2
Bezuinigingen�hoger�onderwijs
Aan�de�orde�is�het�spoeddebat�over�de�bezuinigingen�in
het�hoger�onderwijs.
De�voorzitter:
De�spreektijd�per�woordvoerder�is�drie�minuten.

De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Voorzitter.�Dit�kabinet�bezuinigt�de�komende�vier�jaar�bijna�1�mld.�op�het�hoger�onderwijs.�Tot�2015�verdwijnt�er
930�mln.�bij�hogescholen�en�universiteiten.�Bovendien
krijgt�het�hoger�onderwijs�niet�meer�geld�als�er�meer�studenten�komen.�Voor�vernieuwend�onderzoek�is�er�nauwelijks�extra�ruimte�en�als�klap�op�de�vuurpijl�krijgen�de�hogescholen�en�universiteiten�van�dit�kabinet�een�boete�als
studenten�langer�over�hun�studie�doen,�waar�ze�zelf�overigens�geen�geld�meer�voor�krijgen.
De�gevolgen�van�het�regeerakkoord�tussen�VVD,�CDA
en�PVV�worden�nu�duidelijk.�5000�onderzoeksplaatsen
verdwijnen.�Hogescholen�moeten�2000�docenten�ontslaan�en�bij�de�universiteiten�staan�ruim�1000�banen�op
de�tocht.�In�Utrecht�is�bij�de�opleiding�biologie�de�helft
van�de�docenten�verdwenen.�Aan�dezelfde�universiteit
moet�de�opleiding�informatica�het�met�40%�minder�personeel�doen.�De�bezuinigingen�zijn�keihard�en�de�beloofde�investeringen�boterzacht,�en�ze�liggen�ver�in�de�toekomst.�Terwijl�de�premier�klaagt�over�de�kwaliteit�van�het
hoger�onderwijs�–�het�is�niet�voldoende�–�en�prachtige
visies�ontwikkelt�–�we�moeten�in�de�top�vijf�van�kennislanden�komen�–�krijgen�studenten�slechter�onderwijs�in
plaats�van�meer�lessen�en�krijgen�studenten�minder�colleges.
Kunnen�er�zaken�beter�in�het�onderwijs?�Absoluut.
Moet�er�efficiënter�gewerkt�worden,�moeten�hogescholen
en�universiteiten�meer�specialiseren?�Ja,�graag.�Mag�er
ook�iets�van�studenten�gevraagd�worden,�een�hervorming
van�de�studiefinanciering?�Zeker,�vindt�ook�D66.�Maar�–
en�dan�spreek�ik�de�VVD�graag�na,�die�dat�ook�in�de�verkiezingscampagne�heeft�gezegd�–�naast�al�die�veranderingen�moeten�we�ook�durven�te�investeren�in�het�onderwijs.
Ik�hoop�dat�we�in�dit�debat�toch�iets�verder�komen�met�elkaar,�want�volgens�mij�zijn�we�allemaal�genegen�naar�het
onderwijs.
De�minister-president�spreekt�grote�woorden�over�de
kwaliteit�van�het�onderwijs�in�een�interview�op�Twitter,
maar�in�antwoord�op�Kamervragen�stelt�hij�die�weer�bij
en�zegt:�zo�erg�is�het�nu�ook�weer�niet�met�het�onderwijs
en�de�kwaliteit�daarvan.�Hoe�zit�het�nu�precies?�Studenten
moeten�meer�lesuren�krijgen�en�daarvoor�moet�er�geïnvesteerd�worden�in�de�intensiteit.�Wanneer�mogen�we�de
ambities�van�dit�kabinet�inzake�de�toename�van�lesuren
verwachten?�Hoe�gaat�de�staatssecretaris�om�met�alle�berichten�van�de�universiteiten�en�hogescholen�die�nu�aan
het�korten�zijn�op�hun�docenten?�We�hebben�ook�begrepen�dat�het�advies�van�de�Raad�van�State�over�de�langstudeerdersregeling�al�binnen�is.�Wat�staat�daar�precies�in?
Dan�kom�ik�op�het�geld.�Dat�is�ook�erg�belangrijk.�Hoe
wil�de�staatssecretaris�komen�tot�de�top�vijf�van�onderwijs-�en�kennislanden?�Is�hij�bereid,�eerst�uit�te�zoeken
hoe�wij�daar�financieel�komen�en�om�dan�pas�te�bezien�of

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

er�inderdaad�zo�veel�bezuinigd�kan�worden�als�het�kabinet
wil?�Wat�vindt�hij�van�de�opmerking�van�de�heer�Rinnooy
Kan�op�dat�punt?�Worden�de�opbrengsten�van�het�leenstelsel�in�de�masterfase�in�het�geheel�gebruikt�voor�het�investeren�in�kwaliteit?
De�belangrijkste�kwestie,�waarbij�wij�misschien�dichter
bij�elkaar�kunnen�komen�vandaag,�is�het�feit�dat�de�investeringen�van�het�kabinet�en�de�bezuinigingen�van�het�kabinet�niet�gelijk�lopen.�Nu�wordt�er�eerst�fors�bezuinigd
en�pas�veel�later�geïnvesteerd.�Dat�moet,�wat�er�ook�gebeurt,�gelijk�lopen.�Zo�kunnen�we�heel�veel�ontslagen�zien
te�voorkomen.�Ziet�de�staatssecretaris�mogelijkheden�om
de�investeringen�naar�voren�te�halen�of�de�bezuinigingen
naar�achteren?
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Ik�deel�het�pleidooi�van�D66�grotendeels�en�de�zorgen
over�de�bezuinigingen�van�het�kabinet,�maar�het�lijkt�mij
ook�goed�om�precies�te�kijken�wat�de�andere�partijen�willen.�U�zei�dat�aan�studenten�ook�een�bijdrage�gevraagd
mag�worden.�Bedoelt�u�daar�dan�mee�dat�de�studiefinanciering�in�een�leenstelsel�mag�worden�omgezet?�Kunt�u
nog�eens�uitleggen�wat�u�bedoelt�met�het�bindend�studieadvies�dat�u�wilt�voor�langstudeerders?
De�voorzitter:
Mijnheer�Van�Dijk,�het�heeft�iets�plezierigs�om�het�debat
via�de�voorzitter�te�laten�lopen.�Dat�is�ook�te�doen�gebruikelijk.�De�heer�Van�der�Ham.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�ga�graag�in�op�de�vragen�van�de�heer�Jasper�van�Dijk.
D66�is�geen�tegenstander�van�het�hervormen�van�de�studiefinanciering.�Het�idee�om�in�de�masterfase�de�studiefinanciering�om�te�vormen�tot�een�leenstelsel,�kan�in�principe�op�onze�steun�rekenen.�Wij�hebben�daarbij�echter�altijd�één�voorwaarde�gesteld.�Het�geld�dat�zo'n�omvorming
oplevert,�moet�allemaal�worden�besteed�aan�de�stimulering�van�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs.�Het�bewijs
is�nog�niet�geleverd�dat�dit�ook�zal�gebeuren.�Ik�houd�ook
de�VVD-fractie�daaraan.�De�leden�van�die�fractie�hebben
die�voorwaarde�ook�uitdrukkelijk�en�bij�elk�debat�gesteld.
De�heer�Van�Dijk�en�ik�waren�samen�bij�al�die�debatten.
Dat�heeft�de�VVD-fractie�beloofd�en�dat�is�dus�een�belangrijke�voorwaarde�voor�de�omvorming.
De�heer�Van�Dijk�stelde�ook�een�vraag�over�de�langstudeerdersregeling.�De�heer�Dijkgraaf�en�ik�hebben�daarover�een�motie�ingediend�die�door�de�Kamer�is�aangenomen.�Wij�zeggen:�wij�hebben�het�niet�zo�op�luie�studenten�die�niets�meer�doen.�Daarom�geven�wij�hogescholen�en�universiteiten�het�recht�om�hun�na�een�aantal�jaren�een�bindend�studieadvies�te�geven.�Men�kan�dan�zeggen:�jongen,�je�doet�niks,�dus�eruit!�Dat�vinden�wij�goed.
Een�beetje�strenge�aanpak�mag�wel.�Ik�hoor�ook�studenten�zelf�zeggen�dat�zulke�studenten�moeten�worden�aangepakt.�Wij�moeten�echter�niet�voor�deze�aanpak�kiezen
bij�studenten�die�juist�erg�veel�naast�hun�studie�doen�en
er�iets�van�maken.�Het�kabinet�wil�hun�een�boete�opleggen,�maar�dat�ziet�mijn�fractie�niet�zitten.�Wij�zijn�dus�tegen�die�vorm�van�het�straffen�van�studenten.�Wij�stellen
dus�voor�om�luie�studenten�te�straffen,�maar�studenten
die�echt�iets�maken�van�hun�studie,�moeten�niet�op�deze
manier�worden�gestraft.�Dat�geldt�al�helemaal�voor�de�hogescholen�en�universiteiten,�die�er�zelfs�geen�geld�voor
ontvangen.�Zo�staat�D66�hierin.

19 januari 2011
TK�41

41-2-1

Van�der�Ham
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
D66�en�de�SP�verschillen�dus�van�mening�over�het�leenstelsel�voor�studenten.�Het�lijkt�mij�een�slecht�alternatief.
Over�het�bindend�studieadvies�voor�de�langstudeerders�zegt�de�heer�Van�der�Ham:�studenten�die�niets�doen,
moet�een�universiteit�of�een�hogeschool�kunnen�verwijderen.�Hij�weet�ook�dat�bijvoorbeeld�de�bètastudenten
op�de�technische�universiteiten�vaak�wat�langer�moeten
doen�over�hun�studie.�Is�de�heer�Van�der�Ham�niet�bang
dat�zijn�voorstel�op�de�instellingen�leidt�tot�ellenlange�en
subjectieve�discussies?�De�ene�student�heeft�wel�te�lang
gedaan�over�zijn�studie,�maar�de�andere,�daar�kan�nog
wel�eens�iets�uitkomen.�Is�hij�niet�bang�om�op�deze�manier�een�nieuw�probleem�te�creëren?
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
In�de�toelichting�op�de�motie�hebben�de�heer�Dijkgraaf�en
ik�gezegd�dat�de�uitwerking,�bijvoorbeeld�van�de�eisen�die
eraan�mogen�worden�gesteld,�een�taak�is�die�wij�nu�bij�de
regering�neerleggen.�Wij�zullen�daarop�heel�streng�letten.
Voor�de�bètastudies�gelden�bijvoorbeeld�uitzonderingen.
Ik�heb�het�nu�echter�over�de�studenten�die�echt�niets�meer
doen.�Daarvan�is�er�een�aantal.�Ook�studenten�zelf�zeggen
dat�we�daar�vanaf�moeten.�Universiteiten�en�hogescholen
moeten�daar�vanaf�kunnen�komen.�Zulke�studenten�verpesten�het�namelijk�voor�de�rest.�Wij�zijn�het�er�echter�van
harte�mee�eens�dat�er�strenge�criteria�moeten�zijn�om�ervoor�te�zorgen�dat�wij�de�studenten�binnen�het�onderwijs
houden�die�wél�hun�best�doen,�en�er�daarom�iets�langer
over�doen.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
De�formules�voor�de�langstudeerdersregeling�kennen�we.
Is�de�heer�Van�der�Ham�het�met�mij�eens�dat�het�in�aanmerking�kunnen�komen�voor�een�boete�afhankelijk�moet
zijn�van�de�intensiteit�van�de�studie?�Bij�een�technische
studie�is�bijvoorbeeld�een�tweejarige�master�iets�anders
dan�een�eenjarige.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Als�dit�onzalige�plan�van�het�kabinet�doorgaat,�gaan�wij
er�uiteraard�voor�zorgen�dat�het�zo�rechtvaardig�mogelijk
wordt�ingevoerd.�De�heer�Dijkgraaf�en�ik�hebben�meen�ik
al�veel�samen�opgetrokken�om�het�zo�gunstig�mogelijk�te
laten�uitpakken�voor�het�soort�studenten�waarover�hij�nu
spreekt.�Daarover�zijn�wij�het�helemaal�eens.

De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Voorzitter.�Het�hoger�onderwijs�staat�onder�zware�druk
vanwege�de�geplande�bezuinigingen.�Universiteiten�verliezen�mogelijk�20%�van�het�budget;�bijna�1�mld.�Mogelijk�moeten�duizenden�hoogleraren,�onderzoekers�en�leden�van�het�wetenschappelijk�personeel�worden�ontslagen.�Het�gaat�hierbij�om�een�algemene�bezuiniging�op
hoger�onderwijs�en�de�korting�op�het�FES,�dus�de�zogenaamde�aardgasbaten.�Het�FES�valt�weg�als�potje�voor�innovatie�voor�het�hoger�onderwijs.�Als�dat�echt�allemaal�zo
gaat�uitpakken,�mag�je�gerust�zeggen�dat�de�wetenschap
in�de�uitverkoop�gaat.�Ook�het�hbo�wordt�hard�getroffen.
Mogelijk�worden�2000�docenten�ontslagen.�En�dan�de
studenten�zelf.�Zij�krijgen�zware�klappen�te�verduren.�Er
komt�een�studieboete�van�€ 3000�en�de�studiefinanciering
wordt�ingekort.�Ondanks�alle�mooie�woorden�over�kennis
zet�het�kabinet�het�mes�in�het�onderwijs.�Het�is�volstrekt

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

in�tegenspraak�met�de�doelstelling�om�in�de�top�vijf�van
kenniseconomieën�te�komen.�De�premier�kan�het�nog�zo
mooi�zeggen�op�YouTube,�maar�hij�richt�een�slagveld�aan.
De�studieboete�en�de�verhoging�van�het�collegegeld�tot
bijna�€ 5000�zijn�funest�voor�gemotiveerde�studenten.�Een
en�ander�werpt�een�onaanvaardbare�drempel�op.�De�uitval�zal�toenemen,�het�niveau�gaat�omlaag.
Ik�heb�de�volgende�vragen.�Wat�is�de�reactie�van�de
staatssecretaris�op�de�cijfers�van�de�VSNU�en�de�HBOraad?�Hoe�kan�de�regering�deze�keiharde�bezuinigingen
verenigen�met�de�ambitie�om�in�de�top�vijf�van�kennislanden�te�komen?�Hoe�gaat�hij�voorkomen�dat�honderden�docenten�en�hoogleraren�op�straat�komen�te�staan?
Is�het�juist�dat�de�bezuiniging�op�langstudeerders�van�370
mln.�ook�doorgaat�als�er�geen�langstudeerders�meer�zijn?
Erkent�de�staatssecretaris�dat�dit�eigenlijk�gewoon�een
bezuiniging�is�op�het�hoger�onderwijs�die�via�studenten
deels�kan�worden�opgebracht?
De�studieboete�gaat�in�per�augustus�aanstaande,�ook
voor�de�huidige�studenten.�Daarmee�verandert�de�staatssecretaris�de�regels�tijdens�de�wedstrijd,�heb�ik�al�eens
gezegd.�Kan�hij�al�zeggen�wat�de�Raad�van�State�hiervan
vindt?�Wat�gaat�de�staatssecretaris�doen�tegen�de�torenhoge�ontslagvergoedingen�voor�de�bestuurders�in�het�hoger�onderwijs?�Zo�werd�deze�week�bekend�dat�de�oud-bestuurders�van�Inholland�met�een�jaarsalaris�naar�huis�gestuurd�worden.�Ook�dat�is�onderwijsgeld.
Het�verzet�tegen�de�plannen�van�het�kabinet�neemt�toe.
Niet�alleen�studenten�zijn�boos,�ook�docenten,�hoogleraren�en�bestuurders.�Bestuurders�die�maar�wat�vaak�lid�zijn
van�een�coalitiepartij.�Zo�zijn�mevrouw�Van�Rooy�van�de
Universiteit�Utrecht,�de�heer�Smit�van�de�Vrije�Universiteit
en�de�heer�Van�Oorschot�van�de�Universiteit�van�Tilburg
allemaal�lid�van�het�CDA�en�ook�allemaal�tegen�deze�plannen.�Ook�in�de�Eerste�Kamer�zijn�er�twijfels�binnen�het
CDA�en�de�VVD. Volgens�mij�wilde�de�VVD�helemaal�geen
studieboete�voor�langstudeerders.�Deze�is�er�doorheen
gedrukt�door�het�CDA�en�de�PVV�hobbelt�er�achteraan.
Kortom,�het�is�niet�de�vraag�of,�maar�wanneer�de�staatssecretaris�deze�plannen�van�tafel�haalt.
Tot�slot�heb�ik�twee�uitnodigingen�voor�de�staatssecretaris.�Komt�hij�vanavond�naar�studiemarathon�van�de�Universiteit�van�Amsterdam?�Studenten�willen�graag�met
hem�in�discussie.�Verder�is�de�staatssecretaris�natuurlijk
van�harte�welkom�op�het�Malieveld�aanstaande�vrijdag,
op�zijn�verjaardag.�Ik�kan�hem�garanderen�dat�nog�nooit
een�bewindspersoon�zo�veel�gasten�gehad�heeft�op�zijn
verjaardag.�Ik�zeg�hem�dan�ook:�kom�gewoon,�dan�oogst
u�veel�lof,�dat�kan�ik�u�garanderen.

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter.�Ik�vervang�mijn�collega�Jesse�Klaver�die�nu
thuis�zit�en�ziek�is.�Ik�hoop�dat�ik�het�een�beetje�goed�doe.
De�voorzitter:
Wij�zullen�proberen�u�te�ondersteunen.�Wij�kennen�uw
verlegenheid�in�deze�situaties.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Dat�ben�ik�aan�mijn�stand�verplicht,�voorzitter.�De�heer
Klaver�stelt�een�hoge�standaard.
Laat�ik�beginnen�met�de�kern�van�dit�debat,�een�prachtige�uitspraak�van�de�heer�Rinnooy�Kan:�Wie�denkt�dat�kennis�veel�kost,�moest�eens�weten�hoeveel�domheid�kost.

19 januari 2011
TK�41

41-2-2

Dibi
De�VVD�klopte�zichzelf�graag�op�de�borst�en�liet�in�campagnetijd�geen�kans�onbenut�om�te�spreken�over�haar
inzet�voor�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs.�Minister-president�Rutte�deed�dit�de�afgelopen�week�nog�in
het�YouTube/Twitterinterview.�Het�was�het�stokpaardje
van�Kamerlid�Zijlstra�en�tevens�ex-lid�van�de�commissie-Dijsselbloem,�die�ook�veel�wijze�woorden�heeft�gesproken�over�de�kwaliteit�van�het�onderwijs.�Het�is�dan
ook�uiterst�pijnlijk�dat�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�het�Kamerlid�inmiddels�gestolen�kan�worden�nu�hij
staatssecretaris�is�geworden.�Hoezo�gaat�de�kwaliteit�van
het�onderwijs�omhoog�als�wij�instellingen�een�boete�gaan
geven�voor�studenten�die�iets�te�lang�doen�over�hun�studie?�Dan�kan�de�staatssecretaris�toch�op�zijn�vingers�natellen�dat�dit�een�perverse�prikkel�is�om�studenten�door
hun�studie�heen�te�jassen?
De�gevolgen�zijn�volgens�deskundigen�desastreus.�De
HBO-raad�voorziet�dat�er�2000�banen�zullen�verdwijnen
en�de�VSNU�gaat�uit�van�5000�banen�in�het�academisch
onderwijs�en�onderzoek.�Als�ook�maar�de�helft�van�deze
sombere�voorspelling�uitkomt,�is�dat�een�ramp�voor�het
hoger�onderwijs�en�een�schande�voor�Nederland,�een�van
de�rijkste�landen�van�Europa.�De�staatssecretaris�schrijft
in�zijn�antwoord�op�vragen�dat�hij�"het�te�vroeg�vindt�om
te�speculeren",�terwijl�de�deadline�op�1 juli�staat.�Wat
vindt�de�staatssecretaris�wel�een�goed�tijdstip�om�hierover�te�speculeren?�Wil�hij�een�parlementair�onderzoek�afwachten?�Dat�is�geen�ondenkbaar�scenario.�Immers,�ondanks�campagnebeloften�van�de�VVD�zullen�wij�te�maken
krijgen�met�een�monsterbezuiniging�op�het�hoger�onderwijs.
In�een�interview�in�Vrij�Nederland�zegt�de�staatssecretaris�dat�er�maar�10�mln.�bezuinigd�wordt�op�het�hoger�onderwijs.�Is�dit�hetzelfde�creatief�boekhouden�als�die�fictieve�3000�extra�agenten�die�wij�zouden�krijgen?�Ik�ben�geen
rekendeskundige�of�wiskundewonder�maar�als�ik�kijk�naar
de�financiële�paragraaf�van�het�regeerakkoord,�dan�zie�ik
1,5�mld.�bezuinigingen�in�de�komende�4�jaar�tegenover
een�intensivering�en�investering�van�620�mln.�Dat�betekent�dat�de�staatssecretaris�een�bezuiniging�van�ongeveer
1�mld.�voor�zijn�rekening�neemt.�Hoezo�investeren�in�de
kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs?
Ik�ga�afronden.�In�een�artikel�uit�november�2009�zeggen
de�staatssecretaris�en�de�minister-president�dat�zij�willen
dat�studenten�universiteiten�en�hogescholen�sneller�erop�aanspreken�als�de�kwaliteit�achterblijft.�Dat�gaan�studenten�en�professoren�en�docenten�en�bestuurders�vrijdag�massaal�doen:�dit�kabinet�aanspreken�op�de�rampzalige�gevolgen�van�het�kabinetsbeleid.�Laat�ik�kort�zijn,�deze�maatregel�is�een�van�de�voorbeelden�van�een�patroon
de�afgelopen�jaren�van�studenten�door�hun�studie�jassen.�Het�bindend�studieadvies,�de�harde�knip,�de�tweede
studie�duurder�maken,�de�langstudeerdersmaatregel;�het
zijn�allemaal�maatregelen�om�studenten�zo�snel�mogelijk
als�kant-en-klare�producten�van�de�lopende�band,�die�de
staatssecretaris�in�de�hogescholen�en�universiteiten�ziet,
af�te�leveren�op�de�arbeidsmarkt�om�arbeidsproductief�te
zijn.
De�voorzitter:
Wilt�u�afronden?
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�ga�afronden.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�voorzitter:
U�had�al�afgerond�moeten�hebben.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Dit�is�de�allerlaatste�zin.
Studeren�is�meer�dan�studiepunten�halen.�Vrijdag�is
belangrijk�maar�2 maart�is�misschien�nog�wel�belangrijker,�want�dan�kan�dit�kabinet�rood�licht�krijgen�van�iedereen�die�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�een�warm
hart�toedraagt.

De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Drie�minuten�spreektijd�voor�het�hoger�onderwijs;�misschien�komt�het�hoger�onderwijs�er�hier�net�zo
bekaaid�af�als�in�het�regeerakkoord.�Daar�ligt�de�kern�van
het�probleem.�Dit�debat�gaat�speciaal�over�de�bezuinigingen�en�de�effecten�daarvan.�De�onderwijswereld�maakt
zich�daar�grote�zorgen�over.�Je�kunt�wel�stellen�dat�er�echt
iets�aan�de�hand�is�als�zelfs�hoogleraren�gaan�protesteren.�Dat�komt�niet�zo�vaak�voor.�Overigens�geeft�het�feit
dat�zij�dat�in�toga�gaan�doen�een�heel�nieuwe�lading�aan
het�woord�"betogen",�heb�ik�mij�gerealiseerd.
Het�gaat�wel�ergens�over.�Onderwijs,�onderzoek�en�innovatie�zijn�voor�Nederland�van�levensbelang,�niet�alleen
als�de�motor�van�de�economie.�Het�hoger�onderwijs�ontwikkelt�jongeren,�onderzoekt�de�werkelijkheid�en�reflecteert�op�de�samenleving.�Wij�mogen�trots�zijn�op�het�hoger�onderwijs�in�Nederland,�maar�er�zijn�extra�inspanningen�nodig.�In�de�kern�gaat�het�erom�dat�wij�investeren�in
onderwijs�en�onderzoek�om�Nederland�toekomstbestendig�te�maken.�Dat�is�ook�de�reden�dat�wij�als�ChristenUnie
er�in�ons�programma�voor�hebben�gekozen�om,�naast�het
slimmer�uitgeven�van�geld,�bijna�800�mln.�te�investeren
in�het�onderwijs�in�de�brede�zin�van�het�woord.�Dan�gaat
het�om�zaken�als�behoud�van�de�basisbeurs,�het�verhogen
van�de�onderwijsintensiteit,�goede�matching�tussen�studenten�en�studie�–�dat�staat�voor�ons�overigens�voorop,
daar�is�nog�een�wereld�te�winnen�–�en�universiteiten�die
zich�concentreren�op�hun�sterke�kanten.�Minder�van�hetzelfde,�meer�van�het�beste.
Ook�de�commissie-Veerman,�die�advies�gaf�over�een
toekomstbestendig�hoger�onderwijsstelsel,�stelt�dat�substantiële�investeringen�noodzakelijk�zijn.�Een�ombuigingsoperatie�voor�het�hoger�onderwijs�staat�op�gespannen
voet�met�de�ambities�voor�de�toekomst,�zo�stelt�zij.�Nu
schrijft�de�staatssecretaris�nogal�verhullend�in�antwoord
op�schriftelijke�vragen:�"Tot�2015�is�er�sprake�van�een�netto�terugloop�van�de�rijksmiddelen."�Daar�staat�gewoon
dat�er�vanaf�volgend�jaar�keihard�wordt�bezuinigd�gedurende�de�hele�kabinetsperiode.�Pas�na�deze�periode�zijn
eventuele�investeringen�en�bezuinigingen�weer�in�evenwicht�als�het�meezit.
Instellingen�worden�gekort�voor�langstudeerders.�Dat
moet�per�2012�al�190�mln.�opleveren.�Nou�weet�ik�dat�de
commissie-Veerman�al�als�aanbeveling�had�dat�het�aandeel�van�studentgebonden�financiering�bij�universiteiten
moest�afnemen,�maar�ik�heb�een�donkerbruin�vermoeden�dat�zij�iets�anders�bedoelde�dan�wat�hier�gebeurt.�De
gevolgen�zijn�fors.�2500�hoogleraren�en�docenten�dreigen�hun�baan�te�verliezen,�zo�stelt�de�VSNU. Volgens�minister-president�Rutte�komt�het�te�weinig�voor�dat�de�beste�hoogleraar�college�aan�eerstejaarsstudenten�geeft.�Te
veel�studenten�zijn�klaar�met�negen�of�tien�uur�college
in�de�week.�Als�ik�de�VSNU�mag�geloven,�mogen�eerste-

19 januari 2011
TK�41

41-2-3

Rouvoet
jaarsstudenten�straks�blij�zijn�als�zij�überhaupt�nog�een
docent�treffen.�Graag�krijg�ik�een�reactie�van�de�staatssecretaris�op�die�cijfers�van�de�VSNU.
Ik�heb�één�vraag�op�dit�punt.�In�zijn�eerste�reactie�zei
de�staatssecretaris�dat�de�VSNU�voorbijgaat�aan�de�investeringen�in�het�hoger�onderwijs,�maar�iedere�keer�als
er�in�de�stukken�sprake�is�van�investeringen,�staat�er�een
voetnoot�bij,�namelijk:�de�bezuinigingen�zijn�ingeboekt�en
de�eventuele�investeringen�staan�op�de�aanvullende�post
bij�financiën.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�te�garanderen
dat�dat�geld�van�jaar�tot�jaar�vrijkomt.�Daar�kun�je�niet�op
wachten.�Dat�heeft�alles�te�maken�met�de�planning:�huisvesting,�personeelsbeleid�en�investeringen,�die�voor�de
toekomst�bestendig�moeten�zijn.
Over�matching�heb�ik�al�iets�gezegd.�Ik�ga�trouwens�afronden.�Ik�zie�dat�ik�aan�het�eind�van�mijn�spreektijd�ben.
Graag�krijg�ik�van�de�staatssecretaris�nadere�informatie
over�hoe�hij�de�matching�tussen�student�en�studie�wil�verbeteren.�Dat�heeft�volgens�mij�ook�alles�te�maken�met�de
juiste�bekostigingsprikkels:�niet�afrekenen�achteraf,�maar
samen�ervoor�zorgen�dat�de�student�op�de�juiste�plek�begint.�De�alomvattende�kernvraag�is,�ook�gehoord�de�minister-president�in�zijn�reacties�via�Twitter�en�anderszins,
hoe�de�staatssecretaris�het�hoger�onderwijs�naar�een�hoger�plan�gaat�tillen�met�minder�geld.

Mevrouw�Lucas�(VVD):
Voorzitter.�Het�is�de�tweede�keer�dat�we�een�debat�voeren
over�de�bezuinigingen�in�het�hoger�onderwijs�zonder�dat
we�de�langstudeerregeling�en�het�advies�van�de�Raad�van
State�kennen.�De�posities�worden�weer�ingenomen�en�de
gemoederen�lopen�hoog�op;�een�opmaatje�naar�vrijdag.
Ik�wil�het�graag�hebben�over�de�dingen�waar�we�het
wel�over�eens�zijn.�Allereerst�de�ambitie�om�Nederland
als�kenniseconomie�hoger�op�de�kaart�te�zetten.�Ook�wij
hebben�destijds�voor�de�motie-Hamer�gestemd.�De�ambitie�om�tot�de�top�vijf�te�behoren,�delen�wij�nog�steeds.
Ook�over�de�aanbevelingen�uit�het�rapport-Veerman�bestaat�grote�consensus,�in�deze�Kamer�en�daarbuiten.�Het
is�nodig�te�investeren�in�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�en�te�zorgen�voor�differentiatie.�Ook�dat�vinden�wij
nog�steeds.
Deze�Kamer�is�het�er�ook�grotendeels�over�eens�dat�er
bezuinigd�moet�worden,�zodat�we�straks�nog�een�economie�hebben�waarin�de�studenten�daadwerkelijk�een�baan
kunnen�vinden.�Over�de�vraag�hoeveel�en�waarop�precies
bezuinigd�moet�worden,�zijn�we�het�niet�helemaal�eens.
We�zijn�het�er�wel�over�eens�dat�het�onderwijs�daarbij�grotendeels�ontzien�zou�moeten�worden.�Mijn�mening�is�dat
dit�ook�is�gebeurd.
De�voorzitter:
Een�interruptie�van�de�heer�Van�der�Ham.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�stond�al�te�wachten�op�hem.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Dat�merkte�ik.
De�VVD�zegt:�ja,�dit�is�weer�zo'n�spoeddebat;�dat�is
natuurlijk�alleen�voor�aankomende�vrijdag�bedoeld.�Ik
hoop�dat�dit�het�niet�gaat�worden.�Ik�hoop�dat�we�gezien
de�ambities�van�VVD�en�D66�voor�het�onderwijs�–�in�de
verkiezingsprogramma's�kwamen�deze�nog�redelijk�over-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

een;�helaas�is�dat�niet�zo�in�het�beleid�–�toch�zaken�kunnen�doen.�We�bespreken�vandaag�vooral�dat�de�bezuinigingen�zijn�aangekondigd�en�dat�die�mogelijk�tot�enorme�aantallen�ontslagen�leiden�in�het�hoger�onderwijs.�U
bent�daar�volgens�mij�ook�geen�voorstander�van.�Kunnen
we�er�samen�met�de�VVD�voor�zorgen�dat�in�ieder�geval
de�investeringen�en�de�bezuinigingen�in�het�onderwijs�samen�gaan�vallen,�zodat�we�niet�een�enorme�dip�hebben,
waardoor�dit�soort�problemen�ontstaan�in�het�hoger�onderwijs?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
De�heer�Van�der�Ham�grijpt�steeds�terug�naar�ons�verkiezingsprogramma.�Ik�vind�het�fantastisch�dat�hij�dat�zo
goed�gelezen�heeft.�Inmiddels�zijn�we�een�stap�verder�en
hebben�we�een�regeerakkoord�gesloten.�Daar�staat�ook
mijn�handtekening�onder�en�daar�sta�ik�ook�voor.�Natuurlijk�had�ik�ook�liever�gezien�dat�investeringen�en�bezuinigingen�gelijk�opliepen,�want�ik�kan�u�verzekeren�dat�dit
mijn�optredens�bij�al�die�studieverenigingen�echt�een�heel
stuk�aantrekkelijker�had�gemaakt.�Aan�de�andere�kant
vind�ik�het�wel�heel�belangrijk�dat�we,�als�we�gaan�investeren,�dat�doen�op�basis�van�plannen.�De�instellingen,
universiteiten�en�hogescholen,�moeten�op�basis�van�het
rapport-Veerman�een�plan�klaar�hebben�liggen�en�zeggen:
dit�gaan�we�doen�en�daar�hebben�we�dat�geld�voor�nodig.
Ik�heb�er�grote�twijfels�bij�dat�die�plannen�er�nu�zijn.�Volgens�mij�zijn�die�er�namelijk�niet.�Ik�ben�bang�dat�we�daardoor�alleen�door�zouden�gaan�op�de�weg�waar�we�al�mee
bezig�waren.�Er�is�meer�nodig.�We�hebben�er�niet�voor
niks�consensus�over�dat�Veerman�nodig�is.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
D66�en�VVD�denken�hetzelfde�over�waar�het�heen�moet:
de�top�vijf�van�de�wereld�van�onderwijs-�en�kennislanden.�We�denken�zelfs�hetzelfde�over�de�richting�die�we�op
moeten�en�ook�over�dat�er�veel�meer�geld�heen�zou�moeten.�Het�probleem�is�alleen�dat�u�als�VVD�een�afspraak
hebt�gemaakt�met�CDA�en�PVV�dat�er�nauwelijks�extra
geld�heen�gaat.
De�voorzitter:
Mijnheer�Van�der�Ham,�ik�voel�mij�als�voorzitter�niet�aangesproken.�Ik�heb�die�afspraak�ook�niet�gemaakt.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
U�hebt�die�niet�gemaakt?�O.
De�voorzitter:
Spreekt�u�via�de�voorzitter.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Voorzitter.�De�VVD�heeft,�anders�dan�in�haar�verkiezingsprogramma,�afspraken�gemaakt�om�niet�veel�extra�te�investeren�in�onderwijs.�Dat�is�een�groot�gevaar�voor�het
hoger�onderwijs.�De�ontslagen�die�nu�dreigen�in�het�hoger�onderwijs,�komen�rechtstreeks�daaruit�voort.�Ik�vraag
de�VVD�om�samen�met�de�oppositie�te�kijken�of�de�investeringen�naar�voren�kunnen�worden�gehaald,�of�de�bezuinigingen�naar�achteren�worden�geschoven,�zodat�we�het
gelijk�kunnen�laten�lopen.�We�willen�samen�op�zoek�gaan
naar�een�dekking�om�dat�te�kunnen�betalen.�Als�u�dat�niet
doet,�komen�we�niet�veel�verder�en�wordt�het�voor�de
VVD�inderdaad�geen�aantrekkelijke�bijeenkomst�aankomende�vrijdag�op�het�Malieveld.

