Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 A

Vaststelling van de begrotingsstaat van het
Infrastructuurfonds voor het jaar 2017

Nr. 19

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 november 2016
In onze brief van 14 oktober (Kamerstuk 34 550 A, nr. 9) waarin wij u de
uitkomsten van de Bestuurlijke Overleggen MIRT (BO MIRT) hebben
gemeld, hebben wij deze brief aangekondigd. Met deze brief bieden wij u
de geactualiseerde MIRT-spelregels aan. We gaan daarnaast in op (de
voortgang van) een aantal toezeggingen en moties en andere voor het
MIRT relevante zaken.
MIRT-spelregels
In de bijlage treft u de geactualiseerde «Spelregels van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport», de MIRT-spelregels1. Deze
vervangen de spelregels, die in werking traden op 1 januari 2012
(Kamerstuk 33 000 A, nr. 20). De reden van de actualisatie is het opnemen
en doorvertalen van de keuzes die zijn gemaakt over de nieuwe Werkwijze
MIRT (Kamerstuk 34 000 A, nr. 15) en de gekozen inzet van het kabinet
naar aanleiding van het Interdepartementaal Beleidsonderzoek «Flexibiliteit in de infrastructurele planning» (Kamerstuk 34 550 A, nr. 5). De
voorliggende Spelregels MIRT zijn een uitwerking van deze beleidswijzigingen.
De essentie van de Spelregels MIRT: de drie fasen, de vier bestuurlijke
beslismomenten en de rol van kabinet en Kamer blijft ongewijzigd.
De provincies, het IPO, VNG, de Vervoerregio’s en Unie van Waterschappen zijn betrokken geweest bij de actualisatie van deze Spelregels
MIRT. Met het IPO is afgesproken om na 2 jaar met een evaluatie van deze
spelregels te beginnen.

1

kst-34550-A-19
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

1

Belangrijkste veranderingen in de spelregels
De belangrijkste wijzigingen die voortkomen uit de keuzes die in het kader
van de nieuwe werkwijze MIRT en de kabinetsreactie op het Interdepartementaal Beleidsonderzoek «Flexibiliteit in de infrastructurele planning»
zijn:
• Breed verkennen vanuit de opgave:
Als een (gebiedsgerichte of thematische) opgave, scope en de
betrokken partijen nog onvoldoende helder zijn, kan een MIRT
Onderzoek worden ingezet om dit helder in kaart te brengen.
In de MIRT Verkenning wordt een opgave breed onderzocht, geanalyseerd en een inzichtelijke afweging gemaakt met als doel om tot een
slimme, duurzame en klimaatbestendige oplossingen te komen.
Door een meer zuivere toepassing van «MIRT Verkenning» en «MIRT
Onderzoek» zal als gevolg hiervan in de toekomst minder gebruik
worden gemaakt van het instrument «MIRT Onderzoek».
• 75% Zicht op financiering
Voor alle nieuw te starten MIRT Verkenningen waarover thans nog
geen bestuurlijke afspraken zijn vastgelegd en waarvoor in de
ontwerpbegroting 2017 nog geen budget is gereserveerd, geldt dat bij
de Startbeslissing zicht moet zijn op 75% financiering. Bij de Voorkeursbeslissing moet de financiering inclusief de mogelijke cofinanciering duidelijk zijn. Niet alle opgestarte MIRT Verkenningen zullen door
kunnen gaan naar de Planuitwerking. Daarover wordt elk jaar in het
MIRT-proces met de regio’s en de Tweede Kamer een afweging in
gemaakt.
• Adaptief programmeren
Een adaptieve programma aanpak is nodig als er onzekerheden zijn of
als de uitvoering op de lange termijn is gepland (meer dan 10 jaar
vanaf de Voorkeursbeslissing). Dit houdt in dat slim wordt omgegaan
met onzekerheden en kansen, door deze te onderkennen en transparant mee te nemen in de besluitvorming. Zo kan worden meebewogen
met ontwikkelingen.
• Korte termijn maatregelen
Voor mobiliteitsopgaven wordt het middels een wetswijziging mogelijk
gemaakt om maatregelen die niet alleen klassieke infrastructuur
betreffen maar wel direct bijdragen aan de doelmatigheid en doeltreffendheid van investeringen in infrastructuur (Beter Benutten maatregelen zoals inzetten op slimme mobiliteitsoplossingen bijvoorbeeld
spitsmijden, stimuleren van andere modaliteiten, aanbieden van
ICT-informatie voor reizigers en/of weggebruikers) mede te bekostigen
uit het Infrafonds. Hiermee zal de werkwijze zoals ontwikkeld met korte
termijn maatregelen in de MIRT-spelregels worden verankerd.
• Duurzaamheid gekoppeld aan MIRT-opgaven
MIRT-opgaven kunnen waar dat wenselijk is gekoppeld worden aan
opgaven voor duurzaamheid. In MIRT Onderzoeken kan duurzaamheid
als onderdeel van de scope van een verkenning worden bekeken.
Duurzame ambities kunnen worden doorvertaald in doelstellingen op
het gebied van duurzame bereikbaarheid, duurzaam waterbeheer,
energietransitie, circulaire economie, klimaatadaptatie en een gezonde
stad c.q. leefomgeving voor zover er een relatie met infrastructuur is.
De bekostiging van duurzaamheidsdoelen kan alleen binnen de
fondsen voor zover het direct aan infrastructuur gerelateerde opgaven
betreft (zoals inpassing, geluid en luchtkwaliteit). Er is een aantal MIRT
Voorloper projecten benoemd, zoals MIRT Onderzoek Den Haag
Rotterdam, MIRT Verkenning Schiphol Plaza en de MIRT planuitwerking InnovA58. Dit zijn projecten waar duurzaamheid al is verankerd in
de opdracht en waarvan we leren ten behoeve van andere, nieuw te
starten MIRT Onderzoeken, Verkenningen en Planuitwerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

