Ontwerpbesluit van [[ ]]
tot het stellen van eisen aan de kwaliteit van de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk (Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk)
Op de voordracht van Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van
[[Datum openlaten]], nr. [[nr invullen]];
Gelet op de artikelen 1.45, vierde lid, 1.49, tweede lid, 1.50, tweede lid, 1.51a, vijfde
lid, 1.56, tweede lid, 1.56b, tweede lid, 2.2, derde lid, 2.5, tweede lid, 2.6, tweede lid en
2.9a, vijfde lid, van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van);
Gezien het nader rapport van Onze Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid van [niet invullen],
HEBBEN GOEDGEVONDEN EN VERSTAAN:
Hoofdstuk 1. Algemene bepalingen
Artikel 1. Begrippen
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
AMHK: advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling als bedoeld in artikel
4.1.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015;
basisgroep: vaste groep kinderen in de buitenschoolse opvang;
dagopvang: kinderopvang verzorgd door een kindercentrum voor kinderen tot de leeftijd
waarop zij het basisonderwijs gaan volgen;
huiselijk geweld: huiselijk geweld als bedoeld in artikel 1.1.1 van de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015;
kindermishandeling: kindermishandeling als bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet;
meldcode: meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;
peuterspeelzaalgroep: vaste groep kinderen in het peuterspeelzaalwerk;
peuterspeelzaalgroepruimte: binnenspeelruimte waar de peuterspeelzaalgroep
hoofdzakelijk aanwezig is;

stamgroep: vaste groep kinderen in de dagopvang;
stamgroepruimte: binnenspeelruimte waar de stamgroep hoofdzakelijk aanwezig is;
wet: Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen.
Hoofdstuk 2. Kwaliteitseisen dagopvang en buitenschoolse opvang
Paragraaf 1. Kwaliteitseisen dagopvang
Artikel 2. Verantwoorde dagopvang
In het kader van het bieden van verantwoorde dagopvang, draagt de houder er in ieder
geval zorg voor dat, rekening houdend met de ontwikkelingsfase waarin kinderen zich
bevinden:
a. op een sensitieve en responsieve manier met kinderen wordt omgegaan, respect voor
de autonomie van kinderen wordt getoond en grenzen worden gesteld aan en structuur
wordt geboden voor het gedrag van kinderen, zodat kinderen zich emotioneel veilig en
geborgen kunnen voelen;
b. kinderen spelenderwijs worden uitgedaagd in de ontwikkeling van hun motorische
vaardigheden, cognitieve vaardigheden, taalvaardigheden en creatieve vaardigheden,
teneinde kinderen in staat te stellen steeds zelfstandiger te functioneren in een
veranderende omgeving;
c. kinderen worden begeleid in hun interacties, waarbij hen spelenderwijs sociale kennis
en vaardigheden worden bijgebracht, teneinde kinderen in staat te stellen steeds
zelfstandiger relaties met anderen op te bouwen en te onderhouden, en
d. kinderen worden gestimuleerd om op een open manier kennis te maken met de
algemeen aanvaarde waarden en normen in de samenleving met het oog op een
respectvolle omgang met anderen en een actieve participatie in de maatschappij.
Artikel 3. Pedagogisch beleid
1. Elk kindercentrum beschikt over een pedagogisch beleidsplan. De houder draagt er
zorg voor dat er in de dagopvang conform het pedagogisch beleidsplan wordt gehandeld.
2. Een pedagogisch beleidsplan bevat ten minste een concrete beschrijving van:
a. de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de aspecten van verantwoorde
dagopvang, bedoeld in artikel 2;
b. de wijze waarop de ontwikkeling van het kind wordt gevolgd en gestimuleerd en
daarbij naar een doorlopende ontwikkellijn met het basisonderwijs en de buitenschoolse
opvang wordt gestreefd, waarbij in ieder geval wordt ingegaan op de wijze waarop:
1˚. met toestemming van de ouders kennis over de ontwikkeling van het kind wordt
overgedragen aan de school bij de overgang van het kind naar het basisonderwijs en
aan de buitenschoolse opvang bij de overgang van het kind naar de buitenschoolse
opvang, en
2˚. bijzonderheden in de ontwikkeling van het kind of problemen worden gesignaleerd
en ouders worden doorverwezen naar passende instanties voor verdere ondersteuning;
c. de wijze waarop de mentor, bedoeld in artikel 9, elfde lid, de verkregen informatie
over de ontwikkeling van het kind periodiek met de ouders bespreekt en de wijze
waarop aan de ouders en het kind bekend wordt gemaakt welke beroepskracht de
mentor is van het kind;
d. de werkwijze, maximale omvang en leeftijdsopbouw van de stamgroepen, en
e. de wijze waarop kinderen kunnen wennen aan een nieuwe stamgroep waarin zij zullen
worden opgevangen.

2

3. Indien van toepassing bevat het pedagogisch beleidsplan, in aanvulling op het tweede
lid, tevens een concrete beschrijving van:
a. de tijden waarop, met inachtneming van artikel 7, vierde lid, kan worden afgeweken
van artikel 7, tweede lid, alsmede de tijden waarop in ieder geval niet daarvan wordt
afgeweken en derhalve wordt voldaan aan artikel 7, tweede lid;
b. de aard en de organisatie van de activiteiten waarbij kinderen de stamgroep of de
stamgroepruimte kunnen verlaten;
c. het beleid ten aanzien van het gebruik kunnen maken van dagopvang gedurende
extra dagdelen, en
d. de taken die beroepskrachten in opleiding, stagiairs en vrijwilligers in de dagopvang
kunnen uitvoeren en de wijze waarop zij hierbij worden begeleid.
4. De houder informeert de ouders nadrukkelijk over de tijden, bedoeld in het derde lid,
onder a.
Artikel 4. Veiligheid en gezondheid
1. De houder heeft voor elk kindercentrum een beleid dat ertoe leidt dat de veiligheid en
gezondheid van de op te vangen kinderen zoveel mogelijk is gewaarborgd. De houder
draagt er zorg voor dat er in de dagopvang conform het veiligheids- en
gezondheidsbeleid wordt gehandeld.
2. De houder of voorgenomen houder stelt het veiligheids- en gezondheidsbeleid
schriftelijk vast en verstrekt dit, conform artikel 5, derde lid, onder f, van het Besluit
registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, bij het
indienen van de aanvraag, bedoeld in artikel 1.45, eerste lid, van de wet, aan het
college. De houder evalueert, en indien nodig actualiseert, het veiligheids- en
gezondheidsbeleid binnen drie maanden na opening van het kindercentrum. Daarna
houdt de houder het veiligheids- en gezondheidsbeleid actueel.
3. Het veiligheids- en gezondheidsbeleid omvat in ieder geval:
a. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
veiligheids- en gezondheidsbeleid samen met de beroepskrachten een continue proces is
van het vormen van beleid, implementeren, evalueren en actualiseren;
b. een concrete beschrijving van de risico’s die de opvang van kinderen van het
desbetreffende kindercentrum met zich brengt, waarbij in ieder geval wordt ingegaan
op:
1˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de veiligheid van kinderen;
2˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de gezondheid van kinderen, en
3˚. het risico op grensoverschrijdend gedrag door beroepskrachten, beroepskrachten in
opleiding, stagiairs, vrijwilligers, overige aanwezige volwassenen en kinderen;
c. een plan van aanpak waarin in concrete termen is aangegeven welke maatregelen
binnen welke termijn zijn respectievelijk worden genomen teneinde de onder b
genoemde risico’s in te perken en de handelswijze indien deze risico’s zich
verwezenlijken;
d. een beschrijving in algemene zin van de wijze waarop kinderen wordt geleerd om te
gaan met risico’s waarvan de gevolgen voor de veiligheid en gezondheid van kinderen
beperkt zijn en welke derhalve geen risico’s vormen als bedoeld onder b;
e. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
actuele veiligheids- en gezondheidsbeleid en de evaluaties daarvan inzichtelijk zijn voor
de beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding, stagiairs, vrijwilligers en ouders, en
f. indien van toepassing, een concrete beschrijving van de wijze waarop de achterwacht
is geregeld indien er op grond van artikel 7, vijfde en zesde lid, slechts een
beroepskracht op het kindercentrum aanwezig is.
4. In het kader van de in het plan van aanpak, bedoeld in het derde lid, onder c, te
beschrijven maatregelen die gericht zijn op het inperken van het risico op

3

grensoverschrijdend gedrag, bedoeld in het derde lid, onderdeel b, onder 3˚, beschrijft
de houder in ieder geval de wijze waarop hij de dagopvang zodanig organiseert dat een
beroepskracht, beroepskracht in opleiding of stagiair de werkzaamheden uitsluitend kan
verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan worden door een andere volwassene.
5. De houder draagt er zorg voor dat er gedurende de dagopvang te allen tijde ten
minste één volwassene aanwezig is die gekwalificeerd is voor het verlenen van eerste
hulp aan kinderen. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld aan deze
kwalificatie.
Artikel 5. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling1
1. De door de houder voor het personeel vast te stellen meldcode bevat ten minste de
volgende elementen:
a. een stappenplan, inhoudende een omschrijving van de stappen voor het omgaan door
het personeel met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. een toebedeling van verantwoordelijkheden aan de diverse personeelsleden bij de
stappen, bedoeld onder a, inclusief vermelding van de functie van degene die
eindverantwoordelijk is voor de beslissing over het al dan niet doen van een melding;
c. specifieke aandacht, indien van toepassing, voor bijzondere vormen van geweld, die
speciale kennis en vaardigheden van personeel vereisen;
d. specifieke aandacht voor de wijze waarop het personeel omgaat met gegevens
waarvan zij het vertrouwelijk karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden.
2. Het in het eerste lid, onder a, bedoelde stappenplan, bevat ten minste de volgende
stappen:
a. het in kaart brengen van de signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van het AMHK of een deskundige op het
gebied van letselduiding;
c. een gesprek met de ouders en, indien mogelijk, het kind;
d. het wegen van het risico op en de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de
kindermishandeling en bij twijfel altijd raadplegen van het AMHK, en
e. beslissen: zelf hulp bieden of hulp organiseren dan wel het doen van een melding.
Artikel 6. Opleidingseisen
1. Beroepskrachten beschikken over een voor de werkzaamheden passende opleiding.
2. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan beroepskrachten voldoen.
3. Pedagogisch beleidsmedewerkers beschikken over een voor de werkzaamheden
passende opleiding.
4. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan pedagogisch beleidsmedewerkers voldoen.
Artikel 7. Aantal beroepskrachten
1. Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op een stamgroep wordt afgestemd
op het aantal aanwezige kinderen in de stamgroep, waarbij naarmate de kinderen ouder

1

Op 3 november 2016 is een besluit in internetconsultatie gebracht getiteld ‘wijziging van het
Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en het Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen om te bewerkstellingen dat gevallen van ernstig huiselijk geweld
of ernstige kindermishandeling dan wel vermoedens daarvan altijd bij het advies- en meldpunt
huiselijk geweld en kindermishandeling worden gemeld. Er is wetstechnische samenloop tussen
vorenvermeld conceptbesluit en het onderhavige conceptbesluit.

4

zijn, minder beroepskrachten hoeven te worden ingezet.
2. De verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal
aanwezige kinderen in een stamgroep wordt bepaald op grond van tabel 1 in bijlage 1,
onderdeel a, bij dit besluit en de daarbij behorende rekenregels. Onze Minister stelt een
online rekentool ter beschikking met behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde
verhouding kan worden berekend.
3. Indien kinderen bij een activiteit als bedoeld in artikel 3, derde lid, onder b, de
stamgroep verlaten, leidt dit niet tot een verlaging van het totaal aantal minimaal op of,
indien de activiteit buiten het kindercentrum plaatsvindt, vanuit het kindercentrum in te
zetten beroepskrachten ten opzichte van de situatie direct voorafgaand aan de activiteit.
4. Indien bij dagopvang per dag ten minste tien aaneengesloten uren opvang wordt
geboden, kunnen, in afwijking van het tweede lid, met inachtneming van artikel 3, derde
lid, onder a, en vierde lid, voor ten hoogste drie uren per dag minder beroepskrachten
worden ingezet, met dien verstande dat gedurende de uren dat minder beroepskrachten
worden ingezet ten minste de helft van het aantal beroepskrachten, vereist op grond
van het tweede lid, wordt ingezet. De in de vorige zin bedoelde afwijkende inzet kan op
de dagen van de week verschillen, zij het dat de afwijkende inzet niet per week
verschilt.
5. Indien op grond van het tweede lid slechts één beroepskracht in het kindercentrum
aanwezig is, is tevens een volwassene beschikbaar die telefonisch bereikbaar is en die
binnen vijftien minuten in het kindercentrum aanwezig kan zijn in geval van een
calamiteit. De houder informeert de bij het kindercentrum werkzame personen over de
naam en het telefoonnummer van deze persoon.
6. Indien op grond van het vierde lid slechts één beroepskracht op het kindercentrum
wordt ingezet, is ter ondersteuning van deze beroepskracht ten minste één andere
volwassene in het kindercentrum aanwezig.
7. Indien een stamgroep wordt gecombineerd met een basisgroep wordt de verhouding
tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal aanwezige
kinderen in de gecombineerde groep bepaald op grond van bijlage 1, onderdeel c, bij dit
besluit. Onze Minister stelt een online rekentool ter beschikking met behulp waarvan de
in de vorige zin bedoelde verhouding kan worden berekend.
8. Bij de inzet van beroepskrachten in opleiding en stagiairs wordt rekening gehouden
met de opleidingsfase waarin zij zich op dat moment bevinden.
9. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiairs.
10. De pedagogisch beleidsmedewerker kan worden meegeteld bij de berekening van
het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op grond van dit artikel voor zover
deze in het kader van het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun
werkzaamheden tevens op de stamgroep bezig is met de verzorging, de opvoeding en
het bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen.
Artikel 8. Inzet pedagogisch beleidsmedewerkers
1. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in de dagopvang inzet, wordt afgestemd op het aantal in te zetten
beroepskrachten en het aantal kindercentra dat de houder exploiteert waarbij, naarmate
er meer beroepskrachten worden ingezet, er voor meer uren pedagogisch
beleidsmedewerkers worden ingezet ten behoeve van het coachen van beroepskrachten
bij de uitvoering van hun werkzaamheden en naarmate de houder meer kindercentra
exploiteert, er voor meer uren pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet ten
behoeve van de totstandkoming en implementatie van pedagogische
beleidsvoornemens.
2. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch

5

beleidsmedewerkers in de dagopvang inzet voor de totstandkoming en implementatie
van pedagogische beleidsvoornemens en het minimaal aantal uren waarvoor de houder
jaarlijks pedagogisch beleidsmedewerkers inzet voor het coachen van beroepskrachten
bij de uitvoering van hun werkzaamheden wordt bepaald op grond van de rekenregels in
bijlage 2 bij dit besluit. Onze Minister stelt een online rekentool ter beschikking met
behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde inzet kan worden berekend.
3. De houder bepaalt jaarlijks, indien hij meer dan één kindercentrum exploiteert, de
wijze waarop hij het op grond van het tweede lid verplichte minimaal aantal uren
waarvoor pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet, verdeelt over de
verschillende kindercentra en legt dit schriftelijk vast zodat dit inzichtelijk is voor de
beroepskrachten en ouders. De houder geeft de verdeling zodanig vorm dat iedere
beroepskracht jaarlijks coaching ontvangt in de uitvoering van de werkzaamheden.
Artikel 9. Stabiliteit van de opvang voor kinderen
1. Bij dagopvang vindt de opvang plaats in stamgroepen. Een kind wordt opgevangen in
één stamgroep. De maximale grootte van de stamgroep wordt afgestemd op de leeftijd
van de kinderen in de stamgroep, waarbij naarmate de kinderen in de stamgroep ouder
zijn, de stamgroep uit meer kinderen mag bestaan.
2. De maximale grootte van de stamgroep wordt bepaald op grond van tabel 1 in bijlage
1, onderdeel a, bij dit besluit.
3. De houder deelt de ouders en het kind mee tot welke stamgroep het kind behoort en
welke beroepskracht dan wel beroepskrachten op welke dag aan de desbetreffende
stamgroep zijn toegewezen.
4. Aan een kind in de leeftijd tot één jaar worden ten hoogste twee vaste
beroepskrachten toegewezen, waarvan per dag ten minste één beroepskracht werkzaam
is in de stamgroep van dat kind. Indien er vanwege de grootte van de stamgroep met
drie of meer beroepskrachten tegelijkertijd gewerkt wordt dan worden er ten hoogste
drie vaste beroepskrachten toegewezen aan een kind in de leeftijd tot één jaar.
5. Aan een kind van één jaar of ouder worden ten hoogste drie vaste beroepskrachten
toegewezen, waarvan per dag ten minste één beroepskracht werkzaam is in de
stamgroep van dat kind. Indien er vanwege de grootte van de stamgroep met drie of
meer beroepskrachten tegelijkertijd gewerkt wordt dan worden er ten hoogste vier vaste
beroepskrachten toegewezen aan een kind van één jaar of ouder.
6. Een kind maakt gedurende de week gebruik van ten hoogste twee verschillende
stamgroepruimtes.
7. Indien kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 3, derde lid, onder b, de
stamgroep verlaten, zijn het eerste en tweede lid niet van toepassing. Indien kinderen
bij activiteiten als bedoeld in artikel 3, derde lid, onder b, de stamgroepruimte verlaten,
is het zesde lid niet van toepassing.
8. De tweede zin van het eerste lid, en het vierde tot en met zesde lid zijn niet van
toepassing op een kind dat blijkens de overeenkomst tussen de houder en de ouders van
het kind gebruik maakt van dagopvang op dagen die per week verschillen.
9. Met vooraf gegeven schriftelijke toestemming van de ouders kan een kind gedurende
een tussen houder en ouders overeengekomen periode worden opgevangen in één
andere stamgroep dan de stamgroep, bedoeld in het eerste lid, tweede zin, waarbij kan
worden afgeweken van het vierde tot en met zesde lid.
10. Indien een stamgroep wordt gecombineerd met een basisgroep wordt de maximale
grootte van de gecombineerde groep bepaald op grond van bijlage 1, onderdeel c, bij dit
besluit.
11. Aan ieder kind wordt een mentor toegewezen. De mentor is een beroepskracht van
het kind en bespreekt de ontwikkeling van het kind periodiek met de ouders. Tevens is

6

de mentor voor de ouders aanspreekpunt bij vragen over de ontwikkeling en het
welbevinden van het kind.
Artikel 10. Eisen aan ruimtes
1. De binnen- en buitenruimtes waar kinderen verblijven gedurende de tijd dat zij
worden opgevangen, zijn veilig, toegankelijk en passend ingericht in overeenstemming
met het aantal en de leeftijd van de op te vangen kinderen.
2. Elke stamgroep beschikt over een afzonderlijke vaste stamgroepruimte. Per in het
kindercentrum aanwezig kind is ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte beschikbaar.
Passend voor spelactiviteiten ingerichte binnenruimtes buiten de stamgroepruimte
worden naar evenredigheid aan de groepen van het kindercentrum toebedeeld.
3. Een kindercentrum beschikt over ten minste 3 m² vaste buitenspeelruimte per in het
kindercentrum aanwezig kind. De buitenspeelruimte is voor kinderen in de leeftijd tot
twee jaar aangrenzend aan het kindercentrum. Voor kinderen van twee jaar of ouder is
de buitenspeelruimte bij voorkeur aangrenzend aan het kindercentrum, maar in ieder
geval aangrenzend aan het gebouw waarin het kindercentrum gevestigd is.
4. Een kindercentrum beschikt voor kinderen tot de leeftijd van anderhalf jaar over een
op het aantal aanwezige kinderen afgestemde afzonderlijke slaapruimte.
Paragraaf 2. Kwaliteitseisen buitenschoolse opvang
Artikel 11. Verantwoorde buitenschoolse opvang
In het kader van het bieden van verantwoorde buitenschoolse opvang, draagt de houder
er in ieder geval zorg voor dat, rekening houdend met de ontwikkelingsfase waarin
kinderen zich bevinden:
a. op een sensitieve en responsieve manier met kinderen wordt omgegaan, respect voor
de autonomie van kinderen wordt getoond en grenzen worden gesteld aan en structuur
wordt geboden voor het gedrag van kinderen, zodat kinderen zich emotioneel veilig en
geborgen kunnen voelen;
b. kinderen spelenderwijs worden uitgedaagd in de ontwikkeling van hun motorische
vaardigheden, cognitieve vaardigheden, taalvaardigheden en creatieve vaardigheden,
teneinde kinderen in staat te stellen steeds zelfstandiger te functioneren in een
veranderende omgeving;
c. kinderen worden begeleid in hun interacties, waarbij hen spelenderwijs sociale kennis
en vaardigheden worden bijgebracht, teneinde kinderen in staat te stellen steeds
zelfstandiger relaties met anderen op te bouwen en te onderhouden, en
d. kinderen worden gestimuleerd om op een open manier kennis te maken met de
algemeen aanvaarde waarden en normen in de samenleving met het oog op een
respectvolle omgang met anderen en een actieve participatie in de maatschappij.
Artikel 12. Pedagogisch beleid
1. Elk kindercentrum beschikt over een pedagogisch beleidsplan. De houder draagt er
zorg voor dat er in de buitenschoolse opvang conform het pedagogisch beleidsplan wordt
gehandeld.
2. Een pedagogisch beleidsplan bevat ten minste een concrete beschrijving van:
a. de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de aspecten van verantwoorde
buitenschoolse opvang, bedoeld in artikel 11;
b. de wijze waarop de mentor, bedoeld in artikel 18, vijfde lid, de verkregen informatie
over de ontwikkeling van het kind met de ouders bespreekt en de wijze waarop aan de
ouders en het kind bekend wordt gemaakt welke beroepskracht de mentor is van het

7

kind;
c. de wijze waarop bijzonderheden in de ontwikkeling van het kind of problemen worden
gesignaleerd en ouders worden doorverwezen naar passende instanties voor verdere
ondersteuning;
d. de werkwijze, maximale omvang en leeftijdsopbouw van de basisgroepen, en
e. de wijze waarop kinderen kunnen wennen aan een nieuwe basisgroep waarin zij
zullen worden opgevangen.
3. Indien van toepassing bevat het pedagogisch beleidsplan, in aanvulling op het tweede
lid, tevens een concrete beschrijving van:
a. de tijden waarop, met inachtneming van artikel 16, vierde lid, tweede zin, kan worden
afgeweken van artikel 16, tweede lid, alsmede de tijden waarop in ieder geval niet
daarvan wordt afgeweken en derhalve wordt voldaan aan artikel 16, tweede lid;
b. de aard en de organisatie van de activiteiten waarbij kinderen de basisgroep kunnen
verlaten;
c. het beleid ten aanzien van het gebruik kunnen maken van buitenschoolse opvang
gedurende extra dagdelen;
d. de omgang met de basisgroep bij activiteiten in groepen groter dan dertig kinderen;
e. de taken die beroepskrachten in opleiding, stagiairs en vrijwilligers in de
buitenschoolse opvang kunnen uitvoeren en de wijze waarop zij hierbij worden begeleid,
en
f. de wijze waarop meertalige buitenschoolse opvang in het kindercentrum wordt
vormgegeven.
4. De houder informeert de ouders nadrukkelijk over de tijden, bedoeld in het derde lid,
onder a.
Artikel 13. Veiligheid en gezondheid
1. De houder heeft voor elk kindercentrum een beleid dat ertoe leidt dat de veiligheid en
gezondheid van de op te vangen kinderen zoveel mogelijk is gewaarborgd. De houder
draagt er zorg voor dat er in de buitenschoolse opvang conform het veiligheids- en
gezondheidsbeleid wordt gehandeld.
2. De houder of voorgenomen houder stelt het veiligheids- en gezondheidsbeleid
schriftelijk vast en verstrekt dit, conform artikel 5, derde lid, onder f, van het Besluit
registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, bij het
indienen van de aanvraag, bedoeld in artikel 1.45, eerste lid, van de wet, aan het
college. De houder evalueert, en indien nodig actualiseert, het veiligheids- en
gezondheidsbeleid binnen drie maanden na opening van het kindercentrum. Daarna
houdt de houder het veiligheids- en gezondheidsbeleid actueel.
3. Het veiligheids- en gezondheidsbeleid omvat in ieder geval:
a. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
veiligheids- en gezondheidsbeleid samen met de beroepskrachten een continue proces is
van het vormen van beleid, implementeren, evalueren en actualiseren;
b. een concrete beschrijving van de risico’s die de opvang van kinderen van het
desbetreffende kindercentrum met zich brengt, waarbij in ieder geval wordt ingegaan
op:
1˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de veiligheid van kinderen;
2˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de gezondheid van kinderen, en
3˚. het risico op grensoverschrijdend gedrag door beroepskrachten, beroepskrachten in
opleiding, stagiairs, vrijwilligers, overige aanwezige volwassenen en kinderen;
c. een plan van aanpak waarin in concrete termen is aangegeven welke maatregelen
binnen welke termijn zijn respectievelijk worden genomen teneinde de onder b
genoemde risico’s in te perken en de handelswijze indien deze risico’s zich
verwezenlijken;

8

d. een beschrijving in algemene zin van de wijze waarop kinderen wordt geleerd om te
gaan met risico’s waarvan de gevolgen voor de veiligheid en gezondheid van kinderen
beperkt zijn en welke derhalve geen risico’s vormen als bedoeld onder b;
e. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
actuele veiligheids- en gezondheidsbeleid en de evaluaties daarvan inzichtelijk zijn voor
de beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding, stagiairs, vrijwilligers en ouders, en
f. indien van toepassing, een concrete beschrijving van de wijze waarop de achterwacht
is geregeld indien er op grond van artikel 16, vijfde en zesde lid, slechts een
beroepskracht in het kindercentrum aanwezig is.
4. In het kader van de in het plan van aanpak, bedoeld in het derde lid, onder c, te
beschrijven maatregelen die gericht zijn op het inperken van het risico op
grensoverschrijdend gedrag, bedoeld in het derde lid, onderdeel b, onder 3˚, beschrijft
de houder in ieder geval de wijze waarop hij de buitenschoolse opvang zodanig
organiseert dat een beroepskracht, beroepskracht in opleiding of stagiair de
werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan worden door
een andere volwassene.
5. De houder draagt er zorg voor dat er gedurende de buitenschoolse opvang te allen
tijden ten minste één volwassene aanwezig is die gekwalificeerd is voor het verlenen van
eerste hulp aan kinderen. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld aan
deze kwalificatie.
Artikel 14. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
1. De door de houder voor het personeel vast te stellen meldcode bevat ten minste de
volgende elementen:
a. een stappenplan, inhoudende een omschrijving van de stappen voor het omgaan door
het personeel met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. een toebedeling van verantwoordelijkheden aan de diverse personeelsleden bij de
stappen, bedoeld onder a, inclusief vermelding van de functie van degene die
eindverantwoordelijk is voor de beslissing over het al dan niet doen van een melding;
c. specifieke aandacht, indien van toepassing, voor bijzondere vormen van geweld, die
speciale kennis en vaardigheden van personeel vereisen;
d. specifieke aandacht voor de wijze waarop het personeel omgaat met gegevens
waarvan zij het vertrouwelijk karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden.
2. Het in het eerste lid, onder a, bedoelde stappenplan, bevat ten minste de volgende
stappen:
a. het in kaart brengen van de signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van het AMHK of een deskundige op het
gebied van letselduiding;
c. een gesprek met de ouders en, indien mogelijk, het kind;
d. het wegen van het risico op en de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de
kindermishandeling en bij twijfel altijd raadplegen van het AMHK, en
e. beslissen: zelf hulp bieden of hulp organiseren dan wel het doen van een melding.
Artikel 15. Opleidingseisen
1. Beroepskrachten en beroepskrachten meertalige buitenschoolse opvang beschikken
over een voor de werkzaamheden passende opleiding.
2. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan beroepskrachten en beroepskrachten meertalige buitenschoolse
opvang voldoen.
3. Pedagogisch beleidsmedewerkers beschikken over een voor de werkzaamheden
passende opleiding.

