op de balans opgenomen voor zover het deel van de levensfase-uren naar
verwachting uitbetaling aan de medewerker met zich mee brengt zoals het geval is bij overlijden, ontslag
bij arbeidsongeschiktheid en tussentijds vertrek en er een betrouwbare inschatting van het uit te betalen
saldo te maken is. Omdat de regeling levensfase-uren pas met ingang van 1 juli 2019 van kracht is,
heeft de politie nog onvoldoende betrouwbare historische data beschikbaar om een betrouwbare
inschatting te kunnen maken van het opname-/ uitbetalingspatroon van de LFU uren. Als gevolg hiervan
kan er geen betrouwbaar onderscheid gemaakt worden tussen wel en niet uit te betalen uren en is er
geen voorziening voor LFU uren op de balans opgenomen. Hierdoor zijn alle opgebouwde LFU-uren
als niet in de balans opgenomen verplichting verwerkt. Op het moment dat er in de toekomst wel een
betrouwbaar onderscheid gemaakt kan worden tussen wel en niet uit te betalen uren, zal er wel een
voorziening in de balans opgenomen worden. Deze bedraagt dan maximaal het bedrag aan hetgeen nu
als niet in de balans opgenomen verplichting is opgenomen, hetgeen een materiele impact kan hebben
op het resultaat en het vermogen. De openstaande levensfase-uren (6,5 miljoen uren) zijn gewaardeerd
tegen een integraal uurtarief en bedraagt in 2019 € 239 miljoen.
Garanties Hypotheekfonds voor Overheidspersoneel
Voor leningen van het Hypotheekfonds voor Overheidspersoneel heeft het voormalige regiokorps
Drenthe sinds 1995 borgstellingen verleend aan het eigen personeel. Het betreffen in totaal 35 leningen.
Van deze leningen zijn er 7 verstrekt onder NHG, waardoor de politie over deze leningen geen risico
loopt. Van de overige 28 leningen bedraagt de borgstelling eind 2019 € 2 miljoen. Er zijn aan deze
borgstelling beperkte risico’s verbonden, aangezien de werkelijke waarde van het onroerend goed
groter is dan de aangegane borgstelling.
Ontvangen claims
De politie is en kan van tijd tot tijd betrokken worden bij juridische claims. Indien een uitkering of betaling
aan derden zeer waarschijnlijk is, zal een verplichting in de balans worden genomen. Ten aanzien van
de claim schietincident in Alphen aan den Rijn is door de Hoge raad een uitspraak gedaan die in het
nadeel is van de Politie. De aansprakelijkheidspolis van de politie dekt vooralsnog de kosten. Deze
uitspraak kan leiden tot meer juridische claims waarvan de financiële omvang niet betrouwbaar is vast
te stellen, derhalve is geen voorziening in de balans opgenomen. Het valt niet uit te sluiten dat dit
materiële financiële impact zou kunnen hebben op de vermogenspositie, resultaten en/of kasstromen
van de politie.
Veilig en Gezond Werken (schade-uitkeringen)
Uit hoofde van de zogeheten restschade in het kader van Veilig en Gezond Werken is een
driehonderdtal dossiers gemeld. De omvang en uitstroom van middelen zijn niet opgenomen als
verplichting en niet als voorziening omdat op basis van de huidige informatie en zeer lange
doorlooptijden van dossiers, een verplichting niet nauwkeurig en betrouwbaar is in te schatten.

131

De Belastingdienst en de politie hebben een verschil van inzicht over de interpretatie van de wet met
betrekking tot het belast of onbelast uitkeren van schade-uitkeringen in het kader van erkenning
beroepsziekten. De politie is van mening dat deze uitkeringen geen onderdeel vormen van het loon van
de medewerkers en derhalve onbelast uitgekeerd kunnen worden, net als de overige uitkeringen in het
kader van PTSS die de politie kent. Voor deze overige PTSS uitkeringen is al eerder met de
Belastingdienst overeengekomen dat deze onbelast kunnen worden uitbetaald. Om duidelijkheid te
krijgen over de interpretatie van de wet wordt, in overleg met de Belastingdienst, een procedure
voorbereid. De uitkomst van deze procedure kan mogelijk een financiële impact hebben voor de politie
in een range van € 20 tot € 25 miljoen. De politie acht de kans dat zij de procedure wint groter dan de
kans dat zij deze verliest. Het verloop van deze procedure kan enkele jaren duren.

