Bijlage 4 –Nota aan SJenV en MJenV Inzet
staatsnoodrecht ter opvang van ontheemden
uit Oekraïne. (bestuurlijk stuk)
Ontvangen op: 21 maart 2022
Geaccordeerd op: 30 maart 2022

de Minister van Justitie en Veiligheid
de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.rijksoverheid.nl/jenv
Contactpersoon
T

Inzet staatsnoodrecht ter opvang van ontheemden uit
Oekraïne
1. Aanleiding
In de MCCb van 9 maart 2022 is besloten dat voorbereidingen moeten worden
getroffen om zo nodig het staatsnoodrecht in te zetten om de opvang van
ontheemden uit Oekraïne lokaal, bij de burgemeesters, te beleggen. Ook moet de
bevoegdheid tot het vorderen van het gebruik van onderkomens worden
voorbereid. Daarvan moet gebruik worden gemaakt van de Wet verplaatsing
bevolking en de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag. Ter uitvoering
daarvan zijn twee kb’s opgesteld.

Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961
Bijlagen
6

Op 28 maart jl. is met u over deze voorbereiding en de noodzakelijkheid van het
staatsnoodrecht gesproken. De onderhavige notitie is daarop aangepast.
2. Geadviseerde besluiten
Instemmen met agendering in de ICCb en MCCb van 30 maart 2022 van het
koninklijk besluit tot inwerkingstelling van de artikelen 2c en 4 van de Wet
verplaatsing bevolking, met als gevraagde beslissing instemming met de
voordracht daarvan door de Minister-President en inwerkingtreding op vrijdag 1
april 2022.
3. Samenvatting
Op verzoek van de MCCb zijn twee koninklijke besluiten voorbereid:
1. Met het eerste koninklijk besluit krijgen burgemeesters de wettelijke taak om
zorg te dragen voor de opvang, waaronder begrepen de huisvesting en
verzorging en de registratie, van ontheemden uit Oekraïne. Dit Kb treedt
direct na publicatie daarvan in het Staatsblad in werking.
2. Met het tweede koninklijk besluit krijgen burgemeesters de bevoegdheid het
gebruik van panden te vorderen, ten behoeve van voormelde opvangtaak.
Ook krijgt de Minister van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om deze
vorderingsbevoegdheid aan zich te trekken of hier een ander orgaan mee te
belasten (bijvoorbeeld de voorzitters van de veiligheidsregio’s). De activering
van dit tweede kb, met de vorderingsbevoegdheid, is op dit moment nog niet
te rechtvaardigen. Dit Kb wordt dan ook nog niet aan de MCCb voorgelegd.
Voor beide Kb’s blijft het belangrijkste aandachtspunt dat de keuze voor het
staatsnoodrecht de burgemeesters belast met de opvang van deze groep, terwijl
we reeds een opvangorganisatie met wettelijke taken hebben (COA). Dat brengt
risico’s met zich (zie 5). Als ervoor wordt gekozen één of beide van deze kb’s in
werking te laten treden, moet bovendien onverwijld een wetsvoorstel tot
voortduring bij de Tweede Kamer worden ingediend. In dat geval wordt met AZ
bezien op welke wijze dit wetsvoorstel zo spoedig mogelijk aan de Raad van State
kan worden voorgelegd.

Pagina 1 van 7

Deze nota en de beide kb’s zijn afgestemd met BZK, omdat deze inzet van het
noodrecht gemeenten belast met de opvang van ontheemden uit Oekraïne. De
voorbereiding van de inwerkingtreding van staatsnoodrecht is echter een JenVaangelegenheid. De feitelijke voordracht van een Kb gebeurt vervolgens door de
Minister-President.
4.

