Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2010–2011

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1977
Vragen van het lid Ortega-Martijn (ChristenUnie) aan de minster van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de gevolgen van de scheiding
van kerk en staat op de BES-eilanden sinds 10 oktober 2010 (ingezonden
10 februari 2011).
Antwoord van minister Donner (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 28 maart 2011).
Vraag 1
Bent u op de hoogte van het feit dat als gevolg van de doorvoering van het
principe van scheiding en staat op de BES-eilanden sinds 10-10-2010 de
reguliere bijdragen van de landsbesturen van voor 10 oktober 2010 aan de
kerken per direct zijn stopgezet?
Antwoord 1
In Nederland kennen wij geen reguliere bijdrage van de staat aan kerken. Met
de toetreding van Bonaire, Sint Eustatius en Saba tot het Nederland
staatsbestel per 10 oktober 2010 ligt het voor de hand dat die geldstroom
voor de kerken weggevallen is. Wel bestaat er overheidssubsidiëring bij de
restauratie en onderhoud van monumentale kerkgebouwen. Daarnaast zijn er
financiële betrekkingen op het terrein van het godsdienstig en levensbeschouwelijk vormingsonderwijs op openbare scholen. Verder worden opleidingen
voor geestelijke ambtsdragers (mede) bekostigd door de overheid en wordt
vrijstelling verleend van OZB.
Vraag 2
Bent u zich ervan bewust dat, gezien het feit dat de Nederlandse gang van
zaken als de Actie Kerkbalans op grond waarvan een vrijwillige bijdrage
wordt gevraagd aan lidmaten niet bekend is op Bonaire, dit ernstige gevolgen
heeft voor onder meer de Protestantse Gemeente op Bonaire en wellicht een
sluiting van deze en andere kerken betekent?
Antwoord 2
De rijksoverheid houdt zich niet bezig met het propageren van de Actie
Kerkbalans, niet in Nederland en niet in Caribisch Nederland. Welke gevolgen
het ontbreken van die bekendheid heeft voor kerkgemeenschappen op
Bonaire kan ik niet inschatten.

ah-tk-20102011-1977
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

1

Vraag 3
Op welke wijze zijn de kerkgenootschappen geïnformeerd over de financiële
gevolgen van invoering van Nederlandse wetgeving zodat deze kerken zich
op de nieuwe situatie inhoudende de afschaffing van kerkondersteuning
konden voorbereiden?
Antwoord 3
De samenlevingen van Bonaire, Sint Eustatius en Saba: de burgers, het
bedrijfsleven, de ambtenaren en het maatschappelijk middenveld, zijn
uitgebreid geïnformeerd over de gevolgen van de transitie. Dit is voortdurend
gezamenlijk met de lokale gezagsdragers gedaan, om uiting te geven aan de
gedeelde verantwoordelijkheid en aandacht te hebben voor de specifieke
vragen van elke eiland. Ik weet niet of daarbij de specifieke situatie van de
kerkgenootschappen aan de orde is geweest.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het per direct stopzetten van de reguliere bijdragen
van de landsbesturen aan de kerken als gevolg van de invoering van de
Nederlandse wetgeving een onwenselijke situatie is ontstaan en niet in lijn
ligt met de destijds in Nederland geldende overgangsregeling en afkoopsommen zoals voorzien bij de Wet beëindiging financiële verhouding tussen Staat
en Kerk uit 1983?1
Antwoord 4
De overgangsregeling en afkoopsommen ter beëindiging van de toenmalige
financiële verhouding tussen de kerken en de staat had plaats in de vorm van
een eenmalige bijdrage door de staat in de pensioensfeer.2 De kerken zouden
na betaling van 250 miljoen gulden geen aanspraak meer maken op het
betreffende grondwetsartikel.
In de boedelscheiding en overname van verplichtingen door Nederlands als
rechtsopvolger van het land Nederlandse Antillen ten behoeve van Bonaire,
Sint Eustatius en Saba worden kwesties van rechtsposities en pensioenaanspraken gehonoreerd, ook bijvoorbeeld voor wat betreft de geestelijken in
dienst van het voormalig land Nederlandse Antillen.
Vraag 5
Bent u bereid alsnog in een overgangsregeling te voorzien of eenzelfde
regeling te treffen als in Nederland destijds, om de kerkgenootschappen op
de BES-eilanden tegemoet te komen en zodoende te voorkomen dat deze
kerkgenootschappen moeten sluiten? Zo ja, wat gaat die regeling inhouden
en wanneer kunnen de kerkgenootschappen deze regeling tegemoet zien? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 5
Ik ben van mening dat de twee situaties en daarbij horende regelingen niet
met elkaar te vergelijken zijn. Als gevolg daarvan kan ik niet één-op-één
dezelfde overgangsregeling treffen als destijds in Nederland. In het voortdurende traject van de boedelscheiding zal ik wel aandacht hebben voor
gevallen waarbij de transitie van de eilanden plotseling negatieve effecten op
onderdelen van de samenleving blijkt te hebben.

1

2

Wet van 7 december 1983 tot beëindiging van de financiële verhouding tussen Staat en
Kerk.
Kamerstukken II, 1980–1981, 16 671, nr. 1

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, Aanhangsel

2