A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
T 030 274 91 11
F 030 274 29 71
info@rivm.nl

RISICOBEOORDELING INZAKE HET GEBRUIK VAN NEONICOTINOÏDEN
Aanvulling op de notitie “Beoordeling
“Beoordeling open brief neonicotinoïden PAN Europe”
d.d. 26-03-2013

Risicobeoordeling aangevraagd door:
Risicobeoordeling opgesteld door:
Datum aanvraag:
Datum risicobeoordeling:
Kenmerk:

Het ministerie van VWS
RIVM
28-03-2013
16-05-2013
Ref. no. 13717

Pagina 1 van 39

Onderwerp
Deze notitie is opgesteld naar aanleiding van de open brief getiteld 'Handhaving Moratorium
Neonicotinen ook voor de gezondheid van de mens van groot belang', die d.d. 7 februari 2013 is
ontvangen door de vaste commissie voor Economische Zaken. In deze brief wordt door PAN Europe
het standpunt naar voren gebracht dat het gebruik van neonicotinoïden (ook wel neonicotinen
genoemd) in de land- en tuinbouw een gevaar oplevert voor de volksgezondheid.
In een eerdere notitie van het RIVM en het Ctgb getiteld “Beoordeling open brief neonicotinoïden
PAN Europe” d.d. 26-03-2013 (Ref. no. 13716), is ingegaan op de specifieke voorbeelden die PAN
Europe in deze brief aanhaalt. In de voorliggende notitie wordt gekeken naar alle mogelijke
toepassingen van neonicotinoïden om een compleet beeld te vormen van de potentiële risico’s voor
de mens van het gebruik van neonicotinoïden. Aanvullend wordt ook een zogenoemde
probabilistische risicoschatting uitgevoerd op basis van werkelijk gemeten gehaltes van residuen
van neonicotinoïden in producten. Deze laatste benadering geeft de beste schatting van het risico
ten gevolge van de consumptie van alle producten waar deze stoffen op kunnen voorkomen. Tot
slot is gekeken naar de beschikbaarheid van gegevens en methodologie om een cumulatieve
probabilistische risicoschatting uit te voeren voor de genoemde stoffen. Bij dit type
risicobeoordeling wordt de kans berekend op blootstelling aan een groep van verschillende actieve
stoffen die vergelijkbare effecten teweeg kunnen brengen in het lichaam. Het ministerie van VWS
heeft het RIVM gevraagd deze aanvullende berekeningen uit te voeren.

Samenvatting en conclusie RIVM
In de hier beschreven beoordeling komt naar voren dat alle toepassingen van imidacloprid,
acetamiprid en thiamethoxam en clothianidin die niet zijn beschreven in de eerdere notitie (Ref.
no. 13716) veilig zijn. Ook voor thiacloprid zijn meerdere toepassingen veilig. Er zijn echter ook
een aantal toepassingen van thiacloprid gevonden die mogelijk zouden kunnen leiden tot een
overschrijding van de gezondheidskundige grenswaarde indien het residugehalte van thiacloprid
gelijk is aan de MRL, of aan het hoogste of mediane gehalte aangetroffen in veldproeven.
Herziening van deze MRLs voor thiacloprid wordt daarom aanbevolen.
Op basis van deze laatste waarneming doet zich de vraag voor of er sprake is geweest van enig
risico voor de volksgezondheid. Om die vraag te beantwoorden zijn berekeningen uitgevoerd op
basis van werkelijk gemeten residugehaltes van vijf neonicotinoïden1 op groente- en fruitmonsters.
Deze berekeningen laten zien dat de werkelijke blootstelling aan alle neonicotinoïden ruim beneden
de gezondheidskundige grenswaarden heeft gelegen. Op basis hiervan concludeert het RIVM dat er
geen sprake is geweest van een gezondheidsrisico en dat bij gelijkblijvend gebruik van deze stoffen
een toekomstig risico voor de volksgezondheid niet waarschijnlijk is.
Tot slot wordt geconstateerd dat voor een volledige cumulatieve risicoberekening op dit moment
onvoldoende gegevens beschikbaar zijn en dat de benodigde methodologie nog in ontwikkeling is.
Daarom is alleen een indicatieve cumulatieve risicoberekening uitgevoerd. De voorlopige conclusie
uit deze berekening luidt dat bij het huidige gebruik van de neonicotinoïden ook van een
gecumuleerde blootstelling geen gevaar voor de volksgezondheid te verwachten is.

1

Imidacloprid, acetamiprid, thiacloprid, clothianidin, thiamethoxam
Pagina 2 van 39

Inhoud

pagina

1

Risicobeoordeling overige gebruiken neonicotinoïden

4

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7

Uitgangspunten
Imidacloprid
Thiacloprid
Acetamiprid
Thiamethoxam
Clothianidin
Conclusie en discussie deterministische risicobeoordeling

4
6
6
7
8
9
9

2

Probabilistische acute blootstellingsberekening aan vijf
neonicotinoïden

10

2.1
2.2
2.3
2.4
2.5
2.6

Inputgegevens
Blootstellingsberekening
Resultaten
Conclusie probabilistische blootstellingsschatting
Onzekerheidsanalyse
Referenties