2

Meekoppelkansen Infrastructuurfonds en Deltafonds
In het WGO Water van 14 november jl. is uw Kamer toegezegd nadere
informatie te geven over «meekoppelkansen» in relatie tot het Infrastructuurfonds en Deltafonds. Zoals hiervoor aangegeven naar aanleiding
duurzaamheidsdoelen is de bekostiging van ook andere meekoppelkansen
binnen de fondsen alleen mogelijk voor zover het direct aan infrastructuur
gerelateerde opgaven betreft (zoals inpassing, geluid en luchtkwaliteit).
De scope van het Infrastructuurfonds is beperkt tot infrastructurele
maatregelen op het gebied van mobiliteit over wegen, vaarwegen en
spoor. De scope van het Deltafonds beperkt zich tot waterveiligheid,
zoetwatervoorziening en waterkwaliteit. Voor meekoppelkansen voor
andere doelen moeten andere financieringsbronnen gevonden worden.
Programma aanpak
In het Wetgevingsoverleg Begrotingsonderzoek van 12 oktober is
gevraagd om toelichting op de definitie van het programma-instrument
zoals door ons gehanteerd (Kamerstuk 34 550 XII, nr. 11).
Naast landelijke verbeterprogramma’s per thema zoals voor lucht, geluid
of vereenvoudiging van de regelgeving, is programmasturing een
instrument dat we al langer gebruiken om individuele projecten of
opgaven in samenhang aan te sturen. Waar relevant doen we dit
gezamenlijk met andere partijen (medeoverheden en bedrijfsleven).
Voorbeelden hiervan zijn ERTMS, programma Beter Benutten en Ruimte
voor de Rivier. Door de opgaven en projecten binnen het programma in
samenhang te bekijken krijg je een beter resultaat dan wanneer losse
projecten worden uitgevoerd. Dit biedt de mogelijkheid om af te stemmen
en integrale keuzes te maken. In een programma wordt gestuurd op
specifieke programmadoelen (of acties) en op de samenhang daartussen.
Naar aanleiding van de kabinetsreactie IBO Flexibiliteit in infrastructurele
planning, verankerd in de nieuwe spelregels, starten we nu met meer
adaptieve, gebiedsgerichte programma’s. Deze programma’s hebben tot
doel de opgaven in een gebied in samenhang te bezien. En, in samenwerking met alle betrokken stakeholders, te onderzoeken wat de beste mix
van maatregelen is om de geconstateerde opgaven aan te pakken.
Onderdelen van een programma kunnen dan ook in verschillende
MIRT-fasen zitten. Deze aanpak biedt de (bestuurlijke) flexibiliteit om in de
loop van de tijd de samenstelling van het programma aan te passen en
deze zo nodig met het oog op de opgaven nader te concretiseren.
Onze inzet is dat de programma’s een organisatiestructuur krijgen die
licht, flexibel en efficiënt is en die aansluit bij de opgaven en de werkwijze
van de deelnemende partijen.
Gebiedsgerichte bereikbaarheidsprogramma’s
Zoals in onze brief van 14 oktober j.l. (Kamerstuk 34 550 A, nr. 9) aangegeven hebben wij in de Bestuurlijke Overleggen MIRT (BO MIRT)
afgesproken om gezamenlijk een aantal programma’s op te starten. SVIR
en REOS bieden hiervoor focus. In de BO MIRT’s van 2017 zal samen met
de regio nadere invulling gegeven worden aan de programma’s. De
uitkomsten hiervan worden aan de Tweede Kamer voorgelegd.
Doel van de programma’s is de internationale concurrentiepositie van de
grootstedelijke regio’s en goederenvervoercorridors verder te versterken
met focus op een soepele deur tot deur bereikbaarheid van de economische toplocaties (inclusief de first and last mile). Daarbij wordt door
Rijk, regio en bedrijfsleven integraal naar het mobiliteitssysteem en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

