Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 077

Drugbeleid

Nr. 394

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 mei 2017
Tijdens het Algemeen Overleg coffeeshopbeleid van 15 juni 2016
(Kamerstuk 24 077, nr. 374) heeft mijn ambtsvoorganger toegezegd uw
Kamer voorjaar 2017 te informeren over mogelijke scenario’s voor de
toekomst van het cannabisbeleid, die in een gezamenlijk traject van de
ministeries van Veiligheid en Justitie (VenJ) en Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS) zijn ontwikkeld. Met deze brief geef ik, mede namens de
Staatssecretaris van VWS, gestalte aan deze toezegging en ga ik in op de
reden voor het ontwikkelen van deze scenario’s, het gevolgde proces en
de kaders van dit traject.
Achtergrond
Het cannabisbeleid is reeds lange tijd onderwerp van maatschappelijk en
politiek debat. De motie Van Nispen/Kooiman (SP), waarin de regering
werd verzocht begin 2017 te komen met een voorstel om het landelijk
beleid rond softdrugs slimmer te reguleren (Kamerstuk 34 550 VI, nr. 40)
en de motie Van Tongeren (GroenLinks), waarin werd verzocht om
scenario’s uit te werken hoe de regulering of legalisering van cannabis
door het volgende kabinet zou kunnen worden vormgegeven (Kamerstuk
34 550 VI, nr. 68), ingediend tijdens de behandeling van de begroting van
Veiligheid en Justitie voor 2017 (Handelingen II 2016/17, nr. 30, item 7),
zijn door uw Kamer aangenomen (Handelingen II 2016/17, nr. 31, item 19).
Op 21 februari 2017 heeft de Tweede Kamer ingestemd met het initiatiefwetsvoorstel gesloten coffeeshopketen van het lid Bergkamp (D66)
(Kamerstuk 34 165; Handelingen II 2016/17, nr. 55, item 14). Het is nu aan
de Eerste Kamer om zich een oordeel over het wetsvoorstel te vormen.
In het debat over het cannabisbeleid spelen uiteenlopende aannames een
rol, bijvoorbeeld over de mogelijke effecten van een ander beleid op de
handhavingslasten. Er is voor gekozen om drie scenario’s te ontwikkelen
waarin verschillende mogelijke hoofdrichtingen voor een toekomstig
beleid zijn uitgewerkt, zodat op basis daarvan meer gefundeerd een
gesprek kan worden gevoerd. In een impactanalyse zijn de gevolgen van

kst-24077-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 394

1

deze scenario’s op de handhavingslasten in kaart gebracht. De scenario’s
en de impactanalyse vindt u in de bijlagen.
Algemene uitgangspunten
Het scenariotraject betreft een ambtelijke exercitie waarin drie mogelijke
richtingen zijn verkend. Daarbij is door experts uit de uitvoeringspraktijk
en medewerkers van onze beide ministeries, puur op basis van ieders
inhoudelijke expertise en los van politieke implicaties of beleidswensen,
bekeken wat per variant nodig is en hoe dat praktisch gerealiseerd kan
worden. De scenario’s zijn nadrukkelijk geen beleidsvoorstellen. Het zijn
«waardevrije», feitelijke scenario’s die zijn uitgewerkt langs drie hoofdrichtingen, ten behoeve van een eerste inschatting van de effecten van
mogelijk nieuw beleid op de handhaving. De drie scenario’s beslaan het
hele spectrum van het reguleren tot het volledig verbieden van cannabis.
De scenario’s zijn opgesteld om zo onderscheidend mogelijk van elkaar te
zijn:
A. Een volledig gereguleerde cannabisketen van teelt tot verkoop. Binnen
dit scenario is een tweetal varianten uitgewerkt:
1. Verkoop via coffeeshops
2. Uitbreiding van de verkoop tot 18+ verkooppunten
B. Uitbreiding van het huidige gedoogbeleid naar de teelt ter bevoorrading van de coffeeshops.
C. Een verbod op de verkoop via coffeeshops, naast het bestaande
verbod op de teelt van cannabis.
Doel van de scenario’s is een eerste inzicht te geven in de mogelijke
praktische gevolgen van een andere inrichting van de cannabisketen. In
de discussie over mogelijke aanpassingen van het cannabisbeleid speelt
de nationaal- en internationaalrechtelijke juridische context een belangrijke rol. Deze discussie is bij het uitwerken van de nu gepresenteerde drie
scenario’s tijdelijk «buiten haken» geplaatst, om ruimte te maken voor het
verkennen van de praktische consequenties en uitvoeringsmodaliteiten
die bij elk van deze scenario’s aan de orde zijn. Indien een toekomstig
kabinet de keuze maakt voor een nieuwe richting in het cannabisbeleid,
komt de vraag uiteraard terug hoe het gekozen scenario juridisch
uitgewerkt kan worden en of en hoe het in het licht van internationaalrechtelijke verplichtingen kan worden verwezenlijkt.
Het Trimbos-instituut doet in opdracht van het Ministerie van VWS
onderzoek naar de manieren waarop in de verschillende staten van de
Verenigde Staten de regulering van cannabis is vormgegeven en de
ervaringen daarmee. Daarbij wordt speciaal gekeken naar welke maatregelen zijn genomen ter bescherming van de volksgezondheid en of de
veranderde cannabiswetgeving de volksgezondheid aantoonbaar, in
positieve of negatieve zin, heeft beïnvloed. Zodra het rapport klaar is
zullen wij dat uw Kamer toesturen.
Proces: brede consultatie van experts
Het ontwikkelen en laten doorrekenen van de scenario’s is een
gezamenlijk traject van de ministeries van VenJ en VWS. Het uitwerken
van de scenario’s en het bepalen van de effecten op de handhavingslasten
is gebaseerd op uitgebreide consultaties van medewerkers van politie,
Openbaar Ministerie, gemeenten, Belastingdienst, Nederlandse Voedselen Warenautoriteit, Inspectie voor de Gezondheidszorg en het Bureau
Medicinale Cannabis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 394

