Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

34 294

Wijziging van het Wetboek van Strafrecht met
het oog op het verbeteren van de mogelijkheden
tot bestrijding van het verwerven en voorhanden
hebben van uit misdrijf afkomstige voorwerpen
(aanpassing witwaswetgeving)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 18 november 2015
De vaste commissie voor Veiligheid en Justitie, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde vragen en
gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht de
commissie de openbare behandeling van het voorstel van wet
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
1.
2.
3.
4.

Inleiding
Adviezen over het wetsvoorstel
De strafbaarstelling van de artikelen 420bis.1 en 420quater.1
Artikelsgewijze toelichting

blz.
1
3
4
6

1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met een positieve grondhouding
kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel. Voorshands waren zij
reeds overtuigd van het nut en de noodzaak van de voorgestelde
wetswijziging. In een goed werkende democratische rechtsstaat is het de
taak van de onafhankelijke rechtspraak om wetten toe te passen en, indien
onduidelijk, uit te leggen. Indien deze toepassing en uitleg daarvan niet
strookt met wat de wetgever heeft beoogd, is het de taak van laatstgenoemde de relevante wetten te veranderen. In dit geval heeft de regering
een wetswijziging ingediend nadat zij werd geconfronteerd met een aantal
uitspraken van de Hoge Raad waarin deze bepaalde dat iemand alleen
strafbaar is op grond van de witwaswetgeving indien hij reeds handelingen heeft verricht die gericht zijn op het verbergen of het verhullen van
de criminele herkomst van de voorwerpen. Is daarvan geen sprake, kan
volgens de Hoge Raad het feit ten opzichte van de zelfpleger niet worden
gekwalificeerd als witwassen. Deze leden vinden dit een zeer ongewenste
ontwikkeling, die afbreuk doet aan het uitgangspunt van de nationale
witwaswetgeving, namelijk dat op elk moment moet kunnen worden

kst-34294-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

1

opgetreden tegen het verwerven of voorhanden hebben van uit misdrijf
afkomstige voorwerpen. Misdaad mag nooit lonen. Het is daarom zeer
ernstig dat ten gevolge van de uitspraken van de Hoge Raad een
belangrijk deel van het crimineel vermogen dat in de vorm van contant
geld wordt aangetroffen, niet meer kan worden afgepakt. Naar aanleiding
van deze uitspraken van de Hoge Raad is de motie-Van Oosten/Recourt
aangenomen (Kamerstuk 33 685, nr. 12). De leden van de VVD-fractie zijn
dan ook blij en zeer content dat met dit wetsvoorstel uitvoering wordt
gegeven aan deze motie. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie vragen of een inschatting kan worden
gegeven van het crimineel vermogen dat als gevolg van de arresten van
de Hoge Raad (bijvoorbeeld Hoge Raad 8 januari 2013,
ECLI:NL:HR:2013:BX6910) niet van criminelen is afgepakt. Kan in zaken
waarin hiertoe geen poging is ondernomen omdat de arresten van de
Hoge Raad reeds gewezen waren, met voorgestelde wetgeving in de hand
alsnog worden overgegaan tot het afpakken van het crimineel vermogen?
Zo ja, is de regering bereid het Openbaar Ministerie (OM) aan te sporen
hiertoe over te gaan?
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel waarvan de basis ligt bij de hiervoor genoemde
motie-Van Oosten/Recourt. Deze leden zijn van mening dat de titel XXXA
(witwassen) van het Wetboek van Strafrecht (Sr) voor alle vormen van
verrijking uit crimineel gedrag moet gelden. De Hoge Raad heeft echter
anders geoordeeld en aangenomen dat deze titel niet van toepassing is op
die gevallen waarbij de pleger de voorwerpen voor handen heeft, maar
het gronddelict niet probeert te verhullen. Het wetsvoorstel dat nu voorligt
moet deze geconstateerde omissie herstellen. Voornoemde leden delen
de intentie van het voorliggend wetsvoorstel en willen nog enkele
verduidelijkende vragen stellen.
De regering stelt dat het onwenselijk is dat het crimineel verkregen geld
niet afgenomen kan worden wanneer wordt vastgesteld dat een verdachte
crimineel verkregen geld heeft, maar een veroordeling van het gronddelict
niet mogelijk is. De aan het woord zijnde leden delen dit gevoel van
onrecht. Het lijkt er op dat advocaten hun cliënten goed hebben geadviseerd over de omissie in de witwaswetgeving. Die zijn dan niet zelden ook
gewoon open over de grote sommen geld die bij hen zijn aangetroffen.
Hoeveel verdachten zijn ontslagen van rechtsvervolging, omdat de
kwalificatie-uitsluitingsgrond van toepassing werd verklaard? Hoeveel
geld is hierdoor niet afgenomen?
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben hierover slechts enkele vragen en opmerkingen.
Deze leden zijn allereerst benieuwd of inmiddels al meer bekend is over
de geschatte omvang van witwaspraktijken. Ook vragen zij wat verder de
geschatte extra opbrengsten zijn uit het afpakken van crimineel vermogen
na invoering van onderhavig wetsvoorstel. Kan een inschatting worden
gegeven van het vermogen dat de overheid op dit moment misloopt door
de beperking van de huidige witwasbepalingen?
Voornoemde leden vragen in hoeverre de vrees van de Hoge Raad in 2010
terecht was, namelijk dat voorkomen moet worden dat een verdachte die
een bepaald misdrijf heeft begaan zich automatisch ook schuldig maakt
aan witwassen of dat niet het grondmisdrijf maar het witwassen centraal
komt te staan in de vervolging. Klopt het dat het OM eerder kiest of koos
voor vervolging op grond van witwassen dan het grondmisdrijf als dat
laatste lastiger te bewijzen is? Hoe zal worden voorkomen dat ook met de
nieuwe witwasbepalingen nog sneller wordt gegrepen naar vervolging op
grond van witwassen dan op grond van een grondmisdrijf?
Klopt de constatering van de aan het woord zijnde leden dat met dit
wetsvoorstel de definitie van witwassen wordt uitgebreid ten opzichte van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