3

ruimtelijk economische ontwikkeling gekeken. Dit biedt zicht op een
breder palet aan maatregelen en effecten.
Bij het inrichten van deze programma’s zullen wij aandacht besteden aan:
• Het maken van wederzijdse afspraken over de samenwerking en inzet
van middelen, rekening houdend met de bestaande afspraken en
ieders eigen verantwoordelijkheid;
• Met elkaar vaststellen van doelen, opgaven, governance structuur,
(financiële) beleidsinzet en afweegcriteria voor het toedelen van de
programmamiddelen;
• De mogelijkheid inbouwen om gedurende de looptijd extra opgaven,
doelen, oplossingen of middelen toe te voegen, te stoppen of te
heralloceren;
• Het invullen van de korte en lange termijn-aanpak; dit betekent dat wij
de Beter Benutten-werkwijze en de uitkomsten van de MIRT Onderzoeken een vervolg willen geven in de programma’s.
Op de specifieke activiteiten in programma’s zijn en blijven de reguliere
kaders voor besluitvorming en begrotingsregels van toepassing, ook in
relatie tot uw Kamer. Tot nu toe spreken we incidenteel op strategisch
niveau aan de hand van MIRT-Gebiedsagenda’s, NMCA en beleidsdocumenten als REOS over gebiedsgerichte ambities en opgaven in het
ruimtelijk-economisch domein. In de halfjaarlijkse MIRT-overleggen met
uw Kamer spreken we op operationeel niveau aan de hand van projectbesluiten over de concrete realisatie van projecten en maatregelen
De programma-aanpak biedt de mogelijkheid om daarnaast ook op
tactisch niveau met elkaar van gedachten te wisselen aan de hand van
gebiedsprogramma’s over de samenhang opgaven en oplossingsrichtingen.
Zoals in onze brief van 14 oktober j.l. (Kamerstuk 34 550 A, nr. 9) aangegeven gaan wij in gesprek met onze partners over een gerichte aanpak
voor de korte termijn bereikbaarheidsvraagstukken (2018–2021), zowel
binnen de genoemde programma’s alsook in de andere landsdelen.
Afspraken over financiering van korte termijn maatregelen worden
uiterlijk tijdens de BO’s MIRT najaar 2017 gemaakt en zijn mede afhankelijk van de (financiële) prioriteiten van het volgende kabinet.
Stand van zaken Beter Benutten
Voor een toelichting op de behaalde resultaten in de eerste fase van het
Beter Benutten programma verwijzen wij naar het «Programmaboek Beter
Benutten», die u als bijlage bij de brief van 2 juni 2016 (Kamerstuk 34 300
A, nr. 66) heeft ontvangen.
Het streven voor het Vervolgprogramma is een vermindering van de
reistijd van deur tot deur in de spits met tenminste 10% op de belangrijkste gesignaleerde knelpunten op de weg in de periode van 2015 tot en
met 2017 alsmede het verder versterken van duurzame samenwerking
tussen overheden en bedrijfsleven gericht op het oplossen van concrete
mobiliteitsproblemen. Het Vervolgprogramma Beter Benutten wordt
geïntegreerd in de MIRT-werkwijze.
Regionale programma’s
In samenwerking met regionale overheden, werkgevers, vervoerders en
verladers worden in 12 regio’s concrete maatregelenpakketten uitgevoerd
Bij de keuze en uitwerking van deze maatregelen is gebruik gemaakt van
de leerervaringen opgedaan in de eerste fase van Beter Benutten. Zo
worden infrastructurele aanpassingen gecombineerd met maatregelen
gericht op het vergroten van keuzemogelijkheden voor de reiziger en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

4

innovatieve oplossingen voor mobiliteit (intelligente transportsystemen,
inzet van in-car technologie).
Inmiddels is het Vervolgprogramma flink op stoom en zijn in de 12 regio’s
in totaal ruim 160 maatregelen in uitvoering genomen, onderverdeeld in
ruim 400 projecten. Deze projecten op het gebied van infrastructurele
wegaanpassingen (9%), logistiek (12%), ITS/incidentmanagement (9%),
fiets (33%) en OV (17%) worden waar mogelijk in samenhang geïmplementeerd. Bijvoorbeeld een capaciteitsuitbreiding aan een op-en afrit van
een bedrijfsterrein, gekoppeld aan de verbetering van de fietsvoorzieningen naar en op het terrein en mobiliteitsafspraken met werkgevers.
Daarnaast zijn er ook multimodale maatregelen die bestaan uit diverse,
gecombineerde en op elkaar afgestemde deelprojecten binnen een
gebiedsaanpak (20%). Veelal zijn hierin ook infrastructurele aanpassingen
opgenomen. De maatregelpakketten zijn in elke regio afgestemd op de
specifieke problematiek van de betreffende regio. Dit leidt tot onderlinge
verschillen tussen de regio’s in het aantal en tempo van het te behalen
spitsmijdingen. Zo kent het regionale programma Haaglanden een stevig
accent op OV-maatregelen, het regionaal programma Brabant een focus
op innovatieve ITS maatregelen en het regionaal programma voor
Midden-Nederland relatief veel stimulering van fietsgebruik en afspraken
met werkgevers. Komend jaar zullen wij u in het kader van het MIRTproces nader informeren over de bereikte resultaten. Over de wijze
waarop door mij opvolging wordt gegeven aan de door de Kamerleden
Hoogland en Visser ingediende moties op het gebied van Spitsmijdenprojecten bent u reeds geïnformeerd (Kamerstuk 29 398, nr. 538). Hiermee is
tevens invulling gegeven aan de toezegging in het WGO Begrotingsonderzoek van 12 oktober jl.
(Regionaal) spoor
Op het gebied van regionaal spoor wordt samengewerkt met meerdere
decentrale overheden, onderwijsinstellingen en vervoerders in Noord en
Oost Nederland en in Limburg. Het doel is om problemen met de capaciteit in de spits of met de punctualiteit op diverse gedecentraliseerde
spoorlijnen op te lossen. Op verschillende trajecten rijden inmiddels meer
en/of langere treinen en worden pilots uitgevoerd met spitsmijdenapps
waarbij reizigers punten kunnen sparen als zij buiten de spits reizen.
Verder worden maatregelen uitgevoerd speciaal gericht op studenten en
scholieren, zoals het aanpassen van lestijden, het stimuleren van het
gebruik van e-bikes en het lesgeven op afstand. De focus voor de
komende jaren ligt op het realiseren en optimaal benutten van aanvullende materieelinzet, het realiseren van de geplande infrastructurele
maatregelen, het doorontwikkelen en waar wenselijk breder inzetten van
de vraagbeïnvloedingsmaatregelen en het meten van effecten van de
maatregelen. Medio 2017 zal de eerste effectmeting van het programma
beschikbaar zijn. Voor de besluiten die dit jaar zijn genomen in het kader
van Beter Benutten Regionaal Spoor verwijzen wij naar de bijlage bij onze
brief van 14 oktober jl. (Kamerstuk 34 550 A, nr. 9) over de uitkomsten van
de BO’s MIRT.
Ook op het Hoofdrailnet worden maatregelen genomen om reizigers te
stimuleren meer buiten de spits te reizen. Zo heeft NS sinds begin dit jaar
op verschillende trajecten een pilot met eenzelfde spitsmijdenapp als
Arriva en Connexxion lopen. In november heeft NS besloten om het
aantal pilottrajecten uit te breiden. Verder neemt NS maatregelen om het
treingebruik tijdens de spitsuren door haar eigen kantoorpersoneel te
beperken. Wij vinden dat een goed initiatief en zijn binnen ons eigen
departement in gesprek gegaan om dit voorbeeld te volgen om medewerkers te verleiden structureel de spits te ontlasten. De aanstaande

