Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

26 991

Voedselveiligheid

Nr. 390

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 december 2013
Op 13 juni jl. hebben wij uw Kamer geïnformeerd over het actieplan van
de Taskforce Voedselvertrouwen (hierna Taskforce): «Voedselvertrouwen
is verantwoordelijkheid nemen» (hierna Actieplan) (Kamerstuk 26 991, nr.
361). De Taskforce is een gezamenlijke Taskforce van het bedrijfsleven en
de overheid. De leden van de Taskforce komen uit alle schakels van de
vlees- en zuivelketen, van diervoederproducent tot en met de retail, en
van de Ministeries van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en
Economische Zaken (EZ) en van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). De Taskforce heeft als opdracht om «maatregelen af te
spreken die het vertrouwen van de consument in voedsel verder moeten
vergroten».
Zoals toegezegd informeren wij u over de voortgang en resultaten van de
Taskforce tot nu toe. Met deze brief geven wij tevens invulling aan de
toezegging die door de Minister van VWS is gedaan in het Algemeen
Overleg van 25 april jongstleden (Kamerstuk 26 991, nr. 360). De Kamer
verzocht een antwoord te geven op de vraag hoe de handhaving wordt
ingezet om etiketteringsfraude te voorkomen.
In de afgelopen maanden is door de Taskforce gewerkt aan de uitwerking
van de acties uit het Actieplan. Hierbij zijn ook andere relevante partijen
betrokken, zoals het Openbaar Ministerie (OM), en het Voedingscentrum
Nederland (VCN).
Bij de uitwerking zijn de volgende uitgangspunten gehanteerd:
– Het bedrijfsleven is zelf verantwoordelijk voor de veiligheid en
integriteit van haar producten;
– De overheid is verantwoordelijk voor het toezicht op en de handhaving
van publieke regelgeving.
Door deze uitgangspunten consequent te hanteren neemt iedere partij zijn
eigen verantwoordelijkheid en wordt de onafhankelijke rol van de NVWA
geborgd.

kst-26991-390
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 390

1

De complexiteit van de voedselproductieketen en het internationale
karakter ervan betekenen dat de aanpak van voedselfraude complex is. De
uitwerking is door de Taskforce voortvarend opgepakt. Het vergt echter
tijd om de maatregelen concreet tot uitvoering te brengen. Met de
afspraken die nu gemaakt zijn kan in 2014 de volgende stap worden
ingezet.
Bij de uitwerking van de acties uit het Actieplan staan de volgende drie
pijlers centraal:
1) borging van de productintegriteit door goed werkende private
kwaliteitssystemen en het publieke toezicht door de overheid,
2) transparantie in de keten, en
3) goede communicatie in tijden van crisis en goede voorlichting over
voedsel.
Alle maatregelen van de Taskforce kunnen langs deze drie pijlers worden
ingedeeld. Gezamenlijk leiden de maatregelen tot een systematiek
waarbij, naast voedselveiligheid, ook productintegriteit wordt geborgd. De
ingebouwde checks en balances en transparantie dragen bij aan het
verlagen van de kans op fraude. De basis van de systematiek is nu
vastgesteld.
Hieronder volgt een weergave van het resultaat tot nu toe.
Borging van voedselveiligheid en productintegriteit
De Taskforce heeft diverse acties geïnitieerd die de borging van de
productintegriteit moeten garanderen. Dit betreft enerzijds acties van het
bedrijfsleven, onder andere bestaand uit het aanscherpen van de
inkoopvoorwaarden door retail en fabrikanten via internationale certificatieprogramma’s, en het aanscherpen van de bepalingen van de private
kwaliteitssystemen in de diervoeder-, zuivel- en vleesketen. Anderzijds
betreft dit acties van de overheid zoals het verhogen van de boetes en het
aanscherpen van het toezicht en de handhaving.
Tenslotte moeten de bedrijven die deelnemen aan kwaliteitssystemen met
vereisten voor productintegriteit, bij alle schakels in de keten en voor de
overheid bekend zijn. Zodra verdachte partijen of bedrijven gesignaleerd
worden moet deze informatie snel kunnen worden uitgewisseld, zowel
tussen bedrijfsleven onderling als tussen bedrijfsleven en overheid.
Aanscherping inkoopvoorwaarden
De retail en industrie kopen in op basis van kwaliteitssystemen zoals de
door Global Food Safety Initiative (GFSI)1-erkende systemen Global Gap
en BRC2. Deze systemen worden inhoudelijk versterkt met vereisten met
betrekking tot het borgen van (product)integriteit.
Omdat de voedselsector een internationale sector is, vraagt deze
maatregel om een internationale aanpak. Het GFSI zal volgens planning in
februari 2014 de module Food Fraud publiceren. Momenteel wordt
hieraan de laatste hand gelegd door een werkgroep van internationaal
actieve bedrijven aangevuld met experts. Na publicatie zal deze module in
de GFSI-erkende kwaliteitssystemen worden opgenomen.
Om het proces in Nederland te versnellen zal begin 2014 een aantal
proefaudits met de Food Fraud module worden uitgevoerd. Hiermee
wordt vooruitgelopen op de publicatie van de GFSI Food Fraud module.
1

