Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

35 420

Noodpakket banen en economie

Nr. 400

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2020
De bestrijding van het coronavirus vraagt onverminderd veel van de
culturele en creatieve sector. Instellingen doen hun uiterste best om aan
medewerkers en bezoekers een veilige omgeving te bieden en om op
vernieuwende manieren uiting te geven aan creativiteit. Museum de
Fundatie, Amsterdam Sinfonietta, Club Guy & Roni en de Pieterskerk in
Leiden zijn mooie voorbeelden hiervan. Ik heb daar veel waardering voor.
Toch moest de culturele en creatieve sector de afgelopen twee weken
helaas weer de deuren sluiten, wat opnieuw een grote impact heeft op
zowel publiek als makers. Mooie exposities die niet bezichtigd kunnen
worden, artiesten die de interactie met de toeschouwer moeten missen.
Kaartjes, die niet verkocht kunnen worden. Deze maatregelen zijn echter
nodig om het aantal reisbewegingen en contactmomenten van mensen
zoveel mogelijk te beperken, zodat het aantal besmettingen omlaag gaat.
Zodra er weer perspectief is op het afschalen van deze zware maatregelen, zal de sector worden geïnformeerd over wat wél weer kan. Maar
daarmee zitten de zalen nog niet weer vertrouwd vol. Dit vraagt moed en
doorzettingsvermogen van de sector, dat realiseer ik mij goed. Het
vertrouwen is er dat de sector deze eigenschappen niet kwijt raakt. Ik wil
hen daar bij ondersteunen1.
De culturele en creatieve sector2 wordt nog steeds bovengemiddeld
geraakt door de coronacrisis. Daar waar het bbp als geheel in het tweede
kwartaal ten opzichte van het eerste kwartaal met 8,5 procent is gedaald,
heeft het CBS berekend dat het bbp in de bedrijfstak Cultuur, recreatie en

1

2

kst-32820-400
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

De toelichting op grond van artikel 3.1 Comptabiliteitswet is raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
In de brede definitie van 1) Kunsten en erfgoed; 2) media en entertainment en 3) creatieve
zakelijke dienstverlening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

1

overige diensten in diezelfde periode met 37,4 procent is gedaald. 3 De
meest recente CBS-berekening laat zien dat de economie gedeeltelijk
terugveert. In het derde kwartaal stijgt het bbp weer met 7,7 procent ten
opzicht van het tweede kwartaal. Maar nog steeds behoort de cultuursector tot de zwaarst getroffen bedrijfstakken. Zo was de productie van de
bedrijfstak cultuur, recreatie, sport en overige diensten in het derde
kwartaal bijna 24 procent lager dan een jaar eerder.4 In de culturele en
creatieve sector werken relatief veel zelfstandigen. Zij vormen de flexibele
schil en worden extra hard geraakt.
Ondersteuning aan de sector
Dit kabinet investeert ruim € 1,62 miljard om instellingen, ondernemingen
en makers in de culturele en creatieve sector te ondersteunen. Voor 2020
is er € 300 miljoen voor instellingen5 en makers plus € 40 miljoen voor
het niet gesubsidieerde deel van de podiumkunsten, waaronder de vrije
theater producenten6 beschikbaar. In mijn brief van 28 augustus jl.7 heb ik
aangekondigd dat er € 414 miljoen beschikbaar komt om de culturele en
creatieve sector te ondersteunen in de eerste helft van 2021. In deze brief
werd ook aangekondigd dat gemeenten en provincies via het Ministerie
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) nog eens € 68
miljoen krijgen voor compensatie van de geleden schade in de regionale
en lokale culturele infrastructuur in 2020. Dit bedrag komt bovenop de
€ 60 miljoen die gemeenten reeds in mei ontvingen8. Ten slotte kan de
culturele en creatieve sector gebruik maken van de generieke maatregelen. Het verwachte gebruik hiervan is € 739 miljoen.
Gebruik van de generieke maatregelen
Er is in de culturele en creatieve sector veel gebruik gemaakt van de
generieke steunmaatregelen van het kabinet. De TOGS (periode van
27 maart tot 26 juni 2020) is gebruikt door 17.700 bedrijven uit de culturele
sector die gezamenlijk een bedrag van € 71 miljoen ontvingen.9 In het
kader van de TVL is vanaf 1 juni aan 5.231 culturele bedrijven een bedrag
van € 92 miljoen toegekend.10
Ruim 6.000 bedrijven in de culturele en creatieve sector ontvingen een 80
procent voorschot voor de NOW 1 (periode van 6 april tot 5 juni 2020), in
totaal een bedrag van € 335 miljoen onderverdeeld in € 108 miljoen voor
kunsten en erfgoed (1.800 bedrijven), € 87 miljoen voor media en
entertainment, waaronder film (1.350 bedrijven) en € 139 miljoen voor de
creatieve en zakelijke dienstverlening, waaronder reclame, architectuur en
design (2.915 bedrijven).11 3.855 Bedrijven uit de culturele en creatieve
sector ontvingen een NOW 2 voorschot van € 241 miljoen onderverdeeld
in € 89 miljoen voor kunsten en erfgoed (1.270 bedrijven), € 51 miljoen
voor media en entertainment, (825 bedrijven) en € 100 miljoen voor de
creatieve en zakelijke dienstverlening (1.755 bedrijven). Een belangrijke