132

10. Toelichting op het kasstroomoverzicht
Het jaar 2019 kende een positieve kasstroom van € 2 miljoen.
Kasstroom bedrijfsactiviteiten
De bedrijfsactiviteiten vertoonden een positieve kasstroom, voornamelijk door mutaties in de
openstaande rijks- en overige bijdragen, crediteuren en nog te betalen kosten.
De openstaande rijksbijdragen namen toe door de ontvangst van bijdragen die niet volledig zijn besteed
in 2019.
Kasstroom investeringsactiviteiten
De negatieve kasstroom uit investeringsactiviteiten vloeide vooral voort uit investeringen in ICT,
huisvesting en vervoer en uit desinvesteringen, veelal vanwege volledig afgeschreven activa. Ten
opzichte van de begroting lagen de investeringen € 95 miljoen hoger wat met name veroorzaakt wordt
door hogere automatiseringsinvesteringen, waardoor de kasstroom negatiever was dan in de begroting
voorzien. Zie voor een nadere beschrijving de toelichting op de materiële vaste activa.
Kasstroom financieringsactiviteiten
De financieringsactiviteiten lieten een positieve kasstroom zien. In 2019 zijn nieuwe leningen
aangegaan voor in 2018 gerealiseerde investeringen (€281 miljoen). De investeringen 2019 zijn nog
niet omgezet in een lening. Totaal is in 2019 € 220 miljoen afgelost op lopende leningen.

133

11. Bedrijfsvoeringsparagraaf
Algemeen

In de bedrijfsvoeringsparagraaf verantwoordt de korpschef zich over de navolgende onderwerpen:
financiële rechtmatigheid, financieel en materieel beheer (voor zover van belang voor de jaarrekening /
in relatie tot financiële rechtmatigheid) en misbruik en oneigenlijk gebruik.
In 2019 bouwde de politie verder aan het verstevigen van de bedrijfsvoering. De visie op control werd
herijkt en de daaruit voortvloeiende verbeteracties zijn in gang gezet. Voor een groot aantal
bedrijfsadministraties is een specifieke kwaliteitsslag in gang gezet. Voor zover de verbeteringen nog
geen effect hebben gehad op de kwaliteit van het jaarrekeningproces, zijn compenserende maatregelen
getroffen. Voorts werd ingezet op de implementatie van het ‘three lines of defense’ model, dat zich richt
op borging van de betrouwbaarheid van de financiële informatievoorziening.
Deze paragraaf gaat in op afwijkingen en aandachtspunten die voortvloeien uit de reguliere planningen controlcyclus en de uitgevoerde audits. Deze zijn onder meer gebaseerd op interne risicoanalyses,
interne rapportages van de verantwoordelijke managers en auditrapportages van concern audit.
De bedrijfsvoeringsparagraaf bevat zowel de belangrijkste tekortkomingen in het interne beheer als de
aandachtspunten. De afwijkingen die – met betrekking tot de financiële rechtmatigheid – als geheel en
die welke boven de rapportagetoleranties uitkomen, zijn specifiek verantwoord.
Financiële rechtmatigheid

De financiële onrechtmatigheid bedroeg voor 2019 in totaal € 160 miljoen, waarvan € 158 miljoen (2018:
€ 170 miljoen) betrekking heeft op afwijkingen ten aanzien van de naleving van de aanbestedingsweten regelgeving (gebaseerd op de uitkomsten van een inkoopmonitor c.q. spendanalyse).
Voor een bedrag van in totaal € 7 miljoen heeft de politie de financiële rechtmatigheid niet kunnen
vaststellen (onzekerheid). Daarnaast heeft de politie van een gering aantal facturen in een steekproef
op de inkopen niet kunnen vaststellen dat de juiste (in de aanbesteding overeengekomen) prijs is
gehanteerd.
Algemeen