2

de definitie die in de jurisprudentie eraan wordt gegeven? In principe ziet
witwassen op het maskeren van illegale geldsommen, waarvoor een
bepaalde handeling nodig is. Dus niet enkel op het voorhanden hebben
van illegale geldsommen. Kon er voor 2010 wel vervolgd worden voor
witwassen bij het slechts voorhanden hebben of verwerven van
voorwerpen uit een door verdachte zelf begaan gronddelict? Waarom zag
de Hoge Raad zich in 2010 genoodzaakt om te bepalen dat het verwerven
en voorhanden hebben van voorwerpen die afkomstig zijn van een door
de dader zelf gepleegd misdrijf niet onder de witwasbepalingen valt?
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij zijn geschrokken van de concrete
gevolgen in de opsporings- en vervolgingspraktijk naar aanleiding van het
door de regering genoemde arrest van de Hoge Raad. Zij hebben dan ook
nog enkele vragen. Deze leden vragen de regering deze en andere
gestelde vragen met de zo grootst mogelijk denkbare spoed te beantwoorden teneinde deze wetswijziging zo snel mogelijk in werking te
kunnen laten treden.
De regering geeft aan dat met het wetsvoorstel tevens uitvoering wordt
gegeven aan de hiervoor genoemde motie-Van Oosten/Recourt. De aan
het woord zijnde leden vragen waarom pas recentelijk onderhavig
wetsvoorstel de Kamer heeft bereikt, terwijl de motie in juni 2014 is
aangenomen en in het dictum de regering werd verzocht ten spoedigste,
doch uiterlijk voorjaar 2015, een wetsvoorstel aan de Kamer te bieden.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel. Zij hebben vragen over de
verhouding tussen de voorgestelde bepaling en eventuele gronddelicten.
Deze leden vragen of de term witwassen voor het voorgestelde delict wel
voldoende aansluit bij de maatschappelijke perceptie van witwassen, nu
het enkele voorhanden hebben daarvoor al voldoende is.
2. Adviezen over het wetsvoorstel
De leden van de SP-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
wordt benadrukt dat het gaat om een (aanvullende) zelfstandige strafbaarstelling. Betekent dit ook dat het OM de nieuwe witwasbepaling altijd ten
laste zal leggen naast het gronddelict om er zeker van te zijn dat de
voorwerpen uiteindelijk verbeurdverklaard kunnen worden?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de regering aangeeft dat het
nadrukkelijk niet de bedoeling is dat aan de door haar voorgestelde
strafbaarstelling beperkende strafrechtelijke betekenis wordt gegeven.
Deze leden vragen hoe de regering dit tijdens de behandeling van
onderhavig wetsvoorstel en voorts na de inwerkingtreding daarvan actief
gaat bewerkstelligen, gelet op het feit dat de wetgever ook in 2001 een
ruime reikwijdte van de witwasartikelen voor ogen had maar dit recentelijk dus alsnog is ingeperkt door de Hoge Raad. Ten aanzien van dat
laatste vragen zij of de regering ook is verrast over het gewezen arrest van
de Hoge Raad.
Voornoemde leden vragen de regering te motiveren waarom zij de
aangedragen oplossing van de Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak
(NVvR) niet wenselijk acht.
Tevens vragen deze leden de regering in te gaan op de mogelijkheid die
de toepassing van inbeslagname conform het Wetboek van Strafvordering
biedt voor politie en OM om crimineel geld in te vorderen, aangezien deze
bevoegdheid niet wordt aangehaald in onderhavig wetsvoorstel.
De aan het woord zijnde leden vragen ook aandacht voor de aangehaalde
uitspraak van het Gerechtshof (zie blz. 7 van het advies van het OM)
waarin een geldbedrag onttrokken werd aan het verkeer gelet op strijd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