3

Eerste berekening CBS van 14 augustus 2020. In de tweede berekening (23 september) geeft
het CBS geen specificatie naar sector https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/39/economie-krimptmet-8–5-procent-in-tweede-kwartaal-2020
4
Eerste berekening CBS van 14 augustus 2020. Meest recente berekening 13 november
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/46/economie-veert-deels-terug-met-groei-van-7–7procent-in-derde-kwartaal-2020
5
Kamerstuk 35 441, nr. 7
6
Kamerstuk 25 295, nr. 659
7
Kamerstuk 35 420, nr. 105
8
Kamerstuk 35 420, nr. 43
9
Opgave RVO, 25 augustus 2020
10
Opgave RVO, 30 oktober 2020
11
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/36/gebruik-now-1–0-in-de-culturele-en-creatieve-sector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

2

groep gebruikers van de NOW zijn bedrijven met 10 tot 49 werknemers.
Van de schouwburgen van deze omvang maakte ruim 90 procent gebruik
van de NOW 1, voor de NOW 2 gaat het om 86 procent. Van de producenten podiumkunsten maakten 100 procent gebruik van de NOW I en van
de NOW 2 75 procent. Voor de productie van films ging het om 67 procent
bij de NOW 1, en 42 procent van de NOW 2. Tenslotte maakte 86 procent
van de musea gebruik van de NOW 1 en 50 procent van de NOW 2.12
Culturele instellingen en medeoverheden hebben bij de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en mij gesignaleerd dat bij de
vaststelling van de NOW1 een probleem ontstaat omdat subsidies en de
huurkortingen die door overheden zijn verleend, tot de omzet moeten
worden gerekend. Om dubbelfinanciering te voorkomen is het inderdaad
zo dat andere subsidies worden verrekend met de NOW. Er zijn dan
immers andere inkomstenbronnen om de lonen te betalen. Huurkortingen
worden echter niet tot het omzetbegrip gerekend in het kader van de
NOW-regeling. Ontvangen huurkortingen of huurkwijtscheldingen zorgen
voor lagere kosten van een entiteit en vallen derhalve niet onder het
omzetbegrip voor de NOW-regeling. Het Ministerie van Sociale Zaken en
werkgelegenheid zal dit verduidelijken op rijksoverheid.nl
De TOZO is van belang voor de zelfstandigen. De rapportages over de
TOZO bij het CBS zijn nog onvoldoende om uitspraken te kunnen doen
over het gebruik. Dat komt onder meer doordat nog niet alle gemeenten
de relevante gegevens hebben aangeleverd.
Uitwerking € 40 miljoen voor het niet-gesubsidieerde deel van de
podiumkunsten
In de Kamerbrief van 27 oktober heeft het kabinet aangekondigd om € 40
miljoen specifieke steun te verlenen aan de vrije producenten in de
podiumkunstensector, waaronder de vrije theater producenten. De steun
is bedoeld voor producenten in de podiumkunsten die geen vaste
subsidierelatie met de overheid hebben. Ook de muzieksector wordt
gerekend tot dit deel van de sector. De sector loopt door de aangescherpte
maatregelen van 14 oktober opnieuw tegen verliezen aan. De investeringen die zijn gemaakt voor producties die opgevoerd zouden worden in
het laatste kwartaal van 2020 en in het eerste kwartaal van 2021, kunnen
deels niet worden terugverdiend.
Normaliter gebruiken producenten hun reserves om te investeren in
nieuwe producties. Door de sluitingen in de culturele sector aan het begin
van dit jaar, zijn die reserves uitgeput. Dit betekent dat de continuïteit van
het aanbod in het niet-gesubsidieerde deel van de podiumkunsten, gevaar
loopt. Omdat het wegvallen van deze producenten grote gevolgen heeft
voor het totale aanbod in de Nederlandse theaters en podia, kies ik ervoor
om dit deel van de sector extra te ondersteunen. Dit komt niet alleen de
pluriformiteit van aanbod ten goede, maar ook de werkgelegenheid.
In overleg met de Taskforce Cultuur, de Vereniging Vrije Theater Producenten, het Fonds Podiumkunsten, Cultuur+Ondernemen en het Kickstart
Cultuurfonds heb ik de uitwerking van deze steun vormgegeven. Ik kies
ervoor om de uitvoering van de steun te beleggen bij het Fonds
Podiumkunsten.
De uitgangspunten zijn als volgt:

12

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2020/46/gebruik-van-steunmaatregelen-corona-per-30september

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

3

–

–

–

–

–
–

De regeling biedt gedeeltelijke compensatie voor kosten van investeringen die niet kunnen worden terugverdiend aan in de kern financieel
gezonde producenten. Het opnieuw investeren in producties is daarbij
een voorwaarde.
Het gaat om compensatie van investeringskosten gekoppeld aan
producties die gepland stonden in het laatste kwartaal van 2020 en het
eerste half jaar van 2021.
Er is sprake van aanzienlijke investeringen, waarbij kosten die niet
worden vergoed via generieke maatregelen als de NOW, worden
meegerekend. Het gaat bijvoorbeeld om kosten voor scriptontwikkeling, promotie, decor en licht.
Uitgesloten van de regeling zijn festivals, evenementen en aanbod op
scholen. De regeling richt zich primair op producenten die investeren
in producties met een in de tijd gespreide speelperiode op podia,
schouwburgen en concertzalen.
De regeling moet uitvoerbaar en voor producenten toegankelijk zijn.
Indien de coronamaatregelen binnen de looptijd van de regeling
worden versoepeld, dan zal dit in het bepalen van de hoogte van de
compensatie worden meegenomen.

