Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 207

Wijziging van de wetgeving op het beleidterrein
van het ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid in het kader van de
harmonisatie en aanscherping van de
sanctiemogelijkheden ter versterking van de
naleving en handhaving en bestrijding van
misbruik en fraude (Wet aanscherping
handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving)

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 juni 2012
Tijdens de plenaire behandeling van het wetsvoorstel «aanscherping
handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving» (de fraudewet) (Handelingen II 2011/12, nr. 101, behandeling Sanctiebeleid SZW-wetgeving) heb
ik uw Kamer toegezegd haar te informeren over de inhoud van de
voorgenomen algemene maatregel van bestuur (AMvB) behorende bij dit
wetsvoorstel. Daarnaast is toegezegd dat de staatssecretaris de nog
openstaande vragen van de eerste termijn schriftelijk beantwoordt. Met
bijgaande brief geef ik, mede namens de staatssecretaris van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, invulling aan deze toezeggingen.
Inhoud voorgenomen algemene maatregel van bestuur (AMvB)
«aanscherping handhaving en sanctiebeleid SZW-wetgeving»
De voorgenomen AMvB biedt een nadere invulling van de hoofdlijnen van
het nieuwe stelsel, zoals die zijn opgenomen in de wet. De AMvB bevat
onderdelen op het terrein van sociale zekerheidswetten en de arbeidswetten. Bijgevoegd treft u als bijlage een samenvatting van de voorgenomen AMvB aan.
Openstaande vragen eerste termijn
Boetehoogtes
De leden van de fractie van de SP vragen waarom er niet gekozen is voor
het laten oplopen van de boetebedragen in de sociale zekerheid,
vergelijkbaar zoals bij bedrijven.
In de arbeidswetten wordt gewerkt met boetenormbedragen die gelden
als maximum boetenormbedrag. Binnen deze wetten is het niet mogelijk

kst-33207-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

1

om het benadelingsbedrag te berekenen. Wel wordt bij de vaststelling van
de maximale boetenormbedragen rekening gehouden met het wederrechtelijk verkregen voordeel in algemene zin. Bij de eerste overtreding is het
boetenormbedrag 100%, bij de tweede 200% en bij de derde 300%. Bij
fraude met uitkeringen is het wel mogelijk om het benadelingsbedrag te
berekenen. Nu is de boete van de eerste overtreding 10% van het
benadelingsbedrag en bij de tweede overtreding 15% met een maximum
van € 2 269. Met dit wetsvoorstel laten we de boetes aansluiten bij de
echte omvang van de fraude. Bij de eerste overtreding wordt de boete
even hoog als het fraudebedrag (100%), bij herhaling van de overtreding
wordt de boete verhoogd (150% van het benadelingsbedrag).
Beleidsvrijheid gemeenten
De leden van onder meer de fractie van de ChristenUnie en het CDA
hebben vragen gesteld over de signalen waaruit blijkt dat gemeenten te
weinig doen aan fraudebestrijding en de inperking van de beleidsvrijheid
van gemeenten.
Uit een aantal onderzoeken van de Inspectie SZW blijkt bijvoorbeeld dat er
ruimte is voor verbetering van de uitvoerings- en handhavingspraktijk van
de WWB door gemeenten. Uit deze onderzoeken blijkt bijvoorbeeld dat er
op het terrein van de re-integratie van bijstandsontvangers knelpunten
liggen: 50% ervaart geen druk vanuit de gemeente om weer te gaan
werken. Er is nog te weinig inzet op uitstroom naar flexibele (deeltijd-)
banen. Ook blijkt uit deze Inspectie-rapporten dat gemeenten soms meer
inspanningen kunnen plegen om inkomsten uit arbeid te verrekenen met
WWB of terug te vorderen.
Uitgangspunt van het kabinet is dat fraude niet mag lonen. Dit betekent
dat mensen met een ten onrechte ontvangen uitkering alles terug moeten
betalen. Veel gemeenten hebben dit uitgangspunt al in hun verordeningen
opgenomen. Maar de uitvoeringspraktijk kan per gemeente sterk
verschillen omdat gemeenten nu nog beleidsvrijheid hebben op dit punt.
Ook staat er nog een hoog bedrag aan verwijtbare vorderingen open bij
gemeenten. Gelet op de verschillen in uitvoeringspraktijk is het kabinet
van oordeel dat een verplichting tot terugvordering en oplegging van
boetes wenselijk is. Dit leidt tot meer helderheid over de gevolgen van
niet-naleving, meer gelijke behandeling en rechtszekerheid en bevordert
het draagvlak voor de sociale zekerheid. Gemeenten worden daarom
verplicht om verwijtbaar ten onrechte betaalde uitkeringen terug te
vorderen. Dat geldt nu al voor UWV en de SVB en gaat dus ook voor
gemeenten gelden. Rechtsgelijkheid betekent dat niet alleen sprake is van
uniformiteit bij de terugvordering en de sancties, maar ook bij de
uitvoering zoals de incasso. Om die reden heeft het kabinet ervoor
gekozen om terugvordering en boetes verplichtend op te leggen aan
gemeenten.
Beslagvrije voet
De leden van de fracties van de SP, de ChristenUnie en het CDA hebben
vragen gesteld over de reden waarom de beslagvrije voet wordt losgelaten en wat de effecten daarvan zijn.
Het kabinet stelt voor om het tijdelijk buiten werking stellen van de
beslagvrije voet alleen in een heel bijzondere omstandigheid toe te
passen, namelijk als sprake is van recidive. Bij recidive met uitkeringsfraude zijn zwaardere maatregelen noodzakelijk. Omdat de terugvordering
en boete van 100% bij de eerste keer blijkbaar niet afschrikwekkend
genoeg was, wordt de boete bij recidive 150%. Notoire overtreders
worden blijkbaar niet afgeschrikt door een hoge bestuurlijke boete als er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