3

met het algemeen belang. Heeft deze uitspraak standgehouden bij de
Hoge Raad? Zo ja, biedt dit dan geen grond om zowel in de huidige als
toekomstige opsporingspraktijk geld op deze wijze te ontnemen van
criminelen? Of geldt nog onverkort de eerdere uitspraak van de Hoge
Raad dat contant geld niet van zodanige aard is dat het ongecontroleerde
bezit daarvan in strijd is met de wet of met het algemeen belang (Hoge
Raad 8 maart 2005)? Indien dat laatste het geval is, vraagt de jurisprudentie juist niet om wetswijziging op dit punt om op die manier grote
sommen geld in beslag te laten nemen door politie en OM? Heeft de
regering dit ook overwogen? Welke mogelijkheden ziet zij hiertoe, anders
dan voorgesteld in onderhavig wetsvoorstel? Graag vernemen de leden
van de CDA-fractie een reactie hierop.
3. De strafbaarstelling van de artikelen 420bis.1 en 420quater.1
3.1 Algemeen
De leden van de PvdA-fractie vragen of de regering de mening deelt dat
het afnemen van crimineel geld, zeker als het gaat om grote hoeveelheden contant geld, vaak eenvoudiger en sneller kan via het witwasartikel
dan via een veroordeling van een gronddelict en ontnemen op basis van
het ontnemingsartikel 36e Sr. Is, naast het afnemen van het wederrechtelijk verkregen vermogen, niet ook belangrijk dat wordt gekeken uit welk
misdrijf het geld komt? Zo ja, hoe voorkom je dat te makkelijk wordt
overgegaan tot vervolging op grond van het witwasartikel zonder dat een
serieuze poging is ondernomen om een veroordeling te krijgen op basis
van het gronddelict?
Is de indruk die deze leden hebben dat dat aanwijzing bij het OM over
witwassen per april van dit jaar is komen te vervallen, juist? Zo ja,
waarom is die vervallen en op grond waarvan moet het OM nu wel weten
hoe zij moeten omgaan met de vervolging van verdachten die zijn
aangetroffen met grote sommen geld? Hoe kan worden voorkomen dat te
gemakkelijk wordt afgezien van vervolging van het gronddelict en in
plaats daarvan wordt overgestapt naar vervolging op basis van de
witwasartikelen?
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt bevorderd dat het OM zich
blijft richten op vervolging van het gronddelict om te voorkomen dat
genoegen wordt genomen met een lagere straf op grond van witwassen.
Deze leden lezen in de memorie van toelichting dat de nieuwe witwasbepaling vooral ziet op contant geld. Kan het ook op goederen zien? Is het
dan ook aannemelijk te maken dat sprake is van een voorwerp dat
verkregen is uit een door de verdachte zelf begaan misdrijf? Of levert dat
in de huidige praktijk geen problemen op?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering haar keuze voor de
geringe strafbedreiging op de voorgestelde artikelen te herzien omdat de
verhouding (zes maanden vs. vier jaar) nu wel al te zeer uit verhouding
lijkt. Deelt de regering dat dit in elk geval geldt voor de situatie zoals
waarin wordt gesteld dat zodra witwashandelingen rechtstreek in het
verlengede liggen van het door de verdachte gepleegde grondmisdrijf,
toch kan worden besloten om de tenlastelegging (volledig) toe te snijden
op de voorgestelde artikelen in onderhavig wetsvoorstel? Zou de
voorgestelde strafbedreiging dan niet erg minimaal zijn?
Ook achten deze leden het wenselijk dat de regering de geldboetes met
minimaal één categorie verhoogt en dat wellicht zelf verdere verhoging
gewenst is, gelet op de gigantische bedragen die criminelen in hun bezit
kunnen hebben of hebben verworven. De genoemde voorbeelden in het
wetsvoorstel en de consultaties getuigen daar volgens deze leden ook
van. Graag vernemen deze leden hierop een reactie van de regering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