Op 16 november 2018 is het controleprotocol voor de jaarrekening van de politie in de Staatscourant
gepubliceerd. De politie neemt de vastgelegde rapporteringtoleranties in acht bij de opstelling van de in
de bedrijfsvoeringsparagraaf opgenomen verantwoording over de financiële rechtmatigheid. Indien de
rapporteringstolerantie wordt overschreden dient het totale bedrag aan fouten door de korpschef in de
bedrijfsvoeringsparagraaf te worden vermeld.
Vermelding van fouten geschiedt per onderwerp (post of onderwerp in de jaarrekening) met een
ondergrens van 10 procent van de materialiteit voor fouten en onzekerheden. Dat betekent dat
overschrijdingen met betrekking tot de financiële rechtmatigheid expliciet worden toegelicht wanneer
deze per post de waarde van € 5,6 miljoen overschrijdt. Dat geldt ook voor alle onzekerheden boven de
€ 16,5 miljoen.
Onder rechtmatigheid wordt verstaan de comptabele rechtmatigheid, oftewel het in overeenstemming
zijn met de begroting en met de regelingen in het Kader Financiële Rechtmatigheid van het
controleprotocol. Dit geldt uitsluitend voor zover deze regelingen de uitkomst van de financiële
transacties beïnvloeden, die in de jaarrekening zijn opgenomen.
Onlangs is het toetsingskader voor de financiële rechtmatigheid vastgesteld. Het toetsingskader is zowel
een verantwoordingskader voor de politie voor deze bedrijfsvoeringsparagraaf als een controlekader
voor de accountant. Het Controleprotocol voor de jaarverantwoording politie 2019, de daarin
opgenomen Algemene Wet- en regelgeving en het Kader financiële (comptabele) rechtmatigheid
vormen het uitgangspunt voor het toetsingskader.

134

Hieronder volgt voor de belangrijkste rechtmatigheidsthema’s een nadere toelichting
Naleving aanbestedingswet- en regelgeving

Met behulp van een inkoopmonitor c.q. spendanalyse is over 2019 ten aanzien van de naleving van de
aanbestedingswet- en regelgeving een totaalbedrag ter grootte van € 158 miljoen (2018: € 170 miljoen)
aan afwijkingen geconstateerd.
Het effect van het versterken van de inkoopfunctie klinkt door in de omvang van de feitelijke
onrechtmatigheid, die over het jaar 2019 3 procent van de rijksbijdrage bedroeg. Het onderstaand
overzicht geeft de uitkomsten weer van de eindejaar toetsen 2018 en 2019.
bedragen x € 1.000.000

Rechtmatigheid op inkopen
Leveranciers

Geanalyseerde financiele
stroom
2019
2018

Onrechtmatige inkopen
2019

2018

158

170

> Europese aanbestedingsgrens

117

122

< Europese aanbestedingsgrens

41

48

Totaal

2.218

2.098

Aansluiting bij rijksbegrotingsvoorschriften

Voor de bepaling van de doelstelling voor de rechtmatigheid sloot de politie aan bij de
Rijksbegrotingsvoorschriften en de door zbo’s gehanteerde uitgangspunten. Zo probeerde de politie de
rechtmatigheid meer procesgericht en minder aan de hand van gedetailleerde gegevenscontrole vast
te stellen. De opzet, het bestaan en de werking van de inkoopprocessen en systemen was dusdanig
dat kanteling naar deze procesgerichte benadering was ingezet. Uit interne toetsing bleek dat de
naleving in voldoende mate aansloot op de wettelijke kaders. Voor inkopen boven € 221.000 waren dat
de richtlijnen in het kader van het Europese Aanbestedingsrecht en voor inkopen onder de € 221.000
de richtlijnen uit de Gids Proportionaliteit.
In de Rijksbegrotingsvoorschriften van de Rijksoverheid werd in de departementale jaarverslagen voor
organisatieonderdelen waarvoor een eigen begrotingsartikel is ingericht (voor de politie is dat het geval),
5 procent als tolerantiegrens gehanteerd. In 2018 heeft de korpsleiding in afstemming met het ministerie
van J&V in afwijking van de haar opgelegde normering de ambitie vastgelegd van maximaal 5%
financiële inkooponrechtmatigheid in 2018 dalend naar 3 procent na 2021.
Los van opzet, bestaan en werking van interne werkprocessen was het succesvol afwikkelen van
externe juridische procedures door derden ingesteld tegen inkoopbesluiten een bewijs van de kwaliteit
van de inkoopfunctie. De politie werd de afgelopen jaren op een na in alle procedures in het gelijk
gesteld.
Onrechtmatigheid buiten de directe invloedsfeer van de politie