9

4. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan pedagogisch beleidsmedewerkers voldoen.
Artikel 16. Aantal beroepskrachten
1. Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op een basisgroep wordt afgestemd
op het aantal aanwezige kinderen in de basisgroep, waarbij naarmate de kinderen ouder
zijn, minder beroepskrachten hoeven te worden ingezet.
2. De verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal
aanwezige kinderen in een basisgroep wordt bepaald op grond van tabel 2 in bijlage 1,
onderdeel b, bij dit besluit. Onze Minister stelt een online rekentool ter beschikking met
behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde verhouding kan worden berekend.
3. Indien kinderen bij een activiteit als bedoeld in artikel 12, derde lid, onder b, de
basisgroep verlaten, leidt dit niet tot een verlaging van het totaal aantal minimaal op of,
indien de activiteit buiten het kindercentrum plaatsvindt, vanuit het kindercentrum in te
zetten beroepskrachten ten opzichte van de situatie direct voorafgaand aan de activiteit.
4. In afwijking van het tweede lid kunnen voor en na de dagelijkse schooltijd alsmede
gedurende vrije middagen van de basisschool voor ten hoogste een half uur per dag
minder beroepskrachten worden ingezet, met dien verstande dat ten minste de helft van
het aantal beroepskrachten wordt ingezet. Op vrije dagen van de basisschool of tijdens
de schoolvakanties kan, met inachtneming van artikel 12, derde lid, onder a, en vierde
lid, indien per dag ten minste tien aaneengesloten uren buitenschoolse opvang wordt
geboden, de in de vorige volzin bedoelde afwijkende inzet van beroepskrachten ten
hoogste drie uur bedragen, met dien verstande dat gedurende de uren dat minder
beroepskrachten worden ingezet ten minste de helft van het aantal beroepskrachten,
vereist op grond van het tweede lid, wordt ingezet. De in de vorige zin bedoelde
afwijkende inzet kan op de dagen van de week verschillen, zij het dat de afwijkende
inzet niet per week verschilt.
5. Indien op grond van het tweede lid slechts één beroepskracht in het kindercentrum
aanwezig is, is tevens een volwassene beschikbaar die telefonisch bereikbaar is en die
binnen vijftien minuten in het kindercentrum aanwezig kan zijn in geval van een
calamiteit. De houder informeert de bij het kindercentrum werkzame personen over de
naam en het telefoonnummer van deze persoon.
6. Indien op grond van het vierde lid slechts één beroepskracht op het kindercentrum
wordt ingezet, is ter ondersteuning van deze beroepskracht ten minste één andere
volwassene in het kindercentrum aanwezig.
7. Bij de inzet van beroepskrachten in opleiding en stagiairs wordt rekening gehouden
met de opleidingsfase waarin zij zich op dat moment bevinden.
8. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiaires.
9. De pedagogisch beleidsmedewerker kan worden meegeteld bij de berekening van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op grond van dit artikel voor zover deze in
het kader van het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun
werkzaamheden tevens op de basisgroep bezig is met de verzorging, de opvoeding en
het bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen.
Artikel 17. Inzet pedagogisch beleidsmedewerkers
1. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in de buitenschoolse opvang inzet, wordt afgestemd op het aantal
in te zetten beroepskrachten en het aantal kindercentra dat de houder exploiteert
waarbij, naarmate er meer beroepskrachten worden ingezet, er voor meer uren
pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet ten behoeve van het coachen van

10

beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden en naarmate de houder
meer kindercentra exploiteert, er voor meer uren pedagogisch beleidsmedewerkers
worden ingezet ten behoeve van de totstandkoming en implementatie van pedagogische
beleidsvoornemens.
2. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in de buitenschoolse opvang inzet voor de totstandkoming en
implementatie van pedagogische beleidsvoornemens en het minimaal aantal uren
waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch beleidsmedewerkers inzet voor het coachen
van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden wordt bepaald op grond
van de rekenregels in bijlage 2 bij dit besluit. Onze Minister stelt een online rekentool ter
beschikking met behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde inzet kan worden
berekend.
3. De houder bepaalt jaarlijks, indien hij meer dan één kindercentrum exploiteert, de
wijze waarop hij het op grond van het tweede lid verplichte minimaal aantal uren
waarvoor pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet, verdeelt over de
verschillende kindercentra en legt dit schriftelijk vast zodat dit inzichtelijk is voor de
beroepskrachten en ouders. De houder geeft de verdeling zodanig vorm dat iedere
beroepskracht jaarlijks coaching ontvangt in de uitvoering van de werkzaamheden.
Artikel 18. Stabiliteit van de opvang voor kinderen
1. Bij buitenschoolse opvang vindt de opvang plaats in basisgroepen. Een kind wordt
opgevangen in één basisgroep. De maximale grootte van de basisgroep wordt afgestemd
op de leeftijd van de kinderen in de basisgroep, waarbij naarmate de kinderen in de
basisgroep ouder zijn, de basisgroep uit meer kinderen mag bestaan.
2. De maximale grootte van de basisgroep wordt bepaald op grond van tabel 2 in bijlage
1, onderdeel b, bij dit besluit.
3. Indien kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 12, derde lid, onder b, de
basisgroep verlaten, zijn het eerste en tweede lid niet van toepassing.
4. Met vooraf gegeven schriftelijke toestemming van de ouders kan een kind gedurende
een tussen houder en ouders overeengekomen periode worden opgevangen in één
andere basisgroep dan de basisgroep, bedoeld in de tweede zin van het eerste lid.
5. Aan ieder kind wordt een mentor toegewezen. De mentor is een beroepskracht van
het kind en bespreekt, indien wenselijk, de ontwikkeling van het kind met de ouders.
Daarnaast is de mentor voor de ouders en het kind aanspreekpunt bij vragen over de
ontwikkeling en het welbevinden van het kind.
Artikel 19. Eisen aan ruimtes
1. De binnen- en buitenruimtes waar kinderen verblijven gedurende de tijd dat zij
worden opgevangen, zijn veilig, toegankelijk en passend ingericht in overeenstemming
met het aantal en de leeftijd van de op te vangen kinderen.
2. Per in het kindercentrum aanwezig kind is ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte
beschikbaar.
3. Een kindercentrum beschikt over ten minste 3 m² vaste buitenspeelruimte per in het
kindercentrum aanwezig kind. De buitenspeelruimte is bij voorkeur aangrenzend aan het
kindercentrum. In het geval een buitenspeelruimte niet aangrenzend is, is deze gelegen
in de directe nabijheid van het kindercentrum en voor kinderen toegankelijk en veilig
bereikbaar.
Hoofdstuk 2a. Kwaliteitseisen peuterspeelzaalwerk
Artikel 19a. Verantwoord peuterspeelzaalwerk

11

In het kader van het bieden van verantwoord peuterspeelzaalwerk, draagt de houder er
in ieder geval zorg voor dat, rekening houdend met de ontwikkelingsfase waarin
kinderen zich bevinden:
a. op een sensitieve en responsieve manier met kinderen wordt omgegaan, respect voor
de autonomie van kinderen wordt getoond en grenzen worden gesteld aan en structuur
wordt geboden voor het gedrag van kinderen, zodat kinderen zich emotioneel veilig en
geborgen kunnen voelen;
b. kinderen spelenderwijs worden uitgedaagd in de ontwikkeling van hun motorische
vaardigheden, cognitieve vaardigheden, taalvaardigheden en creatieve vaardigheden,
teneinde kinderen in staat te stellen steeds zelfstandiger te functioneren in een
veranderende omgeving;
c. kinderen worden begeleid in hun interacties, waarbij hen spelenderwijs sociale kennis
en vaardigheden worden bijgebracht, teneinde kinderen in staat te stellen steeds
zelfstandiger relaties met anderen op te bouwen en te onderhouden, en
d. kinderen worden gestimuleerd om op een open manier kennis te maken met de
algemeen aanvaarde waarden en normen in de samenleving met het oog op een
respectvolle omgang met anderen en een actieve participatie in de maatschappij.
Artikel 19b. Pedagogisch beleid
1. Elke peuterspeelzaal beschikt over een pedagogisch beleidsplan. De houder draagt er
zorg voor dat er in het peuterspeelzaalwerk conform het pedagogisch beleidsplan wordt
gehandeld.
2. Een pedagogisch beleidsplan bevat ten minste een concrete beschrijving van:
a. de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de aspecten van verantwoord
peuterspeelzaalwerk, bedoeld in artikel 19a;
b. de wijze waarop de ontwikkeling van het kind wordt gevolgd en gestimuleerd en
daarbij naar een doorlopende ontwikkellijn met het basisonderwijs en de buitenschoolse
opvang wordt gestreefd, waarbij in ieder geval wordt ingegaan op de wijze waarop:
1˚. met toestemming van de ouders kennis over de ontwikkeling van het kind wordt
overgedragen aan de school bij de overgang van het kind naar het basisonderwijs en
aan de buitenschoolse opvang bij de overgang van het kind naar de buitenschoolse
opvang, en
2˚. bijzonderheden in de ontwikkeling van het kind of problemen worden gesignaleerd
en ouders worden doorverwezen naar passende instanties voor verdere ondersteuning;
c. de wijze waarop de mentor, bedoeld in artikel 19h, tiende lid, de verkregen informatie
over de ontwikkeling van het kind periodiek met de ouders bespreekt en de wijze
waarop aan de ouders en het kind bekend wordt gemaakt welke beroepskracht de
mentor is van het kind;
d. de werkwijze, maximale omvang en leeftijdsopbouw van de peuterspeelzaalgroepen,
en
e. de wijze waarop kinderen kunnen wennen aan een nieuwe peuterspeelzaalgroep
waarin zij zullen worden opgevangen.
3. Indien van toepassing bevat het pedagogisch beleidsplan, in aanvulling op het tweede
lid, tevens een concrete beschrijving van:
a. de tijden waarop, met inachtneming van artikel 19f, vierde lid, kan worden afgeweken
van artikel 19f, tweede lid, alsmede de tijden waarop in ieder geval niet daarvan wordt
afgeweken en derhalve wordt voldaan aan artikel 19f, tweede lid;
b. de aard en de organisatie van de activiteiten waarbij kinderen de
peuterspeelzaalgroep of de peuterspeelzaalgroepruimte kunnen verlaten;
c. het beleid ten aanzien van het gebruik kunnen maken van peuterspeelzaalwerk
gedurende extra dagdelen, en

12

d. de taken die beroepskrachten in opleiding, stagiairs en vrijwilligers in het
peuterspeelzaalwerk kunnen uitvoeren en de wijze waarop zij hierbij worden begeleid.
4. De houder informeert de ouders nadrukkelijk over de tijden, bedoeld in het derde lid,
onder a.
Artikel 19c. Veiligheid en gezondheid
1. De houder heeft voor elke peuterspeelzaal een beleid dat ertoe leidt dat de veiligheid
en gezondheid van de op te vangen kinderen zoveel mogelijk is gewaarborgd. De houder
draagt er zorg voor dat er in het peuterspeelzaalwerk conform het veiligheids- en
gezondheidsbeleid wordt gehandeld.
2. De houder of voorgenomen houder stelt het veiligheids- en gezondheidsbeleid
schriftelijk vast en verstrekt dit, conform artikel 11, tweede lid, onder d, van het Besluit
registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, bij het
indienen van de aanvraag, bedoeld in artikel 2.2, eerste lid, van de wet, aan het college.
De houder evalueert, en indien nodig actualiseert, het veiligheids- en gezondheidsbeleid
binnen drie maanden na opening van de peuterspeelzaal. Daarna houdt de houder het
veiligheids- en gezondheidsbeleid actueel.
3. Het veiligheids- en gezondheidsbeleid omvat in ieder geval:
a. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
veiligheids- en gezondheidsbeleid samen met de beroepskrachten een continue proces is
van het vormen van beleid, implementeren, evalueren en actualiseren;
b. een concrete beschrijving van de risico’s die de opvang van kinderen van de
desbetreffende peuterspeelzaal met zich brengt, waarbij in ieder geval wordt ingegaan
op:
1˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de veiligheid van kinderen;
2˚. de voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de gezondheid van kinderen, en
3˚. het risico op grensoverschrijdend gedrag door beroepskrachten, beroepskrachten in
opleiding, stagiairs, vrijwilligers, overige aanwezige volwassenen en kinderen;
c. een plan van aanpak waarin in concrete termen is aangegeven welke maatregelen
binnen welke termijn zijn respectievelijk worden genomen teneinde de onder b
genoemde risico’s in te perken en de handelswijze indien deze risico’s zich
verwezenlijken;
d. een beschrijving in algemene zin van de wijze waarop kinderen wordt geleerd om te
gaan met risico’s waarvan de gevolgen voor de veiligheid en gezondheid van kinderen
beperkt zijn en welke derhalve geen risico’s vormen als bedoeld onder b;
e. een concrete beschrijving van de wijze waarop de houder er zorg voor draagt dat het
actuele veiligheids- en gezondheidsbeleid en de evaluaties daarvan inzichtelijk zijn voor
de beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding, stagiairs, vrijwilligers en ouders, en
f. indien van toepassing, een concrete beschrijving van de wijze waarop de achterwacht
is geregeld indien er op grond van artikel 19f, vijfde en zesde lid, slechts een
beroepskracht in het kindercentrum aanwezig is.
4. In het kader van de in het plan van aanpak, bedoeld in het derde lid, onder c, te
beschrijven maatregelen die gericht zijn op het inperken van het risico op
grensoverschrijdend gedrag, bedoeld in het derde lid, onderdeel b, onder 3˚, beschrijft
de houder in ieder geval de wijze waarop hij het peuterspeelzaalwerk zodanig
organiseert dat een beroepskracht, beroepskracht in opleiding of stagiair de
werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan worden door
een andere volwassene.
5. De houder draagt er zorg voor dat er gedurende het peuterspeelzaalwerk te allen
tijden ten minste één volwassene aanwezig is die gekwalificeerd is voor het verlenen van
eerste hulp aan kinderen. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld aan
deze kwalificatie.

13

Artikel 19d. Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling
1. De door de houder voor het personeel vast te stellen meldcode bevat ten minste de
volgende elementen:
a. een stappenplan, inhoudende een omschrijving van de stappen voor het omgaan door
het personeel met signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. een toebedeling van verantwoordelijkheden aan de diverse personeelsleden bij de
stappen, bedoeld onder a, inclusief vermelding van de functie van degene die
eindverantwoordelijk is voor de beslissing over het al dan niet doen van een melding;
c. specifieke aandacht, indien van toepassing, voor bijzondere vormen van geweld, die
speciale kennis en vaardigheden van personeel vereisen;
d. specifieke aandacht voor de wijze waarop het personeel omgaat met gegevens
waarvan zij het vertrouwelijk karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden.
2. Het in het eerste lid, onder a, bedoelde stappenplan, bevat ten minste de volgende
stappen:
a. het in kaart brengen van de signalen van huiselijk geweld of kindermishandeling;
b. collegiale consultatie en zo nodig raadplegen van het AMHK of een deskundige op het
gebied van letselduiding;
c. een gesprek met de ouders en, indien mogelijk, het kind;
d. het wegen van het risico op en de aard en de ernst van het huiselijk geweld of de
kindermishandeling en bij twijfel altijd raadplegen van het AMHK, en
e. beslissen: zelf hulp bieden of hulp organiseren dan wel het doen van een melding.
Artikel 19e. Opleidingseisen
1. Beroepskrachten beschikken over een voor de werkzaamheden passende opleiding.
2. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan beroepskrachten voldoen.
3. Pedagogisch beleidsmedewerkers beschikken over een voor de werkzaamheden
passende opleiding.
4. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan pedagogisch beleidsmedewerkers voldoen.
Artikel 19f. Aantal beroepskrachten
1. Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op een peuterspeelzaalgroep wordt
afgestemd op het aantal aanwezige kinderen in de peuterspeelzaalgroep, waarbij
naarmate de kinderen ouder zijn, minder beroepskrachten hoeven te worden ingezet.
2. De verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal
aanwezige kinderen in een peuterspeelzaalgroep wordt bepaald op grond van tabel 1 in
bijlage 1, onderdeel a, bij dit besluit en de daarbij behorende rekenregels. Onze Minister
stelt een online rekentool ter beschikking met behulp waarvan de in de vorige zin
bedoelde verhouding kan worden berekend.
3. Indien kinderen bij een activiteit als bedoeld in artikel 19b, derde lid, onder b, de
peuterspeelzaalgroep verlaten, leidt dit niet tot een verlaging van het totaal aantal
minimaal op of, indien de activiteit buiten de peuterspeelzaal plaatsvindt, vanuit de
peuterspeelzaal in te zetten beroepskrachten ten opzichte van de situatie direct
voorafgaand aan de activiteit.
4. Indien bij peuterspeelzaalwerk per dag ten minste tien aaneengesloten uren opvang
wordt geboden, kunnen, in afwijking van het tweede lid, met inachtneming van artikel
19b, derde lid, onder a, en vierde lid, voor ten hoogste drie uren per dag minder
beroepskrachten worden ingezet, met dien verstande dat gedurende de uren dat minder

14

beroepskrachten worden ingezet ten minste de helft van het aantal beroepskrachten,
vereist op grond van het tweede lid, wordt ingezet. De in de vorige zin bedoelde
afwijkende inzet kan op de dagen van de week verschillen, zij het dat de afwijkende
inzet niet per week verschilt.
5. Indien op grond van het tweede lid slechts één beroepskracht in de peuterspeelzaal
aanwezig is, is tevens een volwassene beschikbaar die telefonisch bereikbaar is en die
binnen vijftien minuten in de peuterspeelzaal aanwezig kan zijn in geval van een
calamiteit. De houder informeert de bij de peuterspeelzaal werkzame personen over de
naam en het telefoonnummer van deze persoon.
6. Indien op grond van het vierde lid slechts één beroepskracht op de peuterspeelzaal
wordt ingezet, is ter ondersteuning van deze beroepskracht ten minste één andere
volwassene in de peuterspeelzaal aanwezig.
7. Indien een peuterspeelzaalgroep wordt gecombineerd met een basisgroep wordt de
verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal
aanwezige kinderen in de gecombineerde groep bepaald op grond van bijlage 1,
onderdeel c, bij dit besluit. Onze Minister stelt een online rekentool ter beschikking met
behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde verhouding kan worden berekend.
8. Bij de inzet van beroepskrachten in opleiding en stagiairs wordt rekening gehouden
met de opleidingsfase waarin zij zich op dat moment bevinden.
9. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld met betrekking tot de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiaires.
10. De pedagogisch beleidsmedewerker kan worden meegeteld bij de berekening van
het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op grond van dit artikel voor zover
deze in het kader van het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun
werkzaamheden tevens op de peuterspeelzaalgroep bezig is met de verzorging, de
opvoeding en het bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen.
Artikel 19g. Inzet pedagogisch beleidsmedewerkers
1. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in het peuterspeelzaalwerk inzet, wordt afgestemd op het aantal in
te zetten beroepskrachten en het aantal peuterspeelzalen dat de houder exploiteert
waarbij, naarmate er meer beroepskrachten worden ingezet, er voor meer uren
pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet ten behoeve van het coachen van
beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden en naarmate de houder
meer peuterspeelzalen exploiteert, er voor meer uren pedagogisch beleidsmedewerkers
worden ingezet ten behoeve van de totstandkoming en implementatie van pedagogische
beleidsvoornemens.
2. Het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in het peuterspeelzaalwerk inzet voor de totstandkoming en
implementatie van pedagogisch beleidsvoornemens en het minimaal aantal uren
waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch beleidsmedewerkers inzet voor het coachen
van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden wordt bepaald op grond
van de rekenregels in bijlage 2, bij dit besluit. Onze Minister stelt een online rekentool
ter beschikking met behulp waarvan de in de vorige zin bedoelde inzet kan worden
berekend.
3. De houder bepaalt jaarlijks, indien hij meer dan één peuterspeelzaal exploiteert, de
wijze waarop hij het op grond van het tweede lid verplichte minimaal aantal uren
waarvoor pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet, verdeelt over de
verschillende peuterspeelzalen en legt dit schriftelijk vast zodat dit inzichtelijk is voor de
beroepskrachten en ouders. De houder geeft de verdeling zodanig vorm dat iedere
beroepskracht jaarlijks coaching ontvangt in de uitvoering van de werkzaamheden.

15

Artikel 19h. Stabiliteit van de opvang voor kinderen
1. Bij peuterspeelzaalwerk vindt de opvang plaats in peuterspeelzaalgroepen. Een kind
wordt opgevangen in één peuterspeelzaalgroep. De maximale grootte van de
peuterspeelzaalgroep wordt afgestemd op de leeftijd van de kinderen in de
peuterspeelzaalgroep, waarbij naarmate de kinderen in de peuterspeelzaalgroep ouder
zijn, de peuterspeelzaalgroep uit meer kinderen mag bestaan.
2. De maximale grootte van de peuterspeelzaalgroep wordt bepaald op grond van tabel
1 in bijlage 1, onderdeel a, bij dit besluit.
3. De houder deelt de ouders en het kind mee tot welke peuterspeelzaalgroep het kind
behoort en welke beroepskracht dan wel beroepskrachten op welke dag aan de
desbetreffende peuterspeelzaalgroep zijn toegewezen.
4. Aan een kind worden ten hoogste drie vaste beroepskrachten toegewezen, waarvan
per dag ten minste één beroepskracht werkzaam is in de peuterspeelzaalgroep van dat
kind.
5. Een kind maakt gedurende de week gebruik van ten hoogste twee verschillende
peuterspeelgroepruimtes.
6. Indien kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 19b, derde lid, onder b, de
peuterspeelzaalgroep verlaten, zijn het eerste en tweede lid niet van toepassing. Indien
kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 19b, derde lid, onder b, de
peuterspeelzaalgroepruimte verlaten, is het vijfde lid, niet van toepassing.
7. De tweede zin van het eerste lid, en het vierde en vijfde lid zijn niet van toepassing
op een kind dat blijkens de overeenkomst tussen de houder en de ouders van het kind
gebruik maakt van peuterspeelzaalwerk op dagen die per week verschillen.
8. Met vooraf gegeven schriftelijke toestemming van de ouders kan een kind gedurende
een tussen houder en ouders overeengekomen periode worden opgevangen in één
andere peuterspeelzaalgroep dan de peuterspeelzaalgroep, bedoeld in het eerste lid,
tweede zin, waarbij kan worden afgeweken van het vierde en vijfde lid.
9. Indien een peuterspeelzaalgroep wordt gecombineerd met een basisgroep wordt de
maximale grootte van de gecombineerde groep bepaald op grond van bijlage 1,
onderdeel c, bij dit besluit.
10. Aan ieder kind wordt een mentor toegewezen. De mentor is een beroepskracht van
het kind en bespreekt de ontwikkeling van het kind periodiek met de ouders. Tevens is
de mentor voor de ouders aanspreekpunt bij vragen over de ontwikkeling en het
welbevinden van het kind.
Artikel 19i. Eisen aan ruimtes
1. De binnen- en buitenruimtes waar kinderen verblijven gedurende de tijd dat zij
worden opgevangen, zijn veilig, toegankelijk en passend ingericht in overeenstemming
met het aantal en de leeftijd van de op te vangen kinderen.
2. Elke peuterspeelzaalgroep beschikt over een afzonderlijke vaste
peuterspeelzaalgroepruimte. Per in de peuterspeelzaal aanwezig kind is ten minste 3,5
m² binnenspeelruimte beschikbaar. Passend voor spelactiviteiten ingerichte
binnenruimtes buiten de peuterspeelzaalgroepruimte worden naar evenredigheid aan de
groepen van de peuterspeelzaal toebedeeld.
3. Een peuterspeelzaal beschikt over ten minste 3 m² vaste buitenspeelruimte per in de
peuterspeelzaal aanwezig kind. De buitenspeelruimte is bij voorkeur aangrenzend aan de
peuterspeelzaal, maar in ieder geval aangrenzend aan het gebouw waarin de
peuterspeelzaal gevestigd is.
Hoofdstuk 3. Overgangs- en slotbepalingen

16

Artikel 20. Wijziging van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen
Het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen wordt als volgt gewijzigd:
A
Het opschrift van hoofdstuk 1 komt te luiden:
Hoofdstuk 1. Kwaliteitseisen gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor
gastouderopvang.
B
Artikel 1 komt te luiden:
Artikel 1. Begrippen
In dit besluit en de daarop berustende bepalingen wordt verstaan onder:
AMHK: advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling als bedoeld in artikel
4.1.1 van de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015;
bemiddelingsmedewerker: de medewerker, werkzaam bij het gastouderbureau, die
bemiddelt tussen gastouder en vraagouder en die daartoe de voorziening voor
gastouderopvang bezoekt;
groep: een eenheid die bestaat uit een aantal door een gastouder op te vangen
kinderen;
huiselijk geweld: huiselijk geweld als bedoeld in artikel 1.1.1 van de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015;
kindermishandeling: kindermishandeling als bedoeld in artikel 1.1 van de Jeugdwet;
meldcode: meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling;
vraagouder: ouder die kinderopvang vraagt die geboden wordt door een gastouder.
C
In hoofdstuk 1, vervalt paragraaf 2, inhoudende de artikelen 2 tot en met 6.
D
Hoofdstuk 2 komt te luiden:
Hoofdstuk 2. Overgangs- en slotbepalingen
Artikel 17. Overgangsrecht
Een certificaat als bedoeld in artikel 3, tweede lid, van het Besluit deskundigheidseisen
gastouders kinderopvang, zoals dat lid luidde op 31 december 2011, dat is verstrekt

17

voor 1 januari 2012, geeft blijk van het voldoen aan de in artikel 13, eerste lid,
onderdeel a, bedoelde deskundigheidseis.
Artikel 18. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en
voorzieningen voor gastouderopvang.
E
Hoofdstuk 3, inhoudende de artikelen 21 tot en met 25, vervalt.
Artikel 21. Wijziging van het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
Het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
wordt als volgt gewijzigd:
A
Artikel 5, derde lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel d wordt “artikel 13 van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen” vervangen door: artikel 13 van het Besluit kwaliteit gastouderbureaus,
gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang.
2. In onderdeel e wordt “de artikelen 5, tweede lid en 11, eerste lid, van het Besluit
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen” vervangen door: de artikelen 3 en 12 van
het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk en artikel 11, eerste lid van
het Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor
gastouderopvang.
3. Onderdeel f komt te luiden:
f. voor zover het om een kindercentrum gaat een veiligheids- en gezondheidsbeleid als
bedoeld in de artikelen 4 en 13 van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk, en voor zover het om een gastouderbureau gaat een risicoinventarisatie als bedoeld in artikel 7, tweede lid, van het Besluit kwaliteit
gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang.
B
Artikel 11, tweede lid, wordt als volgt gewijzigd:
1. In onderdeel c wordt “artikel 20, tweede lid, van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen” vervangen door: artikel 19b van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk.
2. Onderdeel d komt te luiden:
d. een veiligheids- en gezondheidsbeleid als bedoeld in artikel 19c van het Besluit
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk.
Artikel 22. Overgangsbepaling veiligheids- en gezondheidsbeleid
Indien de houder op het tijdstip van inwerkingtreding van artikel 1 van het Besluit van …
tot het stellen van eisen aan de kwaliteit van de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk (Stb. …) een kindercentrum respectievelijk peuterspeelzaal
exploiteert beschikt de houder, in afwijking van de artikelen 4, tweede lid, eerste zin,

18

13, tweede lid, eerste zin respectievelijk 19c, tweede lid, eerste zin, op dat tijdstip over
een schriftelijk vastgesteld veiligheids- en gezondheidsbeleid.
Artikel 23. Inwerkingtreding
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip, dat voor de
verschillende artikelen of onderdelen daarvan verschillend kan worden vastgesteld.
Artikel 24. Citeertitel
Dit besluit wordt aangehaald als: Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk.

Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

De Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

L.F. Asscher

19

Bijlage 1 als bedoeld in de artikelen 7, tweede en zevende lid, 9, tweede en
tiende lid, 16, tweede lid, 18, tweede lid, 19f, tweede en zevende lid, en 19h,
tweede en negende lid, van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk
a. dagopvang en peuterspeelzaalwerk
Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten in relatie tot het aantal aanwezige
kinderen in een stamgroep of peuterspeelzaalgroep wordt bepaald op basis van tabel 1
en onderstaande aanvullende rekenregels (conform de artikelen 7, tweede lid, en 19f,
tweede lid, van dit besluit). De tabel en de rekenregels worden toegepast in de volgorde
waarin zij onderstaand zijn opgenomen. De voorwaarden met betrekking tot de
maximale grootte van een stamgroep of peuterspeelzaalgroep zijn in tabel 1 verwerkt
(conform de artikelen 9, tweede lid, en 19h, tweede lid, van dit besluit).
Tabel 1. Berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en de
maximale groepsgrootte bij groepen in de dagopvang en het peuterspeelzaalwerk
Leeftijd
kinderen

Groepen
alle
kinderen
één
leeftijd
Gemengde
leeftijdsgroepen

Maximaal
aantal
kinderen

0 tot 1

Minimaal
aantal
beroepskrachten
1

Maximaal
aantal
kinderen

3

Minimaal
aantal
beroepskrachten
2

Maximaal
aantal
kinderen

6

Minimaal
aantal
beroepskrachten
3

Maximaal
aantal
kinderen

9

Minimaal
aantal
beroepskrachten
4

1 tot 2
2 tot 3
3 tot 4

1
1
1

5
8
8

2
2
2

10
16
16

3
-------

15
-------

4
-------

16
-------

0 tot 2

1

4

2

8

3

141

4

161

0 tot 3

1

5

2

10

3

4

161

5

2

12

3

4

161

6
7
8

2
2
2

11
13
16

3
3
----

131/144/
152
141/153/
162
16
16
----

0 tot 4

1

1 tot 3
1 tot 4
2 tot 4

1
1
1

----------

----------

1

Waarvan maximaal acht kinderen van 0 tot 1 jaar.
Waarvan maximaal drie kinderen van 0 tot 1 jaar.
3
Waarvan maximaal vijf kinderen van 0 tot 1 jaar.
4
Waarvan maximaal vier kinderen van 0 tot 1 jaar.
2

Rekenregels
1. Indien in een stamgroep een kind van 0 tot 1 jaar aanwezig is, wordt naast tabel 1
tevens voldaan aan de hiernavolgende rekenformule. Indien niet wordt voldaan aan de
rekenformule en de uitkomst van de rekenformule een getal groter dan 1 oplevert,
bijvoorbeeld 1,01, wordt het op grond van tabel 1 benodigde minimaal aantal in te
zetten beroepskrachten met 1 verhoogd. De rekenformule luidt als volgt:
(A + ((B +C + D) / 1,2)) / E ≤ 1
A = aantal kinderen van 0 tot 1 jaar / 3.
B = aantal kinderen van 1 tot 2 jaar / 5.
C = aantal kinderen van 2 tot 3 jaar / 6.
D = aantal kinderen van 3 tot 4 jaar / 8.
E = benodigde minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op grond van tabel 1.
2. In een situatie waarin het toevoegen van 1 kind leidt tot een op grond van tabel 1 en
rekenregel 1 kleiner aantal benodigde beroepskrachten, wordt het aantal benodigde
20

12

beroepskrachten met 1 verhoogd.
b. buitenschoolse opvang
Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten in relatie tot het aantal aanwezige
kinderen in een basisgroep wordt bepaald op basis van tabel 2 (conform artikel 16,
tweede lid, van dit besluit). De voorwaarden met betrekking tot de maximale grootte
van een basisgroep zijn in tabel 2 verwerkt (conform artikel 18, tweede lid, van dit
besluit).
Tabel 2. Berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en de
maximale groepsgrootte bij groepen in de buitenschoolse opvang
Leeftijd
Kinderen
4 tot 7
7 tot de leeftijd
waarop het
basisonderwijs
eindigt
4 tot de leeftijd
waarop het
basisonderwijs
eindigt
1
2

Minimaal aantal
beroepskrachten

Minimaal aantal
beroepskrachten

1
1

Maximaal
aantal
kinderen
10
12

Minimaal aantal
beroepskrachten

2
2

Maximaal
aantal
kinderen
20
24

---3

Maximaal
aantal
kinderen
---30

1

111

2

222

----

----

Waarvan maximaal negen kinderen van 4 tot 7 jaar.
Waarvan maximaal achttien kinderen van 4 tot 7 jaar.

c. combinatiegroepen dagopvang/buitenschoolse opvang en
peuterspeelzaalwerk/buitenschoolse opvang
Het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten in relatie tot het aantal aanwezige
kinderen in een combinatiegroep dagopvang/buitenschoolse opvang of
peuterspeelzaalwerk/buitenschoolse opvang wordt bepaald op basis van onderdeel a van
deze bijlage waarbij een kind van 4 jaar tot de leeftijd waarop het basisonderwijs
eindigt, wordt beschouwd als een kind van 3 tot 4 jaar.

21

Bijlage 2 als bedoeld in de artikelen 8, tweede lid, 17, tweede lid, en 19g,
tweede lid, van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
1. De houder stelt jaarlijks op 1 januari, zijnde de peildatum, het aantal kindercentra dat
hij exploiteert vast en het totaal aantal fte waarvoor beroepskrachten werkzaam zijn bij
het kindercentrum of, indien de houder meer dan één kindercentrum exploiteert, de
kindercentra.
2. Op basis van het aantal kindercentra dat de houder exploiteert en het totaal aantal fte
waarvoor beroepskrachten werkzaam zijn bij het kindercentrum of, indien de houder
meer dan een kindercentrum exploiteert, de kindercentra, wordt het minimaal aantal
uren waarvoor de houder pedagogisch beleidsmedewerkers inzet voor het jaar waarin de
peildatum valt, bepaald volgens de volgende formule: vijftig uren voor de
totstandkoming en implementatie van pedagogische beleidsvoornemens maal het aantal
kindercentra dat de houder op de peildatum exploiteert plus tien uren voor het coachen
van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden maal het aantal fte
waarvoor op de peildatum beroepskrachten werkzaam zijn bij het kindercentrum of,
indien de houder meer dan één kindercentrum exploiteert, de kindercentra.
3. Voor de toepassing van artikel 19g, tweede lid, van dit besluit, wordt in de
voorgaande twee leden ‘kindercentrum’ telkens gelezen als ‘peuterspeelzaal’ en
‘kindercentra’ als ‘peuterspeelzalen’.