10
11
12
12
15
18

3

Cumulatieve risicobeoordeling

19

Bijlagen

21

Pagina 3 van 39

1

Risicobeoordeling overige gebruiken neonicotinoïden

1.1

Uitgangspunten

De maximale residulimiet (MRL) wordt afgeleid uit veldproeven waarin het betreffende middel
wordt toegepast volgens goede landbouwkundige praktijk, met de maximale toegestane dosis, het
maximaal toegestane aantal behandelingen met minimale toegestane tussenpozen.
Als een teler werkt volgens goede landbouwkundige praktijk (dus de dosering toepast zoals op het
etiket van het bestrijdingsmiddel staat aangegeven), zal het maar zeer zelden voorkomen dat de
op het agrarisch product achtergebleven residu van de actieve stof in het middel de MRL bereikt of
overschrijdt. Maar ook bij goede landbouwkundige praktijk bestaat er een heel kleine kans dat de
MRL wordt overschreden. Hierbij moet verder worden opgemerkt dat bij het vaststellen van de
MRL, de gehalten van de actieve stoffen meteen na oogst gemeten worden. In de praktijksituatie is
de toediening van het middel doorgaans niet vlak voor de oogst en zal het enige dagen duren
voordat de (primaire) agrarische producten bij de consument terecht komen. In al die tijd kan er
afbraak van de stof plaatsvinden, waardoor de kans nog kleiner wordt dat de MRL wordt
overschreden. Indien het residugehalte op het product toch gelijk is aan de MRL mag nog niet
geconcludeerd worden dat er sprake is van blootstelling van een individu aan dit residugehalte. Er
moet rekening worden gehouden met de verdere verwerking van het product in het handelskanaal
(bijvoorbeeld menging) en in het huishouden (bijvoorbeeld schillen of koken).
In het kader van handhaving en monitoring worden residuen gemeten in het gehele product,
volgens vastgelegde protocollen. De MRL heeft dan ook betrekking op het residu in het gehele
product. Echter, voor het doen van een risicobeoordeling moet worden uitgegaan van het residu in
het eetbare deel van het product. Voor de blootstellingsschatting worden de gemeten gehalten uit
de veldproeven beschouwd als de beste benadering van wat een individueel persoon op een
bepaalde dag binnen kan krijgen aangezien deze gemeten worden in het eetbare gedeelte van het
product ofwel uit de gemeten gehalten kunnen worden afgeleid met behulp van een zogenoemde
processing factor. Een processing factor is gelijk aan het residu in het verwerkte product gedeeld
door het residu in het rauwe primaire product. Voor de acute blootstellingsschatting wordt gebruik
gemaakt van het hoogste residugehalte aangetroffen in de veldproeven (HR) als de eetbare portie
teruggeleid kan worden naar een afzonderlijke akker (bijvoorbeeld bij rauwe bessen) en wordt het
mediane residugehalte (STMR) genomen als de eetbare portie niet teruggeleid kan worden naar
een afzonderlijke akker omdat er sprake is van menging van agrarische producten (bijvoorbeeld bij
sap). Voor de chronische blootstellingsschatting wordt gerekend met de STMR. Een gedetailleerde
toelichting op het gebruik van de MRL, de HR en de STMR kan gevonden worden in het RIVM
rapport 320005006/2010, “Revision of Dutch dietary risk assessment models for pesticide
authorisation purposes”.
Gezien het bovenstaande wordt het rekenen met de MRL gezien als een eerste screening. Met
product/stof combinaties die in deze screening de gezondheidskundige grenswaarden overschrijden
wordt de berekening verfijnd door de HR of de STMR te gebruiken, afhankelijk van al dan niet
mengen van het product.
Voor imidacloprid, acetemiprid, thiacloprid en thiamethoxam wordt in de huidige notitie alleen een
berekening gedaan van het acute risico aangezien het risico van chronische blootstelling al in de
eerdere notitie is gepresenteerd. In Europa is ook het gebruik van clothianidin op een aantal
gewassen toegelaten. Clothianidin behoort ook tot de groep van neonicotinoiden. Deze stof is door
PAN Europe niet onder de aandacht gebracht en is daarom in de eerdere notitie niet beoordeeld. In
de huidige notitie wordt daarom zowel de chronische als de acute blootstelling aan clothianidin
beoordeeld.
Voor de screening van het acute risico wordt de MRL in het agrarisch product vermenigvuldigd met
het 97,5 percentiel consumptie van het desbetreffende agrarische product of daarvan afgeleide
bewerkte producten. De blootstelling per agrarisch product wordt vergeleken met de acute
referentie dosis (ARfD) van de betreffende stof. De blootstelling wordt daarbij niet gesommeerd
over de producten, omdat het niet waarschijnlijk wordt geacht dat dezelfde persoon op dezelfde

Pagina 4 van 39

dag de grootste portie (97,5 percentiel) van meerdere agrarische producten consumeert en dat die
verschillende porties ook nog eens allemaal het hoogste residugehalte bevatten. Dit is gedaan voor
alle MRLs, dus voor alle mogelijke toepassingen van neonicotinoïden. Een overzicht van die MRLs
kan gevonden worden in de EU pesticides database (http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public).
In deze notitie worden alleen die gebruiken gerapporteerd die in de eerste screening een mogelijke
blootstelling boven de ARfD laten zien.
Voor de screening van het chronisch risico wordt de MRL van alle agrarische producten
vermenigvuldigd met de gemiddelde consumptie voor het desbetreffende agrarische product. De
bijdrage van alle agrarische producten wordt opgeteld. Dit is met name voor clothianidin
uitgevoerd. Voor de andere stoffen wordt verwezen naar notitie 13716.
De hier beschreven benadering wordt doorgaans deterministisch genoemd. Deterministische
methoden gaan uit van hoge conservatieve waarden zodat het zeer onwaarschijnlijk is dat er in de
populatie iemand is met een nog hogere blootstelling. Op deze wijze is eerder de acute en
chronische blootstelling berekend en gerapporteerd in de voorgaande notitie (Ref. no. 13716). De
huidige notitie betreft uitsluitend de deterministische blootstellingschatting voor product-stof
combinaties die in de voorgaande notitie niet behandeld zijn. Daarnaast is voor alle toegepaste
neonicotinoïden een zogenoemde probabilistische blootstellingsschatting uitgevoerd. Deze methode
houdt rekening met de consumptie van alle voedingsmiddelen waarin residuen van neonicotinoïden
kunnen voorkomen, als mede met alle gehalten die in de ruwe ingrediënten van deze
voedingsmiddelen zijn aangetroffen in de monitoring.

Pagina 5 van 39

1.2

Imidacloprid

De ARfD voor imidacloprid is 0,08 mg/kg lg (DIR 08/116)
MRLs voor toepassingen van imidacloprid zijn vastgelegd in Reg. (EU) No 893/2010.
Een overzicht van de gebruikte MRLs is terug te vinden op:
http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public
Voor een aantal agrarische producten en producten van dierlijke oorsprong is de MRL vastgesteld
op de LOQ van 0,05 mg/kg.
De residudefinitie is een beschrijving van de stof en zijn metabolieten zoals die kunnen
achterblijven op het agrarische product. Dit gebeurt ten behoeve van de monitoring zodat duidelijk
is welke stoffen gemeten moeten of kunnen worden, en ten behoeve van de risicobeoordeling zodat
duidelijk is welke metabolieten toxicologisch relevant zijn. Om diverse redenen is de definitie voor
de monitoring niet altijd gelijk aan die voor de risicobeoordeling. Zo kan bijvoorbeeld niet elke
metaboliet die toxicologisch relevant is ook gemeten worden. Daarom wordt indien nodig en indien
mogelijk gewerkt met een conversiefactor.
Residudefinitie handhaving/monitoring (MRL regulation)
Plantaardige producten: imidacloprid
Dierlijke producten: imidacloprid
Residudefinitie risicobeoordeling (EFSA 2010)
Plantaardige producten: de som van imidacloprid en alle metabolieten die 6-chloropyridinyl
moiety bevatten, uitgedrukt als imidacloprid.
Dierlijke producten: de som van imidacloprid en alle metabolieten die 6-chloropyridinyl
moiety bevatten, uitgedrukt als imidacloprid
Conversiefactor (CF): EFSA 2010 heeft hierover geen overeenstemming kunnen bereiken, dus deze
conversiefactor is niet afgeleid. Voor de berekening gaan we uit van CF=1.
Naast de toepassingen die eerder beoordeeld zijn (bessen en klein fruit, peultjes, doperwten, droog
geoogste erwten, hop en dierlijke producten) kunnen residuen van imidacloprid gevonden worden
op diverse andere gewassen (zie overzicht van MRLs). Wanneer voor alle gewassen de MRL wordt
ingevuld in de blootstellingsberekening laten alleen rauwe sinaasappelen en rauwe pompoen een
overschrijding van de ARfD zien: opvulling van de ARfD voor rauwe sinaasappelen (baby’s/peuters)
van 119% en voor gekookte pompoen van 111% (jonge kinderen van 2-6 jaar). Hierbij is echter
geen rekening gehouden met het gegeven dat van beide gewassen de schil niet wordt
geconsumeerd en dat pompoen tevens niet rauw wordt gegeten zodat in beide gevallen een
processing factor toegepast moet worden. De innameberekeningen voor sinaasappel en pompoen
kunnen verfijnd worden door de HR te gebruiken in plaats van de MRL. De HR voor sinaasappel is
0,62 mg/kg, waarmee de opvulling van de ARfD van baby’s en peuters naar 74% gaat. De HR voor
pompoen is 0,39 mg/kg, waarmee de opvulling van de ARfD voor kinderen van 2-6 jr naar 43%
gaat.
Conclusie: voor imidacloprid zijn geen gebruiken gevonden die leiden tot een mogelijke
overschrijding van de ARfD. Er is geen acuut risico te verwachten voor de consument.