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

5

verhuizing van ons departement, waarbij plaats- en tijdonafhankelijk
werken centraal staat, geeft hieraan een positieve prikkel.
Intelligente transport Systemen (ITS)
Aanvullend op de ITS projecten in de 12 regionale programma’s worden
binnen het Vervolgprogramma Beter Benutten op ITS gebied vervolgstappen gezet op landelijk schaal. De plannen voor Supermarktlogistiek,
Data ontsluiting en IMMA zijn inmiddels gestart en in uitvoering. Tevens is
een aanvullend plan voor Fiets-ITS gestart. De plannen voor Evenementen
en Incidenten worden dit najaar in uitvoering genomen.
Reisinformatiediensten, Data Ontsluiting en C-ITS worden als onderdelen
van het innovatiepartnership Talking Traffic uitgevoerd. Dit is een
co-investeringsprogramma van de Beter Benutten regio’s, het Ministerie
van IenM en 20 bedrijven waarbij overheden en bedrijfsleven een publiek
private samenwerking aangaan. IenM en regio’s investeren € 55 miljoen
tot en met 2020; de bedrijven eveneens enkele tientallen miljoenen. Zo
worden in het gehele land nieuwe generatie stoplichten in bedrijf
genomen die beter inspelen op de het verkeer. Groentijden en prioriteitsverlening worden aangepast en weggebruikers krijgen tijdig de
tijd-tot-rood en tijd-tot-groen doorgegeven inclusief een persoonlijk
snelheidsadvies. Dit voorkomt, bijvoorbeeld, dat een automobilist op een
leeg kruispunt nodeloos voor een rood licht staat te wachten. En zorgt er
ook voor dat fietsers voorrang kunnen krijgen en wordt onnodig stoppen
en optrekken van zware vrachtwagens in de steden voorkomen. Dat
verbetert de doorstroming, vermindert het brandstofgebruik en verlaagt
emissies.
De aanpak is erop gericht om nieuwe technieken en diensten versneld te
introduceren en bedrijven de mogelijkheid te bieden op commerciële
basis te opereren. De overheid is cofinancier, samenwerkingspartner
vanuit haar rol als wegbeheerder, dataleverancier, maar is ook regisseur
en biedt bedrijven de ruimte om met elkaar te innoveren.
Borgen van effectieve randvoorwaarden als business rules (privaat en
publiekprivaat), privacy en security zijn integraal onderdeel van het
BB-programma. Daarnaast worden externe stakeholders zoals werkgevers, verzekeraars, lease- en transportmaatschappijen en anderen bij
projecten betrokken. Met deze projecten zet BBV-ITS een stap richting
connected cars en zelfrijdende voertuigen, Mobility as a Service, Internet
of Things en Smart Cities. Voor private partijen liggen er marktkansen en
voor overheden ontstaat een nieuw samenwerkingsverband en wenkt een
kosteneffectieve verbetering van de beleidsdoelstellingen op het gebied
van bereikbaarheid, veiligheid en leefbaarheid die aansluit bij autonome
maatschappelijke ontwikkelingen. Nederland versterkt op deze wijze zijn
koploperspositie in ITS en Smart Mobility.
Grote projecten
Naar aanleiding van het Wetgevingsoverleg Begrotingsonderzoek op
12 oktober jl. hebben wij toegezegd terug te komen op de criteria die
kunnen worden gehanteerd bij het beëindigen van de grootprojectstatus
in het kader van de Procedureregeling Grote Projecten. Vertrekpunt hierbij
zijn de criteria die een project tot groot project maken, zoals benoemd in
de Regeling Grote Projecten, te weten:
• Er is sprake van een niet routinematige, grootschalige en in de tijd
begrensde activiteit;
• Het Rijk draagt alleen of grotendeels de verantwoordelijkheid voor het
project;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