In de financiële verantwoording waren baten en lasten voor activiteiten op het gebied van C2000
opgenomen, omdat in de begroting van de politie de bijzondere bijdrage voor C2000 waren opgenomen.
De besluitvorming over de aanwending van deze middelen vond in opdracht van de minister in
afstemming met de samenwerkende partners plaats. De minister had besloten niet alle C2000activiteiten aan te besteden en daarmee kon er sprake zijn van geïmporteerde onrechtmatigheid. Het
bedrag was beperkt.
In sommige gevallen was onrechtmatigheid een gevolg van een afspraak tussen de politie en het
ministerie van JenV. Bijvoorbeeld de aanbesteding van tolken, waar door aansluiting bij het programma

135

“Tolken in de Toekomst” op verzoek van JenV werd afgezien van een tussentijdse aanbesteding, die
de markt en de voortgang van het programma kon verstoren. De inkoop van diensten van tolken was
groot € 13 miljoen waarvan € 10,1 miljoen onrechtmatig (2018: €9,8 miljoen).
Daarnaast was de aanbesteding van de medische arrestantenzorg in afstemming met het ministerie
niet in 2018 afgerond. Het ging bij medische arrestantenzorg in totaal om een bedrag van kosten van
circa € 12,6 miljoen waarvan een beperkt deel ter grootte van € 0,9 miljoen (2018: € 0,9 miljoen) als
financieel
onrechtmatig
werd
aangemerkt.
Inkopen bij het Rijk en bij andere overheden

De politie maakte waar mogelijk gebruik van kennis, mensen en middelen van het Rijk en andere
overheidsorganisaties. Vastgesteld is echter dat een deel van deze opdrachten onder de werking van
de Aanbestedingswet 2012 vielen. In principe moesten deze opdrachten worden aanbesteed en
mochten zij niet rechtstreeks worden gegund aan een andere overheidspartij. Hiervoor was een
afwegingsproces bij de dienst Verwerving en bij de Inhuurdesk van de dienst HRM ingeregeld waarbij
het doelmatigheidscriterium de doorslag gaf of een opdracht in de markt gezet werd of niet. Dit heeft
geleid tot een inkooponrechtmatigheid van € 27,4 miljoen (2018 € 26 miljoen).
Onzekerheden inzake de gehanteerde prijs op de inkoopfacturen

Voordat een inkoopfactuur betaalt wordt, dient vastgesteld te worden dat het gefactureerde bedrag
overeenstemt met de met de leverancier gemaakte prijsafspraken tijdens de aanbesteding. Op basis
van een steekproef op de inkopen heeft de politie voor een gering aantal posten niet kunnen vaststellen
dat de juiste prijs is gehanteerd, de hier uit voortvloeiende onzekerheid kan de politie niet kwantificeren.
Mede naar aanleiding hiervan werd het beleid op het gebied van de factuurcontrole aangescherpt en
werden de controles geïntensiveerd.
Fouten onder de rapportagetolerantie

Het naleven van de in het treasury statuut opgenomen limieten van saldi van debitcards, creditcards en
kassen was niet in alle situaties geheel gerealiseerd. Voor de inbeslaggenomen gelden gold dat deze
nog niet korpsbreed rechtstreeks afgerekend werden met het Openbaar Ministerie. De betreffende
overschrijdingen lagen ver onder de rapportagetolerantie.
De naleving van de personele regelingen van de politie werd intensief intern gecontroleerd. Op basis
van steekproeven zijn enkele afwijkingen (fouten en onzekerheden) geconstateerd onder de hiervoor
genoemde specifieke rapportagetoleranties. De meeste onzekerheden hadden betrekking op het
ontbreken van de onderbouwing van de kosten van dienstreizen.
Financieel – en materieel beheer
Naleving Algemene verordening gegevensbescherming/cyber security