1.3

Thiacloprid

De ARfD voor thiacloprid is 0,03 mg/kg lg (04/99/EC)
MRLs voor toepassingen van thiacloprid zijn vastgelegd in Reg. (EU) No 813/2011.
Een overzicht van de gebruikte MRLs is terug te vinden op:
http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public
Voor een aantal agrarische producten is de MRL vastgesteld op de LOQ van 0,02 mg/kg of 0,05 en
voor een aantal producten van dierlijke oorsprong op de LOQ van 0,01 mg/kg.

Pagina 6 van 39

Residudefinitie handhaving/monitoring (MRL regulation)
Plantaardige producten: thiacloprid
Dierlijke producten: thiacloprid
Residudefinitie risicobeoordeling (EFSA 2010)
Plantaardige producten: thiacloprid.
Dierlijke producten: thiacloprid
Conversiefactor (CF) =1
Naast de eerder beoordeelde agrarische producten (bessen en klein fruit, kruiden, olijven, rijst,
thee en dierlijke producten) wordt thiacloprid toegepast op een divers aantal producten. Met name
bij appel, peer, andijvie en sla wordt een overschrijding van de ARfD gevonden indien het
residugehalte gelijk is aan de MRL (tabel 1).
Tabel 1. Percentage opvulling van de ARfD van thiacloprid, op basis van berekening met de MRL.
Product
Processing
Baby’s / peuters
Kinderen
Algemene
(7-20 maanden)
(2-6 jaar)
bevolking
Appel
108%
Peer
139%
Andijvie
- (rauw)
108%
242%
164%
Andijvie
gekookt
442%
185%
136%
Sla
254%
Sla
gekookt
199%

De innameberekening kan verfijnd worden door de HR of STMR te gebruiken in plaats van de MRL,
en voor de gekookte producten een processing factor toe te passen. Door koken vermindert de
hoeveelheid residu doorgaans. Voor appel en peer wordt voor de blootstellingsberekening de HR
gebruikt (0,16 mg/kg). Dit leidt tot een opvulling van de ARfD voor appel en peer van
respectievelijk 57 en 74%. Ook voor sla en andijvie wordt de HR gebruikt (1,2 mg/kg). Er is voor
de gekookte andijvie en gekookte sla geen processing factor gevonden. Voor inname van sla en
andijvie blijven ook na het verfijnen van de blootstellingsberekeningen enkele overschrijdingen van
de ARfD bestaan (Tabel 2).
Tabel 2. Percentage opvulling van de ARfD van thiacloprid, voor product-processing combinaties na
verfijning met de HR waarden
product
Processing
Baby’s / peuters
Kinderen
Algemene
(7-20 maanden)
(2-6 jaar)
bevolking
Appel
57%
Peer
74%
Andijvie
- (rauw)
65%
145%
98%
Andijvie
gekookt
265%
111%
82%
Sla
- (rauw)
152%
Sla
gekookt
120%

Voor de berekening van het risico bij acute inname ontbreken op dit moment de processing
factoren voor gekookte andijvie en gekookte sla. Voor appel, peer, sla en andijvie wordt een
overschrijding van de ARfD gevonden, ook na verfijning van de beoordeling door gebruik van de
HR en STMR. Nadelige acute gezondheidseffecten zijn daarom niet geheel uit te sluiten indien het
residugehalte gelijk is aan de MRL, de HR of de STMR. In Nederland is de toepassing van
thiacloprid op andijvie en sla overigens niet toegelaten. Geïmporteerde sla en andijvie kunnen
daarentegen mogelijk wel residuen van thiacloprid bevatten.

1.4

Acetamiprid

De ARfD voor acetamiprid is 0,1 mg/kg lg (04/99/EC)

Pagina 7 van 39

MRLs voor toepassingen van acetamiprid zijn vastgelegd in Reg. (EU) No 978/2011.
Een overzicht van de gebruikte MRLs is terug te vinden op:
http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public

Voor en aantal agrarische producten is de MRL vastgesteld op de LOQ van 0,01 mg/kg, en voor
thee, koffie en specerijen op de LOQ van 0,1 mg/kg. Voor een aantal producten van dierlijke
oorsprong op de LOQ van 0,05 mg/kg.
Residudefinitie handhaving/monitoring (MRL regulation)
Plantaardige producten: acetamiprid
Dierlijke producten: som van acetamiprid en N-desmethyl-acetamiprid (IM-2-1), uitgedrukt
als acetamiprid
Residudefinitie risicobeoordeling (EFSA 2011)
Plantaardige producten: acetamiprid.
Dierlijke producten: som van acetamiprid en N-desmethyl-acetamiprid (IM-2-1), uitgedrukt
als acetamiprid
Conversiefactor (CF) =1.

Naast eerder beoordeelde toepassingen (citrusvruchten, bessen en klein fruit, sla, spinazie,
komkommer, watermeloen en dierlijke producten) wordt acetamiprid ook toegepast op diverse
andere producten. Voor gekookte snijbiet wordt een overschrijding van de ARfD (133%) voor jonge
kinderen (2-6 jaar) berekend als wordt uitgegaan van de MRL. Er worden geen andere
overschrijdingen van de ARfD ten gevolge van de consumptie van andere gewassen gevonden.
Zoals uiteengezet worden deze overschrijdingen gezien als een overschatting van de inname en is
er een reden om de berekening te verfijnen door het hoogste residugehalte uit de veldproeven te
nemen. Voor gekookte snijbiet dient ook een processingfactor te worden toegepast. Er zijn echter
geen processing gegevens beschikbaar hiervoor (EFSA, 2011). Het hoogste residugehalte is 1,9
mg/kg. Als de risicobeoordeling hiermee wordt uitgevoerd resulteert dit in een acute blootstelling
van maximaal 84,5% van de ARfD voor jonge kinderen (2-6 jaar). Op basis van deze
risicobeoordeling is geen acuut risico te verwachten voor de consument.

1.5

Thiamethoxam

De ARfD voor thiamethoxam is 0.5 mg/kg lg (07/6/EC)
MRLs zijn vastgelegd in Reg. (EU) No 441/2012.
Een overzicht van de gebruikte MRLs is terug te vinden op:
http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public
Voor en aantal gewassen is de MRL vastgesteld op de LOQ van 0.05 mg/kg en voor een aantal
producten van dierlijke oorsprong op de LOQ van 0.01 mg/kg.
Residudefinitie handhaving/monitoring (MRL regulation)
Plantaardige producten: thiamethoxam
Dierlijke producten: thiamethoxam
Residudefinitie risicobeoordeling (EFSA 2011)
Plantaardige producten: thiamethoxam
Dierlijke producten: thiamethoxam
Conversiefactor (CF) handhaving naar risicobeoordeling: CF=1.
De berekeningen op basis van alle MRL’s voor thiamethoxam laten geen overschrijdingen van de
ARfD zien.

