Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

28 676

NAVO

Nr. 96

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 januari 2010
Graag bied ik u hierbij als bijlage het verslag van de ministeriële bijeenkomst van de Noord-Atlantische Raad (NAR) te Brussel op 3 en
4 december 2009.
De minister van Buitenlandse Zaken,
M. J. M. Verhagen

KST139649
0910tkkst28676-96
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 96

1

Agenda
Op 3 en 4 december jl. vond te Brussel de jaarlijkse formele bijeenkomst
plaats van de Noord-Atlantische Raad (NAR) in de samenstelling van
ministers van Buitenlandse Zaken. Onderwerpen van overleg waren de
NAVO-operatie in Afghanistan, de aanvragen van Montenegro en BosniëHerzegovina voor een Membership Action Plan (MAP), het herzieningsproces van het Strategisch Concept en raketverdediging. Ook vonden een
NAVO Oekraïne Commissie, een NAVO Georgië Commissie en een NAVO
Rusland Raad plaats.
Afghanistan
De ministers van Buitenlandse Zaken van alle ISAF partners (zowel NAVO
leden als niet-NAVO leden) bespraken op 4 december de situatie in Afghanistan. De nieuwe aanpak van de commandant van ISAF, de Amerikaanse
generaal McChrystal, werd breed omarmd. Speciale aandacht ging uit
naar de eerder die week door president Obama aangekondigde 30 000
extra Amerikaanse troepen.
In totaal vijfentwintig landen zegden extra bijdragen toe, hetgeen neerkomt op bijna 7000 extra troepen naast de Amerikaanse bijdrage. De
aankondiging van president Obama dat na 18 maanden de eerste Amerikaanse troepen zouden beginnen met terugtrekken, kreeg eveneens veel
steun. Ik heb aangegeven dat deze elementen zullen worden meegenomen in de Nederlandse afweging over de Nederlandse inzet in Afghanistan na 2010. Daarbij heb ik de complexiteit van het vraagstuk benadrukt. Tevens heb ik aangegeven dat Nederland in 2010 € 12 miljoen zal
bijdragen aan het NAVO trustfund ter ondersteuning van het Afghaanse
leger. Ik was verheugd te constateren dat er algemene overeenstemming
onder de ISAF-landen was dat de civiel-militaire coördinatie versterking
behoeft en dat de leidende rol van UNAMA buiten kijf stond. Ook de coördinatie binnen ISAF zal verder versterkt worden. Op de door premier
Brown aangekondigde Afghanistan conferentie in Londen op 28 januari
a.s. zal hier verder over gesproken worden. De conferentie in Londen, zo
lichtte de Britse minister van Buitenlandse Zaken Miliband toe, moet
leiden tot stevige afspraken met de Afghaanse regering inzake goed
bestuur, bestrijding van corruptie, naleving van mensenrechten en het
leveren van basisdiensten aan de bevolking. Ook het belang van de regionale dimensie en samenwerking op regionaal niveau zal aan de orde
komen. Tenslotte stelden de ministers van Buitenlandse Zaken de ISAFinzet t.a.v. reïntegratie en verzoening vast en werd benadrukt dat dit
proces zeer belangrijk was de komende periode en dat een Afghaanse
leidende rol essentieel was.
Montenegro en Bosnië-Herzegovina
De NAVO-ministers besloten Montenegro MAP (Membership Action Plan)status te verlenen. Over Bosnië-Herzegovina is langdurig gesproken. Een
spoedige MAP-verlening wordt door voorstanders gezien als belangrijk
signaal van aanmoediging voor hervormingsgezinde krachten in het land.
Meer terughoudende bondgenoten erkennen dit argument, maar menen
dat Bosnië-Herzegovina meer tijd nodig heeft om zich voor te bereiden op
MAP. Ik heb in deze richting geïntervenieerd.
Besloten is dat Bosnië-Herzegovina aan MAP zal deelnemen zodra het
land de noodzakelijke voortgang bereikt in hervormingen. Essentie van dit
besluit is dat de NAVO het eens is over MAP als volgende stap, maar dat
het exacte tijdstip van een positief besluit van de Noord-Atlantische Raad
in handen ligt van de leiders in Bosnië-Herzegovina zelf. De NAVO-ambassadeurs hebben de opdracht gekregen de voortgang die Bosnië-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 96