19 januari 2011
TK�41

41-2-4

Lucas
De�voorzitter:
Ik�neem�aan�dat�de�laatste�opmerking�ook�voor�mevrouw
Lucas�was�bedoeld�en�niet�voor�mij.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Absoluut.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Dit�was�meer�een�constatering�dan�een�vraag�van�de�heer
Van�der�Ham.�Natuurlijk�maak�je�in�het�regeerakkoord
andere�afspraken�dan�hetgeen�precies�in�je�verkiezingsprogramma�staat.�Als�er�een�Paars-pluscoalitie�was�gekomen,�hadden�hierover�andere�dingen�in�het�regeerakkoord�gestaan.�Dat�is�echter�niet�zo�en�daarmee�ben�ik
volgens�mij�klaar!
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�blijf�het�proberen,�want�ik�hoop�dat�ik�de�VVD�een�leukere�dag�kan�geven�aanstaande�vrijdag�bij�de�studentendemonstratie,�waar�overigens�ook�heel�veel�niet-studenten,�universitaire�docenten�en�hoogleraren�bij�zullen�zijn.
Laten�wij�ervoor�zorgen�dat�wij�vandaag�een�gezamenlijk
belang�van�Nederland,�namelijk�investeren�in�het�onderwijs,�vormgeven;�laten�wij�bijvoorbeeld�samen�de�regering�vragen�om�de�investeringen�en�de�bezuinigingen�gelijk�te�laten�oplopen.�Dan�kunnen�wij�heel�veel�problemen
voorkomen.�Dit�is�mijn�laatste�poging�richting�de�VVD:�is
de�VVD�daartoe�bereid?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�vind�echt�dat�je�pas�kunt�investeren�als�er�goede�plannen�liggen,�als�wij�weten�hoe�wij�de�aanbevelingen�van
de�commissie-Veerman�zullen�uitvoeren�en�als�wij�weten
hoe�de�universiteiten�en�hogescholen�daarmee�willen�omgaan.�Ik�zie�nu�dat�zij�vooral�bezig�zijn�met�wat�zij�niet�willen�en�daar�zeer�eensgezind�in�optreden;�dat�moet�ik�hun
nageven.�Ik�heb�echter�niet�gehoord�wat�zij�dan�wel�willen,�hoeveel�geld�daarvoor�nodig�is�en�hoe�zij�dat�gaan
doen.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
De�VVD�zegt�altijd�een�betrouwbare�partij�te�zijn�die�het
eerlijke�verhaal�durft�te�vertellen,�ook�als�het�pijn�doet;�dat
is�te�prijzen�als�dat�zo�is.�Het�probleem�is�dat�mevrouw
Lucas�haar�handtekening�onder�twee�documenten�heeft
gezet�die�niet�met�elkaar�stroken:�een�motie�en�het�regeeren�gedoogakkoord.�De�motie�met�als�doel�dat�Nederland
in�de�top�vijf�van�de�kenniseconomieën�van�de�wereld
komt,�vraagt�veel�meer�investeringen�van�ons.�De�landen
die�nu�in�de�top�vijf�staan,�zijn�ons�immers�ver�vooruit.
In�het�regeer-�en�gedoogakkoord�staat�echter�een�bezuiniging�van�ongeveer�1�mld.�Waar�gaat�uw�handtekening
vandaag�onder�vandaan?
De�voorzitter:
Zonder�flauw�te�zijn:�mijn�handtekening�staat�nergens�onder.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�ben�het�niet�met�de�heer�Dibi�eens�dat�die�twee�dingen
niet�samen�zouden�gaan.�De�ambitie�is�er,�maar�tegelijkertijd�moeten�wij�18�mld.�bezuinigen.�Wij�vinden�dat�echt
nodig�voor�de�economie.
De�heer�Dibi�stelde�in�zijn�betoog�dat�studeren�alleen
leuk�moet�zijn�en�dat�studenten�niet�door�hun�studie�gejast�moeten�worden�op�weg�naar�de�arbeidsmarkt.�Daar

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

denken�wij�fundamenteel�anders�over.�Ik�vind�dat�studeren�vooral�is�bedoeld�om�je�voor�te�bereiden�op�de�arbeidsmarkt.�Ik�wil�ook�de�economie�gezond�houden�zodat�er�straks�nog�banen�zijn�waar�de�afgestudeerden�in�terecht�kunnen�komen.�In�het�regeerakkoord�staat:�we�houden�de�nullijn.�Dat�vind�ik�knap�in�deze�tijden�van�forse
bezuinigingen.�Ik�ben�het�met�u�eens�dat�wij�eerst�moeten
bezuinigen�voordat�we�kunnen�investeren,�maar�als�we
gaan�investeren,�horen�er�goede�plannen�te�liggen.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�wil�reageren�op�het�verwijt�aan�mijn�fractie�dat�zij�zou
vinden�dat�studeren�alleen�leuk�moet�zijn.�Nee,�maar�studeren�is�meer�dan�studiepunten�halen!�Ik�ben�niet�degene�die�dat�zegt;�dat�zeggen�de�werkgevers!�Werkgevers
willen�studenten�die�ook�bestuursactiviteiten�hebben�ondernomen,�die�een�beetje�hebben�rondgereisd,�die�niet�alleen�in�de�collegebanken�hebben�gezeten,�maar�zichzelf
maximaal�hebben�ontwikkeld.�Dat�ontneemt�u�studenten�door�hen�op�allerlei�mogelijke�manieren�zo�snel�mogelijk�door�hun�studie�heen�te�jassen�om�maar�arbeidsproductief�te�zijn.�Dat�is�het�verschil�tussen�de�fractie�van
GroenLinks�en�die�van�de�VVD.
Ik�kom�terug�op�mijn�eerdere�vraag,�want�u�geeft�geen
antwoord.�Als�u�wilt�dat�Nederland�in�de�top�vijf�komt,
moeten�wij�veel�meer�investeren�en�zeker�niet�bezuinigen.
Kijk�maar�naar�de�investeringen�van�de�landen�uit�de�top
vijf�en�de�maatregelen�die�deze�landen�nemen!�U�heeft
echter�uw�handtekening�gezet�onder�een�monsterbezuiniging�…
De�voorzitter:
Ik�heb�al�eerder�gezegd�dat�ik�nergens�een�handtekening
onder�heb�gezet.�Ik�wil�niet�flauw�doen,�maar�u�moet�echt
via�de�voorzitter�spreken.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
U�hebt�gelijk.�Het�komt�wel�flauw�over,�maar�u�hebt�gelijk.
Het�haalt�de�pit�uit�het�debat,�mijnheer�de�voorzitter.
De�voorzitter:
Ik�heb�de�regels�niet�bedacht,�mijnheer�Dibi.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�kom�terug�op�mijn�vraag:�waar�haalt�mevrouw�Lucas
haar�handtekening�onder�vandaan?�Als�zij�wil�dat�Nederland�in�de�top�vijf�van�de�wereld�komt,�dan�moeten�wij�investeren;�dan�kunnen�wij�niet�1�mld.�bezuinigen!
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�heb�het�al�gezegd:�ik�haal�mijn�handtekening�nergens
onder�vandaan.�Wij�hebben�een�ambitie�uitgesproken�en
wij�hebben�een�regeerakkoord�gesloten�waarmee�wij�denken�dat�wij�deze�ambitie�het�best�dichterbij�kunnen�brengen.
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Ik�wil�een�heel�ander�punt�maken.�Ik�vind�het�ongelooflijk�jammer�dat�u�in�uw�betoog�het�beeld�schetst�dat�universiteiten�en�hogescholen�alleen�zitten�te�zeuren�over
de�bezuinigingen�en�dat�zij�verder�niets�doen.�U�bent�samen�met�mij�op�heel�veel�werkbezoeken�geweest.�U�hebt
universiteiten�en�hogescholen�aangetroffen�die�hun�stinkende�best�doen�om�daadwerkelijk�te�investeren,�om�de
aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman�nu�al�te�imple-

19 januari 2011
TK�41

41-2-5

Lucas
menteren.�Het�beeld�dat�universiteiten�en�hogescholen�alleen�maar�zeuren,�wil�ik�graag�weggenomen�hebben.

flex�die�helaas�ook�kenmerkend�is�voor�het�hoger�onderwijs�in�Nederland.

Mevrouw�Lucas�(VVD):
Volgens�mij�heb�ik�niet�gezegd�dat�ze�alleen�maar�aan�het
zeuren�zijn.�Ik�heb�wel�gezegd�dat�ik�vooral�hoor�wat�ze
niet�willen�en�ik�nog�heel�weinig�heb�gehoord�over�wat�ze
wel�willen.�Ze�zouden�daarbij�een�voorbeeld�kunnen�nemen�aan�de�studentenorganisaties�die�wel�verder�durven
te�kijken�en�die�ook�durven�na�te�denken�over�investeringen�en�de�wijze�waarop�die�moeten�plaatsvinden.�Ik�kom
daar�verder�in�mijn�betoog�nog�op�terug.

De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
De�VVD�mag�foute�plannen�hebben,�de�VVD�mag�bezuinigingen�voorstellen,�de�VVD�mag�het�hoger�onderwijs�afbreken,�maar�ik�vind�het�niet�uit�te�leggen�als�ze�vervolgens�zegt�dat�je�dit�eigenlijk�wel�moet�doen�omdat�je�vanuit�het�veld,�vanuit�de�universiteiten�en�de�hogescholen
alleen�maar�protesten�hoort�en�omdat�studenten�alleen
maar�zeggen�dat�studeren�leuk�moet�zijn.�Ik�vind�dat�echt
een�belediging�voor�universiteiten�en�hogescholen�en
voor�studenten.�U�wilt�bezuinigen�en�u�krijgt�een�reactie
vanuit�het�onderwijs.�Die�mensen�zijn�namelijk�boos,�van
student�tot�hoogleraar�en�bestuurder�en�alles�wat�daartussen�zit.�U�zou�veel�beter�daar�oprecht�op�in�kunnen�gaan.
Dan�mijn�vraag.�Klopt�het�dat�die�studieboete,�die�enorme
collegegeldverhoging�en�die�korting�op�het�budget�van
universiteiten�en�hogescholen�eigenlijk�helemaal�geen
voorstel�waren�van�de�VVD?

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�ga�niet�verzoeken�om�de�handtekening�ergens�onder
vandaan�te�halen,�want�dat�lijkt�mij�niet�zo�heel�erg�productief.�Volgens�mij�leidt�dat�nergens�toe,�behalve�wat�debat.�Dat�eindbeeld,�die�18�mld.,�is�vastgesteld.�Dat�moet
gehaald�worden.�De�grote�vraag�is�wel�wat�je�dan�in�de
tussentijd�doet.�Hoe�kom�je�daar?�Het�ongelukkige�is�een
beetje�–�volgens�mij�heeft�niemand�dat�ook�echt�gewild�–
dat�in�de�tussentijd�er�per�saldo�bezuinigd�wordt�terwijl�in
het�eindbeeld�geïnvesteerd�wordt.�Zouden�we�de�staatssecretaris,�gezien�zijn�enorme�creativiteit,�niet�kunnen�uitnodigen�om�daar�nog�eens�goed�naar�te�kijken?�Kunnen
we�niet�modellen�vinden�waarbij�dat�wat�recht�wordt�getrokken,�zonder�op�het�eindbeeld�te�beknibbelen?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Natuurlijk�zou�het�fijn�zijn�als�dat�zou�lukken.�We�zitten
wel�onder�een�bepaalde�tijdsdruk,�want�we�willen�zo�snel
mogelijk�kunnen�investeren�in�de�kwaliteit�van�het�onderwijs.�Daar�moeten�bepaalde�data�voor�gehaald�worden,
maar�ik�heb�ook�een�vraag�aan�de�staatssecretaris�op�dat
punt.�Misschien�mag�ik�die�gaan�stellen.
Voorzitter.�Eigenlijk�heb�ik�twee�vragen�aan�de�staatssecretaris.�Weet�hij�hoe�ver�de�universiteiten�en�hogescholen�zelf�zijn�om�hun�plan�van�aanpak�op�te�stellen�om�te
komen�tot�meer�differentiatie�en�kwaliteit�in�het�hoger�onderwijs?�Het�rapport-Veerman�bevat�immers�niet�alleen
een�opdracht�aan�dit�kabinet�maar�ook�aan�de�hogescholen�en�universiteiten�zelf.�Kan�de�staatssecretaris�aangeven�met�welke�voorstellen�uit�het�rapport-Veerman�hij
de�komende�jaren�wel�aan�de�slag�kan,�ook�al�komt�het
grootste�deel�van�het�geld�pas�later�vrij?�Welke�maatregelen�kan�hij�al�wel�invoeren�die�relatief�weinig�geld�kosten
maar�wel�het�beoogde�effect�gaan�sorteren?
Ik�ben�er�namelijk�van�overtuigd�dat�om�het�rapport-Veerman�uit�te�voeren�er�niet�alleen�geld�nodig�is,
maar�vooral�ook�een�cultuuromslag.�Hoe�kunnen�we�tot
de�top�vijf�van�de�kenniseconomie�gaan�behoren�als�onze
studenten�studeren�vooral�een�recht�vinden�en�vinden�dat
het�vooral�leuk�moet�zijn?
De�lat�moet�omhoog.�Instellingen�moeten�durven�kiezen�voor�een�helder�profiel�en�moeten�dubbelingen�in�hun
opleidingen�voorkomen.�Instellingen�moeten�helder�durven�communiceren�over�groepsgrootte�en�contacturen
om�studenten�niet�vals�voor�te�lichten�zodat�ze�ook�een
goede�studiekeuze�kunnen�maken.�Daar�is�niet�zozeer�extra�geld�voor�nodig�als�wel�vooral�bestuurlijke�moed.�Ik
kan�alleen�maar�hopen�dat�de�eensgezindheid�die�nu�in
de�voorbereidingen�op�vrijdag�tentoon�wordt�gespreid
door�instellingen,�studenten�en�de�heren�van�het�kartel�er
straks�ook�is�als�we�met�een�investeringsagenda�komen
en�dat�we�dan�niet�terugvallen�op�de�verdeel-�en�heersre-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Mevrouw�Lucas�(VVD):
Iedereen�heeft�het�recht�om�te�demonstreren.�U�weet�als
geen�ander�dat�ik�daar�ook�iedere�keer�ben�en�mij�ook�laat
zien,�omdat�ik�vind�dat�wanneer�je�iets�opschrijft�in�een
regeerakkoord,�je�er�moet�zijn�om�dat�te�kunnen�verdedigen.�Het�enige�wat�ik�opmerk,�is�dat�je�nu�een�enorme
eensgezindheid�ziet�terwijl�als�je�doorvraagt�over�wat�er
dan�moet�gebeuren,�je�de�verdeeldheid�ziet�ontstaan.�Dat
vind�ik�heel�erg�jammer,�want�ik�ben�echt�op�zoek�naar
hoe�we�het�rapport-Veerman�kunnen�gaan�uitvoeren�en
hoe�we�een�stap�verder�kunnen�gaan�zetten.�Dus�het�is
bedoeld�als�een�oproep�om�ook�die�gezamenlijkheid�vast
te�houden�en�door�te�kijken�naar�de�toekomst�en�dat�weer
niet�los�te�laten�na�vrijdag.
De�andere�vraag�die�u�stelt�is�een�beetje�hypothetisch,
want�volgens�mij�weet�u�het�antwoord�wel.�U�kent�het
verkiezingsprogramma�van�de�VVD. Daar�staat�in�een�sociaal�leenstelsel.�Dus�de�langstudeerregeling�komt�niet�uit
ons�verkiezingsprogramma�maar�staat�wel�in�ons�regeerakkoord.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Mevrouw�Lucas�zei�aan�het�begin�van�haar�betoog�dat�de
universiteiten�en�hogescholen�vooral�bezig�zijn�met�protesteren�en�dat�zij�zo�weinig�ideeën�van�hen�hoort.�Ik�kan
haar�vertellen�dat�zij�barsten�van�de�ideeën.�De�VSNU,�de
HBO-raad,�de�instellingen�en�de�docenten�willen�dolgraag
aan�de�gang�met�het�geven�van�goed�onderwijs,�maar
dan�moet�het�kabinet�ze�niet�kaalplukken,�en�dat�is�wat�er
nu�gebeurt.
Mevrouw�Lucas�antwoordt�op�de�tweede�vraag�dat
de�studieboete�eigenlijk�helemaal�geen�idee�was�van�de
VVD. Dat�klopt.�Het�was�een�idee�van�het�CDA. Zij�heeft
zich�dat�laten�aanleunen�en�nu�zitten�wij�ermee.�Aangezien�het�regeerakkoord�ook�al�is�aangepast�wat�betreft
de�btw-verhoging�en�het�verzet�steeds�groter�wordt,�van
studenten�tot�hoogleraren,�zoals�men�ziet,�kan�mevrouw
Lucas�toch�nu�de�onderhandelingen�aangaan�met�haar
coalitiegenoten,�als�volwassen�mensen,�en�zeggen:�dit
was�een�slecht�idee,�dit�gaan�wij�niet�doen?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�vind�dit�echt�vooruitlopen�op�de�zaak.�We�hebben�het
voorstel�en�het�advies�van�de�Raad�van�State�nog�niet.�La-

19 januari 2011
TK�41

41-2-6

Lucas
ten�we�daar�alstublieft�eerst�op�wachten,�voordat�we�dit
soort�discussies�voeren�met�elkaar.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�VVD�en�andere�partijen�willen�Nederland�in�de�top�vijf
van�kenniseconomieën.�Hoe�gaan�we�dat�doen?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
We�hebben�hierover�een�prachtig�rapport�van�de�commissie-Veerman.�Ik�ga�ervan�uit�dat�de�staatssecretaris�bezig
is�om�uit�te�werken�hoe�we�dat�precies�doen,�maar�dat�zal
langs�die�lijnen�zijn.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
We�hebben�het�rapport-Veerman�als�aanknopingspunt,
dat�is�belangrijk.�Daarin�staat�onder�andere�dat�er�meer
moet�worden�geïnvesteerd�in�onderwijs.�Is�het�voor�de
VVD�bespreekbaar�dat�er�in�de�komende�vier�jaar�wordt
geschoven�in�de�financiering�van�het�onderwijs,�omdat
we�die�aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman�serieus
nemen,�of�is�dat�financiële�aspect�onbespreekbaar�voor
de�VVD?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Dit�zijn�allemaal�hypothetische�vragen�die�volgens�mij�nu
helemaal�niet�aan�de�orde�zijn.�Ik�wil�graag�eerst�de�langstudeerregeling�zien,�met�het�advies�van�de�Raad�van�State.�Ik�wil�graag�weten�welke�investeringen�er�nodig�zijn.
Als�het�nodig�blijkt�om�extra�te�investeren,�zullen�we�daar
opnieuw�naar�moeten�kijken,�maar�dat�is�nu�helemaal�niet
aan�de�orde.�Wij�zijn�gebonden�aan�het�regeerakkoord.
Daar�staat�mijn�handtekening�onder,�dus�het�zal�binnen
dat�kader�moeten.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Nu�hoor�ik�een�nieuw�zinnetje.�Er�wordt�gezegd:�als�uit�de
commissie-Veerman�en�de�reflectie�daarop�van�het�kabinet�blijkt�dat�er�meer�geld�nodig�is�–�en�ik�kan�voorspellen
dat�dit�zo�is�–�dan�is�dat�niet�onbespreekbaar�voor�de�VVD
en�dan�kunnen�we�daarnaar�kijken.�Ik�ben�ontzettend�blij
met�deze�opening�van�de�VVD�in�dit�debat.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Er�zat�nog�een�zin�achter�die�u�even�vergeet�in�uw�samenvatting,�namelijk:�binnen�de�kaders�van�dit�regeerakkoord,
dus�binnen�18�mld.�aan�bezuinigingen.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Dat�is�dan�weer�teleurstellend.�Ik�was�even�blij,�maar�de
VVD�wekt�weer�teleurstelling.
De�voorzitter:
U�had�ook�niet�door�moeten�gaan,�mijnheer�Van�der�Ham.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Dat�blijkt�maar�weer.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Ik�heb�goed�naar�mevrouw�Lucas�geluisterd,
maar�zij�wekt�niet�de�indruk�dat�zij�zelf�overtuigd�is�van
haar�verhaal,�dus�ik�vraag�mij�af�hoe�zij�de�universiteiten
en�hogescholen�hiervan�zou�willen�overtuigen.�Naar�aanleiding�van�haar�laatste�opmerkingen�constateer�ik�dat�wij
met�volle�snelheid�een�doodlopende�straat�ingaan,�in�de
richting�van�een�blinde�muur.�De�vraag�hoe�wij�dat�voor-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

komen�is�nog�niet�aan�de�orde,�want�wij�wachten�de�reactie�van�de�staatssecretaris�af�en�dat�duurt�nog�even.
Ik�was�een�tijdje�geleden�op�een�van�de�universiteiten
en�daar�was�de�algemene�conclusie,�die�ik�van�alle�kanten�in�het�land�terug�hoor,�dat�we�op�deze�manier,�met�dit
tijdpad,�deze�bezuinigingen�en�de�voorzieningen�die�in�het
regeerakkoord�staan,�de�ambitie�om�bij�de�top�vijf�te�horen�niet�gaan�halen.�Tot�nu�toe�is�de�conclusie�is�dat�wij
vooral�horen�bij�de�top�vijf�van�rapportenproducerende
landen�over�de�kenniseconomie,�maar�dat�wij�die�top�vijf
niet�gaan�halen.
Mevrouw�Lucas�maakt�niet�de�indruk�dat�zij�daar�met
overtuiging�een�verhaal�tegenover�kan�stellen.�Ik�vraag
haar�hoe�zij�de�universiteiten�denkt�te�overtuigen�van�haar
gelijk�en�hun�ongelijk,�gelet�ook�op�de�hoge�toon�van�de
VVD-fractie�in�de�vorige�kabinetsperiode,�waarin�alle�ballen�op�onderwijs,�hoger�onderwijs�en�innovatie�werden
ingezet.�Nu�moeten�wij�genoegen�nemen�met�de�constatering�dat�het�onderwijs�nog�redelijk�wordt�ontzien.�Hoe
zit�het�met�die�ambitie,�mevrouw�Lucas?
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�vind�het�heel�jammer�dat�ik�mijn�gewaardeerde�collega
niet�heb�kunnen�overtuigen.�Ik�geloof�echt�dat�je�die�ambitie�wel�moet�hebben,�maar�ik�geloof�niet�dat�je�die�ambitie�alleen�met�een�zak�geld�kunt�realiseren.�Ik�denk�echt
dat�er�meer�nodig�is.�Ik�denk�ook�dat�er�echt�iets�mis�is
met�de�manier�waarop�wij�ons�onderwijs�hebben�georganiseerd�en�met�name�met�de�ambitie�bij�studenten.�Ik�ben
van�mening�dat�wij�de�lat�echt�te�laag�hebben�liggen�en
dat�wij�vooral�daarop�moeten�inzetten.�Dit�zou�niet�alleen
maar�extra�geld�moeten�kosten,�maar�zou�juist�door�een
cultuuromslag�moeten�worden�bereikt.�De�langstudeerregeling�is�een�eerste�stap�in�die�richting,�omdat�je�zegt�dat
er�niet�eindeloos�gestudeerd�kan�worden.�Wij�kunnen�er
niet�gewoon�maar�acht�of�tien�jaar�over�doen.�Stel�je�voor
dat�ik�een�normale�werkweek�heb�van�vijf�dagen,�maar
dat�ik�iedere�week�zeven�dagen�nodig�heb�om�mijn�werk
af�te�ronden.�Dan�is�er�toch�iets�echt�helemaal�niet�goed?
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Dit�is�een�begin�van�een�antwoord�op�de�vraag�die�door
de�collega's�werd�gesteld,�namelijk�wat�weegt�nu�zwaarder�voor�de�VVD-fractie�op�dit�moment.�Mevrouw�Lucas
zegt�dat�de�plannen�in�het�VVD-verkiezingsprogramma
het�eigenlijk�toch�niet�zijn,�want�je�redt�het�niet�met�veel
meer�investeringen�en�een�zak�geld�erbij.�Dat�was�wel�de
toonhoogte�die�de�VVD-fractie�in�de�afgelopen�jaren�koos,
dat�was�wel�de�inzet�voor�de�verkiezingen,�de�verkiezingen�gingen�in�belangrijke�mate�daarover�–�ik�hoor�het�de
toenmalige�fractievoorzitter,�de�heer�Rutte,�nog�met�vuur
en�vlam�verkondigen�–�en�nu�is�het�betoog:�die�langstudeerregeling�is�zo�gek�nog�niet�en�een�zak�geld�erbij�is�de
oplossing�niet.�Op�die�manier�bereik�je�die�top�vijf�niet.�Ik
heb�nog�geen�begin�van�een�antwoord�gekregen�op�mijn
vraag�hoe�mevrouw�Lucas�de�universiteiten�daarvan�wil
overtuigen.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
De�ambitie�is�er�nog�steeds,�maar�mijn�fractie�is�ook�realistisch.�Wij�weten�dat�wij�18�mld.�moeten�bezuinigen.�Dat
doen�wij�juist�ook�met�het�oog�op�de�economie�om�ervoor
te�zorgen�dat�er�straks�nog�banen�zijn�voor�die�studenten.
Je�maakt�een�afweging�van�een�en�ander.

19 januari 2011
TK�41

41-2-7

Lucas
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Dat�recht�betwist�ik�mevrouw�Lucas�niet,�maar�de�VVD
heeft�in�haar�verkiezingsprogramma�precies�aangegeven
hoe�zij�dat�doel�wilde�bereiken,�inclusief�die�18�mld.�en
nog�veel�meer.�Daarbij�zat�geen�bezuiniging�van�deze�omvang�op�het�hoger�onderwijs.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Dat�klopt.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voila!

De�heer�Beertema�(PVV):
Voorzitter.�Het�Nederlandse�huishoudboekje�moet�op�orde�worden�gebracht.�Dat�was�de�missie�die�deze�coalitie
heeft�geformuleerd�en�dat�is�de�missie�waarover�met�de
PVV�bindende�afspraken�zijn�gemaakt.
Even�wat�cijfers.�In�2011�zal�de�Nederlandse�staatsschuld�met�24�mld.�stijgen.�Dat�is�65,7�mln.�per�dag�of
€ 761�per�seconde.�Tik,�tak,�tik:�drie�seconden,�dat�was
alweer�€ 2283�die�wij�of�onze�kinderen�en�kleinkinderen
ooit�moeten�terugbetalen.�Niet�acteren�op�een�dergelijk
schuldprobleem�heet�potverteren.�Geen�actie�ondernemen�om�paal�en�perk�te�stellen�aan�een�dergelijk�uitgavenpatroon�is�ronduit�asociaal.�Ik�zal�als�babyboomer�de
rit�wel�uitzitten,�maar�het�is�volstrekt�onverantwoord�om
komende�generaties�op�te�zadelen�met�een�dergelijke
staatsschuld,�zeker�omdat�wij�ook�onze�welvaart�en�daarmee�ons�welzijn,�toekomstbestendig�willen�maken.
De�regering�onderkent�die�gevaren�en�naar�het�oordeel
van�de�PVV�wordt�er�hard�gewerkt�om�de�seinen�voor
kwaliteitsverbetering�van�het�onderwijs�op�groen�te�zetten.�De�focus�is�gericht�op�kennis,�het�primaire�proces�en
landelijke�normeringen.�Al�deze�kwaliteitsimpulsen�werken�en,�let�op,�kosten�geen�of�nauwelijks�geld.�Kwaliteit
wordt�niet�gekocht�met�een�extra�zak�gemeenschapsgeld,
dat�ben�ik�geheel�eens�met�mijn�collega�van�de�VVD. De
kwaliteit�kan�alleen�veranderen�door�het�bewerkstelligen
van�die�cultuuromslag�waarvan�sprake�is�geweest�in�het
gehele�onderwijs.�Dit�kan�alleen�door�de�systeemfout�in
het�onderwijssysteem�en�het�bestuursmodel�te�benoemen�en�te�herstellen.
Juist�daarom�vind�ik�het�een�gotspe�dat�hoogleraren�en
onderwijsbesturen,�precies�de�mensen�die�verantwoordelijk�zijn�voor�die�systeemfout�in�het�hoger�onderwijs,
ik�denk�dan�vooral�aan�de�hoge�scholen,�hun�studenten
voor�hun�eigen�karretje�spannen�om�hier�in�Den�Haag�om
meer�geld�te�laten�bedelen.�Meer�geld�voor�wie?�Voor�de
koepels?�Voor�de�kenniscentra?�Voor�de�raden�van�toezicht�die�nauwelijks�toezicht�houden?�Voor�alternatieve�diplomaroutes?�Voor�de�opening�van�nevenvestigingen�in
Thailand?�Voor�onzalige�fusies�en�machtconcentraties?
Het�is�een�Pavlovreactie�om�nu�op�deze�manier�om�meer
geld�te�roepen.�Ik�kan�mij�voorstellen�dat�de�studenten�dat
doen,�maar�al�die�bestuurders�die�op�kosten�van�de�belastingbetaler�hun�colleges�opschorten�en�studenten�naar
Den�Haag�jagen,�dat�is�te�gek�voor�woorden.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
D66�en�de�PVV�zullen�samen�nee�zeggen�tegen�het�hele
rijtje�dat�de�heer�Beertema�opsomde.�Daar�gaat�het�geld
dus�niet�heen;�daar�zijn�wij�snel�uit.�Hij�zegt�verder�dat�wij
snel�met�de�staatsschuld�aan�de�slag�moeten,�omdat�die

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

een�enorme�last�vormt.�Dat�is�waar.�Daarom�pleit�mijn
fractie�er�bijvoorbeeld�voor�dat�de�hypotheekrente�op�een
goede�manier�wordt�afgebouwd.�Dat�is�een�enorme�last
op�de�schouders�van�alle�belastingbetalers.�Zorg�ervoor
dat�je�iets�doet�aan�de�WW. Zorg�ervoor�dat�je�slim�omgaat�met�de�echt�grote�bedragen,�die�met�name�drukken
op�de�schouders�van�toekomstige�generaties.�Dan�kunnen
we�investeren�in�gezondheidszorg�en�onderwijs.�Waarom
staat�de�PVV�daar�niet�voor?
De�heer�Beertema�(PVV):
De�heer�Van�der�Ham�heeft�echt�een�talent�om�in�allerlei
debatten�grote�thema's�aan�de�orde�te�stellen.�Dit�is�een
spoeddebat�over�het�hoger�onderwijs�en�hij�bestaat�het
nu�weer�om�het�h-woord�te�noemen;�en�dat�is�niet�het
h-woord�"hoger�onderwijs"!�Ik�wil�mij�echt�beperken�tot
mijn�verhaal�over�het�hoger�onderwijs.�Te�zijner�tijd�wil�ik,
of�een�collega�van�mij,�best�met�hem�in�debat�over�de�hypotheekrenteaftrek.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Daar�gaat�het�mij�niet�om,�wel�om�het�volgende.�De�VVD
wil�heel�graag�meer�investeren�in�hoger�onderwijs�en�dat
merk�je�aan�alles.�Maar�de�VVD�kan�dat�niet,�omdat�andere�punten�in�het�regeerakkoord�compleet�vastliggen.�Met
name�u�heeft�dat�gedaan,�evenals�het�CDA.
De�voorzitter:
Probeert�u�via�de�voorzitter�te�spreken.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Inderdaad,�de�heer�Beertema�heeft�dat�gedaan.�Ik�hoop
dat�hij�zich�niet�miskend�voelt.
Maar�ik�denk�dan:�zorg�ervoor�dat�die�discussie�een
beetje�loskomt,�dat�inderdaad�wordt�geïnvesteerd�in�de
zaken�waarvan�we�allen�vinden�dat�die�goed�zijn�voor�de
Nederlandse�economie,�namelijk�het�onderwijs,�en�dat�we
goed�gaan�kijken�naar�al�die�andere�zaken�waaraan�we
veel�geld�uitgeven,�juist�om�de�enorme�schuldenlast�te
drukken.�Deze�dingen�hebben�dus�wel�degelijk�met�elkaar
te�maken.�Ik�vraag�u�dus,�net�als�aan�mevrouw�Lucas:�als
straks�uit�het�rapport-Veerman�blijkt�dat�op�sommige�punten�meer�geld�nodig�is,�bent�u�dan�bereid�om�opnieuw�in
de�coalitie�te�bekijken�of�er�geld�beschikbaar�kan�worden
gemaakt?
De�heer�Beertema�(PVV):
Als�er�mogelijkheden�zijn,�zijn�wij�natuurlijk�altijd�bereid
om�daarnaar�te�kijken.�Ik�wil�wel�stellen�dat�wij�nogal�huiverig�zijn�om�te�investeren�voordat�er�wordt�bezuinigd.
Als�er�bezuinigingen�worden�ingeboekt,�heb�je�het�geld
als�het�ware�binnen�en�ben�je�daar�zeker�van.�Maar�als�je
gaat�uitstellen�en�eerst�de�investeringen�doet,�ben�je�dat
geld�toch�kwijt�en�moet�je�nog�maar�afwachten�wat�er�van
je�investeringen�terugkomt.�Ik�vind�dat�een�gevaarlijke
exercitie,�zeker�gezien�de�ombuigingsafspraken.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�heer�Beertema�zegt�dat�je�niet�eerst�moet�investeren
en�pas�daarna�bezuinigen.�Daarover�kunnen�we�heel�lang
van�mening�verschillen,�dus�ik�vraag�de�heer�Beertema:
laten�we�het�dan�tegelijkertijd�doen,�dus�én�investeren�én
bezuinigen.�Als�we�dat�samen�kunnen�laten�vallen,�zijn�we
al�een�stuk�verder.�Kan�de�heer�Beertema�dat�toezeggen,
Voorzitter?