22

NOTA VAN TOELICHTING
I. ALGEMEEN DEEL
Hoofdstuk 1. Inleiding
Bij de invoering van de Wet kinderopvang in 2005 is een groot deel van de
kwaliteitseisen voor de kinderopvang waarop gemeenten handhaven, vastgelegd in de
Beleidsregels kwaliteit kinderopvang.2 In beginsel golden deze eisen alleen voor de
kinderopvang. Met de Wet van 7 juli 2010 tot wijziging van de Wet kinderopvang, de
Wet op het onderwijstoezicht, de Wet op het primair onderwijs en enkele andere wetten
in verband met wijzigingen in het onderwijsachterstandenbeleid (Stb. 2010, 296)
(hierna: Wet Oke) is een groot deel van de eisen voor de kinderopvang uit de Wet
kinderopvang ook van toepassing geworden op het peuterspeelzaalwerk. De citeertitel
van de wet werd toen gewijzigd van “Wet kinderopvang” in “Wet kinderopvang en
kwaliteitseisen peuterspeelzalen”. Ook de Beleidsregels werden van toepassing op
peuterspeelzaalwerk en kwamen te luiden “Beleidsregels kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen”.3
Naar aanleiding van een uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van
State in een hoger beroepszaak4 zijn de beleidsregels met de kwaliteitseisen voor
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk in 2012 vertaald naar een algemene maatregel
van bestuur en een regeling. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State
oordeelde destijds dat een beleidsregel op zichzelf geen grondslag biedt voor het
opleggen van een sanctie vanwege een overtreding van een norm uit de kwaliteitsregels.
Omdat het opleggen van sancties bij overtredingen op de kwaliteitsregels wel gewenst
is, is er toen voor gekozen om de beleidsregels feitelijk één op één te verankeren in een
algemene maatregel van bestuur en een regeling, te weten: het Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen en de Regeling kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen 2012. De meeste concrete kwaliteitseisen werden in de Regeling
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 verankerd.
Sinds 2005 zijn de kwaliteitseisen verschillende keren gewijzigd. Deze wijzigingen
hebben al met al geleid tot een uitgebreide set met kwaliteitseisen die op onderdelen erg
gedetailleerd is. Daarom is in 2013 gestart met het project Het Nieuwe Toezicht.
De projectnaam is nadien gewijzigd in Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang. In dit
project zijn de kwaliteitseisen voor dagopvang, peuterspeelzaalwerk en buitenschoolse
opvang en de toezichtsystematiek voor deze eisen opnieuw tegen het licht gehouden. De
kwaliteitseisen voor gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor
gastouderopvang en de toezichtsystematiek voor deze eisen zijn niet meegenomen in dit
project. Deze kwaliteitseisen en de toezichtsystematiek hiervoor worden op een later
moment opnieuw tegen het licht gehouden. Doel van het project Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang is om, zowel in het toezicht als in de praktijk van de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk, de focus meer te leggen op de geboden kwaliteit in de praktijk dan
op de naleving van de middelvoorschriften. Met alle partijen uit de sector en het toezicht
is uitgebreid gesproken over de ervaren knelpunten in de regelgeving en het toezicht en
2

Beleidsregels van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 10 november 2004,
Directie Arbeidsverhoudingen, nr. AV/KO/2004/71131, tot uitvoering van de Wet kinderopvang op
het terrein van de kwaliteit van de kinderopvang (Beleidsregels kwaliteit kinderopvang).
3
Besluit van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 9 juli 2010,
nr. WJZ/2010/192589 (2712), tot wijziging van de Beleidsregels kwaliteit kinderopvang in verband
met de totstandkoming van het Convenant Kwaliteit peuterspeelzaalwerk.
4
ABRvS 21 december 2011, ECLI:NL:RVS:2011:BU8881.

23

mogelijke oplossingen hiervoor. Deze exercitie heeft geleid tot het akkoord Innovatie en
Kwaliteit Kinderopvang5, waarin met de Brancheorganisatie Kinderopvang, Sociaal Werk
Nederland, BOinK, FNV en CNV afspraken zijn gemaakt over de aanpassing van de
huidige kwaliteitseisen. Inmiddels heeft ook de Branchevereniging Maatschappelijke
Kinderopvang aangegeven de inzet vanuit het akkoord te onderschrijven. Voor de
regering is het draagvlak voor het akkoord een belangrijk gegeven. Daardoor is een
goede implementatie van de gemaakte afspraken in principe gewaarborgd. Genoemd
akkoord vormt voor de regering dan ook een belangrijk uitgangspunt van het
onderhavige besluit.
In deze algemene maatregel van bestuur wordt uitwerking gegeven aan de Wet van …
tot wijziging van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen in verband
met de herijking en harmonisatie van enige kwaliteitseisen voor kindercentra en
peuterspeelzalen, de innovatie van die kwaliteitseisen en het aanpassen van enige eisen
aan de kwaliteit van voorschoolse educatie (Stb. …) (hierna: Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang) en de afspraken die zijn gemaakt over de aanpassing van de
kwaliteitseisen voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk in het akkoord Innovatie en
Kwaliteit Kinderopvang.
Deze nota van toelichting is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 worden de hoofdlijnen
van dit besluit uiteengezet. In hoofdstuk 3 wordt nader ingegaan op de gevolgen van dit
besluit. Hierbij wordt een onderscheid gemaakt tussen de financiële gevolgen, de
gevolgen voor de regeldruk en de gevolgen voor het toezicht en de handhaving.
Hoofdstuk 4 gaat in op de uitkomsten uit de uitvoeringstoetsen en de wijze waarop dit is
verwerkt in het besluit. Volgens hetzelfde stramien worden de uitkomsten uit de
internetconsultatie in hoofdstuk 5 weergegeven. Tot slot wordt artikelsgewijs een
toelichting gegeven.
Hoofdstuk 2. Hoofdlijnen van het besluit
Dit hoofdstuk kent de volgende opbouw. In paragraaf 2.1 wordt ingegaan op een
wijziging in de structuur voor de verankering van de kwaliteitseisen die met deze
algemene maatregel van bestuur wordt gerealiseerd. De herijking van de kwaliteitseisen
behelst voor zowel kinderopvang als peuterspeelzaalwerk wijzigingen in de
kwaliteitseisen. Op de herijking van de kwaliteitseisen wordt ingegaan in paragraaf 2.2
van dit hoofdstuk. Naast de herijking van de kwaliteitseisen wordt met deze algemene
maatregel van bestuur ook een gelijkschakeling van de kwaliteitseisen voor dagopvang
en peuterspeelzaalwerk gerealiseerd. Op deze gelijkschakeling en de specifieke gevolgen
van de gelijkschakeling voor peuterspeelzaalwerk wordt nader ingegaan in paragraaf 2.3
van dit hoofdstuk.
2.1 Een nieuwe structuur voor de verankering van de kwaliteitseisen
Zoals reeds aangegeven in de inleiding bij deze nota van toelichting, is er bij de
vertaling van de Beleidsregels kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen naar een
algemene maatregel van bestuur en een ministeriёle regeling in 2012 voor gekozen
om de concrete kwaliteitseisen bijna volledig op het niveau van de ministeriёle
regeling te verankeren. Van deze constructie wordt met de onderhavige algemene
maatregel van bestuur afstand genomen. Er is nu voor gekozen om de concrete
kwaliteitseisen bijna volledig in de algemene maatregel van bestuur te verankeren
en slechts op onderdelen ruimte te bieden voor nadere uitwerking in een ministeriele
regeling. Aan deze keuze ligt de volgende overweging ten grondslag. De
5

Kamerstukken II 2015/16, 31 322, nr. 303.

24

kinderopvangsector heeft de afgelopen jaren met een groot aantal wijzigingen in de
kwaliteitseisen te maken gehad. Uit de overleggen met de betrokken partijen uit de
sector komt duidelijk de behoefte aan meer stabiliteit in de voor de sector geldende
wet- en regelgeving naar voren. Het verankeren van de concrete kwaliteitseisen in
een algemene maatregel van bestuur vergroot de democratische controle op de
kwaliteitseisen6 en zorgt voor meer stabiliteit.
Via onderhavige algemene maatregel van bestuur worden de kwaliteitseisen voor
dagopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk, zoals deze nu verankerd
zijn in het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen en de Regeling
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012, aangepast en opnieuw
vastgesteld. Dit wordt vormgegeven doordat onderhavige algemene maatregel van
bestuur een nieuw besluit ‘Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk’
vormt. Wanneer in het hiernavolgende over ‘wijzigingen’ dan wel ‘aanpassingen’ van
de kwaliteitseisen wordt gesproken dan wordt gedoeld op wijzingen dan wel
aanpassingen ten opzichte van de huidige kwaliteitseisen in het Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen en de Regeling kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen 2012. Het huidige ‘Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen’ wordt zodanig gewijzigd dat enkel de kwaliteitseisen aangaande
gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang behouden
blijven, aangezien de eisen aan de gastouderopvang momenteel niet herijkt worden.
De citeertitel van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen wordt gelet
daarop gewijzigd in ‘Besluit kwaliteit gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen
voor gastouderopvang’.
Zoals hiervoor reeds aangeheven zullen de kwaliteitseisen aangaande dagopvang,
buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk die zijn opgenomen in de huidige
Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 aangepast worden en
vrijwel geheel overgeheveld worden naar het onderhavige nieuwe Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk. Bij ministeriële regeling zal worden geregeld
dat in de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 enkel nog
kwaliteitseisen omtrent gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor
gastouderopvang voorkomen. Hierbij wordt de citeertitel van de Regeling kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 gewijzigd in ‘Regeling kwaliteit
gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang. Zoals
aangegeven zal in verband met het onderhavige nieuwe Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk op enkele onderdelen een uitwerking bij
ministeriële regeling plaatsvinden. Dit besluit bepaalt dat er bij ministeriële regeling
nadere regels worden gesteld met betrekking tot de opleidingseisen van
beroepskrachten en pedagogisch beleidsmedewerkers. De opleidingseisen zullen in
de Regeling Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen worden
opgenomen. In de Regeling Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen
zijn momenteel ook de opleidingseisen die gelden voor gastouders opgenomen.
2.2 Herijking van de kwaliteitseisen
Een goede start voor kinderen is van groot belang, voor ieder kind en voor de
maatschappij. Vroege ontwikkelingsstimulering in voorschoolse voorzieningen kan
6

Op grond van artikel 3.11 van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen wordt een
voordracht voor een krachtens artikel 1.50, tweede lid vast te stellen algemene maatregel van
bestuur niet eerder gedaan dan vier weken nadat het ontwerp aan beide kamers der StatenGeneraal is overgelegd.

25

een bijdrage leveren aan een meer kansrijke start voor kinderen, aan hun
ontwikkeling in algemene zin en daarmee bijvoorbeeld ook aan hun schoolloopbaan
en op de arbeidsmarkt. Kinderopvang en peuterspeelzaalwerk spelen daarin een
belangrijke rol. Kinderopvang van hoge kwaliteit stelt de ontwikkeling van het kind
centraal en draagt zo bij aan een goede start voor kinderen in de maatschappij. Het
versterken en borgen van de kwaliteit van de kinderopvang is daarmee van belang
voor zowel het kind als voor onze samenleving.
Via onderhavige algemene maatregel van bestuur worden de kwaliteitseisen voor
dagopvang, peuterspeelzaalwerk en buitenschoolse opvang, zoals deze nu verankerd
zijn in het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen en de Regeling
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012, aangepast en opnieuw
vastgesteld. Basis voor deze algemene maatregel van bestuur vormt het akkoord
Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang. Met onderhavige algemene maatregel van
bestuur wordt vanuit verschillende invalshoeken ingezet op een kwaliteitsverhoging.
Hieronder wordt dit per invalshoek toegelicht. Naast de wijzigingen in de
kwaliteitseisen (ten opzichte van de kwaliteitseisen in het huidige Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen en de huidige Regeling kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen 2012) die voortvloeien uit het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang worden in deze algemene maatregel van bestuur tevens een aantal
technische wijzigingen doorgevoerd ter verheldering van bestaande kwaliteitseisen
die niet geraakt worden door de afspraken uit het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang. Op deze technische wijzigingen wordt in de artikelsgewijze toelichting
ingegaan.
a. Concretere pedagogische doelen
Om meer houvast te bieden aan de praktijk van de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk is een concretisering van de huidige pedagogische doelen
gewenst. Met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang zijn de pedagogische
doelen van Marianne Riksen-Walraven in de definities van verantwoorde
kinderopvang en verantwoord peuterspeelzaalwerk in de Wet kinderopvang en
kwaliteitseisen peuterspeelzalen (hierna: Wko) opgenomen. Het betreft de
volgende vier pedagogische doelen:
Het bieden van emotionele veiligheid aan kinderen.
Het bevorderen van de persoonlijke competentie van kinderen.
Het bevorderen van de sociale competentie van kinderen.
De socialisatie van kinderen door overdracht van algemeen aanvaarde waarden
en normen.
Met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang is tevens een grondslag in de
Wko opgenomen om de doelen te concretiseren bij algemene maatregel van
bestuur. Met dit besluit wordt invulling gegeven aan deze grondslag. Voor
dagopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk is per doel van
Marianne Riksen Walraven een nadere concretisering opgenomen. In het
abstractieniveau van de concretisering is telkens een weging gemaakt tussen het
belang van meer houvast voor de praktijk en het belang van ruimte voor
houders voor een eigen pedagogische invulling. Resultaat van de weging is dat
er vanwege het abstractieniveau geen onderscheid bestaat tussen de
concretisering van de pedagogische doelen voor dagopvang,
peuterspeelzaalwerk en buitenschoolse opvang. Vanzelfsprekend is bij de nadere
invulling van de pedagogisch doelen in de praktijk wel een onderscheid tussen
de verschillende opvangvormen noodzakelijk. Het bieden van emotionele
26

veiligheid aan een baby vergt bijvoorbeeld een andere aanpak dan het bieden
van emotionele veiligheid aan een tienjarige. Om dit te benadrukken wordt in de
concretisering van de pedagogische doelen telkens aangegeven dat er rekening
moet worden gehouden met de ontwikkelingsfase waarin kinderen zich bevinden.
b. Meer aandacht voor de ontwikkeling van kinderen
Uit kwaliteitsonderzoek in de dagopvang, het peuterspeelzaalwerk en de
buitenschoolse opvang7 blijkt dat er nog veel ruimte voor verbetering bestaat op
het vlak van ontwikkelingsgericht werken met kinderen. Met het akkoord
Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang wordt ingezet op meer aandacht voor
ontwikkelingsgericht werken met kinderen binnen de genoemde voorzieningen.
Verbetering op dit punt is onder meer wenselijk in het belang van een
doorlopende ontwikkellijn voor kinderen tussen dagopvang, peuterspeelzaalwerk,
primair onderwijs en buitenschoolse opvang. Met de motie Yücel/Tellegen8 is hier
vanuit de Tweede Kamer nadrukkelijk aandacht voor gevraagd bij de herijking
van de kwaliteitseisen.
Bij ontwikkelingsgericht werken hoort een goede observatie van de ontwikkeling
van het kind op verschillende ontwikkelterreinen gedurende de opvang. Met het
inzicht wat hiermee opgedaan wordt, kan worden afgestemd hoe kinderen het
beste begeleid kunnen worden in hun ontwikkeling. Daarom is in het akkoord
Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang afgesproken dat de ontwikkeling van
kinderen binnen de dagopvang, het peuterspeelzaalwerk en de buitenschoolse
opvang structureel gevolgd moet worden. Met onderhavig besluit worden
houders in de dagopvang en het peuterspeelzaalwerk verplicht om in hun
pedagogisch beleidsplan op te nemen hoe kinderen gevolgd worden in hun
ontwikkeling en hoe daarbij naar een doorlopende ontwikkellijn met het
basisonderwijs en de buitenschoolse opvang wordt gestreefd. Voor de
dagopvang, het peuterspeelzaalwerk en de buitenschoolse opvang wordt
specifieke aandacht gevraagd voor het signaleren van bijzonderheden in de
ontwikkeling van het kind of problemen en het doorverwijzen van ouders naar
passende instanties voor verdere ondersteuning. Voor de dagopvang en
peuterspeelzaalwerk vormt de overdracht van kennis over de ontwikkeling van
het kind bij de overgang van het kind naar het primair onderwijs en de
buitenschoolse opvang een specifiek aandachtspunt.
Naast extra aandacht voor ontwikkelingsgericht werken in het pedagogisch
beleidsplan worden houders in de dagopvang, het peuterspeelzaalwerk en de
buitenschoolse opvang verplicht aan ieder kind een mentor toe te wijzen. Deze
mentor is een van de beroepkrachten die worden ingezet op de vaste groep van
het kind. De mentor is voor ouders het aanspreekpunt voor de afstemming over
de ontwikkeling en het welbevinden van het kind. Om deze functie goed te
vervullen verzamelt de mentor tevens informatie over het welbevinden en de
ontwikkeling van het betreffende kind bij andere bij de opvang betrokken
beroepskrachten.
7

Kohnstamm Instituut, Pedagogische kwaliteit gemeten in peuterspeelzalen. Uitkomsten uit het
pre-Cool cohortonderzoek en het NCKO-onderzoek naast elkaar gezet, Ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid, directie Kinderopvang, november 2014 & Kohnstamm Instituut, Pedagogische
kwaliteit van buitenschoolse opvang in Nederland, Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid, directie Kinderopvang, juli 2012.
8
Kamerstukken II 2013/14, 31 322, nr. 237.

27

De combinatie van bovengenoemde maatregelen maakt dat belangrijke
ontwikkelstappen maar ook mogelijke achterstanden tijdig gesignaleerd kunnen
worden en opgedane kennis over de ontwikkeling van het kind gedurende de
opvang niet verloren gaat bij de overgang naar school en buitenschoolse opvang.
Vanzelfsprekend is daarbij een meewerkende houding vanuit het primair
onderwijs van belang. Een goede afstemming tussen onderwijs en opvang is een
wederzijdse verantwoordelijkheid en vergt een gedeelde visie, een cultuur van
samenwerking en wederzijds vertrouwen en respect.
c.

Meer aandacht voor de ontwikkeling en kwaliteit van beroepskrachten
Kwalitatief goede opvang valt of staat met de kwaliteit van beroepskrachten.
Ontwikkelingsgericht werken met kinderen vraagt veel van beroepskrachten,
zowel op het terrein van kennis als op het terrein van vaardigheden. Daarom zijn
in het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang afspraken gemaakt over
extra eisen aan scholing van beroepskrachten en een betere ondersteuning van
beroepskrachten in hun werk.
De eisen omtrent extra scholing van beroepskrachten zullen, zoals eerder
aangegeven in paragraaf 2.1, vorm krijgen in een nog uit te werken ministeriële
regeling op basis van deze algemene maatregel van bestuur. In het belang van
een volledig beeld van de inzet vanuit het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang wordt hieronder een vooruitblik gegeven op de scholingsaspecten.
Ten eerste wordt een minimum taalniveau (3F) voor de spreekvaardigheid van
beroepskrachten geïntroduceerd. Een goede ontwikkeling van taalvaardigheden
vormt voor kinderen een belangrijke basis voor de soepele start in het primair
onderwijs. Voor de ontwikkeling van de taalvaardigheid van kinderen is een
taalrijke omgeving cruciaal. De taalvaardigheid van beroepskrachten vormt een
belangrijke voorwaarde voor het creëren van een taalrijke omgeving voor
kinderen.
Ten tweede wordt ingezet op specifieke scholing van beroepskrachten gericht op
de opvang van baby’s. Het gaat hierbij zowel om kennis van de ontwikkeling die
baby’s doormaken als om vaardigheden voor de opvang van baby’s.
Ten derde worden met de nog uit te werken ministeriële regeling regels gesteld
aan de kwalificatie voor het verlenen van EHBO aan kinderen. In het
onderhavige besluit wordt geregeld dat er gedurende de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk een volwassene met een geldig en erkend kinder-EHBO
certificaat aanwezig dient te zijn. Dit wordt noodzakelijk geacht om in het geval
van incidenten adequaat te kunnen handelen.
De eisen omtrent een betere ondersteuning van beroepskrachten worden in
onderhavige algemene maatregel van bestuur verankerd. De ondersteuning
krijgt vorm in een eis aan de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers. Het
begrip pedagogisch beleidsmedewerker is met de Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang opgenomen in de Wet kinderopvang. De pedagogisch
beleidsmedewerker is een persoon van 18 jaar of ouder die werkzaam is bij een
kindercentrum, bezoldigd is en belast is met de totstandkoming en
implementatie van pedagogische beleidsvoornemens of het coachen van
beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden. Hierbij wordt
opgemerkt van de totstandkoming en implementatie van pedagogische
beleidsvoornemens zich niet beperkt tot de totstandkoming en implementatie
van het pedagogisch beleidsplan, maar al het beleid omvat dat raakt aan de
28

pedagogische praktijk. Met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang zijn
tevens twee grondslagen in de Wko opgenomen waarmee bij algemene
maatregel van bestuur eisen kunnen worden gesteld aan de inzet van
pedagogisch beleidsmedewerkers en de opleidingseisen waar zij aan voldoen.
Met dit besluit wordt hier invulling aan gegeven. In de uitwerking van de eisen
aan inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers is gekozen voor een heldere
ondergrens in de vorm van een minimum aantal uren ten behoeve van de
pedagogische beleidsvorming en een minimum aantal uren ten behoeve van de
coaching van beroepskrachten. Om ruimte te bieden voor maatwerk aan houders
is gekozen voor een jaarnorm per houder. Dit betekent dat een houder zelf kan
bepalen wanneer pedagogisch beleidsmedewerkers gedurende het jaar worden
ingezet en zelf een verdeling van de beleidsvormingsuren en coachingsuren kan
maken voor de kindercentra en/of peuterspeelzalen die hij exploiteert. Hierbij
geldt wel als randvoorwaarde dat elke beroepskracht jaarlijks gecoacht wordt.
Voor de ondersteuning bij de berekening van het minimum aantal uren waarvoor
pedagogisch beleidsmedewerkers ingezet moeten worden, wordt een online
rekentool ontwikkeld. De kwalificatie-eisen aan pedagogisch beleidsmedewerkers
worden, net als de kwalificatie-eisen aan beroepskrachten, verankerd op het
niveau van een ministeriële regeling. Voornemen is om in de betreffende
regeling voor de kwalificerende diploma’s, evenals dat nu reeds geschiedt voor
beroepskrachten, te verwijzen naar de cao. Werkgevers en werknemers kunnen
op die manier via de cao bepalen welke opleidingen zij geschikt achten voor de
functie van de pedagogisch beleidsmedewerker.
d. Eisen aan de personeelsinzet beter toesnijden op de behoeften van kinderen
Naast de gewenste kennis, vaardigheden en ondersteuning van beroepskrachten
zijn in het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang afspraken gemaakt over
aanpassingen van de eisen aan de inzet van beroepskrachten. De betreffende
aanpassingen richten zich op de eisen aan het minimaal aantal in te zetten
beroepskrachten op een groep (de beroepskracht-kindratio) en het maximum
aantal vaste beroepskrachten dat aan een kind wordt toegewezen (de vaste
gezichteneis). De aanpassingen hebben tot doel om de personeelsinzet beter toe
te snijden op de behoeften die kinderen in verschillende ontwikkelingsfasen
hebben. De afspraken over deze aanpassingen zijn in onderhavige algemene
maatregel van bestuur verankerd. Hieronder worden zij nader toegelicht.
De geldende beroepskracht-kindratio voor baby’s (nuljarigen) wordt
aangescherpt van 1 beroepskracht op 4 nuljarigen naar 1 beroepskracht op 3
nuljarigen. Deze aanpassing wordt doorgevoerd zodat er meer ruimte voor
beroepskrachten ontstaat om baby’s de gewenste verzorging en aandacht te
geven. Beroepskrachten hebben bij een ratio van 1 beroepskracht op 3
nuljarigen bijvoorbeeld meer tijd en rust om in te spelen op individuele
behoeften van een baby, bijvoorbeeld als een baby huilt. Het inspelen op de
individuele behoeften speelt bij baby’s een belangrijke rol bij het voorkomen van
stress door overprikkeling (Riksen-Walraven, 2002).
Naast de aanscherping van de beroepskracht-kindratio wordt tevens de vaste
gezichteneis voor baby’s aangescherpt. Voor alle kinderen is een vertrouwde
beroepskracht op de groep van belang, maar voor baby’s weegt dit belang extra
zwaar. Baby’s bouwen namelijk stress op vanwege honger, pijn, angst of schrik.
Het is voor de ontwikkeling van baby’s van belang dat deze stress verminderd

29

wordt. Hoe vertrouwder de volwassene, hoe beter de stressreductie.9
Momenteel mogen op grond van de Regeling kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen 2012 aan ieder kind in de dagopvang ten hoogste drie vaste
beroepskrachten worden toegewezen, waarvan per dag ten minste één
beroepskracht werkzaam is in de groep van het kind. Indien er vanwege de
grootte van de groep met drie beroepskrachten tegelijkertijd gewerkt wordt dan
mogen er ten hoogste vier beroepskrachten worden toegewezen aan een kind.
Deze eis wordt nu voor nuljarigen aangescherpt naar ten hoogste twee vaste
beroepskrachten, waarvan per dag ten minste één beroepskracht werkzaam is in
de groep van het kind. Indien er vanwege de grootte van de groep met drie of
meer beroepskrachten tegelijkertijd gewerkt wordt dan mogen er ten hoogste
drie beroepskrachten worden toegewezen aan een baby.
Waar voor de baby’s een aanscherping van de beroepskracht-kindratio wordt
doorgevoerd met onderhavig besluit, wordt de beroepskracht-kindratio voor
kinderen vanaf 7 jaar in de buitenschoolse opvang versoepeld van 1
beroepskracht op 10 kinderen naar 1 beroepskracht op 12 kinderen. Oudere
kinderen in de buitenschoolse opvang zijn steeds zelfstandiger. De
afhankelijkheid van intensieve begeleiding door een beroepskracht is hierdoor
minder groot. Daarom is in het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang
afgesproken om de eisen aan de beroepskracht-kindratio voor de oudste
kinderen te versoepelen. Met deze aanpassing wordt de beroepskracht-kindratio
voor de buitenschoolse opvang tevens meer in lijn gebracht met de
personeelsinzet in het onderwijs. Aangezien de buitenschoolse opvang een ander
karakter kent dan school, is volledige gelijkschakeling ongewenst.
e. Meer ruimte voor maatwerk in de kwaliteitseisen waar dit wenselijk is
De regering is van mening dat houders vanuit de kwaliteitseisen voldoende
ruimte voor maatwerk richting ouders en kinderen moeten krijgen. In de
gesprekken met betrokken partijen uit de sector over de gewenste aanpassingen
in de kwaliteitseisen is uitgebreid gesproken over mogelijkheden om op
onderdelen van de bestaande kwaliteitseisen meer ruimte voor maatwerk te
bieden. Ook vanuit de Tweede Kamer is hier met de motie Tellegen, Heerma en
Van Weyenberg10 expliciete aandacht voor gevraagd. In het akkoord Innovatie
en Kwaliteit Kinderopvang zijn afspraken gemaakt over het creëren van meer
ruimte voor maatwerk. Afgesproken is om in een aantal kwaliteitseisen direct
wijzigingen door te voeren en om ten aanzien van een aantal andere
kwaliteitseisen eerst pilots uit te voeren, waarin gekeken wordt naar de effecten
van het geven van meer ruimte voor maatwerk, alvorens besloten wordt over
een verruiming van de betreffende kwaliteitseisen. Op de afgesproken
aanpassingen in de kwaliteitseisen wordt hieronder ingegaan. Voor wat betreft
de pilots wordt verwezen naar het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang.11
Afgesproken is om aanpassingen door te voeren in de zogenoemde drieuursregeling, de eisen aan de risico-inventarisatie en de wijze waarop het
vierogenprincipe nu is verankerd in de kwaliteitseisen.

9

NJI, 2009: ‘De opvang van baby’s in het eerste levensjaar’
Kamerstukken II 2013/14, 31 322, nr. 221.
11
Kamerstukken II 2015/16, 31 322, nr. 303.
10

30

De huidige drie-uursregeling, zoals opgenomen in de Regeling kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen 2012, behelst dat er bij opvang van 10 uur of
langer per dag gedurende maximaal 3 uur per dag mag worden afgeweken van
de beroepskracht-kindratio, waarbij ten minste de helft van het aantal benodigde
beroepskrachten volgens de beroepskracht-kindratio moet worden ingezet. Deze
ruimte voor afwijking van de beroepskracht-kindratio is nodig zodat
beroepskrachten voldoende pauze kunnen nemen en de werktijden voor hen niet
te lang worden. Voor het afwijken van de beroepskracht-kindratio gelden in de
huidige drie-uursregeling vaste tijdvakken. Tussen 9.30 uur en 12.30 uur en
tussen 15.00 uur en 16.30 uur mag niet worden afgeweken.
In onderhavig besluit wordt de regeling voor de afwijkende inzet van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten anders vormgegeven. Er worden in
het besluit geen tijdsvakken opgenomen waarbinnen afwijken van de
beroepskracht-kindratio wel of niet is toegestaan. In plaats daarvan moet de
houder in zijn pedagogisch beleidsplan opnemen op welke tijden afgeweken kan
worden van de beroepskracht-kindratio en op welke tijden in ieder geval niet
wordt afgeweken en derhalve wordt voldaan aan de beroepskracht-kindratio. De
houder dient de ouders nadrukkelijk te informeren over deze tijden. Een
beschrijving van genoemde tijden is van belang, aangezien het voor ouders
inzichtelijk moet zijn op welke tijden wordt voldaan aan het minimaal aantal
vereiste beroepskrachten en op welke tijden het mogelijk is dat er minder
beroepskrachten worden ingezet. Deze beschrijving dient de exacte tijden
waarop kan worden afgeweken en waarop in ieder geval wordt voldaan aan de
beroepskracht-kindratio te bevatten. Een beschrijving van tijdsvakken
waarbinnen mogelijk afwijking kan plaatsvinden, volstaat niet. Door
bovenstaande aanpassingen ontstaat meer ruimte voor maatwerk voor houders.
Zij kunnen hierdoor zelf bepalen op welke tijdstippen verantwoord kan worden
afgeweken van de beroepskracht-kindratio op basis van het dagritme op het
betreffende kindercentrum of de betreffende peuterspeelzaal.
De eisen aan de risico-inventarisatie voor de kinderopvang en het
peuterspeelzaalwerk worden aangepast met twee doelen. Allereerst wordt met
de aanpassing beoogd dat er in de praktijk een betere weging wordt gemaakt
tussen de grote en de kleine risico’s voor de veiligheid en de gezondheid van
kinderen. Samen met de betrokken partijen uit de sector is voor deze weging het
uitgangspunt geformuleerd dat kinderen beschermd dienen te worden voor grote
risico’s en dat hen geleerd moet worden om te gaan met kleine risico’s. Tweede
doel bij de aanpassing van de eisen is dat de aandacht verlegd wordt van een
uitgebreid beleid op papier naar een cyclisch veiligheidsbeleid in de praktijk.
Op basis van beide doelen is afgesproken om de eisen aan de risicoinventarisatie voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk op de volgende
onderdelen te wijzigen.
Vanuit de huidige eisen moet er verplicht eens per jaar een risico-inventarisatie
met betrekking tot de veiligheid en gezondheid van de op te vangen kinderen
worden uitgevoerd.12 Voor deze risico-inventarisatie geldt een verplichte lijst met
risico’s die in ieder geval aan bod moeten komen. De verplichting om jaarlijks
12

Opgemerkt zij dat deze risico-inventarisatie niet verward moet worden met de risicoinventarisatie en –evaluatie op grond van de Arbeidsomstandighedenwet welke ziet op de risico’s
van door werknemers te verrichten arbeid.