De verbetering van informatiebeveiliging vraagt blijvend aandacht. De verbeterpunten lagen onder
andere op het gebied van uitfaseren van oude systemen, het aanscherpen van het autorisatiebeheer
en het uitbreiden van logging en monitoring.
Cyber security
Het Programma Cybersecurity richtte zich op het digitaal weerbaarder maken van de politie onder
andere door extra beveiligingsmaatregelen te implementeren en de bewustwording van de digitale
dreiging te vergroten. In 2019 startte een Security Awareness campagne waarbij ook de procedure voor
datalekken onder de aandacht van de medewerkers is gebracht.
AVG/WPG
In 2019 startte de politie met de verdere verbetering van het proces van toegangsverstrekking tot de
bedrijfsvoeringsapplicaties.

136

De implementatie van de AVG richtte zich vooral op de persoonsregistraties binnen de bedrijfsvoering.
Binnen de bedrijfsvoering voerde het programma Privacy regie over de door de diensten additioneel te
treffen AVG-maatregelen. De inventarisatie van alle gegevensverwerkingen vergde meer capaciteit dan
initieel verwacht. Na inventarisatie volgt de uitvoering van de risicoanalyses. Omdat de risicoanalyses
in belangrijke mate de basis vormen van compliance, wordt er een extra inspanning gepleegd om
compliant te worden. Het programma Wpg is nagenoeg afgerond.
ICT-hulpmiddelen

De uitgifte van ICT-hulpmiddelen op locatie en aan personeelsleden lag in de ondersteuningssystemen
van de ICT-helpdesk vast. Deze registratie was niet volledig gekoppeld aan de financiële administratie.
De aansluiting tussen beide kon voor een bedrag ad € 7 miljoen niet worden aangetoond (2018: € 30
miljoen).
Bedrijfsvoeringssystemen

In 2019 startte een meerjarig traject dat moeten leiden tot vervanging van de voornaamste
bedrijfsvoeringsystemen. De doelarchitectuur werd uitgewerkt en een roadmap om vanuit de huidige
situatie hiertoe te komen. Deze vernieuwing was noodzakelijk om meer flexibiliteit en bedrijfszekerheid
te bieden in de ondersteuning van het operationele politiewerk.
Misbruik en oneigenlijk gebruik

In een grote en complexe organisatie als de politie is het voorkomen van misbruik en oneigenlijk gebruik
van politiesystemen en bedrijfsvoeringssystemen van groot belang. Het stelsel van beheersmaatregelen
is daarop ingericht. Zowel bij indiensttreding als daarna werd continue aandacht gevraagd voor het
ethisch handelen van de medewerkers. Daarnaast was een stelsel van sanctiemogelijkheden
operationeel. Kleine overtredingen werden daarbij afgedaan door de lijnchef, zwaardere overtredingen
werden afgehandeld door het betreffende team Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK). In 2019 zijn
minder dan 5 zaken door VIK afgehandeld die betrekking hadden op het daadwerkelijk misbruik en/of
oneigenlijk gebruik van bedrijfsvoeringsystemen.

137

12. Gebeurtenissen na balansdatum
Meldkamers
Met ingang van 1 januari 2020 is de Wijzigingswet Meldkamers van toepassing. Dit betekent dat het
beheer van de meldkamers en Multi domein centraal bij de politie wordt belegd. Het Ministerie van JenV
zal ter dekking van de gezamenlijke lasten voor personeel, ICT, huisvesting en overige diensten aan de
politie een bijzondere bijdrage Multi domein verstrekken.
Corona
In 2020 is ook Nederland getroffen door de uitbraak van het Corona-virus. Er zijn nog veel onzekerheden
over de impact die dit gaat hebben op de politie, onder meer op de inzetbaarheid van de medewerkers.
De gebeurtenissen na balansdatum in relatie tot het corona-virus hebben geen materiële invloed op de
jaarrekening 2019.