Pagina 8 van 39

1.6

Clothianidin

De ADI voor clothianidin is 0.097 mg/kg lg/dag (DIR 06/41/EC)
De ARfD is 0.1 mg/kg lg (DIR 06/41/EC)
MRLs zijn vastgelegd in Reg. (EU) No 441/2012.
Een overzicht van de gebruikte MRLs is terug te vinden op:
http://ec.europa.eu/sanco_pesticides/public
Voor en aantal gewassen is de MRL vastgesteld op de LOQ van 0.02 of 0.05 mg/kg, en voor een
aantal producten van dierlijke oorsprong op de LOQ van 0.01 mg/kg.
Residudefinitie handhaving/monitoring (MRL regulation 396/2005)
Plantaardige en dierlijke producten: clothianidin
Residudefinitie risicobeoordeling (EFSA 2012)
Plantaardige en dierlijke producten: clothianidin
Voor de chronische blootstellingsberekening wordt de MRL van alle agrarische producten
vermenigvuldigd met de gemiddelde consumptie voor het desbetreffende agrarische product. De
bijdrage van alle agrarische producten wordt opgeteld. Dit resulteert in een geschatte inname van
5,2% van de ADI voor baby’s/peuters (8-20 maanden), 2,9% van de ADI voor jonge kinderen (2-6
jr) en 1,6% van de ADI voor de algemene bevolking. Op basis van de berekeningen is daarom
geen risico op de lange termijn te verwachten voor de consument.
Ook is een acute blootstellingsberekening uitgevoerd. De berekeningen op basis van alle MRL’s
resulteren in één overschrijding van de ARfD, bij de consumptie van gekookte andijvie (133% van
de ARfD) door baby’s/peuters (8-20 maanden).
De berekening voor baby’s en peuters kan verfijnd worden door in plaats van de MRL de HR in te
vullen. De HR voor clothianidin in spinazie voor 10 proeven was 0,80 mg/kg (JMPR 2010). Bij
gebruik van de HR van 0,8 mg/kg voor clothianidin is de opvulling van de ARfD door consumptie
gekookte andijvie door baby’s en peuters 53%. De berekeningen tonen aan dat er geen risico te
verwachten is voor de consument door acute blootstelling.
Conclusie: Zowel de chronische als de acute blootstellingsrekening voor clothianidin geven aan dat
er geen risico te verwachten is voor de consument.

1.7

Conclusie en discussie deterministische risicobeoordeling

Voor een aantal toepassingen van neonicotinoïden is een risicobeoordeling uitgevoerd volgens de
deterministische methode. Deze beoordeling houdt in dat er een blootstellingsschatting wordt
berekend op basis van een hoge consumptiehoeveelheid en een hoog residugehalte. Dit betreft
gebruiken van neonicotinoïden die in een eerdere notitie nog niet aan bod waren gekomen.
Uit deze beoordeling komt naar voren dat naast eerder gerapporteerde toepassingen er nog een
divers aantal toepassingen is toegestaan. Bij de beoordeling van deze gebruiken is gebleken dat
de toepassing van thiacloprid op andijvie en sla wel een risico kan vormen indien het residugehalte
op het agrarisch product gelijk zou zijn aan de MRL, de HR of de STMR. Alle overige toepassingen
vormen geen risico voor de mens. Gezien de intentie dat de MRL een veilig gebruik mogelijk moet
maken kan geconcludeerd worden dat aanpassing van de MRLs sla en andijvie wenselijk is. MRLs
worden vastgesteld op basis van Europese wetgeving (EC/396/2005). Aanpassing van MRLs is
daarom uitsluitend mogelijk als hierover overeenstemming is bereikt in de Europese Unie.
Hier moet worden opgemerkt dat bovenstaande gegevens geen informatie geven over werkelijke
residugehaltes en werkelijk risico. Zoals eerder is opgemerkt zijn werkelijke residugehaltes
doorgaans (veel) lager dan de MRL. Om een beeld te vormen van de werkelijke blootstelling is een
ander type berekening noodzakelijk waarbij gebruik wordt gemaakt van meetgegevens van

Pagina 9 van 39

residuen op groente en fruit. Deze zogenaamde probabilistische berekeningen worden in deze
notitie gepresenteerd en toegelicht.

2

Probabilistische acute blootstellingsberekening aan vijf neonicotinoïden

De acute blootstelling aan vijf neonicotinoïden (acetamiprid, clothianidin, imidacloprid, thiacloprid,
en thiamethoxam) is ook berekend met de probabilistische methodiek. Deze methode houdt
rekening met de consumptie van alle voedingsmiddelen waarin residuen van
gewasbeschermingsmiddelen kunnen voorkomen, alsmede met alle gehalten die in de ruwe
ingrediënten van deze voedingsmiddelen zijn aangetroffen in de monitoring. De blootstelling is
berekend per neonicotinoïde voor drie leeftijdsgroepen. De hier gerapporteerde getallen moeten
worden geïnterpreteerd als conservatieve schattingen van de blootstelling. De werkelijke
blootstelling zal lager liggen.

2.1

Inputgegevens

Berekeningen zijn uitgevoerd met consumptiedata afkomstig van drie voedselconsumptiestudies
uitgevoerd onder drie leeftijdsgroepen:
•
Jonge kinderen van 8–20 maanden (de Boer et al. 2006)
•
Kinderen van 2-6 jaar (Ocké et al. 2008)
•
Volwassenen van 18–69 jaar (van Rossum et al. 2011).
Deze studies bevatten de meest recente voedselconsumptiedata die voor deze leeftijdsgroepen
beschikbaar zijn in Nederland.
De monitoringgegevens van 2009-2012 zoals aanwezig in de ChemKAP database2 zijn gebruikt in
de berekeningen. Dit betrof ruim 11.000 monsters van ruwe agrarische producten (o.a. fruit,
groente, granen) geanalyseerd door de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA). Ieder
monster is geanalyseerd op alle vijf neonicotinoïden. Voor een overzicht van de
monitoringgegevens per stof, zie bijlage A.
Het doel van de berekeningen was om de blootstelling zo conservatief mogelijk in te schatten.
Wanneer de blootstelling dan onder de relevante gezondheidskundige grenswaarden blijft kan
geconcludeerd worden dat er geen gevaar voor de volksgezondheid is te verwachten. Om deze
reden zijn de volgende aannames gehanteerd:
•
Per stof is bepaald voor welke agrarische producten er een toelating is in Europa3. Voor
producten met een toelating maar met geen of minder dan acht monsters in de
concentratiedatabase zijn de monitoringgegevens vervangen door de maximale residulimiet
(MRL)4. De MRL is gekozen omdat deze gegevens direct beschikbaar zijn en resulteren in een
overschatting van de blootstelling. Voor een overzicht van de MRLs per stof die zijn
meegenomen in de berekening, zie bijlage B.
•
In de database zitten veel monsters (> 95%) waarin geen residu aantoonbaar was. Het
werkelijke residugehalte in deze monsters kan variëren van 0 mg/kg (residu is niet aanwezig)
tot een gehalte gelijk aan de aantoonbaarheidsgrens (limit of quantification: LOQ). In de
berekeningen is ervan uitgegaan dat in deze monsters het residu aanwezig is op het niveau
van de LOQ (= 0,01 mg/kg).
•
Er is geen effect van productbewerking op het residugehalte meegenomen in de berekeningen
(zie discussie).