Toelichting

4.1 Tijdpad en eerdere besluitvorming
Op de dag van de inval van Rusland in Oekraïne is een analyse gemaakt van
de verwachte vluchtelingenstroom.
Als uitgangspunt is aan het begin van de oorlog genomen de Nederlandse
overheid deze ontheemden ruimhartig wil opvangen en niet het asielproces in
wil dwingen om voorzieningen te krijgen. Aangezien op Europees niveau de
Richtlijn tijdelijke bescherming nog niet in werking was getreden, hoefden
ontheemden uit Oekraïne (op dat moment) nog niet als asielzoeker te worden
aangemerkt als zij geen asiel hadden aangevraagd. Voor deze bijzondere
situatie is daarom ook gezocht naar een bijzondere oplossing. Hierdoor leek
het COA – ook gezien de grote capacitaire tekorten daar – niet de partij om
deze groep op te vangen.
Bovendien werd verwacht dat de groep van ontheemden uit Oekraine van
zeer grote omvang was en dat daarmee sprake zou zijn van een
buitengewone omstandigheid dat in zeer korte termijn er veel opvanglocaties
voor deze mensen verspreid over het land zouden moeten worden
gerealiseerd.
Daarom zijn gemeenten gevraagd deze taak op zich te nemen. Vervolgens
zijn burgemeesters vrijwillig van start gegaan met het realiseren en
exploiteren van opvang van ontheemden uit de Oekraïne, vooruitlopend op
een formele taak.
In het weekend van 5 en 6 maart jl. is inzichtelijk gemaakt welke juridische
instrumenten konden worden ingezet om deze taak te formaliseren. Ook is
bezien of het mogelijk is het gebruik van panden te vorderen.
Uitgaande van de wens om burgemeesters op korte termijn een wettelijke
taak te geven, is uitgezocht of we, net als in COVID-periode, gebruik zouden
moeten maken van ad hoc wetgeving of staatsnoodrecht. Analyse wees uit
dat gebruik van staatsnoodrecht in deze situatie de beste route leek, omdat
dat activering van noodrecht een snellere wijze leek dan het maken van
tijdelijke wetgeving. Op 6 maart heeft de SG hiermee per e-mail ingestemd.
Op 7 maart jl. is in het Veiligheidsberaad over de opvang van ontheemden uit
Oekraïne gesproken en is de voorzitters van de veiligheidsregio’s gevraagd dit
te coördineren. De voorzitters zijn met deze opdracht aan de slag gegaan,
maar hebben opgemerkt dat ze dit wel geformaliseerd willen krijgen. In latere
bijeenkomsten van het Veiligheidsberaad is deze oproep herhaald.
In de brief van 8 maart 2022 is aan de Tweede Kamer medegedeeld dat nu er
sprake is van een landelijke crisis (en daarmee ook een crisis van meer dan
plaatselijke betekenis), de voorzitters van de veiligheidsregio’s hierin op
grond van de Wet veiligheidsregio’s (artikel 39 Wvr) een coördinerende rol
binnen hun veiligheidsregio vervullen.
Tevens is in deze brief aangekondigd dat het kabinet voornemens is om – als
er sprake is van buitengewone omstandigheden vanwege een zeer grote
toestroom van vluchtelingen uit Oekraïne – noodrecht in te zetten. Ook is
aangekondigd dat het kabinet alvast onderzoekt welke bepalingen daartoe
geschikt zijn.
Op 8 maart jl. is de inzet van noodrecht besproken in de RVI.
In de MCCb van 9 maart jl. is over de inzet van het noodrecht gesproken.
Uitgaande van de wens om de taak voor opvang bij burgemeesters te
beleggen is daartoe door DWJZ een hoofdlijnennotitie aangeleverd over de
mogelijke inzet van het noodrecht.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

