Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 972

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet verplichte
beroepspensioenregeling en de Invoerings- en
aanpassingswet Pensioenwet in verband met
aanpassing van het financieel toetsingskader
voor pensioenfondsen (Wet aanpassing
financieel toetsingskader)

Nr. 28

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 13 oktober 2014
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van 23 september 2014
over de aanbieding van de nota naar aanleiding van het verslag, een
tweede nota van wijziging inzake het wetsvoorstel aanpassing financieel
toetsingskader en een ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit
financieel toetsingskader pensioenfondsen en het Besluit uitvoering
Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling in verband met
de Wet aanpassing financieel toetsingskader (Kamerstuk 33 972, nr. 9).
De vragen en opmerkingen zijn op 30 september 2014 aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid voorgelegd. Bij brief van
9 oktober 2014 zijn ze door hem beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Van der Burg
Adjunct-griffier van de commissie,
Weeber

kst-33972-28
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

1

Inhoudsopgave

I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen van de leden van de CDA-fractie
Vragen van de leden van de PVV-fractie
Vragen van de leden van de ChristenUnie-fractie
Vragen van het lid van de 50PLUS/Baay-Timmermanfractie
Vragen van het lid van de 50PLUS/Klein-fractie
Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris

blz.
2
2
3
5
5
6
8
9

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de nota naar
aanleiding van het verslag, de nota van wijziging en de lagere regelgeving. Zij hebben nog aanvullende vragen.
Zij hebben vragen over de situatie waarbij fondsen oneindig lang in
herstel kunnen verkeren. Alleen indien er financiële meevallers plaatsvinden kan een fonds binnen tien jaar herstellen. Kan de Staatssecretaris
de voor- en nadelen op een rij zetten van de herstelsystematieken mét en
zonder einddatum? Waarom is het complex en lastig uit te leggen als er
meerdere herstelplannen met einddatum tegelijkertijd lopen, maar is het
niet lastig uit te leggen dat een fonds oneindig in herstel kan verkeren?
Vindt de Staatssecretaris het wenselijk als fondsen met een gesloten
systeem gaan werken?
De leden van de PvdA-fractie merken op dat het jaar 2014 een tussenjaar
zou zijn op weg naar het nieuwe financieel toetsingskader (FTK) in 2015.
Het lijkt er volgens deze leden nu op dat 2015 ook een tussenjaar is,
omdat in ieder geval voor de premie voor 2015 geldt dat deze moet
worden vastgesteld op basis van de wetgeving, de parameters en de
zogeheten ultimate forward rate (UFR) die in 2014 gelden. Dit vinden deze
leden zeer opmerkelijk. Hoe zit dat met de beleidsregel die De Nederlandsche Bank (DNB) hanteert, waarbij de premie moet bijdragen aan
herstel? Deze beleidsregel komt in het nieuwe FTK immers te vervallen.
Waarom kunnen fondsen niet vooruitlopend op de nieuwe wetgeving de
premie voor 2015 vaststellen onder het nieuwe FTK? Zij zouden desnoods
twee premies kunnen vaststellen, een onder de huidige wetgeving en één
onder de nieuwe regels, waarbij zij op 1 januari 2015 kunnen beslissen
welke premie van toepassing moet zijn.
Op welke manier werken pensioenfondsen die niet beschikken over het
vereist eigen vermogen in het jaar 2015 aan hun herstel? Klopt het dat zij
in de eerste zes maanden van 2015 geen herstelmaatregelen nemen,
aangezien zij pas per 1 juli 2015 een herstelplan hoeven inleveren?
Waarom lopen de huidige herstelplannen niet door tot het moment
waarop fondsen op basis van het nieuwe FTK een nieuw herstelplan
hebben ingediend?
Klopt het, zo vragen de leden van de PvdA-fractie, dat fondsen de
kostendekkende premie kunnen dempen met verwacht rendement, met
daarbij de voorwaarde voor een verplichte opslag van ten minste de
minimale verwachtingswaarde voor de groeivoet van het prijsindexcijfer
op lange termijn (2%)? Ligt het niet meer voor de hand om uit te gaan van
een groeipad van het huidige inflatieniveau naar het structurele inflatieniveau, zoals de Commissie Parameters heeft voorgesteld? In hoeverre
kan er met de duratie van een fonds rekening gehouden worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

2

Waarom moeten ook fondsen die een lagere indexatieambitie hebben dan
prijsinflatie ten minste de verwachte prijsinflatie op basis van de meest
actuele parameters FTK meenemen? Betalen de actieven dan niet te veel
premie ten opzichte van de indexatieambitie die wordt nagestreefd?
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts welke maatregelen ten
grondslag kunnen liggen aan het verschil tussen de feitelijke premie en de
gedempte kostendekkende premie met verwacht rendement. De Staatssecretaris geeft aan dat ultimo 2013 op macroniveau de gedempte kostendekkende premie met verwachtrendement zo’n 14 miljard bedroeg, maar
dat de feitelijke premie ruim 20 miljard bedroeg. Betekent dit dat er circa 6
miljard herstelopslag op de premie zat?
Kan de Staatssecretaris toezeggen dat zij voorafgaand aan de behandeling
van voorliggend wetsvoorstel duidelijk geeft over het dilemma van het
aanpassen van het strategische beleggingsbeleid na 1 januari 2015? Kan
de Staatssecretaris zich een tekortsituatie voorstellen, waarbij het
aanpassen van het strategisch beleggingsbeleid leidt tot een (iets) hoger
risicoprofiel welke is gebaseerd op lange termijnherstel, juist om
opportunistisch gedrag te voorkomen?
Kan de Staatssecretaris een reactie geven op de tegenstrijdige berichten
en cijfers van de Pensioenfederatie aan de ene kant en pensioenconsultant AON Hewitt (in opdracht van Radar) aan de andere kant, dat het
nieuwe FTK slecht respectievelijk gunstig uitpakt voor jongere generaties?
Is dit verschil te verklaren door de korte termijn waarop de Pensioenfederatie zijn bevindingen presenteert, namelijk 15 jaar? Herkent de Staatssecretaris de cijfers voor de uitkeringen, premies, koopkrachtontwikkeling,
verloop van de dekkingsgraad en indexatie die AON Hewitt heeft
gepresenteerd?
Kan de Staatssecretaris een reactie geven op de berekeningen van de
Pensioenfederatie, op basis waarvan zij concluderen dat de nieuwe eisen
voor inhaalindexatie en het ongedaan maken van kortingen veel te streng
zijn? Is dit bangmakerij of snijden de cijfers hout? Hoe aannemelijk is het
dat een fonds er 80 jaar over zal doen om de indexatieachterstand in te
lopen? Dat fonds is dan op dit moment toch bijna op sterven na dood?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de Pensioenfederatie vindt
dat er te grote buffers worden opgebouwd in economisch goede tijden, zij
tonen een grafiek waarin de dekkingsgraad in het goed-weerscenario in
2042 op 400% staat. Hoe realistisch is deze presentatie? Ook AON Hewitt
heeft het verloop van de dekkingsgraad in de toekomst aan de hand van
drie scenario’s in beeld gebracht voor een (fictief) gemiddeld fonds. In het
optimistische scenario stijgt de dekkingsgraad pas in 2075 naar 150%
onder het nieuwe FTK. Hoe realistisch is deze presentatie?
De Pensioenfederatie waarschuwt voor een stijgende premie in 2015 in
plaats van de verwachte daling. Kan de Staatssecretaris hierop reageren?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat voor een volledig herverzekerd
pensioenfonds niet de eis geldt van een minimum dekkingsgraad van
110% alvorens (gedeeltelijk) mag worden geïndexeerd? De indexatie
wordt immers onmiddellijk tegen een koopsom ingekocht bij de herverzekeraar en is daarna volledig herverzekerd zonder dat dit op de dekkingsgraad drukt.
Klopt het, zo vragen de leden van de PvdA-fractie tot slot, dat de Staatssecretaris in overleg is met verzekeraars over hun voorstel een pensioencontract wettelijk mogelijk te maken waarbinnen de aanspraken (en uitkeringen) meebewegen met de ontwikkeling van de levensverwachting? Zo
ja, wat is de stand van zaken van dit overleg?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van de nota naar
aanleiding van het verslag en danken de Staatssecretaris voor de
antwoorden. Zij merken op dat het enigszins onhandig is dat het verslag is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

3

vastgesteld (op 28 augustus 2014) voordat de vaste commissie voor
Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 3 september 2014 een hoorzitting
hield over het voorgestelde nieuwe FTK. De leden van de CDA-fractie
hebben nog veel vragen, die voortvloeien uit de bijdragen die de
commissie ten behoeve van deze hoorzitting heeft ontvangen.
De leden van de CDA-fractie merken verder op dat zij graag nog de lagere
regelgeving ontvangen die nog niet aan de Kamer gestuurd is en wel bij
dit wetsvoorstel hoort. Graag zien deze leden een scherpere toezegging
op welke wijze de pensioenfondsen dezelfde UFR mogen gebruiken als de
verzekeraars. Kan de Staatssecretaris hier nader op ingaan?
De leden van de CDA-fractie missen nog een helder antwoord op de vraag
hoeveel verliezen er geleden worden als de hele rentecurve van de ene op
de andere dag 300 basispunten (3% punten) stijgt. Zij lezen in de
antwoorden wel wat er met de dekkingsgraden gebeurt, maar de vraag
was expliciet gericht op het volgende:
• Hoeveel moeten de pensioenfondsen betalen als gevolg van rentederivaten die zij bezitten als de rente van het ene op het andere moment
zoveel stijgt?
• Met hoeveel neemt dus het totale kapitaal van de pensioenfondsen af
op het moment dat de rente in één klap stijgt naar – naar historische
maatstaven – een nog steeds relatief lage rente?
De leden van de CDA-fractie wijzen op de bij de Algemene Politieke
Beschouwingen ingediende motie van het lid Van Haersma Buma
(Kamerstuk 34 000 nr. 9) over het op een aantal punten aanpassen van de
voorstellen voor het nieuwe financiële toetsingskader. Deze motie
verzoekt de Staatssecretaris de Staatssecretaris de voorstellen voor het
nieuwe financiële toetsingskader op de volgende punten aan te passen:
• het moet mogelijk zijn om vanaf 105% dekkingsgraad gedeeltelijk te
indexeren;
• pensioenfondsen moeten dezelfde UFR kunnen gebruiken als
verzekeraars voor hun lange verplichtingen;
• indien er weer forse overschotten komen, moeten belemmeringen om
gemiste inhaalindexatie uit te keren, weggenomen worden.
Is de Staatssecretaris bereid om deze motie uit te voeren door wijzigingen
aan te brengen in de tekst van het voorliggende wetsvoorstel?
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat verzekeraars graag zouden zien
dat een wettelijke mogelijkheid ontstaat voor een pensioencontract
waarbinnen de aanspraken (en uitkeringen) meebewegen met de
ontwikkeling van de levensverwachting. Klopt het dat dit in het huidige
voorstel niet mogelijk is en dat een levensverwachtingsaanpassingsmechanisme (LAM) dus niet beschikbaar is voor de verzekeraars?
Herverzekerde fondsen zijn een speciale categorie. Voor hen blijft gelden
dat zij slechts een buffer van beperkte omvang hoeven aan te houden van
circa 1% van de technische voorzieningen. Dat is verklaarbaar omdat de
verzekeraar een nominale garantie geeft op de pensioenaanspraken en
-rechten. Kan in het verlengde daarvan worden bevestigd dat voor een
volledig herverzekerd pensioenfonds niet de eis geldt van een minimum
dekkingsgraad van 110% alvorens (gedeeltelijk) mag worden
geïndexeerd?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de indexatie onmiddellijk
tegen een koopsom wordt ingekocht bij de herverzekeraar en is daarna
ook volledig herverzekerd zonder dat dit op de dekkingsgraad drukt. Kan
de Staatssecretaris uitleggen hoe fondsen dienen om te springen met de
buffer op het moment van herverzekering? Mogen zij dat uitdelen, moeten
zij dat met een heel kleine indexatie uitspreiden of moeten zij nog iets
anders doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

