Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

149
Vragen van het lid Van der Vlies
(SGP) aan de staatssecretaris van
Financiën en de minister voor Jeugd
en Gezin over het gegeven dat
kostwinnersgezinnen de pakezels van
de staat zijn. (Ingezonden 2 juli 2009)
1
Heeft u kennisgenomen van het
artikel «Pakezels van de staat»?1
2
Vindt u het met mij onwenselijk dat
een alleenverdienershuishouden met
een inkomen van 40.000 euro op dit
moment tot 84% méér belasting
betaalt dan tweeverdieners met
eenzelfde gezinsinkomen? En vindt u
het met mij ongewenst dat dat
verschil door de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting zelfs kan oplopen tot
119% voor dergelijke gevallen? Zijn
deze effecten beoogd én voorzien?
3
Kunt u het verschil in belastingdruk
tussen eenverdienersgezinnen en
tweeverdienersgezinnen (waarbij
beide partners voor 50% werken) met
een gelijk gezinsinkomen zowel
procentueel als absoluut in een tabel
en een grafiek weergeven voor:
a. de situatie van voor de afbouw en
na de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting;
b. alle inkomens vanaf het wettelijk
minimumloon tot en met 200.000

KVR37781
2009Z13090
0910tkkvr149
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

euro, met een interval van 10.000
euro;
c. een gezinssituatie met twee
kinderen in de leeftijd van 6 tot en
met 12 jaar?

levensbehoeften) een aantasting is
van de menselijke waardigheid en
strijdig is met het gebod van gelijke
behandeling en de keuzevrijheid
binnen gezinnen?2

4
Deelt u de mening dat de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting een uitwerking is van
het draagkrachtprincipe (het van
belastingheffing vrijstellen van een
bepaald minimum inkomen op
gezinsniveau) dat ten grondslag ligt
aan de inkomstenbelasting, zoals nog
eens is bevestigd in uw
cassatieberoep dat leidde tot het
arrest van de Hoge Raad van 16
november 2007, LJN: AY9475 (r.o.
3.4)? Welke consequenties verbindt u
hieraan?

7
Erkent u dat het onwenselijk is dat er
gezinnen zijn die er niet voor kúnnen
kiezen dat beide partners werken –
bijvoorbeeld in verband met de
zorgtaak voor een gehandicapt kind –
daarvoor ook nog eens fiscaal voor
worden afgestraft? Bent u bereid voor
dergelijke situaties een uitzondering
te creëren?

5
Wat is uw reactie op de stelling dat
het Nederlandse belastingstelsel een
toets op de mensenrechten niet kan
doorstaan omdat kostwinners netto
bij de fiscus stukken slechter af zijn
dan tweeverdieners met eenzelfde
gezinsinkomen? Erkent u dat hier
inderdaad sprake is van een
onderscheid dat niet te
rechtvaardigen valt?
6
Deelt u de opvatting van het Duitse
federale constitutionele hof, dat
belastingheffing over het deel van het
gezinsinkomen dat nodig is voor het
bestaansminimum (de primaire

8
Is het waar dat rijkeren de
mogelijkheid hebben om inkomen uit
box 2 en box 3 (spaargeld,
beleggingen of een deelneming in
een bedrijf als inkomen) toe te
rekenen aan hun partner, zodat de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting daarmee toch kan
worden geïncasseerd? Toont dit juist
niet aan dat de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting onrechtvaardige
effecten heeft?
9
Hoe ziet u de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting in relatie tot het
draagkrachtbegrip in de Awir,
waardoor een tweeverdienersgezin
en een eenverdienergezin met
eenzelfde gezinsinkomen een zelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