4

De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de
nieuwe strafbaarstelling er voor zorgt dat het door de verdachte begane
grondmisdrijf minder centraal komt te staan in de strafvervolging, zoals
ook de Hoge Raad rond de huidige witwasbepalingen heeft overwogen?
Deze leden vragen hoe de strafbepaling uit dit wetsvoorstel met
betrekking tot witwassen zich zal verhouden tot de mogelijkheid van
ontneming bij veroordeling voor een gronddelict. Waarom is deze
ontnemingsmogelijkheid niet toereikend om het door de regering naar
voren gebrachte belangrijkste doel van deze wet te bewerkstelligen?
Voornoemde leden vragen aan de regering nadere voorbeelden van casus
waarin veroordeling voor een gronddelict waaruit een voorwerp is
verkregen niet mogelijk is, maar veroordeling voor (schuld)witwassen
straks wel.
De aan het woord zijnde leden vragen of de regering het wenselijk zou
vinden als de voorgestelde strafbaarstelling van (schuld)witwassen in veel
zaken secundair ten laste wordt gelegd en daarmee gaat functioneren als
een soort restbepaling.
3.2 Verwerven en voorhanden hebben
De leden van de VVD-fractie lezen dat de wetgever reeds in 2001 een
ruime reikwijdte voor ogen heeft gehad van de strafbaarstellingen van de
artikelen waarin witwassen strafbaar zijn gesteld. Gelet hierop ligt het in
de rede dat de rechter bij het toepasselijk achten van de kwalificatieuitsluitingsgrond bij de witwas-handelingen «omzetten» en «overdragen»
terughoudendheid betracht. Deze leden vragen of deze verwachting van
het gedrag van de rechter gegrond is, gelet op de aanleiding van
onderhavig wetsvoorstel.
3.3 Geen automatische dubbele bestraffing
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat met dit wetsvoorstel
het risico bestaat dat rond dezelfde of aan elkaar verwante strafbare feiten
een cumulatie van strafrechtelijke aansprakelijkheden ontstaat, die
schuurt met het beginsel dat men niet twee keer voor hetzelfde feit
veroordeeld kan worden. Deelt de regering de opvatting dat dit een risico
is van deze wet? Is het straks mogelijk dat iemand die voor een gronddelict is veroordeeld waaruit een bepaald voorwerp is verkregen,
afzonderlijk wordt veroordeeld voor het voorhanden hebben van dit
voorwerp? Zo ja, waarom acht de regering dit wenselijk en kan de
regering dan beargumenteren waarom het in een dergelijk geval om twee
te onderscheiden strafbare feiten gaat?
3.4 Verbeurdverklaring
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat vervolging wegens het
gronddelict niet altijd mogelijk is. Echter, zij vragen de regering of het
vaker instellen van vervolging niet als voordeel heeft dat, zolang deze fase
van vervolging duurt, in elk geval de betreffende voorwerpen, zoals
contant geld, veelal in beslag kunnen worden genomen krachtens het
Wetboek van Strafvordering en zo in elk geval voorlopig onttrokken
kunnen worden aan de verdachte en/of het criminele circuit. Vormt dat in
de huidige praktijk geen argument om toch maar vervolging in te stellen,
ook al is de kans op uiteindelijk een succesvolle vervolging of veroordeling gering? Deze leden vragen de regering op dit punt net zo spitsvondig gebruik te maken van de wettelijke mogelijkheden als de door het
OM genoemde advocaten die in toenemende mate met succes geld
terugvorderen van de staat omdat dit onrechtmatig in beslag genomen
zou zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

5

4. Artikelsgewijze toelichting
ARTIKEL I
Onderdelen B en C (artikelen 420bis.1 en 420quater.1)
De leden van de SP-fractie zijn benieuwd naar de wijze waarop aannemelijk kan worden gemaakt door het OM dat de aangetroffen vermogensbestanddelen geen legale bron hebben. Deze leden lezen dat er objectieve
kenmerken zijn die, naar de ervaring leert, duiden op witwassen. Kunnen
er voorbeelden worden gegeven van deze kenmerken? Bij wie ligt dan als
eerste de bewijslast? Wanneer is het voor justitie aannemelijk genoeg dat
sprake is van witwassen en wanneer niet? Wat wordt van een verdachte
verwacht om het tegendeel te bewijzen?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering de objectieve kenmerken
van witwassen te vermelden, dit ten behoeve van de wetsgeschiedenis en
dientengevolge de interpretatie door de rechterlijke macht. Zij verwijzen
op dat punt naar de kenmerken genoemd in het advies van het OM.
ARTIKEL II
De leden van de CDA-fractie vragen de regering volledigheidshalve aan te
geven welke concrete opsporingsbevoegdheden het onderbrengen van de
voorgestelde artikelen in artikel 67 Wetboek van Strafvordering nog meer
met zich meebrengt behalve de toepassing van voorlopige hechtenis.
De voorzitter van de commissie,
Ypma
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 34 294, nr. 5

6