4

De leden van de CDA-fractie verwijzen voorts naar de brief van de
Pensioenfederatie van 27 september 20141 en verzoeken de Staatssecretaris antwoord te geven op de vragen die daarin geformuleerd zijn. Zij
vragen de Staatssecretaris duidelijk in te gaan op het punt van de
risico-opslag die fondsen moeten aanhouden bij AAA-obligaties.
Begrijpen deze leden het nu goed dat er geen risico-opslag aangehouden
dient te worden bij derivaten? Deelt de Staatssecretaris de mening dat dit
dus tot een forse uitbreiding van de derivatenposities zal leiden om die
buffer voor het grootste deel te omzeilen? Zo ja, acht de Staatssecretaris
dit dan wenselijk en is zij bereid om op dit punt gewoon het oorspronkelijke advies van de Commissie Parameters te volgen en geen risico opslag
te vragen op AAA-obligaties?
De leden van de CDA-fractie zouden graag willen zien, in internationaal
perspectief, hoeveel geld de fondsen in kas moeten hebben. Daarom
verzoeken zij de Staatssecretaris aan te geven hoeveel geld een fonds in
kas moet hebben als het een eenmalige belofte doet om over 10 jaar 100
euro (of de nationale munteenheid) uit te keren aan een verzekerde. Voor
het gemak is er geen overlijdensrisico in het voorbeeld. De uitkering moet
dus met 100% zekerheid gedaan worden. Natuurlijk dienen de noodzakelijke buffers meegenomen te worden in het voorbeeld.
De leden van de CDA-fractie zouden tot slot graag zien hoeveel een
Nederlands fonds, zowel onder het huidige FTK als het voorgestelde
nieuwe FTK, een Belgisch fonds, een Brits fonds, een Amerikaans fonds,
een Iers fonds en een Luxemburgs fonds minimaal in kas moeten hebben
voor zo’n belofte.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie merken op dat de Staatssecretaris op
26 september 2014 heeft weersproken dat het mogelijk uitblijven van
premiedaling volgend jaar met voorliggend financieel toetsingskader te
maken heeft. Dit terwijl in de memorie van toelichting staat dat «het
wetsvoorstel en de invoering van nieuwe parameters samen zorgen voor
een premieverhoging van 5%.» Dit conflicteert volledig met elkaar: wat is
het standpunt van het kabinet?
Genoemde leden constateren dat het kabinet volhoudt dat de administratieve lasten van dit wetsvoorstel nihil zijn. Hoe denkt de pensioensector
hierover? En hoeveel kosten zijn er reeds door de pensioenfondsen
gemaakt die door steeds wisselende beleidsplannen van dit kabinet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie danken de Staatssecretaris voor de
beantwoording van de gestelde vragen over de voorgestelde Wet
aanpassing financieel toetsingskader. In vervolg hierop willen de
genoemde leden graag nog enkele nadere vragen stellen.
Zij merken op dat de Staatssecretaris ervan uitgaat dat de aangepaste
herstelplansystematiek in het voordeel van oudere generaties werkt, en de
voorgestelde indexatieregel in het voordeel van jongere generaties. Zij
stellen vast dat uit de berekeningen van de Pensioenfederatie naar voren
komt dat jongeren ook nadeel ondervinden van de voorgestelde indexatieregel. Kan de Staatssecretaris een nadere reactie geven op deze
resultaten? Kan de Staatssecretaris daarbij een met cijfers onderbouwd
inzicht geven in de verwachte ontwikkeling van de indexatie voor jongere
generaties op de langere termijn?
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat uit de berekeningen
van Aon Hewitt (Tros Radar) en de Pensioenfederatie (inclusief effecten
aanpassing Witteveenkader) blijkt dat de premies zullen stijgen. Kan de
1

Ondershands verstrekt aan het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

5

Staatssecretaris een onderbouwde reactie hierop geven, mede in het licht
van de aanname van de Staatssecretaris gezien dat de premies in
combinatie met de effecten van het aangepaste Witteveenkader zullen
dalen?
Kan de Staatssecretaris ook een onderbouwde reactie geven op de
conclusies van het in opdracht van Tros Radar uitgevoerde onderzoek van
Aon Hewitt over de verwachte pensioenopbouw en koopkrachteffecten
voor de verschillende generaties? In hoeverre vallen deze uitkomsten op
basis van de eigen berekeningen binnen het verwachtingspatroon van de
Staatssecretaris?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen een nadere toelichting van de
Staatssecretaris op de eerder in het Verslag gestelde vraag of DNB
bevoegd is om aan het fonds een andere spreidingsperiode op te leggen.
Kan dit gevolgen hebben voor het beleggingsbeleid van het pensioenfonds?
Genoemde leden constateren met betrekking tot het beleggingsbeleid dat
de Staatssecretaris aangeeft dat de voorgestelde indexatieregel voorkomt
dat er een perverse prikkel kan zijn om bij een dalende rente het risico in
het beleggingsbeleid terug te nemen. Kan de Staatssecretaris inschatten
of fondsen bij een dalende rente meer strategisch zullen gaan beleggen in
AAA-obligaties?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of het klopt dat deze fondsen
bij een verder dalende rente profijt hebben van de waardestijging van de
AAA-obligatie en daardoor het voor indexatie beschikbare vermogen zien
stijgen. Zou een dergelijk fonds op korte termijn dan minder hoeven te
korten op de indexatie om aan het lagere Vereist Eigen Vermogen te
voldoen, terwijl op lange termijn toch de perspectieven op indexatie
afnemen omdat het verwacht rendement afneemt en omdat het beleggingsrisico niet mag worden vergroot zolang het fonds in een tekortsituatie verkeert?
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren wat betreft de indexatieregel dat de Staatssecretaris stelt dat deze regel er automatisch voor zorgt
dat bij een snel stijgende risicovrije rente niet te veel indexatie kan
worden toegekend. Kan de Staatssecretaris nader toelichten of het klopt
dat het overrendement boven de risicovrije rente bepalend is voor de toe
te kennen indexatie, ook in situaties waarin ruim aan het Vereist Eigen
Vermogen wordt voldaan? Kan de Staatssecretaris dan toelichten waarom
in het ontwerpbesluit (artikel 15, derde lid) niet duidelijk wordt aangegeven dat op het verwachte bruto rendement op aandelen niet alleen de
uniforme kostenafslag in mindering moet worden gebracht, maar ook de
risicovrije rente?
Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS/BaayTimmerman-fractie
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman heeft met belangstelling
kennis genomen van de nota naar aanleiding van het verslag en het
ontwerpbesluit tot wijzing van het Besluit financieel toetsingskader
Pensioenfondsen.
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman ziet als nog onopgelost
knelpunt dat pensioenfondsen heel weinig ruimte hebben om hun
strategische beleggingsmix aan te passen, omdat fondsen met een
dekkingsgraad die onder het Vereist Eigen Vermogen (VEV) ligt hun
risicoprofiel niet mogen verhogen. Het is goed dat het kabinet zich nu
beraadt over een oplossing. Genoemd lid hecht er aan dat deze oplossing
tot stand komt in overleg met de pensioenfondsen, zodat een praktisch
werkbare oplossing kan ontstaan, waardoor de beleggingsvrijheid van
pensioenfondsen niet meer dan strikt noodzakelijk wordt ingeperkt.
Is de Staatssecretaris het ermee eens dat in principe gestreefd moet
worden naar een structurele oplossing voor dit dilemma? Zou het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

6

bijvoorbeeld een mogelijkheid zijn dat pensioenfondsen in de haalbaarheidstoets op grond van een aanvullende regel aantonen, dat de nominale
uitkeringen niet méér risico lopen bij een aanpassing van het beleggingsbeleid? Een dergelijke systematiek zou relatief eenvoudig inpasbaar zijn in
de structuur van het FTK.
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman merkt op het een goede
zaak te vinden dat er géén wijziging optreedt in de administratieve
verplichtingen van de fondsen – althans, dat is de indruk die bij hem na
lezing van de stukken achterblijft. Ook deze verplichtingen moeten tot het
noodzakelijke beperkt worden.
Genoemd lid merkt voorts op dat er zorg was, en nog steeds is, bij zijn
fractie dat het aangepaste financieel toetsingskader niet goed uitpakt voor
de jongere en oudere generaties. In dit verband vraagt hij om een
grondige reactie op de bevindingen van de Pensioenfederatie. Het nieuwe
financiële toetsingskader moet bijdragen aan een evenwichtige verdeling
van lusten en lasten over «jong» en «oud». Het lid van de fractie 50PLUS/
Baay-Timmerman merkt op er nog allerminst van overtuigd te zijn dat dit
evenwicht dichterbij komt met de voorgestelde aanpassing van het
financieel toetsingskader. Hij merkt voorts op dat het totale beleid van
fondsen in evenwicht dient te zijn, en niet alleen het indexatiebeleid. Ook
deelt genoemd lid de mening van de Pensioenfederatie dat contractspartijen en pensioenfondsbesturen gezamenlijk verantwoordelijk moeten
worden gehouden voor generatie-evenwicht over de gehele pensioenregeling. Kan de Staatssecretaris uitvoerig ingaan op dit vraagstuk?
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman merkt wederom op, dat
de nieuwe eisen voor (inhaal)indexatie ongekend streng zijn. Welk doel en
wiens belang wordt hiermee gediend? Het kan toch niet zo zijn, dat het in
bepaalde gevallen decennia kan duren om achterstand volledig weg te
werken? Genoemd lid is er nog steeds van overtuigd dat het pensioen –
de waarde daarvan – met de nu voorgestelde onnodig strenge regels,
voor een aanzienlijk deel kan verdampen voor jong én oud, zeker als de
inflatie weer gaat oplopen.
Hij merkt op te vrezen dat het vertrouwen in het pensioenstelsel niet
versterkt, maar juist verzwakt kan worden als gevolg van de nieuwe
strengere financiële regels. Hoe is nog uit te leggen aan een pensioendeelnemer dat premies stijgen en/of de pensioenopbouw daalt, terwijl het
door nieuwe indexatieregels veel langer duurt voor er compensatie of
reparatie komt? Behoud van draagvlak voor het pensioenstelsel, bij oud
én jong, zou uitgangspunt moeten zijn voor aanpassing van het toetsingskader. Dat betekent volgens het lid van de fractie 50PLUS/BaayTimmerman dat het stelsel wel robuuster en schokbestendiger wordt
gemaakt, maar zonder dat het kind (de pensioendeelnemer/-gerechtigde)
met het badwater weg te gooien.
Genoemd lid vraag bijzondere aandacht voor de premieontwikkeling. De
ook door het kabinet gehoopte verlaging van premie blijft vooralsnog uit.
De premie heeft de neiging zelfs te stijgen, en dat komt niet alleen door de
renteontwikkeling. De grenzen die het nieuwe financieel toetsingskader
stelt aan de premievaststelling, zorgen ervoor dat neerwaartse bijstelling
van de premie in de praktijk beperkt mogelijk is.
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay-Timmerman wijst erop dat de
Pensioenfederatie voorrekent dat de kostendekkende premie voor 2015
stijgt met 17,7% ten opzichte van de kostendekkende premie in 2014. Kan
de Staatssecretaris aangeven hoe het nieuwe financieel toetsingskader
naar haar oordeel kan bijdragen aan een gematigde premieontwikkeling?
De mogelijkheden lijken het aan het woord zijnde lid zeer gering.
Genoemd lid begrijpt dat over het ontwerpbesluit nog uitvoeringstechnisch commentaar zal worden ingewonnen. Kan dit nader toegelicht
worden? Kan de Kamer kennis nemen van dit commentaar?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

7

Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS/Klein-fractie
Het lid van de fractie 50PLUS/Klein heeft kennisgenomen van de verschillende stukken omtrent de Wet aanpassing financieel toetsingskader en
heeft daarover de volgende vragen en opmerkingen.
Genoemd lid merkt allereerst op van mening te zijn dat een systeem zoals
dat is voorgesteld, een schokbestendig pensioenstelsel dat lasten en
lusten eerlijk verdeelt, een mooi streven is. Ook dat pensioenfondsen
vooraf duidelijkheid bieden over de manier waarop mee- en tegenvallers
doorwerken in de pensioenen en opgebouwde aanspraken is een goed
uitgangspunt. Met het nieuwe FTK is naar zijn mening echter sprake van
een nieuwe onevenwichtigheid. De hogere eisen voor aanhouden van
buffers houden zijn gebaseerd op een rekenregel en niet op de daadwerkelijke bestaande buffers. Het ABP heeft bijvoorbeeld becijferd dat er in de
komende vijftien jaar 3% tot 7%-punt lager pensioenresultaat wordt
behaald. Gepensioneerden halen dit naar verwachting niet meer in. Met
dit voorstel komt een koopkrachtbestendig pensioen verder uit zicht te
liggen. Een mogelijkheid zou zijn de haalbaarheidstoets een prominentere
rol te geven om te toetsen of een fonds voldoende vermogen heeft om
toekomstbestendig te kunnen indexeren. Waarom heeft de Staatssecretaris deze mogelijkheid niet overwogen? Wat zijn de voor- en nadelen van
deze benadering?
Zou het toepassen/uitbreiden van de haalbaarheidstoets in plaats van de
nu voorgestelde rekenregel meer recht kunnen doen aan de individuele
verschillen van pensioenfondsen in relatie tot de vraag of deze pensioenfondsen toekomstbestendig kunnen indexeren en/of toe te passen op
inhaalindexatie?
Het lid van de fractie 50PLUS/Klein merkt op dat pensioenfondsen
doorgaans een uniform indexatiebeleid hanteren. Straks moet echter per
individu worden vastgesteld hoeveel indexatie er mag worden ingehaald,
wat leidt tot een complexe administratie met hoge uitvoeringslasten.
Heeft de Staatssecretaris dit met het nieuwe FTK beoogd? Om te
voorkomen dat pensioenfondsen om deze reden geheel afzien van
inhaalindexatie stelt genoemd lid voor om de individuele toetsing van
inhaalindexatie uit het nieuwe FTK te schrappen. Hoe kan de Staatssecretaris hier invulling aan geven?
Voorts merkt het lid van de fractie 50PLUS/Klein op dat een aanvullende
eis voor de inhaalindexatie is dat er slechts een-tiende van het overschot
mag worden aangewend voor het inhalen of repareren van indexatie. Het
zou logisch zijn om pensioenfondsen meer vrijheden te geven dit
overschot in te zetten voor inhaalindexatie, zoals ook gesteld in de bij de
Algemene Politieke Beschouwingen ingediende en aangehouden motie
van het lid Klein over ruimte voor pensioenfondsen om een eenmalige
inhaalindexatie van pensioenen mogelijk te maken (Kamerstuk 34 000, nr.
28). Wat is het oordeel van de Staatssecretaris over deze motie? De
buffers blijven dan immers volledig op peil, die een zekerheid van 97,5%
opleveren. De bedoeling van die zekerheid is de nominale rechten zeker te
stellen. Als in het verleden die zekerheid niet gerealiseerd is en er
afgestempeld is, is het dan niet redelijk, dat die afgestempelde aanspraken en rechten worden rechtgezet, als ook de nieuwe nominale
aanspraken gewaarborgd zijn met een zekerheid van 97,5%? Immers, de
kostendekkende premie betreft de inkoop van nieuwe nominale
aanspraken. Hoe kan de Staatssecretaris hier invulling aan geven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