2

al betalingsregelingen lopen tot de beslagvrije voet; zij hebben dan weinig
te vrezen. Deze hogere bestuurlijke boete bij recidive werkt alleen
preventief, als deze boete ook daadwerkelijk geïnd kan worden. Het
tijdelijk niet toepassen van de beslagvrije voet is in deze situatie een
geëigend incasso-instrument. De boete is een straf, maar om die uit te
voeren is een goede wijze van incasso nodig: de verrekening. Deze
verrekening impliceert dat de uitkeringsgerechtigde tijdelijk netto geen
uitkering ontvangt. Deze volledige verrekening bij recidive kan gezien
worden als een robuuste incasso die passend is voor recidive van
uitkeringsfraude.
Discretionaire bevoegdheid beslagvrije voet in de WWB
De leden van de fractie van het CDA vragen of gemeenten voldoende
ruimte hebben voor maatwerk bij het buiten toepassing laten van de
beslagvrije voet en of dit geen kan-bepaling moet worden.
Naar het oordeel van het kabinet is het niet nodig om het tijdelijk buiten
werking stellen van de beslagvrije voet in de WWB vorm te geven als een
discretionaire bevoegdheid. Gemeenten houden voldoende ruimte voor
maatwerk. Bij dringende redenen kunnen gemeenten afzien van het
buiten werking stellen van de beslagvrije voet en burgers kunnen een
beroep doen op dringende redenen. Indien er geen sprake is van
dringende redenen, maar toch een tijdelijk voorziening wenselijk is vanuit
maatschappelijk oogpunt, kunnen gemeenten leenbijstand verstrekken ter
overbrugging van de beperkte periode van drie maanden dat de beslagvrije voet buiten werking is gesteld. Als er bijvoorbeeld sprake is van een
situatie waarbij een gezin uit huis gezet dreigt te worden omdat men
vanwege het tijdelijk wegvallen van de beslagvrije voet de huur niet kan
betalen, dan hebben gemeenten nog voldoende instrumenten. In die
situatie kan bijvoorbeeld een beroep op dringende redenen gedaan
worden als er daarnaast bijvoorbeeld ook sprake is van een ernstig ziek
gezinslid of het welzijn van kinderen ernstig in gevaar komt. Indien deze
dringende redenen zich niet voordoen, dan kan de gemeente leenbijstand
aanbieden voor het betalen van de huur gedurende deze drie maanden,
zodat de dreiging van huisuitzetting kan worden afgewend. Naar het
oordeel van het kabinet wordt hiermee aan gemeenten voldoende ruimte
voor maatwerk geboden. Een discretionaire bevoegdheid betekent naar
het oordeel van het kabinet een ongewenste verruiming. Het gaat hier
over de situatie waarin er al tweemaal is gefraudeerd met bijstand. De
verruiming zal er toe leiden dat de incasso minder robuust wordt en
minder uniform. Als het buiten werking stellen van de beslagvrije voet
een kan-bepaling wordt, zullen gemeenten hun beleid hierover vastleggen
in beleidsregels of verordeningen. Dit impliceert wel dat burgers in
gemeente A anders behandeld kunnen worden dan in gemeente B. De
uniformiteit die ook van belang is voor handhaving komt hiermee in het
geding.
Maatschappelijke effecten
De leden van de fracties van de ChristenUnie en het CDA hebben vragen
gesteld over de maatschappelijk effecten van het tijdelijk buiten werking
stellen van de beslagvrije voet en of gemeenten nog wel kunnen voldoen
aan hun zorgplichten.
Het kabinet verwacht vooral positieve maatschappelijke effecten van de
harde aanpak van fraude. Strengere sancties in combinatie met een goede
voorlichting werken preventief, waardoor minder mensen frauderen en
minder vaak boetes opgelegd worden. Bij een goede voorlichting is een
strenge straf niet wat de fraudeur overkomt, maar een situatie waarin hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