2

chemkap.rivm.nl

3

Aanwezigheid van een MRL in de Europese MRL database is geïnterpreteerd als een toelating.

4

Dit aantal monsters is gelijk aan het aantal dat in Appendix 3 van de EFSA richtlijn betreffende het uitvoeren van een

probabilistische innameberekening aan residuen van gewasbeschermingsmiddelen is gehanteerd. Er wordt gesteld dat minder
dan 8 monsters onvoldoende is voor een betrouwbare schatting van de blootstelling via de consumptie van het betreffende
product (EFSA 2012).
Pagina 10 van 39

Het Nederlandse conversiemodel is gebruikt voor de koppeling tussen de consumptie van
voedingsmiddelen en metingen in agrarische producten (van Dooren et al. 1995). Met dit
conversiemodel worden de consumptiehoeveelheden van voedingsmiddelen omgezet in equivalente
consumptiehoeveelheden van de relevante agrarische producten (bijv. consumptie van 100 g
ketchup is gelijk aan de consumptie van 500 g tomaten).
Analyses van residuen van gewasbeschermingsmiddelen worden uitgevoerd in samengestelde
monsters van agrarische producten (bijv. 10 appels), terwijl personen individuele eenheden (bijv. 1
appel) consumeren. In de berekening van de blootstelling is meegenomen dat individuele
eenheden hogere gehalten van een stof kunnen bevatten dan aangetroffen in samengestelde
monsters5.

2.2

Blootstellingsberekening

De acute blootstelling is berekend met de probabilistische methode zoals geïmplementeerd in het
Monte Carlo Risk Assessment-programma (MCRA versie 7.1; (de Boer et al. 2011)). Met deze
methode zijn 100.000 aselect getrokken dagelijkse consumptiepatronen van agrarische producten
uit de drie consumptiedatabases (overeenkomend met de drie leeftijdsgroepen) gecombineerd met
aselect getrokken residugehalten per agrarisch product. Door de blootstelling over de verschillende
producten te sommeren wordt een verdeling van 100.000 blootstellingen op een willekeurige dag
gesimuleerd, resulterend in een empirische schatting van de dagelijkse acute blootstellingverdeling
per neonicotinoïde. De geschatte dagelijkse blootstellingen zijn gecorrigeerd voor individuele
lichaamsgewichten en uitgedrukt in µg/kg lg per dag. Per dag betekent hier de blootstelling op een
willekeurige dag, welke substantieel kan verschillen van de ene op de andere dag voor een zeker
individu.
De gerapporteerde percentielen van de acute blootstellingdistributie zijn P50, P95, P97,5, P99, en
P99,9. De P99,9 reflecteert hierbij de maximale acute blootstelling van 99,9% van de populatie en
dat 0,1% van de populatie een hogere blootstelling heeft. Daarnaast wordt de top 3 van de
agrarische producten die het meeste bijdragen aan de blootstelling gerapporteerd.
Om te kunnen vaststellen of de acute blootstelling aan de neonicotinoïden mogelijk kan leiden tot
een gezondheidsrisico is de P99,9 (inclusief de bovenste limiet van het 95%betrouwbaarheidsinterval) vergeleken met de acute referentie dosis (ARfD) (Boon et al. 2009). De
gehanteerde referentiewaarden staan in tabel 3. Uitkomsten zijn gerapporteerd per stof en
leeftijdsgroep.
Om de onzekerheid door de beperkte omvang van de consumptie- en concentratiedatabase te
kwantificeren is de bootstrap methode6 toegepast, resulterend in een 95%betrouwbaarheidsinterval (2,5% onder- en 97,5% bovengrens) rond de acute
blootstellingspercentielen. De breedte van dit interval karakteriseert de onzekerheid in beide
databases.

5

De methodiek die is toegepast om dit mee te nemen is gelijk aan die beschreven in Appendix 3 van de EFSA richtlijn

betreffende het uitvoeren van een probabilistische innameberekening aan residuen van gewasbeschermingsmiddelen (EFSA
2012).
6

Met deze methode wordt er uit de originele consumptie- en concentratiedatabases met teruglegging vele malen een nieuwe

steekproef getrokken met dezelfde omvang als de originele database. Hierdoor ontstaat er een bootstrapverdeling voor elk
percentiel waaruit betrouwbaarheidsintervallen rond het percentiel kunnen worden afgeleid. De breedte van dit interval
karakteriseert de onzekerheid in de consumptie- en concentratiedata.
Pagina 11 van 39

2.3

Resultaten

In tabel 3 staan de percentielen van de acute blootstelling aan de vijf neonicotinoïden per
leeftijdsgroep. De acute blootstelling aan vijf neonicotinoïden is voor drie leeftijdsgroepen van
consumenten geschat over een periode van vier jaar (2009-2012) en is gebaseerd op ruim 11.000
monsters. De geschatte blootstelling op het niveau van de P99,9 lag voor alle stoffen en
leeftijdsgroepen ruim onder de ARfD. Rond deze waarden is een 95%-betrouwbaarheidsinterval
berekend. Dat betekent dat de kans 95% is dat de werkelijke blootstelling op het niveau van de
P99,9 inderdaad binnen dit interval ligt. Dus is er een 5% kans dat de P99,9 die we nu geschat
hebben in werkelijkheid buiten het betrouwbaarheidsinterval ligt: 2,5% kans dat de werkelijke
blootstelling hoger is dan de bovengrens van het betrouwbaarheidsinterval en 2,5% kans dat de
werkelijke blootstelling lager is dan de ondergrens van het betrouwbaarheidsinterval. Ook voor de
bovengrens van het betrouwbaarheidsinterval van het 99.9% percentiel geldt dat deze waarde
onder de ARfD ligt. De gegevens in tabel 3 kunnen worden uitgedrukt als percentage opvulling van
de ARfD. Daaruit volgt dat de acute blootstelling maximaal 19% bedroeg van de ARfD (thiacloprid
in jonge kinderen van 8-20 maanden) met een betrouwbaarheidsinterval van 16 tot 20%.
In tabel 4 staat per leeftijdsgroep en stof de drie agrarische producten die het meeste bijdragen
aan de totale blootstelling, inclusief het percentage bijdrage.

2.4

Conclusie probabilistische blootstellingsschatting

De geschatte acute blootstelling op het niveau van de P99,9 lag voor alle vijf neonicotinoïden en
alle leeftijdsgroepen ruim onder de ARfD. Er is op basis van de hier gerapporteerde blootstellingen
geen gevaar geweest voor de volksgezondheid door inname van neonicotinoïden via de voeding. Bij
gelijkblijvend gebruik is ook in de toekomst geen gevaar voor de volksgezondheid te verwachten.