8

II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de fractie van de PvdA vragen de voor- en nadelen te
inventariseren van een herstelplansystematiek met, respectievelijk zonder
einddatum. Is niet lastig uit te leggen dat een fonds oneindig in herstel
kan verkeren, vragen deze leden.
Een herstelplansystematiek zonder vaste einddatum heeft twee belangrijke voordelen. In de eerste plaats wordt hiermee voorkomen dat een
pensioenfonds – bij een financiële schok kort vóór die einddatum – wordt
gedwongen om maatregelen te treffen die achteraf bezien niet, of niet in
die mate, nodig zijn. Dit zorgt voor een gelijkmatiger ontwikkeling van de
pensioenen en de opgebouwde aanspraken. In de tweede plaats voorkomt
een systeem zonder vaste einddatum dat pensioenfondsen bij het
naderen van die datum geforceerd beleggingsrisico terugnemen,
waardoor de lange termijndoelstelling van het fonds in de knel komt.
Het voornaamste nadeel van een herstelplansystematiek zonder vaste
einddatum is dat het lang kan duren voordat het fonds weer over het
vereist eigen vermogen beschikt. In theorie zijn scenario’s denkbaar
waarin het herstel nooit wordt bereikt. Dit is echter vooral een instrumenteel nadeel, dat de regering – gelet op de effecten van het nieuwe ftk
als geheel op de pensioenresultaten en op de generatie-effecten – minder
zwaar weegt dan bovengenoemde voordelen. De gekozen systematiek
zorgt ervoor dat een fonds altijd de goede kant opstuurt en dat maatregelen zwaarder zijn naarmate de afwijking van de vermogensnorm groter
is.
De communicatie over een lopend herstelplan naar de deelnemers is
toegespitst op de concrete maatregelen die uit dat plan voortvloeien. Het
moment waarop een fonds naar verwachting weer over het vereist eigen
vermogen beschikt, is daaraan ondergeschikt.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het wenselijk is als fondsen
met een gesloten systeem gaan werken.
Verondersteld wordt dat de PvdA-fractie hiermee doelt op een systeem
waarin de tegenvallers uit enig jaar uitsluitend ten laste komen van de
mensen die op dat moment al deelnemer, slaper of pensioengerechtigden
waren. Latere toetreders krijgen dan niet de rekening voor die tegenvallers.
Feitelijk ontstaan dan meerdere herstelplannen naast elkaar: iedere
financiële schok moet worden toegerekend aan een andere groep
deelnemers, slapers en gepensioneerden. Een dergelijke opzet zou heel
complex zijn qua uitvoering en communicatie. Commentaar van DNB en
uit de sector op de «dakpansystematiek» was juist aanleiding om te kiezen
voor een systeem van een jaarlijks opnieuw vast te stellen herstelplan.
Een gesloten systeem is hiermee niet in overeenstemming.
De leden van de fractie van de PvdA vinden het opmerkelijk dat de
pensioenpremies die voor het jaar 2015 worden vastgesteld, op de
huidige wet- en regelgeving worden gebaseerd. Zij vragen of de beleidsregel van DNB dat de premie bij een dekkingstekort moet bijdragen aan
het herstel, in 2014 nog zal worden toegepast, nu deze na de aanpassing
van het ftk komt te vervallen. Mogen fondsen bij hun premiebesluit op het
nieuwe ftk vooruitlopen, vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

9

Pensioenfondsen moeten zich houden aan de geldende wet- en regelgeving. Tot 1 januari 2015 moeten de fondsen opereren binnen het
huidige toetsingskader en de huidige parameters. Bij een premiebesluit in
2014 moeten zij zich dus baseren op de huidige regels omtrent de
premiebepaling.
Onder het aangepaste ftk weegt het belang van stabiele premies
zwaarder. Zoals in de memorie van toelichting is aangekondigd, zal DNB
na de aanpassing van het ftk de bijdrage aan hersteleis niet langer
toepassen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen op welke wijze pensioenfondsen die niet over het vereist vermogen beschikken, in 2015 aan hun
herstel werken. Welke maatregelen nemen deze fondsen vooruitlopend op
hun nieuwe herstelplan, vragen deze leden.
Het herstel naar het vereist eigen vermogen zal in 2015 vooral worden
bevorderd doordat de pensioenen (en de opgebouwde aanspraken) bij
een reservetekort niet volledig worden geïndexeerd. Op basis van de
thans lopende (lange termijn) herstelplannen zijn de pensioenen in 2014
niet of nauwelijks verhoogd. De herstelkracht van het fonds, het verschil
tussen het feitelijke rendement en de rente waarmee de pensioenverplichtingen zijn gewaardeerd, wordt hierdoor maximaal benut voor herstel van
het eigen vermogen.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het klopt dat fondsen de
kostendekkende premie kunnen dempen met verwacht rendement onder
de voorwaarde van een verplichte opslag van ten minste de minimale
verwachtingswaarde voor de groeivoet van het prijsindexcijfer en of het
niet meer voor de hand ligt om uit te gaan van een groeipad van het
huidige inflatieniveau naar het structurele inflatieniveau, zoals de
commissie Parameters heeft voorgesteld.
Het klopt dat fondsen die de kostendekkende premie dempen met
verwacht rendement, rekening moeten houden met ten minste de
minimale verwachtingswaarde voor de groeivoet van het prijsindexcijfer,
conform het meest recente advies van de commissie Parameters ftk.
Hierbij geldt ook het ingroeipad vanaf het huidige inflatieniveau, zoals dat
in het ontwerpbesluit tot wijziging van het Besluit ftk in verband met
vaststelling van de parameters vanaf 2015 (verder: ontwerpbesluit
parameters 2015) is vastgelegd. Dat blijkt uit de verwijzing in artikel 4,
derde lid, onderdeel a. van het ontwerpbesluit in verband met de Wet
aanpassing financieel toetsingskader naar het tweede lid van artikel 23a
van het ontwerpbesluit parameters 2015. In de nota van toelichting bij het
ontwerpbesluit in verband met de Wet aanpassing financieel toetsingskader wordt aangegeven dat het voornoemde ingroeipad van toepassing
is bij de vaststelling van een met verwacht rendement gedempte
kostendekkende premie.
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre er rekening
gehouden kan worden met de duratie van een fonds.
Bij de inkoop van nieuwe pensioenverplichtingen in enig jaar op basis van
ten minste een kostendekkende premie, moeten fondsen rekening houden
met de verwachte looptijd (duratie) van die verplichtingen. Dat geldt ook
voor de nieuwe indexatieverplichtingen die voortvloeien uit de eis dat bij
de keuze van een fonds om de kostendekkende premie te dempen met
verwacht rendement ten minste de minimale verwachtingswaarde voor
de groeivoet van het prijsindexcijfer in de kostendekkende premie moet
worden ingerekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

10

De leden van de fractie van de PvdA vragen waarom fondsen die een
lagere indexatieambitie hebben dan prijsinflatie ten minste de verwachte
prijsinflatie op basis van de meest actuele parameters moeten
meenemen. Tevens vragen zij of de actieven dan niet te veel premie
betalen ten opzichte van de indexatieambitie die wordt nagestreefd.
Het voorschrift dat fondsen ten minste de verwachte prijsinflatie bij
demping met verwacht rendement in de premie moeten meenemen, is
noodzakelijk om het risico op een tekortschietende financiering van
nieuwe pensioenaanspraken voldoende te beperken. Bij de evaluatie van
het financieel toetsingskader is vastgesteld dat bij demping van de
kostendekkende premie het risico bestaat dat de pensioenopbouw niet
kostendekkend wordt ingekocht. Daar staat tegenover dat demping met
verwacht rendement fondsen de mogelijkheid biedt om de kostendekkende premie te stabiliseren. Het belang van stabiele premies is groot.
Het voorschrift dat bij demping met verwacht rendement ten minste de
verwachte prijsinflatie op basis van de parameters ftk moet worden
ingerekend, mitigeert de risico’s van het dempen van de kostendekkende
premie met verwacht rendement. Het risico dat de fondsen hun ambitie
niet kunnen realiseren, wordt substantieel verkleind. Voorts compenseert
het rekenen met de verwachte prijsinflatie in voldoende mate voor het
risico van een niet kostendekkende inkoop. Bij het rekenen met een lagere
indexatiegrondslag nemen de genoemde risico’s navenant toe.
De actieven betalen per saldo niet teveel premie ten opzichte van de
indexatieambitie. Vanwege de demping met verwacht rendement ligt hun
kostendekkende premie in het algemeen lager dan wanneer deze op basis
van de actuele rente zou zijn berekend.
De leden van de fractie van de PvdA vragen welke maatregelen ten
grondslag liggen aan het verschil tussen de feitelijke premie en de
gedempte kostendekkende premie. In dat verband vragen de leden van
deze fractie zich af of er in 2013 sprake was van een herstelpremie van 6
miljard.
De kostendekkende premie schrijft slechts voor welke premie minimaal
moet worden geheven voor een nominale aanspraak. Zo zijn er nu al
fondsen die de kostendekkende premie dempen met verwacht rendement,
maar in de premie vrijwillig rekening houden met de kosten van indexatie,
terwijl de regels nu slechts voorschrijven dat er een opslag moet worden
meegenomen in verband met het vereist eigen vermogen. Pensioenfondsen hanteren in het algemeen bij hun feitelijke premie enige marge
ten opzichte van de gedempte kostendekkende, om onvoorziene ontwikkelingen het hoofd te bieden. Het genoemde verschil van 6 miljard kan dan
ook niet zonder meer worden geduid als een herstelpremie. Het betekent
alleen dat deze fondsen de verlaging van de kostendekkende premie door
deze te dempen op verwacht rendement niet volledig doorvertalen in een
verlaging van de feitelijke premie.
De leden van de fractie van de PvdA vragen een toezegging dat –
voorafgaand aan de behandeling van voorliggend wetvoorstel – duidelijkheid zal worden geboden over het dilemma van het aanpassen van het
strategisch beleid. Kan de Staatssecretaris zich een tekortsituatie kan
voorstellen, waarbij het aanpassen van het strategisch beleggingsbeleid
leidt tot een (iets) hoger risicoprofiel welke is gebaseerd op lange
termijnherstel, juist om opportunistisch gedrag te voorkomen, vragen
deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

11

De aanpassing van het ftk dwingt alle pensioenfondsen tot heroverweging
van alle aspecten van hun financiële beleid, dat wil zeggen het beleid ten
aanzien van de premies, de indexatie en het beleggingsbeleid, inclusief
hun risicoprofiel. Onder het nieuwe ftk verandert de impact van risico’s,
vooral door de betere spreiding. Dat kan aanleiding zijn het risicoprofiel te
wijzigen, bijvoorbeeld door het renterisico minder af te dekken. Het
risicoprofiel van het fonds neemt hierdoor toe.
Veel fondsen hebben momenteel echter een reservetekort, waardoor zij
hun strategisch risico niet mogen vergroten. Een groter risico is met name
voor fondsen met een dekkingstekort (een dekkingsgraad onder 105%)
niet verantwoord.
De leden van de PvdA-fractie vragen een reactie op de tegenstrijdige
berichten en cijfers van de Pensioenfederatie aan de ene kant en
pensioenconsultant Aon Hewitt aan de andere kant, dat het nieuwe ftk
slecht respectievelijk gunstig uitpakt voor jongere generaties. Zij vragen
daarbij of het verschil te verklaren is door de korte termijn waarop de
Pensioenfederatie zijn bevindingen presenteert, namelijk 15 jaar.
Het verschil wordt grotendeels verklaard door de kortere horizon die de
Pensioenfederatie hanteert. Volgens de Pensioenfederatie daalt de
indexatie in de komende 15 jaar voor actieve deelnemers van 1,2% (in het
bestaande ftk) naar 0,8% (in het nieuwe ftk). Voor jongeren is indexatie
voor de komende 15 jaar echter nauwelijks van belang, omdat ze nog
maar weinig pensioen hebben opgebouwd. Een werknemer van 64 jaar of
een gepensioneerde krijgt bij een indexatie van 1% zo’n € 100,– per jaar
erbij (bij een gemiddeld aanvullend pensioen van € 10.000,- en 40
opbouwjaren). Een jonge werknemer (met 5 dienstjaren en bijbehorend
opgebouwd pensioen van € 1.250) gaat er door indexatie slechts € 12,50
per jaar op vooruit. Jongeren hebben in euro’s dus nauwelijks last van
indexatiekorting. Pas in de periode daarna (na 15 jaar) wordt de indexatie
voor jongeren van betekenis, omdat zij door meer dienstjaren meer
pensioen hebben opgebouwd.
De Pensioenfederatie heeft ook sommen gemaakt die verder dan 15 jaar
vooruit kijken. Daarin is echter geen rekening gehouden met de weging
van het belang van indexatie voor jongeren op de korte termijn, respectievelijk op de lange termijn.
De analyse van Aon Hewitt laat zien dat jongeren wel profijt hebben van
de nieuwe indexatieregels. Deze regels zorgen voor een sneller herstel
van de dekkingsgraden. Hierdoor zijn de fondsen eerder in staat om de
pensioenen en de opgebouwde aanspraken volledig in overeenstemming
met de ambitie te indexeren.
De leden van de fracties van PvdA vragen om een reactie op de cijfers van
Aon Hewitt. Deze leden vragen in te gaan op de effecten op pensioenopbouw en uitkeringen, premies, koopkrachtontwikkeling, verloop van de
dekkingsgraad en indexatie.
De cijfers van Aon Hewitt laten een grotendeels herkenbaar beeld zien.
Kortingen worden beter gespreid en de premie wordt stabieler. De
komende jaren kan minder geïndexeerd worden. Dit is niet het gevolg van
het nieuwe ftk, maar van de lage actuele dekkingsgraden bij een groot
deel van de fondsen. Ook onder het bestaande ftk zou de komende jaren
geen (volledige) indexatie mogelijk zijn.
In de sommen van Aon Hewitt wordt ten onrechte het beeld gewekt dat
oudere werknemers en gepensioneerden altijd slechter af zijn onder de
nieuwe regels. In veel scenario’s zijn deze generaties juist beter af. In de
analyse van Aon Hewitt komt dit niet naar voren doordat er geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