19 januari 2011
TK�41

41-2-8

Beertema
De�heer�Beertema�(PVV):
Als�er�mogelijkheden�zijn�die�de�kaders�van�de�18�mld.
aan�ombuigingen�laten�staan,�willen�wij�daarnaar�kijken.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter.�Dat�laatste�is�het�begin�van�goed�nieuws.�Ik
val�de�heer�Beertema�bij�als�hij�zegt�dat�dit�een�spoeddebat�is�over�de�bezuinigingen�op�het�hoger�onderwijs�en
dat�wij�ons�natuurlijk�daarop�moeten�concentreren.�Maar
toch�duikt�hij�weg�voor�zijn�eigen�woorden.�Hij�vloog�het
debat�namelijk�aan�vanuit�de�uitgangspositie�dat�we�nu
eenmaal�18�mld.�moeten�bezuinigen.�Ik�wilde�hem�bijna
vragen�of�hij�ook�weet�hoeveel�geld�er�per�minuut�naar
de�vermogende�huizenbezitters�gaat.�Tik-tak,�tik-tak!�Die
vraag�is�natuurlijk�evident.�Als�hij�als�kader�voor�dit�debat�aangeeft�dat�er�moet�worden�bezuinigd,�wil�hij�dan
ook�aan�de�studenten�en�de�universiteiten�zeggen�dat�de
PVV�er�daarbij�ook�voor�kiest�om�de�vermogende�huizenbezitters�te�ontzien�en�de�rekening�bij�het�hoger�onderwijs
neer�te�leggen?�Dat�is�namelijk�een�heldere�keus,�geef�dat
dan�gewoon�toe.
De�heer�Beertema�(PVV):
De�keus�is�nog�helderder:�de�PVV�heeft�ervoor�gewaakt
dat�het�beurzensysteem�niet�geheel�in�een�sociaal�leenstelsel�werd�ondergebracht.�Dat�wil�ik�de�heer�Rouvoet
wel�nog�even�meegeven.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Het�gaat�om�de�keuzen�bij�de�invulling�van�de�bezuinigingen�van�18�mld.�Daar�zitten�altijd�impopulaire�keuzes
bij,�dat�geef�ik�toe�en�mijn�fractie�kan�daarop�ook�worden
bevraagd.�Ik�wil�hier�even�scherp�hebben�dat�de�PVV�uit
overtuiging�kiest�voor�wél�bezuinigen�op�hoger�onderwijs,
en�níét�op�zoiets�als�de�hypotheekrenteaftrek�voor�de�hogere�inkomens.�Dat�is�helder.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter.�De�heer�Beertema�kan�nog�zo�zijn�best�doen
om�recht�te�praten�wat�krom�is,�maar�dat�maakt�het�natuurlijk�niet�recht.�Als�er�één�plek�is�waar�volgens�economen�elke�geïnvesteerde�euro�zich�dubbel�en�dwars�terugverdient,�is�het�wel�het�onderwijs.�Wanneer�de�heer
Beertema�minder�"tik-tak"�wil,�dan�moet�er�meer�"tjingtjing"�bij�het�onderwijs.
Dat�is�echter�niet�mijn�vraag.�De�vraag�is�de�volgende.
In�het�verkiezingsprogramma�van�de�PVV�staat,�en�het
staat�er�echt,�dat�je�ook�kunt�studeren�als�je�vader�geen
GroenLinkser�of�D66'er�is.�Dat�vinden�wij�een�groot�goed.
De�kinderen�van�Henk�en�Ingrid�moeten�kunnen�doorleren,�ook�als�er�van�huis�uit�geen�geld�voor�is.�Dat�is�mij�uit
het�hart�gegrepen,�maar�de�heer�Beertema�lijkt,�half�zittend�op�het�pluche,�de�kinderen�van�Henk�en�Ingrid�al�te
zijn�vergeten.
De�heer�Beertema�(PVV):
Voorzitter.�Ik�zie�niet�hoe�de�toegankelijkheid�van�het�hoger�onderwijs�hierdoor�in�gevaar�komt.�Ik�zie�dat�echt�niet.
Het�hoger�onderwijs�blijft�prima�toegankelijk,�ook�in�het
systeem�van�het�regeerakkoord,�want�driekwart�van�de
studies�blijft�betaald�worden.�Ik�onderschrijf�uw�stelling
dus�echt�niet.

gaan�nu�minder�studeren�uit�angst�voor�schulden,�boetes�en�zo�meer.�Wij�hebben�het�daar�vandaag�ook�over.
We�hebben�het�over�studenten�die�mogelijk�geconfronteerd�worden�met�heel�grote�bedragen�die�ze�niet�kunnen
ophoesten,�omdat�ze�dat�geld�van�huis�uit�niet�hebben.
Nogmaals:�is�de�heer�Beertema�de�kinderen�van�Henk�en
Ingrid�nu�hij�het�pluche�ruikt�al�vergeten?�Of�verdedigt�hij
de�kinderen�van�Henk�en�Ingrid�nog�steeds�en�zal�hij�heel
scherp�letten�op�waar�dit�soort�maatregelen�de�toegankelijkheid�van�het�hoger�onderwijs�belemmert?
De�heer�Beertema�(PVV):
Voorzitter.�Wij�hebben�juist�hard�gevochten�voor�die�toegankelijkheid,�ook�bij�de�onderhandelingen�rond�dit�regeer-�en�gedoogakkoord.�Nogmaals,�het�beurzensysteem
is�overeind�gebleven,�tegen�alle�politieke�tekenen�van
de�tijd�in.�De�bachelorfase�hebben�we�inderdaad�moeten
prijsgeven�aan�het�sociaal�leenstelsel,�maar�de�rest�staat
en�dat�blijft�zo.�De�PVV�is�daar�terecht�trots�op.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Mede�onder�verantwoordelijkheid�van�de�PVV-fractie�krijgen�de�kinderen�van�Henk�en�Ingrid�niet�alleen�te�maken�met�een�bezuiniging�van�300�mln.�op�passend�onderwijs,�maar,�als�ze�ooit�in�het�hoger�onderwijs�terechtkomen,�ook�met�allerlei�financiële�maatregelen�en�boetes.
Die�boetes�krijgen�ze�als�volgens�het�kabinet�niet�snel�genoeg�hun�studiepunten�halen�of�afstuderen.�Waarschijnlijk�kunt�u�die�"fantastische"�bezuiniging�ook�heel�goed
uitleggen,�maar�wij�wilden�toch�allemaal�dat�arme�kinderen�via�het�onderwijs�naar�een�hoger�niveau�zouden�kunnen�opklimmen?�Ik�kan�het�niet�met�elkaar�rijmen�dat�de
heer�Beertema�zegt�dat�bij�hem�de�toegankelijkheid�voorop�staat�en�dat�hij�tegelijkertijd�allerlei�drempels�opwerpt
voor�kinderen,�zoals�die�van�Henk�en�Ingrid,�om�het�hoger
onderwijs�te�bereiken.
De�heer�Beertema�(PVV):
Ik�kan�ook�over�het�passend�onderwijs�een�prima�verhaal
houden.�Ik�wijs�er�verder�nog�maar�een�keer�op�dat�bij�ongewijzigd�beleid,�beleid�dat�u�kennelijk�wel�ondersteunt,
21%�van�de�hele�onderwijsbegroting�in�2014�naar�passend
onderwijs�zou�gaan.�Dat�zou�betekenen�dat�er�kennelijk
iets�mankeert�aan�21%�van�de�kinderen.�Dat�zijn�cijfers,
waarmee�ook�de�heer�Dibi�problemen�zou�moeten�hebben.�Het�zijn�bijna�perverse�cijfers.
De�voorzitter:
De�heer�Van�Dijk.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�wil�graag�antwoord�op�mijn�vraag.
De�voorzitter:
Nee.�U�hebt�driemaal�geïnterrumpeerd.

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Dat�is�dan�heel�inconsistent.�Toen�het�over�het�sociaal
leenstelsel�ging,�zei�de�PVV�constant:�arme�studenten

De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Voorzitter.�De�PVV-woordvoerder�zegt�dat�het�geen�zin
heeft�om�zomaar�een�zak�geld�in�onderwijs�te�investeren.
Nee,�maar�dat�is�dan�ook�niet�aan�de�orde.�U�haalt�namelijk�een�zak�geld�weg�bij�het�onderwijs.�Ik�sta�er�pal�voor
om�dat�te�voorkomen.�Vrijdag�doe�ik�dat�met�heel�veel
studenten�en�andere�bezorgde�mensen.
U�verkondigt�heel�trots�dat�u�de�studiefinanciering�hebt
gered,�maar�dan�slechts�voor�de�bachelorfase,�want�voor
de�masterfase�wordt�die�wel�afgeschaft.�Maar�dan�is�het

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-9

Beertema
toch�nog�steeds�niet�uit�te�leggen�dat�u�tegelijkertijd�het
collegegeld�voor�langstudeerders�met�€ 3000�verhoogt?�U
werpt�daarmee�op�een�andere�manier�een�enorme�drempel�op.

De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Het�is�heel�goedkoop�dat�de�heer�Beertema�zegt�dat�hij
respect�heeft�voor�alle�protesten�en�voor�de�mensen�die
in�beweging�komen.

De�voorzitter:
Voordat�de�heer�Beertema�antwoord�geeft:�ik�vind�het�uiterst�vervelend�om�er�weer�op�terug�te�moeten�komen,
maar�het�is�nu�eenmaal�de�regel�dat�er�via�de�voorzitter
wordt�gediscussieerd.�Op�het�gevaar�af�dat�er�weer�een
aardige�opmerking�wordt�gemaakt:�ik�zou�het�erg�op�prijs
stellen�dat�wij�het�debat�via�de�voorzitter�laten�lopen.

De�heer�Beertema�(PVV):
Geen�respect.

De�heer�Beertema�(PVV):
Voorzitter,�u�moet�gewoon�volhouden.
Inmiddels�ben�ik�wel�de�vraag�van�de�geachte�afgevaardigde�vergeten!
De�voorzitter:
Dat�was�nu�ook�weer�niet�de�bedoeling.
Dan�kan�de�heer�Van�Dijk�oefenen�met�het�stellen�van
vragen�via�de�voorzitter.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Kijk�eens�aan:�twee�vliegen�in�één�klap.
Voorzitter.�Ik�vroeg�aan�de�heer�Beertema�hoe�hij�in�een
adem�kan�zeggen�dat�hij�om�drempels�te�voorkomen�de
studiefinanciering�voor�de�bachelorfase�heeft�gered�en�tegelijkertijd�dat�het�collegegeld�met�€ 3000�moet�worden
verhoogd.�Die�twee�zaken�zijn�niet�met�elkaar�te�verbinden�als�je�waarde�hecht�aan�toegankelijk�onderwijs.�En
hoe�zit�dat�eigenlijk�bij�de�PVV?�Ik�vraag�het�maar,�want
dat�weet�ik�eigenlijk�niet.
De�heer�Beertema�(PVV):
Bezuinigingen�zijn�altijd�pijnlijk.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Ah.
De�heer�Beertema�(PVV):
Ja,�absoluut.
Ik�blijf�van�mening�dat�het�onderwijs�in�het�regeer-�en
gedoogakkoord�eigenlijk�heel�mild�wordt�behandeld.�Het
is�te�dramatisch�om�te�stellen�dat�de�langstudeerdersmaatregel�van�alles�onmogelijk�maakt.�Het�gaat�om�een
uitloop�van�twee�jaar!�Nogmaals:�het�is�niet�leuk,�maar
het�is�niet�anders.�Het�is�echt�niet�anders.
Ik�heb�overigens�wel�bewondering�voor�de�manier
waarop�de�hele�hogeronderwijswereld�zich�manifesteert.
Andere�mensen�die�door�de�bezuinigingen�worden�getroffen,�kunnen�dat�veel�minder.�Ik�kan�u�verzekeren�dat
er�terreinen�zijn�die�veel�zwaarder�worden�getroffen�en
waar�veel�schrijnender�situaties�ontstaan.�Ik�zie�met�andere�woorden�voorlopig�geen�schrijnende�gevallen�in�het
hoger�onderwijs�ontstaan.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Dat�is�wel�heel�goedkoop.
De�heer�Beertema�(PVV):
Nou�ja�zeg.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Pardon.
De�heer�Beertema�zegt�ook:�bezuinigingen�zijn�pijnlijk,
maar�het�is�niet�anders.�Daarmee�zegt�hij�dat�die�enorme
collegegeldverhoging�wat�hem�betreft�niet�had�gehoeven
als�het�even�anders�had�gekund.�Ik�betwijfel�nog�steeds
of�u�het�wel�zo�goed�meent�met�het�onderwijs,�maar�als�u
dat�wel�doet,�dan�zouden�wij�samen�op�zoek�moeten�gaan
naar�een�alternatieve�invulling.�En�die�is�er,�hoor!�Daar
heb�je�de�hypotheekrenteaftrek�echt�niet�voor�nodig.�Het
kan�ook�Defensie�zijn�of�een�belasting�op�banken.�Al�met
al�denk�ik�dat�hierover�met�de�PVV�te�praten�zou�moeten
zijn.
De�heer�Beertema�(PVV):
Op�dit�moment�nog�niet.�Wij�wachten�eerst�af�wat�de
staatssecretaris�hierover�te�melden�heeft.�Ook�bekijken
wij�nog�het�rapport-Veerman.�Er�staat�nog�van�alles�in�de
week.�Alles�op�zijn�tijd,�zou�ik�zeggen.
Voorzitter.�Ik�had�het�over�bestuurders�die�op�kosten
van�de�belastingbetalers�hun�colleges�opschorten�om�de
studenten�gelegenheid�te�geven�om�te�komen�protesteren
in�Den�Haag.�Ik�stel�voor�dat�de�staatssecretaris�de�mogelijkheid�onderzoekt�om�de�docenten�en�hoogleraren�die
aanstaande�vrijdag�–�op�zijn�verjaardag�–�geen�college�geven�op�hun�salaris�te�korten,�net�zoals�dat�gebeurt�bij�reguliere�stakingen.�Ik�kan�mij�dat�nog�herinneren�uit�mijn
eigen�onderwijstijd.�Bij�een�staking�werd�een�keurige�inventarisatie�gemaakt�van�wie�had�gestaakt�en�wie�niet.
Vervolgens�werd�een�dag�salaris�ingehouden.�Zo�hoort
het�en�zo�is�het�ook�eerlijk.�Tot�de�studenten�zou�ik�willen�zeggen:�laat�je�niet�gebruiken�voor�de�agenda�van�bestuurders�en�docenten,�maar�eis�gewoon�les.
Ik�heb�nog�één�vraag�aan�de�staatssecretaris.�Klopt�het
dat�de�universiteit�van�de�heer�De�Wijkerslooth�in�Nijmegen�beschikt�over�een�eigen�vermogen�van�300�mln.,
waarvan�70�mln.�liquide�is?�Klopt�het�dat�dit�soort�potjes,
dit�soort�spaargelden�eigenlijk�zijn�bedoeld�voor�de�beroerde�tijden?�Klopt�het�ook�dat�de�universiteit�daar�wordt
getroffen�door�een�bezuiniging�van�7�mln.�volgend�jaar?
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
De�PVV�wil�docenten�en�andere�mensen�korten�die�aanstaande�vrijdag�gaan�actievoeren,�wat�gewoon�een�recht
is�in�Nederland.�Ik�vind�dat�een�pervers�voorstel,�zeker
van�een�partij�die�het�ook�nog�wel�eens�op�heeft�met�burgerlijke�ongehoorzaamheid.�Als�de�heer�Beertema�dit
voorstelt,�moet�hij�dan�eigenlijk�ook�niet�zeggen�dat�de
PVV�alsnog�zou�moeten�worden�gekort�voor�het�destijds
niet�deelnemen�aan�een�Tweede�Kamerdebat,�toen�zij�als
fractie�is�weggelopen?
De�heer�Beertema�(PVV):
Gekort�waarop�precies?�De�PVV�is�de�enige�partij�die�geen
enkele�cent�subsidie�krijgt.�Oh,�de�heer�Van�Dijk�bedoelt
korten�op�het�salaris.�Ik�heb�daar�maar�één�ding�op�te�zeggen.�Het�was�een�politiek�signaal.�Voor�het�geven�van�politieke�signalen�...

19 januari 2011
TK�41

41-2-10

Beertema
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
En�wat�gebeurt�er�vrijdag?
De�voorzitter:
Mijnheer�Van�Dijk,�de�discussie�loopt�via�de�voorzitter.

Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Voorzitter.�Op�Facebook�zijn�er�inmiddels�ruim�11.000�aanmeldingen�om�aanstaande�vrijdag�te�demonstreren�tegen
de�voorgenomen�bezuinigingen�in�het�hoger�onderwijs.
Niet�alleen�studenten,�maar�ook�docenten,�medewerkers
en�zelfs�professoren�laten�van�zich�horen.�Dat�kan�ook�niet
anders,�want�er�is�heel�veel�aan�de�hand.�Zo�hebben�wij�in
de�Kamer�tijdens�de�heropening�van�het�wetgevingsoverleg�gesproken�over�de�juridische�onhaalbaarheid�van�het
al�in�2011�invoeren�van�de�langstudeerdersboete�omdat
dit�strijdig�is�met�het�rechtszekerheidsbeginsel.�Er�is�gewezen�op�het�feit�dat�de�bezuinigingen�zowel�het�hbo�als
het�wo�dusdanig�zullen�raken�dat�niets�terecht�zal�komen
van�de�ambitie�om�tot�de�top�5�van�de�wereldeconomie�te
gaan�behoren.
Het�wordt�echter�heftiger.�De�noodsignalen�die�ons�nu
bereiken�via�de�media,�maar�ook�via�de�instellingen�zelf,
geven�luid�en�duidelijk�aan�dat�de�bezuinigingen�zullen
leiden�tot�massaontslagen.�Universiteiten�beargumenteren�nu�dat�in�2012�minstens�1500�docenten�hun�baan�zullen�verliezen�en�daarbovenop�nog�eens�3500�jonge�onderzoekers.�Ook�het�hbo�gaat�fors�inleveren.�In�2012�gaat�het
al�om�2000�docenten.�De�staatssecretaris�liet�in�de�Sp!ts
van�vanmorgen�weten�dat�universiteiten�een�beeld�schetsen�dat�een�beetje�over�the�top�is.�Hoezo?�Hoezo�is�het
over�the�top�om�te�stellen�dat�bezuinigen�op�onderwijs�en
onderzoek�contraproductief�is?�De�staatssecretaris�geeft
zelf�aan�dat�de�instellingen�voldoende�eigen�vermogen
moeten�hebben�om�niet�tot�ontslag�over�te�gaan�en�dat�ze
iets�aan�hun�bureaucratie�moeten�gaan�doen�en�dus�ook
aan�hun�overhead.

stellingen�om�een�keuze�te�maken�voor�de�manier�waarop�zij�een�en�ander�gaan�doen?�Zij�zouden�ook�kunnen
kiezen�voor�het�beperken�van�het�aantal�opleidingen�dat
zij�geven.�Het�is�dus�een�keuze�die�zij�maken.�Is�mevrouw
Jadnanansing�dat�met�mij�eens?
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Nee,�dat�ben�ik�niet�met�u�eens.�Ik�slik�het�zeker�niet�voor
zoete�koek,�maar�zoals�het�er�nu�voor�staat,�is�het�gegeven�dat�er�ontslagen�zullen�moeten�vallen�een�direct�gevolg�van�het�feit�dat�er�wordt�bezuinigd.
De�staatssecretaris�geeft�aan�dat�de�instellingen�zelf
meer�dan�voldoende�eigen�vermogen�hebben�om�niet�tot
ontslag�over�te�hoeven�gaan,�en�dat�zij�maar�iets�moeten
gaan�doen�aan�hun�bureaucratie�en�aan�hun�overhead.
Graag�hoor�ik�van�de�staatssecretaris�waarop�hij�dit�baseert�en�wat�dit�dan�gaat�opleveren.�Natuurlijk�is�een�kritische�blik�nodig�bij�het�inzetten�van�de�beschikbare�middelen�voor�onderwijs,�kennis�en�onderzoek.�Ook�de�Partij
van�de�Arbeid�realiseert�zich�dat.�Dit�mag�echter�nooit�leiden�tot�verslechtering�van�de�kwaliteit�en�van�de�toegankelijkheid.�Integendeel.�Is�het�niet�zo�dat�wij�juist�nu�moeten�investeren�in�het�hoger�onderwijs?�Wij�hebben�het
rapport-Veerman�allemaal�in�ons�achterhoofd.�Dit�zou�betekenen�dat�wij�niet�nu�gaan�bezuinigen,�om�dan�in�2015
een�keer�te�gaan�investeren.�Het�is�toch�ondoordacht�om
nu�docenten�te�ontslaan�en�hun�vervolgens�over�drie�jaar
te�vragen�om�weer�terug�te�komen,�omdat�er�dan�geld�op
de�begroting�is�vrijgemaakt?�Zoals�de�voorzitter�van�de
HBO-raad�in�haar�toespraak�al�zei:�ze�zullen�me�zien�aankomen.�Daarom�is�het�pleidooi�om�nu�te�komen�tot�een
overbrugging.�Het�hoger�onderwijs�verdient�beter.�Investeren�in�kwaliteit,�meer�studiebegeleiding,�meer�contacturen�en�meer�differentiatie.�De�staatssecretaris�gaf�het�zelf
ook�al�aan�in�het�artikel:�onderwijs�is�belangrijk.�Laten�wij
dan�echt�investeren�in�dat�belangrijke�onderwijs.
De�voorzitter:
Wilt�u�afronden?

Mevrouw�Lucas�(VVD):
Mevrouw�Jadnanansing�heeft�het�over�signalen�in�de�media�over�het�aantal�ontslagen.�Is�zij�met�mij�van�mening
dat�het�een�keuze�is�van�de�universiteiten�hoe�ze�dit�invullen�en�dat�wij�dit�dus�niet�als�zoete�koek�kunnen�aannemen�en�het�als�een�vaststaand�feit�mogen�zien�dat�dit�het
gevolg�zou�zijn?�Dit�is�het�gevolg�dat�ons�geschetst�wordt.

Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Ja.
Laten�wij�die�studenten�die�afstuderen,�niet�confronteren�met�een�veel�hoger�collegegeld.�Voor�hen�is�2015
immers�geen�redding.�Een�overgangsregeling�is�op�zijn
plaats.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�of�hij�het�met�mij�eens
is�...

Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Voorzitter.�Ik�ben�het�niet�met�u�eens�dat�het�om�een�keus
gaat�die�de�universiteiten�zelf�maar�moeten�maken.

De�voorzitter:
Wilt�u�nu�echt�gaan�afronden?

De�voorzitter:
Waarschijnlijk�bent�u�het�niet�met�mevrouw�Lucas�eens�...
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Sorry,�voorzitter,�ik�ben�het�niet�mevrouw�Lucas�eens.�Het
is�een�direct�effect�van�de�voorgenomen�bezuinigingen,
zoals�de�instellingen�schetsen�in�hun�fact�sheets�en�in�alle
andere�signalen�die�zij�ons�doen�toekomen.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Dan�is�nog�steeds�mijn�vraag�of�mevrouw�Jadnanansing
voor�zoete�koekt�slikt�dat�het�ontslaan�van�2000�hoogleraren�de�enige�manier�is.�Ik�heb�allerlei�bedragen�en�allerlei�aantallen�ontslagen�gehoord.�Het�is�toch�aan�de�in-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Jazeker.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�dus�of�hij�het�met�mij
eens�is�dat�het�kabinet�naar�alternatieven�moet�zoeken
voor�de�begrote�middelen,�gezien�de�bezwaren�van�de�effecten�van�de�maatregelen�die�het�kabinet�nu�voorbereidt.
Ik�vraag�de�staatssecretaris,�te�gaan�staan�voor�behoud
van�kwaliteit,�toegankelijkheid�en�werkgelegenheid.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Over�het�algemeen�ben�ik�het�ook�met�uw�inbreng�helemaal�eens.�Op�één�punt�heb�ik�wel�een�vraag.�Door�studenten,�maar�ook�door�hogescholen�en�universiteiten,�is
de�forse�kritiek�geuit�dat�de�financiering�van�de�tweede
studie�een�slechte�uitwerking�heeft�op�de�kwaliteit�van�het

19 januari 2011
TK�41

41-2-11

Jadnanansing
onderwijs�en�op�de�studenten.�Die�maatregel�is�genomen
door�PvdA-minister�Plasterk.�Hebt�u�daar�spijt�van?
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Nee.�De�heer�Plasterk�heeft�het�onlangs�nog�uitgelegd�in
een�interview�met�NOS�Headlines.�Hij�heeft�gezegd�dat�de
PvdA�het�eerlijk�vindt�dat,�als�iemand�een�studie�heeft�afgerond,�een�mooie�baan�heeft�en�vervolgens�een�tweede�studie�gaat�doen,�de�samenleving�niet�voor�die�tweede�studie�moet�opdraaien.�Er�zijn�nu�wel�signalen�waaruit�blijkt�dat�een�aantal�studenten�twee�studies�moeten
volgen.�Ik�geef�als�voorbeeld�kaakchirurgie.�Eerst�moeten
studenten�die�dat�willen�een�basisstudie�volgen�en�dan
een�vervolgstudie.�Ik�heb�daarover�zelf�schriftelijke�vragen
gesteld.�Het�is�dan�niet�eerlijk�om�die�studenten�heel�veel
collegegeld�te�laten�betalen.�In�de�uitwerking�is�dat�dan
niet�goed.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�ben�blij�dat�de�Partij�van�de�Arbeid�vindt,�samen�met
D66�en�indertijd�ook�de�SP,�dat�de�regeling�van�de�vorige
minister�van�OCW,�de�heer�Plasterk,�niet�zorgvuldig�tot
stand�is�gekomen�en�dat�wij�op�dat�punt�zeker�heel�veel
moeten�repareren.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
De�VVD�zegt:�eigenlijk�hadden�wij�die�studieboete�liever
niet�gehad�en�hadden�wij�de�studiefinanciering�in�een
leenstelsel�willen�veranderen.�Ik�vind�dat�een�heel�onzalig
plan,�maar�is�de�Partij�van�de�Arbeid�het�daarmee�eens?
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
U�kent�ons�verkiezingsprogramma.�Daarin�staat�inderdaad�dat�de�PvdA�voor�een�sociaal�leenstelsel�is.�Daar
staan�wij�nog�steeds�voor.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
In�plaats�van�de�collegegeldverhoging�van�€ 3000�had�u
de�studenten�liever�de�basisbeurs�afgepakt?
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Wij�zouden�liever�tot�een�sociaal�leenstelsel�komen.�Dat�is
heel�anders�dan�wat�u�hier�nu�schetst,�want�dan�hebben
we�de�basisbeurs�afgeschaft.�Het�sociaal�leenstelsel�is�in
mijn�ogen�een�zeer�eerlijk�stelsel.�Je�krijgt�nu�€ 100�om
te�studeren�en�je�kunt�rustig�studeren.�Als�je�een�goede
baan�hebt�en�het�daadwerkelijk�kunt�terugbetalen,�vragen
we�jou�om�de�lening�terug�te�betalen,�maar�alleen�dan.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Voor�alle�helderheid:�het�komt�erop�neer�dat�u�de�basisbeurs,�die�nu�nog�een�gift�is�als�je�op�tijd�afstudeert,�afschaft�en�omzet�in�een�lening�oftewel�in�een�schuld.
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Dat�doen�we�inderdaad.�Het�sociaal�leenstelsel�houdt�in
dat�je�nu�geld�krijgt�om�te�studeren.�Als�je�vervolgens�een
goede�baan�hebt,�moet�je�het�terugbetalen.