3

vooral door eigen handelen terecht komt. Het kabinet verwacht ook dat
door deze aanpak het draagvlak voor de sociale zekerheid onder burgers
zal toenemen. Het kabinet is zich ervan bewust dat het buiten werking
stellen van de beslagvrije voet een forse maatregel is. Echter iemand die
bij herhaling heeft gefraudeerd, heeft de grens opgezocht en is hier al
twee keer over heen gegaan.
Tegenover de zorgplicht van de overheid, staan ook verplichtingen van de
uitkeringsontvanger. Omdat de bijstand het vangnet is, heeft het kabinet
er voor gekozen de beslagvrije voet hier maximaal drie maanden buiten
werking te stellen. Deze periode van drie maanden sluit aan op wat nu al
kan in de WWB. Daarnaast kunnen UWV, SVB en gemeenten bij dringende
redenen afzien van een sanctie of het niet toepassen van de beslagvrije
voet. Ook kunnen gemeenten leenbijstand te verstrekken (die dan later
terugbetaald moet worden). Hiermee wordt voldoende ruimte geboden
om, zoals de Raad van State al aangaf, invulling te geven aan de
zorgplicht.
Schuldhulpverlening en Paritas Passé
De leden van de fractie van het CDA vragen wanneer er een reactie komt
op Paritas Passé. De leden van deze fractie geven aan dat schulden
moeten worden afbetaald, maar dat het ook onbedoeld van kwaad tot
erger kan gaan als mensen niet met elkaar communiceren en niet in de
gaten hebben wie er allemaal geld eisen.
Bijgaand wetsvoorstel regelt dat verwijtbare bijstandsvorderingen niet
meer mogen worden kwijtgescholden in het kader van schuldsanering. Dit
is nu al zo geregeld in de sociale verzekeringen. Met dit wetsvoorstel
houden gemeenten wel de ruimte om mensen die door fraude met
uitkeringen in de problemen zijn geraakt te adviseren en ondersteunen
met een beter budgetbeheer voor de toekomst. In reactie op de brief van
10 april 2012 (kenmerk 2012Z07455) van de voorzitter van de Tweede
Kamer kan ik u berichten dat het kabinet in vervolg op het verzoek van de
leden van de fractie van het CDA een reactie voorbereidt op het rapport
«Paritas Passé Debiteuren en crediteuren in de knel door ongelijke
incassobevoegdheden». Een standpunt hierover laat dit kabinet over aan
het volgende kabinet.
Kinderen
De leden van de fracties van de SP en de ChristenUnie hebben vragen
gesteld over de gevolgen van deze maatregelen voor kinderen.
Voor het kabinet is uitgangspunt dat ouders primair verantwoordelijk zijn
en blijven voor de levensomstandigheden van het kind. De overheid moet
hen hierbij helpen door bijstand en ondersteuning zodat het kind
voldoende eten, kleding en adequate huisvesting heeft. Ouders die door
herhaalde fraude met een uitkering onvoldoende middelen van bestaan
hebben, kunnen een beroep doen op het vangnet van de bijstand (en
daarnaast op kinderbijslag en kindgebonden budget). Bij herhaalde fraude
in de bijstand is het tijdelijk buiten werking stellen van de beslagvrije voet
beperkt tot maximaal drie maanden. Daarbij is van belang dat gemeenten
in dringende gevallen af kunnen zien van het tijdelijk buiten werking
stellen van de beslagvrije voet. Ook kan bijstand in de vorm van een
lening worden geven (leenbijstand). Het zal daarbij om incidentele
gevallen gaan, waarbij de behoeftige omstandigheden waarin de
minderjarige gezinsleden komen te verkeren op geen enkele andere wijze
zijn te verhelpen, zodat afzien van de verrekening in deze vorm volstrekt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

