Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

24 587

Justitiële Inrichtingen

Nr. 509

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 juni 2013
In de Regeling van werkzaamheden van 30 mei 2013 (Handelingen II
2012/13, nr. 89) heeft het lid Van Toorenburg (CDA) mij verzocht om de
second opinion op het masterplan DJI te duiden, n.a.v. de persconferentie
van enkele burgemeesters hierover op donderdag 30 mei jl. Hierbij voldoe
ik aan het verzoek in te gaan op het onderzoek dat De Strategie
Compagnie (DSC) in opdracht van onder anderen de burgemeester van
Heerhugowaard heeft uitgevoerd.
De belangrijkste bevindingen van DSC zijn onder te verdelen in de
afschrijvingslast van de Rijksgebouwendienst (400 miljoen euro),
aanvullende negatieve effecten (583 miljoen euro), de verschillende
impact per regio van het Masterplan DJI, een teveel aan besparingen
(75 miljoen euro), de locatie Tilburg, en meer boventallig personeel
landelijke diensten en hoofdkantoor.
Afschrijvingslast Rijksgebouwendienst
Zoals ik in de antwoorden op de set schriftelijke Kamervragen over het
Masterplan DJI van 24 mei 2013 (Kamerstuk 24 587, nr. 507) heb gemeld,
moet de boekwaarde van de te sluiten inrichtingen worden afgewaardeerd. Bij het sluiten van gevangenissen kan sprake zijn van een resterende boekwaarde omdat de gebouwen nog niet volledig zijn
afgeschreven. Deze boekwaarde moet op het moment van sluiting worden
betaald aan de Rijksgebouwendienst. Dit levert voor de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI) de komende jaren (conform planning Masterplan) een
kostenpost op van in totaal circa 485 miljoen euro, zijnde de afkoop van
de boekwaarde vermeerderd met de versnelde afschrijving van de
inventaris. Deze incidentele kosten gaan voor de structurele besparingen
uit. Het ministerie van Veiligheid en Justitie (VenJ) is niet in staat deze
incidentele kosten van 485 miljoen euro op korte termijn te financieren. De
afspraak is dat het Ministerie van Financiën de kosten in de periode
2013–2017 zal voorfinancieren en dat deze kosten in latere jaren worden

kst-24587-509
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 509

1

verrekend (kasschuif). Met een kasschuif is per saldo geen sprake van
additionele uitgaven omdat deze over de tijd glad lopen. Dit heb ik tevens
uiteengezet in mijn brief aan uw Kamer d.d. 30 mei jl., naar aanleiding van
een verzoek van het lid Kooiman (SP) (Kamerstuk 24 587, nr. 508).
Bij een jaarlijks exploitatieoverschot van 65 miljoen euro is de terugverdientermijn voor de kostenpost van 485 miljoen euro voor de afkoop
van boekwaarden zeven jaar. Dit komt overeen met 2026. Daarbij is dan
het budgettaire kader van DJI al vanaf 2018 structureel verlaagd met
340 miljoen euro. De 65 miljoen euro worden dan extra vrijgemaakt bij
DJI, om de kasschuifafspraak met Financiën na te komen. In het
Masterplan DJI van 22 maart 2013 werd deze aanpak als volgt samengevat op blz. 31: «De positieve ontwikkeling van het vermogen vanaf 2018
zal worden aangewend om de kosten van afstoot van de te sluiten
inrichtingen te financieren.»
Ten onrechte concludeert het rapport dat in het Masterplan geen rekening
is gehouden met de boekwaardeproblematiek. Het Masterplan geeft
invulling aan een aantal taakstellingen, oplopend van 78 miljoen euro in
2013 tot 340 miljoen euro in 2018. Deze lopen daarna structureel door. Het
plan leidt dus op korte termijn al tot aanzienlijke structurele besparingen
bij DJI.
Additionele negatieve effecten
Volgens de analyse van DSC leiden de maatregelen in het Masterplan DJI
tot additionele uitgaven voor eigen personeel en voor gedetineerden die
elektronische detentie krijgen opgelegd. Wat betreft de additionele
uitgaven die DSC ziet voortvloeien uit het afvloeien van overtollig
personeel heb ik, zoals u hebt kunnen lezen in de antwoorden op de
vragen 7, 56, 58, 286, 315, 318, 321, 323 en 330, aangekondigd dat
boventallige medewerkers zoveel mogelijk van werk naar werk worden
begeleid. In het Masterplan is hiervoor een bedrag van 283 miljoen euro
gereserveerd. Daarmee wordt een beroep op uitkeringen zoveel mogelijk
voorkomen. Bij majeure bezuinigingsoperaties op grond van een
regeerakkoord wordt door het Rijk op macroniveau rekening gehouden
met de gevolgen hiervan voor bijvoorbeeld werkloosheid, bijstand en
lagere belastingontvangsten (de zogenaamde uitverdieneffecten). Deze
effecten worden dan ook niet meegenomen in de departementale
bezuinigingsvoorstellen zelf.
De additionele uitgaven die DSC ziet voortvloeien uit het opleggen van
elektronische detentie aan gedetineerden zijn te verdelen in kosten voor
uitkeringen, voor re-integratie en kosten als gevolg van een hogere
recidive. De kosten voor gemeenten c.q. het UWV en SVB zullen vooral
worden bepaald door het aantal en de hoogte van uitkeringen. Op dit
moment komen 432 gedetineerden in een penitentiair programma in
aanmerking voor een uitkering. In theorie zouden er maximaal 1.600
uitkeringsjaren bij kunnen komen, wat leidt tot een bedrag van ruim
17,5 miljoen euro (1.600 x 12 x € 925,37). In de praktijk zal het aantal
uitkeringen minder zijn, omdat zoveel mogelijk wordt ingezet op het
realiseren van betaalde arbeid. Het kabinet vindt dat ED in het teken van
arbeid moet staan. ED biedt gedetineerden met een baan de mogelijkheid
deze te behouden wat leidt tot minder uitkeringen omdat zij hun inkomen
niet verliezen. Verder woont een aantal gedetineerden samen met een
partner die beschikt over een inkomen en/of een vermogen. Het is dan ook
mijn verwachting dat het aantal uitkeringen in de praktijk lager zal zijn.
ED’ers met een dienstverband zullen in staat worden gesteld om de
verplichtingen na te komen die voortvloeien uit hun dienstverband. Een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 509