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Voorzitter.�De�basis�op�orde�en�de�lat�omhoog,�dat�is�de
algemene�visie�van�het�CDA�voor�het�onderwijs�in�de�komende�jaren.�Dat�vraagt�iets�van�ons�allemaal,�van�de
overheid,�van�de�instellingen�en�van�de�studenten.�Het

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

studiesucces�in�het�hoger�onderwijs�is�wat�ons�betreft
te�laag.�Verhoging�van�het�studiesucces�vraagt�om�meer
contacturen.�Van�de�studenten�mogen�we�een�stevige�inzet�vragen�en�studeren�moet�minder�vrijblijvend�worden.
Daar�staat�ook�iets�tegenover,�bijvoorbeeld�intensiever
onderwijs,�bijvoorbeeld�ervoor�zorgen�dat�de�basisbeurs,
de�studiebeurs,�er�gewoon�blijft,�dat�de�ov-jaarkaart�er�gewoon�blijft�en�dat�we�niet�meegaan�in�de�asociale�plannen�van�bijvoorbeeld�de�PvdA�om�die�maar�gewoon�af�te
nemen.
Wat�heb�je�echter�aan�een�diploma�als�je�afstudeert�en
er�geen�werk�is?�Wat�heb�je�aan�een�diploma�als�je�wel
werk�vindt�en�dan�een�derde�van�je�inkomen�moet�betalen
aan�een�overheidsschuld�die�nog�maar�niet�is�afgelost?
Dat�zijn�ook�elementen�waar�studenten�voor�horen�op�te
komen�en�waar�wij�voor�opkomen:�een�totaalpakket,�niet
altijd�even�leuk,�maar�wel�evenwichtig.�Aan�het�op�orde
brengen�van�de�overheidsfinanciën�zal�het�onderwijs�de
komende�tijd�geen�bijdrage�leveren.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter.�Ik�was�zo�geschokt�door�de�opmerking�aan�het
adres�van�de�PvdA�dat�ik�even�bleef�zitten,�maar�ik�sta�nu
toch�op.�Hoorde�ik�nu�echt�een�aanval�op�de�PvdA,�die�iets
met�de�ov-jaarkaart�wil�doen,�terwijl�de�heer�De�Rouwe
zelf�bijna�1�mld.�bezuinigt�op�het�hoger�onderwijs?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Nee,�voorzitter,�mijn�excuses.�Het�was�ook�een�aanval�op
GroenLinks.�Die�partij�wil�net�zo�goed�de�basisbeurs�afschaffen.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Zo�komt�het�debat�gelukkig�eindelijk�een�beetje�op�gang.
Ik�kan�mij�nog�heel�goed�herinneren�dat�toenmalig�staatssecretaris�Van�Bijsterveldt�tijdens�de�verkiezingscampagne�met�de�grote�portemonnee�alle�partijen�ging�aanvallen
die�wilden�bezuinigen�op�het�hoger�onderwijs,�omdat�dit
de�toegankelijkheid�van�het�hoger�onderwijs�zou�belemmeren.�Nu�komt�het�CDA�via�een�achterdeur�met�een�ander�voorstel�volgens�hetzelfde�principe,�waardoor�er�een
monsterbezuiniging�komt�op�het�hoger�onderwijs.�Hoezo
valt�u�partijen�aan�die�nu�in�de�oppositie�zitten,�terwijl�u
zelf�verantwoordelijk�bent�voor�1�mld.�aan�bezuinigingen?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�heb�mijn�excuses�al�aangeboden�voor�het�feit�dat�ik�niet
ook�de�GroenLinksfractie�aanviel.�Dat�geldt�overigens�ook
voor�de�D66-fractie,�voordat�ik�die�ook�weer�moet�pareren.�U�wilde�de�basisbeurs�afschaffen�waar�mijn�collega,�mevrouw�Van�Bijsterveldt,�op�het�Plein�aan�vasthield.
Die�hebben�wij�behouden.�Dat�is�het�verschil�van�inzicht
waar�wij�nu�voor�staan.�U�wijst�op�de�in�uw�ogen�bestaande�bezuinigingen.�Daar�staan�investeringen�in�het�onderwijs�tegenover.�Dat�vergeet�u�stelselmatig.�Dat�geeft�misschien�niet,�maar�ik�herinner�u�er�nog�maar�even�aan.�Het
gaat�om�maatregelen�die�al�in�ons�verkiezingsprogramma�stonden,�bijvoorbeeld�de�langstudeerdersmaatregel.
Als�u�hier�de�indruk�probeert�te�wekken�dat�mevrouw�Van
Bijsterveldt�daar�een�half�verhaal�over�heeft�gehouden,
dan�zeg�ik:�u�bent�degene�die�dat�deed.�U�wilde�die�basisbeurs�afpakken.�Het�CDA�heeft�hem�behouden.
De�voorzitter:
Mijnheer�De�Rouwe,�voor�de�laatste�maal.�Ik�wil�niet�al�te
flauw�zijn,�maar�ik�heb�er�dus�echt�niets�mee�te�maken�en

19 januari 2011
TK�41

41-2-12

De�Rouwe
ik�zou�het�uitermate�op�prijs�stellen�als�het�debat�via�de
voorzitter�plaatsvond.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Voorzitter.�U�hebt�gelijk.�Het�komt�uit�mijn�tenen.�Ik�wil�het
u�ook�graag�meedelen.�Ik�zal�via�u�spreken,�zodat�ook�u
niet�onnodig�belast�wordt�in�het�debat.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter.�De�basisbeurs�dateert�uit�een�tijd�waarin�je
misschien�met�het�geld�nog�echt�kon�studeren.�Inmiddels
is�het�2011�en�vonden�wij�het�noodzakelijk�om�na�te�denken�over�een�hervorming�van�het�studiefinancieringsstelsel.�Dat�debat�ga�ik�echter�niet�aan.�Ik�heb�in�mijn�inbreng
al�gezegd�dat�er�per�saldo�wordt�bezuinigd.�Het�klopt�toch
dat�in�2012�370�mln.�wordt�bezuinigd?�Na�2013,�2014,�2015
is�dat�ongeveer�1,5�mld.�Dat�staat�tegenover�een�investering�van�in�totaal�620�mln.�Dan�blijft�er�over�een�bezuiniging�van�ongeveer�1�mld.�op�het�hoger�onderwijs.�Ik
vraag�de�heer�De�Rouwe�hoe�hij�denkt�de�kwaliteit�van�het
hoger�onderwijs�te�kunnen�verbeteren�met�een�bezuiniging�van�1�mld.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Het�valt�mij�sowieso�op�dat�de�fractie�van�GroenLinks�heel
gemakkelijk�wegloopt�bij�de�grootste�ellende�die�zij�studenten�wil�aandoen,�namelijk�het�wegnemen�van�de�basisbeurs.�Ik�zie�dat�er�op�dit�moment�een�groep�studenten
de�publieke�tribune�verlaat.�Dat�is�misschien�een�teken.
Deze�studenten�zouden�terecht�weglopen�als�de�heer�Dibi
zijn�plannen�zou�doorzetten.
De�heer�Dibi�vroeg�hoe�het�nu�zit�met�de�investeringen
en�met�het�ombuigen.�Laat�ik�niet�weglopen�voor�het�feit
dat�het�kabinet�snijdt�in�de�onderwijsbegroting.�Dat�is�niet
nieuw�en�deze�bezuinigingen�waren�voor�een�deel�ook�in
ons�verkiezingsprogramma�opgenomen.�Wij�investeren
dit�geld�in�het�onderwijs�als�geheel,�dus�ook�in�het�mbo
en�ook�in�het�vo.�Daarom�moet�de�heer�Dibi�het�totaalplaatje�zien�en�nemen.�Als�hij�precies�wil�weten�om�welke
bedragen�het�gaat�en�wat�de�staatssecretaris�de�komende
tijd�gaat�doen,�dan�moet�hij�zijn�vragen�stellen.�Hij�zal�dan
antwoord�krijgen.�Laat�hem�dan�ook�zijn�mening�bijstellen,�want�zijn�huidige�mening�is�nogal�eenzijdig.�Hij�legt
uitsluitend�de�nadruk�op�de�bezuinigingen,�terwijl�er�investeringen�tegenover�staan.

voor�kennisintensiteit�en�voor�bijvoorbeeld�de�uitvoering
van�de�aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman.�Dat
geld�hebben�wij�op�de�begroting�staan.�Voordat�je�echter
in�dit�land�een�euro�uitgeeft,�moet�je�die�eerst�verdienen.
Daarom�ontken�ik�niet�dat�de�komende�twee�jaren�moeilijk�zullen�zijn.�Wij�vinden�echter�dat�je�pas�euro's�kunt
uitgeven�als�je�ze�hebt�verdiend.�Die�visie�verschilt�fundamenteel�van�die�van�de�fractie�van�GroenLinks.�Daar
is�men�aan�het�potverteren�en�wil�men�meer�geld�uitgeven�dan�er�is.�Daar�schuift�men�uiteindelijk�schulden�door
naar�de�eigen�generatie.�Dat�vinden�wij�pas�echt�asociaal.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter�…
De�voorzitter:
Nee,�mijnheer�Dibi,�u�hebt�gezegd�dat�u�voor�de�laatste
keer�hebt�geïnterrumpeerd.�Het�woord�is�aan�de�heer�Van
der�Ham.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter,�ik�word�uitgedaagd�en�dit�is�een�belangrijk
punt.
De�voorzitter:
U�hebt�het�woord�niet.�Het�woord�is�aan�de�heer�Van�der
Ham.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Als�de�heer�De�Rouwe�in�het�nauw�komt,�gaat�hij�altijd
een�beetje�krabben�en�slaat�hij�zijn�nagels�uit�zonder�op
de�argumenten�in�te�gaan�die�door�Kamerleden�worden
ingebracht.�Daarom�ga�ik�het�nog�maar�eens�proberen.
Hij�noemt�dingen�asociaal.�De�bezuiniging�die�nu�op�de
rol�staat,�leidt�ertoe�dat�duizenden�mensen�in�het�hoger
onderwijs�worden�ontslagen.�Het�gaat�daarbij�om�mensen�die�in�het�primaire�proces�werken,�dus�gewoon�lesgeven�aan�studenten.�Daarvan�hebben�de�studenten�direct
last.�De�kwaliteit�van�hun�onderwijs�gaat�daardoor�direct
achteruit.�Vindt�de�heer�De�Rouwe�het�niet�asociaal�dat
dit�zo�wordt�vormgegeven?�Wil�hij�daarover�nadenken,�en
de�bezuinigingen�in�het�onderwijs�en�de�investeringen�erin�gelijk�laten�vallen,�zodat�we�deze�asociale�zijde�van�de
maatregel�van�het�kabinet�eruit�kunnen�halen?

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Graag,�dat�laat�ik�de�heer�Dibi�bij�dezen�horen.�Mijn�fractie�gelooft�er�niet�in�dat�wij�met�een�zak�geld�de�top�vijf�in
kunnen�rollen.�Geld�is�nodig,�dus�zorgen�wij�ervoor�dat
er�geld�beschikbaar�komt.�Er�komt�extra�geld�beschikbaar

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Stond�ik�te�krabben?�Dat�past�mij�natuurlijk�niet.�Toch
vind�ik�de�heer�Van�der�Ham�erg�goedgelovig.�Het�rondje
nieuwjaarsrecepties�heeft�plaatsgevonden.�Iedereen�die
een�beetje�belangrijk�is,�doet�daaraan�mee.�Dat�hoort�erbij
en�dat�mag.�Enkele�instellingen�die�merken�dat�zij�moeten�bijdragen�aan�de�ombuigingen,�zetten�daarbij�direct
het�belangrijkste�op�straat�wat�zij�hebben,�namelijk�het�eigen�personeel.�Ik�snap�dat�hierover�vandaag�een�spoeddebat�wordt�gehouden,�maar�de�vraag�is�of�deze�geluiden
reëel�zijn.�Instellingen�moeten�helaas�veranderen,�want
we�willen�ook�investeren.�Het�is�de�vraag�of�het�wel�sociaal�is�dat�deze�instellingen�daarbij�direct�hun�personeel
in�de�waagschaal�stellen.�Volgens�mij�maken�instellingen�zelf�hun�keuzes.�Inderdaad�worden�zij�geconfronteerd
met�overheidsbeleid�dat�van�hen�iets�vraagt.�Dat�beleid
vraagt�van�ons�allemaal�iets.�Toch�zetten�de�staatssecretaris�en�de�Kamer�geen�mensen�op�straat.�Het�gaat�hierbij
om�keuzes�die�ik�niet�steun�van�instellingen.�Volgens�mij
weten�heel�veel�instellingen�wel�degelijk�dat�ze�enorme
reserves�hebben,�dat�ze�ook�andere�mogelijkheden�om

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Voorzitter,�dit�is�mijn�laatste�interruptie.�Zo�gemakkelijk
gaat�het�niet.�Volgens�mij�komt�er�weer�een�jijbak.�Bij�de
doorrekening�van�de�verkiezingsprogramma's�bleek�dat
alleen�het�CDA,�de�PVV�en�de�SGP�per�saldo�wilden�bezuinigen�op�het�onderwijs.�Blijkbaar�heeft�het�CDA�dat
samen�met�de�PVV�van�de�VVD�gewonnen�in�de�onderhandelingen.�Ik�vroeg�de�heer�De�Rouwe�hoe�hij�denkt�de
kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�te�stimuleren�terwijl�hij
verantwoordelijkheid�neemt�voor�een�bezuiniging�van�bijna�1�mld.�Hoe�gaan�we�enerzijds�een�monsterbezuiniging
doorvoeren�en�anderzijds�bij�de�top�vijf�van�de�wereld�horen?�Dat�hoor�ik�nu�graag�eens�van�de�woordvoerder�van
het�CDA.

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-13

De�Rouwe
geld�te�besparen.�Daarom�is�het�een�nogal�gemakkelijk
verhaal�dat�de�heer�Van�der�Ham�als�goedgelovige�overneemt�door�te�stellen�dat�het�zo�is,�terwijl�de�realiteit�volgens�mij�anders�is.�Volgens�mij�hebben�instellingen�wel
degelijk�andere�mogelijkheden.�Juist�reserves�zijn�ervoor
om�een�tijd�waarin�het�even�tegenzit�–�wij�hebben�dat�allemaal�weleens,�veel�mensen�in�Nederland�zit�het�nu�tegen�–�te�overbruggen.�Datzelfde�verhaal�geldt�ook�voor�de
colleges�van�bestuur�die�massaal�hun�studenten�naar�Den
Haag�sturen�om�ze�voor�hun�eigen�karretje�te�spannen.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�heer�De�Rouwe�heeft�het�over�goedgelovigheid.�Is�het
ook�niet�een�teken�van�goedgelovigheid�om�te�denken�dat
je�in�de�top�vijf�van�kenniseconomieën�kan�komen�als�je
per�saldo�1�mld.�bezuinigt�op�onderwijs,�terwijl�landen�die
nu�in�de�top�vijf�zitten�een�kwart�meer�investeren?�Is�dat
niet�een�vorm�van�goedgelovigheid�die�de�heer�De�Rouwe
aan�de�dag�legt?�Ik�vraag�de�heer�De�Rouwe�of�hij�in�een
paar�zinnen�kan�uitleggen�hoe�wij�in�die�top�vijf�kunnen
komen.�Of�is�het�alleen�maar�een�praatje�voor�de�vaak,
een�beetje�krabben,�een�beetje�om�je�heen�trappen,�zonder�daadwerkelijk�te�willen�vormgeven�dat�Nederland�in
de�top�vijf�komt?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�zou�haast�medelijden�krijgen�met�de�heer�Van�der�Ham:
hoe�hij�moet�incasseren�en�hoe�moeilijk�hij�het�heeft!�Volgens�mij�heb�ik�veel�dingen�van�hem�geleerd�...
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Geef�eens�antwoord!
De�voorzitter:
Via�de�voorzitter�graag.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dit�zal�ik�u�dan�besparen,�voorzitter.
Laat�ik�duidelijk�aangeven�waar�onze�visie�ligt:�de�basis�op�orde�en�de�lat�omhoog.�Wij�vragen�meer�van�studenten�en�wij�vragen�meer�van�instellingen.�Wij�gaan�ombuigen�om�geld�vrij�te�maken�voor�de�agenda�van�Veerman.�Dat�geld�is�gereserveerd�in�deze�begroting.�Wij�gaan
van�instellingen�vragen�om�te�differentiëren,�om�duidelijker�aan�te�geven�waarvoor�ze�gaan.�Dit�zijn�elementen�die
niet�direct�met�geld�te�maken�hebben,�maar�met�keuzes.
Deze�debatten�gaan�komen.�Ik�verwacht�van�deze�staatssecretaris�op�korte�termijn�de�uitwerking�van�de�commissie-Veerman.�Dat�zal�een�heel�mooi�inhoudelijk�debat�zijn.
Ik�ben�er�klaar�voor.�Onze�partij�heeft�haar�verkiezingsprogramma�op�dat�punt�al�aardig�aangescherpt.�Wij�zullen
concreet�het�debat�aangaan�met�meer�zinnen�over�waar
het�doen.�De�kern�voor�ons�is:�de�basis�op�orde�en�de�lat
omhoog,�wij�gaan�meer�vragen�van�mensen�die�deelnemen�aan�het�onderwijsveld.
De�voorzitter:
Tot�slot,�mijnheer�Van�der�Ham.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�constateer�dat�de�heer�De�Rouwe�geen�antwoord�heeft
gegeven�op�mijn�vraag�en�alleen�maar�met�algemeenheden�komt�aanzwaaien.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�geef�wel�een�antwoord,�maar�misschien�is�dat�niet�uw
antwoord.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�geloof�dat�ik�aan�het�woord�aan�het�was.
De�voorzitter:
Het�woord�is�aan�de�heer�Van�der�Ham.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�hoor�dat�de�heer�De�Rouwe�met�wat�algemeenheden
aankomt.�Ik�constateer�dat�het�CDA�staat�voor�1�mld.�bezuinigen�op�het�hoger�onderwijs�en�voor�300�mln.�bezuinigen�–�wij�hebben�het�hierover�vandaag�niet,�maar
ik�noem�het�wel�in�het�kader�van�asociaal�–�op�de�kwetsbaarste�leerlingen,�op�zorgleerlingen.�Dat�constateer�ik.
Gaat�u�dat�maar�eens�uitleggen,�mijnheer�De�Rouwe.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
De�heer�Van�der�Ham�heeft�er�een�handje�van�om�als�hij
niet�de�antwoorden�krijgt�die�hij�wil�horen,�direct�over�te
gaan�naar�andere�dossiers.�De�hele�wereld�is�voorbijgekomen:�passend�onderwijs,�de�hypotheekrenteaftrek.�Ik�wil
de�heer�Van�der�Ham�adviseren�om�gewoon�fractievoorzitter�te�worden,�dan�kan�hij�bij�de�algemene�beschouwingen�dit�soort�algemene�verhaaltjes�houden�als�hij�een
keer�niet�zijn�antwoorden�krijgt.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Eén�ding�valt�de�heer�De�Rouwe�niet�te�ontzeggen:�lef.�Ik
wil�hem�allereerst�alsnog�feliciteren.�Het�CDA�was�de�enige�partij�die�in�haar�verkiezingsprogramma�wilde�bezuinigen�op�het�onderwijs.�In�het�regeerakkoord�heeft�zij�dit
gekregen;�complimenten.�Het�gaat�nu�over�deze�maatregel.�De�heer�De�Rouwe�bestond�het�om�in�de�richting�van
een�aantal�fracties�in�de�oppositie�dat�zich�verzette�tegen
de�bezuiniging�op�het�hoger�onderwijs,�de�term�"asociaal"
in�de�mond�te�nemen.�Mijnheer�De�Rouwe,�bent�u�bereid
en�in�staat�om�de�plannen�van�uw�partij,�maar�ook�van�het
kabinet�rondom�het�hoger�onderwijs�te�verdedigen�tegenover�universiteiten�en�studenten�als�sociaal�ten�opzichte
van�de�partijen�die�zich�hier�verzetten�tegen�de�bezuiniging�op�het�hoger�onderwijs,�die�u�als�asociaal�afdoet?
Ik�heb�nog�een�vervolgvraag,�een�specifieke�vraag.�De
heer�De�Rouwe�meet�tot�twee�keer�toe�breed�uit�dat�het
het�CDA�is�dat�tegen�de�afschaffing�van�de�basisbeurs�is
en�voor�onderwijsintensiteit.�Is�het�de�heer�De�Rouwe�opgevallen�dat�je�–�ik�kan�hem�lezing�van�het�verkiezingsprogramma�van�de�ChristenUnie�aanbevelen�–�beide�dingen
kunt�doen�en�per�saldo�kunt�investeren�in�het�onderwijs,
namelijk�800�mln.,�en�niet�bezuinigen�zoals�het�CDA?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�zijn�veel�vragen.�Ik�hoop�daar�kort�doorheen�te�gaan.
Mijn�partij�heeft�inderdaad�een�eerlijke�campagne�gevoerd.�De�langstudeerdersmaatregel,�die�moeilijk�is�maar
op�steun�kan�rekenen�van�de�achterban�van�mijn�partij,�hebben�wij�in�de�verkiezingstijd�duidelijk�kenbaar�gemaakt.�Wij�zijn�met�iedereen�het�debat�aangegaan.�Wij
hebben�aangegeven�dat�het�misschien�niet�altijd�leuk�is
maar�wel�eerlijk,�omdat�wij�vinden�dat,�als�je�aan�aantal
jaren�mag�studeren�van�de�overheid,�de�overheid�van�jou
mag�vragen�dat�je�die�jaren�goed�benut.�Dan�is�er�nog�één
jaar�tijd�om�extra�dingen�te�doen,�zoals�bestuurswerk�of
tegenvallers�opvangen,�maar�daarna�houdt�het�gewoon

19 januari 2011
TK�41

41-2-14

De�Rouwe
op.�Ook�in�de�periode�van�de�verkiezingen�dat�ik�dat�verhaal�vaak�heb�uitgelegd,�was�er�heel�veel�steun�van�mensen�en�studenten�voor�deze�plannen.�Ik�begrijp�dat�het�nu
moeilijk�wordt�omdat�de�uitvoering�er�aankomt,�maar�het
is�een�eerlijk�verhaal�geweest.
Dan�kom�ik�op�het�asociale�beleid�van�de�PvdA�en�–
ik�moet�de�andere�niet�vergeten�–�GroenLinks�en�andere
partijen�om�de�basisbeurs�af�te�nemen.�Het�klinkt�namelijk
heel�mooi�dat�je�er�een�lening�voor�krijgt,�maar�per�saldo
houdt�het�in�dat�de�PvdA�enorm�veel�geld�weg�zou�gaan
halen�bij�de�studenten.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter,�met�permissie.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Nee,�nu�ben�ik�aan�het�woord.
De�voorzitter:
Dat�bepaalt�de�voorzitter.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�is�waar.
De�voorzitter:
Ja,�ik�kan�er�ook�niets�aan�doen.�Ik�zou�echter�willen�vragen�wat�korter�te�reageren,�want�dit�is�vrij�uitvoerig.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter,�mag�ik�helpen�door�mijn�vraag�toe�te�spitsen?
Mijnheer�De�Rouwe,�ik�heb�niet�gevraagd�of�u�uw�tirade�tegen�de�PvdA�en�andere�partijen�wilt�herhalen,�maar
of�u�zich�niet�veel�beter�kunt�herkennen�in�het�beleid�van
de�ChristenUnie.�Zij�wil�ook�de�basisbeurs�behouden�en�is
ook�voor�versterking�van�de�onderwijsintensiteit�maar�investeert�in�het�onderwijs�en�haalt�niet�een�heleboel�geld
eruit.�Dus�bespaar�mij�uw�tirades�tegen�andere�partijen�en
reageert�u�nou�eens�op�mijn�vraag.
De�voorzitter:
De�heer�De�Rouwe�vervolgt�het�antwoord.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�deed�ik�al,�voorzitter.
Ik�wil�nu�ingaan�op�het�derde�element�dat�u�inbracht,
mijnheer�Rouvoet,�namelijk�uw�eigen�verhaal.�Laat�ik
vooropstellen�dat�het�programma�van�de�ChristenUnie
wat�mij�betreft�een�goed�programma�is.�Wij�zijn�het�niet
over�alle�punten�eens.�Over�dit�punt�zijn�wij�het�helemaal
niet�oneens,�maar�de�opgave�die�dit�kabinet�heeft,�is�om
binnen�de�mogelijkheden�die�er�niet�zijn�vanwege�de�bezuinigingsoperatie,�te�investeren�in�het�onderwijs.�Je�kunt
een�discussie�voeren�over�de�vraag�of�het�meer�of�minder�moet�zijn.�U�had�nog�meer�gewild.�Daar�kom�ik�niet
aan.�Alleen�moeten�wij�met�dit�coalitieakkoord,�waar�onze�handtekening�op�staat�en�waarmee�wij�investeren�in
het�onderwijs,�ook�ombuigingen�realiseren�in�het�onderwijs�om�dat�mogelijk�te�maken.�Dat�is�een�politieke�keuze.
U�had�graag�meer�gewild.�Als�je�aan�de�onderhandelingstafel�zit,�weet�je�natuurlijk�nooit�wat�er�uitkomt.�Dat�geldt
ook�voor�ons.�Niet�ons�hele�verkiezingsprogramma�is�uitgevoerd,�maar�uiteindelijk�is�de�keuze�geweest�om�het�onderwijs�te�ontzien�en�om�naast�te�bezuinigen�in�het�onderwijs�ook�erin�te�investeren.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Mijn�conclusie�is�dat�u�dit�niet�kunt�hardmaken,�want�in
de�plannen�van�de�ChristenUnie�wordt�ook�gekeken�naar
de�productiviteit�van�het�onderwijs.�Daar�zitten�én�besparingen�én�investeringen�in,�maar�per�saldo�een�investering�van�800�mln.�Dat�kan�dus.�U�voert�in�dit�debat�aan
dat�het�voor�het�CDA�kennelijk�belangrijk�was�om�te�investeren.�Wij�doen�dat�ook.�Dit�hier�is�een�politieke�keuze
geweest.�U�noemt�dat:�een�eerlijk�verhaal.�Mijn�bezwaar
richt�zich�tegen�het�volgende.�In�de�punten�die�u�noemde
in�reactie�op�een�aantal�andere�fracties,�was�een�andere
politieke�keuze�mogelijk�met�behoud�van�de�prioriteiten
die�uzelf�gesteld�hebt:�onderwijsintensiteit�en�behoud�van
de�basisbeurs.�Dat�kan�en�desondanks�kan�worden�geïnvesteerd�om�de�ambities�van�de�staatssecretaris�uit�het
vorige�kabinet�waar�te�maken.�Die�hebt�u�losgelaten.�Dat
is�ook�een�keus.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wat�is�dit�nu�voor�een�debat?�Ik�betwist�helemaal�niet�wat
u�hebt�gezegd.�Ik�heb�aangegeven�dat�het�een�politieke
keuze�was.�Ik�snap�dat�u�het�punt�wilt�maken�dat�u�meer
had�willen�doen.
De�voorzitter:
Voor�de�laatste�maal:�de�voorzitter�wil�geen�punt�maken.
Ik�wil�echt�vragen�om�het�debat�zo�veel�mogelijk�via�de
voorzitter�te�laten�lopen.
De�heer�Rouvoet�(ChristenUnie):
Voorzitter,�u�wilt�wel�degelijk�een�punt�maken:�dit�punt.
Mijn�vraag�was�gericht�op�het�volgende.�Ik�sta�hier
geen�promotiepraatje�te�houden.�Dat�doet�de�heer�De
Rouwe�wel.�Als�hij�namelijk�zegt�"het�gaat�erom�dat�wij
de�basisbeurs�behouden�en�dat�wij�investeren�in�onderwijsintensiteit"�en�als�hij�alle�alternatieven�van�de�fracties
die�zich�nu�verzetten�tegen�deze�bezuinigingen,�afdoet�als
asociaal,�dan�gaat�hij�voorbij�aan�het�gegeven�dat�hij�zijn
doelstellingen�kan�realiseren�zonder�deze�maatregelen�te
nemen.�Dan�gaat�het�niet�aan�–�dat�bedoelde�ik�met�mijn
openingszin�"hij�heeft�wel�lef"�–�om�de�partijen�die�zich�nu
verzetten�tegen�onderwijsbezuinigingen,�asociaal�te�noemen.�Het�kan�dus�ook�anders.�Dat�heb�ik�willen�bewijzen.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Die�ene�term�galmt�nogal�door�in�deze�zaal,�met�name�bij
de�heer�Rouvoet,�die�doet�alsof�dat�breed�mijn�reactie�zou
zijn�op�de�alternatieven.�De�term�die�ik�gebruikt�heb,�richt
zich�op�het�afnemen�van�de�basisbeurs.�Ik�heb�die�term
dan�ook�terecht�gebruikt,�omdat�ik�het�niet�normaal�vind
dat�je�deze�zekerheid,�waar�heel�veel�studenten�profijt�van
hebben,�wegneemt.�Daarom�neem�ik�ook�afstand�van�uw
suggestie�dat�de�term�zou�slaan�op�de�andere�plannen,
voor�zover�die�er�overigens�waren.
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Het�is�mooi�dat�u�tijdens�de�campagne�hebt�gehoord�dat
ontzettend�veel�studenten,�docenten�en�noem�maar�op�de
basisbeurs�zo�ontzettend�belangrijk�vinden.�U�zei�daarvan:
u�hebt�de�juiste�plannen.�Het�is�jammer�dat�u�daarna�niet
meer�met�ons�mee�op�debat�bent�gegaan.�Er�is�een�hele
debatkaravaan�op�dit�moment,�maar�u�bent�daar�nooit�bij.
Anders�had�u�gehoord�dat�heel�veel�studenten�nu�zeggen
dat�zij�liever�het�sociale�leenstelsel�hebben�in�plaats�van
wat�er�nu�wordt�voorgesteld.�Ik�nodig�u�van�harte�uit�om

19 januari 2011
TK�41

41-2-15

De�Rouwe
met�ons�mee�te�gaan�op�debat�en�het�niet�alleen�aan�mevrouw�Lucas�over�te�laten.

Daarna�zitten�we�op�nul�en�pas�daarna�kunnen�we�weer
gaan�intensiveren.

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�ga�graag�in�op�elke�uitnodiging�om�bij�een�debat�te�zijn
waarbij�ik�aanwezig�kan�zijn.�Ik�moet�ook�eerlijk�zeggen
dat�mijn�mailbox�overliep�van�reacties�en�vragen�van�studenten.�Die�probeer�ik�allemaal�te�beantwoorden,�ook�al
lukt�dat�niet�altijd�omdat�wij�er�erg�veel�krijgen.�Ik�kreeg
alleen�niet�enorm�veel�uitnodigingen�voor�debatten.�Voor
de�verzoeken�die�ik�kreeg,�geldt�dat�ik�niet�altijd�kan.�Ik
ga�graag�met�u�het�debat�aan,�vandaag,�morgen�en�gisteren.�Overigens�heb�ik�met�mevrouw�Jadnanansing�al�een
aantal�debatten�gevoerd�in�de�verkiezingsperiode,�waarbij
mijn�partij�niet�wegliep�voor�het�moeilijke�verhaal�dat�wij
nu�houden.�Dit�is�geen�pr-verhaal�van�mij.�Misschien�komt
het�zo�over�–�dat�is�mooi,�want�dan�het�straalt�het�in�elk
geval�een�stuk�ambitie�uit�–�maar�ik�verdedig�vandaag�de
langstudeerdersregeling.�Dat�doe�ik�morgen�ook.�Ik�erken
dat�het�een�moeilijk�verhaal�is,�maar�ik�sta�er�wel�voor.