4

onvermijdelijk is. Het voorstel is met deze vormgeving in overeenstemming met het Internationaal verdrag inzake de rechten van het kind.
Internationale verdragen
De leden van de fracties van het CDA, GroenLinks en de ChristenUnie
hebben gevraagd of het wetsvoorstel voldoet aan internationale
verdragen zoals het Europees Sociaal Handvest, het EVRM en het
ILO-verdrag.
Het kabinet is van oordeel dat de voorstellen niet in strijd zijn met
internationale verdragen, zoals het Europees Sociaal Handvest (ESH). In
relatie tot het ESH is de constatering van belang dat betrokkene ook na
recidive verzekerd blijft van ondersteuning in de vorm van het vangnet
van de WWB. Daarmee wordt voldaan aan een belangrijke voorwaarde
van het ESH. Daarnaast is van belang dat op grond van het ESH een
beperking van rechten mogelijk is voor de bescherming van rechten en
vrijheden van anderen. Het kabinet is van mening dat bij herhaalde fraude
met bijstand sprake is van een situatie waarin de rechten van anderen in
het geding zijn. Immers, fraude met uitkeringen ondermijnt het draagvlak
voor sociale bescherming voor hen die daarop echt aangewezen zijn en
het leidt tot hogere belastingen en premies voor burgers die aan deze
voorzieningen bijdragen. Tot slot kent de WWB ook nu al de mogelijkheid
om over te gaan tot een verlaging of stopzetting van de uitkering. Daarvan
is nooit (in jurisprudentie) gezegd dat dit strijdig zou zijn met verdragen.
Het verlagen of stopzetten van de uitkering mag als dit wettelijk geregeld
is, in het algemeen belang is en in redelijke verhouding staat tot het doel.
Aan deze voorwaarden is naar het oordeel van het kabinet voldaan.
Op het terrein van de sociale zekerheid zijn de ILO-verdragen 121, 128 en
130 van belang. Deze verdragen geven minimumnormen, waaraan
Nederland voldoet en die in werknemersverzekeringen en volksverzekeringen zijn uitgewerkt. De genoemde verdragen kennen ook bepalingen
die aangeven in welke gevallen een uitkering kan worden ingetrokken of
geweigerd. Daarbij is ook een «misbruik»- bepaling opgenomen op grond
waarvan op het terrein van ziekte, arbeidsongeschiktheid en ouderdom de
uitkeringen kunnen worden geschorst. Er moet dan wel een voorziening
zijn voor afhankelijk gezinsleden. Daaraan is voldaan met het vangnet van
de bijstand.
Het wetsvoorstel is evenmin in strijd is met artikel 6 EVRM. Bij het
opleggen van de bestuurlijke boete worden de rechtswaarborgen in acht
genomen die op grond van artikel 6 EVRM gelden bij strafvervolging. De
verrekening van de bij recidive opgelegde bestuurlijke boete met de
uitkering, gaat slechts over het innen van deze bestuurlijke boete.
Verrekening van bestuurlijke boeten met een uitkering is ook nu al
mogelijk. Het voorstel voor volledig verrekenen van een uitkering met een
bij recidive opgelegde bestuurlijke is ook geen inbreuk op het eigendomsrecht. Het eigendomsrecht wordt niet ontnomen; immers, het recht op
uitkering blijft bestaan. Deze wordt gebruikt om de bestuurlijke boete te
betalen. Tot slot is van belang dat het EVRM de mogelijkheid kent om het
eigendom te reguleren, waardoor de gebruiksmogelijkheden beperkt
worden. Dit mag als dit wettelijk geregeld is, in het algemeen belang is en
in redelijke verhouding staat tot het doel. Aan deze voorwaarden is naar
het oordeel van het kabinet voldaan.
Levenslang uitsluiten
De leden van de fractie van de PVV hebben gevraagd of een bijstandsuitkering levenslang kan worden geweigerd bij fraude.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

5

Een definitieve stopzetting van het recht op bijstand bij fraude zou in strijd
zijn met de zorgplicht van de overheid met betrekking tot sociale bijstand
voor een ieder die niet in zijn bestaan kan voorzien. Deze zorgplicht is
verankerd in de Grondwet en internationale verdragen. De bijstand vervult
een belangrijke functie in de nakoming van deze verplichtingen. Als niet
op andere wijze dan bijstand kan worden voorzien in de benodigde
ondersteuning van het levensonderhoud dan is de uitsluiting van het
bijstandsrecht en zeker een levenslange weigering van bijstand in strijd
met deze zorgplicht. Ook de Raad van State heeft in het advies over het
wetsvoorstel met name op dit essentiële punt gewezen.
Ingrijpen bij gemeenten
De leden van de fracties van de PVV en VVD hebben gevraagd wat de
mogelijkheden zijn van het Rijk om in te grijpen als gemeenten de wet niet
goed uitvoeren.
Gemeenten krijgen met deze wet de opdracht om fraude met uitkeringen
harder aan te pakken en strenger op te treden bij gesignaleerde fraude.
Door de financieringswijze van de WWB, hebben gemeenten een sterk
belang gekregen bij het terugdringen van de instroom in de WWB en het
bevorderen van uitstroom. Ook bij een effectief handhavings- en
sanctiebeleid hebben gemeenten een groot belang. Indien een gemeente
desondanks te kort schiet in de handhaving en die tekortkoming als
ernstig wordt gekwalificeerd, kan de minister van SZW de gemeente via
een aanwijzing opdragen om de tekortkoming weg te nemen. De
aanzegging van de aanwijzing leidt tot opschorting van de betaling van
het WWB-budget van ten minste drie maanden. Indien de gemeente niet
bereid is de aanwijzing op te volgen, kan de minister van SZW
overgegaan tot indeplaatsstelling op grond van de Gemeentewet. Het
kabinet zal de voorwaarden voor het verkrijgen van een incidentele- en
meerjarige aanvullende uitkering (MAU) aanscherpen op het punt van de
handhaving. Wanneer het tekort mede wordt veroorzaakt door het lokaal
beleid en uitvoering, kunnen gemeenten alleen aanspraak maken op een
MAU-uitkering indien zij de uitvoering verbeteren. Een gemeentelijk
verbeterplan moet in ieder geval beschrijven hoe de effecten van het
gemeentelijk handhavings- en sanctiebeleid verbeterd kunnen worden en
welke resultaten de gemeente daarbij nastreeft. Voldoet een verbeterplan
niet aan deze eisen, dan wordt het verzoek voor een MAU-uitkering niet
inhoudelijk in behandeling genomen. De Inspectie SZW zal dit beoordelen
namens de Toetsingscommissie WWB. Het gemeentelijk verbeterplan
moet het vertrouwen bieden dat het tekort adequaat wordt weggewerkt.
Voorlichting
De leden van de fracties van D66 en GroenLinks hebben vragen gesteld
over de voorlichting en de preventie die daarvan uit moet gaan.
De aanscherping van het handhavingsbeleid en de sancties hebben alleen
een preventieve, afschrikkende werking, hebben als de sancties ook
voldoende bekend zijn. Het kabinet zal daarom zowel investeren in de
bekendheid van regels die uitkeringsontvangers en werkgevers moeten
naleven als ook in de bekendheid van de sancties. Dit is ook van belang
voor de bekendheid met het overgangsrecht. Na de parlementaire
behandeling en publicatie van de wet zal gestart worden met een
uitgebreide communicatiecampagne samen met alle uitvoerders onder
andere via de campagne «Voorkom problemen, weet hoe het zit».
Ook zullen de uitvoerders de mensen in hun bestanden gaan informeren,
zowel bij de aanvraag van een uitkering als op algemene vindplaatsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