2

Resultaten impactanalyse handhavingslasten
•

•

•

•

Voor scenario A (regulering) worden, afhankelijk van de keuze voor
variant A1 of A2 en meer of minder intensief toezicht, de structurele
handhavingskosten tussen de 1 en 10 miljoen euro hoger ingeschat
dan in de huidige situatie. Het uitgangspunt van een gesloten systeem,
waarbij er geen gereguleerd geteelde cannabis «weglekt» naar de
illegale markt, is in dit scenario cruciaal.
Voor scenario B (uitbreiden gedogen naar teelt) geldt dat er dermate
grote onduidelijkheid is over de uitwerking in de praktijk dat de
gevolgen onzeker zijn en slechts in kwalitatieve zin beschreven kunnen
worden.1 Deze onduidelijkheid is deels het gevolg van het uitgangspunt dat er bij dit gedoogscenario geen sprake kan zijn van nieuwe
wet- of regelgeving en dat slechts de Aanwijzing Opiumwet van het
OM wordt uitgebreid.
Bij scenario C (verbieden) is een toename van illegale straathandel te
verwachten. Als ervoor gekozen wordt om als flankerend beleid de
toegenomen illegale straathandel aan te pakken, betekent dit zowel
extra werklast voor de bestuurlijke als de strafrechtelijke keten. De
extra capaciteitsbehoefte die dit met zich meebrengt, is onder meer
afhankelijk van politieke keuzes en beschikbare capaciteit. In het
rapport is een rekenvoorbeeld gegeven om een indicatie te geven van
de mogelijke orde van grootte van deze extra capaciteitsinzet.
In geen van de scenario’s wordt het waarschijnlijk geacht dat de
illegale teelt noemenswaardig zal afnemen. Handhaving, opsporing en
vervolging daarop zal dus nodig blijven.

Voor een uitgebreide beschrijving van de scenario’s en de resultaten van
de impactanalyse verwijs ik u naar de bijlagen bij deze brief2.
Het ontwikkelen van de diverse scenario’s heeft bijgedragen aan het
vergroten van het inzicht in de praktische gevolgen van keuzes in het
cannabisbeleid. Tegelijkertijd is gebleken dat het in kaart brengen van
mogelijke gevolgen een aantal inherente onzekerheden met zich
meebrengt. Zowel de verkregen inzichten als het expliciteren van de
onzekerheden zijn behulpzaam bij het ontwikkelen van nieuw beleid.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

1

Hier is voor gekozen om een duidelijk onderscheid te behouden met scenario A. Een gedoogconstructie waarbij wel nieuwe wet- of regelgeving wordt gecreëerd zal qua gevolgen meer
overeenkomen met scenario A.
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 077, nr. 394

3