Pagina 2 van 7

-

-

-

Deze notitie is niet als zodanig in de MCCb van 9 maart jl. beland, maar is
door de NCTV samengevat op een sheet voor de MCCb.
Het MCCb heeft vervolgens gevraagd om voorbereidingen te treffen om,
middels het staatsnoodrecht, de opvang van ontheemden uit Oekraïne lokaal,
bij de burgemeesters, te beleggen. Ook moet de bevoegdheid tot het
vorderen van onderkomens worden voorbereid.
Er is dus in de MCCb nog geen besluit genomen over de daadwerkelijke
inwerkingtreding van het staatsnoodrecht.
Daarna zijn door DWJZ alvast twee concept Kb’s opgesteld. Deze zijn u bij
nota van 21 maart jl. aangeboden.
Met de VNG vinden nog gesprekken plaats over de ministeriële
regeling en de precieze uitwerking van de taak van burgemeesters om
opvang te bieden.
Inmiddels heeft SJenV in de Tweede Kamer uitgesproken dat de
vorderingsbevoegdheid niet aan de orde is tot (in elk geval) 50.000
ontheemden.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

4.2 Inhoud
Zowel de Wet verplaatsing bevolking (hierna: Wvb) als de Wet buitengewone
bevoegdheden burgerlijk gezag (hierna: Wbbbg) voorziet in de mogelijkheid om,
wanneer buitengewone omstandigheden dit noodzakelijk maken, bepaalde
bevoegdheden toe te kennen aan het openbaar gezag.
Volgens de systematiek van staatsnoodwetgeving moeten de relevante
bepalingen uit de Wvb en de Wbbbg eerst in werking worden gesteld, voordat ze
kunnen worden toegepast.1 Dat gebeurt bij koninklijk besluit, op voordracht van
de Minister-President. Op het moment van inwerkingstelling moeten er
buitengewone omstandigheden zijn. De civiele rechter kan dit toetsen.
Staatsnoodwetgeving kan daarom niet ‘zekerheidshalve’ geactiveerd worden. Dat
is ook niet nodig: als de feitelijke ontwikkelingen daartoe nopen kan het
staatsnoodrecht op zeer korte termijn, binnen enkele dagen, in werking worden
gesteld.
Onverwijld na de activatie van een dergelijke bevoegdheid moet een wetsvoorstel
worden ingediend (‘voortduringswet’), zodat de Tweede en Eerste Kamer (en de
Raad van State) zich kunnen uitspreken over deze inzet van het staatsnoodrecht.
Dit wetsvoorstel volgt het gebruikelijke proces maar wordt wel zéér voortvarend
behandeld (vergelijk: avondklok).
4.3 Koninklijk besluit taak burgemeesters
Op dit moment handelen de burgemeesters niet in medebewind: zij werken
vrijwillig mee om de benodigde opvang te realiseren. Door de inwerkingstelling
van de artikelen 2c en 4 van de Wvb verandert dit: zij krijgen de wettelijke taak
en daarmee de verplichting om zorg te dragen voor de opvang, waaronder
begrepen de huisvesting en verzorging en de registratie, van ontheemden uit
Oekraïne. Daarnaast wordt aan hen via ministeriele regeling richtlijnen gegeven
hoe zij deze taak uit dienen te voeren.
Het belangrijkste aandachtspunt blijft de bestuurlijke en politieke onderbouwing
van de buitengewone omstandigheden die nopen tot activering van het
staatsnoodrecht waardoor burgemeesters worden belast met deze opvang. In de
reguliere situatie is immers het COA verantwoordelijk voor de opvang van
asielzoekers. Zoals met u besproken is er aanleiding deze bevoegdheid nu te
activeren omdat:

De bepalingen uit de Wbbbg moeten ook nog in werking treden. Dat wordt in hetzelfde kb
geregeld.
1

Pagina 3 van 7






burgemeesters formeel deze taak niet hebben, en de opvang daarom
vrijwillig organiseren, maar hebben aangegeven een wettelijke grondslag
nodig te hebben om dit te (blijven) doen als de vrijwillige medewerking,
bijvoorbeeld in de gemeenteraad, op weerstand stuit;
met het noodrecht wordt verzekerd dat de opvang van ontheemden uit
Oekraïne door burgemeesters geschiedt en niet door het COA, dat hiertoe
feitelijk niet in staat is;
door het kb met bijbehorende ministeriële regeling wordt verzekerd dat
het voorzieningenniveau in de opvang van ontheemden uit Oekraïne door
de burgemeesters van gelijk niveau is als voor asielzoekers (uit andere
landen) die door het COA worden opgevangen.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

