Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2007–2008

29 924

Toezichtsverslagen AIVD en MIVD

Nr. 25

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 mei 2008
De commissie van toezicht betreffende de inlichtingen- en veiligheidsdiensten heeft in het kader van haar taak bedoeld in artikel 64, tweede lid,
onder a, van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2002 een
onderzoek verricht naar de nakoming door de AIVD van de toezeggingen
van de minister van BZK op de aanbevelingen van de Commissie (rapport
nr. 18A). Naar aanleiding van dit onderzoek heeft de commissie een
toezichtsrapport vastgesteld, dat geheel openbaar is. Het toezichtsrapport
dien ik met mijn reactie, conform artikel 79, vijfde lid, van de WIV 2002,
aan beide kamers der Staten-Generaal te zenden.1 Het rapport alsmede
mijn reactie hierop treft u bijgaand aan.
Van de inhoud van het toezichtsrapport heb ik met genoegen kennis
genomen. Ik kan me – met inachtneming van de hierna nog te maken
opmerkingen – in de inhoud van het rapport vinden. Vooraleer stel ik
echter vast dat de commissie een positief oordeel uitspreekt over de door
de AIVD gehanteerde werkwijze met betrekking tot het onder de aandacht
brengen van de rapporten van de commissie (inclusief aanbevelingen)
binnen de dienst, welke er aan bij moet dragen dat de aanbevelingen van
de commissie ook daadwerkelijk worden opgevolgd. Zoals de commissie
aangeeft heb ik – en mijn ambtsvoorgangers – het merendeel van de door
de commissie uitgebrachte aanbevelingen overgenomen en zijn deze
grotendeels verwerkt in de interne regelgeving en procedures van de
dienst. De door de commissie voor implementatie gehanteerde termijn
van een jaar vind ik in algemene zin redelijk, zij het dat sommige aanbevelingen (bijvoorbeeld die betrekking hebben op wetswijziging of voor
implementatie daarvan afhankelijk zijn) een langere implementatieperiode
kennen.

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De commissie besteedt in haar rapport aan een aantal onderwerpen nader
aandacht, die mijns inziens in een aantal gevallen een reactie mijnerzijds
vergen. Ik zal daarop in het onderstaande nader ingaan, waarbij ik uitga
van de paragraafindeling van het rapport.

KST118917
0708tkkst29924-25
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2008

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 924, nr. 25

1

1

In paragraaf 4 wijst de commissie erop dat naar haar oordeel in de
(nieuwe) Gedragscode voor acquisitiemedewerkers de aanbeveling om de
reikwijdte van het zogenoemde Tallon-criterium (verbod op uitlokking van
strafbare feiten) op een adequate wijze in de interne instructies van de
AIVD te beschrijven, nog niet is verwerkt, althans dat de huidige beschrijving in de Gedragscode niet juist is. De desbetreffende passage in de
Gedragscode is op dit onderdeel inderdaad niet helder. Ik zal bevorderen
dat dit alsnog in overeenstemming met de aanbeveling van de commissie
wordt gebracht. De commissie merkt in deze paragraaf tot slot nog op dat
aanbeveling 5 (zie daarvoor het bij het rapport gevoegde schema), waarin
de commissie aanbeveelt om analoog aan het strafrecht niet-stelselmatige
observatie als (geringe) inbreuk op de persoonlijke levenssfeer van de
burgers te billijken, nog niet is verwerkt. Zoals indertijd in reactie op de
aanbeveling is aangegeven, zou nader worden bezien of aansluiting bij de
door de politie en justitie gehanteerde werkwijze mogelijk is. In feite komt
het voorstel van de commissie erop neer dat niet-stelselmatige observatie
zou worden gebaseerd op de algemene taakstelling van de dienst (artikel
6, tweede lid, van de WIV 2002) en dat alleen voor stelselmatige observatie de toestemming ex artikel 20 van de WIV 2002 zou zijn vereist. Ik ben
(vooralsnog) van oordeel dat we deze weg niet op moeten. Bij de totstandkoming van de WIV 2002 is juist ervoor gekozen om alle bijzondere
bevoegdheden van de diensten wettelijk te expliciteren en niet af te leiden
uit de algemene taakstelling van de diensten. Dit was nodig om aan het
voorzienbaarheidsvereiste op grond van het Europees Verdrag inzake de
Rechten van de Mens te kunnen voldoen. In de WIV 2002 is met betrekking tot de bijzondere bevoegdheden voorts ook geen onderscheid
gemaakt tussen wel of niet-stelselmatig. Introductie van het onderscheid
zoals de commissie voorstaat leidt naar mijn mening in de praktijk tot
onduidelijkheid, hetgeen ik bij het optreden van de AIVD ongewenst acht.
Het is bovendien ook niet nodig. De besluitvorming met betrekking tot de
inzet van de bijzondere bevoegdheid tot observatie is op een zodanig
niveau binnen de organisatie belegd, dat dit geen operationele belemmeringen oplevert.
In paragraaf 6.4 stelt de commissie de problematiek rond de algemene
maatregel van bestuur ex artikel 21 lid 7 WIV 2002 aan de orde. In deze
algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden gesteld
met betrekking tot de voorwaarden waaronder en de gevallen waarin een
agent strafbare feiten mag (mede)plegen en de wijze waarop de uitoefening van deze bevoegdheid wordt gecontroleerd. Een concept van deze
algemene maatregel van bestuur is opgesteld. Omtrent een enkel onderdeel van deze algemene maatregel van bestuur, te weten de rol van de
Landelijk Officier van Justitie (LOvJ) bij de instructie tot het plegen van
strafbare feiten, vindt nog nader overleg met het ministerie van Justitie
plaats. Ik verwacht dat dit overleg binnen afzienbare termijn kan worden
afgerond. Deze algemene maatregel van bestuur zal grotendeels de reeds
bestaande praktijk codificeren. Overigens merk ik op dat ook in eerdergenoemde Gedragscode voor acquisitiemedewerkers er regels worden
gesteld met betrekking tot de problematiek van agenten en strafbare
feiten.
In paragraaf 6.5 gaat de commissie in op de inzet van bijzondere bevoegdheden tegen verschoningsgerechtigden. De commissie is van oordeel dat
in de interne richtlijnen van de AIVD tot uitdrukking dient te worden
gebracht dat voor zover het gaat om de inzet van bijzondere bevoegdheden tegen verschoningsgerechtigden terughoudendheid dient te
worden betracht. Aan deze aanbeveling is uitvoering gegeven.
De commissie is het echter oneens met de uitwerking in het Handboek
AIVD, waarbij met betrekking tot de toestemming voor de inzet van
bijzondere bevoegdheden tegen een verschoningsgerechtigde die een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 924, nr. 25