6

UWV zal bijvoorbeeld op verschillende pagina’s van hun website
aangeven wat de sancties zijn als een regel wordt overtreden. Met UWV
en SVB is ook afgesproken dat mensen die na 1 januari 2013 nieuw in een
uitkering komen bij de informatie die ze ontvangen over hun rechten en
plichten tegelijkertijd wordt gewezen op de consequenties van
niet-naleven. Gemeenten hebben een eigen verantwoordelijkheid bij het
invullen van de informatieplicht ten opzichte van ontvangers van een
WWB-uitkering. Ik zal voor de inwerkingtreding van de wet gemeenten
adviseren om een vergelijkbare waarschuwing op te nemen in hun
communicatie richting nieuwe cliënten.
Openstaande vorderingen
De leden van de PVV-fractie vragen hoe het komt dat er nog 500 miljoen
euro open staat aan verwijtbare vorderingen bij gemeenten. De leden van
de ChristenUnie-fractie vragen waaruit blijkt dat gemeenten onvoldoende
invorderen. De leden van de SP-fractie hebben vragen gesteld over de
openstaande vorderingen bij gemeenten.
Uit het grote bedrag aan openstaande vorderingen en de lange looptijd
blijkt dat er nog veel ruimte voor verbetering is. De openstaande
vorderingen zijn grotendeels oude vorderingen. Er lopen betalingsregelingen met een deel van deze mensen. In de huidige praktijk worden
vorderingen na verloop van tijd, bijvoorbeeld 5 jaar, afgeboekt. Met de
nieuwe wet moeten gemeenten straks verplicht terugvorderen en langer
terugvorderen. Nu doen veel gemeenten dat maar 5 jaar, straks worden ze
verplicht 10 jaar terug te vorderen. Bij gemeenten staat nog circa 680
miljoen aan vorderingen. Circa 500 miljoen heeft betrekking op
verwijtbare vorderingen. De harde kern van verwijtbare fraudeurs (7,7%)
is goed voor bijna de helft van deze verwijtbare vorderingen in de
bijstand.
Vermogen in het buitenland en fraude
De leden van de fractie van de PVV vragen een reactie op het bericht dat
mensen in de bijstand vorig jaar 10 miljoen euro aan verzwegen
vermogen in het buitenland hadden. Daarnaast vragen de leden waarom
de staatssecretaris geen aanleiding ziet om nader onderzoek te starten
naar uitkeringsfraude door niet-westerse allochtonen met bezit van
onroerend goed in het buitenland.
Fraude mag nooit lonen. Ongeacht waar iemand vandaan komt en op
welke wijze iemand gefraudeerd heeft. Of dit nu met inkomsten of
vermogen is. Iedereen die fraudeert moet aangepakt worden. Als er
concrete fraudesignalen zijn, kunnen uitvoerders van de sociale zekerheid
per individuele casus kijken of er daadwerkelijk gefraudeerd wordt. Er
worden geen onderzoeken gedaan omdat iemand uit een bepaald land
afkomstig is; dat op zich is geen fraudesignaal.
Voor de handhaving van de WWB en dus ook voor controles in het
buitenland, zijn gemeenten zelf verantwoordelijk. Zij hebben hier ook een
belang bij. Er zijn gemeenten die stevig inzetten om onterecht verstrekte
uitkeringen terug te halen. Gemeenten worden daarbij wel ondersteund,
ondermeer via dit wetsvoorstel, waardoor zij een machtiging krijgen om
ook onderzoek in het buitenland te kunnen doen naar gegevens die van
belang zijn voor de vaststelling van het recht op bijstand. Vermogenscontrole is hier een onderdeel van. Zoals eerder gemeld wordt ernaar
gestreefd om in het derde kwartaal van dit jaar een meer volledig
overzicht te geven van de controles in het buitenland en de resultaten
daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