Het Fonds Podiumkunsten zal de maatregel in overleg met vertegenwoordigers van de sector op basis van bovenstaande uitgangspunten verder
uitwerken. De verwachting is dat de maatregel medio december klaar is.
De eerste aanvragen kunnen in januari 2021 ingediend worden en zullen
na beoordeling in maart gehonoreerd worden.
Uitwerking steunpakket € 414 miljoen
In het vervolg van deze brief zet ik uiteen op welke manier de € 414
miljoen specifieke steun voor de culturele en creatieve sector zal worden
ingezet. Bij de uitwerking van de maatregelen heb ik overleg gevoerd met
de Taskforce Cultuur, Vereniging Vrije Theater Producenten, de Museumvereniging en andere brancheorganisaties. De zes rijkscultuurfondsen, de
Raad voor Cultuur, Platform ACCT, VNG, IPO en de vertegenwoordigers
van de stedelijke regio’s heb ik eveneens geraadpleegd.
Ik hecht eraan te benadrukken dat onderstaande maatregelen erop gericht
zijn om instellingen en makers in de culturele en creatieve sector te
ondersteunen bij de productie van tentoonstellingen, films en voorstellingen en zo de rijke culturele infrastructuur in ons land in stand te
houden. Niet alleen om het publiek ook in deze tijd te blijven bedienen,
maar juist ook om de werkgelegenheid in de sector op peil te houden. Met
name de instellingen die middelen ontvangen uit dit steunpakket hebben
de verantwoordelijkheid om werkgelegenheid voor makers en artiesten te
genereren. Ik zie dat instellingen deze verantwoordelijkheid nemen en ga
er vanuit dat zij dat blijven doen.
De maatregelen zijn bedoeld voor de periode 1 januari tot 1 juli van 2021.
Per maatregel wordt aangegeven wat de planning is voor de uitvoering.
Voortzetten van maatregelen uit eerste steunpakket cultuur
Met mijn brieven van 15 april en 27 mei jl. (Kamerstukken 32 820 en
35 420, nr. 353) heb ik de maatregelen geschetst waarmee € 300 miljoen
voor specifieke ondersteuning voor de sector wordt ingezet. Met deze
maatregelen ondersteun ik instellingen die van cruciaal belang zijn voor
de landelijke infrastructuur, maar ook kunstenaars en creatieve professionals. Ik investeer € 202,75 miljoen om deze maatregelen in de eerste
helft van 2021 voort te zetten, maar leg daarbij andere accenten. Ik
investeer verhoudingsgewijs meer in kunstenaars en creatieve professi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

4

onals, mede op verzoek van de Taskforce Cultuur en de Tweede Kamer.
Hieronder licht ik de maatregelen en de investeringen toe.
Aanvullende subsidie voor instellingen en filmproducenten
In totaal stel ik € 100 miljoen beschikbaar om instellingen en festivals in
de Basisinfrastructuur 2021–2024 (hierna BIS 2021–2024) en de
Erfgoedwet aanvullend te subsidiëren. Ook instellingen en festivals die
meerjarig gefinancierd worden door de rijkscultuurfondsen en instellingen
die uit andere onderdelen van de begroting van het Ministerie van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap worden gefinancierd, ontvangen
aanvullende subsidie.
De aanvullende subsidie zal berekend worden volgens uitgangspunten die
vergelijkbaar zijn met het eerste steunpakket. Instellingen met hoge eigen
inkomsten zijn het zwaarst getroffen, omdat de eigen inkomsten
wegvallen door het teruglopen van bezoekersaantallen of zelfs sluiting. De
aanvullende subsidie wordt als volgt verstrekt:
– De aanvullende subsidie geeft gedeeltelijke ondersteuning van de
gederfde eigen inkomsten van de instelling als aanvulling op de
reguliere subsidie.
– De aanvullende subsidie wordt berekend op basis van circa 22 procent
van de eigen inkomsten per jaar, waarbij als grondslag het gemiddelde
wordt genomen van de behaalde eigen inkomsten in de jaren 2017 en
2018.
– De aanvullende subsidie heeft een maximum van twee maal het
structurele subsidiebedrag dat de instelling heeft ontvangen in 2018.
– Instellingen die in 2018 minimaal 15 procent aan eigen inkomsten
hadden komen in aanmerking.
– Instellingen die geen of nauwelijks publieksactiviteiten uitvoeren zijn
uitgesloten.
– Ook festivals en biënnales ontvangen op basis van deze rekenregel een
aanvullende subsidie.
Anders dan in het eerste steunpakket, zal de reservepositie niet worden
meegenomen bij het bepalen van de aanvullende subsidie. Het effect van
de beperkende maatregelen is nog steeds groot en alle instellingen
ondervinden hier de gevolgen van. De reserves zullen voor een groot deel
zijn uitgeput, of bij lange na niet meer op het niveau zijn van een half jaar
geleden toen het eerste steunpakket werd verleend.
Op basis van de bovenstaande uitgangspunten komt de aanvullende
subsidie ten goede aan:
– 91 producerende instellingen in de BIS 2021–2024.
– 25 Rijksmusea die via de Erfgoedwet worden gefinancierd en
– circa 300 meerjarige instellingen bij de fondsen.
– Omdat ik ook een financiële verantwoordelijkheid draag voor NEMO,
het Onderwijsmuseum, het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid,
het Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor, Jachthuis Sint
Hubertus, Next Nature Network en Eurosonic Noorderslag en zij met
vergelijkbare problematiek te maken hebben, ontvangen deze
instellingen ook aanvullende subsidie.
Net als bij het eerste steunpakket hecht ik er grote waarde aan dat
instellingen deze steun gebruiken om personeel in dienst te houden en
om opdrachten te blijven verstrekken aan zelfstandigen. Hiermee houden
we de sector op peil en kan de sector de programmering sneller weer
opstarten, zodra dit weer kan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