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�denk�dat�elke�econoom�weet�dat�als�je�een�euro�wilt�uitgeven,�je�die�moet�hebben,�dan�wel�via�krediet,�dan�wel
via�valuta�die�je�in�de�portemonnee�hebt.�De�ombuigingen�die�wij�de�komende�jaren�voorstaan�bij�het�hoger�onderwijs�en�het�hele�onderwijsdossier�zijn�niet�zo�fors�als
hier�wordt�verondersteld.�Dat�komt�met�name�door�de�onbalans�in�deze�discussie�dat�er�nadruk�wordt�gelegd�op
de�bezuinigingen�terwijl�de�investeringen�niet�worden�genoemd.�Ik�erken�met�de�heer�Dijkgraaf�dat�een�aantal�instellingen�het�de�komende�jaren�gewoon�moeilijk�krijgt.
Daar�loop�ik�ook�niet�voor�weg.�Tegen�de�heer�Rouvoet
zeg�ik�in�dat�kader�dat�ik�geen�pr-verhaal�houd.�Het�is�een
eerlijk�en�open�verhaal,�zoals�we�dat�ook�in�de�campagne
hebben�gehad.�Het�is�moeilijk,�maar�mogelijk.�Ik�wijs�de
instellingen�nogmaals�op�de�reserves,�maar�ook�op�andere�keuzes.�In�dit�land�hebben�we�een�stelsel�waarin�de�instellingen�zelf�veel�keuzes�maken.�Dat�doet�de�politiek�gelukkig�niet.�Dat�past�niet�bij�onze�visie,�en�trouwens�ook
niet�die�bij�van�de�heer�Dijkgraaf.�Het�is�nogal�makkelijk
hoe�de�heer�Van�der�Ham�hier�staat�te�zwaaien�met�2500
ontslagen.�Dat�is�misschien�goedgelovig,�maar�misschien
niet�aan�de�orde�en�misschien�ook�niet�de�realiteit.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Is�de�CDA-fractie�het�met�mij�eens�dat�als�je�het�over�de
definitie�van�"potverteren"�hebt,�dat�met�name�gaat�om
het�eindbeeld�dat�dit�kabinet�moet�opleveren?�Dat�val�ik
niet�aan,�maar�dat�laat�wel�onverlet�dat�je�op�basis�van
gezond�verstand�kunt�kijken�op�welke�wijze�je�bezuinigingen�en�intensiveringen�in�de�tijd�inpast.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�denk�dat�de�heer�Dijkgraaf�hierbij�erop�doelt�dat�als�we
naar�de�begroting�voor�de�komende�jaren�kijken,�die�de
eerste�jaren�een�dip�kent�en�dat�die�dip�uiteindelijk�terugkomt�in�2014�en�2015.�Dat�is�niet�leuk.�Ik�heb�het�liever�anders,�maar�het�moet�wel�mogelijk�zijn.�Onze�stelling�is:�als
je�de�euro's�uitgeeft,�moet�je�ze�eerst�verdienen.�Dat�is�de
reden�waarom�dit�boekhoudkundig�zo�erin�zit.�Ik�zeg�er
nog�iets�bij.�Als�ik�de�instellingen�nu�hoor�roepen�dat�zij
massaal�hun�eigen�kapitaal�op�straat�willen�zetten�omdat
ze�twee�jaar�lang�de�broekriem�moeten�aantrekken,�vraag
ik�die�instellingen�ook�waarvoor�ze�dan�reserves�hebben.
Je�hebt�immers�juist�reserves�nodig�in�een�periode�waarin
het�even�tegenzit.�Dat�hebben�we�allemaal�weleens�en�dat
hebben�deze�instellingen�ook.�Daarom�pleit�ik�ervoor�en�is
mijn�oproep�aan�de�instellingen�om�niet�direct�te�zwaaien
met�hun�eigen�personeel,�maar�met�hun�reserves.�Dat�is,
denk�ik,�ook�de�reden�waarom�de�samenleving�vaak�wat
weerbaarder�is�dan�om�zich�alleen�bezig�te�houden�met
de�vraag�of�op�korte�termijn�de�broekriem�moet�worden
aangetrokken,�terwijl�men�weet�dat�men�de�investeringen
op�de�middellange�termijn�gewoon�weer�terugziet�in�het
algehele�onderwijs.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ook�ik�ben�geïnteresseerd�in�de�reactie�van�de�staatssecretaris�op�het�verhaal�over�de�reserves.�Daar�heeft�de
heer�De�Rouwe�een�terecht�punt.�Veel�universiteiten�en
hogescholen�hebben�reserves�die�ze�kunnen�inzetten.�Mogelijk�zit�daar�een�middel.�Desalniettemin�wordt�men�onder�druk�gezet�de�komende�jaren.�Is�de�heer�De�Rouwe
het�met�mij�eens�dat�geen�econoom�in�Nederland�kan�uitmaken�dat�je�eerst�in�een�jaar�moet�bezuinigen�om�dat
vervolgens�te�investeren?�Als�we�dat�zouden�doen�in�dit
land,�zou�ik�de�kabinetsformatie�toch�opnieuw�willen�zien.
We�moeten�dan�namelijk�eerst�30�mld.�gaan�bezuinigen.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Tot�slot.�Tijdens�de�verkiezingscampagne�vroegen�we�aan
economen�wat�het�ideale�tijdpad�zou�zijn�voor�bezuinigingen.�We�hebben�dat�ook�aan�het�CPB�gevraagd.�Geen
deskundige�kon�dat�zeggen.�Het�is�helder:�wij�moeten�bezuinigen�en�wij�moeten�op�18�mld.�en�uiteindelijk�op�30
mld.�uitkomen,�maar�over�het�tijdpad�kun�je�een�politiek
oordeel�hebben.�Dat�is�geen�feit�en�dat�is�geen�rentmeester�zijn,�maar�dat�is�een�politiek�oordeel�hebben.�Daar�zit
de�ruimte.�Als�de�staatssecretaris�ruimte�ziet�om�in�de
tijdsplanning�verstandigere�dingen�te�doen�waardoor�wij
de�dip�kunnen�mitigeren�of�misschien�zelfs�voorkomen,
neem�ik�aan�dat�de�heer�De�Rouwe�daarin�ook�zeer�geïnteresseerd�is.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�klopt.
Mijn�collega's�hebben�het�mij�makkelijk�gemaakt,�omdat�veel�van�de�opmerkingen�die�ik�wilde�maken�in�mijn
inbreng�stonden.�Wellicht�kan�ik�mijn�betoog�dus�eerder
afronden.
Het�CDA�wil�de�lat�hoger�leggen�en�wil�te�lang�studeren
ontmoedigen.�Dat�is�zeker�op�de�korte�termijn�niet�leuk,
maar�wij�willen�het�geld�op�een�andere�en�betere�manier
gebruiken,�bijvoorbeeld�door�het�verhogen�van�de�intensiteit�van�het�onderwijs,�meer�contacturen,�een�betere�begeleiding�en�een�intake.�Wij�willen�bovendien�werk�maken
van�meer�differentiatie,�specialisatie�en�waardering�voor
goede�prestaties.�Ook�hiervoor�is�geld�nodig.�De�gelden
die�wij�nu�gebruiken�voor�langstudeerders�zouden�wij�onder�andere�hiervoor�kunnen�gebruiken.
Ik�heb�al�gezegd�dat�de�onderwijsinstellingen�heel�makkelijk�riepen�dat�zij�hun�eigen�personeel�de�komende�twee
jaar�wilden�ontslaan�en�dat�zij�deze�mensen�daarna�wellicht�wilden�terugnemen.�Ik�zal�hier�niets�zeggen�over�management�of�omgaan�met�je�personeel,�maar�ik�wil�wel
het�punt�gemaakt�hebben�dat�ik�deze�opmerking�heel
makkelijk�en�heel�snel�gemaakt�vond.�Het�wordt�moeilijk,
het�is�moeilijk;�ik�loop�daar�niet�voor�weg.�Ik�heb�echter

19 januari 2011
TK�41

41-2-16

De�Rouwe
de�reserves�al�genoemd�en�ik�heb�ook�gezegd�dat�je�andere�keuzes�kunt�maken.�Vanaf�2012�al�gaat�er�direct�extra
geld�naar�het�hoger�onderwijs,�bijvoorbeeld�voor�intensief�onderwijs.�Er�komt�ook�extra�geld�voor�de�kwaliteitsimpuls�en�voor�innovatie�en�onderzoek.�Dat�hoor�je�misschien�weinig�in�dit�debat,�maar�het�staat�gewoon�in�het
coalitieakkoord.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�hoe�deze�invulling�er�concreet�uit�zal�zien.�Hoe�betrekt�hij�daarbij�het
onderwijs?�Op�welke�manier�zal�hij�de�Kamer�hierover�informeren?
Veel�instellingen�hebben�geld�en�tijd�gestoken�in�de
studentendemonstratie�van�aanstaande�vrijdag:�zij�sponsoren�de�bussen�en�zij�doen�de�scholen�dicht.�Er�wordt
heel�makkelijk�geld�en�energie�gestoken�in�de�demonstratie�van�vrijdag.�Ik�zeg�niets�over�het�feit�dat�zij�dat�doen;
dat�is�eenieders�goed�recht�en�ik�heb�daar�geen�oordeel
over.�Ik�vraag�de�instellingen�echter�wel�om�dezelfde�tijd,
energie�en�gelden�te�steken�in�studenten�die�misschien
straks�al�geconfronteerd�worden�met�deze�maatregel�tegen�lang�studeren.�Dat�kan�best�een�taak�van�de�instellingen�zijn.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
De�demonstratie�van�aanstaande�vrijdag�wordt�ruimschoots�gecompenseerd.�Op�dit�moment�wordt�namelijk�een�studiemarathon�gehouden�in�drie�steden:�72�uur
lang�college,�ook�'s�nachts.�Wat�dat�betreft�is�er�geen�enkel�probleem.�Met�de�studiemarathon�laten�studenten�en
docenten�zien�dat�zij�hartstikke�gemotiveerd�zijn.�U�bent
van�harte�welkom�daarbij.
De�SP�en�het�CDA�hebben�hand�in�hand�gestreden�voor
het�behoud�van�de�basisbeurs.�Ik�kan�mij�dat�nog�goed
herinneren.�Het�was�mooi�dat�het�CDA�daar�ook�voor
stond.�Tegelijkertijd�wilde�het�CDA�graag�de�studieboete,
de�langstudeerdersregeling,�de�verhoging�van�het�collegegeld�invoeren.�Ik�vind�het�wel�typisch�iets�voor�het�CDA:
via�de�achterdeur�zo'n�enorme�verhoging�van�het�collegegeld�invoeren,�maar�heel�hard�roepen�dat�je�de�basisbeurs�wilt�houden.�Volgens�mij�wilde�in�de�Tweede�Kamer
alleen�het�CDA�deze�boete;�dan�spreek�je�over�minder�dan
een�op�de�zes�mensen�in�de�Kamer.�Toch�is�het�gebeurd;
dat�is�wel�weer�knap�werk.
Ook�binnen�het�CDA�wordt�het�verzet�steeds�groter.
Wat�zegt�u�eigenlijk�tegen�de�collegevoorzitters�van�de
VU,�de�Universiteit�Utrecht�of�de�Universiteit�van�Tilburg,
prominente�CDA-leden,�als�zij�zeggen:�dit�moet�u�niet
doen?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�was�een�lange�inleiding.�Laat�ik�in�ieder�geval�mijn
complimenten�uitspreken�voor�de�studentenmarathon.�Ik
sprak�vanochtend�een�student�die�zei:�ik�heb�het�afgelopen�jaar�nog�nooit�zo�veel�les�gehad�als�de�afgelopen�dagen!�Dat�is�heel�goed.�Ik�vind�het�een�heel�mooi�signaal
van�de�studenten.�Ik�draag�hieraan�bij�op�mijn�manier,�op
een�digitale�manier.�Ik�heb�gisteren�een�aantal�studenten
op�bezoek�gehad;�ik�heb�een�goed�gesprek�met�hen�gehad�en�ik�heb�met�hen�een�heel�mooi�filmpje�mogen�opnemen.
De�heer�Van�Dijk�suggereerde�dat�veel�van�onze�leden
bezwaar�hebben�tegen�de�maatregel.�Ik�zal�hier�niet�roepen�dat�al�onze�leden�het�ermee�eens�zijn.�Dat�is�zelden
zo,�laat�staan�met�moeilijke�maatregelen.�Misschien�mag
ik�de�heer�Van�Dijk�erop�wijzen�dat�het�CDA�een�democratische�partij�is�die�haar�standpunten�tot�stand�laat�komen
langs�democratische�wegen.�Wij�hebben�congressen�ge-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

had.�Men�heeft�die�ook�op�televisie�kunnen�zien.�Het�waren�mooie�congressen�waarbij�veel�mensen�aanwezig�waren.�Op�het�congres�ter�vaststelling�van�het�verkiezingsprogramma�mocht�iedereen�meedoen�en�hebben�de�leden�in�meerderheid�gekozen.�Op�het�congres�waarop�wij
verantwoording�hebben�afgelegd�over�de�inhoud�van�het
coalitieakkoord�waren�ook�zeer�veel�mensen�aanwezig.
Dat�is�de�weg�waarlangs�wij�onze�politieke�besluitvorming
willen�vormgeven.�De�congressen�hebben�bij�ons�grote
invloed.�Daar�is�iedereen�welkom,�of�je�nu�lid�bent�van
een�college�van�bestuur�…
De�voorzitter:
Voordat�dit�een�marathondebat�wordt,�vraag�ik�u�om�u
wat�te�beperken�in�uw�antwoord.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Concreet�kan�ik�zeggen�dat�ik�snap�dat�leden�van�allerlei
colleges�van�bestuur�lid�zijn�van�onze�partij.�Dat�is�heel
mooi�en�zeer�terecht.�Ik�koester�die�mensen�en�ik�snap
ook�dat�ze�nu�in�een�moeilijke�positie�verkeren�en�ook
dat�verhaal�moeten�verdedigen�maar�ik�constateer�ook
dat�onze�voorstellen�langs�een�goede�weg�zijn�gemaakt,
waarbij�alle�leden�betrokken�waren.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Maar�het�CDA�is�vast�ook�een�partij�die�nadenkt�en�die�zou
kunnen�getuigen�van�voortschrijdend�inzicht.�U�zou�eens
kunnen�gaan�luisteren�naar�de�mensen�die�zeer�betrokken�zijn�bij�deze�bezuinigingen�en�lid�zijn�van�uw�partij.
Zij�zouden�u�toch�op�het�punt�kunnen�brengen�dat�gezegd
wordt:�dit�was�leuk�bedacht�maar�het�werkt�buitengewoon
slecht�uit�voor�het�onderwijs?�Bent�u�met�mij�van�mening
dat�die�studieboete�er�eigenlijk�bij�is�bedacht�om�een�bezuiniging�door�te�kunnen�voeren?�Met�andere�woorden:
stel�dat�er�geen�langstudeerders�meer�zouden�zijn,�zou
het�CDA�dan�ook�nog�steeds�voor�die�bezuiniging�van�370
mln.�zijn?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Ik�vind�het�een�beetje�een�rare�stellingname�dat�ik�in�gesprek�zou�moeten�gaan�in�het�kader�van�voortschrijdend
inzicht�et�cetera.�Dat�zou�veronderstellen�dat�ik�niet�in�gesprek�ben�met�mijn�leden,�studenten�enzovoort.�Natuurlijk
heb�ik�dat�gesprek.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Misschien�moet�u�eens�naar�ze�luisteren.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wij�hebben�een�duidelijke�campagne�gevoerd�waarin�wij
precies�hebben�aangegeven�waarvoor�wij�staan.�Ik�loop
daar�niet�voor�weg;�het�is�niet�mooier�dan�het�is.�Ik�constateer�ook�dat�wij�die�punten�ook�gewoon�hier�verdedigen.�Ik�constateer�ook�dat�het�via�de�kanalen�is�gegaan
van�congressen�en�noem�maar�op.�Iedereen�kon�dus�meedoen.�Als�iemand�een�keer�zegt�dat�het�anders�moet,�kan
het�niet�zo�zijn�dat�wij�het�dan�gelijk�anders�gaan�doen,
want�anders�gebeurt�er�in�dit�land�echt�niets.�Wij�pakken
door.�Wij�hebben�de�ambitie�om�het�onderwijs�op�een�hoger�niveau�te�brengen.�Wij�hebben�ook�de�ambitie�om�de
staatsschuld�op�orde�te�brengen.�Dat�is�niet�altijd�een�leuk
verhaal�maar�wel�een�eerlijk�verhaal.�Dat�kunt�u�ons�niet
ontnemen.�Dat�verhaal�heb�ik�ook�gehouden.

19 januari 2011
TK�41

41-2-17

De�Rouwe
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Dat�was�geen�antwoord�op�mijn�vraag.�Gaat�het�bij�die
langstudeerregeling�het�CDA�er�nu�om,�studenten�te�beboeten�of�om�simpelweg�te�bezuinigen?�Als�er�geen�langstudeerders�meer�zouden�zijn,�bent�u�dan�nog�voor�die
bezuiniging?
De�voorzitter:
Kort�antwoord�graag.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wij�denken�dit�geld�beter�te�kunnen�gaan�gebruiken�zoals
dat�nu�het�geval�is.�Dus�ik�ben�er�voorstander�van�om�dit
geld�ook�daarvoor�in�te�zetten.�Ik�weet�dat�er�ook�volgend
jaar�en�daaropvolgende�jaren�langstudeerders�zullen�zijn.
Ik�vind�deze�maatregel�een�prima�financiële�prikkel�naar
zowel�de�instelling�als�de�student.�Hoe�de�uitwerking�precies�zal�zijn,�weet�ik�ook�nog�niet.�Daarover�krijgen�wij�nog
een�heel�mooi�debat.�Rekent�u�er�maar�op�dat�ik�er�dan
gewoon�weer�bij�ben.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
De�heer�De�Rouwe�had�net�een�terecht�punt,�waar�hij�zei
dat�er�wordt�gefocust�op�de�bezuiniging�en�niet�op�de�investeringen.�Laat�ik�daar�dan�ook�maar�een�vraag�over
stellen.�Het�klopt�inderdaad�dat�het�kabinet�in�2012�50
mln.�investeert.�Maar�daar�staat�een�bezuiniging�van�370
mln.�tegenover.�Dat�resulteert�per�saldo�in�een�bezuiniging�van�320�mln.�In�2013�investeert�het�kabinet�130�mln.
maar�daar�staat�een�bezuiniging�van�370�mln.�tegenover,
hetgeen�per�saldo�een�bezuiniging�van�240�mln.�betekent.�Waar�de�heer�De�Rouwe�pleit�voor�intensievere�begeleiding,�kleinere�klassen�en�meer�een-op-eencontact,
ben�ik�benieuwd�of�wij�gezamenlijk�tegen�staatssecretaris
Zijlstra�kunnen�zeggen:�die�bezuinigingen�kunnen�wij�niet
meer�stoppen�omdat�er�een�meerderheid�voor�is,�maar�ze
mogen�niet�ten�koste�gaan�van�het�primaire�proces,�dus
al�die�punten�waarvoor�de�investeringen�zijn�bedoeld,�blijven�centraal�staan�in�de�komende�tijd,�ongeacht�de�bezuinigingen.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dit�is�een�herhaling�van�zetten,�want�ik�had�net�met�de
heer�Dijkgraaf�precies�hetzelfde�debat�over�de�korte�termijn,�waarbij�wij�in�de�min�gaan�om�uiteindelijk�het�geld
te�kunnen�verdienen�om�weer�te�investeren�in�het�onderwijs.�Ik�wil�het�nog�wel�herhalen�maar�ik�zie�dat�de�voorzitter�ongeduldig�wordt.
De�voorzitter:
Dat�mag�u�constateren;�ik�zal�dat�niet�ontkennen.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�laat�me�graag�corrigeren�door�de�voorzitter,�als�ik�een
vraag�stel�die�overbodig�is�of�al�te�vaak�herhaald�is,�maar
volgens�mij�stel�ik�een�heel�precieze�vraag�die�niet�eerder
aan�de�orde�is�gekomen.�De�heer�De�Rouwe�zegt�dat�de
50�mln.�voor�volgend�jaar�is�bedoeld�voor�een�aantal�zaken�die�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�ten�goede
komen.�Als�je�kijkt�naar�de�bezuiniging�die�er�tegenover
staat,�is�het�per�saldo�minder�geld.�Dat�betekent�dat�zijn
wensen�mogelijk�niet�verwezenlijkt�worden,�als�een�universiteit�of�hogeschool�naar�het�financiële�plaatje�kijkt.
Mijn�vraag�is�of�de�heer�De�Rouwe�bereid�is�om�de�staatssecretaris�ertoe�op�te�roepen,�mogelijk�in�een�motie,�als
hij�er�niet�op�in�wil�gaan,�om�die�bezuinigingen�niet�ten

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

koste�te�laten�gaan�van�het�primaire�proces,�omdat�we�dat
allemaal�hadden�afgesproken,�ook�in�het�regeer-�en�gedoogakkoord.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Mijn�oproep�is�een�andere.�Ik�heb�hier�vandaag�de�colleges�die�kennelijk�zo�snel�hun�eigen�personeel�willen�ontslaan,�voor�de�korte�termijn,�gevraagd�om�daarvoor�datgene�te�gebruiken�wat�zij�hebben,�namelijk�hun�reserves.
Ik�heb�hier�breeduit�erkend�en�besproken,�onder�andere�met�de�heer�Rouvoet�en�de�heer�Dijkgraaf,�dat�wij�op
korte�termijn�een�dip�hebben�en�of�de�heer�Zijlstra�kansen�ziet�om�dat�te�veranderen.�Ik�ga�ze�niet�tegenhouden,
maar�ik�ga�hier�geen�valse�verwachtingen�wekken.�Ik�wil
hier�een�open�en�eerlijk�verhaal�hebben.�Daarom�sta�ik
open�voor�suggesties,�maar�als�het�weer�begint�met�tornen�aan�de�basisbeurs,�is�het�CDA�gauw�weg.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Die�jijbakken�beginnen�een�beetje�zielig�te�worden,�moet
ik�eerlijk�zeggen.�De�heer�De�Rouwe�verdedigt�wel�dat�via
een�achterdeur�een�verhoging�van�het�collegegeld�wordt
ingevoerd,�wat�nog�veel�erger�is,�en�valt�vervolgens�een
oppositiepartij�aan�die�het�sociaal�leenstelsel�of�de�academicibelasting�of�hoe�je�het�ook�wilt�noemen,�niet�voor
elkaar�heeft�gekregen.�De�heer�De�Rouwe�moet�gewoon
zijn�eigen�maatregelen�voor�zijn�verantwoording�nemen.
Ik�heb�hierover�de�volgende�vraag.�De�heer�De�Rouwe
zegt�dat�de�instellingen�reserves�hebben�waarmee�zij�die
ontslagen�kunnen�voorkomen.�Kan�hij�mij�vertellen�hoe
groot�de�reserves�op�dit�moment�zijn�en�hoeveel�ontslagen�daarmee�voorkomen�kunnen�worden?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Het�is�volgens�mij�zo�dat�de�GroenLinksfractie�niet�moet
weglopen�voor�het�feit�dat�zij�misschien�vrijdag�een�mooi
verhaal�houdt,�maar�tegelijkertijd�gewoon�die�basisbeurs
wilde�wegnemen.�U�gaat�dat�ongetwijfeld�niet�doen,�vrijdag.�Ik�ben�er�gewoon�bij�om�met�u�dat�feestje�mee�te�vieren,�maar�u�zult�waarschijnlijk�een�heel�mooi�verhaal�houden�en�niet�de�werkelijkheid�vertellen.�Wat�betreft�de�reserves�is�het�niet�aan�mij�om�per�instelling�aan�te�geven
hoeveel�het�is,�maar�het�is�wel�aan�mij�om�erop�te�wijzen
dat�er�grote�reserves�zijn,�juist�voor�tijden�dat�het�moeilijk
is.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Hoe�groot�zijn�die�reserves?
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Het�is�voor�mij�niet�zo�interessant�om�te�weten�hoe�groot
die�bedragen�zijn;�100�mln.,�200�mln.�of�300�mln.�of�2�mld.
Het�is�voor�mij�veel�interessanter�om�aan�te�geven�dat�er
alternatieven�zijn�waarvoor�kennelijk�nog�niet�gekozen�is,
maar�waar�instellingen�wellicht�op�gewezen�moeten�worden,�hetzij�via�een�vraag�aan�deze�staatssecretaris,�hetzij
via�een�motie,�waarbij�u�met�het�CDA�ook�bekijkt�of�de�instellingen�niet�personeel�ontslaan,�maar�gewoon�gebruikmaken�van�de�reserves�die�er�zijn.�Volgens�mij�is�dat�totaal�geen�onredelijk�verzoek.
De�voorzitter:
Voordat�de�heer�Van�der�Ham�zijn�vraag�stelt,�lijkt�het�mij
goed�om�enkele�minuten�te�schorsen.�Ik�denk�dat�wij�de
staatssecretaris�daar�een�heel�groot�plezier�mee�doen.

19 januari 2011
TK�41

41-2-18

De�Rouwe
De�vergadering�wordt�enkele�minuten�geschorst.
De�voorzitter:
Wij�gaan�terug�naar�het�punt�waar�wij�waren�gebleven.
Dit�betekent�dat�de�heer�De�Rouwe�nog�even�achter�het
spreekgestoelte�gaat�staan.�De�heer�Van�der�Ham�wilde
hem�interrumperen.�Dat�is�niet�meer�nodig?�Goed,�dan
geef�ik�het�woord�aan�de�heer�Dijkgraaf.

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Voorzitter.�Het�hoger�onderwijs�staat�voor�een�grote�uitdaging.�Wie�het�veld�overziet,�ontkomt�niet�aan�die�conclusie.�De�reacties�van�de�instellingen�op�deze�taakstellingen�lopen�bijzonder�uiteen.�Voor�de�SGP-fractie�zijn
twee�uitgangspunten�van�belang.�De�eerste�is�dat�het�toekomstplaatje�helder�moet�zijn�en�de�tweede�dat�het�overgangstraject�naar�dit�toekomstplaatje�deugdelijk�en�ondersteunend�moet�zijn.
Het�financieel�plaatje�voor�de�komende�jaren�vertoont
een�merkwaardig�beeld.�Hoewel�per�saldo�structureel
sprake�is�van�een�intensivering�wordt�aanvankelijk�juist
ingezet�met�een�stevige�bezuiniging.�Wij�hebben�dit�net
uitvoerig�gewisseld.�Volgens�mij�moet�het�mogelijk�zijn
om�intensiveringen�en�bezuinigingen�meer�gelijk�te�laten
opgaan.�Ik�verzoek�de�staatssecretaris�hierop�uitvoerig�in
te�gaan�met�als�centrale�vraag�of�hij�bereid�is�om�hiernaar
nog�eens�goed�te�kijken.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Wat�is�het�oordeel�van�de�heer�Dijkgraaf�over�de�gedachte�om�juist�ook�de�reserves�aan�te�spreken?�Voordat�je�het
weet,�leggen�de�instellingen�alles�op�ons�bordje,�terwijl�zij
wellicht�nog�heel�ruime�reserves�hebben�–�dat�weet�ik�wel
bijna�zeker�–�die�juist�nodig�zijn�in�tijden�dat�het�even�tegen�zit.

het�aantal�opleidingen�en�de�bureaucratie�en�te�streven
naar�meer�samenwerking.�Deelt�de�heer�Dijkgraaf�dit�ook?
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ja,�dat�deel�ik.�Als�een�instelling�uitzicht�heeft�op�positieve�financiering�op�langere�termijn�en�de�middelen�heeft
om�het�in�die�tussentijd�uit�te�zingen,�zou�het�ontslaan
van�slechte,�pardon�goede�mensen,�wat�een�freudiaanse
vergissing,�wel�het�domste�zijn�wat�zij�kunnen�doen.�Misschien�gebruiken�zij�die�mogelijkheid�wel�om�een�tijdelijke�reorganisatie�af�te�kondigen�om�heel�andere�dingen
te�doen,�maar�dat�heeft�dan�niets�met�die�bezuinigingen
te�maken.�Dit�laat�onverlet�dat�instellingen�die�geen�positief�vooruitzicht�hebben�op�die�structurele�langetermijnfinanciering�of�geen�geld�in�reserve�hebben,�wel�de�keuze�moeten�maken�om�goede�mensen�te�ontslaan.�Dat�zouden�wij�moeten�voorkomen.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�heer�Dijkgraaf�en�ik�hebben�vooral�aan�de�coalitiefracties�gevraagd�of�met�hen�te�praten�valt�over�het�laten�samenvallen�van�de�investeringen�en�de�bezuinigingen.�Dit
verhaal�kan�heel�goed�daaraan�worden�gekoppeld,�omdat
je�een�deal�kunt�sluiten�met�het�hoger�onderwijs.�Wij�zouden�toch�kunnen�zeggen:�wij�vragen�iets�van�uw�reserve
om�waar�mogelijk�die�periode�te�overbruggen,�maar�daar
kunnen�wij�dit�tegenover�zetten?�Zou�dit�een�goede�toevoeging�zijn�aan�een�motie�die�wij�mogelijk�zouden�kunnen�indienen?

De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Dat�is�waar,�dat�kan�ik�niet�ontkennen.�Voor�de�beeldvorming�is�het�echter�belangrijk�erop�te�wijzen�dat�de�instellingen�zelf�keuzen�kunnen�maken�en�ook�andere�keuzen
kunnen�maken.�Is�de�heer�Dijkgraaf�het�hiermee�eens?�De
vrijheid�van�onderwijs�brengt�met�zich�dat�instellingen
veel�vrijheid�hebben�om�hun�geld�zo�te�gebruiken�als�zij
willen.�Zij�hoeven�dus�niet�hun�belangrijkste�kapitaal�aan
te�spreken,�dat�wil�zeggen�de�eigen�mensen�op�straat�zetten,�maar�kunnen�er�ook�voor�kiezen�om�iets�te�doen�aan

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dit�lijkt�mij�een�goed�punt.�Ik�ben�van�mening�dat�de�bal
niet�eenzijdig�in�Den�Haag�ligt.�Hij�ligt�ook�niet�eenzijdig
bij�instellingen�en�ook�niet�bij�studenten.�We�hebben�een
gezamenlijke�verantwoordelijkheid�om,�gegeven�de�moeilijke�financiële�omstandigheden,�het�beste�plan�uit�de�kast
te�trekken.�Als�er�andere�opties�zijn,�moeten�we�die�vooral
benutten.�Ik�zou�tegen�de�staatssecretaris�zeggen:�pak�die
handschoen�op,�ga�met�de�instellingen�in�overleg�en�bekijk�wat�er�mogelijk�is.
Het�is�opvallend�dat�bij�de�grote�opgaven�waarvoor�het
hoger�onderwijs�staat,�nog�steeds�wordt�gedacht�vanuit
het�bestaande�model;�ook�dat�zou�natuurlijk�in�het�overleg�naar�voren�kunnen�komen.�Hoewel�vrijwel�iedereen�de
strekking�van�het�rapport�van�de�commissie-Veerman�onderschrijft,�is�dat�in�de�praktijk�nog�niet�direct�te�merken.
Ik�licht�hier�één�punt�uit,�een�voor�mij�aangelegen�punt,
omdat�ik�denk�dat�daar�besparingen�mogelijk�zijn�die�kunnen�voorkomen�dat�deze�bezuinigingen�feitelijk�omslaan
in�ontslagen:�het�versnipperde�aanbod�van�het�hoger�onderwijs.�Op�basis�van�de�reacties�van�de�instellingen�lijkt
mij�dat�nog�steeds�het�uitgangspunt.�Bezuinigingen�zijn
daar�inderdaad�moeilijk�te�realiseren,�dus�wij�vinden�dat
er�veel�meer�concentratie�en�focus�in�het�aanbod�moet
komen,�zeker�bij�de�masteropleidingen.�Masters�kunnen
beter�op�een�select�aantal�plekken�in�Nederland�worden
aangeboden;�dat�komt�efficiëntie�en�kwaliteit�ten�goede.
Welke�inspanning�doet�de�staatssecretaris�om�instellingen
hiertoe�te�bewegen�en�is�hij�bereid�om�dit�te�betrekken�bij
de�financiële�van�daarnet?
Wij�vinden�het�belangrijk�dat�de�randvoorwaarden�bij
de�langstudeerdersregeling�goed�op�orde�zijn.�Allereerst
moeten�studenten�op�tijd�met�deze�regeling�rekening�kunnen�houden;�wij�zullen�daarop�terugkomen�bij�de�behandeling�van�de�voorstellen.�Ten�tweede�moet�de�duur�van
de�uitloop�gekoppeld�zijn�aan�de�duur�van�de�bachelor�en

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
De�heer�De�Rouwe�heeft�een�punt.�Voor�het�langetermijnbeleid�zijn�de�financiële�vooruitzichten�van�belang,�nemen
ze�toe�of�nemen�ze�af.�Als�het�plaatje�zo�is�als�de�coalitiepartners�doen�voorkomen,�zijn�de�vooruitzichten�op�lange�termijn�positief,�maar�op�korte�termijn�negatief.�Als�je
dan�reserves�hebt,�zou�je�daarop�kunnen�inspelen.�Daarom�heb�ik�zojuist�gezegd�dat�ik�benieuwd�ben�naar�het
antwoord�van�de�staatssecretaris.�Punt�is�wel�dat�wij�daarover�niet�gaan�met�dit�debat.�Dit�laat�nog�onverlet�de�mogelijk�negatieve�gevolgen�van�bepaalde�bezuinigingen.�Ik
ben�dus�ook�zeer�benieuwd�naar�de�mogelijkheden�die�er
zijn,�maar�ik�gebruik�deze�mogelijkheid�ook�om�de�staatssecretaris�te�vragen�naar�de�enorme�diversiteit�tussen�de
instellingen.�Er�zijn�rijke�instellingen�en�arme�instellingen.
Daarom�kan�dit�nooit�voor�alle�individuele�instellingen
een�oplossing�zijn.

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-19

Dijkgraaf
master.�Zo�is�er�een�verschil�in�de�duur�van�bachelors�en
masters�in�wo�en�hbo,�en�ook�tussen�opleidingen�in�het
hoger�onderwijs.�Wordt�hiermee�rekening�gehouden�bij
de�berekening�van�de�uitloop,�evenredig�met�de�studieduur?
De�sturingsinstrumenten�van�de�overheid�voor�kwaliteit�moeten�zorgvuldig�worden�gekozen.�In�antwoord�op
schriftelijke�vragen�vermeldt�het�kabinet�dat�het�afspraken�gaat�maken�over�het�aantal�contacturen.�Hoewel�contacturen�een�belangrijk�aspect�zijn�van�kwaliteit,�vindt�de
SGP-fractie�ze�een�ongelukkig�sturingsinstrument.�Waarom�wordt�dit�niet�overgelaten�aan�de�profilering�tussen
universiteiten?
Tot�slot:�de�ambitie�om�de�kenniseconomie�te�ondersteunen�moet�worden�waargemaakt.�Kennis,�en�de�valorisatie�daarvan,�is�essentieel�voor�een�goede�toekomst�van
Nederland.�Daarbij�past�dat�kennisinstellingen�en�studenten�niet�worden�ontmoedigd,�maar�worden�aangemoedigd.

Staatssecretaris�Zijlstra:
Voorzitter.�Ik�bedank�de�Kamer�voor�haar�inbreng.
Het�is�ook�goed�dat�dit�debat�plaatsvindt.�Bewindslieden�zijn�niet�altijd�blij�met�een�spoeddebat,�maar�ik�nu
wel�gezien�de�discussie�in�de�media�en�elders,�en�die�een
culminatie�op�mijn�verjaardag�zal�krijgen.�Tegen�de�heer
Van�Dijk�zeg�ik�dat�ik�er�dan�ook�zal�zijn.�Weliswaar�heb�ik
de�mensen�voor�mijn�verjaardagsfeestje�niet�zelf�uitgenodigd,�maar�ik�zou�zo'n�unieke�ervaring�niet�willen�laten�lopen.�Overigens�hoop�ik�dat�de�mensen�dan�de�gelegenheid�te�baat�nemen�om�ook�naar�het�verhaal�van�de
staatssecretaris�te�luisteren,�maar�dat�zullen�we�dan�zien.

