Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 394

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2020
De coronacrisis heeft een grote invloed op de manier waarop velen nu
werken. Het heeft bestaande leef- en werkpatronen rigoureus doorbroken.
Eens te meer blijkt hoe belangrijk gezond en veilig werken is. In deze brief
informeer ik uw Kamer over de lopende en nieuwe initiatieven die ik neem
om werkgevers en werkenden te ondersteunen bij het gezond en veilig
werken op de thuiswerkplek. Ook wil ik uw Kamer informeren over mijn
voornemen om samen met de SER tot een toekomstagenda te komen
voor thuiswerken. Met deze agenda wil ik tot een antwoord komen op de
vraag hoe het thuiswerken er na de coronacrisis uit kan zien en hoe we
komen tot een betere balans van kantoor- en thuiswerken.
Via deze brief geef ik tevens invulling aan mijn toezegging in het
algemeen overleg van 11 november jongstleden om voor het kerstreces
de Kamer te informeren over mijn initiatieven op thuiswerken.
Aanleiding
Een van de grootste veranderingen op werkgebied betreft het thuiswerken. In verband met de bestrijding van het coronavirus geldt sinds
maart het dringende advies van de overheid om thuis te werken waar dat
kan. Drie maanden na de start van de maatregelen werkte 45 procent van
de mensen thuis, waarvan twee derde volledig1. Het aantal uren dat
thuisgewerkt wordt is ook flink toegenomen. Werknemers die thuiswerken
deden dat in 2019 gemiddeld 5 uur per week. Medio 2020 werd er
gemiddeld 30 uur per week thuisgewerkt. Het RIVM rapporteerde2 dat
degenen die thuis kunnen werken aangaven dat zij eind september bijna
drie kwart (72 procent) van hun wekelijkse werkuren thuis werkten.

1
2

kst-25883-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

TNO: NEA-COVID-19
RIVM gedragsonderzoek maatregelen welbevinden/naleven gedragsregels 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 394

1

Nu er vanwege de bestrijding van het coronavirus langdurig moet worden
thuisgewerkt is het cruciaal dat we ervoor zorgen dat er ook gezond en
veilig thuis wordt gewerkt. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt primair
bij werkgevers en bij werkenden zelf. Het is goed te zien dat daar
afgelopen tijd veel op geïnvesteerd is. In verband met de mate en de duur
van het thuiswerken, en het perspectief dat dit voorlopig nog niet zal
veranderen, wil ik werkgevers en werkenden hierbij de komende periode
intensief ondersteunen.
Gezond thuiswerken tijdens de coronacrisis
De veranderde werkomstandigheid als gevolg van het thuiswerken waar
dat kan is ingrijpend voor werkgevers en voor werkenden. Hierbij zijn er
zowel positieve als negatieve gevolgen te zien. Zo blijkt uit het
TNO-onderzoek dat thuiswerkers over het algemeen een hogere
autonomie en lagere taakeisen ervaren. Daarbij ervaren thuiswerkers een
hogere productiviteit, minder reistijd en meer tijd voor ontspanning en
sport.
Bij het langdurig thuiswerken zoals we dat nu doen wordt het echter
steeds duidelijker dat het gezond en veilig werken ook thuis een belangrijke randvoorwaarde is gezien de fysieke en mentale belasting die
hiermee gepaard gaat. Het thuiswerken gaat gepaard met veel beeldschermwerk en een toename van herhalende bewegingen. Ook het
langdurig zitten en het krijgen van onvoldoende beweging is een risico
voor thuiswerkers. Werknemers missen hun collega’s en ook het sociale
contact met klanten. Verder zien we bijvoorbeeld bij met name bij groepen
als jonge werknemers en werknemers met jonge kinderen een negatief
effect op de mate van werkstress die wordt ervaren. Werkgevers hebben
minder zicht op hun werknemers en worstelen soms met het sturen op
afstand.
De verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige thuiswerkplek ligt bij
werkgevers en werkenden gezamenlijk. De werkgever dient op basis van
zijn zorgplicht bijvoorbeeld thuiswerkvoorzieningen ter beschikking te
stellen waar nodig en redelijk. Ook dient de werkgever de werknemers te
instrueren en voor te lichten. De werkgever kan bij de zorgplicht ondersteund worden door preventiemedewerkers en de bedrijfsarts. Werkenden
hebben een eigen verantwoordelijkheid om deze thuiswerkvoorzieningen
ook daadwerkelijk te benutten en de instructies van de werkgever op te
volgen. In het gesprek van de werkgever met werkenden is het juist nu
belangrijk om samen periodiek stil te staan bij de fysieke en de mentale
gezondheid van de thuiswerkende. Nog meer dan bij veel andere
onderwerpen gaat het in het geval van thuiswerken om maatwerk en zijn
persoonlijke woon- en leefomstandigheden van invloed op het
thuiswerken.
Om werkgevers en werkenden bij dit alles te ondersteunen zijn er de
volgende lopende en nieuwe initiatieven vanuit het Ministerie van SZW
samen met sociale partners:
• SZW verstrekt actief informatie en tips over gezond en veilig thuiswerken op rijksoverheid.nl en op het Arboportaal3. Zo zijn er tips te vinden
over voor het inrichten van een goede thuiswerkplek en hoe je vitaal
kunt blijven en zijn de regels omtrent thuiswerken verduidelijkt. Voor
leidinggevenden zijn er bijvoorbeeld vlogs met tips over het leidinggeven op afstand: hoe hou je contact met je medewerkers? Deze
producten van de eerdere Flitsactie Vitaal Thuiswerken van SZW