12

pessimistisch scenario wordt getoond zoals we dat de afgelopen jaren
hebben meegemaakt. Juist in dergelijke scenario’s worden ouderen
generaties door het nieuwe ftk extra beschermd.
In het pessimistische scenario van Aon Hewitt daalt de koopkracht (ten
opzichte van een neutraal scenario) met slechts 3% en is een korting op
pensioenen nauwelijks aan de orde. Dat staat niet in verhouding met een
scenario zoals we dat hebben gezien in de afgelopen jaren, waarbij de
koopkracht met meer dan 10% is teruggelopen en er bij een groot aantal
fondsen fors is gekort. Pensioenen zijn veel onzekerder dan we vroeger
altijd dachten. In de voorbeeldscenario’s die zijn gepresenteerd door Aon
Hewitt, wordt dit onvoldoende weerspiegeld.
Verder commentaar op de uitkomsten van de sommen van Aon Hewitt
over verschillen tussen generaties is niet goed mogelijk, nu niet helder is
hoe is omgegaan met de pensioenopbouw, de stijgende levensverwachting en de premies die in het verleden zijn betaald.
De leden van de fractie van de PvdA vragen een reactie op de berekeningen van de Pensioenfederatie, op basis waarvan deze organisatie
concludeert dat de eisen voor inhaalindexatie en het ongedaan maken van
kortingen te streng zijn.
De regering heeft in het wetsvoorstel een afweging gemaakt met
betrekking tot het deel van het eigen vermogen dat jaarlijks beschikbaar is
voor incidentele toeslagverlening (inhaalindexatie en het ongedaan
maken van kortingen). Bij de maatvoering van de maatregel is aangesloten bij de herstelplansystematiek, binnen de randvoorwaarde van
evenwichtige generatie-effecten. Naar het oordeel van de regering zijn de
eisen die aan incidentele toeslagverlening worden gesteld, niet te streng.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe aannemelijk is dat een fonds er
80 jaar over zal doen om de indexatieachterstand in te lopen.
Bij de actuele dekkingsgraden zullen veel fondsen de pensioenen in de
komende jaren naar verwachting niet (volledig) kunnen indexeren. Dat
heeft niets te maken met dit wetsvoorstel, maar is het resultaat van de
ontwikkelingen op de financiële markten sinds 2008. In hoeverre, en per
wanneer een fonds in staat zal zijn de indexatieachterstand in te lopen, is
eveneens primair afhankelijk van die ontwikkelingen.
In het voorbeeldscenario van de Pensioenfederatie duurt het 80 jaar
voordat de indexatieachterstand is ingehaald. In dit scenario wordt
gerekend met een dekkingsgraad die decennia lang exact op het niveau
ligt waarbij er wel reguliere indexatie kan worden verstrekt, maar niet of
nauwelijks inhaalindexatie. Het jaarlijkse rendement is in dit scenario
decennia lang net genoeg om te kunnen indexeren, maar te weinig om
(substantieel) inhaalindexatie te verlenen. De praktijk laat echter een meer
volatiel beeld zien, waarin met hoge regelmaat financiële mee- en
tegenvallers optreden. Als de dekkingsgraad door meevallers naar een
hoger niveau stijgt, kan er vanzelfsprekend sneller inhaalindexatie worden
verstrekt en zal de achterstand eerder worden ingelopen.
De leden van de PvdA-fractie vragen een reactie op de constatering van
de Pensioenfederatie dat er te grote buffers worden opgebouwd in
economisch goede tijden. Zij verwijzen hierbij naar een grafiek van de
Pensioenfederatie waarin de dekkingsgraad in het goed-weerscenario in
2042 op 400% staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

13

De hoge dekkingsgeraden in een (extreem) positief scenario worden niet
veroorzaakt door het nieuwe ftk. Onder het huidige ftk, zonder indexatieregel, ziet de grafiek er bij dit scenario niet anders uit. De buffervorming
bij een gunstige economische ontwikkeling met hoge rendementen is een
gevolg van de begrenzing van de indexatie als gevolg van fiscale regels,
die ertoe strekken dat pensioenen niet uitstijgen boven de fiscale maxima.
Boven die begrenzing worden de hoge rendementen niet uitgekeerd,
maar leiden zij tot extra buffervorming.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe realistisch het is dat in de
berekening van Aon Hewitt de dekkingsgraad onder het nieuwe ftk pas in
2075 naar 150% stijgt in het optimistische scenario.
In het optimistische voorbeeldscenario van Aon Hewitt stijgt de dekkingsgraad jaarlijks met een half procent, zodat het tot 2075 duurt voordat de
dekkingsgraad op 150% ligt. In de praktijk is een dergelijk scenario
onwaarschijnlijk, omdat er voortdurend financiële mee- en tegenvallers
optreden. In de situatie van een financiële meevaller stijgt de dekkingsgraad veel sneller naar een hoger niveau.
De leden van de fractie van de PvdA merken op dat de Pensioenfederatie
waarschuwt voor een stijgende premie in 2015 in plaats van de verwachte
daling. Kan de Staatssecretaris hierop reageren, vragen deze leden.
De hoogte van pensioenpremies wordt – onder meer – beïnvloed door:
1. De invulling van pensioenregelingen, bijvoorbeeld als gevolg van
onderhandelingen van sociale partners naar aanleiding van het
gewijzigde fiscale kader (Witteveenkader).
2. Financieel-economische ontwikkelingen, zoals de ontwikkeling van de
rente.
3. Wijzigingen van het wettelijk kader, zoals het ftk.
Volgens berekeningen van het CPB heeft de aanpassing van het ftk een
beperkt opwaarts effect op de pensioenpremies. De premiestijging als
gevolg van de wijzigingen in het ftk en de nieuwe parameters is in de
periode tot 2017 circa 5%. De versobering van het Witteveenkader leidt
volgens diezelfde berekeningen tot een premiedaling van 16%, waardoor
als gevolg van nieuwe wettelijke regels per saldo een premiedaling van
11% resteert. De omvang van de premiedaling wordt vanzelfsprekend
beïnvloed door de wijze waarop sociale partners de versobering van het
Witteveenkader verwerken en door ontwikkelingen op de financiële
markten.
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoe de indexatieregels
uitwerken bij volledig herverzekerde fondsen. Het gaat daarbij om de
situatie waarin de indexatie wordt ingekocht tegen een koopsom.
Fondsen die hun risico volledig bij een verzekeraar verzekeren, vallen
onder het financieel toetsingskader. Deze fondsen lopen voor het
verzekerde deel geen verzekeringstechnisch- en beleggingsrisico meer.
Die risico’s zijn immers door de verzekeraar overgenomen. Het fonds
hoeft daarvoor dan ook geen buffers aan te houden. De hoogte van het
minimaal vereist eigen vermogen bedraagt voor fondsen die hun risico’s
volledig hebben verzekerd, 1% van de technische voorzieningen.
De indexatieregels in het nieuwe ftk hebben uitsluitend betrekking op
voorwaardelijke indexatie. De situatie die in de vraagstelling wordt
geschetst, heeft ook betrekking op voorwaardelijke indexatie. De hoogte
van de indexatie staat immers niet per se vooraf vast. Het feit dat de
indexatie na de inkoop onvoorwaardelijk wordt, is op zich niet anders dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

14

als het fonds de uitvoering in eigen hand houdt. In alle gevallen geldt dat
de indexatie door de toekenning onvoorwaardelijk wordt en gaat behoren
tot de nominale toezeggingen. Nu de vraagstelling ziet op voorwaardelijke
indexatie, zijn hierop de voorgestelde regels ten aanzien van de voorwaardelijke indexatie van toepassing.
De leden van de PvdA-fractie vragen tot slot of de Staatssecretaris in
overleg is met verzekeraars over hun voorstel een pensioencontract
wettelijk mogelijk te maken waarbinnen de aanspraken (en uitkeringen)
meebewegen met de ontwikkeling van de levensverwachting? Zo ja, wat
is de stand van zaken van dit overleg, vragen deze leden.
Op verzoek van verzekeraars heeft ambtelijk overleg plaatsgevonden om
te bezien of een levensverwachtingsaanpassingsmechanisme voor
verzekerde regelingen mogelijk kan worden gemaakt. Het voorliggend
wetsvoorstel voorziet niet in een dergelijk mechanisme, noch voor
verzekeraars (die primair onder de Wet op financieel toezicht vallen), noch
voor pensioenfondsen. Wijzigingen in de levensverwachting worden in
het wetsvoorstel in voorkomende gevallen via de nieuwe herstelplansystematiek verwerkt.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie merken op dat zij graag nog de lagere
regelgeving ontvangen die nog niet aan de Kamer gestuurd is en wel bij
dit wetsvoorstel hoort.
Dit betreft een technische aanpassing van de Regeling Pensioenwet en
Wet verplichte beroepspensioenregeling in verband met de wijziging van
het Besluit financieel toetsingskader. Het ontwerp voor dit besluit is eind
september aan de Kamer gezonden. De ministeriële regeling waarin de
technische uitwerking wordt opgenomen wordt opgesteld na de
vaststelling van het ontwerpbesluit.
De leden van de fractie van het CDA verzoeken een scherpere toezegging
op welke wijze pensioenfondsen dezelfde UFR mogen gebruiken als de
verzekeraars.
Een dergelijke toezegging zou op dit moment onverstandig zijn. De UFR
die volgens de huidige planning vanaf 2016 voor verzekeraars zal gaan
gelden, vormt onderdeel van een pakket van maatregelen in het kader van
Solvency II. Het kabinet en de Tweede Kamer zijn beide van oordeel dat dit
pakket niet van toepassing dient te zijn op Nederlandse pensioenfondsen.
Het ligt niet voor de hand om één onderdeel van dat pakket wel op
pensioenfondsen van toepassing te verklaren, zonder daarbij de (effecten
van) de andere elementen te betrekken. Dit neemt niet weg dat de
invoering van de UFR voor verzekeraars in het kader van Solvency II
aanleiding kan zijn om de UFR-methodiek voor Nederlandse pensioenfondsen opnieuw tegen het licht te houden. Het is echter niet verstandig
op de uitkomsten vooruit te lopen.
De leden van de fractie van het CDA vragen hoeveel pensioenfondsen als
gevolg van hun rentederivaten moeten betalen als de rentecurve
plotsklaps met 3%-punt (300 basispunten) stijgt.
Met hoeveel neemt in dit geval het totale vermogen van de pensioenfondsen af, vragen deze leden.
De waarde van de rentederivaten voor de gehele sector zal bij een
dergelijke, zeer forse rentestijging met ongeveer 100 miljard dalen. De
totale waarde van de bezittingen (inclusief derivaten) van alle pensioen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

15

fondsen zou in de geschetste situatie naar schatting met circa 20%
afnemen, een daling van iets minder dan 200 miljard. De dekkingsgraad
neemt per saldo toe.