31

een risico-inventarisatie uit te voeren komt in onderhavig besluit niet langer
voor. Ook komt de huidige verplichting om een ongevallenlijst bij te houden te
vervallen. In plaats daarvan is de verplichting opgenomen dat de houder voor de
opening van een kindercentrum een veiligheids- en gezondheidsbeleid vaststelt,
dit beleid indien nodig binnen drie maanden na opening actualiseert en het
beleid vervolgens actueel houdt. Als onderdeel van het veiligheids- en
gezondheidsbeleid moet de houder vastleggen hoe hij ervoor zorg draagt dat het
beleid een continu proces van beleidsvorming, implementatie, evaluatie en
actualisatie vormt. Met deze bepaling krijgt het beoogde cyclisch proces een
plek. De lijst met verplichte risico’s die in de risico-inventarisatie aan bod
moeten komen, wordt vervangen door een verplichting om in het veiligheids- en
gezondheidsbeleid in te gaan op de voornaamste risico’s met grote gevolgen
voor de veiligheid of de gezondheid van kinderen. Met deze aanpassing ontstaat
meer ruimte voor de houder om zich in het beleid te focussen op de grote
risico’s. Tot slot wordt het risico op grensoverschrijdend gedrag door
beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding, stagiairs, vrijwilligers, overige
aanwezige volwassenen en kinderen toegevoegd als verplicht onderdeel van het
veiligheidsbeleid. Onder grensoverschrijdend gedrag vallen zowel
seksuele, fysieke als psychische grensoverschrijdingen. Het risico op
grensoverschrijdend gedrag beperkt zich daarmee niet tot het risico op seksueel
misbruik van kinderen. Het ziet bijvoorbeeld ook op pestgedrag van kinderen
onderling.
In het kader van het inperken van het risico op grensoverschrijdend gedrag,
moet de houder in ieder geval beschrijven op welke wijze er invulling wordt
gegeven aan het vierogenprincipe. Het vierogenprincipe houdt in dat de opvang
zodanig moet worden georganiseerd dat een beroepskracht, beroepskracht in
opleiding of stagiair de werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij
gezien of gehoord kan worden door een andere volwassene. Doel van dit principe
is dat het risico op misbruik van kinderen wordt beperkt door te voorkomen dat
beroepskrachten zich binnen een kinderdagverblijf of een peuterspeelzaal
gedurende langere tijd ongehoord of ongezien kunnen terugtrekken met een
kind. In aanvulling op het vierogenprincipe kunnen ook andere maatregelen
genomen worden om het risico op misbruik van kinderen in de kinderopvang en
het peuterspeelzaalwerk te verkleinen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het
bevorderen van een open aanspreekcultuur.
2.3 Dezelfde kwaliteitseisen voor dagopvang en peuterspeelzaalwerk
Met de Wet Oke is in 2010 een kwaliteitsimpuls gegeven aan het
peuterspeelzaalwerk. Een groot deel van de geldende kwaliteitseisen voor de
dagopvang is ook gaan gelden voor het peuterspeelzaalwerk. Daarnaast zijn
peuterspeelzalen opgenomen in het Landelijk Register Kinderopvang en
Peuterspeelzalen (hierna: LRKP) en wordt er sinds 2010, net zoals dit al gebeurde in
de kinderopvang, toezicht door gemeenten gehouden op de kwaliteit van het
peuterspeelzaalwerk.
Aangezien kinderopvang en peuterspeelzaalwerk zich beide richten op de
ontwikkeling van kinderen, vindt de regering dat de kwaliteitseisen voor
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk volledig moeten worden gelijkgeschakeld. Op
die manier wordt er voor twee- tot vierjarigen in de dagopvang en het
peuterspeelzaalwerk hetzelfde minimale kwaliteitsniveau gegarandeerd. Een deel
van de verschillen in de kwaliteitseisen voor de dagopvang en het
peuterspeelzaalwerk is reeds per 1 januari 2015 gelijkgeschakeld middels een
32

wijziging van de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012.13 Met
deze wijziging werden de verschillen tussen de geldende beroepskracht-kindratio’s,
het vierogenprincipe en de geldende eisen aan het pedagogisch beleidsplan voor de
dagopvang en het peuterspeelzaalwerk gelijkgeschakeld.
In het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang zijn afspraken gemaakt over de
wijze waarop de resterende verschillen tussen de kwaliteitseisen voor dagopvang en
peuterspeelzaalwerk kunnen worden weggenomen. Via de Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang zijn de grondslagen voor het stellen van nadere kwaliteitseisen in de
Wko aangepast, waardoor er in lagere wetgeving gelijke eisen kunnen worden
gesteld aan dagopvang en peuterspeelzaalwerk. Met deze algemene maatregel van
bestuur worden de kwaliteitseisen voor dagopvang en peuterspeelzaalwerk volledig
gelijkgeschakeld.
De gelijkschakeling van de kwaliteitseisen behelst voor peuterspeelzaalwerk, naast
de veranderingen vanuit de herijking van de kwaliteitseisen (paragraaf 2.2,
onderdeel b), nog een aantal specifieke veranderingen. Het betreft het schrappen
van de mogelijkheid om vrijwilligers formatief in te zetten, het invoeren van eisen
aan de binnen- en buitenruimtes en de wijziging van de eisen aan het dagritme en
de herkenbaarheid van ruimtes en personen. De betreffende veranderingen worden
hieronder toegelicht.
Eisen aan binnen- en buitenruimtes
Voor de dagopvang zijn in de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen
2012 de volgende eisen aan de accommodatie, de inrichting en de beschikbare
binnenspeelruimte en buitenspeelruimte voor kinderen opgenomen.
- Per in het kindercentrum aanwezig kind is ten minste 3,5 m² passend ingerichte
binnenspeelruimte beschikbaar. Passend voor spelactiviteiten ingerichte
binnenruimtes buiten de groepsruimte worden naar evenredigheid aan de
groepen van het kindercentrum toebedeeld.
- Een kindercentrum beschikt over aangrenzende, voor kinderen veilige en
toegankelijke, alsmede op de leeftijd van de kinderen passend ingerichte
buitenspeelruimte, waarvan de oppervlakte ten minste 3m² speelruimte per in
het kindercentrum aanwezig kind bedraagt.
Voor het peuterspeelzaalwerk gelden deze eisen nu niet. Het stellen van eisen aan
de accommodatie, de inrichting en de beschikbare binnenspeelruimte en
buitenspeelruimte voor kinderen op peuterspeelzalen is op dit moment een
gemeentelijke afweging. Aangezien voldoende binnen- en buitenspeelruimte voor
alle kinderen van belang wordt geacht, wordt met deze algemene maatregel van
bestuur geregeld dat de reeds voor de dagopvang geldende eisen aan binnen- en
buitenspeelruimtes ook gaan gelden voor het peuterspeelzaalwerk.
Vrijwilligers niet meer formatief inzetbaar
Met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang is via een grondslagwijziging de
mogelijkheid geschrapt om in lagere wetgeving te bepalen dat vrijwilligers formatief
worden ingezet. Formatieve inzet houdt in dat de betreffende vrijwilligers meetellen
als beroepskracht voor de beroepskracht-kindratio (dat wil zeggen het minimaal
13

Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 juni 2014, 20140000088925, tot aanpassing van de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 in
verband met de gelijkschakeling van kwaliteitseisen voor kinderopvang en peuterspeelzalen (Stcrt.
2014, nr. 17994).

33

aantal in te zetten beroepskrachten op een groep). Voor peuterspeelzalen is in
lagere regelgeving14 nu bepaald dat een vrijwilliger als tweede beroepskracht op een
peuterspeelzaalgroep mag worden ingezet. In de buitenschoolse opvang mag een
vrijwilliger nu als derde beroepskracht op een groep met acht- tot twaalfjarigen
worden ingezet. Voor de dagopvang wordt vanuit de huidige eisen geen mogelijkheid
voor de formatieve inzet van vrijwilligers geboden. In het onderhavige besluit is de
mogelijkheid om vrijwilligers formatief in te zetten in het peuterspeelzaalwerk en de
buitenschoolse opvang niet meer opgenomen. In plaats daarvan mogen
peuterspeelzalen en buitenschoolse opvangorganisaties vanuit deze algemene
maatregel van bestuur, net zoals dit reeds voor de dagopvang geldt, alleen
beroepskrachten met een passende beroepskwalificatie formatief inzetten. Uiteraard
is het wel mogelijk vrijwilligers bovenformatief in te zetten.
Eisen aan het dagritme en de herkenbaarheid van ruimtes en personen
Voor zowel de dagopvang als het peuterspeelzaalwerk geldt op dit moment dat
kinderen in een vaste groep moeten zitten en dat er aan een kind maximaal drie
vaste beroepskrachten mogen worden toegewezen waarvan er per dag een op de
groep van het kind staat. Voor de dagopvang worden in de kwaliteitseisen drie
uitzonderingen gemaakt op deze regels die voor het peuterspeelzaalwerk niet
worden gemaakt. Deze uitzonderingen richten zich op de volgende situaties.
- Als uit de overeenkomst tussen houder en ouders blijkt dat de dagen waarop
gebruik wordt gemaakt van de opvang per week variëren, gelden de regels ten
aanzien van de vaste beroepskrachten en de vaste groep niet. Volgens de
huidige Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 hoeft de
houder de ouder en het kind ook niet te informeren over de groep waartoe het
kind behoort en welke beroepskrachten op welke dag aan de groep van het kind
zijn toegewezen. Deze laatste uitzondering wordt met onderhavig besluit
geschrapt. Hier is voor gekozen omdat het ook bij wisselend gebruik van de
opvang voor de ouders en het kind van belang is om te weten in welke groep het
kind zit en welke beroepskrachten die dag op de groep staan.
- Voor (spel)activiteiten zijn de regels ten aanzien van stamgroepen en maximum
groepsgrootte niet van toepassing. Kinderen mogen bij (spel)activiteiten hun
stamgroep verlaten en de groep kinderen die deelneemt aan de betreffende
activiteit mag de maximum groepsgrootte van 12 (in het geval van een groep
met enkel nuljarigen) of 16 (in het geval van een gemengde groep met kinderen
van verschillende leeftijdscategorieën) overstijgen.
- Met vooraf gegeven schriftelijke toestemming van de ouder kan een kind
gedurende een overeengekomen periode in één andere groep dan de vaste
groep van het kind worden opgevangen. In die situatie gelden tevens de regels
ten aanzien van de vaste beroepskrachten en de vaste stamgroep niet. Volgens
de huidige regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 hoeft de
houder de ouder en het kind ook niet te informeren over de groep waar het kind
wordt opgevangen en welke beroepskrachten op welke dag aan de groep van het
kind zijn toegewezen. Deze laatste uitzondering wordt met onderhavig besluit
geschrapt. Hier is voor gekozen omdat het ook bij opvang in één andere groep
dan de vaste groep voor de ouders en het kind van belang is om te weten in
welke groep het kind zit en welke beroepskrachten op de betreffende groep
staan.

14

Artikel 18 van de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012.

34

Ook de eisen aan de vaste groepsruimtes verschillen op dit moment voor dagopvang
en peuterspeelzaalwerk. Voor peuterspeelzalen geldt dat de opvang moet
plaatsvinden in een vaste groepsruimte. De eisen voor kinderdagverblijven zijn op
dit punt ruimer. Een kind mag gedurende de week gebruik maken van ten hoogste
twee verschillende groepsruimtes. Deze regel geldt in de dagopvang niet voor
speciale activiteiten, beschreven in het pedagogisch beleidsplan, voor situaties
waarin een kind met schriftelijke toestemming van de ouder gedurende een
overeengekomen periode in een andere groep dan de vaste groep van het kind
wordt geplaatst en voor situaties waarin een kind blijkens de overeenkomst tussen
de houder en de ouders van het kind gebruik maakt van opvang op dagen die per
week verschillen.
Met onderhavige algemene maatregel van bestuur worden bovenstaande
kwaliteitseisen voor de dagopvang en het peuterspeelzaalwerk gelijkgeschakeld. Bij
deze gelijkschakeling is ervoor gekozen om voor peuterspeelzalen aansluiting te
zoeken bij de eisen voor de dagopvang. Hier is voor gekozen om peuterspeelzalen
net als de kinderopvang de mogelijkheid te bieden om een flexibel aanbod te doen
aan ouders.
Hoofdstuk 3. Gevolgen
3.1 Financiële gevolgen
Een aantal maatregelen uit deze algemene maatregel van bestuur heeft financiële
gevolgen voor de kosten van dagopvang, buitenschoolse opvang en
peuterspeelzaalwerk. De gevolgen voor dagopvang en buitenschoolse opvang
worden hieronder toegelicht. Vervolgens wordt aangegeven hoe de verandering in
kosten vertaald wordt naar een aanpassing van de maximum uurprijzen voor de
dagopvang en de buitenschoolse opvang. Tot slot komt de impact op de uitgaven
aan kinderopvangtoeslag aan bod. Op de financiële consequenties voor
peuterspeelzaalwerk wordt hier niet ingegaan. Hier is reeds bij stilgestaan in de
memorie van toelichting bij de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang15.
De aanscherping van de beroepskracht-kindratio voor nuljarigen van 1
beroepskracht op 4 kinderen naar 1 beroepskracht op 3 kinderen heeft tot gevolg
dat het benodigde aantal beroepskrachten in de dagopvang met ongeveer 2.000 fte
stijgt. Vermenigvuldiging van dit aantal met de kosten van een fulltime
beroepskracht per jaar (conform CAO kinderopvang 2016-2017) leidt tot een
kostenpost van €83 mln. De versoepeling van de beroepskracht-kindratio voor
kinderen vanaf zeven jaar van 1 beroepskracht op 10 kinderen naar 1 beroepskracht
op 12 kinderen verkleint het aantal benodigde beroepskrachten in de buitenschoolse
opvang met ongeveer 1.400 fte. De geraamde besparing is €57 mln.
De vereiste inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers leidt tot een kostenpost van
€31 mln., waarvan €21 mln. voor de dagopvang en €10 mln. voor de buitenschoolse
opvang. De kosten van het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun
werkzaamheden worden bepaald door het aantal beroepskrachten (in fte) te
vermenigvuldigen met het aantal uur coaching per beroepskracht (10 uur per jaar,
zie bijlage 2) en het tarief van een pedagogisch beleidsmedewerker (conform CAO
kinderopvang 2016-2017). Daarnaast wordt het aantal uur voor de totstandkoming
en implementatie van pedagogische beleidsvoornemens (50 uur per jaar, zie bijlage
15

Kamerstukken II 2016/17, 34 597, nr. 3, p.11-12.

35

2) vermenigvuldigd met het aantal kindcentra en het tarief van een pedagogisch
beleidsmedewerker (conform CAO kinderopvang 2016-2017).
De kosten van het volgen van de ontwikkeling van kinderen en het streven naar een
doorlopende ontwikkellijn met de basisschool en de buitenschoolse opvang in de
dagopvang zijn geraamd op €9 mln. In de berekening van de kosten is er vanuit
gegaan dat deze maatregel gepaard gaat met extra indirecte uren voor
beroepskrachten. Deze extra uren zijn vermenigvuldigd met het tarief van een
beroepskracht. In onderstaande tabel wordt een overzicht gegeven van de totale
kostenmutaties.
Kosten x €mln.

2018

Dagopvang
Beroepskracht-kindratio 0-jarigen van 1 op 4 naar 1 op 3

83

Pedagogisch beleidsmedewerkers

21

Volgen ontwikkeling kinderen en doorlopende ontwikkellijn

9

Beroepskracht-kindratio 2-jarigen van 1 op 6 naar 1 op 8 (2015 doorgevoerd)

-44

Overige: opleidingseisen (ministeriële regeling)

10

Buitenschoolse opvang
Beroepskracht-kindratio vanaf 7 jaar van 1 op 10 naar 1 op 12

-57

Pedagogisch beleidsmedewerkers

10

Overige: vrijwilligers en opleidingseisen (ministeriële regeling

11

Het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang omvat meer maatregelen dan
opgenomen in deze algemene maatregel van bestuur. Het betreft de kosten
samenhangend met de voorgenomen aanpassingen in de opleidingseisen die gesteld
worden aan beroepskrachten in de kinderopvang (nog nader uit te werken in een
ministeriële regeling). In bovenstaande tabel worden de kosten die met deze
maatregelen gepaard gaan tevens weergegeven. Daarnaast worden ook de financiële
gevolgen van de gelijkschakeling van de beroepskracht-kindratio voor tweejarigen
meegenomen in het financiële beeld. Per 1 januari 2015 is voor horizontale groepen
met tweejarigen16 een ratio van 1 beroepskracht op 8 kinderen gaan gelden.17 Dit
vormde een versoepeling ten opzichte van de voorheen geldende ratio van 1
beroepskracht op 6 kinderen. In de brief van 17 juni 201418 is aangegeven dat de
financiële ruimte die hiermee gecreëerd werd, zal worden meegenomen in de inzet
op een kwaliteitsverhoging.
De verwachting is dat het totaal aan maatregelen vanuit het akkoord Innovatie en
Kwaliteit Kinderopvang zal leiden tot hogere kosten en daarmee een hogere uurprijs
in de dagopvang en lagere kosten en een lagere uurprijs in de buitenschoolse
opvang. De wijzigingen in de kosten voor de dagopvang en buitenschoolse opvang
worden vertaald in een evenredige aanpassing van de maximum uurprijzen voor de
16

Met horizontale groepen wordt in deze geduid op groepen met enkel tweejarigen of enkel tweeen driejarigen.
17
Regeling van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 23 juni 2014, 20140000088925, tot aanpassing van de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 in
verband met de gelijkschakeling van kwaliteitseisen voor kinderopvang en peuterspeelzalen.
18
Kamerstukken II 2013/14, 31 322, nr. 243.

36

dagopvang (+€0,32) en de buitenschoolse opvang (-€0,26). Uitgangspunt is
namelijk dat de sector in staat wordt gesteld om de aanpassingen in de eisen vanuit
de eigen bekostiging te financieren. De aanpassingen in de uurprijzen volgend uit
het onderhavige besluit worden, tezamen met de reguliere indexering, verwerkt in
de wijziging van het Besluit kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018.
De verandering in tarieven die kinderopvangorganisaties hanteren en de aanpassing
van de maximum uurprijzen, vertalen zich in hogere uitgaven aan
kinderopvangtoeslag. Verwachting is dat de uitgaven aan kinderopvangtoeslag zullen
stijgen met €25 mln. in 2018 en aflopen naar €19 mln. structureel. Tijdens de
parlementaire behandeling van het Belastingplan 2016 is besloten dat vanaf 2017
nog eens €200 mln. structureel wordt geïnvesteerd in de kinderopvang. Vanaf 2018
wordt een deel van deze middelen ingezet voor de financiering van de hogere
uitgaven aan kinderopvangtoeslag vanuit aanpassingen in de maximum uurprijzen
die voortvloeien uit de maatregelen vanuit het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang.19
3.2 Gevolgen voor de regeldruk
De maatregelen uit het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang (die hun beslag
krijgen in onderhavige algemene maatregel van bestuur en een ministeriële
regeling) hebben geen regeldrukeffecten voor burgers. Voor de organisaties leiden
de maatregelen tot hogere kosten en tot een evenredige aanpassing van de
maximum uurprijzen, zoals in de vorige paragraaf aangegeven. Met deze verhoging
van de maximum uurprijzen worden organisaties in staat gesteld de kosten als
gevolg van de maatregelen zelf te dragen.
Naast bovenstaande toename in de kosten betekent de verwerking van de
maatregelen uit het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang in wet- en
regelgeving dat organisaties kennis moeten nemen van deze wijzigingen en dat zij
hun pedagogisch beleidsplannen dienen aan te passen en de inroostering van
beroepskrachten dienen te wijzigen. De diverse aspecten van het akkoord Innovatie
en Kwaliteit Kinderopvang leiden tot zowel toename als afname van de regeldruk. In
totaal leidt het pakket per saldo tot een toename van de structurele regeldruk met
€0,5 mln. per jaar.
Een aantal van deze regeldrukeffecten zal pas als gevolg van een ministeriële
regeling optreden, maar wordt, omdat het onderdeel uitmaakt van het akkoord
Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang in de onderstaande regeldrukeffecten
meegenomen. Bij onderstaande regeldrukeffecten geldt dat er variatie is in het
aantal uren dat per kindercentrum of peuterspeelzaal voor de desbetreffende
activiteit nodig is. Bij de berekening is daarom telkens uitgegaan van een gemiddeld
aantal uren.
Organisaties moeten eenmalig kosten maken om kennis te nemen van de
wijzigingen in de regelgeving. Daarnaast leidt de uitwerking van de pedagogische
doelen in dit besluit eenmalig tot aanpassing van pedagogische plannen. Hier geldt
dat de uren die noodzakelijk zijn voor de aanpassing van de plannen afhankelijk zijn
van de wijze waarop het plan is vormgegeven. In totaal leidt dit naar schatting tot
€0,3 mln. incidentele regeldruk.

19

Kamerstukken II 2015/16, 31 322, nr. 303.

37

Er zijn structurele regeldrukeffecten als gevolg van a) het wijzigen van de plicht tot
het doen van risico-inventarisaties in het hebben van een veiligheids- en
gezondheidsbeleid; b) het introduceren van de plicht tot het hebben van een
opleidingsplan en een mentor, en c) wijzigingen die gevolgen hebben voor de
inroostering van beroepskrachten. Opgeteld leidt dit structureel tot een verhoging
van de regeldruk met ca. €0,5 mln. per jaar. Hieronder wordt dit kort toegelicht.
Het schrappen van de verplichting om jaarlijks een risico-inventarisatie te doen en
de nieuwe eis om het veiligheids- en gezondheidsbeleid op te stellen en actueel te
houden leidt tot een besparing op de regeldruk. Hierbij is ervan uitgegaan dat voor
het veiligheids- en gezondheidsbeleid gemiddeld eens per drie jaar de inspanning
noodzakelijk is die momenteel jaarlijks wordt geleverd. Dit is een gemiddelde. Er
zullen locaties zijn waar een kleinere besparing gerealiseerd wordt en locaties waar
een grotere besparing gerealiseerd wordt. Bovendien leidt deze aanpassing naar
verwachting tot een daling van de door organisaties ervaren regeldruk. Geraamd is
dat de wijzigingen op het gebied van risico-inventarisatie en veiligheids- en
gezondheidsbeleid leiden tot een besparing in de regeldruk van ca. €13,3 mln. per
jaar.
In het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang is opgenomen dat alle houders
een opleidingsplan dienen te hebben. Het voornemen is om dit middels een
ministeriële regeling te regelen. Geraamd wordt dat hierdoor de regeldruk met €1,7
mln. per jaar zal stijgen.
Met dit besluit wordt de mentor geïntroduceerd: een vast aanspreekpunt voor
ouders om de ontwikkeling van het kind te bespreken. Organisaties moeten een
mentor aanwijzen en aan ouders en kind laten weten wie de mentor van het kind is.
De verplichting tot het hebben van een mentor leidt tot een toename van de
regeldruk van naar schatting €11,6 mln. per jaar.
Een aantal kwaliteitseisen met een effect op de inroostering van beroepskrachten
wordt gewijzigd. Zo wordt de huidige drie-uursregeling aangepast, waardoor het
afwijken van de beroepskracht-kindratio op voorhand voor ouders duidelijker is. De
vaste gezichteneis voor baby’s wordt strenger (van 3 naar 2) en de beroepskrachtkindratio voor de buitenschoolse opvang en voor groepen met baby’s wordt
gewijzigd. Ook de eis dat er altijd een volwassene aanwezig is met een geldig kinder
EHBO-certificaat en de verandering dat vrijwilligers niet meer formatief mogen
worden ingezet hebben hun effect op de inroostering van beroepkrachten. Deze
maatregelen maken dat organisaties de inroostering van de beroepskrachten moeten
wijzigen. Dit leidt tot een toename in de regeldruk ter grootte van ca. €0,5 mln. per
jaar.
3.3 Gevolgen voor het toezicht en de handhaving
De wijzigingen in de kwaliteitseisen, zoals deze worden doorgevoerd met dit besluit
hebben voor het toezicht en de handhaving directe consequenties. Het toezicht en
de handhaving moet per 1 januari 2018 (de beoogde inwerkingtredingsdatum voor
de nieuwe eisen) werken met de nieuwe eisen. Om GGD’en en gemeenten voor te
bereiden op veranderingen in het toezicht en de handhaving als gevolg van de
maatregelen in dit besluit is een projectgroep bij GGD GHOR Nederland
samengesteld. Deze projectgroep past het toezichtinstrumentarium aan op de
wijzigingen in dit besluit (en de ministeriële regeling) en zorgt voor de communicatie
hierover en de implementatie hiervan bij de GGD‘en en gemeenten. Daarnaast

38

worden de wijzigingen in de kwaliteitseisen verwerkt in de ondersteunende
toezichtinstrumenten.
Bij de uitvoeringstoetsen is naar voren gekomen dat de gewijzigde kwaliteitseisen
ook gevolgen hebben voor de kosten van het toezicht. Het gaat om een raming van
€ 711.895 incidenteel in 2018 en € 1.758.380 structureel vanaf 2018 (voor nadere
toelichting, zie Hoofdstuk 4. Resultaten uitvoeringstoetsen).
Hoofdstuk 4. Resultaten uitvoeringstoetsen
Uitvoeringstoetsen zijn uitgebracht door GGD GHOR NL, de VNG, de Inspectie van het
Onderwijs (Inspectie) en DUO. Hieronder worden de uitkomsten van deze
uitvoeringstoetsen geschetst en wordt aangegeven wat er met de aanbevelingen uit de
uitvoeringstoetsen is gedaan.
GGD GHOR NL en VNG
GGD GHOR NL en VNG achten onderhavig besluit uitvoerbaar indien het besluit geruime
tijd voor de beoogde datum voor de inwerkingtreding van het besluit wordt
gepubliceerd. De partijen geven aan deze tijd nodig te hebben om toezichthouders en
handhavers goed voor te bereiden op het toezicht op de nieuwe eisen. In de planning is
voorbereidingstijd voorzien. Beoogd is om het besluit uiterlijk 1 juli 2017 te publiceren.
De beoogde inwerkingtredingsdatum van het overgrote deel van het besluit is 1 januari
2018. Voor de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers wordt een latere datum,
namelijk 1 januari 2019, wenselijk geacht.
GGD GHOR NL en VNG geven in hun uitvoeringstoetsen beide een aantal algemene
aandachtspunten en een aantal artikelsgewijze opmerkingen mee. Hieronder wordt
nader ingegaan op de meest belangrijke aandachtspunten van de toezichtpartijen. De
artikelsgewijze opmerkingen van partijen zijn daar waar mogelijk verwerkt. In zijn
algemeenheid wordt op dit punt opgemerkt dat nog samen met de toezichtpartijen wordt
bezien hoe de kwaliteitseisen in onderhavig besluit vertaald kunnen worden in het
toezichtkader zodat toezichthouders en handhavers hier in de praktijk mee uit de voeten
kunnen.
GGD GHOR NL en de VNG constateren in hun uitvoeringstoets dat een aantal eisen in
onderhavig besluit zodanig zijn geformuleerd dat zij niet per voorziening, maar per
houder zullen gelden. Het gaat hierbij om de eisen aan de inzet van pedagogisch
beleidsmedewerkers, het pedagogisch beleidsplan en het veiligheids- en
gezondheidsbeleid. De toezichtpartijen geven aan dat het huidige toezicht per
kindercentrum of peuterspeelzaal plaatsvindt en dat het stellen van eisen op
houderniveau een wijziging in de toezichtsystematiek vergt. Zo is het bij een eis op
houderniveau niet bij voorbaat duidelijk bij welke gemeente de handhaving belegd is
indien een houder kindercentra of peuterspeelzalen in meerdere gemeenten heeft.
In reactie op het bovenstaande aandachtspunt wordt allereerst aangegeven dat het niet
de bedoeling is dat de eisen aan het pedagogisch beleidsplan en het veiligheids- en
gezondheidsbeleid op houderniveau gaan gelden. Het is wenselijk dat iedere voorziening
over een eigen pedagogisch beleidsplan en veiligheids- en gezondheidsbeleid beschikt
die zijn toegesneden op de betreffende voorziening. Op grond van de uitvoeringstoetsen
door de toezichtpartijen is dit verhelderd in de tekst en de toelichting op de bepalingen
omtrent het pedagogisch beleidsplan en het veiligheids- en gezondheidsbeleid. Ten
aanzien van de pedagogisch beleidsmedewerker is wel een eis op houderniveau
voorzien. Hier is voor gekozen om ruimte voor maatwerk te bieden aan houders. Bij een
eis op houderniveau kan de houder zelf de afweging maken om de pedagogisch
39

beleidsmedewerker meer in te zetten op locatie x dan op locatie y, bijvoorbeeld omdat
locatie x pas geopend is en er daarom extra aandacht voor de pedagogische praktijk
gewenst is. Daarbij geldt overigens wel de randvoorwaarde dat iedere pedagogisch
medewerker jaarlijks gecoacht wordt door een pedagogisch beleidsmedewerker. De eis
aan de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers vergt, zoals de toezichtpartijen
terecht constateren, een wijziging in de manier waarop op dit moment toezicht wordt
gehouden. Deze wijziging in de toezichtsystematiek moet nog nader worden uitgewerkt.
Beoogd is om de eisen aan de pedagogisch beleidsmedewerker per 1 januari 2019 in
werking te laten treden. Deze inwerkingtredingsdatum biedt de toezichthoudende
partijen voldoende ruimte om de benodigde wijzigingen in de toezichtsystematiek nader
uit te werken en te implementeren.
Ten aanzien van de concretisering van de pedagogische doelen in onderhavig besluit
stelt GGD GHOR NL de vraag of de wijze van concretisering, zoals deze is opgenomen in
de artikelen 2, 11 en 19a van onderhavig besluit, toegevoegde waarde heeft. GGD
GHOR NL stelt dat de concretisering nu limitatief is geformuleerd en dat deze daarmee
te beperkend is. Bovendien pleit GGD GHOR NL er voor om doelen voor de ontwikkeling
van het kind op te nemen en niet doelen voor het handelen van beroepskrachten. De
stelling dat de concretisering nu limitatief is geformuleerd wordt niet gedeeld. Met de
passage ‘in ieder geval’ in de aanhef van de betreffende artikelen wordt benadrukt dat er
geen sprake is van een limitatieve opsomming. Ook het pleidooi voor een concretisering
in de vorm van ontwikkeldoelen voor kinderen wordt niet gevolgd. De pedagogische
doelen die met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang in de Wko worden
opgenomen, richten zich op het handelen van beroepskrachten en vormen geen
ontwikkeldoelen voor kinderen. Daarom is er voor gekozen om de concretisering in
onderhavig besluit ook vorm te geven te vanuit het handelingsperspectief van
beroepskrachten.
Verder wijst GGD GHOR NL in haar uitvoeringstoets op de gevolgen van de gewijzigde
kwaliteitseisen voor de kosten van het toezicht. De GGD GHOR NL geeft aan dat er door
de wijzigingen in de kwaliteitseisen implementatiekosten moeten worden gemaakt en
dat de structurele toezichtkosten zullen toenemen. Naar aanleiding van de
uitvoeringstoets heeft SZW GGD GHOR NL verzocht om een nadere raming van de extra
kosten aan te leveren. Deze raming is door GGD GHOR NL aangeleverd en besproken
met SZW. De gesprekken hebben geleid tot een raming van € 711.895 incidenteel in
2018 en € 1.758.380 structureel vanaf 2018. De incidentele kosten zijn
implementatiekosten van het toezicht op de nieuwe eisen. De structurele kosten zijn het
gevolg van intensiever toezicht op de kern van de kwaliteitsverbetering: pedagogisch
beleid en veiligheid.
Inspectie
De Inspectie geeft aan positief tegenover het wettelijk verankeren en concretiseren van
de pedagogische doelen te staan. Het benoemen van pedagogische doelen biedt volgens
de Inspectie helderheid voor houders. Tevens onderstreept de Inspectie de inzet op
verdere professionalisering doormiddel van het stellen van eisen aan de inzet van
pedagogisch beleidsmedewerkers, de aanwijzing van een mentor voor de kinderen, het
volgen van de ontwikkeling van kinderen en de overdracht naar het onderwijs. Met de
eisen die zich richten op de betreffende aspecten wordt volgens de Inspectie een stap
gezet naar een betere ondersteuning in de ontwikkeling van kinderen binnen de
betreffende voorzieningen.

