Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2013–2014

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2410
Vragen van de leden Smaling en Kooiman (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu en de Minister van Veiligheid en
Justitie over de mishandeling van spoorwegpersoneel (ingezonden 27 mei
2014).
Antwoord van Staatssecretaris Mansveld (Infrastructuur en Milieu), mede
namens de Ministers van Veiligheid en Justitie en van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ontvangen 2 juli 2014)
Vraag 1
Wat is uw reactie op het bericht «Vijf vrouwen mishandelen spoorwegpersoneel»?1
Antwoord 1
Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak, waaronder
treinpersoneel, is onacceptabel. De (sociale) veiligheid van zowel de
werknemers als de reizigers in het openbaar vervoer vind ik van groot
belang.
Op 21 mei 2014 zijn vijf vrouwen in de leeftijd van 18 tot en met 29 jaar oud
als verdachte van openlijk geweld aangehouden. Omdat het onderzoek op dit
moment gaande is, doet het Openbaar Ministerie geen verdere mededelingen.
Vraag 2
Wat zijn uw plannen om er voor te zorgen dat mensen voortaan met hun
handen van het spoorwegpersoneel afblijven?
Antwoord 2
Agressie en geweld tegen werknemers met een publieke taak ziet dit kabinet
als een maatschappelijk probleem, niet enkel als losse incidenten. Het
programma Veilige Publieke Taak (VPT) van het Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) coördineert de aanpak van het voorkomen,
beperken en afhandelen van agressie en geweld tegen werknemers met een

1

ah-tk-20132014-2410
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2014

MetroNieuws 22 mei 2014, «Vijf vrouwen mishandelen spoorwegpersoneel»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

1

publieke taak. Deze aanpak betreft werkgeversmaatregelen2 (vanuit BZK en de
betrokken vakdepartementen), strafrechtelijke maatregelen3 (vanuit het
Ministerie van Veiligheid en Justitie) en het bevorderen van regionale (keten)
samenwerking. Het programma loopt tot en met 2016.
IenM is verantwoordelijk voor het opstellen van wetgeving met betrekking tot
sociale veiligheid in het openbaar vervoer. Hierin is opgenomen dat een
reisverbod4 opgelegd kan worden voor personen die ernstige overlast
veroorzaken in het openbaar vervoer. Hiermee hebben vervoerders een
krachtig instrument in handen, om overlastveroorzakers uit het openbaar
vervoer te weren. Daarnaast heb ik een wetsvoorstel ingediend dat een
verblijfsverbod voor overlastveroorzakers op treinstations en de daarbij
behorende voorzieningen, mogelijk maakt5.
De verantwoordelijkheden van de OV-bedrijven liggen hoofdzakelijk op het
terrein van goed werkgeverschap, zorg dragen voor een veilige werkomgeving voor hun personeel en erop toezien dat altijd aangifte wordt gedaan van
incidenten.
Politie en OM pakken aangiften goed op. Ze voeren een lik-op-stukbeleid en
zorgen voor een snelle en voortvarende opsporing en vervolging.
Ook de overgang naar de OV-chipkaart en de toegangspoortjes op stations
helpt bij het terugdringen van agressie, aangezien uit de praktijk blijkt dat
agressie vaak begint als geconstateerd wordt dat een geldig vervoerbewijs
ontbreekt. Vijftig tot zestig procent van agressie incidenten in de trein is
gerelateerd aan zwartrijders. Een goede samenwerking in en rond het
openbaar vervoer tussen de buitengewoon opsporingsambtenaren (BOA’s)
van de openbaar vervoerbedrijven, de gemeenten en de politie is van
wezenlijk belang.
Vraag 3
Op welke wijze denkt u meer respect bij te brengen voor conducteurs en
ander spoorwegpersoneel dat voor een niet al te hoog salaris belangrijke
taken vervult?
Antwoord 3
Medewerkers met een publieke taak moeten gewoon hun werk kunnen doen,
zonder geweld of agressie tegen te komen. Gezagsdragers en hulpverleners
verdienen respect. Het Programma Veilige Publieke Taak ondersteunt dit.
NS heeft begin dit jaar met de Stichting ideële reclame (Sire) een publiekscampagne over de impact van agressie en geweld op het personeel
gehouden. Doel was om mensen bewuster te maken van hun gedrag, de rol
van personen in een publieke functie te verduidelijken en reizigers en
anderen te informeren wat zij kunnen doen indien zij worden geconfronteerd
met agressie en geweld gericht tegen personeel of reizigers in het openbaar
vervoer. Uit onderzoek van NS is gebleken dat de Sire campagne bij zes van
de tien Nederlanders het respect voor mensen in een publieke functie heeft
vergroot. Aanvullend hierop start NS later dit jaar een nieuwe publiekscampagne.
Vraag 4
Hoe proberen de openbaar vervoerbedrijven op het moment hun personeel
weerbaar te maken tegen agressie en geweld? Kunt u per openbaar
vervoerbedrijf aangeven welke maatregelen worden genomen, wat dit de
bedrijven kost en of u deze maatregelen afdoende vindt?
Antwoord 4
De OV-bedrijven op het spoor nemen diverse maatregelen om de sociale
veiligheid te vergroten. Deze maatregelen liggen onder andere op het gebied
van opleiding en training van personeel, weerbaarheidstrainingen, inzet van