Pagina 12 van 39

Tabel 3. Acute blootstelling (in µg/kg lg per dag met daaronder het 95% betrouwbaarheidsinterval tussen haakjes) aan vijf neonicotinoïden bij drie
leeftijdsgroepen van de Nederlandse populatie. Residugehalten onder de aantoonbaarheidsgrens zijn gelijkgesteld aan de aantoonbaarheidsgrens.
Leeftijdsgroep

Blootstelling (in µg/kg lg per dag)
Acetamiprid

Clothianidin

Imidacloprid

Thiacloprid

Thiametoxam

100

100

80

30

500

P50

0,36
(0,34-0,36)

0,36
(0,35-0,36)

0,73
(0,68-0,75)

0,73
(0,71-0,75)

0,38
(0,38-0,4)

P95

0,94
(0,9-0,96)

0,92
(0,89-0,94)

3,4
(3,2-3,6)

2,01
(1,9-2,1)

2,1
(1,9-2,4)

P97,5

1,1
(1,1-1,2)

1,1
(1,0-1,1)

4,1
(3,9-4,4)

2,5
(2,3-2,7)

2,9
(2,7-3,4)

P99

1,4
(1,4-1,5)

1,3
(1,2-1,3)

5,3
(4,8-5,7)

3,5
(3,0-3,8)

4,3
(3,6-5,0)

P99,9

2,6
(2,0-3,5)

1,8
(1,7-2,0)

12
(7,4-12)

5,8
(4,8-6,1)

8,9
(6,6-11)

P50

0,20
(0,20-0,21)

0,21
(0,21-0,22)

0,53
(0,51-0,56)

0,39
(0,37-0,41)

0,25
(0,24-0,26)

P95

0,61
(0,58-0,63)

0.60
(0,57-0,61)

3,3
(3,1-3,6)

1,84
(1,8-2,0)

2,4
(2,3-2,7)

P97,5

0,73
(0,70-0,76)

0,69
(0,67-0,72)

4,3
(4,0-4,6)

2,3
(2,1-2,5)

3,4
(3,2-3,8)

P99

0,94
(0,86-1,0)

0,84
(0,80-0,89)

6,0
(5,3-6,6)

3,1
(2,8-3,5)

4,9
(4,2-5,4)

P99,9

2,9
(1,6-5,9)

1,4
(1,2-6,5)

9,3
(8,2-13)

5,5
(4,5-13)

9,1
(7,0-12)

P50

0,11
(0,10-0,11)

0,12
(0,12-0,12)

0,38
(0,36-0,4)

0,27
(0,26-0,29)

0,34
(0,3-0,37)

P95

0,79
(0,73-0,87)

0,36
(0,35-0,37)

3,9
(3,7-4,2)

1,6
(1,5-1,7)

3,4
(3,3-3,6)

P97,5

1,1
(1,0-1,2)

0,44
(0,42-0,45)

5,5
(5,1-5,9)

2,1
(1,9-2,3)

4,6
(4,3-4,9)

ARfD1 (µg/kg lg)
Jonge kinderen (8-20 maanden)

Kinderen (2-6 jaar)

Volwassenen (18-69 jaar)

Pagina 13 van 39

P99

1,6
(1,4-1,7)

0,55
(0,51-0,59)

7,9
(6,8-8,5)

2,9
(2,6-3,1)

6,0
(5,6-6,5)

P99,9

3,5
(2,7-5,3)

1,1
(0,84-2,5)

15
(13-19)

5,3
(4,2-6,5)

11
(8,5-13)

1 ARfD = acute referentie dosis

Tabel 4. Bijdrage van de top 3 producten die het meeste bijdragen aan de acute blootstelling aan vijf neonicotinoïden bij drie leeftijdsgroepen van de
Nederlandse populatie. Residugehalten onder de aantoonbaarheidsgrens zijn gelijkgesteld aan de aantoonbaarheidsgrens.
Leeftijdsgroep

Percentage bijdrage top 3 agrarische producten per stof
Acetamiprid

Clothianidine

Imidacloprid

Thiacloprid

Thiametoxam

Jonge kinderen (8-20 maanden)
1

Appel (21%)1

Appel (21%)2

2

Banaan (13%)2

Banaan (13%)2

Vlierbes (45%)3
Pinda (11%)3

Haver (22%)3
Thee (12%)3

Thee (34%)3
Appel (14%)1

3

Aardappel (10%)2

Aardappel (10%)2

Appel (8%)2

Vlierbes (12%)3

Banaan (8%)2

Appel (21%)2
Tarwe (16%)2

Vlierbes (42%)3
Pinda (27%)3

Thee (29%)3

2

Appel (20%)1
Tarwe (15%)2

Thee (56%)3
Appel (9%)2

3

Aardappel (12%)2

Aardappel (14%)2

Appel (5%)2

Aardappel (15%)2
Wijndruif (15%)3

Wijndruif (46%)3

Kinderen (2-6 jaar)
1

Vlierbes (14%)3
Appel (9)1

Tarwe (7%)2

Volwassenen (18-69 jaar)
1
2

Wijndruif (40%)3
Aardappel (10%)2

Tarwe (10%)2
1 Input monitoringgegevens, incl. positieve gehalten
3

Tarwe (15%)2

Koffieboon (17%)3
Pinda (14%)3

Thee (58%)3
Haver (9%)3
Olijf (4%)3

Thee (60%)3
Wijndruif (23%)3
Koffieboon (3%)3

2 Input monitoringgegevens met alleen gehalten onder de LOQ
3 Input MRL indien n < 8.

Pagina 14 van 39

2.5

Onzekerheidsanalyse

Verschillende bronnen van onzekerheid zijn aanwezig in de gerapporteerde
blootstellingschattingen die kunnen leiden tot een onder- of overschatting van de
blootstelling. De belangrijkste onzekerheden, gebaseerd op (Boon et al. 2009),
staan vermeld in tabel 5, incl. richting van het verwachte effect op de hier
gerapporteerde blootstelling.
In de berekeningen zijn de onzekerheden zoveel mogelijk zodanig geadresseerd
dat dit resulteerde in een overschatting van de werkelijke blootstelling (Tabel 5).
Wanneer er dan geen overschrijding van de ARfD wordt geconstateerd, kan
worden aangenomen dat er geen gevaar voor de volksgezondheid is geweest.
Hieronder adresseren we kort hoe de verschillende bronnen van onzekerheid
zoals vermeld in tabel 5 zijn meegenomen in de berekening en het verwachte
effect (over- of onderschatting) ervan op de berekende blootstelling.
Beperkte omvang van de consumptie- en concentratiedatabase
De onzekerheid gerelateerd aan de beperkte omvang van de consumptie- en
concentratiedatabase is meegenomen in de berekening en gekwantificeerd in een
95% betrouwbaarheidsinterval rond de berekende percentielen (Tabel 3). Deze
bron van onzekerheid leidt tot zowel een mogelijke onder- als overschatting van
de blootstelling, gekarakteriseerd door de breedte van het
betrouwbaarheidsinterval.
Over- en onderrapportage van voedselconsumptie data
Over- en onderrapportage van voedingsmiddelen in de
voedselconsumptiepeilingen kan leiden tot respectievelijk een over- of
onderschatting van de blootstelling. Residuen van de neonicotinoïden komen
veelal voor op groente en fruit, producten met een gezonde uitstraling. De
verwachting is dat de consumptie hiervan in de voedselconsumptiestudies eerder
is over- dan onderschat. Deze bron van onzekerheid zal dus naar verwachting
hebben geleid tot een (lichte) overschatting van de blootstelling (EFSA 2012).
Gericht bemonsteren van producten
Deze bron van onzekerheid betreft het gericht bemonsteren van agrarische
producten binnen de monitoring waarvan verwacht wordt dat zij mogelijk teveel
residuen van gewasbeschermingsmiddelen bevatten, bijv. op basis van gevonden
residuen in voorgaande jaren. De verwachting is dat het gebruik van deze
residugegevens resulteert in een overschatting van de blootstelling.