138

13. Ondertekening

139

Overige gegevens

140

14. Overige gegevens
14.1 Bepalingen inzake resultaatbestemming

In het Besluit financieel beheer politie is opgenomen dat het eigen vermogen van de politie uitsluitend
bestaat uit een algemene reserve. Het exploitatieresultaat van enig jaar wordt toegevoegd of onttrokken
aan de algemene reserve.

141

14.2 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant

142

143

144

145

146

Bijlagen

147

15. Bijlagen bij de Jaarrekening
I: Staat van overdrachten en bestedingen (rijks)bijdragen
Staat van overdrachten en bestedingen (rijks)bijdragen
Bedragen x € 1.000
Onderwerp

Algemene bijdrage Ministerie van JenV
Algemene bijdrage J&V
Bijzondere bijdragen Ministerie van JenV
112 verbetertraject
Aanpak uitreizigers
Analysecapaciteit vreemdelingenketen
Asielstroom (registratie)
Bestrijding mensenhandel
Contourennota opsporing
CTER
Cybersecurity
Digitalisering en cybercriminaliteit
Investering aanpak cybercriminaliteit
DSI
E&S
FEC
Financial Intelligence Unit (FIU)
Frictiekosten RST
Hoekstra
ICT en onderwijs
Implementatie Europese vuurwapenrichtlijn
Individuele beoordeling slachtoffers
Internet Referral Unit (IRU)
Kandidatenprogramma
Liaisons
LMO landelijke projectkosten
Noodhulp Sint Maarten
Ondermijningsfonds
Onderzoeksprogramma politiefunctie
Passenger Information Unit (PIU)
Programma Afpakken
Programma Intelligence
Programma Minder regels
Recht doen aan slachtoffers
Regeerakkoord (€ 52 mln tranche 2018)
Regeerakkoord incidenteel
School voor Politieleiderschap
Stroomstootwapen
Team Verkeershandhaving
Uitvoering MD-traject Cariben PA
Verlichting BPZ
Versterking gebiedsgerichte inzet
Vorming nationale politie

Aangepast
beginsaldo*
a

Ontvangsten

Beschikbaar

Bestedingen **

Restitutie

Eindsaldo

b

c (a+b)

d

e

f (c-d-e)

-

5.700.749
5.700.749

5.700.749
5.700.749

5.700.749
5.700.749

-

-

148.920
815
3.064
635
9.136
1.461
15.300
676
11.550
15.636
528
13.555
200
2.632
380
1.254
94
-31
14.766
-1.612
1.095
501
69
-1.369
52.000
115
6.333
137

269.563
2.700
435
1.600
6.000
20.006
1.500
70.282
1.088
1.180
2.400
707
1.228
6.700
2.200
4.422
4.000
3.182
765
2.000
2.578
7.931
1.100
17.100
30.000
49.414
166
10.000
8.880
10.000

418.483
815
5.764
1.070
9.136
3.061
15.300
676
17.550
35.642
2.028
83.837
200
1.088
1.180
2.400
3.339
380
1.228
6.700
3.454
94
4.391
18.766
1.570
765
2.000
3.673
7.931
501
69
-269
52.000
17.100
115
30.000
49.414
166
10.000
15.213
10.137

234.407
218
2.578
160
6.403
1.267
2.960
125
6.237
33.290
1.632
66.373
200
1.088
1.180
278
380
6.700
1.794
94
4.071
5.534
1.570
1.786
7.931
64
69
606
2.269
4.227
115
49.414
2.994
13.636
7.165

11.527
11.527
-

172.549
597
3.186
910
2.733
1.794
12.340
551
11.313
2.352
396
5.937
2.400
3.061
1.228
1.660
320
13.232
765
2.000
1.887
437
-875
49.731
12.873
30.000
166
7.006
1.577
2.972

148

Staat van overdrachten en bestedingen (rijks)bijdragen
Bedragen x € 1.000
Onderwerp

Aangepast
beginsaldo*
a

Ontvangsten

Beschikbaar

Bestedingen **

Restitutie

Eindsaldo

b

c (a+b)

d

e

f (c-d-e)