3

Zie www.Arboportaal.nl/vitaal thuiswerken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 394

2

•

•

•

•

•

•

•

worden de komende weken periodiek via social media onder de
aandacht gebracht.
SZW richt een digitaal platform op voor werkgevers (via slimwerkgeven.nl) en werkenden (via hoewerktnederland.nl) met alle informatie
over thuiswerken, regels, goede voorbeelden en tips. Onderzocht
wordt hoe we werkgevers en werkenden verder kunnen faciliteren en
stimuleren om te blijven thuiswerken. Hiertoe worden de belangrijkste
weerstanden en belemmeringen om thuis te werken in kaart gebracht.
Het project «Thuiswerken is topsport»4: dit project is een initiatief van
VNO-NCW en MKB-Nederland en wordt gesubsidieerd door de
Ministeries van SZW en VWS. Het project ondersteunt en stimuleert
werkgevers en werkenden om ook thuis te bewegen en om te
investeren in vitaliteit.
Mentale vitaliteit: op 16 november start in de Week van de Werkstress
een campagne om bewustwording te vergroten over de mentale
vitaliteit van werkenden. Hierbij wordt onder andere aandacht besteed
aan thuiswerkers: hoe voorkomen we burn-out en eenzaamheid onder
thuiswerkers. Met tips en tools worden werkgevers en werkenden
ondersteund.
Burn-out: in een brede maatschappelijke samenwerking met onder
andere sociale partners en de Ministeries van VWS en OCW op het
gebied van burn-outklachten komt thuiswerken ook aan de orde.
RI&E: via de lopende Risico Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) campagne5 worden werkgevers gewezen op hun verplichting om de
risico’s voor werkenden in kaart te brengen en maatregelen te nemen,
dit geldt ook voor de risico’s voor thuiswerkers.
Fysieke belasting: bij thuiswerken ligt in verband met het vele
beeldschermwerk een verkeerde werkhouding of te weinig lichaamsbeweging op de loer. Fysieke overbelasting en onderbelasting vormen
een gezondheidsrisico voor thuiswerkers. Om die reden wordt in het
communicatietraject rondom fysieke belasting in 2021 extra aandacht
besteed aan het voorkomen van fysieke klachten als gevolg van
thuiswerken.
Monitor: via de monitor Arbeid van TNO6 worden periodieke metingen
verricht over de effecten van corona op de gezondheid van werkenden.
De monitor volgt welke effecten het thuiswerken heeft op de fysieke en
mentale gezondheid van werkenden, zodat er indien nodig extra
maatregelen kunnen worden getroffen. Een tweede meting wordt op
dit moment verricht, ik verwacht de uitkomsten hiervan in de tweede
helft van december.

Thuiswerken na corona
De prioriteit voor de komende periode ligt bij het ondersteunen en
faciliteren van werkend Nederland om gezond werkend de coronacrisis
door komen. Tegelijkertijd is het van belang om met een blik op de
toekomst gezamenlijk te bekijken wat we kunnen leren van deze periode
van grootschalig thuiswerken en hoe we in de toekomst tot een optimale
verdeling kunnen komen tussen kantoorwerk en thuiswerken. Ik wil graag
dat we als samenleving lessen trekken uit dit immens «thuiswerkexperiment» waarin we opeens met elkaar zitten: welke goede zaken
levert het thuiswerken ons op en moeten we behouden met het oog op de
periode na corona? En welke negatieve effecten of belemmeringen
worden ervaren die we nu al maar ook met het oog op de toekomst
moeten verminderen? Zodat we voor de periode na corona op een situatie
kunnen uitkomen die beter in balans is.
4

Zie https://www.nlom.nl/project/thuiswerken-is-topsport/
Zie www.arboportaal.nl/RIE campagne en https://routenaar.rie.nl/
6
Zie https://www.monitorarbeid.tno.nl/
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 394

3

De komende periode zal ik hiertoe in samenwerking met de SER het
gesprek aangaan met de samenleving: werkgevers, werknemers,
professionals, deskundigen en wetenschappers. Ook zal ik hier de sociale
partners bij betrekken. Centraal staat de vraag: Hoe gaan we ons werk in
de toekomst optimaal vormgeven, wat is een goede balans tussen op
kantoor en thuiswerken? Op basis van dit gesprek dat ik samen met de
SER met de buitenwereld voer zal ik in het eerste kwartaal van 2021 een
adviesaanvraag richting de SER doen over het thuiswerken in de toekomst
bezien van uit arbeidsomstandigheden. Met het advies van de SER in de
hand wil ik een agenda voor de toekomst van het thuiswerken opstellen.
Doel van deze agenda is om in kaart te brengen, te verkennen en te
agenderen welke ontwikkelingen we nu zien op het gebied van thuiswerken; welke gevolgen die ontwikkelingen hebben in positieve en
negatieve zin voor de samenleving, voor werkgevers en werkenden; en
wat we kunnen doen om te komen tot een betere balans te komen (het
goede behouden, negatieve effecten of belemmeringen, zoals wellicht op
het gebied van wet- en regelgeving, te verminderen). Het streven is om
met deze agenda voor de toekomst van het thuiswerken te bereiken dat
SZW, SER, sociale partners, werkgevers en werkenden beter kunnen
anticiperen op de ontwikkelingen in verband met thuiswerken nu maar
ook voor de periode na corona.
Ik zal uw Kamer in het voorjaar van 2021 verder informeren over de stand
van zaken van zowel de lopende activiteiten in verband met het gezond
thuiswerken tijdens de coronacrisis als mijn initiatief voor de toekomst
van het thuiswerken.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
B. van ’t Wout

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 394

4