2

Herzegovina boekt op het gebied van hervormingen actief te blijven
volgen. Bondgenoten zullen hun steun voor hervormingen in BosniëHerzegovina voortzetten.
Herzieningsproces Strategisch Concept
Ministers werden geïnformeerd over de voortgang van de Groep van
Experts die voorbereidend werk doet voor de herziening van het Strategisch Concept. Nederland ziet graag dat in dit verband ook aandacht
wordt besteed aan de vraag hoe de NAVO kan bijdragen aan ontwapening
en non-proliferatie. Ik heb aangekondigd dat Nederland het initiatief
neemt om gezamenlijk met de Benelux, Duitsland en Noorwegen een
bijdrage aan de discussie over de herziening van het Strategisch Concept
te leveren over dit onderwerp. Ook andere Bondgenoten gaven aan
belang te hechten aan een actieve agenda van de NAVO en aan nauw
overleg over ontwapening, wapenbeheersing en non-proliferatie.
Raketverdediging
Naar aanleiding van het verzoek van het Lid Van Bommel tijdens het voorbereidende Algemeen Overleg over de NAVO Ministeriële op 25 november jl. zal ik hieronder uitgebreider ingaan op het onderwerp raketverdediging.
De herziene raketverdedigingsplannen van de VS werden unaniem
verwelkomd door de ministers van Buitenlandse Zaken. Defensieministers deden dit eerder al in Bratislava op 22 en 23 oktober jl. Deze
positieve grondhouding hangt samen met het feit dat de discussie over
een raketverdedigingssysteem weer in de NAVO als geheel wordt gevoerd
en niet slechts in bilaterale onderhandelingen tussen enkele bondgenoten.
Secretaris-Generaal Rasmussen wilde tijdens deze NAVO ministeriële
mogelijke besluitvorming voorbereiden over het ontwikkelen van een
NAVO raketverdedigingssysteem in Europa ter bescherming van bevolking en grondgebied. Die besluitvorming zou dan eind 2010 in Lissabon
zijn beslag moeten krijgen. De plannen van de VS zijn een belangrijk
onderdeel van dit NAVO systeem.
De VS ziet raketverdediging als een «appropriate and viable» missie voor
het bondgenootschap en wil daaraan middels de «phased adaptive
approach» graag een nationale bijdrage leveren. De VS voorziet vier fases
in de ontplooiing van haar kant van het systeem:
• In fase één (vanaf 2011) wordt raketverdediging verzorgd vanaf één of
meer Amerikaanse marineschepen in de oostelijke Middellandse Zee
die gebruik maken van een (mobiele) radar op een nader te bepalen
locatie in Zuid Europa. Deze systemen zijn operationeel en hebben
reeds hun effectiviteit bewezen. Het aantal schepen kan eenvoudig aan
het dreigingniveau worden aangepast.
• In fase twee (2015) wordt het netwerk van radars en sensoren op het
land uitgebreid en wordt in Zuid-Europa een onderscheppinglocatie
met Amerikaanse raketten ingericht.
• In fase drie (2018) wordt in Noord-Europa een locatie met Amerikaanse
onderscheppingsraketten ingericht en wordt het sensornetwerk verbeterd.
• In fase vier (2020) komen onderscheppingsraketten beschikbaar voor
de verdediging tegen intercontinentale ballistische raketten. In verband
daarmee zal het sensornetwerk dan nogmaals aangepast worden.
Niet alle bondgenoten delen de zienswijze van de VS dat raketverdediging
een missie van de NAVO is. Zij vinden bijvoorbeeld dat raketverdediging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 96