Overige bijdragen Ministerie van JenV
AAI honden
Aanpak mensenhandel
Amber Alert
ARPro
Bart!
Beheerkosten Politieonderwijsraad (POR)
Big Data
Blockproof
Burgernet
Coördinatie uitzendingen
Cybercriminaliteit jeugdcampagne
Cyber enabled
Digitaal Opkopersregister (Stop Heling)
EMPACT
FIU
GMS
Heling/e-learning
Internationale politiesamenwerking
Internationale politiesamenwerking: Coke connection
Internetaanpak
JOP 2.0
Kwaliteitsimpuls Overlijdensonderzoeken
Landelijke database kinderpornografie
Meldkamerdomein
On The Spot
Ondermijning
Ontwikkeling integrale hic-aanpak
Osint training
PIDS 2018-2019
Programma Digitalisering Strafrechtketen
RAC
Recht doen aan slachtoffers
Registratiekaart
RST investering tapfaciliteit
Team Dreigingsmanagement
Uitzendingen
Verbeterslag aanpak huiselijk geweld en kindermishandeling
Vergoedingwerkplekken ZSM
Overige bijdragen JenV

56.055
2
350
550
-31
167
652
-131
-258
100
234
123
182
986
2.081
31
1.840
122
85
87
42.887
47
57
11
138
-121
290
138
3.714
234
1.487

147.783
1.191
31
790
50
2.140
427
50
11
-12
5.953
1.799
250
1.200
15
320
121.912
60
30
1.749
356
1.100
70
60
150
7.400
680
-

203.836
2
350
1.741
167
1.442
-131
50
1.882
427
150
234
134
170
6.939
3.880
281
3.040
15
122
85
320
87
164.799
47
57
11
60
168
1.749
235
1.390
70
60
288
11.114
234
680
1.487

125.682
283
1.300
59
750
-131
1.220
86
150
234
129
103
5.711
1.536
544
15
68
61
21
104.816
85
1
60
157
1.749
261
606
60
192
4.401
158
680
319

75
5
15
47
10
-

78.078
2
67
441
108
692
50
662
341
67
1.228
2.344
266
2.496
54
85
259
66
59.983
-28
11
-26
784
70
96
6.713
76
1.168

Overige bijdragen
EU-subsidies
SAOP
Bijdragen overige ministeries
Overige bijdragen (gemeenten en derden)

13.074
6.705
1.996
4.566
-193

35.779
832
1.662
23.530
9.754

48.853
7.537
3.658
28.096
9.561

33.413
1.921
1.498
23.188
6.806

4.420
67
100
4.253
-

11.020
5.549
2.060
655
2.755

Totaal (rijks)bijdragen

218.049

6.153.874

6.371.921

6.094.251

16.022

261.647

*
**

***

Conform de bepalingen in het Besluit Financieel Beheer Politie komen algemene bijdragen altijd volledig ten gunste van het resultaat in het
boekjaar waarin zij ontvangen zijn.
De totale bestedingen bestaan uit exploitatiekosten, investeringsbijdragen en uitgaven via de balans verwerkt. Aansluiting met
exploitatierekening:

Bijzondere bijdragen JenV: het verschil tussen de in de jaarrekeningverantwoorde bate bijzondere bijdragen ad € 208 miljoen en het
bedrag besteed in het boekjaar betreft de besteding van investeringsbijdragen (€ 25 miljoen) en uitgaven via de balans (€ 3 miljoen)
voor in totaal € 28 miljoen.

Overige bijdragen JenV: het verschil tussen de in de jaarrekeningverantwoorde bate overige bijdragen JenV ad € 96 miljoen en het
bedrag besteed in het boekjaar betreft de besteding van investeringsbijdragen ( € 3 miljoen) en uitgaven via de balans (€ 26 miljoen)
voor in totaal € 29 miljoen.
Verschil met openstaande bijdragen JenV (totaal € 263.691) betreft € 2.044 en is opgenomen onder de vorderingen.