315

bedrag aan zorgtoeslag en
kindgebonden budget ontvangen,
terwijl er een groot verschil is tussen
de netto gezinsinkomens? Realiseert
de regering zich dat dit feitelijke
draagkrachtverschil juist wordt
gecreëerd door de belastingheffing?
10
Hoe kunt u verklaren dat volgens de
cijfers van het OECD3 de
belastingdruk op
eenverdienersgezinnen met kinderen
in de periode 2000 tot 2006 sterk is
gestegen? Wat verklaart de sterke
stijging van 2005 naar 2006 van 29,7
naar 36%?
11
Wilt u op basis van de bovenstaande
constateringen alsnog afzien van de
afbouw van de overdraagbaarheid
van de algemene heffingskorting en
daartoe een voorstel indienen bij het
Belastingplan 2010?
12
Wilt u de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting door de Raad van
State laten toetsen aan het Europees
Verdrag voor de Rechten van de
Mens (EVRM), met name op de
thema’s van de menselijke
waardigheid, het verbod op ongelijke
behandeling, eigendomsrechten en
het verbod op arbeidsdwang?
1

Reformatorisch Dagblad, 26 juni 2009:
«Pakezels van de staat»
2
O.a. Bundesverfassungsgericht 29 mei 1990,
BVerfGE 82,60: «das Existenzminimum für die
gesamte Familie»), en 10 nov. 1998, 2 BvL
42/93.
3
OECD-rapport 2007 «Taxing Wages
2006/2007».

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
De Jager (Financiën) (ontvangen
29 september 2009)
1
Ja.
2, 4 tot en met 7 en 9 tot en met 12
Inzet op arbeidsparticipatie
In het Coalitieakkoord van dit kabinet
staan de volgende passages:
«De kracht en kwaliteit van de
samenleving worden bepaald door
onderlinge betrokkenheid.
Betrokkenheid begint met meedoen.
In een betaalde baan, in het
vrijwilligerswerk, in de zorg voor
anderen. Sociaal is het niet
aanvaardbaar dat mensen buiten de
samenleving staan, economisch is

het niet verantwoord. Wij willen
samen met de sociale partners
mensen die op afstand staan van de
arbeidsmarkt actief ondersteunen om
die afstand te overbruggen. Voor
ouderen wordt het gemakkelijker en
aantrekkelijker om langer door te
werken. In de bijdrage aan de
collectieve sector zullen de sterke
schouders de zwaarste lasten
dragen» (blz. 8).
«Het gezin is van grote waarde. In het
gezin worden kinderen opgevoed,
wordt geborgenheid geboden en
worden essentiële waarden en
normen voorgeleefd en
overgedragen aan volgende
generaties. Ouders moeten daar
voldoende tijd, middelen en
vaardigheden voor hebben. Er zal een
gezinsvriendelijk beleid worden
gevoerd dat erop gericht is dat te
bevorderen.» (blz. 29)
Dit kabinet heeft zich dus ten doel
gesteld de arbeidsparticipatie van
burgers te verhogen, alsmede om
een gezinsvriendelijk beleid te voeren
waarbij ouders voldoende tijd,
middelen en vaardigheden hebben.
Daarvoor heeft het in de afgelopen
jaren al vele maatregelen getroffen.
Zo zijn ter bevordering van de
arbeidsparticipatie de
heffingskortingen
inkomensafhankelijk of meer
inkomensafhankelijk gemaakt. Ter
ondersteuning van gezinnen met
kinderen is de kinderkorting omgezet
in het kindgebonden budget. Bij het
afbouwen van de overdraagbaarheid
van de algemene heffingskorting is
met beide doelstellingen rekening
gehouden. Immers, de
overdraagbaarheid wordt over de
komende 20 jaar langzamerhand met
kleine stapjes afgebouwd, waardoor
de niet- of weinig verdienende
partner wordt gestimuleerd om te
gaan werken of meer te gaan werken.
Bij de afbouw van de uitbetaling van
de algemene heffingskorting is echter
een uitzondering gemaakt voor
gezinnen met kleine kinderen en voor
belastingplichtige die geboren zijn
voor 1 januari 1972. Voor ouders met
kinderen in de schoolgaande leeftijd
is de noodzaak om thuis te blijven
met het oog op de zorg voor kinderen
immers minder groot. De
uitzondering voor de groep geboren
voor 1 januari 1972 hangt samen met
het feit dat vrouwen van deze
generatie minder vanzelfsprekend
actief zijn op de arbeidsmarkt dan bij
de jongere generatie.
Deze uitzonderingen gelden
uiteraard, dit in antwoord op vraag 7,