6

•
•
•
•

Er zijn substantiële financiële gevolgen en/of aanmerkelijke uitvoeringsrisico’s aan het project verbonden;
Er zijn belangrijke gevolgen voor de samenleving of de rijksdienst aan
verbonden;
Er is sprake van toepassing van nieuwe technologieën of financieringsconstructies;
Er is sprake van een in organisatorisch opzicht complex besturing en
uitvoeringsproces.

Het is voor ons evident dat een grootprojectstatus niet voor beëindiging in
aanmerking kan komen indien nog sprake is van substantiële risico’s of
complexe besturing of uitvoeringsvraagstukken. De grootste risico’s
treden op in de realisatiefase. De grootste onzekerheden, keuzes en
daarmee risico’s, beleidsmatige en financiële consequenties in de
verkenning en planstudiefase liggen hieraan ten grondslag. Doorgaans
kan pas na gunning worden vastgesteld of nog sprake is van restrisico’s of
andere onzekerheden. Het is daarom moeilijk vaste criteria vast te stellen
die voor alle grote projecten van toepassing zijn. Er zal van geval tot geval
moeten worden bekeken. Het is in ieder geval zinvol om het gesprek over
beëindiging van de groot projectstatus aan te gaan indien er sprake is van
één van de volgende criteria:
1. De geprognosticeerde uitgaven zijn voor 75% gerealiseerd en de
prognose eindstand binnen de budgettaire randvoorwaarde past;
2. Het grootste deel (circa 90%) van het doelbereik (bij programma’s)
dan wel de scope (bij projecten) is gerealiseerd;
3. Het risicoprofiel geeft geen aanleiding meer tot substantiële» impact
op tijd en geld.
Er kan hierbij een regime worden toegepast van «beëindiging, tenzij». Dit
wil zeggen dat de grootprojectstatus afloopt, tenzij uit de verplichte
(eind)evaluatie op dat moment blijkt dat er nog substantiële risico’s
resteren, bijvoorbeeld op het vlak van ICT, tunnels of inpassing. In
aanvulling op deze criteria zou in het geval een programma met een
looptijd langer dan 5 jaar kunnen worden overwogen om periodiek, elke 5
jaar, een evaluatiemoment in te bouwen of de groot project status nog
van kracht moet blijven.
Als bovenstaande criteria worden gehanteerd bij de projecten die op dit
moment nog de grootprojectstatus hebben, komen de projecten
HSL-Zuid, Maaswerken, Ruimte voor de Rivier en RRAAM voor beëindiging in aanmerking. Voor RRAAM zijn eerder met uw Kamer met
betrekking tot de rapportage maatwerkafspraken gemaakt (zie hierna).
Daarnaast kan HWBP2 hiervoor in aanmerking komen op het moment dat
de realisatie van de twee nog resterende grote projectonderdelen,
Houtribdijk en Markermeerdijken, geen risico’s meer kennen. Voor
specifiek HSL-Zuid geldt overigens dat u via de 39e Voortgangsrapportage
HSL-Zuid (Kamerstuk 22 026, nr 489) reeds het verzoek is gedaan om tot
beëindiging over te gaan van de grootprojectstatus. Bij een besluit tot
beëindiging van de grootprojectstatus van een project of programma zou
de informatievoorziening over de voortgang in het vervolg (weer) via het
jaarlijkse MIRT Overzicht verlopen net als bij andere MIRT projecten en
programma’s of zoals bijvoorbeeld in het geval van HSL-Zuid via separate
brieven.
Volledigheidshalve merken wij op dat u in reactie op de brief van
9 november 2015 (Kamerstuk 24 691, nr. 125) en 13 januari 2016
(Kamerstuk 24 691, nr. 126) over de rijksrol in het Project Mainportontwikkeling Rotterdam (PMR) reeds hebt ingestemd met een eenvoudiger
governance structuur voor het project. Er is overeengekomen dat de
jaarlijkse rapportage in het kader van de Procedureregeling Grote
Projecten met de bijbehorende Auditrapportage kan komen te vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