149

II: Besteding bijdragen vorming nationale politie

Exploitatierekening

Bedragen x € 1.000

Jaarrekening
2019

Begroting
2019

Jaarrekening
2018

7.165
7.165

10.000
10.000

9.863
9.863

Personeel
Rente
Opleiding en vorming
Huisvesting
Vervoer
Verbindingen en automatisering
Geweldsmiddelen en uitrusting
Operationeel
Beheer

6.908
164
8
85

20.810
1.300
-

9.196
438
28
89
5
107

Totaal exploitatiekosten

7.165

22.110

9.863

-

-12.110

-

Bijdragen
Bijdragen JenV
Overige bijdragen
Totaal bijdragen

Exploitatiekosten

Exploitatieresultaat

Toelichting
Voor de vorming van de Nationale Politie stelt het Ministerie van JenV specifieke bijdragen beschikbaar
om de tijdelijke frictiekosten op te vangen. Het gaat hoofdzakelijk om vergoedingen voor
vertrekstimuleringsregelingen, kosten van outplacement en omscholing en vergoedingen voor extra
woon- werkverkeer.
In 2019 werden voornamelijk kosten gemaakt voor de tegemoetkomingen woon-werkverkeer in het
kader van het LSS. De bestedingen in 2018 betroffen met name de digitalisering p-dossiers, kosten
vanuit Bezwaar en Beroep Personele Reorganisatie en eveneens kosten voor de tegemoetkomingen
woon- werkverkeer.
III: Recherchesamenwerkingsteam (RST)

Exploitatierekening RST*

Exploitatierekening RST
Bedragen x € 1.000
Jaarrekening
2019

Begroting
2019

Jaarrekening
2018

19.319
19.319

26.303
26.303

18.188
18.188

Personeel
Rente
Opleiding en vorming
Huisvesting
Vervoer
Verbindingen en automatisering
Geweldsmiddelen en uitrusting
Operationeel
Beheer

10.728
599
1.444
550
3.162
8
2.441
387

17.298
500
1.298
720
2.949
83
2.889
566

10.367
412
1.260
639
2.940
38
2.466
66

Totaal exploitatiekosten

19.319

26.303

18.188

-

-

-

Bijdragen
Bijdragen
Totaal bijdragen

Exploitatiekosten

Resultaat uit normale bedrijfsvoering
*

In de jaarrekening is het Team Bestrijding Ondermijning (TBO) opgenomen in de Bijlage RST, omdat het TBO organisatorisch onderdeel is
van het RST.

150

Balans RST

Balans RST (na resultaatbestemming)
Bedragen x € 1.000
31 december
2019

31 december
2018

VASTE ACTIVA
Materiële vaste activa
Totaal vaste activa

3.413
3.413

2.628
2.628

VLOTTENDE ACTIVA
Vorderingen en overlopende activa
Rekening-courant politie
Liquide middelen
Totaal vlottende activa

466
1.292
1.758

126
1.864
1.115
3.105

TOTAAL ACTIVA

5.171

5.733

31 december
2019

31 december
2018

EIGEN VERMOGEN

-

-

VOORZIENINGEN

-

-

LANGLOPENDE SCHULDEN

-

-

KORTLOPENDE SCHULDEN
Openstaande (rijks)bijdragen
Schulden personeel
Crediteuren en overlopende posten
Rekening-courant politie
Totaal kortlopende schulden

1.304
518
663
2.686
5.171

4.473
475
785
5.733

TOTAAL PASSIVA

5.171

5.733

ACTIVA

PASSIVA

151

IV: Aan de Politieacademie ter beschikking gestelde middelen

Aan de Politieacademie ter beschikking gestelde middelen
Bedragen x € 1.000
2019

2018*

Exploitatiekosten
Personeel
Rente
Opleiding en vorming
Huisvesting
Vervoer
Verbindingen en automatisering
Geweldsmiddelen en uitrusting
Operationeel
Beheer

108.408
17.668
19.806
3.962
7.555
927
2.848
3.542

106.344
3.208
15.595
21.053
4.344
6.678
950
2.121
5.427

Totaal

164.716

165.720

* De vergelijkende cijfers 2018 zijn aangepast op basis van verbeterd inzicht in de toerekening van de personele lasten.

152