ook in het geval sprake is van een
gehandicapt kind en overigens aan de
voorwaarden wordt voldaan.
Overigens wijs ik er op dat juist voor
de situatie als door de vragensteller
genoemd in het Coalitieakkoord is
opgenomen dat «er (...) een nader
vorm te geven financiële
ondersteuning (komt) voor
alleenverdienershuishoudens die de
zorg hebben voor chronisch zieke of
gehandicapte kinderen of
pleegkinderen» (Kamerstukken II
2006–2007, 30 891, nr. 4, blz. 23). De
minister van Jeugd en Gezin is
voornemens om de alleenverdieners
met de zorg voor chronisch zieke of
gehandicapte kinderen een aparte
financiële tegemoetkoming in de
TOG-uitkering toe te kennen. Het
recht hierop zal ontstaan vanaf 2010.
De uitbetaling zal plaatsvinden na
afloop van het jaar waarin het recht
ontstaat. De SVB is gevraagd naar de
uitvoerbaarheid van een dergelijke
regeling te kijken.
Het kabinet zet bovendien in op
ondersteuning van de combinatie
van werk en gezin. Zo wordt het
ouderschapsverlof verlengd van 13
naar 26 weken, wordt met sociale
partners en andere betrokkenen
gewerkt aan gezinsvriendelijk
werkgeverschap en bevordert het
kabinet de betrokkenheid van vaders
bij de zorg en opvoeding van
kinderen. Dit sluit aan bij de tendens
dat meer en meer mensen in deeltijd
werken.
Individuele heffing en draagkracht
Het Nederlandse belastingstelsel kent
een individuele invulling van het
draagkrachtbeginsel bij de heffing
van inkomstenbelasting. Per
belastingplichtige wordt via
oplopende schijftarieven de
belastingheffing afgestemd op het
inkomensniveau. De keuze voor dit
systeem is in de jaren tachtig van de
vorige eeuw gemaakt. De algemene
heffingskorting geeft een
heffingskorting voor elke individuele
Nederlander, zodat over een deel van
zijn of haar inkomen geen belasting is
verschuldigd. Dit is in
overeenstemming met het
draagkrachtbeginsel. Het opnemen
van de uitbetaling van de algemene
heffingkorting aan de
minstverdienende partner vloeit
voort uit de onder de Wet op de
inkomstenbelasting 1964 geldende
overdracht van de basisaftrek. Dit
was en is een uitzondering op de
individuele heffing die door de
geleidelijke en gedeeltelijke
afschaffing van de uitbetaling van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