40

De Inspectie voorziet geen knelpunten vanuit onderhavig besluit voor haar toezichtrol,
mits het haalbaar is voor GGD’en en gemeenten om de benodigde wijzigingen in het
toezicht vanuit onderhavig besluit tijdig te implementeren. Wel constateert de Inspectie
een aantal punten in onderhavig besluit dat mogelijk nog nadere aandacht vergt. Op
deze punten wordt hieronder ingegaan.
De Inspectie wijst er op dat er in de nota van toelichting bij onderhavig besluit geen
relatie wordt gelegd met de eisen aan voorschoolse educatie en het toezicht daarop. De
Inspectie acht het waardevol om in de nota van toelichting het verband tussen de eisen
in onderhavig besluit en de eisen aan voorschoolse educatie nader te schetsen. Op de
eisen aan voorschoolse educatie wordt in de nota van toelichting niet ingegaan omdat
deze geen onderdeel uitmaken van onderhavig besluit maar in het Besluit
basisvoorwaarden kwaliteit voorschoolse educatie zijn opgenomen. De eisen aan
voorschoolse educatie vormen aanvullende eisen op de eisen in onderhavig besluit voor
kindercentra of peuterspeelzalen waar voorschoolse educatie plaatsvindt.
Ook acht de Inspectie het waardevol om in de nota van toelichting bij onderhavig besluit
bij de onderwerpen over het veiligheidsbeleid, en dan in het bijzonder bij het risico op
grensoverschrijdend gedrag door medewerkers, aandacht te besteden aan de meld- en
overlegplicht die medewerkers en houders hebben. Onderkend wordt dat de samenhang
tussen verschillende eisen die zich richten op de veiligheid voor kinderen belangrijk is.
Bij het op grond van het onderhavige besluit in het kader van het veiligheids- en
gezondheidsbeleid verplicht op te stellen plan van aanpak zal de houder tevens de in
artikelen 1.51b en 2.9b van de Wko verankerde meld- en overlegplicht in acht moeten
nemen. Indien sprake is van dusdanig grensoverschrijdend gedrag dat dit te kwalificeren
is als mishandeling of als zedenmisdrijf dan dient de houder overeenkomstig artikel
1.51b respectievelijk artikel 2.9b van de Wko te handelen. Er is echter voor gekozen de
toelichting bij onderhavig besluit te beperken tot de veiligheidseisen die vanuit
onderhavig besluit worden gesteld. De nota van toelichting is niet de aangewezen plaats
om de bekendheid van de meld- en overlegplicht te vergroten, aangezien met het
onderhavige besluit geen wijzigingen worden aangebracht in de meld- en overlegplicht.
Verder vraagt de Inspectie of de werking van de aangescherpte eisen voor de opvang
van baby’s ook zal worden gemonitord op uitvoerbaarheid. In reactie hierop wordt het
volgende aangegeven. De aangescherpte eisen voor de opvang van baby’s zijn in nauw
overleg met de betrokken branchepartijen vormgegeven. Daarbij is uitgebreid
stilgestaan bij de uitvoerbaarheid van de nieuwe eisen voor de praktijk. Richting de
beoogde inwerkingtreding van de nieuwe eisen voor de babyopvang per 1 januari 2018
wordt ingezet op een breed implementatietraject, waarin alle betrokken partijen worden
geïnformeerd en voorbereid op de wijzigingen in de kwaliteitseisen. Vanuit dit
implementatietraject zal tevens aandacht worden besteed aan de uitvoerbaarheid van de
nieuwe eisen.
Voorts constateert de Inspectie enkele discrepanties in de bepalingen omtrent het
dagritme en de herkenbaarheid van ruimtes en personen op een kinderdagverblijf of een
peuterspeelzaal en de bepalingen omtrent het dagritme en de herkenbaarheid van
ruimtes en personen voor de buitenschoolse opvang. De Inspectie vraagt waarom dit
onderscheid wordt gemaakt en wijst er op dat hier geen specifieke aandacht aan wordt
besteed in de nota van toelichting bij onderhavig besluit. De constatering dat er
verschillen bestaan tussen de eisen voor kinderopvang of peuterspeelzaalwerk en
buitenschoolse opvang op de betreffende onderdelen in onderhavig besluit is juist.
Opgemerkt wordt dat dit onderscheid reeds wordt gemaakt in de huidige kwaliteitseisen
41

en derhalve niet nieuw is. Het onderscheid ten aanzien van deze eisen betreft een
bewuste keuze. Voor de jongste kinderen is de herkenbaarheid van ruimtes en personen
cruciaal voor het creëren van een vertrouwd gevoel en de hechting. Hoewel deze
belangen ook voor oudere kinderen een belangrijke rol spelen, zijn voor hen niet meer
dermate strenge eisen aan de herkenbaarheid van ruimtes en personen gewenst.
Daarom gelden voor de buitenschoolse opvang nu een aantal eisen niet die voor de
kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk wel gelden. Dit geldt bijvoorbeeld voor de eis
dat een kind gedurende de week in ten hoogste twee verschillende stamgroepruimtes
opgevangen wordt. In de nota van toelichting is een passage opgenomen waarin de
keuze voor het onderscheid tussen de betreffende eisen voor kinderopvang of
peuterspeelzaalwerk en buitenschoolse opvang nader wordt toegelicht.
Tot slot doet de Inspectie in haar uitvoeringstoets artikelsgewijs nog enkele
tekstsuggesties. Deze suggesties zijn zo veel mogelijk verwerkt.
DUO
DUO constateert dat op basis van onderhavig besluit geen noemenswaardige proces- en
systeemtechnische aanpassingen in de Gemeenschappelijke Inspectie Ruimte (GIR) of
het Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzaalwerk (LRKP) benodigd zijn en
acht onderhavig besluit dan ook uitvoerbaar. Wel wijst DUO er op dat het niet uit te
sluiten is dat door de gebruikersorganisaties (GGD-en en gemeenten) naar aanleiding
van dit besluit wensen tot aanpassing van het systeem kunnen worden ingediend. Indien
hiervan sprake is, zal DUO deze wensen behandelen conform de standaardprocedures
voor aanpassingen in de systemen.
Hoofdstuk 5. Resultaten internetconsultatie
Het conceptbesluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk is van 5 december
2016 tot en met 9 januari 2017 opengesteld voor internetconsultatie. De consultatie
heeft geleid tot 119 reacties, afkomstig van diverse kindercentra, peuterspeelzalen,
pedagogisch medewerkers, gemeenten en de ING Bank.
Veel respondenten geven aan het akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang, dat
mede ten grondslag ligt aan de aanpassingen in de kwaliteitseisen die middels
onderhavig besluit worden getroffen, te onderschrijven. Over een aantal onderdelen van
onderhavig besluit zijn de respondenten overwegend positief. Dit betreffen onder andere
de volgende onderdelen van het besluit: meer aandacht voor ontwikkelingsgericht
werken, de introductie van mentorschap, permanente educatie, coaching door een
pedagogisch beleidsmedewerker. Ondernemers zijn positief over bovenstaande
onderdelen, omdat deze maatregelen pedagogisch medewerkers meer kennis,
vaardigheden en handvatten bieden om hun handelen beter te maken en zichzelf verder
te ontwikkelen. Andere onderdelen waar overwegend positief op wordt gereageerd zijn
de aanpassingen in veiligheids- en gezondheidsbeleid en de EHBO-eis, die stelt dat er
altijd een volwassene aanwezig moet zijn die over een kinderEHBO-certificaat beschikt.
Ondernemers zijn hier positief over, omdat dit de veiligheid en gezondheid van de
kinderen binnen de kinderopvang en het peuterspeelzaalwerk stimuleert.
De reacties van de respondenten hebben betrekking op verschillende onderdelen van het
besluit. In het onderstaande wordt ingegaan op de opmerkingen over de verschillende
onderdelen en worden deze voorzien van een reactie.
Het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor baby’s

42

De meeste opmerkingen worden gemaakt over de aanscherping van de beroepskrachtkindratio voor baby’s. Verschillende ondernemers geven aan dat ze het belang van het
aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor baby’s niet of in mindere mate zien,
onder andere omdat proceskwaliteit (interactievaardigheden van medewerkers en de
kwaliteit van de leefomgeving) belangrijker is dan structurele kwaliteit (een voorbeeld
van een structureel kwaliteitsaspect is de beroepskracht-kindratio). Daarnaast stellen
een aantal ondernemers dat het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio als gevolg
heeft dat babyopvang te duur wordt. Zij stellen dat babyopvang voor ondernemers niet
meer rendabel zal zijn, omdat er geen aparte uurprijs is. Ook geven ondernemers als
opmerking mee dat de kosten van de aanscherping van de beroepskracht-kindratio
zullen zorgen voor minder omzet. De gemaakte kosten dienen te worden verrekend in
de uurprijs, wat mogelijk leidt tot minder bereik onder ouders.
In reactie hierop wordt aangegeven dat in het akkoord met de partijen uit de sector de
aanscherping van 1 beroepskracht op 4 baby’s naar 1 beroepskracht op 3 baby’s is
afgesproken. Zowel proceskwaliteit (interactievaardigheden van medewerkers en de
kwaliteit van de leefomgeving) als structurele kwaliteit (beroepskracht-kind ratio) zijn
belangrijk voor de kwaliteit van de kinderopvang. Het aanscherpen van de
beroepskracht-kindratio voor baby’s zorgt ervoor dat pedagogisch medewerkers meer
tijd en aandacht kunnen besteden aan individuele baby’s. Daarnaast zorgt een strengere
beroepskracht-kindratio ervoor dat pedagogische medewerkers meer ondersteunende
aanwezigheid kunnen bieden en zich meer kunnen richten op de ontwikkeling van de
baby. Het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor baby’s stimuleert dus naast
de structurele kwaliteit ook de proceskwaliteit. Daarom is het in het belang van de
ontwikkeling van baby’s om de beroepskracht-kindratio aan te scherpen.
Om de maatregelen binnen IKK, waaronder het aanscherpen van de beroepskrachtkindratio voor baby’s, mogelijk te maken, zal de maximale uurprijs van de dagopvang
middels aanpassing van het Besluit kinderopvangtoeslag worden verhoogd. Hierdoor
wordt de sector in staat gesteld om de aanpassingen in de eisen vanuit de eigen
bekostiging te financieren. De hogere kostprijs zal leiden tot een hogere uurprijs voor
ouders. Om dit te compenseren wordt er vanaf 2017 tevens structureel 200 miljoen
geïnvesteerd in de kinderopvangtoeslag. Hierdoor worden de effecten voor ouders
geminimaliseerd.
Een zorg van ondernemers die hier mee samenhangt is dat ondernemers zich vanwege
de kosten van babyopvang voornamelijk gaan richten op peuters, waardoor de
babyopvang op den duur zal verdwijnen. In reactie hierop wordt aangegeven dat de
opvang van baby’s in de huidige situatie al duurder is dan de opvang van peuters. Deze
verschillen in kosten worden in het huidige besluit iets versterkt. Partijen uit de sector
hebben een akkoord afgesloten waarin wordt aangegeven dat de aanscherping voor de
baby’s noodzakelijk is vanwege de benodigde kwaliteitsimpuls.
Overwegende dat een eenvormige vergoeding voor kinderopvang in combinatie met de
aanscherping van de beroepskracht-kindratio op termijn mogelijk kan leiden tot een te
sterke druk op ondernemers en daarmee tot druk op de opvang van bepaalde
leeftijdsgroepen is afgesproken dat er een onderzoek zal komen naar de kostprijs van
kinderopvang voor kinderen van verschillende leeftijden.
Daarnaast stellen ondernemers dat de aanscherping van de beroepskracht-kindratio
gevolgen heeft voor de doorstroom. Zij stellen dat door het verlagen van het maximaal
aantal op te vangen 0-jarigen per groep, ondernemers in meer groepen baby’s zullen
moeten opvangen om doorstroom te kunnen garanderen. Mede naar aanleiding van de
reacties op de internetconsultatie is in overleg met alle betrokken partijen uit de sector
43

het rekenschema (van bijlage 1) aangepast. Door deze aanpassingen zijn er
mogelijkheden gecreëerd om meer baby’s per groep op te vangen indien er ook meer
pedagogische medewerkers worden ingezet op een groep.
Een andere opmerking van ondernemers is dat de aanscherping van de beroepskrachtkindratio niet door alle organisaties kan worden gecompenseerd vanuit de versoepeling
van de beroepskracht-kindratio in de buitenschoolse opvang. Zij geven aan dat niet alle
ondernemers buitenschoolse opvang aanbieden en dat de winst uit de buitenschoolse
opvang niet de meerkosten in de dagopvang compenseert. In reactie hierop wordt
aangegeven dat het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor baby’s in de
dagopvang losstaat van de versoepeling van de beroepskracht-kindratio in de
buitenschoolse opvang. Ook voor ondernemers die geen buitenschoolse opvang
aanbieden, geldt dat de maximale uurprijs van de dagopvang omhoog gaat. Zij kunnen
op die manier de kosten voor het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor de
baby’s compenseren.
Tot slot wordt aangegeven dat het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio ook
gevolgen heeft voor de groepsindeling. Ondernemers geven aan dat zij vanuit
kostenoverweging vaker zullen gaan voor verticale groepen in plaats van horizontale
groepen, omdat een babygroep te duur wordt. Hierdoor zullen baby’s meer gezichten
zien in plaats van minder, zullen de groepen groter worden en zal dit leiden tot meer
onrust. Bovendien, zo stellen zij, zorgt dit voor minder keuzevrijheid voor ouders, omdat
zij niet meer kunnen kiezen tussen horizontale en verticale groepen. In reactie hierop
kan het volgende gemeld worden. Wat betreft de groepsindelingen geldt dat
ondernemers zelf kunnen beslissen hoe zij groepen willen indelen. Aangenomen is dat
ondernemers de verhoging van de kosten in de tarieven doorberekenen. De wijzigingen
in de tarieven voor de dagopvang worden vervolgens vertaald in een evenredige
verhoging van de maximum uurprijzen voor de dagopvang. De sector wordt dus in staat
gesteld om de aanpassingen in de eisen voor babyopvang vanuit de eigen bekostiging te
financieren.
Hoewel de bovenstaande opmerkingen laten zien dat de meeste ondernemers kritisch
zijn over het aanpassen van de beroepskracht-kindratio stelt een pedagogisch
medewerker in haar reactie dat zij de aanpassing als positief ervaart, omdat ze in haar
werk ondervindt wat het met kinderen doet als er op sommige moment handen te kort
zijn op de groep.
Versoepelen beroepskracht-kindratio voor de oudste kinderen in de buitenschoolse
opvang
De ondernemers hebben opmerkingen gemaakt over de versoepeling van de
beroepskracht-kindratio voor de oudste kinderen in de buitenschoolse opvang. Deze
maatregel gaat volgens de ondernemers ten koste van de kwaliteit. Zo geeft een
ondernemer aan dat de werkdruk in de buitenschoolse opvang nu al hoog is en deze
maatregel de werkdruk zal doen laten toenemen. De regering acht voor de oudste
kinderen in buitenschoolse opvang versoepeling mogelijk. Oudere kinderen in de
buitenschoolse opvang zijn steeds zelfstandiger. De afhankelijkheid van intensieve
begeleiding door een beroepskracht is hierdoor minder groot.
Een andere opmerking die ondernemers delen is dat het financiële voordeel dat wordt
beoogd door de maatregel niet altijd haalbaar is. Zij geven aan dat de meeste kinderen
in de buitenschoolse opvang tussen de 4 en 7 jaar zijn. Het aantal kinderen dat 8 jaar of
ouder is lager. Aangezien de versoepeling een financieel voordeel geeft aan de groepen
44

met kinderen van 8 jaar of ouder, stellen de ondernemers dat zij weinig financieel
voordeel halen uit deze maatregel. In reactie hierop wordt aangegeven dat bij het
doorrekenen van de opbrengsten van deze maatregel rekening is gehouden met het
aantal kinderen in de leeftijd 4 tot 7 jaar ten opzichte van het aantal kinderen van 8 jaar
of ouder. Het financiële voordeel is bij zowel horizontale groepen met kinderen in de
leeftijd van 7 tot 12 jaar als bij verticale groepen met kinderen in de leeftijd van 4 tot 12
jaar haalbaar. Bij horizontale groepen gaat het om een versoepeling van 1 op 10 naar 1
op 12. Bij verticale groepen gaat het om een versoepeling van 1 op 10 naar 1 op 11 (dit
is een combinatie van de ratio van 1 op 10 voor vier- tot zevenjarigen en de ratio van 1
op 12 voor zeven- tot twaalfjarigen). Doordat bij verticale groepen van 1 op 10 naar 1
op 11 wordt gegaan gaan, is de versoepeling ook voor kleine organisaties realiseerbaar.
Inzet pedagogisch beleidsmedewerker
Over de inzet van de pedagogisch beleidsmedewerker worden verschillende
opmerkingen gemaakt en een paar vragen gesteld. De meest gestelde vraag is waarom
er voor een pedagogisch beleidsmedewerker gekozen wordt, terwijl er ook andere
mogelijkheden voor coaching bestaan (bijvoorbeeld coaching door meer ervaren mbomedewerkers). In reactie hierop kan het volgende gemeld worden. Er is gekozen voor
een pedagogisch beleidsmedewerker met een hbo-profiel, omdat een hbo-profiel het
beste aansluit bij de beoogde taak, namelijk het schrijven en implementeren van
pedagogisch beleid en het coachen van pedagogische medewerkers. Pedagogische
medewerkers met een mbo-achtergrond kunnen op verschillende manieren doorgroeien
naar deze functie. Een van de opties is het volgen van een hbo-opleiding. De beoogde
inwerkingtreding van de verplichte inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers is 1
januari 2019. Hierdoor hebben houders voldoende tijd om pedagogisch
beleidsmedewerkers aan te nemen en/of pedagogische medewerkers te laten bijscholen
voor de functie van pedagogisch beleidsmedewerker.
Verder hebben respondenten aangegeven dat 50 uur niet op te brengen is voor kleine
ondernemingen, omdat dit te veel financiële consequenties met zich meebrengt. In
reactie hierop wordt aangegeven dat de financiële consequenties die de inzet van een
pedagogisch beleidsmedewerker met zich meebrengen, worden gecompenseerd door
een evenredige verhoging van de maximum uurprijs. Dit geldt zowel voor grote als
kleine ondernemingen.
Een andere vraag van ondernemers is waarom er per vestiging 50 uur per jaar een
pedagogisch beleidsmedewerker dient te worden ingezet en waarom dit niet naar rato
van de openingstijden is.
In reactie hierop wordt aangegeven dat de eis geformuleerd is op houderniveau. De
houder kan de inzet dus zelf verdelen over de verschillende kindercentra. Het aantal
uren dat de houder aan de totstandkoming en implementatie van pedagogische
beleidsvoornemens moet besteden bedraagt 50 uur maal het aantal kindercentra dat de
houder exploiteert. Als de houder 1 kindercentrum heeft dan zal er op dat kindercentrum
dus 50 uur aan pedagogische beleidsvorming moeten worden besteed. Heeft de houder
meer kindercentra dan kan hij de inzet zelf verdelen.
Tot slot geeft een gemeente aan dat de huidige maatregel stelt dat een pedagogische
beleidsmedewerker zowel moet coachen als moet verzorgen. De gemeente stelt dat deze
taken niet tegelijkertijd zijn uit te voeren en in strijd zijn met de wet. In reactie hierop
wordt vermeld dat voor het uitvoeren van de werkzaamheden van de pedagogisch
beleidsmedewerker geldt dat de pedagogisch beleidsmedewerker tijdens het coachen

45

tevens de taken dient te vervullen die een beroepskracht vervult. Dit is niet in strijd met
de wet, zoals de betreffende gemeente stelt.
Aantrekken van gekwalificeerd personeel
Respondenten geven aan dat er als gevolg van onder andere de crisis te weinig
gekwalificeerd personeel beschikbaar is op zowel mbo als hbo niveau. Zij geven aan dat
dit een aandachtspunt is voor het aantrekken van pedagogische medewerkers (mbo
niveau) in het kader van het aanscherpen van de beroepskracht-kindratio voor de baby’s
en het aantrekken van hbo’ers in verband met het inzetten van pedagogisch
beleidsmedewerkers.
De regering stelt dat het niet is uit te sluiten dat het voor individuele organisaties
moeilijk is om extra personeel aan te trekken, maar er zijn geen signalen dat een
aanscherping van de beroepskracht-kindratio voor baby’s leidt tot sectorbrede tekorten.
Naar schatting zijn er ruim 2000 extra fte nodig als gevolg van het aanscherpen van de
beroepskracht-kindratio voor baby’s. Deze fte’s kunnen deels worden ingevuld vanuit
boventallige beroepskrachten op de buitenschoolse opvang en deels door het aantrekken
van extra personeel. De beoogde inwerkingtreding van de verplichte inzet van
pedagogisch beleidsmedewerkers is 1 januari 2019. Door de extra tijd die de sector
krijgt, is de verwachting dat ondernemers voldoende tijd hebben om hbo’ers te werven
voor de functie van pedagogisch beleidsmedewerker.
Bouwtechnische aanpassingen als gevolg van gewijzigde eisen aan de personeelsinzet
Een aantal ondernemers geeft aan dat de eisen aan de personeelsinzet (aanpassingen
aan de beroepskracht-kindratio) leiden tot andere groepsindelingen. Hierdoor sluiten
groepsindelingen niet altijd meer aan bij de oppervlaktes van de groepsruimtes. Dit
vraagt in sommige gevallen om bouwtechnische aanpassingen die veel tijd en geld
kosten en bovendien in stedelijke gebieden qua ruimte niet mogelijk zijn. In reactie
hierop wordt het volgende vermeld. De m²-eis wordt per kind berekend. Hierbij geldt dat
alle passend ingerichte binnenspeelruimte in het kindercentrum wordt meegerekend. De
aanpassingen aan de beroepskracht-kindratio zijn van invloed op de personeelsinzet. Bij
gelijke kindaantallen is geen aanpassing in het aantal m2 nodig. Wel kan vanuit de
aanpassingen aan de beroepskracht-kindratio gekozen worden voor andere
groepsindelingen, waarbij ook aanpassingen in de ruimte-indeling wenselijk kunnen zijn.
Het is aan organisaties om hier nadere keuzes in te maken. Daarnaast is naar aanleiding
van de internetconsultatie het rekenschema aangepast. Hierdoor zijn er meer
mogelijkheden om de groepsindelingen hetzelfde te houden, waardoor bouwtechnische
aanpassingen niet nodig zijn. Hierbij geldt wel dat er meer personeel op de groep moet
worden ingezet.
Eisen aan de buitenruimte
Respondenten geven aan dat de buitenspeelruimte-eisen in sommige gevallen een
probleem vormen voor peuterspeelzalen. Zij stellen dat wanneer peuterspeelzalen in
scholen gevestigd zijn, het buitenspeelterrein (het schoolplein) niet gedurende de hele
opvangtijd beschikbaar is. Daarnaast stelt een gemeente dat er enkele
kinderopvangorganisaties zijn die een passende buitenruimte hebben die vrijwel
aangrenzend is aan het gebouw, maar niet helemaal. Zo moet er een stoep of
verkeersluwe straat worden overgestoken naar een passend ingerichte en kwalitatief
hoogwaardige buitenruimte. Deze praktijksituaties worden door de huidige omschrijving
onmogelijk gemaakt.
In reactie hierop zij vermeld dat de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zijn
voornemens voor de aanpassingen van de kwaliteitseisen op 20 november 2014 aan de
voorzitter van de Tweede Kamer heeft gestuurd (Kamerstukken II 2014/15, 31 322, nr.
46

263). Dit voorstel behelsde een verruiming van de eisen aan de buitenspeelruimte. In
dezelfde brief heeft de minister de partijen uit de sector verzocht om een gezamenlijk
advies. Op basis van het advies van de partijen is besloten om eerst middels pilots te
experimenteren met ruimere eisen aan de buitenspeelruimte alvorens besluiten worden
genomen over het al dan niet aanpassen van deze eisen. Uit een aantal opmerkingen
van respondenten blijkt niet alleen dat de huidige eisen aan de buitenspeelruimte
knellen, maar tevens dat er onduidelijkheid bestaat over de huidige eisen aan de
buitenspeelruimte. In overleg met de betrokken sectorpartijen zal worden bezien hoe de
huidige eisen aan de buitenspeelruimte verduidelijkt kunnen worden.
Gebrekkige groepsstabiliteit wordt niet opgelost
Sommige respondenten geven aan dat met het huidige voorstel voor aanpassingen het
probleem van gebrekkige groepsstabiliteit niet wordt opgelost. Zo geeft een gemeente
aan dat kleine contracten en een hoog personeelsverloop de belangrijkste redenen zijn
voor zorg en ontevredenheid van ouders en een grote invloed hebben op de kwaliteit. Er
zijn in de huidige regelgeving geen mogelijkheden om de ondernemers hierop aan te
kunnen spreken. In reactie hierop wordt aangegeven dat onder stabiliteitseisen alle
eisen worden verstaan die te maken hebben met de vertrouwdheid van personen en
ruimtes in de kinderopvang. Er is afgesproken met de partijen uit de sector om voorlopig
geen aanpassingen in de huidige stabiliteitseisen door te voeren, maar eerst in pilots
aangepaste stabiliteitseisen te testen.
Vaste gezichtencriterium voor baby’s is niet haalbaar
Verschillende ondernemers geven aan dat het vaste gezichtencriterium niet haalbaar is,
omdat veel beroepskrachten parttime werken. Daarnaast is een zorg van ondernemers
wat de consequenties zijn als medewerkers uitvallen door ziekte. In reactie hierop
vermeldt de regering dat het vaste gezichten-criterium geldt per kind en niet per groep.
Het criterium houdt in dat er altijd een van de vaste gezichten aanwezig is op de groep
van het betreffende kind. Dit betekent niet dat er geen andere beroepskrachten
aanwezig mogen zijn. Het gaat erom dat er voor een kind altijd ten minste 1 vertrouwd
gezicht aanwezig is. De meeste baby’s komen niet meer dan 2 dagen naar de opvang.
Voor deze groep zal de invulling van het vaste gezichten-criterium daarom geen grote
vraagstukken opleveren. Het aangescherpte vaste gezichten-criterium vergt wel
maatwerk voor baby’s die meer dan 2 dagen naar de opvang komen.
Administratieve regeldruk
Ondernemers vragen zich af of de maatregelen in het besluit niet leiden tot extra
administratieve regeldruk. In reactie hierop wordt aangegeven dat zoals ook wordt
toegelicht in paragraaf 3.2 van onderhavig besluit, het pakket maatregelen uit het
akkoord Innovatie en Kwaliteit Kinderopvang in totaal leidt tot een beperkte toename
van de structurele regeldruk met circa € 0,5 miljoen per jaar. Om een zo volledig
mogelijk beeld te schetsen zijn in dit totaalsaldo ook toekomstige aanpassingen in een
ministeriële regeling opgenomen. Bij deze regeldrukeffecten geldt dat er variatie is in
het aantal uren dat voor de verschillende activiteiten nodig is. Daarom is telkens van
een gemiddeld aantal uren uitgegaan. Opgemerkt wordt dat in het akkoord innovatie en
kwaliteit kinderopvang met de partijen is afgesproken om pilots innovatieve opvang te
starten, waarin wordt nagegaan welke mogelijkheden er zijn om door maatwerk
innovatie en pedagogische kwaliteit te versterken.
Verduidelijken van het veiligheidsbeleid
Een gemeente geeft aan dat in de huidige systematiek wel eisen worden gesteld aan het
opstellen en het kennisnemen van het veiligheidsbeleid, maar niet aan de uitvoering en
47

het effectief en adequaat zijn van de maatregelen. Op basis van deze opmerking is in
het voorstel explicieter gemaakt dat het veiligheidsbeleid adequaat moet zijn.
Het huidige voorstel is te gedetailleerd
Een aantal ondernemers geeft aan dat het van belang is dat bij de verbetering van
kwaliteit en de invulling van de mentorfunctie, het vaste gezichten-criterium etc. op
maatwerk wordt gericht en niet op het dwingend stellen van regels. Meer in het
algemeen is de ING-bank bovendien van mening dat de regels voor de personeelsinzet
te gedetailleerd zijn. In reactie hierop wordt vermeld dat bij de herijking van de
kwaliteitseisen bij iedere eis gekeken is hoe zo optimaal mogelijk maatwerk geboden
kan worden. In samenspraak met de partijen uit de sector is gekomen tot het huidige
voorstel. Daarnaast is er afgesproken om pilots op te zetten om meer ruimte voor
maatwerk te bieden. Wat betreft de regels voor de personeelsinzet, is in het akkoord
met de branchepartijen uit de sector de aanscherping van de beroepskracht-kindratio
voor de baby’s naar 1 op 3 afgesproken. Daarbij is afgesproken dat deze aanscherping
wordt verwerkt in huidige rekensystematiek. Naar aanleiding van de reacties op de
internetconsultatie is in overleg met betrokken sectorpartijen de tabel met de ratio’s (zie
bijlage 1) aangepast zodat meer ruimte voor maatwerk ontstaat.
Inwerkingstredingstermijn vergt teveel tegelijkertijd
Sommige respondenten merken op dat de aanpassingen van de kwaliteitseisen vragen
om een andere personeelsplanning, het aannemen van pedagogische
beleidsmedewerkers en in sommige gevallen ook om bouwtechnische aanpassingen.
Ondernemers geven aan dat dit te veel is om voor 1 januari 2018 te realiseren. De
regering merkt op dat niet alle wijzigingen in de kwaliteitseisen gelijktijdig in werking
zullen treden. De beoogde inwerkingtredingsdatum van de eisen aan de inzet van
pedagogisch beleidsmedewerkers is 1 januari 2019. Het voornemen is om de overige
wijzigingen in dit besluit per 1 januari 2018 in werking te laten treden. Het streven is om
het besluit uiterlijk op 1 juli 2017 te publiceren, waardoor organisaties een half jaar de
tijd hebben om zich voor te bereiden. Deze voorbereidingstijd wordt voldoende geacht
om eventuele aanpassingen in onder andere de personeelsplanning door te voeren.
Meer rust en stabiliteit in de sector
Ondernemers geven aan dat de maatregelen uit het onderhavig besluit veel onrust met
zich meebrengen, denk hierbij aan het overplaatsen van personeel, het aanpassen van
roosters en bouwkundige aanpassingen. Zij achten dit onwenselijk vanwege de onrustige
tijd die de sector achter de rug heeft. In reactie hierop wordt aangegeven dat het idee
van het onderhavige besluit is om de eisen vast te leggen in een algemene maatregel
van bestuur om zo te zorgen dat de eisen zijn onderworpen aan een uitgebreidere
democratische toets en meer stabiel zijn dan momenteel het geval is. Om rust te
creëren wordt er een uitgebreid implementatietraject opgezet, zodat ondernemers
voldoende tijd hebben om de eisen door te voeren in hun eigen organisatie.
Tot slot
Tot slot gaat een aantal reacties in op onderdelen van de wet- en regelgeving die niet
worden geraakt door onderhavig besluit. Dit betreft onder andere de opmerkingen over
de kwalificatie-eisen voor beroepskrachten, die op basis van onderhavig besluit zullen
worden verankerd in de Regeling Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen,
en de eisen aan voorschoolse educatie. De opmerkingen ten aanzien van de kwalificatieeisen voor beroepskrachten zullen worden meegenomen in de gesprekken over de
nadere uitwerking van de lagere regelgeving.