5

Het totale aantal instellingen dat hiermee een aanvullende subsidie krijgt
is aanzienlijk groter dan in het vorige steunpakket. Dit komt omdat we een
nieuwe BIS-periode en een nieuwe periode voor de meerjarige regelingen
van de fondsen zijn ingegaan, met aanzienlijk grotere aantallen instellingen. Deze aanvullende subsidie komt bovenop de reguliere subsidie,
waarbij we de instellingen in deze moeilijke tijd maximale coulance met
betrekking tot de subsidievoorwaarden bieden.
Om de administratieve lasten voor de instellingen zo veel mogelijk te
beperken, wordt de aanvullende subsidie ambtshalve verleend waardoor
geen sprake is van een aanvraagprocedure. De verlening wordt gebaseerd
op de voorhanden zijnde jaarrekeningen 2017 en 2018. De subsidie wordt
vastgesteld via de reguliere verantwoordingsprocedure.
Filmproducenten werken op projectbasis en vallen derhalve niet als
meerjarige instelling onder het Filmfonds. Ik beschouw hen echter wel als
producerende instellingen, daarom ontvangen zij aanvullende subsidie via
een specifieke voorziening bij het Filmfonds van € 6,25 miljoen. Net als in
het eerste steunpakket zijn deze middelen bedoeld om de meerkosten te
kunnen dekken die ontstaan bij filmen binnen de maatregelen ten gevolge
van COVID-19.
Zodra de procedure omtrent de staatssteunaspecten van deze maatregel
is doorlopen, zullen de regelingen op basis waarvan de aanvullende
subsidie wordt verleend, worden gepubliceerd in de Staatscourant. De
aanvullende subsidie kan dan in het eerste kwartaal van 2021 aan de
instellingen beschikbaar worden gesteld.
Bijdrage aan Nationaal Restauratiefonds
Ik stel nog eens € 20 miljoen beschikbaar aan het Nationaal Restauratiefonds (NRF) voor de Opengestelde Monumentenlening (OML). Het
beschikbare budget voor deze leningen wordt daarmee verhoogd van
€ 50 miljoen naar € 70 miljoen. Nu de beperkende maatregelen van
kracht blijven en inkomsten daardoor achterwege blijven, raken ook de
reserves van monumentenorganisaties langzamerhand uitgeput. De
verwachting is dat de vraag naar leningen zal toenemen en de behoefte
aan hogere leningen zal toenemen. Het NRF heeft het maximale
leenbedrag per 9 november opgehoogd van € 2 miljoen naar € 3,5
miljoen per eigenaar. Daarnaast zal het NRF, samen met onder andere de
Federatie Instandhouding Monumenten (FIM) de communicatie over de
OML en dienstverlening richting kleinere monumentenorganisaties
intensiveren.
Bijdrage aan Cultuur+Ondernemen
Ik stel nog eens € 15 miljoen beschikbaar aan Cultuur+Ondernemen (C+O)
voor het verstrekken van leningen aan ondernemers in de culturele en
creatieve sector. Het beschikbare budget wordt daarmee verhoogd van
€ 30 miljoen naar € 45 miljoen. De «Cultuur Opstartlening» uit het eerste
steunpakket voor cultuur was gericht op culturele programmering en
verdienvermogen in het najaar van 2020. Na evaluatiegesprekken met
instellingen en branchevertegenwoordigers zal C+O, naast de Cultuur
Opstartlening, de «Cultuur Vermogenslening» aanbieden, die overbruggingsmogelijkheden biedt aan gevestigde, financieel gezonde ondernemers. Deze leningen zijn gebaseerd op de gemiddelde omzet van de
afgelopen jaren en kennen een doorlooptijd van 10 jaar (5 jaar voor
zelfstandigen). Daarmee kunnen deze ondernemingen, die investeringen
hebben moeten afschrijven in 2020, ruimte vinden om opnieuw te
investeren zodra de kansen zich hiertoe voordoen. Een deel van deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