7

Deze rapportage wordt vervangen door de jaarlijkse monitorinformatie
ten aanzien van het Afsprakenkader Borging PMR (de Tafel van Borging).
U hebt aangegeven de grootprojectstatus voorlopig te willen handhaven,
vanwege de resterende aandachtspunten voor het gebruik van de Tweede
Maasvlakte, de natuurcompensatie en de kwaliteit van de leefomgeving.
Wij hechten er aan uw Kamer adequaat te informeren omtrent de
voortgang van gezichtsbepalende programma’s en projecten met een
hoog risicoprofiel en een groot belang voor de samenleving. De structurerende en disciplinerende werking van de groot project status kan van
meerwaarde zijn om complexe technische, financiële, organisatorische en
uitvoeringstechnische vraagstukken tot een beheerst resultaat te brengen.
Mede gelet op het feit dat er mogelijk een aantal programma’s voor
beëindiging in aanmerking zouden komen, willen wij uw Kamer in
overweging geven de programma’s Digitaal Stelsel Omgevingswet
(Eenvoudig Beter) en Programma Hoogfrequent Spoor (bij dit programma
rapporteert het ministerie reeds als ware het een groot project op basis
van de Procedureregeling Grote Projecten) de groot project status toe te
kennen. Voor beide programma’s geldt dat de Kamer deze al met extra
aandacht volgt vanwege de complexiteit, grote financiële risico’s, de vele
stakeholders en het grote belang voor de samenleving als geheel.
Met betrekking tot het HWBP blijkt uit de evaluatie van de hoogwaterbeschermingsprogramma’s, dat de grootprojectstatus duidelijke voordelen
heeft. Het geeft gestructureerd inzicht en overzicht en houdt de waterveiligheid op de politieke agenda. Er zal worden verkend hoe dit, gegeven de
alliantie van het programma HWBP en de gedeelde verantwoordelijkheid
van Rijk en waterschappen, ingericht zou kunnen worden.
Separaat ontvangt u de Voortgangsrapportage RRAAM 2016 in het kader
van de Regeling Grote Projecten (Kamerstuk 31 089, nr. 121). De
rapportage gaat over RRAAM in de context van de ontwikkeling van de
Noordvleugel en over de voortgang in de ontwikkeling van de drievoudige
ambitie uit de Rijksstructuurvisie Amsterdam Almere Markermeer.
Evaluatie code Maatschappelijke Participatie
Tijdens het notaoverleg MIRT najaar 2015 is toegezegd om de toepassing
van de Code Maatschappelijk Participatie (hierna: Code) in het MIRT te
evalueren. Zoals toen reeds aangegeven, is de onderzoeksmassa tot aan
de invoering van de Omgevingswet beperkt. Hiervoor zijn twee redenen:
(1) De Code is een uitwerking van de spelregels voor het MIRT. Deze
worden gelijktijdig met het versturen van deze brief geactualiseerd.
Daarin wordt de Code actiever onder de aandacht gebracht dan tot nu
toe het geval is geweest.
(2) De Code is in de Omgevingswet opgenomen als handvat voor de
vormgeving van participatie en de omgang met participanten. De
Omgevingswet treedt naar verwachting pas begin 2019 in werking.
Om toch voldoende onderzoeksmassa te krijgen, zal de evaluatie ingaan
op de vormgeving en aanpak van participatie in de lopende MIRT-trajecten
die gestart zijn na de invoering van de Code (13 juni 2014). Hierin wordt
onderzocht of er participatie heeft plaatsgevonden, en of de Code hierin
bewust is meegenomen, of dat participatie op een andere manier (al dan
niet in de geest van de Code) is ingevuld.
Uw Kamer zal over de resultaten van dit onderzoek voor het notaoverleg
MIRT van najaar 2017 worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

8

Filebestrijding
De Nederlandse snelwegen behoren tot de meest intensief gebruikte
wegen ter wereld. Dag in dag uit vinden vele verplaatsingen van mensen
en vervoerders plaats. Het verkeer groeit elk jaar verder. We komen uit
een lange periode waarin de files zijn afgenomen wat voor het
48%verzorgd werd door de aanleg van extra rijstroken. Zo wordt deze
kabinetsperiode in totaal 717 kilometer aan extra rijstroken opgeleverd.
Hieronder ook de eerste delen van het grootste wegenproject in tien jaar:
de wegverbreding van de A6, A1,A9, de corridor tussen Almere en
Schiphol.
We zien nu echter dat onder invloed van een aantrekkende economie en
lage brandstofprijzen de files sinds anderhalf jaar weer toenemen. Het
KIM voorspelt voor de periode 2016–2021 een stijging van 38%. Dit is
reden te meer om vaart te zetten achter de nieuwe wegenprojecten. Om
de files te beperken wordt ingezet op onder meer beheer en onderhoud,
op aanlegprojecten waar onder de zogenaamde ontbrekende schakels (de
verbinding A13-A16, het doortrekken van de A15, ring Utrecht), op de
inzet van ITS-middelen en op een lokale aanpak met regionale partners
binnen Beter Benutten. Zo is verder € 600 miljoen ingezet voor de
programma’s Amsterdam, Rotterdam-Den Haag en de goederen corridor
oost, waar zich de meest urgente knelpunten bevinden, en wordt nog
€ 100 miljoen vrijgemaakt voor andere maatregelen zoals onder andere
de A4. Daarnaast is Rijkswaterstaat gevraagd maatregelen te nemen in het
dagelijkse verkeersmanagement. Het gaat om verbeteringen in bestaande
werkprocessen en het uitbreiden van dienstverlening. Voorbeelden zijn de
inzet van weginspecteurs op specifieke locaties voor het versneld
afwikkelen van incidenten, spitsstroken versneld openen en het
doorlopend (24/7) geven van actuele reisinformatie aan weggebruikers
over incidenten en omleidingen. Deze maatregelen worden al in 2017
binnen bestaande budgetten ingezet. Daarnaast wordt onderzocht of dit
type maatregelen voor de jaren daarna verder kan worden uitgebreid.
A7/N7 Zuidelijke Ringweg Groningen
Op 19 oktober 2016 heeft de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad
van State – naar aanleiding van een aantal beroepen – beslist dat de
reconstructie van de A7/N7 Zuidelijke Ringweg Groningen definitief
doorgang kan vinden. Met de aanpassing van de zuidelijke ring wordt de
bereikbaarheid van de regio Groningen verbeterd en de verkeersveiligheid
bevorderd.
De Afdeling heeft in haar beslissing het eerder – naar aanleiding van een
tussenuitspraak – gewijzigde – tracébesluit voor een beperkt deel
aangepast door het opleggen van de verplichting tot het gebruik van stil
asfalt bij de verlegging van de afrit van het Hoornsediep.
De realisatie kan thans van start. De openstelling vindt plaats in de
periode tussen 2019 en 2021.
N35 Raalte
In de afsprakenlijst van onze brief van 14 oktober jl. (bijlage bij Kamerstuk
34 550 A, nr. 9) is opgenomen dat met de provincie Overijssel overleg
gaande was over knooppunt Raalte. Met de provincie zijn hierover nadere
afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn als volgt:
• De provincie wenst knooppunt Raalte ongelijkvloers uit te voeren, start
realisatie in 2022;
• Het Rijk zegt een financiële bijdrage toe vanuit de eventuele meevallers
op de N35 en kijkt welke bijdrage mogelijk is voor de aanpassing van
de kruising met het spoor;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