Voorzitter.�De�discussie�is�gestart�naar�aanleiding�van
berichten�in�de�media�van�de�voorzitter�van�het�college
van�bestuur�van�de�Radboud�Universiteit,�de�heer�De�Wijkerslooth,�en�uitspraken�vanuit�de�VSNU�en�HBO-raad
rond�dreigende�ontslagen�door�de�bezuinigingen�in�het
hoger�onderwijs.�Ik�loop�er�niet�voor�weg�dat�er�de�komende�jaren�bezuinigingen�in�het�onderwijs�zullen�plaatsvinden.�Dat�was�al�bekend�bij�het�uitkomen�van�het�coalitieakkoord�en�het�kan�dus�nauwelijks�een�verrassing�zijn.
De�discussie�zoals�die�zich�ontwikkelde,�is�echter�over�de
top.�Mevrouw�Jadnanansing�verwees�daar�ook�al�naar.�Ik
heb�dat�vanochtend�ook�in�de�krant�gezet.�Ik�kom�nog�met
de�cijfers�en�zal�die�ook�aan�de�Kamer�overleggen,�zodat�u
deze�zwart�op�wit�hebt.
Zoals�gezegd,�vind�ik�de�verhalen�dat�de�plannen�van
dit�kabinet�zouden�leiden�tot�duizenden�ontslagen�onder�docenten�over�de�top.�Ik�wil�daar�eerst�in�het�algemeen�iets�over�zeggen.�Het�onderwijs�in�brede�zin�levert
geen�bijdrage�aan�de�18�mld.�bezuinigingen�die�dit�kabinet�meent�te�moeten�doen�om�de�staatsfinanciën�weer
gezond�te�maken.�Als�je�in�het�onderwijs�wilt�investeren,
dan�moet�je�inderdaad�eerst�via�maatregelen�geld�vrij
spelen.�U�zult�bijvoorbeeld�zien�–�en�daar�loop�ik�niet�voor
weg�–�dat�er�in�het�hoger�onderwijs�in�2012�en�2013�een
min�zit,�maar�bijvoorbeeld�in�het�mbo�een�plus.�Daarom
verbaast�het�mij�ook�wel�dat�de�studentenorganisatie�voor
het�middelbaar�beroepsonderwijs�naar�de�demonstratie
gaat.�Ik�zei�al�gekscherend�in�een�interview�dat�daar�de
komende�jaren�nu�juist�de�plus�zit.
Wat�gaan�wij�doen?�Gaan�wij�investeringen�laten�samenvallen�met�bezuinigingen?�Er�is�geen�min�voor�het�totale�onderwijs,�maar�tussen�de�sectoren�van�het�onderwijs�zitten�wel�verschillen.�Die�kunnen�wij�alleen�maar
gladstrijken�door�per�sector�alle�plussen�en�minnen�gelijk�te�schakelen�en�dat�is�eigenlijk�ondoenlijk.�Je�moet
dan�bijvoorbeeld�alle�specifieke�maatregelen�voor�het�hoger�onderwijs�laten�terugslaan�op�het�hoger�onderwijs.
Hetzelfde�geldt�natuurlijk�ook�voor�de�specifieke�maatregelen�voor�het�basisonderwijs,�het�voortgezet�onderwijs
enzovoort.�Dat�kun�je�op�papier�misschien�nog�wel�redelijk�voor�elkaar�krijgen,�maar�in�de�praktijk�zou�het�alleen
maar�uitvoeringsproblemen�opleveren.
Wanneer�gaan�wij�investeren?�Wij�gaan�dat�met�name
in�het�hoger�onderwijs�doen�naar�aanleiding�van�de�Veermanagenda.�Het�geld�dat�het�kabinet�wil�vrijspelen,�is�dan
ook�bedoeld�om�rond�de�Veermanagenda�een�aantal�beleidsintensiveringen�te�realiseren.
Deze�staatssecretaris�vindt�het�een�prestatie�dat�er�niet
bezuinigd�gaat�worden�op�onderwijs.�Ik�snap�heel�goed
dat�andere�politieke�partijen�andere�politieke�keuzes�maken.�Dat�is�maar�goed�ook,�want�anders�zou�wij�in�Nederland�ook�toekunnen�met�een�eenheidspartij.�Wij�hebben
in�het�licht�van�de�bezuinigingen�een�politieke�keuze�gemaakt:�in�het�algemeen�geen�bezuiniging�op�het�onderwijs.�In�de�komende�jaren�doen�zich�inderdaad�wel�verschillen�voor�tussen�sectoren,�maar�dat�rechtvaardigt�nog
niet�al�die�berichten�over�ontslagen�en�dergelijke.
Er�is�een�groot�verschil�tussen�studenten�en�instellingen.�Dat�studenten�protesteren�omdat�ze�niet�blij�zijn�met
de�maatregelen,�begrijp�ik�heel�goed.�De�maatregelen
perken�hun�rechten�immers�in.�Studenten�krijgen�minder�lang�wettelijk�collegegeld.�Dat�is�een�verslechtering.
Ik�kan�het�mooier�proberen�te�maken,�maar�het�is�natuurlijk�een�verslechtering.�Tegelijkertijd�is�het�ook�een�bewuste�keuze�van�het�kabinet.�Het�kabinet�wil�namelijk�eindelijk�een�financiële�prikkel�zetten�op�studierendement.�Wij

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

De�voorzitter:
Dit�is�het�eind�van�de�eerste�termijn�van�de�Kamer.�Ik�wil
meteen�hierop�aansluitend�het�woord�aan�de�staatssecretaris�geven.�Ik�heb�voor�ogen�om�na�diens�inbreng�te
schorsen�voor�de�lunch.�Ik�hoop�dat�de�Kamer�zich�hierin
kan�vinden.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Dat�is�afhankelijk�van�hoelang�de�staatssecretaris�zal�spreken.�Zullen�we�bezien�of�we�het�gewoon�kunnen�afronden
vóór�de�lunchpauze?
De�voorzitter:
Dat�zou�ik�uitermate�plezierig�vinden,�maar�dan�moet�bijna�iedereen�zich�beperken�in�het�vraag-en-antwoordspel.
Tot�nu�toe�is�er�vrij�veel�ruimte�geweest,�dus�laten�we�kijken�of�dit�lukt.�Ik�ben�ervoor�om�het�in�één�keer�af�te�maken,�dus�als�de�Kamer�dat�ook�wil,�laten�we�dat�dan�proberen.
Ik�geef�het�woord�aan�de�staatssecretaris.
(rumoer�op�de�tribune)
De�voorzitter:
Ik�vraag�om�stilte�op�de�publieke�tribune.�Ook�verzoek�ik
de�aanwezigen�te�gaan�zitten,�want�anders�laat�ik�de�tribune�ontruimen.
Omdat�ik�zie�dat�dit�niet�gebeurt,�schors�ik�de�vergadering.
De�vergadering�wordt�enkele�ogenblikken�geschorst.

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-20

Zijlstra
willen�ervoor�zorgen�dat�studenten�echt�sneller�gaan�studeren.�Wij�doen�dat�niet�om�studenten�snel�studiepunten
te�laten�verzamelen,�maar�omdat�het�de�wettelijke�verantwoordelijkheid�van�de�overheid�is.
Een�ervaring�uit�mijn�vorige�leven�als�werkgever.�Ik�was
als�werkgever�gek�op�studenten�die�snel�hun�studie�hadden�afgerond�en�tegelijkertijd�–�de�nadruk�ligt�hier�echt
op�"tegelijkertijd"�–�in�staat�waren�geweest�om�nevenactiviteiten�te�ontplooien.�De�discussie�lijkt�echter�vooral�te�gaan�over�de�wenselijkheid�om�naast�de�studie�nog
wat�vrije�jaren�te�hebben�voor�andere�activiteiten.�Maar
dan�zijn�het�geen�nevenactiviteiten�meer!�De�toegevoegde�waarde�voor�een�werkgever�is�nu�juist�dat�een�student
heeft�laten�zien�dat�hij�tot�iets�extra's�in�staat�is.�En�"iets
extra's"�is�ernaast!
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
De�staatssecretaris�neemt�zichzelf�als�voorbeeld,�maar�hij
heeft�zelf�zeven�jaar�gedaan�over�zijn�studie.�Hij�zou�dus
ook�een�slachtoffer�zijn�geworden�van�deze�maatregel!
Het�gaat�mij�niet�alleen�om�deze�maatregel.�Het�gaat
mij�vooral�om�de�combinatie�van�de�harde�knip,�het�bindend�studieadvies,�de�duurdere�tweede�studie�en�de�langstudeerdersmaatregel.�Als�je�die�bij�elkaar�optelt,�ontstaat�er�een�patroon�en�wel�dat�studenten�zo�snel�mogelijk�de�arbeidsmarkt�op�moeten�worden�gejaagd.�Daardoor�blijft�er�weinig�tijd�over�voor�verdieping�en�verbreding�en�werkgevers�snakken�nu�juist�naar�studenten�die
veel�dingen�hebben�gedaan.�Bovendien�komen�dergelijke�studenten�onze�economie�en�onze�werkgelegenheid�alleen�maar�ten�goede.
De�voorzitter:
Uw�vraag,�mijnheer�Dibi.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ziet�de�staatssecretaris�dat�patroon�ook?�En�zo�ja,�hoe
denkt�hij�er�dan�voor�te�zorgen�dat�studenten�niet�alleen
studiepunten�hoeven�te�halen,�maar�ook�allerlei�andere
dingen�kunnen�doen?�Ze�moeten�ook�fouten�kunnen�maken!
Staatssecretaris�Zijlstra:
Er�is�inderdaad�een�patroon,�maar�dat�is�wel�een�ander
patroon�dan�dat�van�de�heer�Dibi.�Het�patroon�bestaat�er
namelijk�uit�dat�de�overheid�veel�scherper�afkadert�waarvoor�de�maatschappij�zich�verantwoordelijk�acht.�Wij�achten�ons�als�maatschappij�verantwoordelijkheid�voor�de
mogelijkheid�dat�studenten�binnen�een�redelijke�termijn
een�volwaardige�studie�af�kunnen�ronden.�Die�mogelijkheid�houdt�het�kabinet�overeind.�Zo�houdt�de�langstudeerdersmaatregel�ook�in�dat�er�een�jaar�extra�is�voor�zowel�de�bachelor�als�de�master.�De�nadere�uitwerking�zal
de�Kamer�bereiken�als�het�wetsvoorstel�binnenkort�naar
de�Tweede�Kamer�komt.�In�reactie�op�de�vraag�over�de
Raad�van�State�zeg�ik�dat�wij�het�advies�binnen�hebben�en
er�op�dit�moment�naar�kijken.�Als�het�wetsvoorstel�naar
de�Tweede�Kamer�gaat,�zullen�de�opmerkingen�daarover
in�het�nader�verslag�terug�te�vinden�zijn.�Ik�vraag�de�Kamer�om�enig�geduld�daarbij.�Het�patroon�waarover�de
heer�Dibi�het�heeft,�is�dat�de�overheid�beter�afkadert�waarvoor�de�maatschappij�betaalt�en�waar�de�individuele�verantwoordelijkheid�van�de�student�ligt.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Terecht;�ik�zie�die�eeuwige�studenten�ook.�Als�je�alle�maatregelen�bij�elkaar�optelt,�is�er�echter�weinig�tijd�voor�verbreding�en�verdieping.�Wij�hebben�het�steeds�over�de
economie,�maar�dit�komt�onze�economie�niet�ten�goede.
Zoals�ik�al�eerder�zei,�verdient�elke�euro�die�wij�investeren�in�het�onderwijs�zich�dubbel�en�dwars�terug.�Als�wij
studenten�iets�meer�ruimte�geven,�levert�dat�op�termijn
dus�veel�meer�geld�op,�ook�voor�de�staatskas�waarvoor�de
heer�Zijlstra�medeverantwoordelijk�is.�Mijn�vraag�is�dus
nogmaals:�ziet�de�staatssecretaris�dat�alle�maatregelen�bij
elkaar�opgeteld�geen�ruimte�meer�laten�voor�maximale
ontplooiing?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Nee.�Om�te�beginnen�kun�je�je�ook�naast�je�studie�ontplooien.�De�gemiddelde�studie�duurt�vier�jaar:�drie�jaar
bachelor�en�een�jaar�master.�Ook�zijn�er�vierjarige�bacheloropleidingen.�In�de�eerste�variant�heb�je�50%�uitloop,�dus�twee�jaar�extra.�Deze�staatssecretaris�vindt�dat
een�reële�uitloopmogelijkheid�waarin�je�ontplooiingsmogelijkheden�hebt�en�ook�een�fout�kunt�maken,�want�dat
kan�gebeuren.�Ik�vind�het�dus�een�heel�verdedigbare�situatie.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�staatssecretaris�zei�dat�het�allemaal�wel�zal�loslopen
met�alle�ontslagen.�Een�van�de�zaken�die�speelt�betreft�de
bezuiniging�op�het�FES,�op�de�aardgasmiddelen�die�worden�aangewend�voor�onderzoek�en�die�een�directe�koppeling�hebben�met�innovatie,�promovendi�en�dat�soort�zaken.�Kan�de�staatssecretaris�daarop�ingaan?�Daar�is�namelijk�wel�degelijk�wat�aan�de�hand,�want�hoe�minder
mensen�er�promoveren,�hoe�minder�publicaties�er�zijn�en
hoe�minder�hoog�wij�scoren�op�allerlei�rankings�waar�wij
juist�hoger�willen�komen.�Dat�is�wel�degelijk�een�gevaar
dat�de�staatssecretaris�niet�zomaar�onder�tafel�mag�schuiven.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Het�gaat�nu�over�de�bezuinigingen�op�het�hoger�onderwijs.�Daarvoor�ben�ik�verantwoordelijk.�Het�gaat�ook�over
de�intensiveringen�in�het�hoger�onderwijs.�Daarvoor�ben
ik�overigens�ook�verantwoordelijk;�daar�kom�ik�zo�meteen�nog�wel�op�bij�de�optelsom�en�de�bedragen.�De�heer
Van�der�Ham�vraagt�nu�naar�beleid�waarvoor�de�minister
van�ELI�verantwoordelijk�is�–�de�FES-gelden�–�maar�ik�wil
daar�best�kort�op�ingaan.�Van�de�FES-gelden�is�inderdaad
een�stevige�hap�af�gehaald.�Ik�wil�de�heer�Van�der�Ham
toch�alle�rapporten�in�herinnering�brengen�die�wij�de�afgelopen�anderhalf�jaar�hebben�ontvangen�over�de�besteding�van�de�FES-middelen.�De�generieke�conclusie�was
dat�het�niet�effectief�is�en�dat�het�beter�moet.�Het�kabinet
heeft�toen�het�specifieke�beleid�omgezet�in�een�meer�generiek�beleid�waardoor�bedrijven,�bijvoorbeeld�via�een
vennootschapsbelastingverlaging,�meer�zelf�op�kennis�en
R&D�kunnen�inzetten.�Nog�belangrijker�is�dat�de�FES-middelen�nu�worden�gepresenteerd�als�een�soort�van�structurele�besteding,�terwijl�ze�per�definitie�projectsubsidies
zijn.�Men�doet�een�project,�dat�project�is�eindig�en�daarvoor�heeft�men�een�budget.�Als�het�project�afgelopen�is,
houdt�het�budget�op.�Het�kabinet�zet�geen�project�stop�en
laat�alle�toegezegde�FES-middelen�doorlopen.�Er�is�echter�sprake�van�een�groot�begrotingstekort�dat�zelfs�na�deze�kabinetsperiode�een�extra�inspanning�zal�vergen�van
een�nieuw�kabinet�om�het�naar�nul�te�brengen.�Het�is�niet

19 januari 2011
TK�41

41-2-21

Zijlstra
verstandig�om�aardgasbaten�dan�nog�langer�in�te�zetten
voor�incidentele�uitgaven.�Wij�gaan�dat�dus�ook�niet�langer�doen.�Er�kan�dus�geen�sprake�van�zijn�dat�docerende
staf�of�personeel�in�vaste�dienst�wordt�ontslagen�vanwege�het�feit�dat�de�FES-middelen�worden�afgeschaft,�want
die�waren�per�definitie�tijdelijk.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Dat�is�een�beetje�een�krom�verhaal.�Het�is�waar�dat�het
projectsubsidies�zijn.�Het�feit�dat�bekend�is�dat�dit�geld
de�afgelopen�jaren�beschikbaar�is�geweest,�houdt�echter
in�dat�mensen�daarop�hun�plannen�hebben�geënt.�Als�de
staatssecretaris�zegt�dat�hij�het�niet�meer�vanuit�de�aardgasmiddelen�maar�vanuit�een�ander�potje�wil�financieren
dan�maakt�het�mij�niet�uit,�als�de�onderzoekers�maar�kunnen�doorgaan,�als�er�maar�gepromoveerd�kan�worden�en
als�er�maar�nieuwe�uitvindingen�kunnen�worden�gedaan
waarmee�Nederland�zijn�voordeel�kan�doen.�Die�zekerheid
valt�nu�weg,�maar�er�komt�niets�voor�in�de�plaats.�Of�de
minister�van�Financiën�het�nu�doet�of�deze�staatssecretaris;�het�moet�worden�opgelost.�Het�gevaar�bestaat�wel
degelijk�dat�dit�jaar�al�of�volgend�jaar�mensen�niet�kunnen�promoveren�en�weg�moeten�gaan�van�de�universiteit,
omdat�zij�niet�meer�de�zekerheid�van�de�financiering�hebben.�Daar�is�geen�woord�Spaans�bij.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Dat�ziet�de�heer�Van�der�Ham�naar�mijn�mening�niet�goed.
Hij�zegt:�daar�hebben�ze�plannen�op�gemaakt.�Als�het
goed�is,�zijn�dat�plannen�voor�de�duur�van�de�projectsubsidie�die�via�het�FES�werd�verstrekt.�Als�het�wel�is�gebeurd,�is�het�de�verantwoordelijkheid�van�de�desbetreffende�colleges�van�bestuur�Het�kan�niet�zo�zijn�dat�men
plannen�heeft�gemaakt�met�een�financiering�die�men�niet
had.�Dat�is�de�consequentie�van�het�FES.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
De�staatssecretaris�maakt�zich�er�heel�gemakkelijk�vanaf.
Hij�heeft�gelijk�dat�je�nooit�zeker�weet�of�je�een�innovatiesubsidie�krijgt.�Je�weet�echter�wel�dat�er�een�pot�met�geld
is,�waarmee�je�mensen�kunt�laten�promoveren�en�waarmee�onderzoek�kan�worden�gedaan.�Men�moet�dan�wel
aan�de�eisen�voldoen�en�heel�goed�zijn;�daarover�zijn�wij
het�met�elkaar�eens.�Het�feit�dat�de�staatssecretaris�dit�afschaft�en�er�niets�voor�in�de�plaats�stelt,�zet�een�enorme
rem�op�dit�soort�ontwikkelingen.�De�staatssecretaris�moet
daar�niet�voor�weglopen.�Er�zijn�wel�degelijk�mensen�die
hierdoor�in�grote�problemen�komen,�omdat�zij�erop�gerekend�hadden�dat�zij�aan�die�strijd�konden�meedoen.�Dat
kan�nu�helemaal�niet�meer.

heeft�gekregen�via�subsidies,�FES-middelen�of�wat�dan
ook,�een�soort�recht�wordt�ontleend�dat�dit�structureel
blijft.�Zo�zit�de�financiering�echter�niet�in�elkaar.�Dit�laat
onverlet�dat�het�ook�pijnlijke�gevolgen�heeft.�Daar�loop�ik
niet�voor�weg.�Ik�raad�de�heer�Van�der�Ham�aan�om�naar
aanleiding�van�de�bedrijfslevenbrief�hierover�nog�eens
goed�van�gedachten�te�wisselen�met�het�kabinet,�want
er�zit�een�heldere�boodschap�achter�van�het�kabinet�met
betrekking�tot�de�vraag�waar�de�investeringen�moeten
plaatsvinden�en�waar�het�bedrijfsleven�zaken�moet�doen.
Die�koppeling�zullen�wij�aanbrengen.�De�minister�van�ELI
zal�de�Kamer�daarover�nog�zeer�uitvoerig�berichten.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Als�het�kabinet�echt�om�kennis�gaf,�zou�ik�zeggen:�maak
die�projectgelden�structureel,�dan�weten�de�universiteiten�ook�waar�zij�aan�toe�zijn.�Maar�goed,�u�maakt�een�andere�keuze.�Mijn�vraag�gaat�over�de�studieboete.�Ik�wil
scherp�krijgen�hoe�het�zit�met�de�collegegeldverhoging
van�€ 3000�en�de�boete�van�€ 3000�voor�de�instellingen.
Op�het�moment�dat�er�geen�langstudeerders�meer�zijn,
valt�dan�ook�de�bezuiniging�weg?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Nee.�Langstudeerders�zitten�gewoon�in�de�macrobekostiging.�Het�bedrag�van�€ 6000�is�niet�willekeurig�gekozen.
Elke�student�in�Nederland�telt�voor�de�macrobekostiging
van�het�hoger�onderwijs�mee.�Dat�geldt�ook�voor�langstudeerders.�In�wezen�halen�wij�het�bedrag�van�€ 6000�eruit.
Als�de�langstudeerders�er�niet�meer�zijn,�is�het�geld�er�dus
ook�niet�meer.�Dan�heeft�men�de�kosten�ook�niet�meer
en�krijgt�men�deze�ook�niet�meer�toegerekend.�Wij�halen
de�langstudeerders�dus�per�definitie�uit�de�macrobekostiging.�U�wilt�feitelijk�de�discussie�voeren�over�de�vraag
of�de�korting�bij�universiteiten�wordt�weggehaald�op�het
moment�dat�er�geen�langstudeerders�meer�zijn.�Welnu,
als�zij�er�niet�meer�zijn,�zitten�zij�ook�niet�meer�in�de�macrobekostiging�en�heb�je�er�geen�last�meer�van.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Dan�concludeer�ik�dat�het�bedrag�van�370�mln.�dat�hiermee�gemoeid�is,�van�het�macrobudget�af�gaat.

Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�ontken�niet�dat�een�deel�van�de�FES-middelen�niet
meer�aan�de�genoemde�onderwerpen�wordt�besteed.
Overigens�zijn�alle�NWO-gelden,�KNAW-gelden�en�andere�eerstegeldstroomgelden�nog�steeds�beschikbaar.�Wij
moeten�ook�niet�het�beeld�schetsen�dat�het�onderzoek�in
dit�land�in�één�keer�wordt�afgeschaft.�Maar�de�FES-maatregel�doet�wel�pijn.�Ik�zeg�niet�dat�die�geen�pijn�doet.�Ik
geef�echter�wel�aan�dat�het�bijzonder�vreemd�is�dat�men
nu�zegt�dat�er�ontslagen�moeten�vallen�wegens�het�afschaffen�van�de�FES-middelen,�aangezien�men�alleen
maar�tijdelijk�heeft�kunnen�inspelen�op�de�desbetreffende�projecten,�want�die�hebben�een�eindtermijn.�Op�veel
beleidsterreinen,�ook�andere�terreinen�waarvoor�ik�verantwoordelijk�ben,�zie�je�dat�er�aan�het�feit�dat�men�geld

Staatssecretaris�Zijlstra:
Precies.�Het�macrobudget�wordt�straks�anders�samengesteld.�Eigenlijk�gaat�de�prijs�per�student�die�geen�langstudeerder�is,�omhoog.�Het�budget�blijft�hetzelfde.�De�langstudeerders�gaan�eruit.�Daar�zit�dus�geen�langetermijnbezuiniging�in.�Wel�een�bezuiniging�op�de�korte�termijn;�dat
heb�ik�al�aangegeven.
We�investeren�immers�ook�weer�terug�in�het�hoger�onderwijs.�Daar�zit�–�daar�loop�ik�niet�voor�weg�–�in�2012
en�2013�een�dip�in.�Dat�daartegen�vanuit�de�instellingen
wordt�geprotesteerd,�begrijp�ik.�Overigens�vind�ik�dat�dit
op�een�gekke�wijze�gebeurt.�Daarmee�kom�ik�weer�terug
op�de�ontslagen.�Er�wordt�gezegd�dat�er�duizenden�mensen�uit�zouden�moeten.�Ik�wil�daar�opnieuw�op�ingaan.
Ik�neem�het�voorbeeld�van�de�Radboud�Universiteit,�die
aangaf,�20�mln.�te�moeten�bezuinigen.�Wij�hebben�het
even�nagerekend.�Het�is�7,4�mln.�in�2012.�Dan�kom�ik�ook
op�de�eigen�vermogens.�Ik�zeg�niet�per�definitie�dat�de
instellingen�dat�moeten�inzetten,�maar�het�eigen�vermogen�van�de�Radboud�Universiteit�is�302�mln.�Daarvan�is
70�mln.�liquide�en�zit�dus�niet�in�gebouwen�of�wat�dan
ook�vast,�maar�kan�worden�besteed,�bijvoorbeeld�aan�tegenvallers.�Dan�is�het�wel�wat�gek�als�de�Radboud�Uni-

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-22

Zijlstra
versiteit,�die�over�twee�jaar�feitelijk�weer�ongeveer�op�nul
zit,�nu�zegt:�ik�gooi�mijn�op�een�na�grootste�kapitaal�eruit.
Het�grootste�kapitaal�zijn�de�studenten,�en�het�op�een�na
grootste�kapitaal�zijn�je�docenten,�je�docerende�staf.�Als
je�het�gaat�uitrekenen,�dan�is�dat�volgens�mij�ook�duurder
dan�als�je�het�niet�zou�doen.�Als�je�voor�7�mln.�een�aanzienlijk�aantal�mensen�eruit�zou�doen,�met�sociale�plannen�en�alle�zaken�die�daar�omheen�zouden�zitten,�denk�ik
niet�dat�dit�een�bezuiniging�is�voor�de�betreffende�universiteiten.�Ik�noem�dit�specifieke�voorbeeld.�Als�ik�kijk�naar
het�geheel,�dan�zit�er�voor�2,9�mld.�aan�eigen�vermogen�in
de�hoger�onderwijsinstellingen.�Een�belangrijk�deel�daarvan�zit�in�gebouwen�of�in�vastgelegde�bestemmingen,
waar�je�dus�niet�aan�kunt�komen.�Er�zit�echter�wel�degelijk�ook�ruimte�om�tegenvallers�op�te�vangen.�Ik�wil�helder
hebben�dat�deze�regering�–�ik�zit�inmiddels�alweer�een
beetje�in�mijn�eigen�termijn,�voorzitter�...
De�voorzitter:
Ja,�ik�doe�net�of�u�antwoord�geeft,�maar�ondertussen!
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�wil�ook�helder�hebben�dat�het�niet�het�vooropgezette
doel�van�de�regering�is�om�per�definitie�te�zeggen:�vang
het�maar�op�met�uw�reserves,�maar�het�is�wel�een�keuze�die�instellingen�kunnen�maken.�Een�ander�punt�is�dat
de�commissie-Veerman�een�prachtig�rapport�heeft�geleverd.�Dat�gaat�het�kabinet�ook�uitvoeren.�Daar�zitten�allerlei�kwaliteitsverbeteringen�in,�maar�ook�efficiëntieverbeteringen.�Ik�noem�maar�een�voorbeeld:�de�profilering
van�instellingen.�Waarom�moet�je�op�elf,�twaalf,�dertien
universiteiten�hetzelfde�doen?�Waarom�hebben�we�duizenden�verschillende�vakken?�Daarbij�is�een�vakgebied�tegenwoordig�niet�meer�een�vakgebied,�maar�iets�met�tientallen�verschillende�opleidingen.�We�hebben�die�discussies�hier�in�de�Kamer�al�gevoerd�en�ik�zat�nog�aan�uw�zijde�van�de�bankjes.�Alles�wordt�voorzien�van�wervingsmateriaal�en�aan�alles�moet�een�stuk�overheadkosten�vastgekoppeld�worden.�Die�focus�terug�–�dat�staat�ook�in�het
rapport-Veerman�–�die�kan�een�instelling�nu�al�beginnen.
Het�feit�dat�er�een�gat�zit,�ontken�ik�niet,�maar�dat�dit�zou
leiden�tot�duizenden�ontslagen,�vind�ik�toch�echt�een�reactie�voor�rekening�van�de�colleges�van�bestuur.�Als�je
kijkt�naar�de�maatregelen�die�ze�kunnen�nemen�en�naar
hun�financiële�positie�in�generieke�zin�–�er�zitten�wel�verschillen�tussen�de�instellingen�–�dan�denk�ik�dat�de�reactie
vanuit�de�VSNU�en�de�HBO-raad,�die�melden�dat�er�direct
mensen�ontslagen�worden,�een�beetje�over�de�top�is.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Dat�was�een�heel�betoog.�Ik�ben�het�ermee�eens�dat�universiteiten�en�hogescholen�ook�hun�eigen�vermogen�mogen�aanspreken�om�dat�geld�maximaal�in�te�zetten�voor
het�onderwijs.�Het�is�echter�wel�de�vraag�of�het�daarbij
gaat�om�structureel�geld.�Ik�had�eigenlijk�een�vraag�gesteld�over�de�studieboete.�De�staatssecretaris�heeft�daarop�een�heel�verhaal�verteld�over�het�macrobudget.�Als�ik
het�goed�begrijp,�dan�blijft�het�in�het�belang�van�individuele�instellingen�om�langstudeerders�zo�veel�mogelijk
te�voorkomen,�want�die�leveren�de�instelling�anders�een
boete�op.�Bent�u�niet�bang�dat�dit�een�perverse�prikkel�is
en�dat�universiteiten�en�hogescholen�gaan�denken:�hoe
simpeler�mijn�opleiding,�hoe�minder�gevaar�ik�loop�dat
die�student�uitloopt?�Dat�is�slecht�voor�de�kwaliteit.�Hoe
gaat�u�dat�voorkomen?