6

middelen, in ieder geval € 5 miljoen, wordt beschikbaar gesteld voor
leningen aan zelfstandigen.
Makers en Creatieve professionals
Kunstenaars en personen in andere creatieve beroepen werken bovengemiddeld vaak als zelfstandige. Terwijl van het totaal werkzame personen
15 procent als zelfstandige werkt, is dat voor kunstenaars ruim 60 procent
en voor de overige creatieve beroepen ruim 35 procent.13
Recent onderzoek door het CBS naar de belastingaangiften van zzp’ers in
de culturele en creatieve sector in het tweede kwartaal laat zien dat deze
zwaar worden geraakt. Van het totaal aantal zzp’ers op de Nederlandse
arbeidsmarkt heeft 58 procent minder omzet vergeleken met het tweede
kwartaal van 2019. Het gemiddelde omzetverlies bedraagt 57 procent. In
de culturele en creatieve sector heeft gemiddeld 66 procent van de zzp’ers
omzetverlies, met een gemiddelde van 69 procent. Bij specifieke deelsectoren liggen deze percentages nog hoger.14 Zo heeft drie kwart van de
zzp’ers werkzaam in de podiumkunsten een gemiddeld omzetverlies van
bijna 80 procent ten opzicht van hetzelfde kwartaal in 2019. In de
scheppende kunsten heeft 57 procent omzetverlies, met een gemiddelde
van 67 procent. In de productie voor film en televisie gaat het om twee
derde van de zzp’ers met een gemiddelde omzetdaling van 71 procent.
Ik investeer daarom € 49,76 miljoen om makers en creatieve professionals
in de culturele en creatieve sector te ondersteunen. In de cultuursector
wordt het werk ontwikkeld en uitgevoerd door acteurs, schrijvers,
filmmakers, muzikanten, beeldend kunstenaars, ontwerpers/
ambachtsmensen, etc. Waar deze makers in dienst zijn van instellingen en
ondernemingen ga ik ervan uit dat die instellingen en ondernemers hen
zo veel mogelijk in dienst houden, daarbij ondersteund door de generieke
maatregelen en de aanvullende subsidies van het rijk en gemeenten. Een
groot deel van deze makers werkt echter zelfstandig. Zzp’ers zitten door
de crisis zonder opdrachten en daarmee zonder inkomsten. Door de
gemengde beroepspraktijk bieden generieke maatregelen zoals de TOZO
ook lang niet altijd soelaas. Bovendien is werk verreweg te prefereren
boven uitkeringen, ook om kwaliteit voor de culturele en creatieve sector
te behouden en kapitaalvernietiging tegen te gaan. Daarnaast is er
behoefte aan scholing, en, helaas, ook aan omscholing naar werk buiten
de cultuursector.
In dit tweede steunpakket zijn voor makers en creatieve professionals de
volgende instrumenten beschikbaar:
– € 35,75 miljoen voor subsidies via de zes rijkcultuurfondsen.
– € 10 miljoen voor producties via NPO.
– € 4 miljoen voor scholing van zelfstandigen via het Programma
Werktuig PPO.
Daarnaast is € 5 miljoen van de € 15 miljoen van het aanvullende budget
voor leningen via Cultuur+Ondernemen bestemd voor gevestigde
zelfstandigen, zoals beschreven onder «Bijdrage aan
Cultuur+Ondernemen».
Subsidies via de zes rijkscultuurfondsen
De rijkscultuurfondsen hebben gezamenlijk twee typen stimuleringsregelingen voor zelfstandig werkende kunstenaars en creatieve professionals
uitgewerkt. De impulsregelingen beroepspraktijk richten zich op het
13
14

Monitor kunstenaars en afgestudeerden aan creatieve opleidingen 2017 (CBS), p 55
CBS maatwerk ZZP-ers Omzet 2018–2020 november 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

7

ontwikkelen van de inhoud van het eigen werk van makers en op nieuwe
verdienmodellen. De impulsregelingen opdrachtgeverschap stellen
opdrachtgevers in verschillende sectoren, binnen de cultuursector en
andere maatschappelijke sectoren, in staat opdrachten te verstrekken aan
de zelfstandigen. In totaal zullen naar schatting tussen de 5.000 en 7.000
makers en creatieve professionals gebruik kunnen maken van deze
regelingen.
Zodra de procedure omtrent de staatssteunaspecten van deze maatregelen is doorlopen, zullen de regelingen op basis waarvan de subsidies
worden verleend, worden gepubliceerd in de Staatscourant. De aanvullende subsidie kan dan in het eerste kwartaal van 2021 aan de aanvragers
beschikbaar worden gesteld.
Producties via de NPO
Ik investeer € 10 miljoen in het maken van producties voor de kanalen van
de NPO. De NPO beschikt met hun lineaire en online aanbodkanalen over
het grootste podium van Nederland. Ik ga daarom met hen afspraken
maken over hoe zij hun podia beschikbaar kunnen stellen voor al die
makers die hun verhaal willen vertellen, willen laten horen of laten zien.
Hierdoor worden makers en publiek weer bij elkaar gebracht, blijft al het
moois dat is en wordt gemaakt niet ongehoord en ongezien, en kunnen
producties die nu geen doorgang kunnen vinden mogelijk toch worden
geproduceerd en in beeld gebracht. De culturele sector krijgt hierdoor een
steuntje in de rug, en de kijker heeft thuis een avondje uit. De NPO heeft
bij mij een Actieplan Cultuur ingediend, waarbij op alle lineaire kanalen en
het online themakanaal hiervoor ruimte wordt gecreëerd. De NPO
investeert zelf ook maar heeft externe financiering nodig om er het
grootste podium van te kunnen maken. Over de precieze uitwerking ben ik
met hen en de sector in gesprek.
Scholing van zelfstandigen via het Programma Werktuig PPO
In oktober 2020 is het startschot gegeven voor het programma Permanente Persoonlijke Ontwikkeling (PPO). Dit programma is een opbrengst
van de arbeidsmarktagenda van de culturele en creatieve sector en is
opgezet door Platform ACCT. Het programma heeft een budget van € 19
miljoen voor de komende 4 jaar om te stimuleren dat werkenden en
werkgevers zich bewust zijn van de noodzaak om meer te investeren in
scholing en permanente professionele ontwikkeling. Vanwege de
coronacrisis is voor zzp’ers zonder opdrachten de behoefte aan
(om)scholing groot, terwijl de mogelijkheid om hier zelf in te investeren
kleiner is geworden. Platform ACCT heeft al een deel van het reguliere
budget ingezet om aan deze vraag te voldoen, zonder afbreuk te doen aan
de beoogde structurele verduurzaming van de beroepspraktijk. Professionalisering binnen de sector blijft het uitgangspunt van PPO. Met € 4
miljoen extra vanuit dit steunpakket kunnen circa 5.000 makers en
creatieve professionals extra ondersteund worden in scholing gedurende
de coronacrisis, aanvullend op generieke arbeidsmarktinstrumenten zoals
«NL leert door».
De ondersteuning voor scholing kan per direct worden aangevraagd, de
extra middelen zullen vanaf januari 2021 beschikbaar zijn.
Ondersteuning via Cultuur+Ondernemen
De leningen die Cultuur+Ondernemen aan ondernemingen aanbiedt in het
kader van de crisis komen ook beschikbaar voor zelfstandigen die voor de
crisis een gezonde uitgangspositie kenden en die deze, na de crisis, naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