9

•
•
•
•

De bijdrage van het Rijk is 25% van de totale kosten met een maximum
van € 12,5 miljoen;
Gelet de fase waarin de N35 projecten zich nu bevinden is nog
onvoldoende zicht op de hoogte van de meevaller;
Daarnaast is de bandbreedte op de door de provincie opgestelde
raming nog erg groot en zal worden gekeken welke ruimte dit biedt.
Op basis van de huidige inzichten zien Rijk en Provincie voldoende
mogelijkheden om tijdig concrete afspraken te maken zodat start
realisatie in 2022 mogelijk is.

Capaciteitsverruiming A15 Papendrecht Sliedrecht
In de afsprakenlijst BO’s MIRT 2016 (bijlage bij Kamerstuk 34 550 A, nr. 9)
is aangegeven dat Rijk en regio de voorkeur geven aan een (volwaardige)
3e rijstrook (met vluchtstrook) op de zuidbaan van de A15 tussen
Papendrecht en Sliedrecht (in plaats van doortrekken van de spitsstrook)
en dat het project daarmee in totaal € 15,4 miljoen zal kosten. Over de
verdeling van de meerkosten van € 7,2 miljoen zijn Rijk en regio nog in
gesprek. U wordt begin volgend jaar over de afspraken geïnformeerd.
Voortgang tolheffing
Vorig jaar is de Wet Tijdelijk Tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15
aangenomen door zowel de Eerste als Tweede Kamer. Bij brief van
17 september 2015 (Kamerstuk 34 189, nr. 21) is uw Kamer de resultaten
toegezegd van het onderzoek naar de mogelijke inzet van private
incassobureaus voor inning van tol bij buitenlandse kentekenhouders. Wij
hebben door KPMG een onderzoek laten uitvoeren naar de juridische,
operationele en financiële aspecten hiervan. KPMG heeft daarnaast
onderzocht welke mogelijkheden er bestaan voor publieke organisaties
zoals de RDW om persoonsgegevens te verkrijgen in het buitenland voor
de inning van niet-betaalde tol. Conform toezegging, treft u hierbij het
rapport met de uitkomsten van dit onderzoek2.
Uit het onderzoek blijkt dat het voor zowel publieke- als private organisaties mogelijk is om, namens de Minister van Infrastructuur en Milieu,
persoonsgegevens in het buitenland te verkrijgen ten behoeve van het
innen van niet-betaalde tolheffing. Veertien landen (ca. 75% van het
verwachte aantal passages door buitenlandse weggebruikers op de ViA15
en de Blankenburgverbinding) mogen deze gegevens op basis van
nationale wet- en regelgeving verschaffen. Deze landen zijn hiertoe echter
niet juridisch verplicht.
Gezien het feit dat er persoonsgegevens worden verwerkt hebben wij
voorkeur voor uitvoering van de gegevensuitwisseling en handhaving
door publieke partijen (in dit geval RDW en CJIB). Dit levert synergievoordeel op doordat deze partijen nu al een grote hoeveelheid boetes van
buitenlandse voertuigen afhandelen, bijvoorbeeld voor snelheidsovertredingen. Daarom zal de RDW de opdracht krijgen om de uitwisseling van
persoonsgegevens met het buitenland ten behoeve van het innen van niet
betaalde tolheffing in de praktijk mogelijk te maken. Dit vereist maatwerk
en er zal per land onderzocht worden onder welke voorwaarden deze
gegevensuitwisseling op termijn mogelijk is. Mocht blijken dat RDW om
enige reden slechts een beperkt deel van de uitwisseling mogelijk kan
maken, dan zal het inzetten van private incassokantoren alsnog worden
overwogen. In de tussentijd zullen wij ons blijven inzetten voor de
totstandkoming van een juridische basis binnen Europa, zodat met alle
relevante landen in de Europese Economische Ruimte kan worden
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