Dekkingsgraad
Waarde bezittingen
Marktwaarde verplichtingen

huidige situatie

Overnight stijging
rente 3%

110%
1.000
909

136%
800
588

De leden van de fractie van het CDA vragen of de regering bereid is het
wetsvoorstel te wijzigen in overeenstemming met de motie van het lid
Van Haersma Buma tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen2.
Met zijn motie verzoekt het lid Van Haersma Buma aanpassing op drie
punten:
1. Een verlaging van de indexatiedrempel naar 105%.
2. Het gelijktrekken van de UFR voor verzekeraars en pensioenfondsen.
3. Het wegnemen van belemmeringen om gemiste indexatie in te halen,
zodra de pensioenfondsen weer over forse overschotten beschikken.
De financiële spelregels in onderhavig wetsvoorstel strekken tot een
evenwichtig, transparant en eerlijk stelsel, voor jong en oud. Het pakket
dat er nu ligt is evenwichtig voor alle generaties: ouderen hebben
voordeel van een grotere spreiding financiële tegenvallers en jongeren
van meer voorzichtigheid met indexeren als het goed gaat. Het is niet
verstandig in deze generatiebalans te gaan schuiven. Dat zou het
vertrouwen van jongeren in het stelsel verder onder druk zetten.
De indexatiedrempel bij een dekkingsgraad van 110% voorkomt dat
pensioenfondsen bij een dekkingsgraad op of net boven het minimaal
vereist eigen vermogen kunnen indexeren. Dit verkleint de kans dat een
fonds bij de eerstvolgende tegenvaller direct weer onder de dekkingsgraad van 105% komt.
Dit wetsvoorstel strekt ertoe dat financiële meevallers, net als financiële
tegenvallers in de tijd worden gespreid. Inhaalindexatie wordt niet direct
in één keer uitgedeeld, maar in plaats daarvan slechts jaarlijks voor 1/10e
deel. Dit is het spiegelbeeld van de herstelplansystematiek die ervoor
zorgt dat tegenvallers jaarlijks voor 1/10e worden verwerkt. Deze
symmetrische werkwijze draagt eraan bij dat jongere generaties die de
kosten krijgen doorgeschoven van tegenvallers, ook mee kunnen
profiteren van meevallers.
Op de consequenties voor Nederlandse pensioenfondsen die worden
verbonden aan de verwachte totstandkoming van een Europese UFR voor
verzekeraars, ben ik hierboven al ingegaan.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat verzekeraars graag zouden zien
dat een wettelijke mogelijkheid ontstaat voor een pensioencontract
waarbinnen de aanspraken (en uitkeringen) meebewegen met de
ontwikkeling van de levensverwachting. Klopt het dat dit in het huidige
voorstel niet mogelijk is en dat een levensverwachtingsaanpassingsmechanisme (LAM) dus niet beschikbaar is voor de verzekeraars?
Deze vraag komt overeen met de laatste vraag van de PvdA-fractie. Voor
het antwoord op de vraag van de CDA-fractie wordt verwezen naar het
antwoord op genoemde vraag van de PvdA-fractie.

2

Kamerstuk 34 000, nr. 9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

16

Herverzekerde fondsen zijn een speciale categorie. Voor hen blijft gelden
dat zij slechts een buffer van beperkte omvang hoeven aan te houden van
circa 1% van de technische voorzieningen. Dat is verklaarbaar omdat de
verzekeraar een nominale garantie geeft op de pensioenaanspraken en
-rechten. Kan in het verlengde daarvan worden bevestigd dat voor een
volledig herverzekerd pensioenfonds niet de eis geldt van een minimum
dekkingsgraad van 110% alvorens (gedeeltelijk) mag worden
geïndexeerd?
Deze vraag komt overeen met de voorlaatste vraag van de PvdA-fractie.
Voor het antwoord op de vraag van de CDA-fractie wordt verwezen naar
het antwoord op genoemde vraag van de PvdA-fractie.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de indexatie onmiddellijk
tegen een koopsom wordt ingekocht bij de herverzekeraar en is daarna
ook volledig herverzekerd zonder dat dit op de dekkingsgraad drukt. Kan
de Staatssecretaris uitleggen hoe fondsen dienen om te springen met de
buffer op het moment van herverzekering, vragen deze leden.
De in onderhavig wetsvoorstel opgenomen regels voor voorwaardelijke
indexatie zijn eveneens van toepassing fondsen die hun risico’s hebben
herverzekerd. Zie ook het antwoord op de voorlaatste vraag van de
PvdA-fractie.
De leden van de fractie van het CDA verzoeken de vragen in de brief van
Pensioenfederatie van 27 september 2014 te beantwoorden.
De vragen van de Pensioenfederatie zijn beantwoord in de bijlage bij dit
verslag.
Om doelmatigheidsredenen is daarbij, waar Kamerfracties in dit verslag
(nagenoeg) dezelfde vraag hebben gesteld, verwezen naar het betreffende
antwoord in dit verslag.
De leden van de fractie van het CDA vragen duidelijk te maken of
pensioenfondsen bij AAA-obligaties een risico-opslag moeten aanhouden.
Is het juist is dat pensioenfondsen bij derivaten geen risico-opslag dienen
aan te houden, vragen deze leden. Zal dit niet leiden tot een forse
uitbreiding van derivatenposities?
Voor derivatenposities dienen pensioenfondsen kapitaal aan te houden
om marktschokken op te vangen. Pensioenfondsen moeten bijvoorbeeld
voor rentederivaten (renteswaps) die zij gebruiken om het renterisico af te
dekken, rekening houden met de voorgeschreven renteschokken. Voor het
gebruik van deze rentederivaten hoeft in de berekening van het vereist
eigen vermogen (de buffer) echter geen kapitaal te worden aangehouden
voor kredietrisico, omdat deze als vrij van kredietrisico worden
beschouwd.
De leden van de fractie van het CDA verzoeken te berekenen hoeveel geld
een fonds in kas moet hebben om over 10 jaar eenmalig € 100 uit te
keren.
Op basis van de rentestand per 30 september 2014 zou dit € 89,09 zijn.
De leden van het CDA vragen tot slot hoeveel een Nederlands fonds onder
het nieuwe ftk in kas moet hebben voor de bij de vorige vraag genoemde
toezegging en wat een Belgisch, een Brits, een Amerikaans, een Iers en
een Luxemburgs fonds hiervoor zouden moeten reserveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

17

Onderhavig wetsvoorstel is niet van invloed op het bedrag dat een
Nederlands fonds voor bedoelde toezegging in kas moet hebben. De
rekenrente wijzigt immers niet.
Een internationale vergelijking van de bedragen die pensioenfondsen in
kas moeten houden, zou mank gaan. Tussen genoemde landen bestaan
grote verschillen in de aard van de pensioenovereenkomsten en tussen de
middelen die in het nationale raamwerk voor de nakoming van die
overeenkomsten worden meegenomen. In België en het Verenigd
Koninkrijk (mogelijk ook in de Verenigde Staten) kan sprake zijn van een
«belofte» die vergelijkbaar is met de Nederlandse pensioenovereenkomst,
maar worden andere prudentiële eisen gesteld vanwege een wettelijke
verplichting voor werkgevers om tekorten in het pensioenfonds aan te
vullen. Een dergelijke verplichting kent Nederland niet.
In de andere genoemde landen kennen de pensioenaanspraken voor
deelnemers (veel) minder zekerheid, waardoor deze niet zijn aan te
merken als een belofte.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de fractie van de PVV merken op dat de Staatssecretaris van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 26 september 2014 heeft
weersproken dat het mogelijk uitblijven van premiedaling volgend jaar
met voorliggend financieel toetsingskader te maken heeft. Deze leden
menen dat dit op gespannen voet staat met het gecombineerde effect van
de nieuwe parameters en voorliggend wetsvoorstel op de hoogte van de
pensioenpremies.
Er is geen spanning tussen beide uitspraken. Pensioenfondsen stellen hun
premies voor 2015 in het najaar van 2014 vast, aan de hand van de regels
van het huidige financieel toetsingskader. Het voorliggende wetsvoorstel
is hierop niet van invloed.
Over de periode tot 2017 hebben de nieuwe parameters en het
wetsvoorstel gezamenlijk een opwaarts effect op de kostendekkende
premie van 5%. Daar staat tegenover dat de aanpassing van het fiscale
kader zorgt voor een daling van de premies met 16%. Per saldo kan de
premie in de bedoelde periode dus dalen met 11%.
De leden van de fractie van de PVV vragen hoe de pensioensector denkt
over de gevolgen van dit wetsvoorstel voor de administratieve lasten.
Hoeveel kosten hebben pensioenfondsen gemaakt door de wisselende
beleidsplannen van dit kabinet, vragen deze leden.
De Pensioenfederatie vraagt in haar position paper Financieel Toetsingskader van 22 augustus jl. aandacht voor de administratieve lasten van de
met dit wetsvoorstel beoogde maatregelen. De koepelorganisatie van
pensioenfondsen bepleit onnodige lasten te voorkomen. Hierbij worden
twee maatregelen genoemd, te weten (1) de registratie van gemiste
toeslagen en toegepaste kortingen op het niveau van de individuele
deelnemer en (2) de regeling van de interne collectieve waardeoverdracht
bij aanpassing van de pensioenregeling.
Zoals in de nota naar aanleiding van het verslag reeds aangegeven, bevat
onderhavig wetsvoorstel geen voorschriften voor de wijze waarop
pensioenfondsen de pensioenaanspraken, inclusief eventueel daarop
toegepaste kortingen en gemiste indexaties, administreren. Het
wetsvoorstel heeft derhalve geen gevolgen voor de kosten van het
registreren of administreren van kortingen of gemiste indexaties van
pensioenen en opgebouwde aanspraken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

18

Met betrekking tot het tweede punt bestaat oog voor de problemen die
pensioenfondsen ondervinden bij een collectieve wijziging van de
pensioenovereenkomsten, met name als die gevolgen heeft voor voordien
opgebouwde rechten en aanspraken (een collectieve waardeoverdracht).
Bij onderhavig wetsvoorstel treden deze problemen niet op. Het
voornemen is om de door de Pensioenfederatie aangekaarte problematiek
te bezien in het kader van de wijziging van de regeling voor waardeoverdracht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen om een reactie op de
berekeningen van de Pensioenfederatie waarin jongeren ook nadeel
ondervinden van de voorgestelde indexatieregel. Zij vragen tevens of er
een met cijfers onderbouwd inzicht gegeven kan worden in de verwachte
ontwikkeling van de indexatie voor jongere generaties op de langere
termijn.
Naar aanleiding van de vragen van de PvdA-fractie is al gereageerd op de
berekeningen van de Pensioenfederatie waar de leden van de
ChristenUnie-fractie op doelen.
Op mijn verzoek heeft het CPB de gevolgen voor de verwachte ontwikkeling van de indexatie voor jongere generaties op lange termijn
berekend. Het CPB geeft aan dat de ontwikkeling van het pensioenresultaat van een huidige 25-jarige nauwelijks verschilt tussen het huidige
ftk en het wetsvoorstel. Het CPB heeft op basis van een gemiddeld fonds
becijferd dat de pensioenuitkering van een 25-jarige in verwachting (in het
mediane scenario) zo’n 95% van een volledig geïndexeerd pensioen
bedraagt. Dit geldt zowel in het huidige ftk als in het wetsvoorstel. Het
pensioenresultaat van jongeren ligt in verwachting dicht bij een volledig
geïndexeerd pensioen omdat jongeren relatief weinig last hebben van
kortingen op indexatie op korte termijn en omdat er op lange termijn in
verwachting weer volledig geïndexeerd kan worden. In een slecht-weer
scenario (in het 5% percentiel) bedraagt de koopkracht voor jongeren,
zowel in het huidige ftk als in het wetsvoorstel, ongeveer 50% van een
volledig geïndexeerd pensioen. De onzekerheid rondom de pensioenuitkering is groot voor jongeren, omdat het nog lang duurt voordat zij
pensioen zullen ontvangen en er onzekerheid is over de economische
ontwikkelingen in de tussenliggende periode.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een onderbouwde reactie
op de berekeningen van Aon Hewitt en de Pensioenfederatie (inclusief
effecten aanpassing Witteveenkader) waaruit blijkt dat de premies zullen
stijgen.
In de berekening van Aon Hewitt is er sprake van een stijging van de
premie, maar de omvang van deze stijging is beperkt. Dit is in lijn met de
berekening van het CPB waarin ook wordt uitgegaan van een beperkte
stijging van de premie als gevolg van het ftk (in combinatie met de
nieuwe parameters). Daarnaast is er in de CPB berekening sprake van een
daling van de premie als gevolg van de aanpassing van het Witteveenkader, zodat er per saldo sprake is van een premiedaling. Deze effecten
van de aanpassing van het Witteveenkader zijn niet meegenomen in de
sommen van Aon Hewitt.
De Pensioenfederatie stelt dat het nieuwe ftk zorgt voor een premiestijging, zelfs als de effecten van het versoberde Witteveenkader worden
meegenomen. De oorzaken die de Pensioenfederatie voor deze premiestijging noemt, hebben echter niets met het nieuwe ftk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