Pagina 15 van 39

Tabel 5. Bronnen, richting en grootte van onzekerheid in de
blootstellingsberekeningen
Bron van onzekerheid
Beperkte omvang van de consumptie- en
concentratiedatabase

Verwachte effect op de blootstelling:
richting en grootte
--/++

Over- en onderrapportage van voedselconsumptie
data

+

Gericht bemonsteren van producten

++

Niet bemonsterde producten

+

Gehalte toekennen aan de monsters met een gemeten
gehalte onder de aantoonbaarheidsgrens

++

Koppeling tussen consumptie en metingen in
agrarische producten

--/++

Beperkte informatie over het effect van bewerking op
de residugehalten

+

Niet bemonsterde producten
Niet alle producten waarop één van de vijf neonicotinoïden gebruikt mag worden
zijn meegenomen in de monitoring. Om een eventuele onderschatting van de
blootstelling hierdoor te voorkomen, is voor producten waarop neonicotinoiden
gebruikt mogen worden binnen Europa maar waarvoor geen of te weinig
meetgegevens beschikbaar zijn, de MRL meegenomen in de berekening. Dit
betekent dat als zo’n product wordt geconsumeerd, ervan wordt uitgegaan dat dit
product de betreffende stof altijd bevat op het niveau van de MRL. Aangezien de
monitoringgegevens duidelijk laten zien dat in het merendeel van de monsters
geen aantoonbare gehalten van residuen worden aangetroffen (Bijlage A) heeft
deze aanname zeer waarschijnlijk geresulteerd in een overschatting van de
blootstelling. Uit de top 3 van de producten die bijdragen aan de blootstelling
blijkt dat producten met MRL gegevens in de database significant bijdragen aan
de blootstelling bij alle stoffen. Voor imidacloprid, thiacloprid en thiametoxam
bestaat deze top 3 voor de leeftijdsgroep 18-69 jaar zelfs helemaal uit dit soort
producten.
Om te bepalen per neonicotinoïde of er een toelating is voor gebruik op een
bepaald product is de aanwezigheid van een MRL in de EU database
geïnterpreteerd als een toelating. MRLs die op de LOQ zijn gezet (aangegeven
met een * in de database) zijn daarbij geïnterpreteerd als geen toelating. Dit is
echter een aanname die niet altijd correct hoeft te zijn. MRLs worden ook gelijk
gesteld aan de LOQ wanneer
•
het gebruik van de stof niet heeft geleid tot waarneembare residuen in het
betreffende product,
•
het gebruik van de stof niet veilig is voor MRLs hoger van de LOQ.
Door deze factoren bestaat de kans dat sommige stof-product combinaties ten
onrechte zijn geïdentificeerd als niet toegelaten, terwijl dit in werkelijkheid wel
het geval is. We hebben hierdoor mogelijk enkele producten waarvoor een MRL
gebruikt had moeten worden in de database gemist, maar verwachten dat door
het gebruik van de MRL voor alle overige producten met geen of te weinig
meetgegevens dit negatieve effect (onderschatting) ruimschoots wordt
opgeheven.

Pagina 16 van 39

Gehalte toekennen aan de monsters met een gehalte onder de
aantoonbaarheidsgrens
In de berekeningen is ervan uitgegaan dat alle geanalyseerde monsters in de
monitoring waarin geen residuen zijn aangetroffen toch een residu kunnen
bevatten op het niveau van de LOQ. In werkelijkheid zal het gehalte echter lager
liggen en in veel gevallen zal de stof helemaal niet aanwezig zijn. Het is namelijk
niet aannemelijk dat alle relevante agrarische producten behandeld zijn met de
betreffende neonicotinoïde. Om dit te adresseren is per agrarisch product
informatie nodig over het percentage van het product dat in de praktijk
behandeld is met de stof. Deze informatie is echter niet beschikbaar. Om
onderschatting van de blootstelling te voorkomen wordt daarom met de LOQ
gerekend.
Koppeling tussen consumptie en metingen in agrarische producten
De koppeling tussen consumptie en metingen in agrarische producten kan leiden
tot zowel een over- als onderschatting van de blootstelling (EFSA 2012).
Beperkte informatie over het effect van bewerking op de residugehalten
Er zijn geen effecten van verwerking meegenomen in de berekeningen.
Bewerking leidt in de meeste gevallen tot een reductie in de residugehalten en zo
tot een lagere inname van de stof. Echter bewerking kan ook leiden tot een
toename in residugehalten. Belangrijke voorbeelden van dit soort
bewerkingsprocessen zijn drogen van vruchten en extractie van olie voor vet
oplosbare stoffen. Aangezien de vijf neonicotinoïden niet vet-oplosbaar zijn is
extractie van olie niet relevant hier. Drogen van vruchten echter wel. De meest
geconsumeerde droge vruchten in Nederland zijn rozijn en krent. Voor deze
vruchten zijn analysegegevens beschikbaar voor alle vijf neonicotinoïden (Bijlage
A). Voor de andere vruchten wordt een toename in de concentratie gedeeltelijk
geadresseerd via het conversiemodel, waarmee de consumptie van gedroogde
vruchten wordt vertaald naar de consumptie van het relevante verse product.
Over het geheel verwachten we dat het niet meenemen van het effect van
bewerking op de residugehalten in de berekeningen eerder heeft geleid tot een
overschatting van de blootstelling dan een onderschatting omdat er meer
bewerkingen zijn die leiden tot afname, zoals koken, bakken, industriële
bewerking, etc.

Conclusie onzekerheidsanalyse
Samenvattend concluderen we dat de schatting van de blootstelling naar alle
waarschijnlijkheid een overschatting is van de werkelijke inname door
•
het gebruik van monitoringgegevens die verkregen zijn door gericht
monsteren
•
het gebruik van MRL voor niet bemonsterde of beperkt bemonsterde
producten
•
het gebruik van de LOQ voor monsters waarop geen residu is gevonden
•
het niet meenemen van het effect van bewerking op de residugehalte.
De werkelijke blootstelling zal dus naar verwachting nog lager liggen dan hier
gerapporteerd.