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�heb�in�een�eerder�debat�al�aangegeven�dat�wij�oog�hebben�voor�de�perverse�prikkel.�Ik�zou�u�ook�in�dit�kader�willen�aanraden�om�toch�te�wachten�tot�het�voorstel�er�ligt.
Als�dat�er�is,�zullen�wij�het�debat�voeren�over�de�vraag
waar�wel�of�niet�precies�een�perverse�prikkel�zit.�Het�lijkt
mij�dat�wij�dit�debat�dan�moeten�voeren,�anders�gaan�wij
debatteren�over�een�wetsvoorstel�dat�nog�niet�eens�bij�de
Kamer�is�ingediend.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Ik�hoop�dat�we�met�dit�spoeddebat�een�stapje�verder�kunnen�komen,�want�anders�leidt�het�alleen�maar�tot�een�uitwisseling�van�standpunten.�Over�een�aantal�punten�worden�wij�het�niet�eens,�bijvoorbeeld�over�de�niet�bestaande�echte�investeringen�in�het�onderwijs.�Laten�we�echter
kijken�waar�we�wél�uit�kunnen�komen.�De�staatssecretaris�zegt�dat�de�hogescholen�en�universiteiten�bij�elkaar
genomen�een�eigen�vermogen�hebben.�Zij�kunnen�dus
mogelijk�klappen�een�beetje�opvangen,�maar�er�zijn�verschillen�per�instelling.�Ik�vind�met�de�staatssecretaris�dat
wij�hen�op�deze�eigen�verantwoordelijkheid�mogen�aanspreken�in�tijden�van�bezuinigingen.�Daarover�zijn�wij�het
eens.�Alleen�gaan�de�staatssecretaris�en�ik�daar�niet�over,
want�het�is�vermogen�van�de�universiteiten�en�hogescholen.�Als�we�deze�instellingen�willen�stimuleren�en�prikkelen�om�ook�mee�te�denken,�dan�zullen�de�staatssecretaris
en�de�coalitie�ook�met�iets�moeten�komen.�Ik,�maar�ook
de�heer�Dijkgraaf,�hebben�al�een�paar�keer�de�suggestie
gedaan�–�wij�denken�dus�constructief�met�de�staatssecretaris�mee�–�om�ervoor�te�zorgen�dat�je�met�de�instellingen
in�overleg�treedt.�Er�moet�worden�overlegd�over�de�conclusies�van�de�commissie-Veerman,�over�de�vraag�waarop
de�instellingen�meer�moeten�specialiseren,�over�het�eigen
vermogen.�Dan�moet�de�regering�echter�ook�bereid�zijn
om�te�bezien�of�met�de�bezuinigingen�en�investeringen
een�beetje�anders�kan�worden�geopereerd.�Is�de�staatssecretaris�daartoe�bereid?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ja,�maar�binnen�de�kaders�van�het�regeerakkoord.�Ik�zei
echter�al�dat�binnen�het�regeerakkoord�tussen�sectoren
verschillen�zitten.�Er�is�sprake�van�plussen�en�minnen.�Het
mbo�heeft�in�eerste�instantie�een�plus.�Daar�draagt�men
later�weer�wat�bij.�Voor�het�hoger�onderwijs�geldt�het�tegenovergestelde.�Dat�is�dus�even�lastig�voor�mij�en�leuk
voor�de�minister.�Zo�moeten�we�het�echter�niet�bekijken.
Het�hoger�onderwijs�is�immers�ook�gebaat�bij�mogelijke
verbeteringen�in�het�toeleidende�onderwijs.�De�discussie
daarover�wordt�al�jaren�gevoerd.�Die�verbeteringen�zijn
nodig�en�zouden�ertoe�kunnen�leiden�dat�er�in�het�hoger
onderwijs�niet�meer�hoeft�te�worden�gewerkt�met�rekentoetsen,�taaltoetsen�et�cetera.�Daarom�investeert�het�kabinet�daarin�en�wordt�op�dat�punt�de�kwaliteit�verbeterd.�Ik
denk�ook�aan�de�rol�van�het�Pre�University�College�bij�de
studiekeuze.�Dit�zijn�allemaal�zaken�waarbij�investeringen
vóór�het�hoger�onderwijs�neervallen,�maar�waarvan�het
hoger�onderwijs�meeprofiteert.
Als�ik�moet�gaan�schuiven,�doe�ik�iets�in�het�hoger�onderwijs�eerst,�maar�dit�weer�later.�Als�de�Kamer�in�staat�is
om�een�prachtige�pot�geld�te�vinden�en�het�er�op�die�manier�in�te�schuiven,�dan�sta�ik�daarvoor�zeker�open.�Maar
ik�zie�die�pot�niet.�Ik�kan�de�Kamer�zeggen�dat�als�ik�hem
had�zien�staan,�ik�waarschijnlijk�zelf�al�invulling�aan�de
besteding�had�gegeven.�Het�probleem�wordt�dus�onderkend.�Als�ik�voor�een�instelling�voor�hoger�onderwijs�zou

19 januari 2011
TK�41

41-2-23

Zijlstra
werken,�zou�ik�niet�kiezen�voor�bezuinigen�op�de�docerende�staf,�want�dat�kost�waarschijnlijk�meer�dan�het�oplevert.�Ik�wijs�de�instellingen�in�het�kader�van�de�conclusies�van�de�commissie-Veerman�op�mogelijke�verbeteringen�in�de�differentiatie�en�in�de�profilering,�en�op�verkleining�van�het�aantal�opleidingen.�Daar�is�het�geld�te�halen.
Daarbij�zal�ik�volop�faciliteren.�Als�de�Kamer�extra�geldstromen�ziet,�dan�sta�ik�open�voor�suggesties�daarover.�Ik
zie�ze�echter�niet.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Wij�zouden�een�brede�discussie�kunnen�voeren�over�hoe
we�anders,�beter�en�meer�toekomstgericht�zouden�kunnen�bezuinigen.�Dat�gaan�we�nu�niet�doen.�Mijn�fractie
heeft�daarover�echter�wel�ideeën�en�de�staatssecretaris
kent�die�volgens�mij�wel.
Het�kabinet�wil�ambitieus�hoger�onderwijs.�Het�Nederlandse�onderwijs�moet�in�de�top�vijf�van�onderwijs�in�kennislanden.�Het�kabinet�zegt�echter�ook:�dit�moet�wel�passen�binnen�de�kaders�van�de�18�mld.�en�van�de�afspraken
in�het�regeerakkoord.�Welke�van�deze�twee�stellingen�is
de�belangrijkste?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ze�zijn�allebei�belangrijk,�want�de�heer�Van�der�Ham
schetst�een�tegenstelling�die�er�niet�is.�Het�kabinet�bezuinigt�namelijk�niet�op�onderwijs.�Hij�kan�de�uitgaven�voor
het�onderwijs�te�laag�vinden,�maar�ik�heb�niet�ergens�een
geldpers�staan.�We�moeten�het�geld�dat�we�uitgeven�eerst
verdienen.�Dit�land�bezuinigt�niet�op�onderwijs.�Ik�wijs�op
het�lijstje�van�de�European�University�Association.�Daaruit
blijkt�wat�er�om�ons�heen�op�dit�punt�gebeurt.�In�Engeland
wordt�40%�bezuinigd.�Voor�Schotland�geldt�een�percentage�van�min�16.�Ook�in�Ierland�wordt�16%�bezuinigd�en�in
Italië�20%.�In�IJsland,�Estland,�Roemenië,�Litouwen�en�een
hele�riedel�andere�landen�ligt�het�percentage�tussen�5�en
10.�Sterker�nog,�de�EUA�noemt�Nederland�een�van�de�uitzonderingen�als�het�gaat�om�bezuinigingen�op�het�hoger
onderwijs.�Daarmee�wil�ik�niet�zeggen�dat�de�heer�Van�der
Ham�ongelijk�heeft�als�hij�zegt:�wij�hadden�meer�willen�investeren.�Dat�is�inderdaad�een�politieke�keuze.�Politieke
keuzes�zijn�er�gemaakt.�Wij�gaan�18�mld.�bezuinigen.�Ik
vind�dat�studenten�die�nu�op�het�po,�vo,�mbo�of�ho�zitten,
in�een�tijd�waarin�wij�18�mld.�gaan�bezuinigen,�ook�niet
in�de�toekomst�enorme�bedragen�aan�staatsschuld�hoeven�af�te�lossen.�Het�hele�budget�van�het�mbo,�dat�steeds
meer�wordt�–�langzaam�komt�het�vo-budget�daarbij�–�geven�wij�jaarlijks�uit�aan�rente�op�de�staatsschuld.�In�het�terugdringen�van�de�staatsschuld�zit�voor�toekomstige�generaties,�ook�de�generaties�die�nu�op�school�zitten,�een
enorme�investering�in�de�toekomst.�Ook�die�wil�het�kabinet�doen.�Die�balans�hebben�wij�proberen�te�vinden.�Wij
kunnen�politiek�van�mening�verschillen�over�de�vraag:�is
het�genoeg?�Maar�dat�is�altijd�een�politiek�debat.

in�het�kader�van�die�18�mld.�indachtig�de�ambitie�om�Nederland�tot�de�top�onderwijslanden�te�laten�behoren?�Dan
zegt�u:�dat�is�niet�zo�belangrijk,�want�wij�kijken�naar�landen�als�Engeland�die�niet�tot�de�top�vijf�behoren.�Het�kabinet�laat�de�ambitie�om�tot�de�top�te�behoren,�waar�iedereen�naar�toe�zou�willen,�hier�dus�keihard�vallen�en�dat
spijt�mij�zeer.
De�voorzitter:
Ik�zie�dit�als�een�constatering.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Maar�het�is�wel�een�vrij�belangrijke,�dus�als�u�het�niet�erg
vindt,�voorzitter,�dan�ga�ik�er�toch�nog�wat�op�zeggen.
Nee.�Neem�een�land�als�Duitsland,�dat�ook�genoemd
wordt�en�dat�investeert.�Overigens�besteden�ze�in�Duitsland�minder�geld�per�student�dan�in�Nederland.�Daarbij
zou�dus�sprake�van�een�inhaalslag�zijn,�maar�het�is�helemaal�geen�inhaalslag.�Op�landelijk�niveau�besteden�ze�immers�wel�meer,�maar�heel�veel�geld�zit�daar�in�de�Bundesländer�en�daar�bezuinigen�ze�weer.�Wij�moeten�de�plaatjes�dus�ook�recht�hebben.�Ik�wil�ook�niet�zeggen:�omdat
de�rest�niets�doet,�gaan�wij�niets�doen.�Dat�beeld�dreigt
nu�te�namelijk�te�ontstaan.�Nee,�wij�doen�juist�heel�veel.
Wij�bezuinigen�om�de�overheidsbegroting�op�orde�te�krijgen.�Wij�sparen�daarbij�het�onderwijs.�Wij�willen�in�het
onderwijs�ook�bakens�verzetten.�Daarom�nemen�wij�maatregelen�tegen�bijvoorbeeld�langstudeerders.�Dat�is�toch
de�discussie�die�vandaag�voorligt.�Daarmee�spelen�wij�inderdaad�ook�geld�vrij,�maar�daarmee�slaan�wij�twee�vliegen�in�één�klap:�wij�spelen�geld�vrij�doordat�wij�het�studierendement�verbeteren.�Daarmee�kunnen�wij�in�het�hoger�onderwijs�de�bakens�redelijk�verzetten�en�de�zaken
die�in�het�rapport�van�de�commissie-Veerman�worden�genoemd,�de�goede�kant�opsturen.�Daarom�doen�wij�het.
Wij�hadden�ook�kunnen�zeggen:�het�sluit�redelijk�op�nul,
wij�gaan�vier�jaar�–�laat�ik�het�oneerbiedig�zeggen�–�wat
linten�doorknippen�en�dat�was�het�dan.�Nee,�dit�kabinet
maakt�juist�wel�de�moeilijke�keuzes.�Ook�bij�een�langstudeerdersmaatregel�of�een�sociaal�leenstelsel,�dat�de�heer
Van�der�Ham�wil,�gaat�het�om�moeilijke�keuzes.�Wij�maken�die�keuzes�omdat�wij�daarmee�de�investeringen�kunnen�doen�om�het�hoger�onderwijs�een�stap�verder�te�krijgen.�Daarom�ligt�het�beleid�voor�dat�hier�voorligt.

De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Als�wij�echt�iets�willen�doen�aan�de�staatsschuld,�moeten
wij�iets�doen�aan�de�woningmarkt�en�de�arbeidsmarkt,�en
moeten�wij�sneller�zijn�met�de�AOW. Daar�gaan�wij�het
vandaag�allemaal�niet�over�hebben.�Graag�heb�ik�het�daar
op�een�ander�moment�over�met�de�VVD,�andere�partijen
en�de�regering.�Het�punt�is�dat�u�een�aantal�landen�opnoemt�die�meer�bezuinigen�op�onderwijs�dan�wij,�maar
u�moet�kijken�naar�de�landen�die�in�de�top�vijf�staan.�Die
doen�25%�meer�dan�wij�aan�het�doen�zijn.�Eigenlijk�geeft
u�impliciet�antwoord�op�de�vraag:�waar�kiezen�wij�voor

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�kom�later�terug�op�die�top�vijf,�want�ik�had�een�vraag
over�de�reserves.�Maar�ik�moet�eerst�een�enorme�draai
vaststellen�van�zowel�het�CDA�als�de�staatssecretaris.�De
afgelopen�jaren�hebben�wij�vaak�gesproken�over�opgepot�geld�in�het�onderwijs.�Alle�pogingen�van�de�SP�en
GroenLinks�om�dat�geld�aan�te�boren�voor�het�onderwijs
zijn�geblokkeerd�door�onder�andere�het�CDA�omdat�wij
ons�niet�mochten�bemoeien�met�de�schoolbesturen.�Vandaag,�omdat�er�bezuinigd�moet�worden,�mogen�wij�die
reserves�ineens�wel�aanboren.
Maar�ik�heb�een�vraag�over�die�reserves.�De�staatssecretaris�zegt:�ze�mogen�de�keuze�maken�om�de�reserves�aan�te�boren.�Het�zijn�overigens�geen�structurele
maar�incidentele�middelen.�Hoe�willen�wij�dat�dus�gaan
doen?�Maar�mogen�ze�ook�andere�keuzes�maken?�Zegt
de�staatssecretaris:�blijf�met�je�handen�af�van�het�primaire�proces�en�van�de�een-op-eencontacten�tussen�studenten�en�docenten?�Of�zegt�hij:�bepaalt�u�zelf�maar�waarop�u
bezuinigt,�ik�heb�mijn�voorkeur�aangegeven�maar�u�mag
ook�het�primaire�proces�raken?

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-24

Zijlstra
Staatssecretaris�Zijlstra:
Er�zit�helemaal�geen�discrepantie�tussen�wat�vorige�regeringen�en�partijen�in�het�verleden�hebben�geroepen
en�wat�deze�regering�nu�stelt.�Het�is�namelijk�de�verantwoordelijkheid�van�de�besturen�van�universiteiten�en�hogescholen�om�besluiten�te�nemen.�Ik�heb�aangegeven
dat�ik�het�geen�vanzelfsprekendheid�vind�dat�ze�beginnen�met�bezuinigen�op�de�docentenstaf.�Sterker�nog,�ik
denk�dat�dit�financieel�gezien�nog�weleens�slechter�kan
zijn�dan�andere�maatregelen.�Er�zijn�alternatieven.�Wat�ik
bijvoorbeeld�als�eerste�zou�doen�is�kijken�naar�de�maatregelen�die�in�het�rapport-Veerman�zitten.�Studies�kunnen
meer�gebundeld�worden,�waardoor�enorme�bureaucratische�kosten�kunnen�worden�bespaard.�Verder�kan�worden�bekeken�hoe�een�en�ander�kan�worden�gebundeld�op
het�gebied�van�profilering.�Dat�is�generieker�op�stelsel�en
daar�praat�ik�over�met�de�VNSU,�universiteiten�en�hbo's.
Daarmee�kunnen�enorme�kostenbesparingen�worden�gehaald;�de�heer�Dijkgraaf�wees�daar�al�op.�Voorts�zijn�er�de
reserves,�die�er�zijn�voor�de�momenten�dat�je�er�niet�uit
komt.�Ik�ga�er�alleen�niet�over�en�wil�er�niet�over�gaan.�Het
is�een�besluit�van�het�bestuur.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Het�aanboren�van�reserves�wordt�vandaag�opgeworpen
als�een�suggestie�van�een�coalitiepartij�en�de�staatssecretaris.�De�afgelopen�jaren�echter�zeiden�andere�partijen�dat
opgepot�geld�deels�terecht�moet�komen�in�de�kwaliteit
van�het�onderwijs.�Zij�deden�daartoe�pogingen�en�dienden�daartoe�moties�in.�Die�werden�echter�niet�gesteund
door�zowel�de�VVD�als�het�CDA. Nu�is�er�wel�steun.�Maar
ik�heb�de�staatssecretaris�iets�anders�gevraagd.�Vindt�hij
het�acceptabel�dat�de�bezuinigingen�ten�koste�gaan�van
het�primaire�proces?�Het�is�mogelijk�dat�schoolbesturen
de�keuze�maken�om�mensen�te�ontslaan,�omdat�ze�die
monsterbezuiniging�–�het�kabinet�bezuinigt�immers�wel
degelijk�op�het�hoger�onderwijs�–�anders�niet�kunnen�invullen.�Ze�zijn�vrij�om�daarvoor�te�kiezen.�Mag�het�ten�koste�gaan�van�het�primaire�proces?

De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Laat�ik�duidelijk�zijn.�Waar�reserves�niet�horen�bij�financieel�degelijk�beleid�en�waar�geld�onterecht�wordt�opgepot,�mogen�die�middelen�van�GroenLinks�ook�gaan�naar
de�bezuinigingen.�Daar�geen�misverstand�over.�Ik�had�alleen�verwacht�van�een�staatssecretaris�die�verantwoordelijk�is�voor�het�hoger�onderwijs�dat�hij�pal�zou�gaan�staan
voor�het�primaire�proces�en�de�kwaliteit�van�het�onderwijs.�De�monsterbezuiniging�van�dit�kabinet�is�niet�te�vinden�in�het�schrappen�van�een�aantal�studies,�het�bundelen,�een�beetje�differentiëren�en�een�beetje�kijken�naar�de
reserves.�Daar�heb�je�veel�meer�geld�voor�nodig.
De�voorzitter:
Uw�vraag�is?
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Alle�alternatieven�die�de�staatssecretaris�en�het�CDA�de
instellingen�hebben�gegeven,�zullen�nooit�genoeg�zijn�om
te�komen�tot�die�monsterbezuinigingen.�Op�een�gegeven
moment�moet�de�keuze�gemaakt�worden:�bij�het�primaire�proces�moet�geld�vandaan�komen.�Mijn�vraag�is�of�de
staatssecretaris�daar�pal�voor�gaat�staan�of�dat�hij�zegt:
nee,�dat�is�uw�autonomie;�het�kan�mij�niet�zo�veel�schelen,�als�ik�de�staatskas�en�het�huishoudboekje�maar�op�orde�heb.

Staatssecretaris�Zijlstra:
In�het�sturingsmodel�dat�wij�in�dit�land�hebben,�dat�overigens�in�alle�vergelijkingen�wordt�geprezen�omdat�autonomie�van�instellingen�leidt�tot�de�beste�kwaliteit�van�onderwijs,�moet�je�de�autonomie�handhaven.�Je�moet�niet�zeggen�dat�we�in�dat�specifieke�geval�–�ik�wijs�hierbij�op�moties�in�het�verleden�–�de�bestemmingsreserve�aansnijden
voor�iets�wat�wij�politiek�willen.�Dat�valt�immers�onder�de
autonomie�van�de�instellingen.�Hetzelfde�geldt�hier.�Ik�zeg
niet�dat�ze�het�moeten�doen.�Ik�geef�alternatieven�die�naar
mijn�mening�verre�te�prefereren�zijn�en�die�bewijzen�dat�je
helemaal�niet�al�die�duizenden�mensen�hoeft�te�ontslaan.
Dat�is�wat�mij�betreft�helemaal�niet�aan�de�orde.�Wat�mij
betreft�is�ook�niet�aan�de�orde�dat�er�gesneden�moet�worden�in�het�primaire�proces.�De�instellingen�hebben�natuurlijk�een�probleem.�Dat�zie�ik�ook.�Als�je�minder�krijgt,
moet�je�besluiten�nemen�en�processen�veranderen.�In�het
beeld�dat�geschapen�wordt,�herken�ik�mij�echter�niet.�Ik
zie�dus�ook�niet�dat�het�primaire�proces�in�gevaar�hoeft�te
komen.�De�bestuurders�in�het�hoger�onderwijs,�of�zij�dat
nu�van�een�hbo�of�een�universiteit�zijn,�hebben�de�komende�tijd�te�bewijzen�dat�zij�hun�taak,�het�bewaken�van�de
kwaliteit�van�hun�instelling,�op�een�creatieve�manier�kunnen�vormgeven.

Staatssecretaris�Zijlstra:
De�overheid�heeft�een�continue�zorg�voor�de�kwaliteit�van
onderwijs.�Dat�staat�in�de�Grondwet.�Dat�zal�deze�staatssecretaris�dus�ook�altijd�bekijken.�Als�wij�signalen�krijgen
dat�de�kwaliteit�van�onderwijs�bij�individuele�instellingen
onvoldoende�is�–�ik�spreek�de�heer�De�Rouwe�na�dat�de
lat�wat�dit�kabinet�betreft�hoger�ligt�dan�in�het�verleden�–
zullen�wij�daarop�ingrijpen.�De�visie�van�dit�kabinet�is�ook
dat�wij�niet�willen�dat�we�aan�de�voorkant�elke�keer�weer
met�maatregelen�en�specifieke�gevallen�gaan�zitten�knippen�en�plakken�om�het�beleid�in�te�vullen.�Die�beleidsvrijheid,�die�een�wezenlijk�onderdeel�is�van�het�gekozen
sturingsmodel,�ligt�bij�de�instellingen.�Ik�zie�daarbij�geen
strijdigheid.�Van�een�"monsterbezuiniging",�het�woord�dat
de�heer�Dibi�gebruikt,�is�geen�sprake.�Er�is�een�stevige�bezuiniging�in�2012.�Daar�loop�ik�niet�voor�weg.�De�heer�Dibi
heeft�gelijk�dat�die�er�is.�De�bedragen�kloppen�niet�helemaal,�maar�er�is�een�bezuiniging�van�140�mln.�op�de�instellingen.�Dan�reken�ik�niet�de�extra�gelden�mee�die�zijn
gereserveerd�voor�leerlingenaantallen,�want�die�aantallen�weten�wij�pas�dit�voorjaar.�Als�ik�deze�wel�zou�meerekenen,�heb�ik�in�2012�nog�steeds�een�min,�maar�in�2013�al
een�plus�voor�de�instellingen.�Maar�goed,�ik�ken�de�leerlingenramingen�nog�niet,�dus�die�laat�ik�er�even�buiten.
Dan�is�er�in�2013�nog�een�kleine�min,�maar�daarna�ga�je,
op�instellingsniveau,�naar�de�plus�toe.�Op�de�langere�termijn,�structureel,�ga�je�dus�naar�een�plus�toe.�Deze�plus
hebben�wij�ook�nodig�om�de�implementatie�van�de�aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman�te�bekostigen;�de
Kamer�krijgt�de�cijfers.
Er�is�een�verschuiving�van�meer�investeringen�–�betalingen�–�door�de�student�naar�investeringen�in�instellingen,�naar�het�primaire�proces.�Dat�is�wat�wij�doen.�Door
deze�maatregel�zorgt�de�langstuderende�student�ervoor
dat�alle�studenten�in�dit�land�investeringen�krijgen�in�het
primaire�proces�in�instellingen.�Die�keuze�hebben�wij�gemaakt�en�die�vind�ik�verdedigbaar.

Tweede�Kamer

19 januari 2011
TK�41

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

41-2-25

Zijlstra
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
De�staatssecretaris�spreekt�de�hele�tijd�over�het�eigen�vermogen�van�één�universiteit.�In�hoeverre�is�dat�representatief�voor�al�die�andere�instellingen�van�hoger�onderwijs,
die�de�bezuinigingen�tegemoet�zien?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�gaf�al�aan�dat�het�eigen�vermogen�van�alle�instellingen
2,9�mld.�is.�De�liquiditeitspositie�van�de�Radboud�Universiteit,�dus�het�bedrag�van�70�mln.�als�percentage�van�het
totale�vermogen�van�de�universiteit,�is�lager�dan�gemiddeld,�maar�de�solvabiliteitspositie,�dus�het�totaal�van�het
eigen�vermogen,�is�iets�hoger�dan�gemiddeld.�Net�als�de
heer�Dijkgraaf�zeg�ik�dat�je�niet�generiek�kunt�zeggen�dat
het�altijd�overal�hetzelfde�is.�Het�is�per�instellingsniveau
verschillend.�Daarom�zullen�instellingen�er�ook�verschillend�mee�omgaan.�Er�is�een�stevig�eigen�vermogen,�maar
de�politiek�moet�niet�zeggen:�u�moet�dit�doen�met�de�reserves.�Daar�moeten�wij�niet�intrappen.�Dat�is�in�het�verleden�wel�geprobeerd�en�daar�was�ik�toen,�in�een�andere
rol,�ook�al�niet�voor.�De�reserves�zijn�er�echter�wel.�Ik�wijs
erop�dat�er�allerlei�verschillende�manieren�zijn�om�om
te�gaan�met�de�kortdurende�bezuiniging�op�instellingsniveau.�Deze�is�immers�kortdurend.�Als�de�leerlingenramingen�goed�uitvallen,�is�het�één�jaar;�als�deze�tegenvallen,�is�het�twee�jaar.�Ik�denk�dat�universiteitsbesturen�verder�moeten�kijken�dan�alleen�het�komende�jaar;�zij�moeten�plannen�voor�de�lange�termijn.�Dat�vind�ik�hun�taak.�Ik
denk�dat�daar�goed�beleid�op�te�voeren�is,�waar�geen�ontslagen,�zoals�geschetst,�in�thuis�horen.
Mevrouw�Jadnanansing�(PvdA):
Vijf�jaar�geleden�is�er�een�rapport�verschenen�van�de
commissie-Koopmans.�Daarin�staat�dat�het�wel�meevalt
met�de�enorme�reserves�van�universiteiten�en�instellingen
van�hoger�onderwijs.�Is�dit�rapport�de�staatssecretaris�bekend?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Zo�uit�mijn�hoofd�ken�ik�het�niet,�maar�het�zal�er�ongetwijfeld�zijn.�Ik�ga�uit�van�de�cijfers�van�2009;�er�zit�altijd�enige�vertraging�in�de�bekendwording�van�dit�soort�cijfers.
Volgens�die�cijfers�hielden�instellingen�van�hoger�onderwijs�in�de�jaren�2004�tot�2009�per�jaar�zo'n�3%�van�hun
budget�over;�dat�ging�de�reserves�in.�Dat�is�overigens�wel
afgenomen:�het�is�nu�nog�0,5%.�Zij�houden�dus�nog�geld
over.�Dit�is�ook�weer�een�gemiddelde.�Wij�spreken�over
gemiddelden,�waarbij�er�altijd�verschillen�zijn�tussen�individuele�instellingen.�Wij�zeggen�niet:�u�moet�dit�per�definitie�aanspreken.�Reserves�zijn�er�voor�onvoorziene�gevallen.�Ik�zou�dat�potje�in�mijn�achterhoofd�houden�voordat�ik�mensen�zou�ontslaan.�Het�is�immers�een�heel�kortdurende�dip�in�de�financiering.�Daarmee�wordt�het�niet
mooier,�maar�op�lange�termijn�wordt�het�budget�niet�gekort.�Sterker�nog:�het�budget�van�de�instellingen�loopt�op.
Daarnaast�zijn�er�–�ik�herhaal�wat�ik�al�gezegd�heb�–�veel
maatregelen�van�de�commissie-Veerman�waarmee�je�heel
veel�te�winnen�hebt.�Daar�zou�ik�als�instellingsbestuur�primair�naar�kijken.
De�voorzitter:
De�staatssecretaris�geeft�vrij�uitvoerig�antwoord.�Ik�neem
aan�dat�hij�daarmee�ook�een�deel�van�zijn�tekst�al�naar�voren�brengt.�Kan�de�staatssecretaris�inschatten�hoeveel�tijd
hij�nog�nodig�heeft?

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Staatssecretaris�Zijlstra:
Voorzitter.�Ik�kan�vrij�vlot�klaar�zijn�omdat�heel�veel�zaken
al�zijn�behandeld,�maar�het�hangt�ook�een�beetje�van�de
Kamer�af.
De�voorzitter:
Dat�begrijp�ik,�maar�ik�vraag�het�nu�aan�u.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Ik�wil�even�voortgaan�op�dit�dossier,�dan�hebben�wij�bijna�het�gehele�dossier�gehad.�De�staatssecretaris�bewijst
weer�zijn�creativiteit�in�de�beantwoording�van�vragen
door�alle�vragen�te�beantwoorden,�en�dat�is�goed.
Op�het�punt�van�de�gemiddelden�kan�ik�een�heel�eind
door�één�deur�met�de�staatssecretaris.�Zowel�met�de�nettobezuiniging�als�in�de�vermogenspositie�kan�er�echter
wel�degelijk�pijn�zijn�bij�individuele�instellingen.�Mijn�verzoek�aan�de�staatssecretaris�is�of�hij�bereid�is�om�met�die
instellingen�om�de�tafel�te�gaan�zitten�en�te�bekijken�hoe
daar�uit�valt�te�komen.�Daar�wordt�namelijk�wel�degelijk
pijn�geleden.�Het�zou�zonde�zijn�als�daaruit�ook�een�langetermijnpijn�voortkomt.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Er�zullen�per�definitie�verschillen�zijn�waar�de�pijn�terechtkomt.�Dat�hangt�alleen�al�af�van�de�vraag�waar�de�langstudeerders�zitten.�Dat�is�het�eerste�onderscheid.�Verder�hangt�het�af�van�het�eigen�vermogen�et�cetera.�In�het
kader�van�Veerman�ben�ik�ook�in�gesprek�hoe�wij�zaken
gaan�neerzetten�qua�intensivering�enzovoort,�om�voor�instellingen�al�een�beeld�te�krijgen�welke�kant�het�opgaat,
zodat�zij�daarop�kunnen�inspelen.�Op�individueel�niveau
beleid�maken�voor�individuele�instellingen�is�voor�mij
erg�moeilijk.�Ook�de�VSNU�en�de�HBO-raad�spelen�daarin
een�rol.�Ik�ga�ervan�uit�dat�zij�die�rol�ook�oppakken.�Nogmaals,�het�wordt�moeilijk�om�per�individuele�instelling
te�zeggen�dat�de�ene�een�min�heeft�en�dat�dit�jammer�is,
dat�een�andere�een�plus�heeft�en�dat�wij�dat�tegen�elkaar
wegstrepen.�Politiek,�wat�in�de�Kamer�kan�gebeuren,�is
het�een�keuze.�Daarbij�kijk�ik�ook�geharnast�naar�het�regeerakkoord.�Als�de�Kamer�intensiveringen�naar�voren�wil
schuiven,�zou�ik�overigens�wel�wachten�totdat�de�Veermanagenda�duidelijk�is.�Die�intensiveringen�–�mevrouw
Lucas�zei�het�ook�–�moeten�natuurlijk�wel�gekoppeld�worden�aan�plannen�die�daadwerkelijk�tot�verbetering�leiden.�De�Kamer�moet�dan�wel�kiezen�welke�maatregelen
elders�later�worden�uitgevoerd.�Dat�is�namelijk�de�consequentie.�Dat�is�het�regeerakkoord�dat�voorligt.�Als�de�heer
Dijkgraaf�het�mij�niet�euvel�duidt,�dan�zou�ik�mij�aan�mijn
handtekening�willen�houden.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Dat�respecteer�ik�natuurlijk�volkomen.�De�grote�uitdaging
is�intensiveringen�naar�voren�of�bezuinigingen�naar�achter.�Het�is�een�van�beide.�Wil�de�staatssecretaris�nog�eens
heel�goed�kijken�of�bijvoorbeeld�bij�de�intensiveringen
een�versnelling�mogelijk�is?�Misschien�is�er�daarbij�wel
medewerking�van�de�Kamer,�maar�dan�ligt�er�ook�een�uitdaging�hier�om�dat�te�bewerkstelligen.�Is�de�staatssecretaris�bereid�om�naar�de�hele�agenda�te�kijken�en�te�zeggen�dat�het�toch�wel�een�ongelukkig�dimensioneren�van
de�tijd�is?�Kunnen�wij�dat�optimaliseren?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Als�ik�dat�zou�doen,�moet�ik�naar�de�hele�onderwijsparagraaf�in�het�regeerakkoord�kijken.�Ik�kan�niet�sec�kijken

19 januari 2011
TK�41

41-2-26

Zijlstra
naar�het�hoger�onderwijs.�Stel�je�voor�dat�wij�de�langstudeerdersmaatregel�een�jaar�later�zouden�invoeren.�Met
de�370�mln.�die�is�ingeboekt�voor�2012,�worden�allerlei�investeringen�in�bijvoorbeeld�het�mbo,�de�leraren�et�cetera
voor�2012�betaald.�Als�ik�extra�investeer�in�het�hoger�onderwijs,�is�dat�geld�er�niet�meer�voor�de�andere�sectoren.
Als�ik�aan�die�schuif�zou�beginnen,�wordt�het�een�fundamentele�discussie�over�het�regeerakkoord.�Dan�zal�ik�met
een�aantal�geachte�collega's�in�de�bankjes�aan�de�overzijde�moeten�praten,�als�zij�daartoe�bereid�zijn.�Bij�nadere�inzichten�van�de�coalitie�is�de�regering�natuurlijk�altijd�bereid�om�mee�te�praten,�maar�dat�is�het�kader�waaraan�ik
gebonden�ben.
Ik�geef�de�heer�Dijkgraaf�ook�mee�dat�het�beleid�erg�ingewikkeld�wordt,�of�het�nu�in�de�onderwijssector�is�of�in
andere�sectoren,�als�wij�elke�sector�gaan�uitspitten�en�in
elke�sector�elk�jaar�precies�op�nul�moeten�sluiten.�Dat�is
bijna�niet�te�doen.�Maatregelen�hebben�nu�eenmaal�een
bepaalde�opbrengst.�Dan�kun�je�langjarig�–�dat�is�wat�dit
kabinet�doet�–�de�boel�gelijkschakelen,�maar�dan�houd�je
soms�kortjarig�frictieverschillen.�Dat�doet�pijn,�dat�geef�ik
onmiddellijk�toe.�Dat�is�het.�Het�is�aanzienlijk,�maar�dat�is
het�dus�wel.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Daar�ben�ik�het�mee�eens.�Inderdaad�zijn�die�coalitiepartijen�dan�nodig.�Het�is�ook�een�oproep�mijnerzijds�aan�hen
om�daar�nog�eens�goed�naar�te�kijken,�mij�realiserend�dat
de�belangrijkste�handtekening�onder�die�18�mld.�staat.
Wat�de�tijdsdimensionering�in�de�tussenperiode�betreft
is�er�geen�zinnig�mens�die�kan�zeggen�dat�het�een�beter
is�dan�het�andere.�Dat�geeft�mogelijkheden�om�te�zeggen
dat�het�niet�zo�slim�uitpakt�en�om�te�bekijken�of�wij�het
met�elkaar�op�een�andere�manier�kunnen�vormgeven�in
de�loop�der�tijd.�Ik�proef�de�bereidwilligheid�van�de�staatssecretaris�om�dat�te�doen.�Ik�kan�mij�niet�voorstellen�dat
aan�deze�kant�van�de�Kamer�dat�anders�ligt.�Dus�dan�zouden�we�er�toch�op�een�mooie�manier�uit�moeten�kunnen
komen.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�denk�dat�voor�elk�van�mijn�collega's�geldt�dat�wanneer
bij�de�coalitieondersteunende�partijen�er�nadere�ideeën
zijn,�wij�er�altijd�welwillend�naar�kijken.�Maar�het�coalitieakkoord�is�niet�voor�niets�tot�stand�gekomen.�Laten�wij
nu�ook�niet�het�beeld�scheppen�alsof�wij�nu�rustig�aan�de
gang�kunnen.�Een�regeerakkoord,�niet�alleen�dit�maar�ook
die�uit�het�verleden,�is�altijd�een�mooi�evenwicht�van�verschillende�ideeën.�Als�de�coalitieondersteunende�partijen
dat�proces�ingaan,�dan�wachten�wij�dat�af,�maar�er�moet
ook�niet�het�beeld�geschapen�worden�richting�de�mensen
op�de�tribune�en�in�het�land�alsof�dat�een�gemakkelijk�proces�is.�Het�betreft�dan�namelijk�een�herziening�van�het�regeerakkoord.�Als�het�gebeurt,�zijn�wij�altijd�dienaar�van
uw�Kamer,�maar�wij�moeten�ook�niet�het�beeld�schetsen
alsof�het�een�soort�van�easy�going�is.
De�heer�Beertema�(PVV):
Nog�even�over�uw�verjaardagsfeestje�van�aanstaande�vrijdag�en�voornamelijk�de�financiering�ervan.�Het�is�niet�alleen�zo�dat�de�universiteiten�en�hogescholen�dit�faciliteren�door�geen�college�te�geven,�maar�ons�is�ter�ore�gekomen�dat�ook�op�andere�manieren�financiering�plaatsvindt.
Bent�u�daarmee�bekend�en�hoe�staat�u�daar�tegenover?