10

uitgewisseld. In dat licht hebben wij hier in de recente raadpleging
elektronische tolheffing (herziening richtlijn 2004/52/EC en besluit
2009/750/EC) ook voor gepleit (Kamerstuk 22 112, nr. 2242).
Zoals opgenomen in de wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en
ViA15, werken wij de handhaving en het toezicht verder uit in een
handhavingsplan. Bij publicatie van het handhavingsplan tolheffing,
waarin onder andere wordt beschreven hoe de boete wordt opgelegd en
geïnd, en hoe het toezicht op het netwerk georganiseerd is, zal uw Kamer
worden geïnformeerd over de stand van zaken ten aanzien van de
gegevensuitwisseling. Dit plan zal tegelijkertijd met het uitvoeringsplan en
vóór de gunning van eventuele aanbestedingen bij uw Kamer worden
voorgehangen. Het uitvoeringsplan bevat onder andere een algemene
beschrijving van het tolsysteem, de registratiemiddelen, de betalingsmogelijkheden en de klantenservice.
«Contouren voor een nieuw Nederlands Mobiliteitsplan» van de
gemeenschappelijke vervoerders3
Zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg Spoor 7 juli 2016 (Handelingen II 2015/16, nr. 106, item 42) ontvangt u hierbij een appreciatie van
het Nederlands Mobiliteitsplan dat in juli door de vervoerders is
gepresenteerd.
In het Mobiliteitsplan geven de vervoerders aan dat het essentieel is dat
Nederland mobiel en bereikbaar blijft, zowel vanuit economisch
perspectief als maatschappelijk belang. In en tussen de grote steden zal,
zo stellen de vervoerders, de capaciteit op een toenemende vraag naar
mobiliteit moeten worden aangepast. Daar waar de vervoersvraag beperkt
is, zullen meer vraaggerichte vervoersconcepten de mobiliteitsvraag
moeten verzorgen. In het plan wordt verder benadrukt dat het openbaar
vervoer naadloos moet aansluiten bij andere mobiliteitsopties voor
reizigers, zoals de auto en de (e-)fiets. Dat vraagt onder andere om goed
inzicht in de reisopties, snelle en gemakkelijke overstappunten en goed
voor- en natransport. Tot slot zet het plan in om het openbaar vervoer
koploper te laten blijven op het vlak van duurzaamheid.
Om de ambities uit het Mobiliteitsplan waar te maken, wordt door de
vervoerders een investeringsagenda gepresenteerd van circa € 12,5
miljard bovenop de reeds geplande investeringen. Daarnaast vergen
maatregelen om het OV flexibeler, gemakkelijker en duurzamer te maken
ook om ruwweg een additionele investering van € 2,5 miljard. Daarmee
komen de totale voorgestelde investeringen de komende twintig jaar neer
op één miljard euro per jaar. De vervoerders verwachten dat deze
investeringen resulteren in maatschappelijke baten van circa € 2 tot 4
miljard per jaar.
Wij onderschrijven de brede analyse van de vervoerders over toekomstige
trends en ontwikkelingen en het inzicht dat duurzaam openbaar vervoer in
de toekomst een grote bijdrage levert aan het bereikbaar houden van
Nederland. Met het oog daarop investeert het kabinet ook de komende
jaren met ongeveer € 11 miljard fors in belangrijke projecten zoals
ERTMS, capaciteitsuitbreidingen, maar ook zaken zoals fietsparkeerplaatsen op stations, veilige overwegen en maatregelen gericht op de
betrouwbaarheid van diverse regionale spoorlijnen.
Het kabinet ziet het Mobiliteitsplan vooral als een agenderende visie. Het
is te vroeg om uitspraken te doen over de invulling en omvang van
potentiële toekomstige additionele investeringen. Om meer inzicht te
3

Nederlandse Spoorwegen, GVB Amsterdam, RET, HTM en Qbuzz

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

11

krijgen op de potentie van het openbaar vervoer in de toekomst en de
wijze waarop deze ten volle benut kan worden, stelt het Ministerie van
IenM samen met decentrale overheden, vervoerders en infrabeheerder
sectorbreed het Toekomstbeeld OV op. Het Mobiliteitsplan levert hier een
waardevolle bijdrage aan. In de NMCA analyse wordt doorgerekend wat
de effecten van Toekomstbeeld OV zijn qua reizigersgroei en bereikbaarheidsopgaven. In 2017 zal mede op basis van de NMCA-uitkomsten verder
worden bezien welke opgaven nader bekeken moeten worden met
betrokkenen. Het Toekomstbeeld OV en het Mobiliteitsplan van de
vervoerders, helpen bij het verder onderbouwen van de scherpe keuzes,
fasering en prioritering in het toekomstig mobiliteitsbeleid.
Over de voortgang en het beeld dat zich aftekent, heb ik u eerder
geïnformeerd in de brief over de landelijke OV en Spoortafel die is
gehouden in oktober 2016 (Kamerstuk 29 984, nr. 687). Het Toekomstbeeld
OV zal tijdens een extra Landelijke OV en Spoortafel in december worden
gepresenteerd en met Uw Kamer worden gedeeld.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 A, nr. 19

12