48

II. ARTIKELSGEWIJS
Hoofdstuk 1. Algemene begrippen
Artikel 1
Dit artikel definieert de begrippen voor dit besluit en de daarop berustende bepalingen.
Op dit punt wordt aandacht besteed aan de begrippen die nadere toelichting behoeven.
Onder het begrip 'AMHK' wordt het advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling als bedoeld in artikel 4.1.1 van de Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 verstaan. Opgemerkt zij dat het AMHK inmiddels in de praktijk de
naam 'Veilig Thuis' draagt met als ondertitel 'advies- en meldpunt huiselijk geweld en
kindermishandeling'. In het onderhavige besluit blijft het begrip AMHK gehanteerd,
aangezien aangesloten wordt bij het Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling en de verwijzing in dat besluit naar het advies- en meldpunt
huiselijk geweld en kindermishandeling als bedoeld in artikel 4.1.1 van de Wet
maatschappelijke ondersteuning 2015.
De begrippen 'basisgroep', 'peuterspeelzaalgroep' en 'stamgroep' verwijzen naar een
vaste groep kinderen in de buitenschoolse opvang, het peuterspeelzaalwerk
respectievelijk de dagopvang. Een peuterspeelzaalgroep is hoofdzakelijk, dat wil zeggen
voor het grootste deel van de tijd waarbinnen het peuterspeelzaalwerk plaatsvindt,
aanwezig in een 'peuterspeelzaalgroepruimte'. Een stamgroep is hoofdzakelijk aanwezig
in een 'stamgroepruimte'. Voor de buitenschoolse opvang geldt niet zoals bij de
dagopvang en het peuterspeelzaalwerk de eis dat de groep hoofdzakelijk in een
bepaalde ruimte aanwezig is en derhalve ontbreekt een soortgelijk begrip voor de
buitenschoolse opvang. Het begrip 'buitenschoolse opvang' is opgenomen in de Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen (hierna: Wko) en geldt derhalve ook
voor het onderhavige besluit20. Het begrip ‘dagopvang’ komt in de Wko niet voor en is
daarom in het onderhavige besluit gedefinieerd.
Hoofdstuk 2. Kwaliteitseisen dagopvang en buitenschoolse opvang
Paragraaf 1. Kwaliteitseisen dagopvang
Artikel 2
Dit artikel bevat een concretisering van de verschillende aspecten van verantwoorde
dagopvang, oftewel de zogenoemde pedagogische doelen, bedoeld in het met de Wet
van … tot wijziging van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen in
verband met de herijking en harmonisatie van enige kwaliteitseisen voor kindercentra en
peuterspeelzalen, de innovatie van die kwaliteitseisen en het aanpassen van enige eisen
aan de kwaliteit van voorschoolse educatie (Stb. …) (hierna: Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang) gewijzigde artikel 1.49, eerste lid, van de Wko. Evenals artikel 1.49,
eerste lid, van de Wko, is de concretisering in het onderhavige artikel gebaseerd op de
pedagogische doelen van Marianne Riksen-Walraven die in de sector algemeen erkend
zijn en ten grondslag liggen aan de pedagogische kaders die zijn opgesteld voor
kindercentra. Bij de uitwerking in dit artikel is aansluiting gezocht bij de door het
Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek (NCKO) ontwikkelde set van
20

Het begrip ‘buitenschoole opvang’ is opgenomen in de Wko met de (voor dit onderdeel) op 1
september 2016 in werking getreden Wet van 21 november 2015 tot wijziging van de Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen in verband met de totstandkoming van het
personenregister kinderopvang en peuterspeelzaalwerk en de mogelijkheid te komen tot meertalige
buitenschoolse opvang (Stb. 2015, 452).

49

observatieschalen om de interactievaardigheden van pedagogisch medewerkers in kaart
te brengen. Deze set met observatieschalen21 is gebaseerd op de pedagogische doelen
van Marianne Riksen-Walraven en onderscheidt zes interactievaardigheden waarover
pedagogisch medewerkers zouden moeten beschikken, te weten: sensitieve
responsiviteit, respect voor de autonomie van het kind, structureren en grenzen stellen,
praten en uitleggen, ontwikkelingsstimulering en begeleiden van interacties tussen
kinderen. De concretisering van de doelen in het onderhavige artikel 2 beoogt de
betekenis van verantwoorde dagopvang voor het dagelijks werk van houders en
beroepskrachten te verduidelijken en hen daarmee houvast te bieden voor het
pedagogisch handelen. Er worden handvatten geboden voor de opvangpraktijk die
tegelijkertijd voldoende ruimte bieden voor een eigen invulling van de pedagogische
doelen door de houder en beroepskrachten in samenspraak met de ouders. De
concretisering van de pedagogische doelstellingen is tevens van belang voor het gesprek
over de praktijkobservatie tussen de houder en de toezichthouder. Het huidige
observatie-instrument dat de toezichthouder gebruikt bevat reeds een uitwerking van de
pedagogische doelen van Marianne Riksen-Walraven. De afstand tussen de concrete
observatiecriteria in het instrument en de pedagogische doelen van Marianne RiksenWalraven, die tot het tijdstip van inwerkingtreding van de Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang alleen in de memorie van toelichting bij de oorspronkelijke Wet
kinderopvang22 en in beknopte vorm in artikel 7, eerste lid, onder a, van de Regeling
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 voorkwamen, is echter groot. Door de
pedagogische doelen in het onderhavige artikel te concretiseren kunnen de
toezichthouder en de houder de praktijkobservatie daaraan relateren en kan het gesprek
hierover en de verankering van het uiteindelijke oordeel in het inspectierapport
makkelijker verlopen.
De verschillende aspecten van verantwoorde dagopvang zijn opgenomen in de
onderdelen a tot en met d, van het onderhavige artikel. De opbouw van de vier
onderdelen is soortgelijk. Telkens is omschreven waar de houder zorg voor dient te
dragen en welk doel hij, en in praktijk de beroepskrachten die hier uitvoering aan zullen
geven, in het achterhoofd moeten houden. Bij de invulling van de verschillende
onderdelen dient de houder rekening te houden met de ontwikkelingsfase waarin
kinderen zich bevinden. Zo vereist het uitdagen van kinderen in de ontwikkeling van
bepaalde vaardigheden een andere aanpak bij baby’s dan bij peuters. De verschillende
aspecten van verantwoorde dagopvang verplichten de houder niet om een bepaald
resultaat te bereiken in de ontwikkeling van een kind, maar om een bepaalde inspanning
te leveren, bijvoorbeeld het stimuleren van de sociale vaardigheden van een kind. Of
een kind daadwerkelijk de bij de ontwikkelingsfase van het kind passende sociale
vaardigheden opdoet kan afhankelijk zijn van meer factoren dan alleen de inspanning
van de houder.
Artikel 3
Artikel 3, eerste lid, bepaalt dat elk kindercentrum dient te beschikken over een
pedagogisch beleidsplan en dat de houder er zorg voor dient te dragen dat er in de
dagopvang volgens het pedagogisch beleidsplan wordt gehandeld. Het pedagogisch
beleidsplan dient voor nieuwe houders dan wel houders die voornemens zijn een nieuw
kindercentrum te gaan exploiteren voor de eerste keer vastgesteld te worden wanneer
een aanvraag tot exploitatie wordt ingediend (zie het met artikel 21, onderdeel A, van
21
Kruif, R.E.L. de, Vermeer, H.J., Fukkink, R.G., Riksen-Walraven, J.M.A., Tavecchio, L.W.C.,
IJzendoorn, M.H. van, & Zeijl, J. van. (2007, januari). De Nationale Studie Pedagogische Kwaliteit
Kinderopvang. Eindrapport Project 0 en 1. Nederlands Consortium Kinderopvang Onderzoek.
22
Kamerstukken II 2001/02, 28 447, nr. 3, p. 80.

50

het onderhavige besluit gewijzigde artikel 5, derde lid, onder e, van het Besluit registers
kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk). Voor bestaande
kindercentra geldt dat de houder vanaf de dag van inwerkingtreding van artikel 1 van
het onderhavige besluit moet voldoen aan de in artikel 3 van dit besluit gestelde eisen
aan het pedagogisch beleidsplan. Op grond van artikel 1.60, eerste lid, onder a, van de
Wko, dient de houder de oudercommissie in de gelegenheid te stellen advies uit te
brengen over elk voorgenomen besluit met betrekking tot het pedagogisch beleid dat
wordt gevoerd. Tevens bepaalt artikel 1.60, vierde lid, van de Wko, dat de houder ten
minste eenmaal per 12 maanden overleg dient te voeren met de oudercommissie over
de invulling van het nog te voeren pedagogisch beleid en over het al uitgevoerde
pedagogisch beleid.
In artikel 3, tweede lid, van het onderhavige besluit is opgenomen welke elementen het
pedagogisch beleidsplan in ieder geval dient te bevatten. De beschrijving van de in
artikel 3, tweede lid, genoemde elementen dient concreet te zijn. Een algemene
beschrijving volstaat derhalve niet. De beschrijving dient dusdanig duidelijk en op de
praktijk van het desbetreffende kindercentrum toegesneden te zijn dat ouders en
toezichthouder een goed beeld krijgen van de pedagogische praktijk in het
desbetreffende kindercentrum. Op grond van artikel 3, tweede lid, onder a, bevat het
pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving van de wijze waarop invulling wordt
gegeven aan de aspecten van verantwoorde dagopvang, bedoeld in artikel 2. Het
pedagogisch beleid dient te leiden tot dagopvang waarbij sprake is van het in een veilige
en gezonde omgeving bieden van emotionele veiligheid aan kinderen, het bevorderen
van de persoonlijke en sociale competentie van kinderen en de socialisatie van kinderen
door overdracht van algemeen aanvaarde waarden en normen. Artikel 3, tweede lid,
onder b, bepaalt dat het pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving bevat van de
wijze waarop de ontwikkeling van het kind wordt gevolgd en gestimuleerd en daarbij
naar een doorlopende ontwikkellijn met het basisonderwijs en de buitenschoolse opvang
wordt gestreefd. Het gaat erom dat de houder weet wat voor kinderen belangrijk is voor
een soepele overgang naar het primair onderwijs en de buitenschoolse opvang en dat
kinderen daar in de dagopvang spelenderwijs op worden voorbereid. Hiertoe is het van
belang dat de houder de ontwikkeling van kinderen op verschillende ontwikkelterreinen
volgt. Met de verkregen informatie over de ontwikkeling van het kind kan vervolgens
worden bepaald of extra aandacht voor een of meerdere ontwikkelgebieden wenselijk is,
hetgeen in het belang is van een soepele overgang naar het primair onderwijs en de
buitenschoolse opvang. Er is bij de formulering van artikel 3, tweede lid, onder b, met
het gebruik van het woord ‘gestreefd’ nadrukkelijk gekozen voor een verplichting tot
inspanning van de houder en niet voor een verplichting tot het bereiken van een bepaald
resultaat. De reden hiervoor is dat een doorlopende ontwikkellijn soms, ondanks alle
inspanningen van de houder, niet haalbaar zal zijn. Zo is bijvoorbeeld ook de houding
van andere betrokkenen, zoals de basisschool, van belang. Bij de in artikel 3, tweede lid,
onder b, genoemde beschrijving dient in ieder geval ingegaan te worden op de wijze
waarop met toestemming van de ouders kennis over de ontwikkeling van het kind wordt
overgedragen aan de school bij de overgang van het kind naar het basisonderwijs en
aan de buitenschoolse opvang bij de overgang van het kind naar de buitenschoolse
opvang. Ook dient ingegaan te worden op de wijze waarop bijzonderheden in de
ontwikkeling van het kind of problemen worden gesignaleerd en ouders worden
doorverwezen naar passende instanties voor verdere ondersteuning. Artikel 3, tweede
lid, onder c, bepaalt dat het pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving dient te
bevatten van de wijze waarop de mentor de verkregen informatie over de ontwikkeling
van het kind periodiek met de ouders bespreekt en de wijze waarop aan de ouders en
het kind bekend wordt gemaakt welke beroepskracht de mentor van het kind is. Artikel
51

9, elfde lid, van dit besluit, bepaalt dat aan ieder kind een mentor wordt toegewezen Op
grond van artikel 3, tweede lid, onder d, vormt een concrete beschrijving van de
werkwijze, maximale omvang en leeftijdsopbouw van de stamgroepen eveneens een
verplicht onderdeel van het pedagogisch beleidsplan. De beschrijving van de
groepssamenstelling en werkwijze vormen een afspiegeling van de nadere invulling die
de houder geeft aan de aspecten van verantwoorde dagopvang, bedoeld in artikel 2.
Belangrijke onderdelen van de beschrijving van de werkwijze zijn bijvoorbeeld de wijze
waarop beroepskrachten met kinderen omgaan, de fysieke omgeving waar kinderen
worden opgevangen, groepsprocessen, het activiteitenaanbod en het gebruik van
spelmateriaal. Artikel 3, tweede lid, onder e, bepaalt dat het pedagogisch beleidsplan
een concrete beschrijving dient te bevatten van de wijze waarop kinderen kunnen
wennen aan een nieuwe stamgroep waarin zijn zullen worden opgevangen (het
wenbeleid). Van een nieuwe stamgroep kan zowel sprake zijn wanneer een kind voor het
eerst naar de dagopvang gaat als wanneer een kind reeds naar de dagopvang gaat,
maar structureel zal worden opgevangen in een voor het kind nieuwe stamgroep.
Laatstgenoemde situatie doet zich met name voor bij kindercentra met stamgroepen
waarin kinderen van dezelfde leeftijd worden opgevangen. Wanneer een kind dan een
bepaalde leeftijd bereikt, stroomt het door naar een voor dat kind nieuwe stamgroep.
Artikel 3, derde lid, bevat een opsomming van elementen waaraan, indien deze van
toepassing zijn, in het pedagogisch beleidsplan aandacht moet worden besteed. De in
artikel 3, derde lid, genoemde elementen dienen evenals de in het tweede lid genoemde
elementen in concrete termen beschreven te worden. Op grond van artikel 7, vierde lid,
is het mogelijk dat de houder onder bepaalde voorwaarden minder beroepskrachten
inzet. Voor een toelichting op de voorwaarden zoals opgenomen in artikel 7, vierde lid,
wordt verwezen naar de toelichting op dat artikel. Twee voorwaarden waaraan voldaan
dient te zijn wil de houder gebruik kunnen maken van de mogelijkheid, bedoeld in artikel
7, vierde lid, zijn opgenomen in artikel 3, derde lid, onder a, en vierde lid. In artikel 7,
vierde lid, komt dit eveneens tot uiting aangezien daar is geregeld dat afwijken van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten enkel mogelijk is met inachtneming van
artikel 3, derde lid, onder a, en vierde lid. Artikel 3, derde lid, onder a, bepaalt dat de
houder in het pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving dient op te nemen van
de tijden waarop, met inachtneming van artikel 7, vierde lid, kan worden afgeweken van
artikel 7, tweede lid, alsmede de tijden waarop in ieder geval niet daarvan wordt
afgeweken en derhalve voldaan moet worden aan het minimaal aantal in te zetten
beroepskrachten, bedoeld in artikel 7, tweede lid. Een dergelijke beschrijving is van
belang, aangezien het voor ouders inzichtelijk moet zijn op welke tijden wordt voldaan
aan het minimaal aantal vereiste beroepskrachten en op welke tijden het mogelijk is dat
er minder beroepskrachten worden ingezet. Artikel 1.54, eerste lid, van de Wko, bevat
een algemene verplichting voor de houder om de ouders van wie de kinderen in het
kindercentrum worden opgevangen en een ieder die daarom verzoekt te informeren over
het beleid, bedoeld in hoofdstuk 1, afdeling 3, paragraaf 2 van de Wko (het onderhavige
artikel 3 vormt een uitwerking van artikel 1.50 van de Wko). In artikel 3, vierde lid, van
dit besluit is expliciet geregeld dat de houder de ouders nadrukkelijk dient te informeren
over de tijden waarop wordt voldaan aan het minimaal aantal vereiste beroepskrachten
en de tijden waarop mogelijk minder beroepskrachten worden ingezet. Het gaat hierbij
om een actieve informatieplicht van de houder. De houder kan de ouders bijvoorbeeld
door middel van een brief hierop wijzen. Het enkele feit dat de ouders de informatie over
de tijden, bedoeld in artikel 3, derde lid, onder a, zelf op de website van de houder
kunnen vinden is onvoldoende. Indien de beschrijving van de tijden in het pedagogisch
beleidsplan ontbreekt of de houder de ouders niet nadrukkelijk informeert, is het niet
mogelijk om af te wijken van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten. Bij de
52

beschrijving van de tijden waarop kan worden afgeweken van artikel 7, tweede lid, en
de tijden waarop in ieder geval niet daarvan wordt afgeweken, gaat het om een
beschrijving van de exacte tijden. Alleen een beschrijving van de tijdsblokken
waarbinnen afwijking van artikel 7, tweede lid, kan plaatsvinden, en de tijdsblokken
waarbinnen in ieder geval dient te worden voldaan aan artikel 7, tweede lid, volstaat
niet. De duur van beschreven tijden waarop kan worden afgeweken van artikel 7,
tweede lid, kan per dag, gelet op artikel 7, vierde lid, dus maximaal drie uur zijn. Gelet
op artikel 7, vierde lid, is het daarbij mogelijk dat per dag van de week de tijden waarop
kan worden afgeweken van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten variëren.
In dat geval dient ook de beschrijving in het pedagogisch beleidsplan op de verschillende
dagen te zijn toegespitst. Het is niet mogelijk dat de beschreven tijden per week
variëren. Indien het voorkomt dat kinderen gedurende de dagopvang deelnemen aan
activiteiten waarbij zij de stamgroep of stamgroepruimte verlaten dan dient op grond
van artikel 3, derde lid, onder b, in het pedagogisch beleidsplan een concrete
beschrijving opgenomen te worden van de aard en de organisatie van deze activiteiten.
Op grond van artikel 9, zevende lid, is bij activiteiten als bedoeld in artikel 3, derde lid,
onder b, waarbij kinderen de stamgroep verlaten, het eerste en tweede lid van artikel 9
niet van toepassing. De bepaling omtrent de maximale grootte van de stamgroep en de
regel dat een kind in één stamgroep wordt opgevangen gelden in dat geval derhalve
niet. Verder bepaalt artikel 9, zevende lid, dat indien kinderen bij activiteiten als bedoeld
in artikel 3, derde lid, onder b, de stamgroepruimte verlaten, het zesde lid van artikel 9,
niet van toepassing is. Artikel 9, zesde lid, bepaalt dat een kind gedurende de week
gebruik maakt van ten hoogste twee verschillende stamgroepruimtes. In de toepassing
van artikel 9, zevende lid, dient er voor gewaakt te worden dat de aard of hoeveelheid
aan activiteiten niet op gespannen voet komt te staan met de hoofdregel omtrent de
maximale groepsgrootte en de hoofdregel dat een kind gedurende de week gebruik
maakt van maximaal twee verschillende stamgroepruimtes. De hoofdregels in artikel 9,
eerste en tweede lid, hebben immers tot doel ervoor te zorgen dat de opvang in een
kindercentrum voor kinderen duidelijk, voorspelbaar en vertrouwd is. Dit doel mag niet
in het gedrang komen vanuit de toepassing van artikel 9, zevende lid. Om verantwoorde
dagopvang te garanderen, is het van belang dat in het pedagogisch beleidsplan wordt
beschreven bij welk type activiteiten kinderen de stamgroep of de stamgroepruimte
kunnen verlaten en op welke wijze dit wordt georganiseerd rekening houdend met
eventuele afwijkingen van de bepalingen omtrent de maximale stamgroepgrootte en het
aantal verschillende stamgroepen, en de verschillende stamgroepruimtes waarvan een
kind gedurende de week gebruikt maakt. Aangezien de aard van de activiteiten
beschreven dient te worden is het niet noodzakelijk een uitputtende lijst van reeds
voorkomende dan wel geplande activiteiten in het pedagogisch beleidsplan op te nemen.
Wanneer in een kindercentrum gebruik gemaakt kan worden van dagopvang gedurende
extra dagdelen dan dient op grond van artikel 3, derde lid, onder c, het beleid op dit
punt in het pedagogisch beleidsplan beschreven te worden. Tot slot dient, indien van
toepassing, op grond van artikel 3, derde lid, onder d, in het pedagogisch beleidsplan
een concrete beschrijving opgenomen te worden van de taken die beroepskrachten in
opleiding, stagiairs en vrijwilligers in de dagopvang kunnen uitvoeren en de wijze
waarop zij hierbij worden begeleid.
Artikel 4
Op grond van artikel 4, eerste lid, dient de houder voor elk kindercentrum een beleid te
hebben dat ertoe leidt dat de veiligheid en gezondheid van de op te vangen kinderen
zoveel mogelijk is gewaarborgd. De houder dient ervoor te zorgen dat er in de
dagopvang conform dit veiligheids- en gezondheidsbeleid wordt gehandeld. In het
veiligheids- en gezondheidsbeleid kan de houder, binnen de verplicht gestelde
53

randvoorwaarden, zijn visie op veiligheid en gezondheid tot uitdrukking brengen. Het
met artikel 21, onderdeel A, van het onderhavige besluit gewijzigde artikel 5, derde lid,
onder f, van het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk, bepaalt dat ten behoeve van het afgeven van de beschikking en
het onderzoek door de toezichthouder, bedoeld in artikel 1.62, eerste lid, van de Wko,
de aanvrager aan het college het veiligheids- en gezondheidsbeleid, bedoeld in artikel 4
van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk, verstrekt. Gelet daarop
bepaalt artikel 4, tweede lid, van het onderhavige besluit dat de houder of voorgenomen
houder het veiligheids- en gezondheidsbeleid schriftelijk vaststelt en verstrekt aan het
college bij het indienen van de aanvraag, bedoeld in artikel 1.45, eerste lid, van de Wko.
Wanneer het kindercentrum daadwerkelijk in exploitatie is genomen, is het van belang
dat de houder nagaat of het voor de opening vastgestelde beleid op orde is. Om die
reden is er een verplicht evaluatiemoment opgenomen. De houder dient het veiligheidsen gezondheidsbeleid binnen drie maanden na opening van het kindercentrum te
evalueren en indien nodig te actualiseren. Daarna dient de houder het veiligheids- en
gezondheidsbeleid actueel te houden conform het op grond van artikel 4, derde lid,
onder a, in het beleid te beschrijven proces van beleidsvorming, implementatie,
evaluatie en actualisatie. Het beleid wordt bijgesteld indien daartoe aanleiding is.
Wanneer er bijvoorbeeld sprake is van ingrijpende wijzigingen in de ruimtes van het
kindercentrum of gewijzigd gebruik van die ruimtes, bijvoorbeeld bij een verbouwing,
dan dient de houder het veiligheids- en gezondheidsbeleid bij te stellen. Ook wanneer
blijkt dat genomen maatregelen niet effectief en adequaat zijn of onvoldoende bekend
en uitgevoerd worden, kan aanpassing van het veiligheids- en gezondheidsbeleid
noodzakelijk zijn.
De beschrijving, bedoeld in artikel 4, derde lid, onder a, dient ervoor te zorgen dat het
veiligheids- en gezondheidsbeleid samen met de beroepskrachten een continu proces is
van het vormen van beleid, implementeren, evalueren en actualiseren. Op grond van
artikel 4, derde lid, onder b, bevat het veiligheids- en gezondheidsbeleid een concrete
beschrijving van de risico’s die de opvang van kinderen van het desbetreffende
kindercentrum met zich brengt. In tegenstelling tot het huidige artikel 2 van de Regeling
kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 is er geen sprake van een jaarlijkse
risico-inventarisatie23 met een uitgebreide lijst van verplicht te beschrijven risico’s en
een lijst met voorgevallen ongevallen. De houder dient zelf na te gaan welke risico’s er
bij dagopvang door het desbetreffende kindercentrum spelen. Bij de in artikel 4, derde
lid, onder b, genoemde beschrijving moet in ieder geval ingegaan worden op de
voornaamste risico’s met grote gevolgen voor de veiligheid en de gezondheid van
kinderen (artikel 4, derde lid, onderdeel b, onder 1˚ en 2˚). Hier is voor gekozen vanuit
het uitgangspunt dat kinderen dienen te worden beschermd tegen grote risico’s en men
kinderen met kleine risico’s dient leren omgaan zodat kinderen kunnen groeien. De
vraag wanneer iets een voornaamst risico met grote gevolgen betreft, kan niet voor alle
kindercentra eensluidend worden beantwoord. Bij de beantwoording van de vraag
dienen alle specifieke omstandigheden meegewogen te worden en zijn bijvoorbeeld de
ligging en inrichting van het kindercentrum en de activiteiten die er worden verricht van
belang. Bij een kindercentrum dat gelegen is aan een drukke weg spelen bijvoorbeeld
andere risico’s dan bij een kindercentrum dat gelegen is in de nabijheid van water. Voor
de beoordeling of een risico als zodanig beschreven dient te worden in het veiligheidsen gezondheidsbeleid is in ieder geval van belang in welke ontwikkelingsfase kinderen
23

Opgemerkt zij dat deze risico-inventarisatie niet verward moet worden met de risicoinventarisatie en –evaluatie op grond van de Arbeidsomstandighedenwet welke ziet op de risico’s
van door werknemers te verrichten arbeid.

54

zich bevinden, hoe groot de kans is dat een risico zich voordoet en hoe zwaar de
gevolgen zijn indien het risico zich voordoet.
Op grond van artikel 4, derde lid, onderdeel b, onder 3˚, dient bij de beschrijving van de
risico’s, bedoeld in artikel 4, derde lid, onder b, ingegaan te worden op het risico op
grensoverschrijdend gedrag door beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding,
stagiairs, vrijwilligers, overige aanwezige volwassenen en kinderen. In dit kader dient
zowel ingegaan te worden op het risico op seksuele, fysieke als psychische
grensoverschrijdingen. Artikel 4, derde lid, onder c, bepaalt vervolgens dat het
veiligheids- en gezondheidsbeleid een plan van aanpak bevat waarin in concrete termen
is aangegeven welke maatregelen binnen welke termijn zijn respectievelijk worden
genomen teneinde de in artikel 4, derde lid, onder b, genoemde risico’s in te perken en
de handelswijze indien deze risico’s zich verwezenlijken. Op grond van het vierde lid
dient in het kader van de in het plan van aanpak te beschrijven maatregelen die gericht
zijn op het inperken van het risico op grensoverschrijdend gedrag, bedoeld in het derde
lid, onderdeel b, onder 3˚, in ieder geval beschreven te worden hoe de houder de
dagopvang zodanig organiseert dat een beroepskracht, beroepskracht in opleiding of
stagiair de werkzaamheden uitsluitend kan verrichten terwijl hij gezien of gehoord kan
worden door een andere volwassene.
Zoals hiervoor reeds vermeld is het uitgangspunt dat men kinderen met kleine risico’s
dient leren omgaan zodat kinderen kunnen groeien in hun ontwikkeling. Gelet daarop
bepaalt artikel 4, derde lid, onder d, dat het veiligheids- en gezondheidsbeleid een
beschrijving in algemene zin dient te bevatten van de wijze waarop kinderen wordt
geleerd om te gaan met risico’s waarvan de gevolgen voor de veiligheid en gezondheid
van kinderen beperkt zijn en welke derhalve geen risico’s vormen als bedoeld in artikel
4, derde lid, onder b. In deze beschrijving dient de algemene aanpak van de houder tot
uiting te komen zonder dat daarbij de afzonderlijk risico’s met beperkte gevolgen voor
de veiligheid en gezondheid van kinderen beschreven hoeven te worden.
Het veiligheids- en gezondheidsbeleid dient op grond van artikel 4, derde lid, onder e,
een concrete beschrijving te bevatten van de wijze waarop de houder er zorg voor
draagt dat het actuele veiligheids- en gezondheidsbeleid en de evaluaties daarvan
inzichtelijk zijn voor de beroepskrachten, beroepskrachten in opleiding, stagiairs,
vrijwilligers en ouders. Indien van toepassing, dient het veiligheids- en
gezondheidsbeleid op grond van het derde lid, onder f, eveneens een concrete
beschrijving te bevatten van de wijze waarop de achterwachtregeling, bedoeld in artikel
7, vijfde en zesde lid, is geregeld.
Het vijfde lid van artikel 4 bepaalt ten slotte dat de houder er zorg voor dient te dragen
dat er gedurende de dagopvang te allen tijde ten minste één volwassene aanwezig is die
gekwalificeerd is voor het verlenen van eerste hulp aan kinderen. Dit kan een
beroepskracht zijn, maar dat is niet noodzakelijk. Opgemerkt zij dat indien op een
locatie door een houder bijvoorbeeld zowel dagopvang als buitenschoolse opvang wordt
verzorgd voor beide opvangvormen afzonderlijk aan deze eis dient te worden voldaan
(voor de buitenschoolse opvang geldt dan artikel 13, vijfde lid, van het onderhavige
besluit). Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld aan de kwalificatie voor
het verrichten van eerste hulp aan kinderen. Deze worden opgenomen in de Regeling
Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen.
Op dit punt wordt nog opgemerkt dat de houder naast het onderhavige artikel eveneens
dient te voldoen aan verschillende andere wet- en regelgeving op het terrein van de
veiligheid en gezondheid. Op dit punt worden enkele voorbeelden genoemd. Zo bevat
het Bouwbesluit 2012 (en het toekomstige Besluit bouwwerken leefomgeving)
voorschriften onder andere voor brandveiligheid, binnenmilieu en daglicht. Op grond van
55

(artikel 2, eerste lid, van) het Warenwetbesluit hygiëne van levensmiddelen is het
verboden te handelen in strijd met de HACCP-beginselen.24 Het Warenwetbesluit
Kinderbedden en – boxen en de daarop gebaseerde Warenwetregeling nadere eisen
kinderbedden en -boxen kinderopvang stelt eisen aan kinderbedden en boxen die voor
de kinderopvang worden gebezigd. Ook zijn er diverse richtlijnen op genoemde
terreinen, bijvoorbeeld de Hygiënerichtlijn voor kinderdagverblijven, peuterspeelzalen en
buitenschoolse opvang.25
Artikel 526
Kindercentra zijn sinds de inwerkingtreding van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzalen en de Regeling kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 op 6
juni 2012 verplicht om te beschikken over een meldcode kindermishandeling. Deze
verplichting vloeit voort uit de kwaliteitseisen die de Wko stelt. Met de Wet verplichte
meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (Stb. 2013, 142) is de eis voor het
vaststellen van een meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling als specifieke
kwaliteitseis opgenomen in artikel 1.51a van de Wko. Artikel 1.51a, vierde lid, van de
Wko bepaalt dat de houder de kennis en het gebruik van de meldcode dient te
bevorderen. Kindercentra spelen een belangrijke rol in de signalering en de melding van
kindermishandeling. De kans dat beroepskrachten, werkzaam bij een kindercentrum, te
maken krijgen met (een vermoeden) van kindermishandeling, is aanwezig. In verband
daarmee dient de houder van een kindercentrum een meldcode te hebben waarin een
duidelijke procedure is vastgelegd die gevolgd kan worden in geval van een
(vermoeden) van kindermishandeling of seksueel misbruik. Het onderhavige artikel
regelt hoe deze problematiek tegemoet wordt getreden. In het eerste lid, onder a tot en
met d staan de elementen die in een meldcode moeten zijn opgenomen. Artikel 5,
tweede lid, bepaalt welke stappen het stappenplan, bedoeld in het eerste lid, onder a, in
ieder geval bevat. Het onderhavige artikel 5 is inhoudelijk niet gewijzigd ten opzichte
van het huidige artikel 2a van het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen.
Wel is in artikel 5, eerste lid, onder b, verduidelijkt dat de functie van degene die
eindverantwoordelijk is voor de beslissing over het al dan niet doen van een melding
vermeld moet worden. Tevens zijn een aantal wetstechnische aanpassingen gedaan.
Voor een toelichting op de verschillende elementen van de meldcode en de onderdelen
van het stappenplan wordt verwezen naar de nota van toelichting bij het Besluit
verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling (Stb. 2013, 324).
Artikel 6
Artikel 6, eerste lid, bepaalt dat beroepskrachten dienen te beschikken over een voor de
werkzaamheden passende opleiding. Bij ministeriële regeling worden op grond van het
tweede lid nadere regels gesteld met betrekking tot de opleidingseisen waaraan
24

Hazard Analysis Critical Control Points als bedoeld in Verordening (EG) 852/2004 van het
Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne (Pb 2004, L 139).
25
Landelijk Centrum Hygiëne en Veiligheid, Hygiënerichtlijn voor kinderdagverblijven,
peuterspeelzalen en buitenschoolse opvang, mei 2016,
<www.rivm.nl/dsresource?objectid=2d7c5a20-63ba-41ca-ae178f501d4301d5&type=org&disposition=inline>.
26
Op 3 november 2016 is een besluit in internetconsultatie gebracht getiteld ‘wijziging van het
Besluit verplichte meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling en het Besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen om te bewerkstellingen dat gevallen van ernstig huiselijk geweld
of ernstige kindermishandeling dan wel vermoedens daarvan altijd bij het advies- en meldpunt
huiselijk geweld en kindermishandeling worden gemeld. Er is wetstechnische samenloop tussen
vorenvermeld conceptbesluit en het onderhavige conceptbesluit.