8

verwachting opnieuw zullen opbouwen. Met een budget van € 5 miljoen
en een gemiddeld leenbedrag van € 35.000 zullen circa 140 zelfstandigen
een lening kunnen krijgen.
Ondersteuning Private Initiatieven
Ik investeer € 10 miljoen om het Kickstart Cultuurfonds en € 0,4 miljoen
om het Nationaal Theaterweekend te ondersteunen bij hun inzet om de
culturele sector bij te staan in deze crisisperiode.
Het Kickstart Cultuurfonds is een initiatief van de Bankgiro Loterij, het
Prins Bernhard Cultuurfonds, het VSBfonds en de VandenEnde
Foundation. Dit fonds ondersteunt op een snelle en eenvoudige manier
theaters, concertzalen, musea en vrije producenten in de aanpassingen
die gemaakt moeten worden in de anderhalve-meter-samenleving. Een
volgende aanvraagronde start in januari, waar ik € 10 miljoen aan
bijdraag. Ook de private partijen betrokken bij dit fonds zullen voor deze
nieuwe fase wederom een bijdrage beschikbaar stellen.
Het Nationaal Theaterweekend is een initiatief van het Nationaal Theater
Fonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds, met de Bank Giro Loterij als
hoofdpartner.
Het doel van het Nationaal Theaterweekend, is om heel Nederland kennis
te laten maken met het theater en te laten zien hoe waardevol theater is.
Voor de editie in 2021 komt een campagne om uit te dragen dat theaterbezoek, mits toegestaan, leuk en veilig is. Ik investeer € 0,4 miljoen in
deze campagne, omdat ik er, binnen de maatregelen om het Coronavirus
te beperken, aan hecht dat het grote publiek naar de theaters blijft gaan.
Overbruggingssubsidie
Juist nu is het van belang om talent voor de sector te behouden en ervoor
te zorgen dat de plekken waar dit talent zich kan ontwikkelen niet
verdwijnen. Ik denk daarbij aan productiehuizen en festivals die jong
talent dat net van de opleiding komt, begeleiden bij het maken van een
eerste productie en ook een plek bieden om dat te laten zien. Ik investeer
daarom € 11,25 miljoen om dergelijke instellingen in de podiumkunsten,
beeldende kunsten, amateurkunsten, creatieve industrie en producenten
in de filmsector te ondersteunen.
Het gaat om instellingen die een aanvraag hadden ingediend voor de BIS
2021–2024 of voor meerjarige ondersteuning bij het Mondriaan Fonds, het
Fonds voor Cultuurparticipatie en het Stimuleringsfonds Creatieve
Industrie, en die een positieve beoordeling kregen maar waarvoor geen
budget beschikbaar was.
Voor de BIS 2021–2024 ben ik daarbij uitgegaan van het advies van de
Raad voor Cultuur van 4 juni 2020. Ik doe dat omdat bij veel adviezen het
dictum luidt dat de instelling positief beoordeeld is, maar dat na weging
van alle aanvragen in de betreffende categorie, de Raad adviseert geen
subsidie toe te kennen (of woorden van gelijke strekking). Bij de categorie
«Jeugdpodiumkunsten» heb ik de Raad om advies gevraagd (zie de
bijlage)15. Het advies van 4 juni jl. biedt voor deze categorie te weinig
houvast om een beslissing te nemen over de overbrugging. De Raad heeft
mij geadviseerd om Het Toneelschap B & D, Theater Gnaffel, Theatergroep Kwatta en Unieke Zaken overbruggingssubsidie te verlenen. Ik
neem dit advies over. Het advies zelf kunt u vinden in de bijlage16.
15
16