316

algemene heffingskorting, steeds
verder wordt beperkt. Ik deel de
mening van de heer Van der Vlies dan
ook niet dat juist de uitbetaling
van de algemene heffingskorting
een uitvloeisel is van het
draagkrachtbeginsel. Wij verschillen
hier van mening over de vraag hoe
de draagkracht moet worden
bepaald. In dit licht bezien kan dan
ook niet worden gezegd dat in
Nederland belastingheffing
plaatsvindt over het
bestaansminimum zoals de heer van
der Vlies stelt in vraag 6.
Ik ben het niet eens met de stelling
opgenomen in vraag 5 dat het
Nederlandse belastingstelsel een
toets op de mensenrechten niet kan
doorstaan omdat kostwinners netto
bij de fiscus stukken slechter af zijn
dan tweeverdieners met eenzelfde
gezinsinkomen. Ik zie dan ook, in
reactie op vraag 11 en 12, geen reden
de afbouw van de uitbetaling van de
algemene heffingskorting te
heroverwegen dan wel te laten
toetsen aan het Europees Verdrag
voor de Rechten van de Mens.
In reactie op vraag 9 kan ik de heer
Van der Vlies antwoorden dat de
inkomstenbelasting en de Algemene
wet inkomensafhankelijk regelingen
qua draagkracht een ander
uitgangspunt kennen. Bij de heffing
van inkomstenbelasting gaat het om
de draagkracht van het individu en
om individuele belastingheffing.
Bij de Awir gaat het om de totale
draagkracht van de belanghebbende
en zijn partner. De toeslagen zijn
vergelijkbaar met een subsidie of
uitkeringen in het kader van de
sociale zekerheid. Die achtergrond
verklaart het door de heer Van der
Vlies bedoelde verschil.
3
In onderstaande tabel is het verschil
in belastingdruk weergegeven, zowel
absoluut als procentueel, tussen een
eenverdienersgezin met twee
kinderen en een tweeverdienersgezin
met twee kinderen voor de situatie
vóór en na de afbouw van de
overdraagbaarheid van de algemene
heffingskorting. De afbouw is volledig
in 2023.
Onderstaande tabel betreft louter
theoretische casusposities, en zegt
niets over de mate waarin deze
situaties zich voordoen. De
belastingdruk is immers afhankelijk
van de individuele situaties.

voor afbouw overdraagbaarheid

na afbouw overdraagbaarheid

bruto gezinsinkomen

verschil in
belastingdruk

verschil in
% van bruto
gezinsinkomen

verschil in
belastingdruk

verschil in %
van bruto
gezinsinkomen

€ 18 013
€ 20 000
€ 30 000
€ 40 000
€ 50 000
€ 60 000
€ 70 000
€ 80 000
€ 90 000
€ 100 000
€ 110 000
€ 120 000
€ 130 000
€ 140 000
€ 150 000
€ 160 000
€ 170 000
€ 180 000
€ 190 000
€ 200 000

€ 40
€ 364
€ 2 595
€ 3 933
€ 3 875
€ 4 255
€ 4 999
€ 5 941
€ 6 835
€ 7 777
€ 8 720
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728
€ 8 728

0,2%
1,8%
8,7%
9,8%
7,8%
7,1%
7,1%
7,4%
7,6%
7,8%
7,9%
7,3%
6,7%
6,2%
5,8%
5,5%
5,1%
4,8%
4,6%
4,4%

€ 2 047
€ 2 371
€ 4 602
€ 5 940
€ 5 882
€ 6 262
€ 7 006
€ 7 948
€ 8 842
€ 9 784
€ 10 727
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735
€ 10 735

11,4%
11,9%
15,3%
14,9%
11,8%
10,4%
10,0%
9,9%
9,8%
9,8%
9,8%
8,9%
8,3%
7,7%
7,2%
6,7%
6,3%
6,0%
5,7%
5,4%

In de grafiek is het absolute verschil
in belastingdruk weergeven.

De stijging in belastingdruk wordt
grotendeels verklaard doordat we in
2006 een nieuw zorgstelsel hebben
gekregen. In 2005 is een
eenverdienersgezin met kinderen in
de cijfers van het OECD particulier
verzekerd, waardoor bij hun geen
werkgeverspremies ZFW worden
meegenomen, terwijl in 2006 wel
werkgeversbijdrage ZVW wordt
meegenomen. In de belastingdruk
wordt door het OECD zowel de
premie als de belasting over de
premie meegenomen. Daarnaast
wordt een klein deel verklaard door
wijzigingen in belastingtarieven e.d..

mogelijkheid bestaat door
toerekening van box 3-inkomen
alsnog te komen tot verzilvering van
de algemene heffingskorting zonder
dat betaalde arbeid is aanvaard. Box
3 maakt onderdeel uit van de heffing
van inkomstenbelasting. Dit deel mag
vrijelijk worden toegerekend worden.
Dit is een voordeel voor de
kostwinnerssituatie of de situatie dat
een partner slechts een gering
inkomen heeft ten opzichte van een
alleenstaande.

8
In antwoord hierop kan ik meegeven
dat het inderdaad zo is dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

317