56

beroepskrachten moeten voldoen. Voor de pedagogisch beleidsmedewerkers bepaalt
artikel 6, derde lid, dat zij over een voor de werkzaamheden passende opleiding dienen
te beschikken. Artikel 6, vierde lid, bepaalt dat bij ministeriële regeling nadere regels
worden gesteld met betrekking tot de opleidingseisen waaraan zij moeten voldoen. De
opleidingseisen vallen uiteen in beroepskwalificatie-eisen en taaleisen. In de Regeling
Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen zullen de eisen aan het taalniveau
worden opgenomen. Voor de beroepskwalificatie-eisen zal in de Regeling Wet
kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen worden verwezen naar de meest
recent aangevangen collectieve arbeidsovereenkomst(en) voor kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk.
Artikel 7
In dit artikel worden eisen gesteld aan het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
op een stamgroep. Artikel 7, eerste lid, brengt het principe tot uiting dat voor de
berekening bepalend is en stelt dat het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op
een stamgroep wordt afgestemd op het aantal aanwezige kinderen in de stamgroep,
waarbij naarmate de kinderen ouder zijn, minder beroepskrachten hoeven te worden
ingezet.
De daadwerkelijke verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
en het aantal aanwezige kinderen in een stamgroep wordt op grond van het tweede lid
bepaald op grond van tabel 1 in bijlage 1, onderdeel a, en de daarbij behorende
rekenregels. Bij de berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
voor de verschillende groepssamenstellingen kan gebruik worden gemaakt van een
rekentool die ter beschikking wordt gesteld en geraadpleegd kan worden via de website
www.1ratio.nl. In tabel 1 in bijlage 1, onderdeel a, wordt onderscheid gemaakt tussen
stamgroepen waarin kinderen worden opgevangen van dezelfde leeftijd en stamgroepen
waarin kinderen worden opgevangen van verschillende leeftijden.
Het derde lid bepaalt dat indien kinderen bij activiteiten, bedoeld in artikel 3, derde lid,
onder b, de stamgroep verlaten dit er niet toe mag leiden dat het totaal aantal
beroepskrachten dat gelet op artikel 7, tweede lid, op of, indien de activiteit buiten het
kindercentrum plaatsvindt, vanuit het kindercentrum moet worden ingezet, wordt
verlaagd. Het doel van deze bepaling is om te voorkomen dat het organiseren van een
activiteit een stimulans vormt voor de houder om groepen samen te voegen dan wel
kinderen aan activiteiten buiten groepen te laten deelnemen zodat beroepskrachten naar
huis kunnen worden gestuurd. De bepaling is zodanig geformuleerd dat, indien
activiteiten buiten het kindercentrum plaatsvinden, het aantal beroepskrachten dat
vanuit het kindercentrum wordt ingezet minimaal gelijk moet blijven. Op deze manier
worden ook beroepskrachten die meegaan naar activiteiten buiten het kindercentrum
meegerekend.
Het vierde lid biedt houders die per dag ten minste tien aaneengesloten uren dagopvang
bieden de mogelijkheid om gedurende ten hoogste drie uren per dag minder
beroepskrachten in te zetten. Hiervoor gelden op grond van het vierde lid een aantal
voorwaarden. Een van deze voorwaarden is dat er gedurende de uren dat er minder
beroepskrachten worden ingezet ten minste de helft van het op grond van het tweede lid
vereiste aantal beroepskrachten wordt ingezet. Tevens dient de houder artikel 3, derde
lid, onder a, en vierde lid, in acht te nemen indien hij gebruik maakt van de mogelijkheid
van artikel 7, vierde lid. Op grond van artikel 3, derde lid, onder a, dienen de tijden
waarop kan worden afgeweken van het op grond van artikel 7, tweede lid, vereiste
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten, alsmede de tijden waarop in ieder geval
57

niet daarvan wordt afgeweken en derhalve moet worden voldaan aan artikel 7, tweede
lid, beschreven te worden in het pedagogisch beleidsplan. Zoals vermeld bij de
artikelsgewijze toelichting op artikel 3 dient het te gaan om een beschrijving van de
exacte tijden. Een beschrijving van de tijdsblokken waarbinnen voor ten hoogste drie
uren per dag afwijking van artikel 7, tweede lid, kan plaatsvinden, volstaat niet. Op
grond van artikel 3, vierde lid, dient de houder de ouders nadrukkelijk te informeren
over de tijden, bedoeld in artikel 3, derde lid, onder a. Houders kunnen in het
pedagogisch beleidsplan naar eigen inzicht de uren over de dag verdelen waarvoor zij
conform het vierde lid minder beroepskrachten kunnen inzetten. Er zijn verschillende
mogelijkheden voor de houder om hier, rekening houdend met onder meer artikel 5:4
van de Arbeidstijdenwet, invulling aan te geven.
In artikel 7, vijfde en zesde lid, is de zogenoemde achterwachtregeling opgenomen.
Indien op grond van het tweede lid slechts één beroepskracht in het kindercentrum
aanwezig is, dient op grond van het vijfde lid tevens een volwassene beschikbaar te zijn
die telefonisch bereikbaar is en die binnen vijftien minuten in het kindercentrum
aanwezig kan zijn in geval van een calamiteit waarbij de veiligheid van de opgevangen
kinderen in het geding is. De houder informeert de bij het kindercentrum werkzame
personen over de naam en het telefoonnummer van deze persoon. Artikel 7, zesde lid,
bepaalt vervolgens dat indien op grond van het vierde lid wordt afgeweken van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en daardoor slechts één beroepskracht
wordt ingezet op het kindercentrum er ter ondersteuning van deze beroepskracht ten
minste één andere volwassene in het kindercentrum aanwezig is. Indien op een locatie
door een houder zowel dagopvang als buitenschoolse opvang wordt verzorgd dan dient
voor beide opvangvormen afzonderlijk aan de achterwachtregeling te worden voldaan
(voor de buitenschoolse opvang geldt dan artikel 16, vijfde en zesde lid, van het
onderhavige besluit). Indien de houder gebruik maakt van de achterwachtregeling dient
hij op grond van artikel 4, derde lid, onder f, in het veiligheids- en gezondheidsbeleid te
beschrijven op welke wijze hij dit geregeld heeft.
In het zevende lid is een bepaling opgenomen voor de situatie dat een stamgroep wordt
gecombineerd met een basisgroep. In dat geval wordt de verhouding tussen het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en het aantal aanwezige kinderen in de
gecombineerde groep bepaald op grond van bijlage 1, onderdeel c. Voor het minimaal
aantal in te zetten beroepskrachten in een dergelijke groep waarbij dagopvang en
buitenschoolse opvang worden gecombineerd, kan eveneens gebruik worden gemaakt
van de ter beschikking gestelde rekentool op www.1ratio.nl.
De houder dient ervoor te zorgen dat beroepskrachten in opleiding en stagiairs op een
passende manier worden ingezet. Op grond van het achtste lid wordt bij de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiairs rekening gehouden met de opleidingsfase
waarin zij zich op dat moment bevinden. Het negende lid bepaalt dat bij ministeriële
regeling nadere regels worden gesteld met betrekking tot de inzet van beroepskrachten
in opleiding en stagiairs.
Het tiende lid bepaalt tot slot dat pedagogisch beleidsmedewerkers meegeteld kunnen
worden bij de berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op
grond van het onderhavige artikel 7 voor zover zij in het kader van het coachen van
beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden tevens op de stamgroep
bezig zijn met de verzorging, de opvoeding en het bijdragen aan de ontwikkeling van
kinderen. Dit houdt in dat de pedagogisch beleidsmedewerker de reguliere
werkzaamheden van een beroepskracht uitvoert en daarbij tevens andere
58

beroepskrachten coacht, onder andere door het geven van voorbeelden, tips en nadere
uitleg gedurende de werkzaamheden op de stamgroep. Het gaat bij artikel 7, tiende lid,
om een mogelijkheid die de houder heeft. De houder kan er ook voor kiezen om de
pedagogisch beleidsmedewerker niet mee te tellen bij de berekening voor het minimaal
in te zetten beroepskrachten op de stamgroep. De pedagogisch beleidsmedewerker
wordt dan als extra beroepskracht op de groep ingezet. In dat geval hoeft de
pedagogisch beleidsmedewerker in de coachende rol niet te allen tijde de
werkzaamheden van de beroepskrachten op de stamgroep uit te voeren, maar kan hij of
zij ook een meer observerende rol op de stamgroep innemen en beroepskrachten vanuit
deze rol coachen.
Artikel 8
Artikel 8 ziet op de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers. Een pedagogisch
beleidsmedewerker is, conform het met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang in
artikel 1.1, eerste lid, van de Wko ingevoerde gelijknamige begrip, de persoon van 18
jaar of ouder die werkzaam is bij een kindercentrum, bezoldigd is en belast is met de
totstandkoming en implementatie van pedagogische beleidsvoornemens of het coachen
van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden. Het minimaal aantal
uren waarvoor pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet wordt op grond van
artikel 8 bepaald op het niveau van de houder. Artikel 8, eerste lid, brengt het principe
tot uiting waarop de inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers is gebaseerd. Geregeld
is dat het minimaal aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch
beleidsmedewerkers in de dagopvang inzet, wordt afgestemd op het aantal in te zetten
beroepskrachten en het aantal kindercentra dat de houder met zijn onderneming
exploiteert. Naarmate er meer beroepskrachten worden ingezet, worden er voor meer
uren pedagogisch beleidsmedewerkers ingezet ten behoeve van het coachen van
beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden en naarmate de houder
meer kindercentra exploiteert, worden er voor meer uren pedagogisch
beleidsmedewerkers ingezet ten behoeve van de totstandkoming en implementatie van
pedagogische beleidsvoornemens. Onder de inzet ten behoeve van de totstandkoming
van pedagogische beleidsvoornemens vallen bijvoorbeeld werkzaamheden omtrent het
voorbereiden en opstellen van beleidsplannen. Hierbij wordt opgemerkt dat deze
werkzaamheden zich niet beperken tot het voorbereiden en opstellen van het
pedagogisch beleidsplan, maar al het beleid kunnen omvatten dat raakt aan de
pedagogische praktijk. In het kader van de implementatie van beleidsplannen kan een
pedagogisch beleidsmedewerker bijvoorbeeld bovenformatief op een stamgroep worden
ingezet om er zorg voor te dragen dat nieuw beleid goed uitgevoerd wordt.
Op grond van het tweede lid wordt het minimaal aantal uren waarvoor de houder
jaarlijks pedagogisch beleidsmedewerkers in de dagopvang inzet voor de
totstandkoming en implementatie van pedagogische beleidsvoornemens en het minimaal
aantal uren waarvoor de houder jaarlijks pedagogisch beleidsmedewerkers inzet voor
het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden bepaald op
grond van de rekenregels in bijlage 2. Er wordt een rekentool ter beschikking gesteld
waarmee de minimale inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers eenvoudig kan
worden berekend. Deze rekentool wordt gepubliceerd op www.1ratio.nl.
Doordat het minimaal aantal uren waarvoor pedagogisch beleidsmedewerkers worden
ingezet wordt bepaald op het niveau van de houder, wordt ruimte voor maatwerk
geboden en kunnen houders zelf bepalen hoe zij de inzet van pedagogisch
beleidsmedewerkers over de verschillende kindercentra verdelen. Het biedt houders de
mogelijkheid de focus op bepaalde kindercentra te leggen. Artikel 8, derde lid, bepaalt
59

dat wanneer een houder met zijn onderneming meerdere kindercentra exploiteert hij de
verdeling van de op grond van het tweede lid verplichte minimaal aantal uren waarvoor
pedagogisch beleidsmedewerkers worden ingezet ieder jaar schriftelijk dient vast te
leggen zodat dit inzichtelijk is voor de toezichthouder, de beroepskrachten en ouders. De
houder maakt bij deze schriftelijke vastlegging per kindercentrum het onderscheid
inzichtelijk tussen het aantal uren dat wordt besteed aan de totstandkoming en
implementatie van pedagogische beleidsvoornemens en het aantal uren dat wordt
besteed aan het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun
werkzaamheden. Op grond van artikel 8, derde lid, geldt daarbij dat de houder de
verdeling zodanig vorm dient te geven dat iedere beroepskracht jaarlijks (een vorm van)
coaching krijgt in de uitvoering van zijn of haar werkzaamheden. Op grond van artikel 7,
tiende lid, kan de houder de uren waarvoor hij een pedagogisch beleidsmedewerker
inzet voor het coachen van beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden
meetellen bij de berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op
grond van artikel 7, tweede lid, wanneer de pedagogisch beleidsmedewerker tevens op
de stamgroep bezig is met de verzorging, de opvoeding en het bijdragen aan de
ontwikkeling van kinderen.
Artikel 9
In dit artikel worden nadere regels gesteld aan de groepsgrootte en de herkenbaarheid
van ruimtes en personen, bedoeld in het met de Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang
gewijzigde artikel 1.50, tweede lid, onder e, van de Wko. Artikel 9, eerste lid, bepaalt
dat bij dagopvang de opvang plaatsvindt in stamgroepen. Een kind wordt opgevangen in
één stamgroep. De maximale grootte van de stamgroep wordt afgestemd op de leeftijd
van de in de stamgroep aanwezige kinderen volgens het principe dat naarmate de
kinderen in de stamgroep ouder zijn, de stamgroep uit meer kinderen mag bestaan. Op
grond van het tweede lid dient de houder de maximale grootte van de stamgroep te
bepalen op grond van tabel 1 in bijlage 1, onderdeel a. In tabel 1 in bijlage 1, onderdeel
a, wordt onderscheid gemaakt tussen stamgroepen waarin kinderen worden opgevangen
van dezelfde leeftijd en stamgroepen waarin kinderen worden opgevangen van
verschillende leeftijden. In de rekentool op de website www.1ratio.nl, waarmee het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten kan worden berekend, zijn de
voorwaarden omtrent de maximale groepsgrootte verwerkt.
Niet iedere dag zullen dezelfde beroepskrachten op de stamgroep worden ingezet. Om te
zorgen voor een bepaalde mate van continuïteit en voorspelbaarheid dient de houder op
grond van het derde lid aan de ouders mee te delen tot welke stamgroep het kind
behoort en welke beroepskracht dan wel beroepskrachten op welke dag aan de
stamgroep van het kind zijn toegewezen. De houder deelt eveneens het kind mee naar
welke stamgroep en beroepskracht(en) het op een bepaalde dag gaat. Voorwaarde
daarvoor is uiteraard wel dat het kind een dusdanige leeftijd heeft bereikt dat het in
staat is om dit, door middel van een op de leeftijd van het kind afgestemde vorm van
communicatie, te begrijpen.
Een vaste, vertrouwde beroepskracht is voor ieder kind in de dagopvang een belangrijke
voorwaarde om zich emotioneel veilig te kunnen voelen. Dit geldt temeer voor hele
jonge kinderen. Een vaste beroepskracht kent het kind goed en is daardoor in staat om
te herkennen waar een kind behoefte aan heeft en hier vervolgens naar te handelen. Om
die reden bepaalt artikel 9, vierde lid, dat aan een kind in de leeftijd tot één jaar ten
hoogste twee vaste beroepskrachten worden toegewezen, waarvan per dag ten minste
één beroepskracht werkzaam is in de stamgroep van dat kind. Met deze bepaling wordt
bewerkstelligd dat op de dagen dat de baby aanwezig is ten minste één beroepskracht
60

werkzaam is die een vaste beroepskracht van het kind is. Het voorgaande geldt wanneer
in een stamgroep op grond van artikel 7, tweede lid, met een of twee beroepskrachten
wordt gewerkt. Wanneer de stamgroep een dusdanige grootte heeft dat er op grond van
artikel 7, tweede lid, met drie of meer beroepskrachten tegelijkertijd dient te worden
gewerkt, mogen er ten hoogste drie vaste beroepskrachten aan een kind in de leeftijd
tot één jaar worden toegewezen.
Artikel 9, vijfde lid, bepaalt dat aan een kind van één jaar of ouder ten hoogste drie
vaste beroepskrachten worden toegewezen, waarvan per dag ten minste één
beroepskracht werkzaam is in de stamgroep van dat kind. Wanneer er vanwege de
grootte van de stamgroep met drie of meer beroepskrachten tegelijkertijd wordt gewerkt
dan worden er ten hoogste vier vaste beroepskrachten toegewezen aan een kind van
één jaar of ouder.
Naast de groepsgrootte en de herkenbaarheid van personen is ook de herkenbaarheid
van de stamgroepruimte bepalend voor de stabiliteit van de opvang. Het zesde lid
bepaalt dat een kind gedurende de week gebruik maakt van ten hoogste twee
verschillende stamgroepruimtes. Een stamgroepruimte is op grond van artikel 1 een
binnenspeelruimte waar de stamgroep hoofdzakelijk (dat wil zeggen voor het grootste
deel van de tijd waarbinnen de dagopvang plaatsvindt) aanwezig is.
Vaste groepen in een eigen ruimte is het uitgangspunt, maar afwijking is op grond van
het onderhavige artikel mogelijk. Zo is het zesde lid op grond van het zevende lid niet
van toepassing in geval kinderen bij activiteiten, waarvan de aard en de organisatie op
grond van artikel 3, derde lid, onder b, beschreven is in het pedagogisch beleidsplan, de
stamgroepruimte verlaten. Het gaat hier om situaties waarbij kinderen binnen de
stamgroep blijven, maar de stamgroepruimte verlaten op een wijze zoals omschreven in
het pedagogisch beleidsplan. Bij activiteiten als bedoeld in artikel 3, derde lid, onder b
kan bijvoorbeeld gedacht worden aan spelactiviteiten.
Artikel 9, zevende lid, bepaalt tevens dat wanneer kinderen bij activiteiten als bedoeld in
artikel 3, derde lid, onder b, de stamgroep verlaten, het eerste en tweede lid van artikel
9 niet van toepassing zijn. De bepalingen omtrent de maximale stamgroepgrootte
gelden in dat geval derhalve niet en ook kan het kind in dat geval in meer dan een
stamgroep worden opgevangen. Het is eveneens mogelijk dat kinderen bij activiteiten
zowel de stamgroep als de stamgroepruimte verlaten. In dat geval zijn het eerste,
tweede en zesde lid van artikel 9 niet van toepassing.
Op grond van het achtste lid zijn de tweede zin van het eerste lid, en het vierde tot en
met zesde lid niet van toepassing op een kind dat gebruik maakt van een zogenoemd
flexibel aanbod, dat wil zeggen dagopvang op dagen die per week verschillen. Of er
gebruik wordt gemaakt van een flexibel aanbod dient te blijken uit de overeenkomst
tussen de houder en de ouders van het kind. Indien hier sprake van is dan is het
mogelijk dat een kind wordt opgevangen in meer dan één stamgroep. Ook kan in dat
geval afgeweken worden van de bepalingen omtrent het aantal vaste beroepskrachten
en is het mogelijk dat een kind gedurende de week gebruik maakt van meer dan twee
verschillende stamgroepruimtes.
Het negende lid ziet op tijdelijke opvang in een andere stamgroep. Een kind kan tijdelijk
worden opgevangen in één andere stamgroep dan de stamgroep bedoeld in de tweede
zin van het eerste lid, dat wil zeggen de stamgroep waarin het kind is opgenomen. De
ouders van het kind moeten hiervoor vooraf schriftelijke toestemming geven. De reden
dat bepaald is dat vooraf toestemming gegeven moet worden, is dat voor de ouders
61

vooraf duidelijk moet zijn wat de situatie is en hoelang deze zal duren. Wanneer sprake
is van opvang in een andere stamgroep dan de stamgroep, bedoeld in het eerste lid,
tweede zin, dan bestaat de kans dat een kind gedurende de week in meer dan twee
verschillende stamgroepsruimtes wordt opgevangen en dus is afwijking van het zesde lid
dan mogelijk. Opvang in een andere stamgroep kan er tevens toe leiden dan het kind te
maken krijgt met meer vaste beroepskrachten dan toegestaan op grond van het vierde
en vijfde lid en derhalve is ook afwijking van deze bepalingen mogelijk.
Artikel 9, tiende lid, bepaalt vervolgens dat wanneer een stamgroep wordt gecombineerd
met een basisgroep de maximale grootte van de gecombineerde groep wordt bepaald op
grond van bijlage 1, onderdeel c. Ook in dit geval zijn de voorwaarden omtrent de
maximale groepsgrootte verwerkt in de rekentool op www.1ratio.nl.
Tot slot bepaalt artikel 9, elfde lid, dat aan ieder kind een mentor wordt toegewezen. De
mentor is een beroepskracht van het kind. De mentor heeft tot taak de ontwikkeling van
het kind periodiek met de ouders van het aan hem of haar toegewezen kind te
bespreken. Voor de ouders is de bespreking van de informatie over de ontwikkeling van
het kind niet verplicht. Het dient te worden gezien als een aanbod waarvan zij gebruik
kunnen maken. Artikel 9, elfde lid, bepaalt tevens dat Ouders met vragen bij de mentor
terecht kunnen. Op die manier kan afstemming plaatsvinden over de ontwikkeling en het
welbevinden van het kind. Indien de mentor niet aanwezig is fungeren de andere, wel
aanwezige beroepskrachten als aanspreekpunt voor de ouders.
Artikel 10
In dit artikel worden eisen gesteld aan de binnen- en buitenruimtes voor de dagopvang.
Op grond van het eerste lid dienen de binnen- en buitenruimtes waar kinderen verblijven
gedurende de tijd dat zij worden opgevangen veilig en toegankelijk te zijn en passend
ingericht in overeenstemming met het aantal en de leeftijd van de op te vangen
kinderen.
Het tweede lid bepaalt dat elke stamgroep beschikt over een afzonderlijke vaste
stamgroepruimte. De stamgroepruimte is gedefinieerd als binnenspeelruimte waar de
stamgroep hoofdzakelijk aanwezig is. Voor elk in (de binnen- of buitenspeelruimte van)
het kindercentrum aanwezig kind dient ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte
beschikbaar te zijn. Het gaat hier om bruto oppervlakte, waarmee de ruimte inclusief de
in die ruimte aanwezige kasten, stoelen, tafels, verwarmingen etc. wordt bedoeld. Het
totaal aantal vierkante meters in de binnenspeelruimte wordt berekend door de lengte
met de breedte van de ruimte te vermenigvuldigen. Indien een andere ruimte passend
voor spelactiviteiten is ingericht, wordt deze ruimte evenredig toebedeeld aan de
groepen van het kindercentrum. Zo wordt een passend voor spelactiviteiten ingerichte
hal die door meerdere groepen wordt gebruikt, meegerekend bij het bepalen van de
beschikbare binnenspeelruimte door de bruto oppervlakte van de hal te delen door het
aantal groepen van het kindercentrum en dit op te tellen bij de bruto oppervlakte van de
binnenspeelruimte van de desbetreffende stamgroep. Zoals aangegeven kunnen enkel
de binnenruimtes die passend ingericht zijn voor spelactiviteiten worden meegerekend.
Zo kunnen slaapkamers alleen worden meegerekend als zij ook daadwerkelijk als
speelruimte worden gebruikt (dus niet een vaste slaapkamer met vaste bedden, maar
wel een slaapruimte met stretchers die na het slapen van de kinderen kunnen worden
verwijderd).
Het derde lid van artikel 10 bepaalt dat een kindercentrum over ten minste 3 m² vaste
buitenspeelruimte per in het kindercentrum aanwezig kind beschikt. Ook hier gaat het
om de bruto oppervlakte. Met ‘aanwezig kind’ wordt gedoeld op in het kindercentrum
62

aanwezige kinderen, niet noodzakelijkerwijs buitenspelend. Op grond van artikel 10,
eerste lid, geldt ook voor de buitenspeelruimte dat deze veilig en toegankelijk moet zijn
en dat rekening gehouden moet worden met het aantal kinderen dat van een ruimte
gebruik maakt en de leeftijd van de kinderen. De buitenspeelruimte dient voor kinderen
in de leeftijd tot twee jaar aangrenzend te zijn aan het kindercentrum. Voor kinderen
van twee jaar of ouder dient de buitenspeelruimte bij voorkeur aangrenzend te zijn aan
het kindercentrum, maar in ieder geval aangrenzend aan het gebouw waarin het
kindercentrum is gevestigd. Wanneer een kindercentrum bijvoorbeeld gevestigd is in het
gebouw van een basisschool dan is het mogelijk dat kinderen van twee jaar of ouder
gebruik maken van een buitenspeelruimte die aangrenzend is aan het schoolgebouw.
Dat betekent in dat geval dat de kinderen door of om het schoolgebouw moeten lopen
om de buitenspeelruimte te bereiken.
Op grond van het vierde lid beschikt een kindercentrum voor kinderen tot de leeftijd van
anderhalf jaar over een afzonderlijke slaapruimte, afgestemd op het aantal aanwezige
kinderen.
Paragraaf 2. Kwaliteitseisen buitenschoolse opvang
Artikel 11
Artikel 11 bevat een concretisering van de verschillende aspecten van verantwoorde
buitenschoolse opvang. Het artikel vormt een uitwerking van het met de Wet innovatie
en kwaliteit kinderopvang gewijzigde artikel 1.49, eerste lid, van de Wko. Voor de
totstandkoming en het beoogde doel van de concretisering van de verschillende
aspecten van verantwoorde buitenschoolse opvang wordt op dit punt verwezen naar de
toelichting op artikel 2, dat een concretisering bevat van de verschillende aspecten van
verantwoorde dagopvang.
De verschillende aspecten van verantwoorde buitenschoolse opvang zoals opgenomen in
de onderdelen a tot en met d, van het onderhavige artikel zijn inhoudelijk gelijk aan de
verschillende aspecten van verantwoorde dagopvang zoals opgenomen in artikel 2 van
het onderhavige besluit. Evenals in artikel 2 is in artikel 11 bij de afzonderlijke
onderdelen telkens omschreven waar de houder zorg voor dient te dragen en welk doel
hij, en in praktijk de beroepskrachten die hier uitvoering aan zullen geven, in het
achterhoofd moeten houden. De verschillende aspecten van verantwoorde
buitenschoolse opvang verplichten de houder zich zodanig in te spannen dat een kind in
staat wordt gesteld bepaalde vaardigheden op te doen en zich emotioneel veilig en
geborgen te kunnen voelen. De aanhef van artikel 11 bepaalt dat de houder bij het
bieden van verantwoorde buitenschoolse opvang rekening dient te houden met de
ontwikkelingsfase waarin kinderen zich bevinden. Dit maakt dat hoewel artikel 2 en
artikel 11 gelijkluidend zijn, de verschillende aspecten op een andere manier ingevuld
dienen te worden.
Artikel 12
Artikel 12, eerste lid, bepaalt dat elk kindercentrum dient te beschikken over een
pedagogisch beleidsplan. De houder dient er zorg voor te dragen dat er in de
buitenschoolse opvang volgens het pedagogisch beleidsplan wordt gehandeld. Het
pedagogisch beleidsplan dient voor nieuwe houders dan wel houders die voornemens
zijn een nieuw kindercentrum te gaan exploiteren voor de eerste keer vastgesteld te
worden wanneer een aanvraag tot exploitatie wordt ingediend (zie het met artikel 21,
onderdeel A, van het onderhavige besluit gewijzigde artikel 5, derde lid, onder e, van
het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk).
Voor bestaande kindercentra geldt dat de houder vanaf de dag van inwerkingtreding van
63

het onderhavige besluit moet voldoen aan de in artikel 12 van dit besluit gestelde eisen
aan het pedagogisch beleidsplan. Op grond van artikel 1.60, eerste lid, onder a, van de
Wko, dient de houder de oudercommissie in de gelegenheid te stellen advies uit te
brengen over elk voorgenomen besluit met betrekking tot het pedagogisch beleid dat
wordt gevoerd. Tevens bepaalt artikel 1.60, vierde lid, van de Wko, dat de houder ten
minste eenmaal per 12 maanden overleg dient te voeren met de oudercommissie over
de invulling van het nog te voeren pedagogisch beleid en over het al uitgevoerde
pedagogisch beleid.
Artikel 12, tweede lid, bevat een opsomming van de beschrijvingen die in ieder geval in
het pedagogisch beleidsplan opgenomen dienen te zijn. De beschrijving van de in artikel
12, tweede lid, genoemde elementen dient concreet te zijn. Een algemene beschrijving
volstaat derhalve niet. De beschrijving dient dusdanig duidelijk en op de praktijk van het
desbetreffende kindercentrum toegesneden te zijn dat ouders en toezichthouder een
goed beeld krijgen van de pedagogische praktijk in het desbetreffende kindercentrum.
Op grond van artikel 12, tweede lid, onder a, dient het pedagogisch beleidsplan een
concrete beschrijving te bevatten van de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de
aspecten van verantwoorde buitenschoolse opvang, bedoeld in artikel 11. Het
pedagogisch beleid dient te leiden tot buitenschoolse opvang waarbij sprake is van het in
een veilige en gezonde omgeving bieden van emotionele veiligheid aan kinderen, het
bevorderen van de persoonlijke en sociale competentie van kinderen en de socialisatie
van kinderen door overdracht van algemeen aanvaarde waarden en normen. Voorts
bepaalt artikel 12, tweede lid, onder b, dat het pedagogisch beleidsplan een concrete
beschrijving dient te bevatten van de wijze waarop de mentor de verkregen informatie
over de ontwikkeling van het kind met de ouders bespreekt en de wijze waarop aan de
ouders en het kind bekend wordt gemaakt welke beroepskracht de mentor van het kind
is. Artikel 18, vijfde lid, van dit besluit, bepaalt dat aan ieder kind een mentor wordt
toegewezen. De mentor bespreekt, indien wenselijk, de ontwikkeling van het kind met
de ouders. Op grond van artikel 12, tweede lid, onder c, dient het pedagogisch
beleidsplan een concrete beschrijving te bevatten van de wijze waarop bijzonderheden in
de ontwikkeling van het kind of problemen worden gesignaleerd en ouders worden
doorverwezen naar passende instanties voor verdere ondersteuning. Artikel 12, tweede
lid, onder d, bepaalt vervolgens dat een concrete beschrijving van de werkwijze,
maximale omvang en leeftijdsopbouw van de basisgroepen eveneens een verplicht
onderdeel van het pedagogisch beleidsplan vormt. De beschrijving van de
groepssamenstelling en werkwijze vormen een afspiegeling van de nadere invulling die
de houder geeft aan de aspecten van verantwoorde buitenschoolse opvang, bedoeld in
artikel 11. Belangrijke onderdelen van de beschrijving van de werkwijze zijn bijvoorbeeld
de wijze waarop beroepskrachten met kinderen omgaan, de fysieke omgeving waar
kinderen worden opgevangen, groepsprocessen, het activiteitenaanbod en het gebruik
van spelmateriaal. Artikel 12, tweede lid, onder e, bepaalt dat het pedagogisch
beleidsplan een concrete beschrijving dient te bevatten van de wijze waarop kinderen
kunnen wennen aan een nieuwe basisgroep waarin zij zullen worden opgevangen. Van
een nieuwe basisgroep kan zowel sprake zijn wanneer een kind voor het eerst naar de
buitenschoolse opvang gaat als wanneer een kind reeds naar de buitenschoolse opvang
gaat, maar structureel zal worden opgevangen in een voor het kind nieuwe basisgroep.
Het derde lid van artikel 12 bevat een aantal elementen die, indien van toepassing, in
aanvulling op het tweede lid, eveneens in het pedagogisch beleidsplan beschreven
dienen te worden. Op grond van artikel 16, vierde lid, tweede zin, is het mogelijk dat de
houder op vrije dagen van de basisschool of tijdens de schoolvakanties onder bepaalde
voorwaarden minder beroepskrachten inzet. Voor een toelichting op de voorwaarden
64