2

Het VPT-beleid voorziet in acht maatregelen: een norm stellen, melden van agressie en geweld,
registreren van incidenten, voorlichting en training aan medewerkers, een duidelijk signaal aan
daders, het bevorderen van aangifte bij de politie, het verhalen van schade en het bieden van
opvang en nazorg.
3
Onder andere een verhoogde strafeis en aangifte onder nummer.
4
Tweede Kamer, Kamerstuk 32 403
5
Tweede Kamer, Kamerstuk 33 904, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

2

toezichthouders met BOA- bevoegdheid, cameratoezicht op stations en in
treinen en maatregelen op het gebied van communicatie.
De Minister van V&J stelt voorwaarden aan BOA’s en heeft eisen voor
gespreks- en benaderingstechniek verplicht gesteld. Deze eisen worden in een
praktijkexamen getoetst. De OV-bedrijven op het spoor hebben deze eisen
een specifieke plek gegeven in de eigen opleiding- en examineringsystematiek.
De eisen worden getoetst door een onafhankelijke examencommissie en zijn
voorwaardelijk voor het verkrijgen of verlengen van de BOA-bevoegdheid.
Alle spoorvervoerders onderschrijven het belang van het bieden van een
veilige reis voor reizigers en personeel en zorgen ervoor dat de medewerkers
de vereiste opleiding en training krijgen, conform de eisen die door de
Minister van VenJ gesteld worden.
Ten aanzien van uw vragen om per openbaar vervoerbedrijf aan te geven
welke maatregelen worden genomen, wat dit de bedrijven kost en of ik deze
maatregelen afdoende vindt, wil ik graag benadrukken dat ik hecht aan
transparantie.
Ik zie er als concessieverlener voor het hoofdrailnet op toe dat NS aan haar
verplichtingen voldoet en haar verantwoordelijkheden neemt, ook op het
gebied van sociale veiligheid. Ik kan u melden dat NS jaarlijks circa € 100
mln uitgeeft aan het vergroten van de sociale veiligheid. Dit bedrag wordt
onder andere gebruikt voor de inzet van BOA’s, opleiding en trainingen,
cameratoezicht op stations en in treinen en het continu bemannen van een
Veiligheidscentrale. NS vindt, net als ik, de sociale veiligheid van personeel
en reizigers belangrijk en zit hier een goede mix van maatregelen op in.
Ik heb aan de betreffende decentrale overheden en OV- autoriteiten als
verantwoordelijk concessieverlener richting de regionale spoorvervoerders
(Arriva, Connexxion, Syntus en Veolia) gevraagd om inzicht te geven in
maatregelen en kosten op het gebied van sociale veiligheid. Ik ben in
afwachting van hun reactie. Zodra ik deze heb ontvangen zal ik uw Kamer
hierover nader informeren.
Vraag 5
Welke straffen leggen rechtbanken over het algemeen op wanneer het gaat
om mishandeling van conducteurs? Zijn deze wat u betreft doeltreffend
gebleken? Zo nee, wat zou er dan aan moeten veranderen?
Antwoord 5
In de justitiële systemen wordt agressie en geweld tegen NS personeel niet
apart geregistreerd, zij vallen onder de categorie gekwalificeerde slachtoffers.
Bij afhandeling van zaken waarbij sprake is van agressie en geweld tegen
functionarissen met een publieke taak wordt gewerkt conform de Eenduidige
Landelijke Afspraken, zoals opgesteld door de Minister van VenJ en BZK. Dit
betekent dat de Officier van Justitie een zwaardere straf zal eisen. Voor de
hoogte van de opgelegde straffen bij geweld tegen deze categorie slachtoffers verwijs ik u tevens naar het onderzoeksrapport «Straftoemeting bij
geweld tegen kwalificerende slachtoffers: een replicatie-studie», waarover uw
Kamer op 20 november 2012 is geïnformeerd6.
Werknemers worden gestimuleerd altijd aangifte te doen als zij slachtoffer
worden van geweld. Richting daders wordt een lik-op-stukbeleid (zero
tolerance) gevoerd. De schade wordt op hen verhaald en zij worden zwaarder
gestraft. Voor het terugdringen van agressie en geweld tegen werknemers
met een publieke taak zijn hoge straffen alleen niet voldoende. Ook de
overgang naar de OV chipkaart en de toegangspoortjes op stations helpen bij
het terugdringen van agressie.

6

Tweede Kamer, Kamerstuk 28 684, nr. 366

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, Aanhangsel

3