Ministeriële regeling
Artikel 4, tweede lid, van de Wvb maakt het mogelijk dat de Minister van Justitie
en Veiligheid richtlijnen (algemeen) of aanwijzingen (tot een enkele
burgemeester) geeft met betrekking tot deze taak. Daartoe is door DGM een
ministeriële regeling opgesteld: de Regeling opvang ontheemden Oekraïne.
Daarin is afgebakend ten aanzien van welke groep de burgemeester deze taak
heeft en worden vereisten gegeven ten aanzien van de huisvesting en verzorging
van deze doelgroep. De verstrekkingen aan ontheemden uit Oekraïne dienen op
grond van Europeesrechtelijke regels gelijk te zijn aan de voorzieningen zoals die
door het COA worden geboden. Basis van deze Regeling opvang ontheemden
Oekraïne is de Regeling Verstrekkingen Asielzoekers (RVA), zoals deze geldt voor
het COA, zodat ontheemden uit Oekraïne tenminste kwalitatief dezelfde
voorzieningen ontvangen als bewoners van het COA. Het gaat hierbij om
kwaliteitseisen aan de opvanglocaties, maar ook om eisen aan de verzorging zoals
eet- en leefgeld, recreatieve en educatieve activiteiten, leerplicht etc.
Volledigheidshalve: met dit kb en de bijbehorende ministeriele regeling wordt een
taak belegd bij de burgemeesters. Hierin wordt geen taak gelegd bij
onderwijsinstellingen of zorginstellingen: daarvoor biedt de Wvb geen grondslag.
Hier wordt door VWS een andere financieringsmethodiek voor ingericht. OCW
werkt uit hoe onderwijs aan ontheemden uit Oekraïne vorm kan krijgen. Binnen
de beleidsvorming voor de opvang van ontheemden uit Oekraïne wordt dit door
JenV samen met de collega’s van OCW en VWS uitgewerkt.
In de nota van DGM bij deze regeling wordt ingegaan op uw vraag of dit
totaalpakket van regelingen en verstrekkingen (JenV + andere departementen
gezamenlijk) ten minste gelijk is aan de verstrekkingen van het COA aan andere
asielzoekers. Zoals met u besproken is het immers noodzakelijk dat de opvang en
verstrekkingen van de gemeenten ten minste gelijk is aan de opvang en
verstrekkingen die het COA zou bieden (zie ook 4.5). De regeling en de
bijbehorende nota wordt u via een separate lijn van DGM aangeboden.
4.4 Koninklijk besluit vorderingsbevoegdheid
Het tweede koninklijk besluit activeert de bevoegdheid van burgemeesters om het
gebruik van panden te vorderen, ten behoeve van hun wettelijke taak om zorg te
dragen voor de opvang. Dit gebeurt door artikel 7 van de Wet verplaatsing
bevolking in werking te stellen. De Minister van Justitie en Veiligheid kan nadere
regels geven over de manier waarop burgemeesters deze bevoegdheid toepassen.
Daartoe is door DGM samen met DGPenV een ministeriële regeling opgesteld,
waarin in elk geval wordt uitgesloten dat het gebruik van gebouwen en panden
die feitelijk bewoond zijn.
Bovendien kan ervoor worden gekozen ook artikel 7 van de Wbbbg in werking te
stellen. Daardoor krijgt de Minister van Justitie en Veiligheid de bevoegdheid om
deze vorderingsbevoegdheid aan zich te trekken, of een ander orgaan hiermee te