19

Zo berust het hanteren van herstelopslagen in de premie op een eigen
keuze van fondsen. De wijziging van de UFR wordt niet met dit
wetsvoorstel geregeld en heeft bovendien geen betrekking op de
premiestelling voor 2015. De lage rentestand is een economische
werkelijkheid.
Verder lijkt het erop dat de Pensioenfederatie ervan uitgaat dat alle
fondsen een zuiver kostendekkende premie hanteren. In de praktijk betreft
dit voornamelijk kleine fondsen. Daarbij biedt het nieuwe ftk nog steeds
de mogelijkheid om de kostendekkende premie te dempen. Bij fondsen
die hiervoor kiezen, zal de premie aanzienlijk lager uitvallen.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen tevens een reactie op
het onderzoek van Aon Hewitt over de verwachte pensioenopbouw en de
koopkrachteffecten voor verschillende generaties.
Naar aanleiding van de gelijkluidende vraag van de PvdA-fractie is
hierboven al een reactie gegeven op bedoeld onderzoek van Aon Hewitt.
De leden van de fractie van de Christenunie vragen een nadere toelichting
op de eerder gestelde vraag of DNB bevoegd is om aan het fonds een
andere spreidingsperiode op te leggen. Kan dit gevolgen hebben voor het
beleggingsbeleid van het pensioenfonds, vragen deze leden.
Met het oog op een evenwichtige belangenafweging is het primair aan het
fonds om te beoordelen of een kortere herstelperiode dan 10 jaar passend
is. De toezichthouder toetst het besluit van het fonds en kan zo nodig in
het belang van de deelnemers een kortere hersteltermijn afdwingen. In dit
verband kan bijvoorbeeld worden gedacht aan de situatie van een sterk
vergrijsd pensioenfonds of een fonds dat op korte termijn (binnen de
termijn van de spreidingsperiode) drastisch verandert, bijvoorbeeld
doordat een onderneming ophoudt te bestaan of een bedrijfstak fors
inkrimpt.
In het belang van aanspraak- en pensioengerechtigden kan het pensioenfonds zich in dergelijke specifieke gevallen gedwongen voelen om
beleggingsrisico’s terug te nemen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de Staatssecretaris kan
inschatten of fondsen bij een dalende rente meer strategisch zullen gaan
beleggen in AAA-obligaties. Tevens vragen zij of het klopt dat deze
fondsen bij een verder dalende rente profijt hebben van de waardestijging
van de AAA-obligatie en daardoor het voor indexatie beschikbare
vermogen zien stijgen. Tot slot vragen zij of een dergelijk fonds op korte
termijn dan minder hoeven te korten op de indexatie om aan het lagere
vereist eigen vermogen te voldoen, terwijl op lange termijn toch de
perspectieven op indexatie afnemen omdat het verwacht rendement
afneemt en omdat het beleggingsrisico niet mag worden vergroot zolang
het fonds in een tekortsituatie verkeert.
Het is juist dat fondsen die veel in AAA-obligaties beleggen minder last
hebben van een dalende rente. Immers, bij een rentedaling stijgt de
waarde van de beleggingen meer mee met de waarde van de verplichtingen, dan bij fondsen die gekozen hebben voor minder renteafdekking.
Hierdoor zal de dekkingsgraad, en daarmee het voor indexatie
beschikbare vermogen, per saldo wel afnemen, maar in mindere mate
dan anders het geval zou zijn, en zullen zij dus ook minder snel hoeven
overgaan op indexatiekorting. Voor de lange termijn daarentegen leidt
een groter aandeel in AAA-obligaties ook tot minder (verwachte) indexatie
en minder (verwachte) herstelkracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

20

Het vereist eigen vermogen komt echter ook lager te liggen. Het is dus
niet zonder meer duidelijk of het fonds minder snel herstelmaatregelen
moet nemen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een toelichting of het
klopt dat het overrendement boven de risicovrije rente bepalend is voor
de toe te kennen indexatie, ook in situaties waarin ruim aan het vereist
eigen vermogen wordt voldaan.
Op de lange termijn geldt dat indexatie voortkomt uit het overrendement
dat fondsen maken boven de risicovrije rente. Immers: de verplichtingen
van een fonds ontwikkelen zich op basis van de risicovrije rente, terwijl
het vermogen van een fonds zich ontwikkelt op basis van de daadwerkelijk behaalde rendementen.
De indexatie die een fonds op enig moment kan toekennen, wordt
bepaald door de actuele dekkingsgraad. Zowel onder als boven het vereist
eigen vermogen geldt dat er meer indexatie kan worden verleend
naarmate de dekkingsgraad hoger is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een toelichting waarom
in het ontwerpbesluit (artikel 15, derde lid) niet duidelijk wordt aangegeven dat op het verwachte bruto rendement op aandelen niet alleen de
uniforme kostenafslag in mindering moet worden gebracht, maar ook de
risicovrije rente.
In tegenstelling tot hetgeen de leden van de ChristenUnie-fractie
veronderstellen, is er geen sprake van een afslag voor de risicovrije rente.
Voor de indexatiekasstroom, die bovenop een nominale kasstroom (die
contant gemaakt wordt met de risicovrije rente) ligt, is geen sprake van
een renteafslag. De indexatiekasstromen worden contant gemaakt met
(maximaal) het netto rendement op aandelen.
Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS/Baay-Timmermanfractie
Het lid van de fractie van 50PLUS/Baay-Timmerman merkt op dat
pensioenfondsen met een dekkingsgraad onder het vereist eigen
vermogen, hun risicoprofiel niet mogen verhogen. Is de Staatssecretaris
bereid dit knelpunt structureel op te lossen, vraagt dit lid.
Bij een structurele oplossing staat het belang van het voorkomen van een
ongebreidelde uitbreiding van het risicoprofiel, teneinde ingrijpende
maatregelen te voorkomen, tegenover het belang van pensioenfondsen
om hun beleggingsbeleid te kunnen richten op hun lange termijndoelen.
Het lid van de fractie van 50Plus/Baay-Timmerman vraagt of het een
mogelijkheid zou zijn dat pensioenfondsen in de haalbaarheidstoets op
grond van een aanvullende regel aantonen dat de nominale uitkeringen
niet meer risico lopen bij een aanpassing van het beleggingsbeleid.
Een aanpassing van het beleggingsbeleid, in de zin dat dit risicovoller
wordt, leidt altijd tot een hoger risico voor pensioenen. Fondsen zullen
dus niet op grond van een aanvullende regel in de haalbaarheidstoets
kunnen aantonen dat de nominale uitkeringen niet meer risico lopen als
zij hun beleggingsbeleid risicovoller maken.
Het lid van de 50PLUS/Baay-fractie vraagt om een reactie op de bevinding
van de Pensioenfederatie dat het aangepaste financieel toetsingskader
niet goed uitpakt voor de jongere en oudere generaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

21

Naar aanleiding van de gelijkluidende vraag van de PvdA-fractie is
hierboven al een reactie gegeven op de bevindingen van de Pensioenfederatie.
Het lid van de fractie van 50PLUS/Baay-Timmerman vraagt om een reactie
op de mening van de Pensioenfederatie dat contractspartijen en pensioenfondsbesturen gezamenlijk verantwoordelijk moeten worden gehouden
voor generatie-evenwicht over de gehele pensioenregeling.
De opvatting van de Pensioenfederatie lijkt mij juist. Waar contractspartijen (meestal sociale partners) oog dienen te hebben voor een
evenwichtige invulling van de arbeidsvoorwaarde pensioen, geldt dat
pensioenfondsen bij de uitvoering daarvan alle betrokken belangen op
evenwichtige wijze dienen af te wegen3. Het juridisch kader voor deze
verantwoordelijkheden verschilt natuurlijk wel. Waar sociale partners
opereren binnen de kaders van het arbeidsovereenkomstenrecht,
handelen pensioenfondsen primair binnen de regels van de Pensioenwet.
Het lid van de fractie van 50PLUS/Baay-Timmerman vraagt welk belang is
gediend met de nieuwe eisen voor (inhaal)indexatie. Kan het in bepaalde
gevallen decennia duren om een achterstand volledig weg te werken,
vragen deze leden.
Naar aanleiding van gelijkluidende vragen van de PvdA-fractie en de
CDA-fractie is hierboven al toegelicht waarom dit wetsvoorstel
voorwaarden stelt aan indexatie en inhaalindexatie. Daarbij is ook een
reactie gegeven op de rekensom van de Pensioenfederatie over de duur
van het inhalen van gemiste indexatie.
Het lid van de 50PLUS/Baay-fractie vreest dat de nieuwe strengere
financiële regels juist ten koste gaan van het vertrouwen in het pensioenstelsel. Dit lid vraagt hoe het nog uit te leggen is aan een pensioendeelnemer dat premies stijgen en/of de pensioenopbouw daalt, terwijl het
door nieuwe indexatieregels veel langer duurt voor er compensatie of
reparatie komt.
Het is mijn opvatting dat het vertrouwen in het pensioenstelsel juist wordt
vergroot door de voorgestelde wettelijke maatregelen. Het wetsvoorstel
maakt het stelsel robuuster en schokbestendiger en doet dit op een
manier die voor alle generaties evenwichtig uitpakt.
De nieuwe indexatieregels zorgen ervoor dat er iets minder snel kan
worden geïndexeerd, maar daar staat tegenover dat forse abrupte
kortingen op pensioenen worden vermeden.
Het beeld dat de premies stijgen herken ik niet. Gezamenlijk leiden de
wijziging van het fiscale kader (Witteveenkader) en het financiële
toetsingskader per saldo tot een premiedaling. Deze daling heeft in 2014
reeds ten dele gemanifesteerd. Ontwikkelingen op de financiële markten
hebben vanzelfsprekend eveneens gevolgen voor de hoogte van de
pensioenpremies.
Het lid van de fractie van 50Plus/Baay-Timmerman merkt op dat de
Pensioenfederatie voorrekent dat de kostendekkende premie voor 2015
stijgt met 17,7% ten opzichte van de kostendekkende premie in 2014. Kan
de Staatssecretaris aangeven hoe het nieuwe ftk kan bijdragen aan een
gematigde premieontwikkeling, vraagt dit lid.
Een aantal oorzaken die de Pensioenfederatie noemt, heeft niet met het
nieuwe ftk te maken. Zo zijn de lage rentestand of gewijzigde sterftetafels
3

artikel 105, tweede lid, van de Pensioenwet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

22

realiteiten waar fondsen ook onder het huidige ftk mee te maken hebben
en ook in de toekomst mee te maken zouden hebben, als er geen nieuw
ftk zou worden geïntroduceerd. Verder is de Pensioenfederatie in haar
aannames uitgegaan van een zuiver kostendekkende premie, terwijl het
nieuwe ftk fondsen de mogelijkheid blijft bieden om de kostendekkende
premie te dempen.
Als wordt gekeken naar premieverhogende elementen die feitelijk worden
veroorzaakt door het nieuwe ftk, blijft in de opsomming van de Pensioenfederatie alleen de hogere buffereis over, die zorgt voor een premiestijging van 5%. Dat percentage sluit precies aan bij de premiestijging die
het CPB heeft berekend als gevolg van het nieuwe ftk en die ruimschoots
wordt gecompenseerd door een premiedaling van 16% als gevolg van het
versoberde Witteveenkader.
Het is ook geen doelstelling van het ftk dat fondsen een zo laag mogelijke
premie kunnen vaststellen. Doel van het ftk is dat fondsen die een
uitkeringsovereenkomst hebben toegezegd zorgen voor een kostendekkende financiering van het aan hun deelnemers toegezegde pensioen.
Het lid van de fractie 50PLUS/Baay heeft gevraagd naar het inwinnen van
uitvoeringstechnisch commentaar ten aanzien van het ontwerpbesluit.
Kan de kamer hier kennis van nemen, vraagt dit lid.
De uitvraag van dit uitvoeringstechnische commentaar inzake het
ontwerpbesluit is op dit moment nog niet afgerond. Waar dat in
technische zin nodig is, zal het commentaar in het besluit worden
verwerkt. Het uitvoeringstechnisch commentaar leidt uiteraard niet tot
andere beleidsmatige keuzes.
Vragen en opmerkingen van het lid van de 50PLUS/Klein-fractie
Het lid van de fractie van 50Plus/Klein vraagt waarom de Staatssecretaris
niet de mogelijkheid heeft overwogen om de haalbaarheidstoets een
prominentere rol te geven om te toetsen of een fonds voldoende
vermogen heeft om toekomstbestendig te kunnen indexeren.
Het is niet mogelijk om aan de hand van de haalbaarheidstoets vast te
stellen of een fonds momenteel voldoende vermogen heeft om toekomstbestendig te kunnen indexeren. De haalbaarheidstoets berekent een
verwacht reëel pensioenresultaat op fondsniveau over een lange
tijdshorizon van tientallen jaren. Een dergelijke verwachting over een zo
lange termijn is per definitie met grote onzekerheden omgeven. Het zou
zeer onverstandig zijn als fondsen hun huidige uitgaven aan pensioenen
en indexatie gaan baseren op een dergelijke onzekere en verre toekomst.
Het lid van de fractie van 50Plus/Klein vraagt of het toepassen van de
haalbaarheidstoets in plaats van de in het nieuwe ftk opgenomen
rekenregel meer recht zou kunnen doen aan de individuele verschillen van
pensioenfondsen in relatie tot de vraag of deze pensioenfondsen
toekomstbestendig kunnen indexeren en/of toe te passen op inhaalindexatie.
Los van het feit dat de haalbaarheidstoets geen geschikt instrument is om
te beoordelen of pensioenfondsen financieel in staat zijn om nu te kunnen
indexeren of inhaalindexatie te kunnen verstrekken, doet de haalbaarheidstoets ook niet meer recht aan de fondsspecifieke situatie dan de
indexatieregel. Voor de berekeningen ten behoeve van de haalbaarheidstoets moeten fondsen een uniforme scenarioset gebruiken, zoals
voorgeschreven door de commissie parameters ftk. Dat is nodig om de
resultaten van fondsen onderling vergelijkbaar te krijgen in het kader van
pensioencommunicatie, maar doet afbreuk aan het tot uiting brengen van
de individuele verschillen tussen pensioenfondsen. Ook het feit dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