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Staatssecretaris�Zijlstra:
Laat�ik�in�dezen�ook�een�antwoord�geven�op�de�door�de
heer�Beertema�in�eerste�termijn�gestelde�vraag�of�ik�van
plan�ben�om�op�salarissen�te�korten.�Welnu,�over�dat�laatste�ga�ik�niet.�Werkgevers,�in�dit�geval�universiteiten�en
hogescholen,�bepalen�wat�ze�met�hun�werknemers�doen.
Dat�is�aan�hen.�Welnu,�de�kans�dat�ze�dat�gaan�doen�is
vrij�onwaarschijnlijk,�gezien�het�feit�dat�ze�datgene�doen
wat�de�heer�Beertema�zo-even�al�aangaf.�Er�worden,�naar
ik�meen,�zelfs�bussen�ter�beschikking�gesteld.�Je�kunt�erover�discussiëren�of�dat�een�doelmatige�besteding�is�van
onderwijsgeld,�maar�in�dit�land�hebben�wij�ook�het�stakingsrecht�en�het�recht�op�vrije�meningsuiting.�Dan�moeten�wij�ook�niet�te�scherp�aan�de�wind�zeilen.�Ook�als�je
het�er�niet�mee�eens�bent,�moet�je�partijen�de�mogelijkheid�geven�om�hun�mening�te�uiten�en�om�tot�uitdrukking�te�brengen�dat�ze�het�met�het�beleid�van�dit�kabinet
op�bepaalde�punten�niet�eens�zijn.�Is�dat�altijd�nu�precies
waar�het�onderwijsgeld�voor�bedoeld�is?�Nou,�ik�durf�wel
te�zeggen�dat�dit�niet�het�geval�is,�maar�het�is�wel�onderdeel�van�het�gehele�onderwijsproces.�Ik�vind�dat�wij�dan
niet�te�veel�aan�scherpslijperij�moeten�doen.
De�heer�Beertema�(PVV):
Scherpslijperij?�Wij�financieren�ov-jaarkaarten�maar�daarbovenop�die�bussen�waarmee�studenten�naar�het�Malieveld�worden�gereden.�Wat�ons�betreft�is�het�wel�heel�veel.
Het�is�dubbelop.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�weet�niet�wie�er�in�de�bussen�komen�te�zitten.�Onderwijsbeleid�is�belangrijk�voor�studenten,�instellingen�en
voor�de�maatschappij.�Er�is�onrust�over�het�kabinetsbeleid.�Voor�een�deel�vind�ik�dat�zeer�onterecht�omdat�we
ook�heel�veel�terug�investeren�in�het�onderwijs�en�omdat�de�beelden�die�geschapen�worden�onjuist�zijn.�Punt
is�wel�dat�de�langstuderende�student�meer�gaat�betalen
voor�zijn�of�haar�onderwijs.�Dat�de�studenten�daarover
hun�mening�willen�uiten,�vind�ik�normaal.�Dan�kunnen�wij
moeilijk�gaan�doen�over�een�aantal�bussen,�maar�ik�zou
dat�niet�willen�doen.�Anders�krijg�ik�ook�veel�minder�mensen�op�mijn�verjaardagsfeest�en�dat�zou�ook�weer�jammer
zijn.
De�voorzitter:
Ik�heb�een�voorstel.�De�bedoeling�is�om�na�de�inbreng
van�de�staatssecretaris�te�schorsen.�Nu�heeft�hij�net�zelf
aangegeven�dat�in�de�antwoorden�al�veel�van�zijn�tekst
verwerkt�is.�Mijn�voorstel�zou�zijn�dat�de�staatssecretaris
nu�zijn�betoog�afmaakt�en�dat�ik�daarna�nog�gelegenheid
geef�voor�interrupties.�Ik�constateer�dat�iedereen�zich�hierin�kan�vinden.�Dan�maakt�de�staatssecretaris�nu�zijn�betoog�af�en�kan�er�daarna�geïnterrumpeerd�worden.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Volgens�mij�heb�ik�de�vragen�van�de�heer�Van�der�Ham
reeds�beantwoord.
De�heer�Van�Dijk�heeft�gevraagd�naar�de�ontslagvergoeding�met�betrekking�tot�Inholland.�Wij�hebben�de�gegevens�opgevraagd.�Aan�de�hand�van�die�gegevens�zullen�wij�beoordelen�in�hoeverre�sprake�is�van�ondoelmatige�besteding.�Ik�wijs�de�heer�Van�Dijk�erop�dat�het�beleid
is�dat�het�niet�meer�mag�zijn�dan�de�kantonrechtersformule.�Aangezien�beide�betrokken�personen�langjarig�bij
de�instelling�hebben�gezeten,�kan�deze�nogal�hoog�uitvallen.�Wij�hebben�wel�binnen�de�beperkingen�van�de�huidi-

19 januari 2011
TK�41

41-2-27

Zijlstra
ge�wet-�en�regelgeving�te�opereren,�maar�wij�hebben�de
gegevens�opgevraagd�en�wij�zullen�de�Kamer�informeren
over�wat�er�uitkomt,�als�zij�dat�wenst.�Ik�zie�dat�non-verbaal�wordt�aangegeven�dat�het�antwoord�daarop�ja�is.
Ik�ben�ingegaan�op�de�vraag�van�de�heer�Dibi�over
werkgevers�en�studenten�met�bestuurservaring,�net�als
op�de�vraag�van�de�heer�Rouvoet�over�de�cijfers�van�de
VSNU,�waarmee�naar�mijn�mening�een�eenzijdig�beeld
wordt�geschetst.�De�heer�Rouvoet�heeft�gevraagd�naar
matching�voor�de�juiste�keuze.�Enkele�andere�woordvoerders�hebben�ook�gevraagd�hoe�wij�de�kwaliteit�gaan�verbeteren.�Er�komt�binnen�een�paar�weken�een�uitgebreide
reactie�op�het�rapport�van�de�commissie-Veerman.�Daarin
zetten�wij�de�lijnen�uit�waarlangs�wij�dat�soort�zaken�willen�vormgeven.�Daar�zitten�matchingsgesprekken�in�en�de
vraag�hoe�wij�omgaan�met�"Ruim�baan�voor�talent".�Daar
zit�ook�de�harde�knip�in.�Er�zit�in�hoe�wij�een�bekostigingssysteem�maken�waarin�kwalitatieve�indicatoren�een�sterkere�rol�spelen�en�hoe�wij�gaan�differentiëren.�Dat�soort
zaken�zal�men�daarin�terugzien.�Ik�zal�die�discussie�dan
graag�met�de�vaste�commissie�voor�Onderwijs,�Cultuur�en
Wetenschap�voeren.
Mevrouw�Lucas�heeft�gevraagd�welke�voorstellen�er
zijn�voor�de�komende�tijd.�Het�spel�is�ook�dat�universiteiten�en�studenten�kijken�wanneer�de�besluitvorming
plaatsvindt�en�tot�dat�moment�alternatieve�maatregelen
bepleiten.�De�HBO-raad�en�de�VSNU�pleiten�voor�een�sociaal�leenstelsel�en�zetten�daar�nog�steeds�op�in.�Zij�zeggen�tegen�anderen�dat�dit�hun�alternatief�is�en�dat�zij�over
de�rest�even�niet�nadenken,�maar�dat�wil�niet�zeggen�dat
zij�niet�nadenken.�Ik�snap�wel�dat�zij�dat�naar�buiten�toe
uitstralen,�maar�wij�voeren�ook�gesprekken�met�deze�organisaties�over�hoe�wij�de�aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman�kunnen�invullen�en�hoe�deze�op�instellingsniveau�worden�vormgegeven.�Tegen�mevrouw�Lucas�zeg
ik�dat�deze�koepels�wel�degelijk�meedenken�over�de�toekomst�van�het�onderwijs�en�daar�zelf�ook�plannen�voor
hebben,�maar�wij�zijn�het�nog�niet�helemaal�eens�over�de
wijze�van�financiering,�zeg�ik�enigszins�eufemistisch.
Ik�ben�ingegaan�op�de�vraag�van�de�heer�Beertema
over�de�stakingen�en�over�de�cijfers�van�de�Radboud�Universiteit.�Ik�ben�ook�ingegaan�op�het�beeld�dat�mevrouw
Jadnanansing�heeft�geschetst�en�ik�heb�gezegd�waarom
dit�volgens�mij�over�the�top�is.�Verder�heb�ik�de�vragen
van�de�heer�De�Rouwe�en�de�heer�Dijkgraaf�beantwoord,
dus�als�er�nu�niemand�opspringt,�ben�ik�klaar.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
Ik�heb�nog�een�heel�belangrijke�vraag�die�is�blijven�liggen,�maar�ik�snap�wel�dat�de�staatssecretaris�er�een�beetje�omheen�draait.�Deze�gaat�over�de�ambitie�om�naar�de
top�vijf�van�de�kenniseconomie�te�gaan.�Volgens�de�OESO
moet�Nederland�van�4,2%�naar�5,1%�van�het�bruto�nationaal�product�aan�publieke�investeringen�in�het�onderwijs�om�bij�die�top�vijf�te�komen,�want�dat�is�het�gemiddelde�bij�de�top�vijf.�Dat�betekent�dat�we�ongeveer�5,75
mld.�moeten�investeren�in�het�onderwijs.�Laten�we�zeggen�dat�de�top�vijf�iets�meer�privaat�investeert�in�het�onderwijs,�dus�dat�er�iets�van�die�5,75�kan�worden�weggehaald,�maar�dan�nog�hebben�we�miljarden�nodig�om�bij
de�top�vijf�te�komen.�Het�kan�inderdaad�niet�alleen�maar
met�een�zak�geld,�maar�het�kan�ook�niet�zonder�zak�geld.
Mijn�vraag�aan�de�staatssecretaris�is�hoe�hij�denkt�bij�de
top�vijf�te�komen�als�hij�bijna�1�mld.�bezuinigt.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Staatssecretaris�Zijlstra:
Nogmaals,�we�bezuinigen�niet�1�mld.�Structureel�sluit�ook
het�hoger�onderwijs�dichtbij�nul,�en�dat�is�waar�het�in�het
beleid�om�gaat.
Mevrouw�Jadnanansing�vroeg�hoe�het�zit�met�die�min
10�mln.�Dat�is�de�plus�en�de�min�van�de�maatregelen�in
het�regeerakkoord.�Dat�is�inclusief�de�leerlingenraming.
Bij�de�Voorjaarsnota�moeten�we�bekijken�hoe�dat�precies
uitvalt.�We�hebben�ook�nog�een�subsidietaakstelling�die
mede�is�vormgegeven�door�maatregelen�die�door�het�vorige�kabinet�zijn�genomen.�Die�heb�ik�even�niet�meegenomen�in�de�totale�berekening,�als�u�het�niet�erg�vindt,�want
ik�ga�over�mijn�eigen�beleid.�Als�je�die�plussen�en�minnen
neemt,�kom�je�uit�op�min�10�mln.
Dus�richt�ik�mij�nu�op�de�heer�Dibi�en�zijn�opmerking
over�de�top�vijf.�Nederland�kan�veel�extra�kwaliteit�putten�uit�het�bundelen�van�activiteiten;�de�commissie-Veerman�beschrijft�dit�ook.�In�die�bundeling�zien�wij�een�toegevoegde�waarde�en�de�weg�naar�de�top�vijf.�Als�wij�meer
zouden�kunnen�besteden,�zou�dat�helpen,�het�zou�het�ongetwijfeld�gemakkelijker�maken,�maar�de�keuzen�die�wij
nu�maken,�zijn�wel�scherper�en�daarmee�voor�de�langere
termijn�structureel�beter.�Ik�kom�dan�weer�terug�op�de�politieke�discussie�over�de�bezuiniging�van�18�mld.�De�vraag
is�welke�keuzen�je�maakt.�Het�kabinet�heeft�deze�keuze�gemaakt,�het�spaart�daarbij�het�onderwijs�en�investeert�wel
degelijk�in�maatregelen�voor�de�toekomst,�niet�alleen�voor
het�hoger�onderwijs,�maar�ook�voor�het�po�en�het�vo�en
voor�de�leraar.�Dit�is�een�belangrijk�kernpunt.�De�OESO
wijst�bijvoorbeeld�op�de�mogelijkheid�van�een�prestatiebeloning�en�die�zullen�wij�invoeren.�Dit�alles�doen�wij�om
Nederland�omhoog�te�krijgen�in�de�vaart�der�volkeren�en
zo�snel�mogelijk�in�de�richting�van�de�top�vijf�te�komen.
De�heer�Dibi�(GroenLinks):
De�staatssecretaris�heeft�de�steun�van�de�fractie�van
GroenLinks�om�er�de�komende�jaren�op�los�te�gaan�bundelen�om�de�kwaliteit�van�het�hoger�onderwijs�te�vergroten.�Dit�is�echter�voor�mij�de�belangrijkste�vraag�van�dit
debat.�Wij�willen�naar�de�top�vijf.�Nederland�investeert�in
totaal�4,2%�van�zijn�bruto�nationaal�product�publiek�in�het
onderwijs.�De�top�vijf�investeert�5,1%.�Dat�is�een�verschil
van�5,75�mld.�Wil�Nederland�überhaupt�in�de�buurt�komen
van�die�top�vijf,�dan�moet�er�geld�bij.�De�aanbevelingen
van�de�commissie-Veerman�die�geen�geld�kosten,�moeten�wij�ook�overnemen,�want�het�is�niet�allemaal�afhankelijk�van�geld.�De�afstand�tussen�de�investeringen�van�Nederland�en�die�van�de�top�vijf�is�echter�enorm�groot�en�in
plaats�van�geld�erbij�te�doen,�bezuinigt�het�kabinet.�Dan�is
mijn�vraag�hoe�de�staatssecretaris�in�hemelsnaam�bij�die
top�vijf�wil�komen.
De�voorzitter:
Uw�punt�is�duidelijk,�mijnheer�Dibi.�Ik�krijg�een�beetje
haast.�Ik�vraag�de�staatssecretaris�om�een�kort�antwoord.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Nogmaals,�op�lange�termijn�sluit�het�nagenoeg�op�nul,
ook�voor�het�hoger�onderwijs.�Als�je�kijkt�naar�de�investeringen�in�research�and�development,�kennis�en�onderwijs,
dan�blijkt�dat�wij�het�vooral�slecht�doen�op�het�terrein�van
de�private�investeringen.�Daarom�richt�het�kabinet�zich
bijvoorbeeld�op�de�bundeling�van�bedrijven,�kennisinstituten�en�universiteiten�met�een�agenda�die�op�de�toekomst�is�gericht.�Juist�die�bundeling�en�het�aanhaken�van
privaat�kapitaal�bij�de�investeringen�van�de�overheid�zijn

19 januari 2011
TK�41

41-2-28

Zijlstra
nodig�om�een�slag�te�kunnen�maken.�De�heer�Dibi�heeft
gelijk�als�hij�zegt�dat�de�overheid�het�niet�alleen�kan.�Ook
het�bedrijfsleven�moet�een�bijdrage�leveren�en�de�private
investeringen�moeten�toenemen�–�overigens�worden�ook
de�studenten�meegerekend�in�die�private�investeringen�–
om�tot�die�positie�te�komen.�Daarom�leggen�wij�ook�bewust�een�rekening�bij�de�langstuderende�studenten,�omdat�wij�daarmee�de�private�investeringen�een�push�kunnen�geven.
De�heer�Dijkgraaf�(SGP):
Is�de�staatssecretaris�het�met�mij�eens�dat�het�de�instellingen�zou�helpen�als�zij�meer�flexibiliteit�hebben?�Ik�heb
daarvoor�één�instrument�genoemd,�de�concentratie�van
masters�bij�enkele�instellingen.�Het�aardige�is�dat�zij�de
staatssecretaris�daarvoor�eigenlijk�niet�nodig�hebben,
want�ze�kunnen�het�zelf�doen�als�ze�daartoe�besluiten.�Eigenlijk�wil�iedereen�het�ook�wel,�maar�het�komt�niet�van
de�grond.�Is�de�staatssecretaris�bereid�hierin�een�rol�te
spelen�door�te�zeggen:�het�is�verstandig�als�u�aan�de�slag
gaat,�dat�is�misschien�wel�verstandiger�dan�te�wachten
op�wetgeving�op�basis�van�de�aanbevelingen�van�de�commissie-Veerman,�dus�neem�dat�initiatief?�Ik�zie�dit�als�een
instrument�om�bezuinigingen�te�voorkomen�in�termen
van�het�ontslaan�van�personeel,�omdat�dit�kostenbesparend�en�efficiencyverhogend�zal�zijn.
Staatssecretaris�Zijlstra:
Het�antwoord�op�de�vraag�van�de�heer�Dijkgraaf�is�ja,
maar�wel�in�relatie�met�de�bevindingen�van�de�commissie-Veerman.�Wij�werken�dit�nu�uit�samen�met�de�VSNU,
de�HBO-raad�en�de�studentenbonden.�In�dit�proces�zal
ook�een�vorm�van�regie�moeten�worden�gevonden�om
dit�op�een�ordentelijke�wijze�in�te�voeren�en�om�te�voorkomen�dat�iedereen�naar�iedereen�gaat�zitten�kijken�en
uiteindelijk�niets�van�de�grond�komt.�In�die�zin�is�het�antwoord�op�de�vraag�van�de�heer�Dijkgraaf�ja.
Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�wilde�de�staatssecretaris�vragen�om�de�heer�Dibi�nog
een�keer�uit�te�leggen�dat�je�jezelf�niet�naar�de�top�vijf
kunt�kopen,�maar�dat�heeft�hij�gelukkig�al�gedaan.�Daarvoor�zijn�ook�private�investeringen�nodig.�Maar�kan�de
staatssecretaris�aangeven�of�er�misschien�ook�een�cultuuromslag�nodig�is�bij�deze�generatie�studenten,�die�studeren�af�en�toe�echt�alleen�maar�zien�als�een�recht�en�niet
als�een�voorrecht,�en�eigenlijk�vinden�dat�dit�vooral�leuk
moet�zijn?�Gaan�we�met�hen�die�top�vijf�überhaupt�halen?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�zou�ervoor�willen�waken�dat�wij�in�algemeenheden
spreken�als�dat�"de"�studenten�van�dit�moment�studeren�alleen�maar�zien�als�leuk.�Vele�studenten�–�en�die�zullen�voor�een�aanzienlijk�deel�straks�niet�op�het�Malieveld
staan�–�gaan�heel�snel�door�hun�studie�heen,�met�allerlei
functies�ernaast.�Wel�is�een�cultuuromslag�nodig�in�het
volgende.�In�het�onderwijs,�dus�niet�alleen�het�hoger�onderwijs�maar�veel�breder,�moet�kwaliteit�leidend�worden
gemaakt,�bijvoorbeeld�bij�de�bekostiging.�Binnen�instellingen�moet�dus�niet�meer�worden�gedacht�met�het�bekostigingsmodel�waarin�per�student�wordt�afgerekend,�maar
aan�de�mogelijkheden�om�te�werken�met�kwalitatieve�indicatoren.�In�het�licht�van�Veerman,�die�dit�ook�adviseert,
willen�wij�in�die�richting�gaan�inzetten.

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

Mevrouw�Lucas�(VVD):
Ik�heb�niet�gezegd�dat�alle�studenten�daar�zo�inzitten,
maar�wel�dat�er�een�cultuuromslag�nodig�is,�omdat�te
veel�studenten�er�op�die�manier�inzitten.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Voorzitter.�Mevrouw�Lucas�vroeg�zonet�of�nog�eens�kan
worden�uitgelegd�dat�je�je�niet�naar�die�top�vijf�kunt�kopen.�Daar�heb�je�natuurlijk�inderdaad�iets�meer�voor�nodig:�alle�hervormingen,�die�wij�ook�voorstaan,�in�de�studiefinanciering,�meer�ondernemerschap�et�cetera,�dat�is
allemaal�waar.�Maar�hoe�verklaart�de�staatssecretaris�dat
de�landen�die�nu�in�de�top�vijf�staan,�fors�meer�geld�uitgeven�aan�onderwijs�en�kennis,�zowel�door�private�sector�aldaar�als�de�overheidssector?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Dat�zit�voor�een�belangrijk�deel�in�het�feit�dat�wij�een�grote�dienstensector�hebben,�die�weinig�investeert�in�research�and�development.�Deze�landen�hebben�vaak�een
heel�grote�maakindustrie,�die�daarin�juist�veel�investeert.
De�koppeling�die�de�minister�van�ELI�in�zijn�coördinerende�functie�maakt�met�het�innovatiebeleid,�tussen�kennisinstellingen,�universiteiten�en�bedrijfsleven,�is�belangrijk
voor�ons�streven�om�ook�tot�de�top�vijf�te�gaan�behoren.
De�heer�Van�der�Ham�(D66):
Even�een�correctie�op�dat�punt:�een�land�als�Finland�heeft
geïnvesteerd�in�het�onderwijs�en�daardoor�is�daar�een
maakindustrie�ontstaan.�Het�is�dus�kip�en�ei,�dat�kan�nog
wel�eens�wisselen.
Aan�het�eind�van�de�termijn�van�de�staatssecretaris�wil
ik�erop�wijzen�dat�er�wel�veel�over�"cultuuromslag"�wordt
gesproken.�Ik�zit�nu�negen�jaar�in�de�Kamer�en�heb�gemerkt�dat�hier�heel�vaak�over�wordt�gesproken�als�men
de�portemonnee�niet�wil�opentrekken.�Ik�zou�de�staatssecretaris�willen�zeggen:�geef�gewoon�toe�dat�je�daar�niks
in�wilt�investeren.�En�dat�in�tegenspraak�met�het�VVD-programma�en�ook�in�tegenstelling�tot�hetgeen�de�Kamermeerderheid�eigenlijk�zou�willen:�meer�investeren�in�het
hoger�onderwijs.�De�staatssecretaris�doet�dat�helaas�niet,
maar�laat�hij�dan�niet�komen�met�allerlei�mistgordijnen
als�"�cultuuromslag".
Staatssecretaris�Zijlstra:
Volgens�mij�heb�ik�helder�aangegeven�waar�dit�kabinet
voor�staat.�Dat�heeft�niks�te�maken�met�cultuuromslag.
Wij�willen�een�omslag�maken�naar�een�meer�op�kwaliteit�gerichte�bekostiging.�In�alle�eerlijkheid�hebben�we�dat
niet�zelf�verzonnen;�wij�hebben�heel�ruimhartig�naar�de
conclusies�van�de�commissie-Veerman�gekeken,�die�daarover�zeer�behartigenswaardige�woorden�heeft�gesproken.
Dat�gaan�we�dus�doen�en�dat�is�inderdaad�een�omslag.�Ik
wil�best�een�ander�woord�verzinnen,�maar�het�is�wel�zo.
Dit�kabinet�is�van�het�type�dat�graag�zegt�hoe�het�is.�Dan
gebruik�je�bepaalde�woorden�kennelijk�iets�vaker�dan�de
heer�Van�der�Ham�lief�is.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Voorzitter.�Heel�Nederland�is�zeer�verontwaardigd�over
deze�plannen�van�het�kabinet�voor�het�onderwijs:�van�studenten,�scholieren,�tot�docenten,�hoogleraren�en�bestuurders,�inclusief�CDA-�en�VVD-partijgenoten.�Eigenlijk�is�de
staatssecretaris�het�ook�eens�met�al�die�protesten,�want
hij�zegt�warempel:�het�is�prima�dat�zij�vrijdag�gaan�demonstreren�en�dat�er�geld�wordt�besteed�aan�bussen�en

19 januari 2011
TK�41

41-2-29

Zijlstra
dergelijke.�De�PVV�vindt�dat�maar�niks,�dus�ik�verwacht
een�PVV-motie�om�daar�iets�aan�te�doen;�anders�zou�het
een�wat�lafhartige�oproep�zijn�geweest.�Ik�wil�de�staatssecretaris�nog�vragen�of�hij�het�eigenlijk�niet�een�beetje
eens�is�met�de�demonstranten.�De�VVD�had�die�studieboete,�die�collegegeldverhoging,�toch�eigenlijk�ook�niet
gewild?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Ik�sta�hier�niet�namens�de�VVD,�maar�namens�twee�regeringspartijen,�het�CDA�en�de�VVD�en�gesteund�en�gedoogd�door�een�derde�partij�om�het�landsbelang�te�dienen.�Ik�sta�hier�dus�niet�om�het�VVD-verkiezingsprogramma�te�verdedigen,�maar�als�dienaar�van�de�Kroon.
Ik�ben�het�helemaal�niet�eens�met�de�demonstranten.
Mijn�verhaal�vandaag�toont�heel�duidelijk�aan�dat�de�beelden�die�geschetst�worden�niet�terecht�zijn.�Ook�in�het�kader�van�private�investeringen�in�het�onderwijs�vind�ik�het
een�gerechtvaardigde�keuze�dat�wij�lang�studerende�studenten�aanslaan�om�daarmee�investeringen�te�kunnen
doen�in�de�kwaliteit�van�het�onderwijs.�Dat�is�een�politieke�keuze.�Daar�mag�je�het�mee�oneens�zijn,�maar�ik�vind
het�een�goede�keuze.�In�een�democratisch�proces�moeten
mensen�die�het�niet�met�mij�of�anderen�eens�zijn�zich�kunnen�uiten.�Ik�wil�niet�moeilijk�doen�over�een�paar�bussen,
maar�dat�wil�niet�zeggen�dat�ik�het�met�hun�protest�eens
ben.�Protesteren�mag,�maar�de�inhoud�deel�ik�niet.
De�heer�Jasper�van�Dijk�(SP):
Voorzitter.�Er�zullen�hierna�hoogstwaarschijnlijk�nog�veel
meer�bussen�komen.�Ik�zal�de�staatssecretaris�dan�herinneren�aan�deze�uitspraak.�Zoals�u�al�met�een�knipoog�zei,
is�het�vrijdag�uw�verjaardagsfeestje,�dus�laten�we�proberen�zoveel�mogelijk�mensen�hier�naartoe�te�laten�komen!
We�wachten�inmiddels�al�een�tijdje�op�dit�vermaledijde
wetsvoorstel.�Eromheen�is�het�een�beetje�geheimzinnig.
Zo�zou�het�wetsvoorstel�teruggekomen�zijn�van�de�Raad
van�State.�De�staatssecretaris�wil�niet�ingaan�op�mijn�bezwaren,�omdat�dat�leidt�tot�perverse�prikkels,�tot�een�niveaudaling�en�meer�studentenuitval.�Mijn�vraag�is:�wanneer�krijgen�we�dat�wetsvoorstel�en�durft�u�al�iets�te�zeggen�over�die�bezwaren?
Staatssecretaris�Zijlstra:
Voorzitter.�Wij�hebben�het�advies�van�de�Raad�van�State�inderdaad�binnen.�U�kunt�dat�ook�lezen�op�de�website
van�de�Raad�van�State.�Wij�beraden�ons�op�dat�advies.�De
Raad�van�State�geeft�zoals�altijd�allerlei�adviezen�en�wij
bezien�of�ze�wel�of�niet�en�waarom�tot�een�wijziging�moeten�leiden.�Het�hoort�bij�een�ordentelijk�proces�om�de�reactie�op�de�adviezen�naar�de�Kamer�te�sturen�en�dat�zullen�we�ook�doen.�Dat�is�de�volgorde�die�wij�hanteren.�Wij
zullen�dus�keurig�melden�wat�wij�met�het�advies�van�de
Raad�van�State�gaan�doen.�Dit�nader�rapport�wordt�samen�met�het�wetsvoorstel�bij�de�Kamer�ingediend.�Om
september�2011�te�halen�moet�ik�die�stukken�in�februari
naar�de�Kamer�sturen.�Doe�ik�dat�niet,�dan�lukt�het�mij�zeker�niet�om�het�hele�proces�tijdig�af�te�ronden.�Er�zijn�dus
niet�zo�heel�veel�variabelen.
Impliciet�zegt�de�heer�Van�Dijk�dat�het�lang�duurt.�Het
tegendeel�lijkt�mij�waar:�het�wetsvoorstel�komt�met�gezwinde�spoed�naar�de�Kamer.�Het�kabinet�is�namelijk
maar�iets�meer�dan�100�dagen�bezig�op�het�moment�dat
het�wetsvoorstel�bij�de�Kamer�zal�liggen.�Ik�maak�vaart
om�snel�duidelijkheid�te�kunnen�scheppen.�Om�vaart�te
kunnen�maken�moeten�wij�de�aanloop�naar�het�wetsvoor-

Tweede�Kamer

Bezuinigingen�hoger�onderwijs

stel�echter�niet�verstoren�met�discussies�die�nog�niet�opportuun�zijn.
De�beraadslaging�wordt�geschorst.

De�voorzitter:
Daarmee�zijn�wij�gekomen�aan�het�einde�van�de�eerste
termijn�van�de�staatssecretaris.�Ik�stel�voor,�het�debat�vanmiddag�na�de�regeling�van�werkzaamheden�voort�te�zetten.�Gelet�op�het�feit�dat�er�in�het�spoeddebat�vrij�uitvoerig�aandacht�is�besteed�aan�het�onderwerp,�stel�ik�voor
om�bij�de�moties�het�kerstregime�te�volgen.�Dat�betekent
dat�er�alleen�moties�mogen�worden�ingediend.�Uiteraard
kunt�u�daar�straks�zelf�anders�over�beslissen.
De�heer�De�Rouwe�(CDA):
Voorzitter.�Ik�heb�op�zichzelf�geen�probleem�met�het�kerstregime,�ook�al�is�het�beter�om�bij�onduidelijkheid�te�kunnen�vragen�hoe�iets�precies�is�bedoeld.�Staat�u�wel�toe
dat�woordvoerders�die�geen�moties�willen�indienen,�in
tweede�termijn�ook�het�woord�voeren?�Staat�dat�er�los
van?
De�voorzitter:
Dat�staat�er�los�van.�Er�komt�een�tweede�termijn.�Ik�zit�de
vergadering�vanmiddag�niet�voor,�maar�laat�ik�toch�maar
voorstellen�dat�wij�een�spreektijd�van�anderhalve�minuut
per�fractie�hanteren.�Als�u�zich�beperkt�tot�die�anderhalve
minuut,�kunt�u�die�gebruiken�voor�een�tekst�dan�wel�voor
het�indienen�van�een�motie.�Ik�hoop�dat�u�zich�daarin�kunt
vinden.
De�vergadering�wordt�van�13.30�uur�tot�14.00�uur�geschorst.
Voorzitter:�Verbeet
De�voorzitter:
Op�de�tafel�van�de�Griffier�ligt�een�lijst�van�ingekomen
stukken.�Op�die�lijst�staan�voorstellen�voor�de�behandeling�van�deze�stukken.�Als�voor�het�einde�van�de�vergadering�daartegen�geen�bezwaar�is�gemaakt,�neem�ik�aan�dat
daarmee�wordt�ingestemd.

19 januari 2011
TK�41

41-2-30