7

Effectief optreden bij tegenwerking arbeidsinschakeling
De leden van de fractie van GroenLinks vragen een reactie van de
staatssecretaris op de klacht uit Amsterdam, dat men niet effectief kan
optreden bij tegenwerking van arbeidsinschakeling.
De leden van de fractie van GroenLinks vragen naar de ruimte die
gemeenten hebben om maatregelen op te leggen, ook als er geen sprake
is van fraude, maar van het niet naleven van verplichtingen die samenhangen met de uitkering. Voorstellen om gemeenten meer armslag te
geven op dit punt waren onderdeel van de Wet Werken naar Vermogen.
Tijdens het VAO Handhaving op 27 juni is er een motie ingediend die het
kabinet oproept alsnog met een wetsvoorstel te komen om gemeenten
meer ruimte te bieden voor effectief optreden bij tegenwerking van
arbeidsinschakeling. Indien de Kamer deze oproept steunt en de motie
aanneemt, zal het kabinet hiertoe een wetsvoorstel indienen. Daarbij zal ik
bovengenoemde voorstellen ter zake, zoals die waren verwerkt in de Wet
Werken naar Vermogen, meenemen.
Stand van zaken bestandskoppeling
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de stand van zaken met
betrekking tot de mogelijkheden van bestandskoppelingen.
Op 13 maart is de Kamer schriftelijk geïnformeerd over de stand van
zaken met betrekking tot het koppelen van bestanden om fraudesignalen
op te sporen. Hierin staan ook voorgenomen nieuwe maatregelen
genoemd. Gemeenten zijn toen ook geïnformeerd via de Verzamelbrief.
Vanaf 1 april 2012 ontvangen UWV, SVB en gemeenten maandelijks
gegevens van de Belastingdienst in plaats van eens in de vier maanden.
Hiermee is een eerste stap gezet. Daarnaast is er een wetsvoorstel in
voorbereiding om de mogelijkheden van bestandskoppeling uit te
breiden. Het streven is om dit wetsvoorstel na de zomer aan te bieden aan
de Kamer.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

8

BIJLAGE

HOOFDLIJNEN ALGEMENE MAATREGEL VAN BESTUUR IN
VERBAND MET DE WET AANSCHERPING HANDHAVING EN
SANCTIEBELEID SZW-WETGEVING
Met deze AMvB worden besluiten gewijzigd, behorende bij wetten op het
terrein van de sociale zekerheid, de WWB en de arbeidswetten.
Sociale zekerheid
In het wetsvoorstel staat ten aanzien van de sociale zekerheid aangegeven
dat voor de volgende onderwerpen bij AMvB nadere regels worden
gesteld of kunnen worden gesteld:
– de hoogte van en het minimum van de bestuurlijke boete bij fraude
met uitkeringen;
– welke factoren in ieder geval leiden tot een verminderde verwijtbaarheid (op grond waarvan de uitvoerende instantie de bestuurlijke boete
kan verlagen).
Hoogte en minimum bestuurlijke boete
Er is sprake van uitkeringsfraude als een verwijtbare overtreding van de
inlichtingenverplichting resulteert in onverschuldigde betaling van
uitkering (benadelingsbedrag). De bestuurlijke boete bij uitkeringsfraude
is in beginsel gelijk aan het ten onrechte genoten voordeel. In geval van
verminderde verwijtbaarheid volgt verlaging van de boete.
Wanneer de inlichtingenverplichting is overtreden maar als gevolg
hiervan geen benadelingsbedrag is ontstaan, bedraagt de bestuurlijke
boete € 150. Wel kan het uitkeringsorgaan bij een overtreding zonder
benadelingsbedrag afzien van een bestuurlijke boete en volstaan met een
waarschuwing. Deze punten worden geregeld in een wijziging van het
Boetebesluit socialezekerheidswetten.
Criteria verminderde verwijtbaarheid
In het Boetebesluit wordt een nieuw artikel ingevoegd, waarin de criteria
voor verminderde verwijtbaarheid worden geregeld. Deze criteria geven
aan wanneer in ieder geval sprake is van verminderende verwijtbaarheid.
Daarbij gaat het om een niet uitputtende opsomming van deze criteria.
Ook in andere dan de in het besluit genoemde situaties kan sprake zijn
van verminderde verwijtbaarheid.Hiermee wordt ruimte gelaten voor de
uitvoering en gemeenten om zelf nadere regels te stelle en in concrete
situaties rekening te houden met overige omstandigheden van het
individuele geval die behoren te leiden tot een lagere bestuurlijke boete
als gevolg van verminderde verwijtbaarheid. Dit sluit aan bij de gangbare
praktijk bij de uitvoering.
Deze criteria zijn niet nieuw. Op dit moment kennen SVB en UWV eigen
regelingen in beleidsregels waarin de criteria voor verminderde verwijtbaarheid zijn neergelegd. Deze criteria worden omgezet naar het
Boetebesluit socialezekerheidswetten. Hiermee wordt een meer uniforme
toepassing van de bestuurlijke boete door zowel het UWV als de SVB
nagestreefd. Bovendien zullen deze criteria ook gaan gelden bij de
toepassing van de bestuurlijke boete door gemeenten op grond van de
Wet werk en bijstand (WWB), de Wet inkomensvoorziening oudere en
gedeeltelijk arbeidsongeschikte werkloze werknemers (IOAW) en de Wet
inkomensvoorziening oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen
zelfstandigen (IOAZ). Verwacht wordt dat de hiermee beoogde uniformiteit tevens de rechtsgelijkheid en de kenbaarheid bevordert en daarmee
ook de handhaafbaarheid en de naleefbaarheid van de uitkeringswetten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