2

non-target is een periode van één maand geldt, en indien de verschoningsgerechtigde een target is per geval de duur van de toestemming
dient te worden vastgesteld. Bij dit laatste geldt dan als uitgangspunt de
wettelijke termijn van ten hoogste drie maanden (maar dat kan – per geval
– ook korter zijn), waarna telkens verlenging mogelijk is. De commissie
wijst erop dat zij in het desbetreffende toezichtsrapport, waaruit de hier
aan de orde zijnde aanbeveling is voortgevloeid, het onderscheid in
targets en non-targets niet maakt; de aanbeveling om de termijn voor
toestemming te verkorten heeft dan ook tevens betrekking op verschoningsgerechtigden die target zijn. Ik wil voorop stellen dat ik met de
commissie van oordeel ben dat bij de inzet van bijzondere bevoegdheden
tegen verschoningsgerechtigden terughoudendheid dient te worden
betracht. De politieke verantwoordelijkheid van de betrokken minister
dient in dergelijke gevallen inderdaad een zwaarder accent te krijgen. Dat
kan echter op diverse manieren worden bewerkstelligd. Bijvoorbeeld door
met kortere termijnen voor toestemming te werken (van bijvoorbeeld een
maand), waardoor dus vaker een afwegingsmoment wordt ingebouwd.
Maar ook – en dat acht ik belangrijker – dat waar het gaat om verschoningsgerechtigden er bij de afweging of daartegen bijzondere bevoegdheden
moeten worden ingezet, aangescherpte criteria worden gehanteerd en dat
de afweging en de daaraan te verbinden conclusie (nog meer dan al
gebruikelijk is) wordt geëxpliciteerd en voorts dat in dergelijke gevallen de
minister (indien het gaat om bijzondere bevoegdheden waarvoor de
minister persoonlijk toestemming moet verlenen) daarop nadrukkelijk
wordt gewezen. Dit is ook in het Handboek AIVD tot uitdrukking gebracht:
voor verschoningsgerechtigden die non-targets zijn, dus personen die
geen target zijn maar via welke wel informatie omtrent targets kan
worden verkregen, wordt daarom een kortere termijn (één maand) voor
toestemming gehanteerd. Naar aanleiding van de opmerking van de
commissie heb ik besloten voor alle verschoningsgerechtigden (zowel
targets als non-targets) een kortere termijn van toestemming (van bijvoorbeeld één maand) te gaan hanteren. Het Handboek AIVD zal op dat punt
worden aangepast.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2007–2008, 29 924, nr. 25

3