2

ED’er zonder werk kan (en moet ook) solliciteren. Hij zal hiertoe in staat
worden gesteld. Als een ED’er voldoet aan zijn arbeidsgerelateerde
verplichtingen die aan een uitkering zijn verbonden, komt hij in beginsel
in aanmerking voor die uitkering. Dat kan een bijstandsuitkering zijn dan
wel een uitkering op grond van de werknemersverzekeringen of de
Wajong. Of in individuele gevallen aan de uitkeringsvoorwaarden is
voldaan, is ter beoordeling aan het college van B&W c.q. het UWV. Door
ED wordt de detentieschade beperkt, omdat de kans groter is dat de
elektronisch gedetineerde zijn baan niet hoeft kwijt te raken; tegelijkertijd
wordt zo een beroep op uitkeringen beperkt.
Op dit moment kan een gedetineerde in het kader van nazorg in
aanmerking komen voor een re-integratie traject. De invoering van
elektronische detentie zal hier geen verandering in aanbrengen. Het
re-integratie traject van ED’ers zal in voorkomende gevallen echter wel
eerder moeten worden ingezet.
Verwacht wordt dat de combinatie van insluiting van gedetineerden bij
wie dat noodzakelijk is met elektronische detentie voor delinquenten bij
wie dat verantwoord is geen negatief effect op de recidive zal hebben, dan
wel een licht positief effect. Het WODC heeft onlangs op verzoek van mijn
ministerie literatuuronderzoek gedaan naar ervaringen met elektronische
detentie in Europa. De potentiële recidivekans is iets lager voor elektronisch gedetineerden in vergelijking met ex-gedetineerden: deze bedraagt
60 procent voor ED-ers en 62 procent voor ex-gedetineerden. Hoewel
klein, is dit verschil toch significant: de ED-ers hebben een iets lagere kans
om te recidiveren wanneer naar de basiskans van recidive wordt gekeken.
De stelling in het rapport van De Strategie Compagnie dat de recidive na
ED juist twee keer zo hoog zou zijn als bij ex-gedetineerden is derhalve
ongegrond.
Verschillende impact in de regio
DSC stelt dat de maatregelen zoals opgenomen in het Masterplan DJI
naast een landelijk perspectief ook een regionaal verschillende impact
hebben, waarbij enkele regio’s naar verhouding relatief zwaar getroffen
worden. Dit is correct. Zoals ik in het antwoord op vraag 4 heb aangegeven heeft er een zorgvuldige besluitvorming plaatsgevonden op basis
van de volgende criteria:
– effecten op het DJI-personeel in relatie tot de regionale werkgelegenheidssituatie,
– bedrijfsvoeringsaspecten;
– de spreiding van inrichtingen over Nederland, mede in het licht van
samenwerking met de ketenpartners om de recidive terug te dringen;
– de optimale inzet van specialismen in de strafrechtsketen met het oog
op een zo hoog mogelijke kwaliteit van de uitvoering.
Daarbij heb ik ook nadrukkelijk rekening gehouden met een door de
meerderheid van uw Kamer aangenomen motie Schouw, waarin werd
verzocht de krimpregio’s te ontzien bij het opstellen van het Masterplan. In
het gepresenteerde Masterplan is dat ook gebeurd.
Een teveel aan besparingen
In het rapport van DSC wordt gesteld dat de maatregelen die DJI voorstelt
mogelijk leiden tot een teveel aan besparingen. Echter, de berekeningen
van DSC over de jaren tot en met 2018 wijken minder dan 5 procent af van
het door DJI berekende bedrag. Gegeven een aantal kleine verschillen in
gehanteerde getallen lijkt dit een verwaarloosbaar verschil.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 509

3

Locatie Tilburg
In het Masterplan DJI 2009–2014 is de locatie Tilburg destijds niet expliciet
als te sluiten capaciteit opgenomen, omdat tijdens de voorbereidingen
van dat Masterplan reeds de intentie was uitgesproken met België een
verdrag te sluiten voor het gebruik van deze locatie. Vanaf dat moment is
in geen enkele penitentiaire landkaart van DJI deze capaciteit als
Nederlandse capaciteit weergegeven. Zolang deze capaciteit ten behoeve
van België kan worden aangewend is van sluiting van de locatie Tilburg
geen sprake.
Meer boventallig personeel landelijke diensten en hoofdkantoor
DSC stelt dat als gevolg van de maatregelen meer FTE op landelijke
diensten en het hoofdkantoor boventallig zullen raken dan in het
Masterplan genoemd. Ten aanzien hiervan merk ik op dat dankzij
capaciteitsmanagement op landelijke diensten en het hoofdkantoor de
vermindering van personeel met 17 procent zonder additionele kosten kan
geschieden. Met dergelijke kosten hoeft in het Masterplan dan ook geen
rekening gehouden te worden.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 24 587, nr. 509

4