9

Besluit WWB 2007
De AMvB bevat een wijziging van de artikelen 10a en 10b van het Besluit
WWB 2007. Deze wijziging bevat bepalingen gericht op de situatie dat
gemeenten een beroep doen op de meerjarig aanvullende uikering, de
MAU. Deze MAU biedt gemeenten een financiële compensatie als ze
meerjarig tekort komen aan het WWB-budget als gevolg van een
verdeelstoornis. In dat geval werkt het objectief verdeelmodel in de
specifieke situatie van een gemeente niet goed, zodat die gemeente niet
het budget ontvangt dat zij objectief bezien nodig heeft om de wet juist uit
te voeren.
Omdat de MAU voorlopig het karakter heeft van een groeimodel, kan ook
compensatie worden verleend voor een tekort dat veroorzaakt wordt door
een combinatie van een verdeelstoornis en lokaal beleid en uitvoering. In
een dergelijke situatie is de gemeente verplicht de effecten van haar
beleid en uitvoering te verbeteren. In dat geval dient de gemeente op
basis van een verbeterplan het beleidsmatig deel van het tekort binnen
een periode van drie jaar geheel weg te werken. Dit verbeterplan wordt
getoetst door de Toetsingscommissie WWB. Als het gemeentelijk
verbeterplan niet voldoende vertrouwen biedt dat de effecten van beleid
en uitvoering adequaat worden verbeterd, en de gemeente niet bereid is
haar beleid en uitvoeringsresultaten naar het vereiste niveau te verbeteren, kan de gemeente geen aanspraak maken op een MAU-uitkering.
Met de wijziging van de artikelen 10a en 10b van het Besluit WWB 2007
wordt geregeld dat:
– een gemeentelijk verbeterplan in ieder geval dient te beschrijven op
welke wijze de effecten van het gemeentelijk handhavings- en
sanctiebeleid verbeterd worden en welke resultaten daarbij worden
nagestreefd. Indien een verbeterplan niet aan deze eisen voldoet,
wordt het verzoek om MAU-uitkering niet inhoudelijk in behandeling
genomen;
– het MAU-verzoek wordt afgewezen, indien een gemeente niet bereid is
haar handhavings- en sanctiebeleid naar het door de Toetsingscommissie WWB gewenste niveau te brengen.
Arbeidsbesluiten
Het strengere sanctiebeleid voor bedrijven op grond van de wet kent de
volgende elementen:
– hogere boetes en strafverzwaring bij recidive;
– verruiming van het recidivebegrip;
– verlenging van de recidivetermijn;
– de mogelijkheid om bij de tweede of derde overtreding werkzaamheden stil te leggen;
– het bevorderen van bestuursrechtelijke afdoening.
Daarbij is aangegeven dat bij algemene maatregel van bestuur nadere
regels zullen worden gesteld voor de volgende onderwerpen:
– in welke gevallen sprake is van soortgelijke verplichtingen en
verboden;
– uitwerking van een norm voor «ernstige» overtredingen;
– nadere invulling van de toepassing van de preventieve stillegging.
Soortgelijke overtredingen
Op grond van de wet wordt bij het vaststellen van recidive niet alleen
gekeken naar dezelfde overtreding, maar ook naar een soortgelijke
overtreding. Deze verbreding geldt niet alleen voor de bestuurlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