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

9

Normaliter geldt voor deze groep instellingen dat zij zijn aangewezen op
subsidie van andere overheden of op het vergroten van de eigen
inkomsten. Als gevolg van de coronacrisis is met name die laatste
mogelijkheid op dit moment beperkt. Met een overbruggingssubsidie
wordt deze instellingen tijd geboden om zich aan te passen aan de
veranderde situatie en op termijn weer voldoende eigen inkomsten te
genereren.
Voor de toekenning van de overbruggingssubsidie gelden de volgende
uitgangspunten:
– Deze instellingen zijn positief beoordeeld door de Raad voor Cultuur of
de adviescommissies van het Mondriaan Fonds, het Fonds voor
Cultuurparticipatie en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie.
– Na weging van alle aanvragen, is geadviseerd aan deze instellingen
geen subsidie toe te kennen.
– De hoogte van de overbruggingssubsidie bedraagt de helft van het
geadviseerde jaarbedrag. Daar waar geen bedragen zijn geadviseerd,
wordt de helft van het aangevraagde bedrag verleend.
– Instellingen laten zien op welke wijze zij andere inkomsten gaan
genereren in deze periode.
– Instellingen die via een ander fonds of via OCW alsnog in aanmerking
komen voor (gedeeltelijke) toekenning van de aangevraagde subsidie
voor de periode 2021–2024, komen niet in aanmerking voor de
overbruggingssubsidie.
In totaal komen naar verwachting 35 instellingen voor deze overbrugging
in aanmerking, voor een totaalbedrag van, naar schatting, € 5 miljoen.
Daarnaast ontvangt het Filmfonds € 6,25 miljoen ten behoeve van
continuering van de pilot high end series van het Film Production
Incentive. Ik zie deze steun als een overbrugging van een periode waarin
de filmsector zwaar getroffen is op het gebied van werkgelegenheid.
Zodra de procedure omtrent de staatssteunaspecten van deze maatregelen is doorlopen, zullen de regelingen op basis waarvan de subsidies
worden verleend, worden gepubliceerd in de Staatscourant. De overbruggingssubsidie kan dan in het eerste kwartaal van 2021 aan de instellingen
beschikbaar worden gesteld.
Private musea en collecties van nationaal belang
Ik stel € 20 miljoen beschikbaar om musea en kunsthallen met private
collecties en collecties van nationaal belang te ondersteunen. Ik vraag het
Mondriaan Fonds verschillende regelingen op te stellen. De Museumvereniging heeft mij daarbij van input voorzien. Het gaat om een compensatieregeling voor inkomstenderving van private museale instellingen en
kunsthallen, die geen steun kunnen krijgen via de extra middelen die
beschikbaar zijn gesteld aan gemeenten voor cultuur. En daarnaast om
regelingen voor behoud en beheer van collecties van nationaal belang,
door het aantrekken of behouden van personeel. Door de coronacrisis en
teruglopende bezoekersaantallen worden musea gedwongen lastige
keuzes te maken in hun personeelsbestand. Vaak zijn het contracten van
jonge conservatoren en educatoren die niet worden verlengd, terwijl zij
juist van groot belang zijn voor de toekomstbestendigheid van het
museale bestel. Daarnaast is het behoud van kennis over onze collecties
van nationaal belang onontbeerlijk. Het Mondriaan Fonds zal de
voorwaarden en criteria verder uitwerken en de regeling in het voorjaar
van 2021 publiceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

10

Varend erfgoed (Bruine Vloot)
Het kabinet stelt € 15 miljoen beschikbaar voor de ondersteuning van
scheepseigenaren die beroepsmatig historische schepen exploiteren, in
het bijzonder de «Bruine Vloot». Zij realiseren hun inkomsten door met
betalende passagiers te varen en onderhouden daarmee de historische
schepen in kwestie. Samen met mijn collega van Economische Zaken en
Klimaat ben ik in overleg met de brancheorganisaties over de uitwerking
van de ondersteuning, zodat deze zo goed mogelijk aansluit op de
specifieke financiële problematiek. Hierbij gaat het tevens over de
aansluiting op de generieke steunmaatregelen van het kabinet. De
verwachting is dat een regeling in het eerste kwartaal van 2021 operationeel zal zijn.
Pandemieregeling voor filmproducties
Ik stel € 10 miljoen beschikbaar waarmee een pandemieregeling voor
filmproducties ontwikkeld kan worden. Omdat verzekeraars risico’s die
samenhangen met de pandemie niet meer dekken, ontstaat een probleem
voor producenten en kunnen producties geen doorgang vinden. De
regeling wordt via een subsidie bij het Filmfonds ontwikkeld en verder
aangevuld en opgebouwd uit private bijdragen uit de filmsector. Op
termijn zou deze regeling volledig uit private bijdragen moeten kunnen
functioneren. De verwachting is dat in het eerste kwartaal van 2021 de
eerste middelen verleend kunnen worden.
Fieldlabs wendbaarheid en weerbaarheid
Ik stel € 5 miljoen beschikbaar om fieldlabs uit te laten voeren die de
wendbaarheid en weerbaarheid van de sector vergroten. Ik betrek het
advies «Onderweg naar overmorgen» van de Raad voor Cultuur bij de
keuze welke fieldlabs ik ondersteun en wat daar de opzet van wordt. Dit
advies wordt op 16 november aangeboden. Hierbij ga ik uiteraard in
overleg met de sector, de rijkscultuurfondsen en de bestuurlijke partners.
De fieldlabs zullen worden geëvalueerd. Een succesvol afgerond fieldlab
kan voorbeeld stellend zijn voor andere delen van de sector.
Ondersteuning lokale culturele infrastructuur
Ik stel in 2021 in totaal € 150 miljoen beschikbaar om gemeenten in staat
te stellen de lokale en culturele instellingen en voorzieningen te ondersteunen. Dit is een vervolg op het eerste steunpakket voor cultuur in 2020
van € 48,5 miljoen matchingssubsidie voor de ondersteuning van
regionale musea, (pop)podia en filmtheaters. Daarnaast hebben
gemeenten en provincies in 2020 aanvullende middelen gekregen,
bestaande uit tweemaal € 60 miljoen voor gemeenten en eenmalig € 8
miljoen voor provincies voor de compensatie van inkomstenderving.
Gemeenten ondersteunen de lokale en regionale infrastructuur van
(pop)podia, gezelschappen, bibliotheken, musea, kunst- en cultuureducatie, beeldende kunstinstellingen, filmtheaters, amateurkunstinstellingen
en festivals. Voor het landelijke gesubsidieerde aanbod zijn de lokale
podia en organisaties essentieel als speel- en vertoningsplekken. Veel van
deze instellingen komen door de crisis in de problemen doordat ook daar
activiteiten niet kunnen doorgaan en eigen inkomsten dalen. Met deze
extra middelen worden gemeenten in staat gesteld om deze belangrijke
instellingen te ondersteunen en zo de lokale culturele infrastructuur in
stand te houden. Ik ga er vanuit en heb er vertrouwen in dat gemeenten
deze extra middelen daadwerkelijk voor dit doel zullen inzetten. Na
overleg met de medeoverheden ben ik voornemens de aanvullende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