Pagina 4 van 7

belasten (zoals de voorzitters van de veiligheidsregio’s). Dit vergt dan een
afzonderlijk besluit van de minister. Op het moment dat tot inwerkingstelling van
de vorderingsbevoegdheid wordt besloten, kan ook worden bezien of het
noodzakelijk is deze bevoegdheid bij een ander dan de burgemeester te beleggen,
en dus dit artikel 7 van de Wbbbg in werking te stellen.
Afwegingskader vorderingsbevoegdheid
De inwerkingstelling van deze vorderingsbevoegdheid gebeurt bij koninklijk
besluit, op voordracht van de Minister-President. De feitelijke voorbereiding
daarvan gebeurt door MJenV. Het is ook MJenV die de afweging maakt of er
buitengewone omstandigheden zijn die de inwerkingstelling van de
vorderingsbevoegdheid noodzakelijk maken. De activering van de
vorderingsbevoegdheid grijpt in op grondrechten en kan alleen aan de
orde zijn indien dat subsidiair en proportioneel is. Het is dus een ultimum
remedium. Het aanwenden van een vorderingsbevoegdheid zal niet
proportioneel zijn als het om plaatselijke problemen gaat: het is moeilijk te
rechtvaardigen dat de burgemeester in Groningen vordert, terwijl in Zeeland nog
plekken over zijn.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

Bij de afweging of de inwerkingstelling noodzakelijk is, zal de input van de
burgemeesters en daarmee het Veiligheidsberaad van groot belang zijn: op basis
daarvan moet MJenV ervan overtuigd zijn dat de burgemeesters geen enkele
andere mogelijkheid hebben om in de benodigde opvang te voorzien dan door
vordering van het gebruik van panden. De burgemeesters moeten dus het
maximale hebben gedaan om binnen hun huidige bevoegdheden opvangruimte te
realiseren. Er moeten bovendien geen andere, minder verstrekkende
mogelijkheden zijn om in de benodigde ruimte te voorzien, bijvoorbeeld door als
Rijk panden ter beschikking te stellen of door ontheemden beter over Nederland
te spreiden door andere, minder ingrijpende bepalingen uit het staatsnoodrecht in
werking te stellen.2
Aan deze voorwaarden is op dit moment niet voldaan. Het is daarom niet
aangewezen dit koninklijk besluit in werking te laten treden. Op dit moment zit de
bottleneck van de opvang immers (nog) niet in de beschikbaarheid van plekken of
de bereidwilligheid van beheerders en eigenaren om mee te werken. Er is ook nog
geen situatie waarin de beschikbare opvangplekken in geheel Nederland het
maximum van hun capaciteit hebben bereikt bij vrijwillige spreiding door de
burgemeesters of na activering van de noodbevoegdheid om verplaatsing van de
bevolking te gelasten, en er tegelijkertijd nog steeds grote aantallen ontheemden
Nederland binnenkomen.
Als de feitelijke ontwikkelingen daartoe nopen (en dus aan de wettelijke
toepassingsvoorwaarden is voldaan), kan deze bevoegdheid alsnog op zeer korte
termijn in werking worden gesteld.
Aanvullend wetsvoorstel vereist
Als het Kb vorderingsbevoegdheid in werking treedt, is een wetsvoorstel vereist
dat de Wbv op twee punten wijzigt:
 Rechtsbescherming. Een rechthebbende (bijv. de eigenaar) van een pand
kan tegen zowel een vordering als tegen de vergoeding die hem daartoe
wordt toegekend een rechtsmiddel instellen. De Wvb dateert uit 1952 en
kent alleen beroep bij een door gedeputeerde staten ingestelde commissie,
Mocht de huidige vrijwillige spreiding van ontheemden niet of onvoldoende tot stand
komen, kunnen de artikelen 2a en 2b van de Wvb in werking worden gesteld, waarmee
ontheemden in het belang van hun veiligheid door het Rijk gelast kunnen worden zich te
verplaatsen (artikel 2a) en kunnen de burgemeesters krachtens algemene of bijzondere
machtiging van het Rijk deze verplaatsing gelasten (artikel 2b).
2

Pagina 5 van 7



en dus niet bij een onafhankelijke rechterlijke instantie. Daarom moeten de
betreffende bepalingen uit de Wvb worden gewijzigd, zodanig dat in
adequate rechtsbescherming is voorzien;
Kostenvergoeding. Uitgangspunt is dat het Rijk de kosten die door
gemeenten worden gemaakt, integraal zal vergoeden. De Wvb kent echter
een eigen systeem van kostenvergoeding, dat inmiddels is achterhaald door
zowel de Financiële- verhoudingswet als de Gemeentewet. Ook op dit punt
zal de Wvb moeten worden gewijzigd.