Global Food Safety Initiative (GFSI, onderdeel van het Consumer Goods Forum): internationaal
platform voor samenwerking tussen voedselveiligheidsexperts van retailers, voedingsmiddelenbedrijven, toeleveranciers, internationale organisaties, universiteiten en overheid.
2
British Retail Consortium: internationaal certificatie programma met eisen vwb kwaliteit en
voedselveiligheid in de voedselketen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 390

2

Aanscherpen private kwaliteitssystemen
In het Actieplan zijn diverse maatregelen genoemd die moeten leiden tot
versterking van de werking van en de aansluiting tussen de kwaliteitssystemen in de vlees-, zuivel- en de diervoedersector.
Op dit moment wordt door de Taskforce de laatste hand gelegd aan een
set vereisten met betrekking tot productintegriteit waaraan private
kwaliteitssystemen minimaal moeten voldoen. Belangrijke elementen die
onder andere worden toegevoegd aan de kwaliteitssystemen zijn
vereisten voor productaansprakelijkheid en accreditatie van de systemen
op basis van een relevante ISO-norm. De schemabeheerders van de
kwaliteitssystemen worden verzocht deze vereisten vanaf 2014 in hun
kwaliteitssystemen op te nemen. Deze kwaliteitssystemen worden
geborgd door een onafhankelijke certificerende instantie.
Bedrijven die deelnemen aan bovengenoemde kwaliteitssystemen
worden bekend gemaakt. Door de Taskforce zijn hierover afspraken
gemaakt. De bedrijven beschikken over één of meer kwaliteitssystemen
die voldoen aan eerdergenoemde vereisten. Dit brengt op een systematische wijze informatie bij elkaar over bedrijven en de manier waarop zij
voedselveiligheid en productintegriteit geborgd hebben. Het biedt
daarmee transparantie aan handelspartijen, overheid en burgers.
Verwacht wordt dat in het eerste kwartaal van 2014 begonnen kan worden
met de publicatie van kwaliteitssystemen en bedrijven.
Snelle en adequate informatie uitwisseling over verdachte partijen en
bedrijven en over overtredingen en recalls is relevant. Om dit mogelijk te
maken moet via het kwaliteitssysteem door de deelnemer toestemming
worden verleend om informatie over verdachte partijen en bedrijven te
delen. Aan de schemabeheerders zal worden verzocht ook deze eis op te
nemen. Er is overleg gaande tussen betrokken partijen onder welke
condities en in welke situaties informatie kan worden uitgewisseld.
De informatie moet aan een professioneel ingericht meldpunt worden
verstrekt. Het meldpunt van de NVWA, waar nu al verplicht melding dient
te worden gedaan van mogelijk schadelijke en/of ongeschikte levensmiddelen en diervoerders, is daarvoor geschikt. In de eerste helft van 2014
maakt de Taskforce afspraken met de NVWA over verdere professionalisering. De NVWA geeft op haar website meer bekendheid aan de
mogelijkheden van melden.
Tot slot wordt gewerkt aan het mogelijk maken van private sancties in het
kader van de kwaliteitssystemen. Naast sancties als het intrekken van het
certificaat wordt de mogelijkheid verkend van het opleggen van boetes
door de private kwaliteitssystemen. Dit vraagt grote zorgvuldigheid
aangezien dit raakt aan publieke taken.
Door de diervoedersector en de zuivelsector is daarnaast gewerkt aan
verbetering van de aansluiting tussen de kwaliteitssystemen in deze
sectoren. Partijen hebben een protocol voor uitwisseling van informatie
bij dreigende crisissen en ketenoverstijgende risicoanalyses opgesteld. De
volgende stap is verbetering van de aansluiting van kwaliteitssystemen
tussen diervoedersector en vleessector.
De NVWA kan bij het toezicht op bedrijven het oordeel over de naleving
mede baseren op door het bedrijf gehanteerde keurmerken en certificaten.
De wijze waarop en de mate waarin de NVWA in haar (risico gebaseerd)
toezicht rekening houdt met keurmerken en certificaten is afhankelijk van
de criteria waaraan de kwaliteitssystemen voldoen en de werking in de
praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 390