11

middelen van € 150 miljoen via een decentralisatie-uitkering in de
decembercirculaire 2020 aan de gemeenten beschikbaar te stellen.
Gemeenten moeten deze extra middelen zo spoedig mogelijk ontvangen.
Zij weten zelf het beste welke (type) culturele instellingen of voorzieningen moeten worden ondersteund. Het is daarom aan de gemeenten
zelf om de middelen in te zetten op die plekken van de culturele infrastructuur waar de steun het hardst nodig is. Ik zal met een brief gericht
aan de colleges van B&W en de gemeenteraden deze aanvullende
middelen extra onder de aandacht brengen. Over de beleids- en bestedingskeuzes hoeven gemeenten geen verantwoording aan het Rijk af te
leggen.
De verdeling van de middelen zal verlopen volgens de Iv3 – uitvraag van
het CBS over de gemeentelijke uitgaven aan cultuur in 2019. Het bedrag
dat gemeenten krijgen, is door deze wijze van verdelen gerelateerd aan de
aanwezige culturele infrastructuur die door gemeenten wordt ondersteund. Gemeenten met hogere uitgaven krijgen namelijk ook te maken
met een grotere vraag om ondersteuning. Zo wordt het meest recht
gedaan aan het doel van de steunmaatregelen. Voor Caribisch Nederland
wordt een bedrag van € 0,3 miljoen beschikbaar gesteld op basis van het
aantal inwoners, omdat de eilanden geen Iv3 opgave kennen. In de
bijlage17 is een overzicht van de verdeling van de middelen per gemeente
weergegeven.
Evaluatie en overzicht
Over de verschillende maatregelen zal afzonderlijke verantwoording
plaatsvinden. Daarnaast vindt er naar aanleiding van het eerste steunpakket een onderzoek plaats naar het inzicht in de gevolgen van de
coronamaatregelen op cultuur. Ten slotte zal ik aanvullend hier op na
afloop van de ondersteuningspakketten voor de culturele sector (ultimo
1 juli 2021) een integrale evaluatie laten uitvoeren naar het totaal aan
toegekende steun aan de culturele sector. De resultaten van de eerder
genoemde verantwoording en deelevaluaties zullen hierin worden
meegenomen. Ik zal uw Kamer in 2021 informeren over de specifieke
opzet van deze evaluatie.
In onderstaande tabel is de verdeling van de € 414 miljoen opgenomen.
De € 40 miljoen voor het niet-gesubsidieerde deel van de podiumkunsten
is hier niet in verwerkt.
Uitwerking aanvullende middelen (x € 1 mln.)
Voortzetting maatregelen uit eerste steunpakket cultuur
– Aanvullende subsidie voor instellingen en filmproducenten
– Bijdrage aan NRF
– Bijdrage aan Cultuur+Ondernemen
– Makers en Creatieve professionals
– Ondersteuning Private Initiatieven:
– Uitvoeringskosten
Overbruggingssubsidie
– BIS- en fondsen- instellingen
– Film Production Incentive high end series

202,75
106,25
20,00
15,00
49,75
10,40
1,35
11,25
5,00
6,25

Private musea en collecties van nationaal belang
Varend erfgoed

20,00
15,00

Pandemieregeling voor filmproducties
Fieldlabs wendbaarheid en weerbaarheid

10,00
5,00

Ondersteuning lokale culturele infrastructuur

150,00

17

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

12

Voortzetting maatregelen uit eerste steunpakket cultuur
– waarvan voor Caribisch Nederland
Totaal

202,75
0,30
414,00

Tot slot
Met deze maatregelen is de culturele en creatieve sector toegerust om
met de uitdagingen van deze tijd om te gaan. Ik ondersteun makers,
instellingen en ondernemingen in de culturele en creatieve sector, zodat
zij kunnen blijven doen waar zij zo goed in zijn. Tentoonstellingen,
voorstellingen, films, boeken en andere creatieve uitingen maken, die ons,
het publiek, laten lachen, huilen, verwonderen en bewonderen. Juist in
deze vervreemdende tijden is en blijft dit van een onmetelijk belang.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. Engelshoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 820, nr. 400

13