23

haalbaarheidstoets een lange tijdshorizon kent, maakt de haalbaarheidstoets tot een ongeschikt instrument om fondsspecifiek de mate van
toegestane indexatie op de korte termijn te kunnen bepalen. In die zin
doet de indexatieregel in het voorliggende wetsvoorstel meer recht aan
de individuele verschillen van pensioenfondsen, omdat het verschil in
dekkingsgraden tussen fondsen rechtstreeks het verschil in de toegestane
mate van indexatie bepaalt.
Het lid van de fractie van 50PLUS/Klein verzoekt de individuele toetsing
van inhaalindexatie uit het nieuwe ftk te halen.
Onderhavig wetsvoorstel bevat geen bepaling op grond waarvan
inhaalindexatie individueel dient te worden getoetst. Dit neemt niet weg
dat op grond van bestaande fiscale regels begrenzingen gelden voor de
(hoogte van) indexatie en inhaalindexatie.
Het lid van de fractie van 50PLUS/Klein vraagt om een oordeel over de
motie van het lid Klein tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen
waarin wordt verzocht een eenmalige inhaalindexatie van pensioenen
mogelijk te maken4.
Deze motie ontraad ik. Een dergelijke maatregel zou inbreuk maken op het
streven naar evenwichtige generatie-effecten. Een eenmalige inhaalindexatie, waarvoor de middelen op dit moment ontbreken, zou gepensioneerden en deelnemers met veel opgebouwde aanspraken bevoordelen,
ten koste van de deelnemers met nog slechts weinig opgebouwd
pensioen.
Het lid van de 50Plus/Klein-fractie vraagt een reactie op de vraag of het
niet redelijk is dat afgestempelde aanspraken en rechten worden
rechtgezet zodra ook de nieuwe nominale aanspraken gewaarborgd zijn
met een zekerheid van 97,5%.
De regel dat kortingen pas worden ingehaald als het fonds over
voldoende vermogen beschikt om de reguliere indexatie volledig te
verstrekken, beperkt de herverdeling tussen generaties. Als kortingen
zouden worden gecompenseerd voordat bedoeld vermogensniveau is
bereikt, dan zou ook het rendement dat over de premies voor de nieuwe
pensioenopbouw wordt geboekt, voor dat doel worden gebruikt. Deze
compensatie gaat in dat geval ten koste van indexatieruimte voor jongere
generaties. De invulling van de herstelplansystematiek en de regels voor
incidentele toeslagverlening zorgen gezamenlijk voor evenwichtige
generatie-effecten.
Antwoorden op de vragen van de Pensioenfederatie
Naar aanleiding van een vraag van de CDA-fractie zijn hieronder de
vragen van de Pensioenfederatie beantwoord die zijn opgenomen in de
notitie Input voor het nader verslag over het wetsvoorstel ftk (d.d.
26 september 2014), voor zover deze niet reeds in het verslag aan bod zijn
gekomen.

4

Kamerstuk 34 000, nr. 28

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

24

Vragen naar aanleiding van de nota naar aanleiding van het
verslag (Kamerstuk 33 972, nr. 10)
Indexatie en symmetrie
Vraag: Maken deze bepalingen ten aanzien van de indexatieambitie het
mogelijk dat een fonds in enig jaar de indexatieambitie kan verhogen van
jaarlijks 2% naar bijvoorbeeld jaarlijks 4% ten einde langs deze weg de
facto een jaarlijkse inhaalindexatie van 2% mogelijk te maken zonder dat
deze indexatie wordt beknot op grond van het voorgestelde artikel 137,
tweede lid sub c, van de Pensioenwet?
Antwoord: inhaalindexatie dient in alle gevallen te voldoen aan het
voorgestelde artikel 137, tweede lid sub c, van de Pensioenwet. Hierdoor
kan een fonds niet sneller inhaalindexatie gegeven door de indexatieambitie te verhogen. De tweede vraag is hierdoor niet aan de orde.
Vraag: In hoeverre sluit deze handelwijze aan bij de stelling van de nota
dat het materieel gezien weinig betekenis heeft dat gewone indexatie voor
inhaalindexatie wordt gesteld, of in dit geval andersom inhaalindexatie
voor gewone indexatie (p. 33)?
Antwoord: Gelet op het antwoord op de eerste vraag, is deze vraag niet
aan de orde.
Vraag: In hoeverre mag uit een oogpunt van symmetrie bij het spreiden
van deze meevallers ook rekening worden gehouden met de herstelcapaciteit van het fonds?
Vraag: Indien de herstelcapaciteit niet meetelt bij het spreiden van
meevallers, wordt de herstelkracht van het fonds dan niet automatisch en
onnodig vergroot?
Antwoord: in herstelplannen mag er altijd rekening worden gehouden met
de herstelcapaciteit, ongeacht of er sprake is van een mee- of tegenvaller
ten opzichte van een eerder herstelplan. Wanneer een fonds uit herstel is,
dan is een herstelplan niet aan de orde, en kan er dus geen sprake zijn van
een situatie waarin herstelkracht te groot is ten opzichte van ingerekende
herstelcapaciteit.
Vraag: Ligt het uit een oogpunt van symmetrie niet meer voor de hand om
rekening houdend met de herstelkracht van het fonds (verwacht overrendement minus de reguliere toekomstbestendige indexatie) meevallers in
de dekkingsgraad boven het VEV dakpansgewijs via inhaalindexatie
zodanig te spreiden dat de meevaller over een termijn van 10 jaar
ongedaan wordt gemaakt?
Antwoord: Dat ligt niet voor de hand omdat er bij dekkingsgraad boven
het vereist eigen vermogen geen sprake meer is van een vermogenseis
die bereikt moet worden via een herstelsystematiek. Daarnaast heeft een
dakpansgewijze systematiek het nadeel dat deze leidt tot een complex
systeem dat lastig is uit te voeren en uit te leggen, zoals De Nederlandsche Bank (DNB) aangeeft in haar eerste toezichttoets (21 november
2013).
Vraag: Ligt het dan ook niet voor de hand om naar analogie van de
strengste van de twee geldt bij tegenvallers, bij meevallers de regel te
hanteren dat de soepelste van de twee geldt, zodat de symmetrische
systematiek ten aanzien van het bepalen van inhaalindexatie voorrang
krijgt boven de toets op toekomstbestendigheid? Het spreekt voor zich dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

25

deze symmetrische inhaalsystematiek vervalt op het moment dat er niets
meer valt in te halen.
Antwoord: Dat ligt niet voor de hand. Het uitgangspunt in het
wetsvoorstel is dat er pas inhaalindexatie wordt verstrekt als het fonds
over voldoende vermogen beschikt om de reguliere indexatie ook volledig
te verstrekken.
Volgens het voorgestelde artikel 137 van de Pensioenwet mag in enig jaar
ten hoogste een tiende van het vermogen dat voor incidentele toeslagverlening beschikbaar is voor deze toeslag worden aangewend. Volgens het
voorgestelde artikel 138 kan DNB bepalen voor specifieke fondsen voor
het herstelplan een kortere termijn geldt dan tien jaar.
Vraag: Waarom is in het wetsvoorstel deze asymmetrie geïntroduceerd?
Vraag: Ligt het uit een oogpunt van symmetrie niet meer voor de hand dat
de fondsen met een kortere hersteltermijn dan 10 jaar ook de meevallers
boven het VEV over die kortere termijn mogen spreiden?
Antwoord: Naar mijn oordeel is geen sprake van asymmetrie in het
wetsvoorstel. De mogelijkheid om een kortere hersteltermijn te hanteren,
is bedoeld voor uitzonderlijke omstandigheden.
Inwinning uitvoeringstechnisch commentaar
De vragen over het inwinnen van uitvoeringstechnisch commentaar op
het ontwerpbesluit zijn in het verslag zelf beantwoord, naar aanleiding
van de gelijkluidende vragen van het lid van de fractie van 50PLUS/BaayTimmerman.
Verantwoordelijkheidsverdeling
Vraag: Op welke keuzes doelt het kabinet? De keuzes die het pensioenfonds maakt of de keuzes die sociale partners maken in het pensioencontract?
Vraag: Is het pensioenfonds bestuur verantwoordelijk voor de mate
waarin een pensioencontract evenwichtig uitpakt over de generaties of
zijn de sociale partners daar verantwoordelijk voor?
Antwoord: Deze vragen zijn in het verslag reeds beantwoord naar
aanleiding van een vraag van de fractie van 50PLUS/Baay-Timmerman.
Bevoegdheden DNB
Vraag: Op blz. 48 stellen de leden van de ChristenUnie de vraag of DNB
bevoegd is om aan het fonds een andere spreidingsperiode op te leggen.
Kan dit gevolgen hebben voor het beleggingsbeleid van het pensioenfonds, vragen deze leden.
Waar is het antwoord op deze vraag in de nota naar aanleiding van het
verslag terug te vinden? Indien nergens kan dan alsnog het antwoord op
de vraag worden gegeven?
Antwoord:
De vraag is in het verslag beantwoord naar aanleiding van een vraag van
de fractie van de ChristenUnie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

26

Beleggingsbeleid
In reactie op vragen van de leden van de ChristenUnie of de introductie
van de indexatieregel een perverse prikkel kan zijn om bij een dalende
rente risico in het beleggingsbeleid terug te nemen, stelt de nota dat de
indexatieregel deze prikkel juist voorkomt (p. 32).
Vraag: Is het niet zo dat een fonds dat bij een dalende rente strategisch
meer gaat beleggen in AAA-obligaties, bij een verder dalende rente profijt
trekt van de waardestijging van de AAA-obligatie en daardoor het voor
indexatie beschikbare vermogen ziet stijgen?
Vraag: Zou zo’n fonds op korte termijn dan minder hoeven te korten op de
indexatie om aan het lagere VEV, terwijl op lange termijn de perspectieven
op indexatie afnemen omdat het verwacht rendement afneemt en omdat
het beleggingsrisico niet mag worden vergroot zolang het fonds in een
tekortsituatie verkeert?
Antwoord: Deze vragen zijn in het verslag beantwoord naar aanleiding
van vragen van de de fractie van de ChristenUnie.
In de nota naar aanleiding van het verslag (p. 53) staat dat de regering
zich realiseert dat de ruimte die fondsen onder het nieuwe ftk krijgen om
hun strategische beleggingsbeleid aan te kunnen passen, relatief beperkt
is, omdat fondsen met een dekkingsgraad die ligt onder het vereist eigen
vermogen hun risicoprofiel niet mogen verhogen.
Het huidige verbod op verhoging van het risicoprofiel heeft als achtergrond te voorkomen dat fondsen meer risicovol gaan beleggen in de hoop
snel beleggingswinst te kunnen maken. Tegelijkertijd zijn de regels nu
dusdanig restrictief dat ook fondsen die hun strategische beleggingsbeleid willen aanpassen vanwege lange termijn beleidskeuzes of externe
omstandigheden dat niet mogen zolang hun dekkingsgraad onder het
vereist eigen vermogen ligt. Ook dat is een onwenselijke situatie, omdat
een optimaal ingericht strategisch beleggingsbeleid hierdoor kan worden
gehinderd. Het kabinet geeft aan zich daarom momenteel nog te beraden
op een oplossing voor dit dilemma en zal hier later bij de behandeling van
het wetsvoorstel op terugkomen.
Vraag: Kan de Staatssecretaris aangeven aan welke oplossing voor dit
dilemma wordt gedacht?
Vraag: Kan de Staatssecretaris aangeven wanneer hier op teruggekomen
zal worden?
Antwoord: Over de wijze waarop dit dilemma kan worden opgelost, vindt
op dit moment nog overleg plaats.
In art. 13a, lid 5 van het besluit FTK staat het volgende: «Een fonds stelt
een beleggingscyclus vast te stellen op grond waarvan het strategisch
beleggingsbeleid, het beleggingsplan en de uitvoering periodiek worden
geëvalueerd en herbeoordeeld»,
Vraag: Kan het vaststellen van een dergelijke beleggingscyclus uitkomst
bieden voor dit dilemma?
Antwoord: Nee, daarmee zou niet kunnen worden voorkomen dat fondsen
hun beleggingsbeleid uitsluitend aanpassen om geen ingrijpende
maatregelen te hoeven treffen.
De nota stelt terecht dat «gambling for resurrection» voorkomen moet
worden.
Vraag: Wordt dit risico niet afdoende voorkomen indien een fonds
aantoont dat de keuze voor een beleggingsportefeuille met een hoger
verwacht rendement in combinatie met het premiebeleid en het indexatiebeleid past binnen een sluitende financiële opzet waarbij ook wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