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

Bezien wordt of het mogelijk is deze onderdelen onder te brengen in de
voortduringswet. Dat lijkt verdedigbaar, maar het is niet uitgesloten dat de Raad
van State daar bezwaren tegen heeft. Als dat het geval blijkt, is een afzonderlijk
wetsvoorstel noodzakelijk.
4.5 Samenloop van de Wet COA en het staatsnoodrecht
Met het onder 4.3 beschreven koninklijk besluit krijgen burgemeesters de
wettelijke taak te voorzien in de opvang van ontheemden uit Oekraïne. De
Richtlijn Tijdelijke bescherming is zo geïmplementeerd dat naar aanleiding van
een asielaanvraag wordt beoordeeld of een uit de Oekraïne gevluchte persoon
aanspraak kan maken op bescherming op grond van de Richtlijn.
Het actuele Europese asielrecht stelt nauwelijks eisen aan de indiening van een
asielaanvraag. Mogelijk is de melding bij een gemeente al voldoende om een
ontheemde uit Oekraïne als asielzoeker aan te merken of moet worden
aangenomen dat de betrokkene op zeer korte termijn in de gelegenheid moet
worden gesteld een aanvraag in te dienen. Er moet dan ook rekening mee worden
gehouden dat vrijwel de gehele groep als asielzoeker moet worden aangemerkt.
Op basis van de Wet COA is dan het COA, en niet de burgemeester, belast met de
opvang van asielzoekers. Daarom is bezien of het noodzakelijk is de Wet COA te
wijzigen, om te voorkomen dat zowel de burgemeester als het COA belast is met
de taak in opvang te voorzien voor ontheemden uit Oekraïne. In een DG-overleg
van 18 maart is daarom besloten dat de Wet COA op dit moment niet wordt
gewijzigd, gezien de benodigde snelheid en omdat er een pragmatische oplossing
denkbaar is.
Juridisch lijken er immers geen belemmeringen te zijn om de asielaanvraag op
eenvoudige wijze, zo nodig vanuit het verblijf bij de gemeente, in te dienen of een
eerdere registratie bij de gemeente als zodanig aan te merken en zo nodig te
vervolmaken. Daarmee wordt de Richtlijn Tijdelijke Bescherming geactiveerd en is
duidelijk wat de status is van de betrokken vreemdelingen (rechtmatig verblijf op
grond van artikel 8f van de Vreemdelingenwet 2000). Het feitelijk behandelen van
deze asielaanvraag kan vervolgens door de IND gebeuren. Dat is echter pas aan
de orde als de tijdelijke bescherming is afgelopen. Bij de huidige stand van zaken
is dat na een jaar, tenzij de Europese Unie deze bescherming verlengt (dat kan
met twee keer zes maanden, met daarna een optie tot verdere verlenging) of
eerder beëindigt. Uit de Vw 2000 (artikel 43a) vloeit voort dat de beslistermijnen
dan pas weer gaan lopen. Aan de verplichtingen van het COA om opvang te
bieden wordt dan feitelijk voldaan door de inspanningen van gemeenten.
Voor deze pragmatische oplossing is daarom van belang dat de opvang door de
gemeenten ten minste gelijk is aan de opvang die het COA zou moeten bieden.
Als dat in de praktijk anders is, bestaat nog steeds het risico dat ontheemden zich
tot de COA wenden, in plaats van tot gemeenten. Er bestaat dan een risico dat die
aanspraak door de rechter wordt gehonoreerd, al lijkt dat risico klein omdat
duidelijk is dat het COA die opvang niet kan bieden. Datzelfde geldt voor
bezwaren van omwonenden tegen gemeentelijke opvang; opvang zal ergens
moeten worden geboden, of dat nu door gemeenten of het COA gebeurt.
Pagina 6 van 7