zoals opgenomen in artikel 16, vierde lid, tweede zin, wordt verwezen naar de
toelichting op dat artikel. Twee voorwaarden waaraan voldaan dient te zijn wil de houder
gebruik kunnen maken van de mogelijkheid, bedoeld in artikel 16, vierde lid, tweede zin,
zijn opgenomen in artikel 12, derde lid, onder a, en vierde lid. In artikel 16, vierde lid,
tweede zin, komt dit eveneens tot uiting aangezien daar is geregeld dat afwijken van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op vrije dagen van de basisschool of
tijdens de schoolvakanties enkel mogelijk is met inachtneming van artikel 12, derde lid,
onder a, en vierde lid. Artikel 12, derde lid, onder a, bepaalt dat de houder in het
pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving dient op te nemen van de tijden
waarop, met inachtneming van artikel 16, vierde lid, tweede zin, kan worden afgeweken
van artikel 16, tweede lid, alsmede de tijden waarop in ieder geval niet daarvan wordt
afgeweken en derhalve moet worden voldaan aan artikel 16, tweede lid. Een dergelijke
beschrijving is van belang, aangezien het voor ouders inzichtelijk moet zijn op welke
tijden wordt voldaan aan het minimaal aantal vereiste beroepskrachten en op welke
tijden het mogelijk is dat er minder beroepskrachten worden ingezet. Artikel 1.54,
eerste lid, van de Wko, bevat een algemene verplichting voor de houder om de ouders
van wie de kinderen in het kindercentrum worden opgevangen en een ieder die daarom
verzoekt te informeren over het beleid, bedoeld in hoofdstuk 1, afdeling 3, paragraaf 2,
van de Wko (het onderhavige artikel 12 vormt een uitwerking van artikel 1.50 van de
Wko). In artikel 12, vierde lid, van dit besluit is expliciet geregeld dat de houder de
ouders nadrukkelijk dient te informeren over de tijden waarop wordt voldaan aan het
minimaal aantal vereiste beroepskrachten en de tijden waarop mogelijk minder
beroepskrachten worden ingezet. Het gaat hierbij om een actieve informatieplicht van de
houder. De houder kan de ouders bijvoorbeeld door middel van een brief hierop wijzen.
Het enkele feit dat de ouders de informatie over de tijden, bedoeld in artikel 12, derde
lid, onder a, zelf op de website van de houder kunnen vinden is onvoldoende. Indien de
beschrijving in het pedagogisch beleidsplan ontbreekt of de houder de ouders niet
nadrukkelijk informeert, is het niet mogelijk om af te wijken van het minimaal aantal in
te zetten beroepskrachten. Bij de beschrijving van de tijden waarop kan worden
afgeweken van artikel 16, tweede lid, en de tijden waarop in ieder geval niet daarvan
wordt afgeweken, gaat het om een beschrijving van de exacte tijden. Alleen een
beschrijving van de tijdsblokken waarbinnen afwijking van artikel 16, tweede lid, kan
plaatsvinden, en de tijdsblokken waarbinnen in ieder geval dient te worden voldaan aan
artikel 16, tweede lid, volstaat niet. De duur van beschreven tijden waarop kan worden
afgeweken van artikel 16, tweede lid, kan, gelet op artikel 16, vierde lid, per dag dus
maximaal drie uur zijn. Gelet op artikel 16, vierde lid, is het daarbij mogelijk dat per dag
van de week de tijden waarop kan worden afgeweken van het minimaal aantal in te
zetten beroepskrachten variëren. In dat geval dient ook de beschrijving in het
pedagogisch beleidsplan op de verschillende dagen te zijn toegespitst. Het is niet
mogelijk dat de beschreven tijden per week variëren.
Indien het voorkomt dat kinderen gedurende de buitenschoolse opvang deelnemen aan
activiteiten waarbij zij de basisgroep verlaten dan dient op grond van artikel 12, derde
lid, onder b, in het pedagogisch beleidsplan een concrete beschrijving opgenomen te
worden van de aard en de organisatie van deze activiteiten. Op grond van artikel 18,
derde lid, zijn het eerste en tweede lid van artikel 18 niet van toepassing indien kinderen
bij activiteiten, als bedoeld in artikel 12, derde lid, onder b, de basisgroep verlaten. De
bepaling omtrent de maximale grootte van de basisgroep en de regel dat een kind in één
basisgroep wordt opgevangen gelden in dat geval derhalve niet. In de toepassing van
artikel 18, derde lid, dient ervoor gewaakt te worden dat de aard of de hoeveelheid aan
activiteiten niet op gespannen voet komt te staan met de hoofdregel omtrent de
maximale groepsgrootte en de hoofdregel dat een kind in één basisgroep wordt
opgevangen. De hoofdregels in artikel 18, eerste en tweede lid, hebben immers tot doel
65

ervoor te zorgen dat de opvang in een kindercentrum duidelijk, voorspelbaar en
vertrouwd is. Dit doel mag niet in het gedrang komen vanuit de toepassing van artikel
18, derde lid. Om verantwoorde buitenschoolse opvang te garanderen, is het van belang
dat in het pedagogisch beleidsplan wordt beschreven bij welk type activiteiten kinderen
de basisgroep kunnen verlaten en op welke wijze dit wordt georganiseerd rekening
houdend met eventuele afwijkingen van de bepalingen omtrent de maximale
basisgroepgrootte en het aantal verschillende basisgroepen waarin een kind wordt
opgevangen. Aangezien de aard van de activiteiten beschreven dient te worden is het
niet noodzakelijk een uitputtende lijst van reeds voorkomende dan wel geplande
activiteiten in het pedagogisch beleidsplan op te nemen.
Wanneer in een kindercentrum gebruik gemaakt kan worden van buitenschoolse opvang
gedurende extra dagdelen dan dient op grond van artikel 12, derde lid, onder c, het
beleid op dit punt in het pedagogisch beleidsplan beschreven te worden. Artikel 12,
derde lid, onder d, bepaalt voorts dat, indien van toepassing, in het pedagogisch
beleidsplan dient te worden beschreven op welke wijze wordt omgegaan met de
basisgroep bij activiteiten in groepen groter dan dertig kinderen. Artikel 12, derde lid,
onder e, bepaalt dat, indien van toepassing, in het pedagogisch beleidsplan een concrete
beschrijving opgenomen dient te worden van de taken die beroepskrachten in opleiding,
stagiairs en vrijwilligers in de buitenschoolse opvang kunnen uitvoeren en de wijze
waarop zij hierbij worden begeleid. Tot slot bepaalt artikel 12, derde lid, onder f, dat
indien er meertalige buitenschoolse opvang wordt verzorgd het pedagogisch beleidsplan
een concrete beschrijving dient te bevatten van de wijze waarop meertalige
buitenschoolse opvang in het kindercentrum wordt vormgegeven. Het pedagogisch
beleidsplan dient daarbij inzicht te verschaffen in het percentage van de openingstijd
van het kindercentrum per jaar waarvoor de buitenschoolse opvang meertalig wordt
verzorgd (rekening houdend met het maximumpercentage van vijftig procent) en op
welke wijze dit wordt bewerkstelligd.27
Artikel 13
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op artikel 4.
Artikel 14
Voor een toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op artikel 5.
Artikel 15
Artikel 15, eerste lid, bepaalt dat beroepskrachten en beroepskrachten meertalige
buitenschoolse opvang beschikken over een voor de werkzaamheden passende
opleiding. Bij ministeriële regeling worden op grond van het tweede lid nadere regels
gesteld met betrekking tot de opleidingseisen waaraan beroepskrachten en
beroepskrachten meertalige buitenschoolse opvang voldoen. Voor wat betreft
pedagogisch beleidsmedewerkers bepaalt artikel 15, derde lid, dat zij dienen te
beschikken over een voor de werkzaamheden passende opleiding. Artikel 15, vierde lid,
bepaalt dat bij ministeriële regeling nadere regels worden gesteld met betrekking tot de
opleidingseisen waaraan zijn moeten voldoen. De opleidingseisen vallen uiteen in eisen
aan de beroepskwalificatie en taaleisen. Tot op heden was in de Regeling kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzalen 2012 opgenomen welke taaleisen gelden voor een
beroepskracht meertalige buitenschoolse opvang (artikel 4, derde lid, van de Regeling
27

De mogelijkheid van meertalige buitenschoolse opvang is ingevoerd met de Wet van 21
november 2015 tot wijziging van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen in
verband met de totstandkoming van het personenregister kinderopvang en peuterspeelzaalwerk en
de mogelijkheid te komen tot meertalige buitenschoolse opvang (Stb. 2015, 452).

66

kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen 2012). Gelijktijdig met de inwerkingtreding
van het onderhavige besluit zullen de taaleisen voor de beroepskracht meertalige
buitenschoolse opvang worden opgenomen in de Regeling Wet kinderopvang en
kwaliteitseisen peuterspeelzalen. Ook voor de reguliere beroepskrachten en pedagogisch
beleidsmedewerkers zullen eisen aan het taalniveau worden opgenomen in de Regeling
Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen. Voor de beroepskwalificatie-eisen
voor beroepskrachten, pedagogisch beleidsmedewerkers en beroepskrachten meertalige
buitenschoolse opvang zal in de Regeling Wet kinderopvang en kwaliteitseisen
peuterspeelzalen worden verwezen naar de meest recent aangevangen collectieve
arbeidsovereenkomst(en) voor kinderopvang en peuterspeelzaalwerk.
Artikel 16
In dit artikel worden eisen gesteld aan het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
op een basisgroep. Artikel 16, eerste lid, brengt het principe tot uiting dat voor de
berekening bepalend is en stelt dat het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten op
een basisgroep wordt afgestemd op het aantal aanwezige kinderen in de basisgroep,
waarbij naarmate de kinderen ouder zijn, minder beroepskrachten hoeven te worden
ingezet.
De daadwerkelijke verhouding tussen het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
en het aantal aanwezige kinderen in een basisgroep wordt op grond van het tweede lid
bepaald op grond van tabel 2 in bijlage 1, onderdeel b. Bij de berekening van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten voor de verschillende
groepssamenstellingen kan gebruik worden gemaakt van een rekentool die ter
beschikking wordt gesteld en geraadpleegd kan worden via de website www.1ratio.nl. In
tabel 2 in bijlage 1, onderdeel b, wordt onderscheid gemaakt tussen basisgroepen
waarin kinderen worden opgevangen van 4 tot 7 jaar, 7 jaar tot de leeftijd waarop het
basisonderwijs eindigt, en 4 jaar tot de leeftijd waarop het basisonderwijs eindigt.
Het derde lid bepaalt dat indien kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 12, derde
lid, onder b, de basisgroep verlaten dit er niet toe mag leiden dat het totaal aantal
beroepskrachten dat gelet op artikel 16, tweede lid, op of, indien de activiteit buiten het
kindercentrum plaatsvindt, vanuit het kindercentrum moet worden ingezet, wordt
verlaagd. Het doel van deze bepaling is te voorkomen dat het organiseren van een
activiteit een stimulans vormt voor de houder om groepen samen te voegen dan wel
kinderen aan activiteiten buiten groepen te laten deelnemen zodat beroepskrachten naar
huis kunnen worden gestuurd. De bepaling is zodanig geformuleerd dat, indien
activiteiten buiten het kindercentrum plaatsvinden, het aantal beroepskrachten dat
vanuit het kindercentrum wordt ingezet minimaal gelijk moet blijven. Op deze manier
worden ook beroepskrachten die meegaan naar activiteiten buiten het kindercentrum
meegerekend.
Het vierde lid biedt houders de mogelijkheid om voor en na de dagelijkse schooltijd
alsmede gedurende vrije middagen van de basisschool voor ten hoogste een half uur per
dag minder beroepskrachten in te zetten, met dien verstande dat ten minste de helft
van het aantal beroepskrachten wordt ingezet. Evenals bij dagopvang heeft de houder
bij de buitenschoolse opvang de mogelijkheid om op dagen dat er ten minste tien
aaneengesloten uren opvang wordt geboden (dit kan voorkomen op vrije dagen van de
basisschool of tijdens de schoolvakanties), minder beroepskrachten in te zetten dan op
grond van het tweede lid vereist is. Hiervoor gelden op grond van het vierde lid een
aantal voorwaarden. Een van deze voorwaarden is dat gedurende de uren dat er minder
beroepskrachten worden ingezet ten minste de helft van het op grond van het tweede lid
67

vereiste aantal beroepskrachten moet worden ingezet. Tevens dient de houder artikel
12, derde lid, onder a, en vierde lid, in acht te nemen indien hij gebruik maakt van de
mogelijkheid van artikel 16, vierde lid. Op grond van artikel 12, derde lid, onder a,
dienen de tijden waarop kan worden afgeweken van het op grond van artikel 16, tweede
lid, vereiste minimaal aantal in te zetten beroepskrachten, alsmede de tijden waarop in
ieder geval niet daarvan wordt afgeweken en derhalve moet worden voldaan aan artikel
16, tweede lid, beschreven te worden in het pedagogisch beleidsplan. Zoals vermeld bij
de toelichting op artikel 12 dient het te gaan om een beschrijving van de exacte tijden.
Een beschrijving van de tijdsblokken waarbinnen voor ten hoogste drie uren per dag
afwijking van artikel 16, tweede lid, kan plaatsvinden, volstaat niet. Op grond van artikel
12, vierde lid, dient de houder de ouders nadrukkelijk te informeren over de tijden,
bedoeld in artikel 12, derde lid, onder a. Houders kunnen in het pedagogisch beleidsplan
naar eigen inzicht de uren over de dag verdelen waarvoor zij conform het vierde lid
minder beroepskrachten kunnen inzetten. Er zijn verschillende mogelijkheden voor de
houder om hier, rekening houdend met onder meer artikel 5:4 van de Arbeidstijdenwet,
invulling aan te geven.
In artikel 16, vijfde en zesde lid, is de zogenoemde achterwachtregeling opgenomen.
Indien op grond van het tweede lid slechts één beroepskracht in het kindercentrum
aanwezig is, dient op grond van het vijfde lid tevens een volwassene beschikbaar te zijn
die telefonisch bereikbaar is en die binnen vijftien minuten in het kindercentrum
aanwezig kan zijn in geval van een calamiteit waarbij de veiligheid van de opgevangen
kinderen in het geding is. De houder informeert de bij het kindercentrum werkzame
personen over de naam en het telefoonnummer van deze persoon. Artikel 16, zesde lid,
bepaalt vervolgens dat indien op grond van het vierde lid wordt afgeweken van het
minimaal aantal in te zetten beroepskrachten en daardoor slechts één beroepskracht
wordt ingezet op het kindercentrum er ter ondersteuning van deze beroepskracht ten
minste één andere volwassene in het kindercentrum aanwezig is. Indien op een locatie
door een houder zowel buitenschoolse opvang als dagopvang wordt verzorgd dan dient
voor beide opvangvormen afzonderlijk aan de achterwachtregeling te worden voldaan
(voor de dagopvang geldt dan artikel 7, vijfde en zesde lid, van het onderhavige
besluit). Indien de houder gebruik maakt van de achterwachtregeling dient hij op grond
van artikel 13, derde lid, onder f, in het veiligheids- en gezondheidsbeleid te beschrijven
op welke wijze hij dit geregeld heeft.
De houder dient ervoor te zorgen dat beroepskrachten in opleiding en stagiairs op een
passende manier worden ingezet. Op grond van het zevende lid wordt bij de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiairs rekening gehouden met de opleidingsfase
waarin zij zich op dat moment bevinden. Op grond van het achtste lid worden bij
ministeriële regeling nadere regels gesteld met betrekking tot de inzet van
beroepskrachten in opleiding en stagiairs.
Het negende lid bepaalt tot slot dat pedagogische beleidsmedewerkers meegeteld
kunnen worden bij de berekening van het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten
op grond van het onderhavige artikel 16 voor zover zij in het kader van het coachen van
beroepskrachten bij de uitvoering van hun werkzaamheden tevens op de basisgroep
bezig zijn met de verzorging, de opvoeding en het bijdragen aan de ontwikkeling van
kinderen. Dit houdt in dat de pedagogisch beleidsmedewerker de reguliere
werkzaamheden van een beroepskracht uitvoert en daarbij tevens andere
beroepskrachten coacht, onder andere door het geven van voorbeelden, tips en nadere
uitleg gedurende de werkzaamheden op de basisgroep. Het gaat bij artikel 16, negende
lid, om een mogelijkheid die de houder heeft. De houder kan er ook voor kiezen om de
68

pedagogisch beleidsmedewerker niet mee te tellen bij de berekening voor het minimaal
in te zetten beroepskrachten op de basisgroep. De pedagogisch beleidsmedewerker
wordt dan als extra beroepskracht op de groep ingezet. In dat geval hoeft de
pedagogisch beleidsmedewerker in de coachende rol niet te allen tijde de
werkzaamheden van de beroepskrachten op de basisgroep uit te voeren, maar kan hij of
zij ook een meer observerende rol op de basisgroep innemen en beroepskrachten vanuit
deze rol coachen.
Artikel 17
Voor de toelichting op dit artikel wordt verwezen naar de toelichting op artikel 8.
Artikel 18
In dit artikel worden nadere regels gesteld aan de groepsgrootte, bedoeld in het met de
Wet innovatie en kwaliteit kinderopvang gewijzigde artikel 1.50, tweede lid, onder e, van
de Wko. Artikel 18, eerste lid, bepaalt dat bij buitenschoolse opvang de opvang
plaatsvindt in basisgroepen. Een kind wordt opgevangen in één basisgroep. De
maximale grootte van de basisgroep wordt afgestemd op de leeftijd van de in de
basisgroep aanwezige kinderen volgens het principe dat naarmate de kinderen in de
basisgroep ouder zijn, de basisgroep uit meer kinderen mag bestaan. Op grond van het
tweede lid dient de houder de maximale grootte van de basisgroep te bepalen op grond
van tabel 2 in bijlage 1, onderdeel b. In tabel 2 in bijlage 1, onderdeel b, wordt
onderscheid gemaakt tussen basisgroepen waarin kinderen worden opgevangen van 4
tot 7 jaar, 7 jaar tot de leeftijd waarop het basisonderwijs eindigt, en 4 jaar tot de
leeftijd waarop het basisonderwijs eindigt. In de rekentool op de website www.1ratio.nl,
waarmee het minimaal aantal in te zetten beroepskrachten kan worden berekend, zijn
de voorwaarden omtrent de maximale groepsgrootte verwerkt.
Artikel 18, derde lid, bepaalt dat het eerste en tweede lid van artikel 18 niet van
toepassing zijn indien kinderen bij activiteiten als bedoeld in artikel 12, derde lid, onder
b, de basisgroep verlaten. Artikel 12, derde lid, onder b, bepaalt dat de aard en de
organisatie van de activiteiten waarbij kinderen de basisgroep kunnen verlaten
omschreven dient te zijn in het pedagogisch beleidsplan. Bij activiteiten als bedoeld in
artikel 12, derde lid, onder b kan bijvoorbeeld gedacht worden aan spelactiviteiten.
Artikel 18, vierde lid, ziet op tijdelijke opvang in een andere basisgroep. Een kind kan
tijdelijk worden opgevangen in één andere basisgroep dan de basisgroep bedoeld in de
tweede zin van het eerste lid, dat wil zeggen de basisgroep waarin het kind is
opgenomen. De ouders van het kind moeten hiervoor vooraf schriftelijke toestemming
geven. De reden dat bepaald is dat vooraf toestemming gegeven moet worden, is dat
voor de ouders vooraf duidelijk moet zijn wat de situatie is en hoelang deze zal duren.
Tot slot bepaalt artikel 18, vijfde lid, dat aan ieder kind een mentor wordt toegewezen.
De mentor is een beroepskracht van het kind en bespreekt, indien de mentor dan wel de
ouders dit wenselijk achten, de ontwikkeling van het kind met de ouders van het kind.
Opgemerkt zij dat de rol van de mentor in de buitenschoolse opvang, gelet op de leeftijd
van de op te vangen kinderen, deels verschilt van de rol van de mentor in de dagopvang
(artikel 9, elfde lid). Voor de buitenschoolse opvang geldt in tegenstelling tot de
dagopvang niet de verplichting (uiteraard op de voorwaarde dat de ouders het aanbod
van een dergelijke bespreking accepteren) dat de ontwikkeling van het kind periodiek
met de ouders besproken wordt. De bespreking van de ontwikkeling van het kind dient
plaats te vinden indien de mentor dan wel de ouders aangeven dit wenselijk te achten.
De mentor is in de buitenschoolse opvang, evenals in de dagopvang, het aanspreekpunt
69

bij vragen over de ontwikkeling en het welbevinden van het kind. Bij de buitenschoolse
opvang vervult de mentor deze rol echter ook voor het kind indien het kind de mentor
wenst te benaderen met vragen over zijn of haar welbevinden en ontwikkeling.
Artikel 19
In dit artikel worden eisen gesteld aan de binnen- en buitenruimtes voor de
buitenschoolse opvang. Op grond van het eerste lid dienen de binnen- en buitenruimtes
waar kinderen verblijven gedurende de tijd dat zij worden opgevangen veilig en
toegankelijk te zijn en passend ingericht in overeenstemming met het aantal en de
leeftijd van de op te vangen kinderen.
Het tweede lid bepaalt dat voor elk in (de binnen- of buitenspeelruimte van) het
kindercentrum aanwezig kind ten minste 3,5 m² binnenspeelruimte beschikbaar dient te
zijn. Het gaat hier om de bruto oppervlakte, waarmee de ruimte inclusief de in die
ruimte aanwezige kasten, stoelen, tafels, verwarmingen etc. wordt bedoeld. Het totaal
aantal vierkante meters in de binnenspeelruimte wordt berekend door de lengte met de
breedte van de ruimte te vermenigvuldigen.
Het derde lid van artikel 19 bepaalt dat een kindercentrum over ten minste 3 m² vaste
buitenspeelruimte per in het kindercentrum aanwezig kind beschikt. Ook hier gaat het
om de bruto oppervlakte. Met ‘aanwezig kind’ wordt gedoeld op in het kindercentrum
aanwezige kinderen, niet noodzakelijkerwijs buitenspelend. Op grond van artikel 19,
eerste lid, geldt ook voor de buitenspeelruimte dat deze veilig en toegankelijk moet zijn
en dat rekening gehouden moet worden met het aantal kinderen dat van een ruimte
gebruik maakt en de leeftijd van de kinderen. De buitenspeelruimte dient bij voorkeur
aangrenzend te zijn aan het kindercentrum. In het geval een buitenspeelruimte niet
aangrenzend is, is deze gelegen in de directe nabijheid van het kindercentrum en voor
kinderen toegankelijk en veilig bereikbaar.
Hoofdstuk 2a. Kwaliteitseisen peuterspeelzaalwerk
Artikelen 19a tot en met 19i
Voor de toelichting op de kwaliteitseisen die gelden voor het peuterspeelzaalwerk wordt
verwezen naar de toelichting op de kwaliteitseisen voor dagopvang zoals opgenomen in
paragraaf 1 van hoofdstuk 2 (artikelen 2 tot en met 10). Op deze plek wordt enkel
aandacht besteed aan de onderdelen waarop de artikelen uit hoofdstuk 2a verschillen
van de artikelen uit paragraaf 1 van hoofdstuk 2. Deze verschillen hangen samen met
het gegeven dat op grond van artikel 2.1, eerste lid, van de Wko, onder
peuterspeelzaalwerk wordt verstaan: de verzorging, de opvoeding en het bijdragen aan
de ontwikkeling van kinderen uitsluitend bestemd voor kinderen vanaf de leeftijd van
twee jaar tot het tijdstip waarop die kinderen kunnen deelnemen aan het
basisonderwijs. Het peuterspeelzaalwerk is derhalve niet bestemd voor kinderen in de
leeftijd tot twee jaar. Gelet daarop ontbreekt in artikel 19h een bepaling die inhoudelijk
gelijk is aan artikel 9, vierde lid, dat bepaalt dat aan een kind in de leeftijd tot één jaar
ten hoogste twee vaste beroepskrachten worden toegewezen. Voor het
peuterspeelzaalwerk is in artikel 19h, vierde lid, geregeld dat aan een kind ten hoogste
drie vaste beroepskrachten worden toegewezen, waarvan per dag ten minste één
beroepskracht werkzaam is in de peuterspeelzaalgroep van dat kind. Verder is vanwege
het feit dat het peuterspeelzaalwerk uitsluitend bestemd is voor kinderen vanaf de
leeftijd van twee jaar tot het tijdstip waarop die kinderen kunnen deelnemen aan het
basisonderwijs, artikel 19i, derde lid, niet volledig gelijk aan artikel 10, derde lid. Artikel
19i, derde lid, bepaalt dat de buitenspeelruimte bij voorkeur aangrenzend is aan de
70

peuterspeelzaal, maar in ieder geval aangrenzend is aan het gebouw waarin de
peuterspeelzaal gevestigd is. Tot slot ontbreekt in artikel 19i een bepaling die
gelijkluidend is aan artikel 10, vierde lid. Nu in het peuterspeelzaalwerk geen kinderen
voorkomen in de leeftijd tot anderhalf jaar geldt niet de verplichting dat een
peuterspeelzaal over een afzonderlijke slaapruimte dient te beschikken.
Hoofdstuk 3. Overgangs- en slotbepalingen
Artikel 20
Het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen wordt zodanig gewijzigd dat
enkel de bepalingen omtrent de kwaliteitseisen aan gastouderbureaus, gastouders en
voorzieningen voor gastouderopvang behouden blijven. Gelet daarop wordt met artikel
20, onderdeel D, de citeertitel van het besluit gewijzigd in Besluit kwaliteit
gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang. In hoofdstuk 1
van het besluit komen enkel nog de kwaliteitseisen aan gastouderbureaus, gastouders
en voorzieningen voor gastouderopvang voor. Artikel 20, onderdeel C, regelt dat de
bepalingen omtrent kindercentra (paragraaf 2, inhoudende de artikelen 2 tot en met 6)
vervallen. Gelet daarop wordt met artikel 20, onderdeel A, het opschrift van hoofdstuk 1
gewijzigd. Met artikel 20, onderdeel E, wordt geregeld dat hoofdstuk 3 'Overgangs- en
slotbepalingen' (inhoudende de artikelen 21 tot en met 25) vervalt. De nog van
belangzijnde en geldende overgangs- en slotbepalingen worden in hoofdstuk 2
opgenomen. Dit wordt geregeld door met artikel 20, onderdeel D, hoofdstuk 2 opnieuw
vast te stellen, hetgeen impliceert dat de bepalingen omtrent de kwaliteitseisen voor
peuterspeelzalen (de artikelen 17 tot en met 20) komen te vervallen. Met onderdeel B
van artikel 20 wordt artikel 1 zodanig aangepast dat de begripsbepalingen die slechts
zien op kindercentra en peuterspeelzalen worden geschrapt.
Artikel 21
In het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk komen in een tweetal artikelen verwijzingen voor naar het huidige
Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen. Met artikel 20 van dit besluit wordt
het Besluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzalen zodanig gewijzigd dat daarin
enkel nog bepalingen omtrent de kwaliteitseisen voor gastouderbureaus, gastouders en
voorzieningen voor gastouderopvang voorkomen. De kwaliteitseisen die gelden voor
dagopvang, buitenschoolse opvang en peuterspeelzaalwerk worden opgenomen in het
onderhavige nieuwe besluit. Artikel 21, onderdeel A, wijzigt artikel 5, derde lid, van het
Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
zodanig dat wordt verwezen naar de juiste artikelen van het Besluit kwaliteit
gastouderbureaus, gastouders en voorzieningen voor gastouderopvang, en de juiste
bepalingen van het onderhavige nieuwe besluit 'Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk'. Met artikel 21, onderdeel A, onder 3, wordt artikel 5, derde lid,
onderdeel f, van het Besluit registers kinderopvang, buitenlandse kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk opnieuw vastgesteld. Geregeld wordt dat degene die voornemens is
een kindercentrum in exploitatie te nemen bij de aanvraag, bedoeld in artikel 1.45,
eerste lid, van de Wko, een veiligheids- en gezondheidsbeleid dient te verstrekken als
bedoeld in de artikelen 4 en 13 van het Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk. De bepalingen omtrent gastouderbureaus worden met het
onderhavige besluit niet gewijzigd. Degene die voornemens is een gastouderbureau in
exploitatie te nemen blijft gehouden een risico-inventarisatie te verstrekken.
Met artikel 21, onderdeel B, zijn soortgelijke wijzigingen als hierboven beschreven
aangebracht in artikel 11, tweede lid, dat ziet op de gegevens die de aanvrager van een
peuterspeelzaal dient te verstrekken.
71

Artikel 22
De artikelen 4, tweede lid, 13, tweede lid, en 19c, tweede lid, bepalen dat de houder of
voorgenomen houder het veligheids- en gezondheidsbeleid dient te verstrekken bij het
indienen van de aanvraag voor een kindercentrum respectievelijk peuterspeelzaal.
Artikel 22 bevat een overgangsbepaling voor op het tijdstip van inwerkingtreding van
het onderhavige besluit reeds bestaande houders van kindercentra of peuterspeelzalen.
Deze houders dienen over een schriftelijk vastgesteld veiligheids- en gezondheidsbleid te
beschikken op het tijdstip van inwerkingtreding van dit besluit.
Artikel 23
Dit besluit treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip. De
inwerkingtredingsbepaling van dit besluit is zodanig vormgegeven dat de verschillende
artikelen of onderdelen daarvan op verschillende tijdstippen in werking kunnen treden.
De beoogde inwerkingtredingsdatum van het overgrote deel van dit besluit sluit aan bij
het beoogde tijdstip van volledige inwerkingtreding van de Wet innovatie en kwaliteit
kinderopvang, te weten 1 januari 2018. Voor wat betreft de artikelen die verband
houden met de verplichte inzet van pedagogisch beleidsmedewerkers (de artikelen 6,
derde en vierde lid, 7, tiende lid, 8, 15, derde en vierde lid, 16, negende lid, 17, 19e,
derde en vierde lid, 19f, tiende lid, en 19g) wordt een latere datum van
inwerkingtreding, namelijk met ingang van 1 januari 2019, wenselijk geacht. De reden
hiervoor is het werven en/of opleiden van pedagogisch beleidsmedewerkers een langere
voorbereidingstijd vergt. Indien met ingang van 1 januari 2018 ook het wetsvoorstel tot
wijziging van de Wet kinderopvang en kwaliteitseisen peuterspeelzalen en enkele andere
wetten in verband met de harmonisatie van de regelgeving met betrekking tot
kindercentra en peuterspeelzalen (wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk) in werking treedt, zal hoofdstuk 2a van het onderhavige besluit
(dat ziet op peuterspeelzaalwerk) niet in werking treden.
Artikel 24
De citeertitel van het onderhavige besluit luidt 'Besluit kwaliteit kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk’.

De Minister van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid,

L.F. Asscher

72