27

voldaan aan de gekozen ondergrens voor het verwachte pensioenresultaat?
Vraag: Indien op grond van de haalbaarheidstoets gambling for resurrection voorkomen kan worden, waarom heeft DNB dan nog de
bevoegdheid nodig om fondsen in een tekortsituatie af te houden
van een beleggingsbeleid dat gericht is op hun lange termijndoelstelling?
Vraag: Is het niet beter om fondsen in een tekortsituatie bij een voorgenomen wijziging in het strategisch beleggingsbeleid te verplichten tot een
«aanvangshaalbaarheidstoets»?
Antwoord: de haalbaarheidstoets is geen geschikt instrument om het
beleggingsbeleid te toetsen.
Administratieve lasten
Op blz. 51 van de nnav geeft het kabinet aan dat het wetsvoorstel de
administratieve verplichtingen van pensioenfondsen niet wijzigt. Ook zijn
er geen gevolgen voor de wijze waarop pensioenfondsen de rechten en
aanspraken van hun deelnemers moeten registreren. N.a.v. deze passage
kan geconcludeerd worden dat hiermee de discussie over wel of niet
bijhouden van kortingen en gemiste toeslagen op individueel niveau van
de baan is. Registratie van kortingen en gemiste toeslagen op individueel
niveau hoeft nu niet en straks dus ook niet. Het spreekt voor zich dat
pensioenopbouw en indexatie moet voldoen aan eisen die vanuit de
fiscale wetgeving worden gesteld. Daar is in de huidige situatie reeds
sprake van.
Vraag: Deelt het kabinet deze conclusie?
Vraag: Heeft het kabinet aanwijzingen dat de pensioenfondsen zich nu niet
aan de fiscale eisen houden?
Antwoord: Het kabinet gaat ervan uit dat de toeslagverlening door
pensioenfondsen voldoet aan de eisen die daaraan vanuit de fiscale
wetgeving worden gesteld. Het kabinet heeft echter onvoldoende inzicht
in de uitvoeringspraktijk om daarover een feitelijke uitspraak te kunnen
doen.
Kostendekkende premie
Vraag: Waarom voorziet het wetsvoorstel niet in een wijziging van artikel
144 zodat de toetsing van de parameters iedere drie jaren wordt
vervangen door een toetsing om de vijf jaren? Zorgt dat niet voor een
betere aansluiting met de 5-jaars periode die geldt voor het vastzetten van
de verwachtingswaarde voor vastrentende waarden? Is het oogmerk van
een stabiele premieontwikkeling niet gebaat bij een vastzetten van de
verwachtingswaarde voor vastrentende waarden op een marktrente die
niet gevoelig is voor dagkoersen?
Antwoord: In artikel I, onderdeel V en artikel II, onderdeel T van het
wetsvoorstel is geregeld dat de parameters in plaats van iedere drie jaren
«uiterlijk iedere vijf jaren» worden getoetst. De andere vragen zijn dus
irrelevant.
Vraag: Kan de actuele marktrente in artikel 4, derde lid sub c, van het
ontwerpbesluit niet beter worden vervangen door een gemiddelde over
de laatste drie of twaalf maanden?
Antwoord: De commissie parameters heeft in haar meest recente advies
aangegeven dat als voor verwachtingswaarde voor vastrentende waarde
de actuele marktrente gaat gelden. Bij demping van de kostendekkende
premie met verwacht rendement mag die marktrente voor vijf jaar worden
vastgezet om een stabiele kostendekkende premie te realiseren. Premie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

28

stabiliteit is immers het oogmerk van demping van de kostendekkende
premie met verwacht rendement. Het vervangen van de actuele marktrente door een gemiddelde over de laatste drie of twaalf maanden zou
afbreuk doen aan het laatste advies van de commissie parameters en is
niet nodig om een stabiele kostendekkende premie te bereiken. Die
doelstelling wordt met de huidige bepaling dat de marktrente vijf jaar
wordt vastgezet bij demping van de kostendekkende premie met verwacht
rendement ook bereikt.
Het vereist eigen vermogen gaat omhoog
De onder dit kopje gestelde vragen zijn in het verslag beantwoord naar
aanleiding van vergelijkbare vragen van de fracties van het CDA en de
ChristenUnie.
Haalbaarheidstoets
Vraag: Klopt het dat het overrendement boven de risicovrije rente
bepalend is voor de toe te kennen indexatie, ook in situaties waarin ruim
aan het VEV wordt voldaan? Zo ja, waarom wordt in het ontwerpbesluit,
artikel 15, derde lid, niet duidelijk aangegeven dat op het verwachte bruto
rendement op aandelen niet alleen de uniforme kostenafslag in mindering
moet worden gebracht maar ook de risicovrije rente?
Vraag: Laat het rekenen met het overrendement de stelregel onverlet dat
ongeveer één procent indexatie kan worden verleend voor elke tien
dekkingsgraadpunten boven 110%? En hoe verhoudt zich dit tot de
opmerking (in antwoord op de desbetreffende vraag van de leden van de
PvdA-fractie over het gebruik een discontovoet ter hoogte van maximaal
het verwacht rendement op beursgenoteerde aandelen) dat een
parameter die hoger is dan de risicovrije rente past bij de gedachte dat de
indexatie voorwaardelijk is (p. 31)? Zo nee, kunt u dan de beantwoording
van de vragen van de leden van de ChristenUnie herzien?
Antwoord: Er is geen sprake van een afslag voor de risicovrije rente. De
overige vragen zijn hierdoor niet aan orde.
Vraag: Is het niet zo dat juist de actuele dekkingsgraad een belangrijk
uitgangspunt vormt voor de berekeningen die moeten laten zien in
hoeverre sprake is van een sluitende financiële opzet tussen indexatiebeleid, premiebeleid en beleggingsbeleid?
Antwoord: De actuele dekkingsgraad vormt inderdaad het startpunt voor
een aantal berekeningen in het kader van de haalbaarheidstoets. Doel van
de haalbaarheidstoets is echter niet om een sluitende financiële opzet
tussen indexatiebeleid, premiebeleid en beleggingsbeleid aan te tonen.
Doel is om de consequenties van het premie, indexatie- en beleggingsbeleid op de lange termijn door te rekenen en inzichtelijk te maken, door
de vertaling naar een reëel pensioenresultaat op fondsniveau in een
mediaan en een slechtweer-scenario.
Vraag: Is het niet zo dat juist de haalbaarheidstoets inzicht moet geven in
de onzekerheden die de verwachtingen over de ontwikkeling in de
financiële positie op lange termijn omgeven.
Antwoord: De haalbaarheidstoets geeft inzicht in de onzekerheden ten
aanzien van het reële pensioenresultaat op fondsniveau op de lange
termijn, zoals die voortvloeien uit het door het fonds gevoerde beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

29

Vraag: Hoe verhoudt deze stellingname zich tot de uitspraak van DNB die
het juist van belang noemt dat «het fonds in het kader van de haalbaarheidstoets inzichtelijk maakt hoe de belangen van generaties evenwichtig
zijn meegewogen»?
Antwoord: Het doel van de haalbaarheidstoets is om fondsen, in
samenspraak met sociale partners en fondsorganen, bewuster te maken
van de consequenties van door hen gemaakte beleidskeuzes in de
financiële opzet van de pensioenregeling. Daarbij past ook dat die
beleidskeuzes voldoende evenwichtig uitpakken.
Vraag: Is het niet zo dat ook in de berekeningen van de toekomstbestendige indexatie wordt uitgegaan van (onzekere) verwachtingen over de
toekomstige ontwikkeling van het in te rekenen rendement op aandelen?
Antwoord: Dat klopt, waarbij geldt dat (onzekere) verwachtingen van het
rendement op aandelen uitsluitend worden toegepast op (voorwaardelijke) indexatiekasstromen.
Vraag: Is het niet zo dat juist de omvang van de indexatiebuffer sterk
afhankelijk is van de mutaties in de risicovrije rente? Ook al worden deze
mutaties door de 12-maands dekkingsgraadmiddeling gedempt, dan nog
kunnen trendmatige ontwikkelingen in de risicovrije rente hun schaduwen
vooruitwerpen en leiden tot indringende vragen rond de toekomstbestendigheid van de toe te kennen indexatie die nu nog toekomstbestendig lijkt.
Vraag: Is er onder die omstandigheden geen meerwaarde te behalen uit
een (stochastische) analyse die alle risicofactoren zo goed mogelijk
meeweegt?
Antwoord: Wanneer het renterisico niet (volledig) is afgedekt, dan is de
omvang van de dekkingsgraad afhankelijk is van de mutaties in de
risicovrije rente. De 12-maands middeling van de dekkingsgraad voorkomt
dat er sprake is van sturing op de stand aan het einde (of in de laatste
periode) van het jaar. Tegelijkertijd voorkomt een 12-maands periode voor
middeling dat er zou worden gestuurd op een financieel beeld dat niet
meer actueel is (hetgeen het geval kan zijn bij middeling over een langere
periode). Dit geldt ongeacht of de analyse deterministisch of stochastisch
is. Er is geen aanleiding om uit te wijken naar een stochastische analyse.
Vragen naar aanleiding van het ontwerpbesluit (bijlage bij
Kamerstuk 33 972, nr. 9)
Artikel 1a. Risicohouding
Vraag: Op basis waarvan wordt het VEV bepaald? Op basis van het
feitelijke beleggingsbeleid of op basis van het strategische beleggingsbeleid (met bandbreedtes per beleggingscategorie)?
Antwoord: In het kader van artikel 132 Pensioenwet en art 12 Besluit ftk
wordt het vereist eigen vermogen (verder: VEV) vastgesteld op basis van
de feitelijke beleggingen van het fonds. Dit is het VEV dat bepalend is voor
de vraag of al dan niet sprake is van een herstelsituatie. Hierover
rapporteert het fonds in het jaarverslag.
Het richtniveau in een herstelplan wordt bepaald op basis van het vereist
eigen vermogen bij het strategische beleggingsbeleid. Dat is in huidig ftk
overigens niet anders. De VEV-risicofactoren worden dus gebruikt voor
zowel de berekening van het VEV bij de feitelijke beleggingen als voor het
VEV bij de strategische mix. Over beide vermogenseisen wordt op
kwartaalbasis gerapporteerd aan DNB, zodat ook zichtbaar is of deze op
elkaar aansluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

30

Artikel 12. Vereist eigen vermogen
De onder dit kopje gestelde vragen zijn in het verslag beantwoord naar
aanleiding van vergelijkbare vragen van de fracties van het CDA en de
ChristenUnie.
Artikel 13a. Beleggingsbeleid
Vraag: Volgens de nota van toelichting bij dit artikel dient het strategische
beleggingsbeleid vastgesteld te worden op basis van een gedegen
onderzoek, zoals een passende ALM-studie. Vormt dit onderzoek
onderdeel van de haalbaarheidstoets? Welke bevoegdheden heeft DNB
met betrekking tot dit onderzoek? Kan DNB om een ander, volgens DNB
meer gedegen, onderzoek vragen?
Antwoord: Het strategisch beleggingsbeleid dient te worden vastgesteld
op basis van een ALM-studie, in combinatie met de haalbaarheidstoets.
Het fonds moet kunnen aantonen dat het strategisch beleggingsbeleid
past bij de afgesproken risicohouding, zowel op de korte als op de lange
termijn. Voor de lange termijn blijkt dit uit de haalbaarheidstoets.
In het kader van de haalbaarheidstoets moet een fonds rekenen met
voorgeschreven economische scenario’s waarin slechts beperkt onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende categorieën zakelijke
waarden. Om die reden zijn aanvullende analyses nodig om te onderbouwen dat de gekozen samenstelling van de portefeuille zakelijke
waarden bijdraagt aan het geambieerde risico-rendementsprofiel en dat
het strategisch beleggingsbeleid voldoet aan het prudent person beginsel.
Dit kan op basis van een passende ALM-studie waarin in meer detail
onderscheid wordt gemaakt binnen de portefeuille zakelijke waarden en
hiervoor ook passende economische scenario’s zijn uitgewerkt.
Artikel 22. Haalbaarheidstoets
Vraag: Volgens het eerste lid moet een stochastische analyse inzicht
geven tussen de financiële opzet, het verwachte pensioenresultaat en de
risico’s die daarbij gelden. Wat wordt hier met verwacht pensioenresultaat
bedoeld: het geambieerde pensioenresultaat of het in verwachting
haalbare pensioenresultaat? Indien het gaat om het in verwachting
haalbare pensioenresultaat is vervolgens de vraag waarom het in
verwachting haalbare pensioenresultaat niet als eerste wordt genoemd in
de opsomming van wat de aanvangshaalbaarheidstoets volgens het
derde lid moet laten zien.
Antwoord: Onder het verwachte pensioenresultaat wordt het 50e
percentiel verstaan in de doorrekening van het gehele pensioenfondsbeleid over de gehele horizon op basis van de voorgeschreven economische scenario-set voor de haalbaarheidstoets. Gegeven de stochastische scenario-set is het dus de uit het pensioenfondsbeleid voortkomende verwachting.
De vraag waarom het in verwachting haalbare pensioenresultaat niet als
eerste wordt genoemd in de opsomming van wat de haalbaarheidstoets
moet laten zien, kan de regering niet plaatsen. Het verwachte pensioenresultaat en de door het fonds te kiezen ondergrens wordt namelijk als
eerste genoemd.
Vraag: In het derde lid wordt onder b gesteld dat het premiebeleid over de
gehele berekeningshorizon voldoende realistisch en haalbaar is. Gaat het
bij de gehele berekeningsmethode om de uitgaande kasstromen als
bedoeld in artikel 2 of om het aantal prognose jaren zoals vermeld in
artikel 22, zevende lid?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

31

Antwoord: Over de gehele berekeningshorizon van de haalbaarheidstoets
moet blijken dat het vooraf gedefinieerde premiebeleid ook daadwerkelijk
uitvoerbaar en realistisch is.
Vraag: Volgens het derde lid, onderdeel c, moet een fonds beschikken
over voldoende herstelcapaciteit. Wat moet precies onder herstelcapaciteit worden verstaan? Gaat het alleen om het overrendement of zijn ook
de mogelijke maatregelen ten aanzien van het premie- en indexatiebeleid
relevant?
Antwoord: Onder herstelcapaciteit moet worden verstaan het in de
financiering besloten herstelvermogen (artikel 5, lid 2 besluit ftk), dus
inclusief de mogelijke maatregelen ten aanzien van het premie- en
indexatiebeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 972, nr. 28

32