Helemaal wegnemen van dat risico is niet mogelijk. Alleen een wijziging van de
Wet COA kan dit risico ondervangen. Dat vergt een wetstraject dat uiteraard meer
tijd kost dan de inwerkingstelling van het noodrecht.
5. Risico’s
De aanwending van staatsnoodrecht is slechts mogelijk in geval van
buitengewone omstandigheden. De inzet van staatsnoodrecht moet bovendien
proportioneel en subsidiair zijn. Op het moment dat het staatsnoodrecht wordt
geactiveerd, moet er daarom sprake zijn van in zekere zin onvoorziene
omstandigheden, waarop geen andere (minder ingrijpende) mogelijkheden
bestaan om deze omstandigheden het hoofd te bieden. De civiele rechter kan dit
toetsen (vergelijk: avondklok).

Directie Wetgeving en
Juridische Zaken
Sector Staats- en
Bestuursrecht
Datum
21 maart 2022
Ons kenmerk
3987961

Het belangrijkste aandachtspunt blijft de consequentie dat met de keuze voor het
activeren van het staatsnoodrecht de burgemeesters worden belast met de
opvang van deze groep, terwijl normaliter het COA met deze taak is belast. Dat
vergt dat wordt uitgelegd welke buitengewone omstandigheden maken dat het
COA, dat nu juist is opgericht voor de opvang van asielzoekers, deze taak niet zal
kunnen uitvoeren t.a.v. tijdelijk ontheemden uit Oekraïne. De noodzaak tot
inwerkingstelling van het eerste kb (de opvangtaak) is dan ook veeleer gelegen in
het feit dat de toestroom van ontheemden zo groot is dat dit als buitengewoon
kan worden aangemerkt, en dat het COA niet met deze taak kan worden belast
omdat de capaciteit er feitelijk niet is. Dit uitvoeringsprobleem wordt aangemerkt
als een buitengewone omstandigheid die inzet van het staatsnoodrecht
rechtvaardigt. De verwachting is dat met name de Raad van State kritisch op dit
uitvoeringsargument zal zijn.
Ten aanzien van het tweede kb, de vorderingsbevoegdheid, geldt dat de
inwerkingstelling daarvan op dit moment in elk geval nog niet proportioneel is.
Daarom is het advies de vorderingsbevoegdheid pas in werking te stellen als dit
daadwerkelijk in de praktijk nodig is, en niet ‘uit voorzorg’.
Risico’s (alsnog) wijziging wet COA
Voornoemde risico’s – de kwetsbaarheid van de motivering waarom de
burgemeester beter tot opvang van tijdelijk ontheemden geëquipeerd is dan het
COA en de bereidheid van burgemeesters om opvang te blijven bieden, bestaan
ook als alsnog voor een wijziging van de Wet COA wordt gekozen. Daarbij zal de
bereidheid van burgemeesters om niet alleen in een ‘noodsituatie’ tijdelijk opvang
te bieden, maar zo lang het Raadsbesluit tijdelijk ontheemden van kracht is,
mogelijk extra op de proef worden gesteld.
6. Afstemming
Deze nota is afgestemd met DGPenV, NCTV, DGM en BZK.
7. Communicatie
DCOM is op de hoogte.
8.

Bijlagen
1. Koninklijk besluit artikel 4 Wvb;
2. Koninklijk besluit artikel 7 Wvb en Wbbbg;
3. Notitie rechtsbescherming Wvb;
4. Factsheet hoofdlijnen staatsnoodrecht;
5. Factsheet proces voortduringswet
6. Achtergrond vormgeving opvang ontheemden.

Informatie die zich niet leent voor openbaarmaking
-

Pagina 7 van 7