3

niet op zichzelf staat en onderdeel zou moeten uitmaken van een pakket
van defensieve middelen. Tijdens de NAVO ministeriële werd ook
gewezen op het risico van een onbedoelde wapenwedloop. Wel is er
overeenstemming dat raketverdediging noodzakelijk is om de bescherming tegen de dreiging die uitgaat van de ballistische raketprogramma’s
vanuit Iran en Syrië te vergroten. Voldoende transparantie en openheid,
ook ten aanzien van Rusland, is van belang, ook gezien de politieke gevoeligheid van raketverdediging. De NAVO wil op het gebied van raketverdediging meer samenwerken met Rusland. Tijdens de NAVO-bijeenkomst
gaven Bondgenoten aan dat er nog een aantal financiële en technische
vragen moesten worden beantwoord voordat een besluit over een NAVO
raketverdedigingssysteem in Europa kon worden genomen. De financiële
crisis zorgt voor beperkte middelen en het was van belang om voor de
Top in Lissabon inzicht te krijgen in de kosten van een dergelijk systeem.
Geconcludeerd werd dat als het Bondgenootschap besluit tot een raketverdedigingssysteem in Europa, de capaciteiten van de VS hieraan een
waardevolle bijdrage zouden kunnen leveren.
Volgens Nederland is besluitvorming over raketverdediging eind 2010
tijdens de Top van Lissabon mogelijk als de technische randvoorwaarden
en financiering goed zijn uitgewerkt. In de benadering die Nederland tot
nu toe altijd heeft uitgedragen past dit ook: voortbouwen op reeds
bestaande structuren, om zo integratie van een NAVO raketverdedigingssysteem met de huidige middelen (zoals bijvoorbeeld de Nederlandse
Patriots) te faciliteren. De Amerikaanse lijn voor de ontwikkeling van een
raketverdedigingssysteem in fases komt hiermee overeen. De Nederlandse beleidslijn blijft dat raketverdediging een wezenlijke bijdrage kan
leveren aan de veiligheid van NAVO landen, mits er goede afstemming is
tussen de verschillende programma’s en systemen. De ondeelbaarheid
van veiligheid van het Bondgenootschap moet voorop staan.
Gezamenlijk met de minister van Defensie zal ik u voor de zomer van 2010
een beleidsnotitie doen toekomen ter actualisering van de notitie over
raketverdediging van 25 maart 2008 (TK 28 676, nr. 52), dit mede in het
licht van de voorziene besluitvorming over raketverdediging tijdens de
Top van Lissabon.
Oekraïne en Georgië
Tijdens de NAVO Oekraïne en NAVO Georgië Commissies is de voortgang
van politieke en defensie-hervormingen in beide landen besproken.
Bondgenoten spraken steun uit voor voortgezette inspanningen van
Oekraïne op het gebied van rechtszekerheid, defensiehervormingen en
democratie. In het licht van de beperkte middelen werd aandacht
gevraagd voor een realistische planning en goede financiële onderbouwing. Er was veel waardering voor de Oekraïnse bijdrage aan alle NAVOoperaties.
De NAVO onderstreepte de territoriale integriteit en souvereiniteit van
Georgië. Bondgenoten benadrukten het belang van voortgezette inspanningen van Georgië op het gebied van democratie, rechtszekerheid, persvrijheid en hervormingen van de veiligheidssector. Er was waardering
voor de voorgenomen uitbreiding van de Georgische bijdrage aan ISAF
met 750 militairen.
Rusland
De NAVO Rusland Raad, voor het eerst formeel bijeen op ministerieel
niveau na de oorlog in Georgië, is begonnen aan een nieuw hoofdstuk.
Ministers van de 28 bondgenoten en Rusland gaven hun goedkeuring aan
hervorming van de NAVO Rusland Raad, aan het werkprogramma voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 96

4

2010 en aan het opstellen van een gezamenlijke analyse van gemeenschappelijke veiligheidsdreigingen. Daarnaast zal worden ingezet op
voortgezette praktische samenwerking ten aanzien van o.a. Afghanistan,
drugsbestrijding, terrorisme, piraterij, raketverdediging, non-proliferatie,
wapenbeheersing en ontwapening. Tijdens de NAVO-Rusland Raad
kwamen ook onderwerpen aan de orde waarover de NAVO-bondgenoten
met Rusland van mening verschillen, zoals de territoriale integriteit en
souvereiniteit van Georgië, het Verdrag inzake Conventionele Strijdkrachten in Europa en de militaire oefeningen die in Wit-Rusland en
Rusland werden gehouden eerder dit jaar. Rusland uitte de wens in de
NAVO Rusland Raad te spreken over Europese veiligheid en een mogelijke
overeenkomst op dit gebied. Nederland wil dat met Rusland niet alleen
over «harde» veiligheid, maar ook over «zachte» veiligheid als mensenrechten, rechtsstaat en democratie wordt gesproken. Besprekingen in de
NAVO Rusland Raad kunnen een bijdrage leveren aan overleggen in OVSE
verband. Voorstellen van Rusland voor een verdrag op het gebied van
Europese veiligheid zullen serieus door Nederland worden bestudeerd.
Bijgevoegd: Final Statement en Statement on Afghanistan d.d.
4 december 2009 en is ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 676, nr. 96

5