10

beboeting, maar ook voor de preventieve stillegging en de verlenging van
de recidivetermijn bij ernstige overtredingen van 5 jaar naar 10 jaar. In de
AMvB wordt per arbeidswet nader uitgewerkt wanneer sprake is van een
soortgelijke overtreding. Daarbij kennen de Wav (Wet arbeid vreemdelingen) en de Wml (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag)
slechts een beperkt aantal overtredingen en de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs (Waadi) slechts één beboetbare overtreding.
De Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) en de Arbeidstijdenwet (Atw)
en de hierop gebaseerde lagere regelgeving kennen een grote diversiteit
aan verplichtingen en verboden die bij overtreding tot het opleggen van
een boete kunnen leiden en die qua ernst en aard verschillend kunnen
zijn. In het Arbeidsomstandighedenbesluit en het Arbeidstijdenbesluit
wordt daarom een delegatiebepaling opgenomen op grond waarvan bij
ministeriële regeling de soortgelijke overtredingen worden aangewezen.
Norm voor ernstige overtredingen
De kwalificatie als ernstige overtreding heeft de volgende consequenties:
– Alleen als de eerste overtreding als ernstig wordt aangemerkt, wordt
een overtreder al bij deze eerste overtreding stillegging van werkzaamheden in het vooruitzicht gesteld bij herhaling van dezelfde of een
soortgelijke overtreding. Is de eerste overtreding niet als ernstig
aangemerkt, dan zal waarschuwing voor de preventieve stillegging in
de regel bij de tweede overtreding plaatsvinden en wordt de stillegging doorgevoerd na de derde overtreding;
– De bestuurlijke boete wordt bij recidive extra verhoogd, als zowel de
eerste als de latere overtreding als ernstig zijn gekwalificeerd;
– Bij het opleggen van bestuurlijke boetes wordt uitgegaan van een
recidivetermijn van tien in plaats van vijf jaar.
Per arbeidswet is daarom een norm geformuleerd wanneer een
overtreding als ernstig wordt gekwalificeerd. Daarbij wordt voor de Wav,
Wml en de Waadi gedacht aan een norm van meer dan 20 werkenden ten
aanzien van wie de overtreding is begaan. Bij de Arbowet en de Atw
zullen specifieke overtredingen worden aangewezen, die als ernstig
kunnen worden gekwalificeerd.
Nadere invulling van de preventieve stillegging
De stillegging van werkzaamheden duurt ten hoogste drie maanden.
Daarbij wordt voor de periode waarvoor de stillegging geldt aangesloten
bij de ernst van de overtreding en de mate waarin sprake is van recidive.
Dit wordt nader uitgewerkt in beleidsregels. Effectuering van de preventieve stillegging is mogelijk vanaf het moment dat een boeterapport is
opgesteld.
Van een preventieve stillegging kan worden afgezien als de aard van de
overtreding of de met de overtreding samenhangende omstandigheden
dan wel de gevolgen van de stillegging van werkzaamheden daartoe
aanleiding geven. Voorbeelden hiervan zijn een geringe of kortstondige
onderbetaling van het minimumloon, overtreding van een administratieve
verplichting in de Arbowet of gevolgen van een stillegging voor de
veiligheid van de werksituatie of voor de samenleving. Dit wordt per
arbeidswet nader uitgewerkt in beleidsregels. Wanneer geen preventieve
stillegging wordt toegepast, is dit geen reden om een bestuurlijke boete
achterwege te laten.
De preventieve stillegging heeft betrekking op het staken of niet
aanvangen van werkzaamheden. Daarbij kan het zowel gaan om alle
werkzaamheden verricht door een bedrijf – waarin het bedrijf feitelijk
geheel wordt stilgelegd – als om specifieke werkzaamheden of werkzaamheden in onderdelen van een bedrijf, waarbij andere onderdelen nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

11

kunnen doorfunctioneren. Bij de keuze hiertussen wordt onder meer
gekeken naar de mate waarin de overtredingen verspreid zijn binnen het
bedrijf en de mogelijkheden bedrijfsonderdelen daadwerkelijk stil te
leggen.
Verhouding bestuursrecht/strafrecht
De wet regelt tevens dat voor het mede op de Arbowet gebaseerde Besluit
risico’s zware ongevallen 1999 (BRZO 1999) bestuursrechtelijke
handhaving mogelijk wordt, naast toepassing van het strafrecht. Daarbij
gaat het om de invoering van een regeling voor de bestuurlijke boete en
uitbreiding van de bevoegdheid tot oplegging van een last onder
bestuursdwang. De nadere voorschriften inzake zware ongevallen en de
zogenoemde aanvullende Risico inventarisatie en -evaluatie zijn hiervan
uitgezonderd en blijven strafrechtelijk gehandhaafd.
Over de afbakening tussen straf- en bestuursrechtelijke handhaving
worden afspraken gemaakt met het Openbaar Ministerie. Over de inzet
van de handhavinginstrumenten uit de Arbowet zullen met de betrokken
ministeries en toezichthouders afspraken worden gemaakt. Deze
afspraken zullen deel uitmaken van de uniforme gezamenlijke handhavingstrategie BRZO 1999, die in ontwikkeling is in het programma
Landelijke Aanpak Toezicht Risicovolle Bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 207, nr. 15

12