3

Toezicht en handhaving door de overheid
De overheid zet in op strengere handhaving en sanctionering in de
voedselketen. Adequate risicoanalyses en verscherpt toezicht door de
NVWA zijn hiervoor noodzakelijk. Op 3 september jongstleden is in een
brief aan uw Kamer (Kamerstuk 26 991, nr. 368) al bericht over de
noodzakelijke verbeteringen die in het toezicht en handhaving door de
NVWA bij slachterijen doorgevoerd worden. Het plan van aanpak NVWA,
waarin ook de eerste resultaten van deze verbetermaatregelen zijn
opgenomen, ontvangt uw Kamer voor het kerstreces.
Om voedselfraude beter te kunnen opsporen en aanpakken is door de
NVWA een aantal acties ingezet waaronder het in beeld brengen van
indicatoren voor detectie van fraude, het ontwikkelen van handvatten voor
de inspecteurs van de NVWA om mogelijke fraude te signaleren en het
uitvoeren van risicogericht productonderzoek (laboratorium) om signalen
van fraude op te sporen.
Deze acties zijn momenteel in ontwikkeling en zullen naar verwachting in
de eerste helft van 2014 in werking treden.
In onze brief aan de Tweede Kamer van 12 april (Kamerstuk 26 991, nr.
347) hebben wij u geïnformeerd over onze voornemens voor wat betreft
de aanscherping van de boetes in de Wet Dieren en de Warenwet.
Het voorstel voor verhoging van het zogeheten boeteplafond (maximale
hoogte) naar € 78.000,– in de Warenwet is inmiddels in procedure
gebracht. In de brief hebben wij tevens voorgesteld de boetes in de
Warenwet te verdubbelen. Dit voorstel wordt momenteel uitgewerkt.
In de Wet Dieren wordt momenteel verkend welke mogelijkheden er nog
meer zijn om bestuurlijke boetes op te leggen en de bestuurlijke boetes te
verhogen.
Erkenningen en registraties worden aan ondernemers verleend op grond
van artikel 6 van Verordening (EG) nr. 852/2004 en artikel 4 van Verordening (EG) nr. 853/2004. Dit betekent dat een ondernemer aan de eisen
uit de desbetreffende Verordening moet voldoen om de erkenning
(vergunning) of registratie te verkrijgen. Bij het niet voldoen kan worden
geschorst, kan de erkenning (vergunning) worden ingetrokken dan wel
kan de registratie worden doorgehaald.
Er worden twee opties uitgewerkt voor verzwaring van de erkenningsvoorwaarden: extra aandacht voor controle op traceringsinformatie door
het bedrijf, en de mogelijkheid om een antecedentenonderzoek (historische informatie over de activiteiten van het bedrijf) deel uit te laten
maken van de voorwaarde voor erkenning. Hiervoor is echter aanvullende
Europese regelgeving nodig.
In het kader van de samenwerking tussen de NVWA en het OM zijn
afspraken gemaakt over het (tijdig) delen van informatie vanuit strafrechtelijke opsporingsonderzoeken tussen beleid, toezicht en Europese
partners. Afspraken tussen de Ministeries van EZ en VWS, de NVWA en
het OM over het handhavingarrangement voor 2014 worden nog deze
maand gemaakt.
Communicatie
De Taskforce heeft in haar actieplan afgesproken dat er een protocol komt
voor verbetering van de communicatie en uitwisseling van informatie
over voedselincidenten tussen overheid en bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 390

4

Plan voor informatievoorziening aan de consument
Het Voedingscentrum werkt aan extra inzet op het verstrekken van
wetenschappelijk onderbouwde informatie over diverse onderwerpen met
betrekking tot de voedselketen (productieproces, product en etiket) en
ontwikkelt instrumenten om deze informatie te verspreiden. Het bedrijfsleven, zal op basis hiervan gebruik maken om met gelijke boodschappen
de consument over deze onderwerpen te informeren. In de eerste helft
van 2014 wordt hiermee door het bedrijfsleven gestart.
Protocol voor communicatie en uitwisseling van informatie bij incidenten
De crisisprotocollen die gehanteerd worden door bedrijfsleven en
overheid zijn geïnventariseerd en geanalyseerd op tegenstrijdigheden en
andere zaken die problemen met communicatie kunnen opleveren. hieruit
zijn punten naar voren gekomen waarop de afzonderlijke protocollen nog
aanscherping behoeven. De aanscherping betreft met name welke
informatie op welk moment, aan wie en door wie, ten tijde van een
incident of crisis wordt verstrekt.
Naast een protocol is het van belang dat betrokken partijen en mensen
elkaar bij een crisis of incident snel weten te vinden. Om hierin te
faciliteren wordt periodiek een crisismanagementbijeenkomst georganiseerd. Tijdens deze bijeenkomsten worden aan de hand van casussen
ervaringen gedeeld en processen geëvalueerd. De eerste bijeenkomst
staat gepland voor het voorjaar 2014.
Tenslotte
Bovenstaand overzicht laat zien dat veel acties inmiddels in gang zijn
gezet en dat de uitwerking concreet wordt. Nu komt het er op aan dat een
stevig fundament wordt gebouwd, voor een systeem, waarin voldoende
checks en balances zijn ingebouwd, zodat de mogelijkheid voor voedselfraude maximaal wordt verlaagd. Dit moet uiteindelijk leiden tot het
vergroten van het vertrouwen van de consument in voedsel.
Naar verwachting zullen alle acties eind 2014 afgerond zijn. Wij zullen uw
Kamer voor de zomer 2014 informeren over de stand van zaken.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 26 991, nr. 390

5