Pagina 17 van 39

2.6

Referenties probabilistische blootstellingsberekening

de Boer, E. J., K. F. A. M. Hulshof and ter Doest, D. (2006). Voedselconsumptie van jonge
peuters. Zeist, TNO.
Boon, P. E., M. I. Bakker, J. D. van Klaveren and C. T. M. van Rossum (2009). Risk
assessment of the dietary exposure to contaminants and pesticide residues in young
children in the Netherlands Reportnr: 350070002/2009.National Institute for Public
Health and the Environment (RIVM), Bilthoven. Available online: www.rivm.nl.
de Boer, W. J. and H. van der Voet (2011). MCRA 7. A web-based program for Monte Carlo
Risk Assessment. Reference Manual 2011-12-19, documenting MCRA release 7.1
Reportnr.Biometris, Wageningen UR and National Institute for Public Health and the
Environment (RIVM), Bilthoven, Wageningen.
EFSA (2012). "Guidance on the Use of Probabilistic Methodology for Modelling Dietary
Exposure to Pesticide Residues." EFSA Journal 2012;10(10):2839. [95 pp.]
doi:10.2903/j.efsa.2012.2839.
Ocké, M. C., C. T. M. van Rossum, H. P. Fransen, E. J. M. Buurma, E. J. de Boer, H. A. M.
Brants, E. M. Niekerk, J. D. van der Laan, J. J. M. M. Drijvers and Z. Ghameshlou
(2008). Dutch National Food Consumption Survey - Young children 2005/2006
Reportnr: 350070001/2008.National Institute for Public Health and the Environment
(RIVM), Bilthoven. Available online: www.rivm.nl.
van Dooren, M. M. H., I. Boeijen, J. D. van Klaveren and G. van Donkersgoed (1995).
Conversie van consumeerbare voedingsmiddelen naar primaire agrarische produkten
(Conversion of consumed foods into raw agricultural commodities) Reportnr:
95.17.RIKILT-Instituut voor Voedselveiligheid, Wageningen UR, Wageningen. Available
online: www.rikilt.wur.nl.
van Rossum, C. T. M., H. P. Fransen, J. Verkaik-Kloosterman, E. J. M. Buurma-Rethans and
M. C. Ocké (2011). Dutch National Food Consumption Survey 2007-2010. Diet of
children and adults aged 7 to 69 years Reportnr: 350050006/2011.National Institute
for Public Health and the Environment (RIVM), Bilthoven. Available online:
www.rivm.nl.

Pagina 18 van 39

3.

Cumulatieve risicobeoordeling

Het RIVM is gevraagd te onderzoeken of een cumulatieve risicoschatting mogelijk
is. Bij een cumulatieve risicobeoordeling wordt het risico van gelijktijdige
blootstelling aan meerdere actieve stoffen ingeschat. Cumulatieve risicoschatting
is complex vanwege het grote aantal variabelen en onzekerheden. Voor deze
berekening zijn aanvullende gegevens nodig zoals relatieve toxische potentie van
de betreffende stoffen en hun mogelijke werkingsmechanismen in de mens.
EFSA werkt aan een opinie over ‘Cumulative Assessment Groups’. Dit betreft
groepering van stoffen die een aanverwant werkingsmechanisme hebben en die
om die reden gecumuleerd zouden kunnen worden. Deze opinie is nog in
voorbereiding maar naar verwachting zullen de neonicotinoiden deel uit maken
van een grotere groep stoffen. Een berekening op basis van alleen de vijf
genoemde neonicotinoïden is daarom naar verwachting onjuist.
Tevens is specifieke methodologie noodzakelijk. Op dit moment is er geen
internationaal overeengestemde methodologie beschikbaar voor de berekening
van cumulatieve blootstelling en risicobeoordeling. Voor het berekenen van de
cumulatieve blootstelling is het zogenaamde Monte Carlo Risk Assessment
(MCRA) programma in ontwikkeling. Deze aanpassing van het MCRA programma
is naar verwachting later dit jaar gereed en gevalideerd.
Door meerdere instanties wordt gewerkt aan het mogelijk maken van dit type
beoordeling. Naast de in ontwikkeling zijnde geavanceerde probabilistische
methode is er een voorstel van EFSA van maart 2013 voor een eenvoudige eerste
deterministische benadering
(http://www.efsa.europa.eu/en/efsajournal/pub/3130.htm). Over deze methode
is momenteel echter nog geen consensus.
In dit EFSA rapport wordt onder andere de ‘Hazard Index” benadering genoemd
als een inschatting van gecombineerd risico. Deze eenvoudige optelling van de
maximale blootstelling aan de vijf besproken neonicotinoïden zoals berekend met
de probabilistische methode houdt geen rekening met de geringe kans dat een
individu op een dag grote porties eet van diverse producten die elk het hoogst
berekende residugehalte bevatten. Tevens wordt daarmee voorbij gegaan aan het
feit dat een ARfD wordt vastgesteld op basis van het meest kritische effect van de
stof en niet het gemeenschappelijke effect van de vijf stoffen. Deze factoren
dragen bij aan een overschatting van de gecumuleerde blootstelling.
Als de Hazard Index berekening ondanks deze kanttekeningen wordt uitgevoerd
met de blootstelling van het 99,9 percentiel uit tabel 3 dan wordt gevonden dat in
alle leeftijdsgroepen de blootstelling onder de ARfD blijft, ook als de bovengrens
van het betrouwbaarheidsinterval wordt genomen voor deze berekening.
De optelsom van de afzonderlijke opvullingen van de ARfDs (berekend als
percentages) bedraagt voor de gemiddelden maximaal 44% of indien van de
bovengrens van de betrouwbaarheidsintervallen wordt uitgegaan maximaal 74%
De overige waarden zijn te vinden in tabel 6 die is afgeleid van tabel 3 door
verrekening van µg/kg lg per dag naar percentage opvulling van de ARfD.
Verfijning van deze optelling met de methoden die in ontwikkeling zijn is
wenselijk voor een realistischer inschatting van de cumulatieve blootstelling.
Aangezien een eenvoudige optelling van de afzonderlijke percentages opvulling
van de ARfDs ruim beneden de 100% blijft is de voorlopige conclusie dat bij
gelijkblijvend gebruik van de neonicotinoïden ook van een gecumuleerde
blootstelling geen gevaar voor de volksgezondheid te verwachten is.

Pagina 19 van 39

Tabel 6. Acute blootstelling (in % opvulling van de ARfD met daaronder het 95%
betrouwbaarheidsinterval tussen haakjes) aan vijf neonicotinoïden bij drie
leeftijdsgroepen van de Nederlandse populatie, per stof opgeteld.
Leeftijdsgroep

Blootstelling (in % van de ARfD)
Acetamiprid

Clothianidin

Imidacloprid

Thiacloprid

Thiametoxam

100

100

80

30

500

1,8
(1,7-2,0)

15,0
(9,3-15,0)

19,3
(16,0-20,3)

1,8
(1,3-2,2)

1,4
(1,2-6,5)

11,6
(10,3-16,3)

18,3
(15,0-43,3)

1,8
(1,4-2,4)

1,1
(0,8-2,5)

18,8
(16,3-23,8)

17,7
(14,0-21,7)

2.2
(1,7-2,6)

1

ARfD (µg/kg
lg)

Jonge kinderen (8-20 maanden)
P99,9

2,6
(2,0-3,5)

Kinderen (2-6 jaar)
P99,9

2,9
(1,6-5,9)

Volwassenen (18-69 jaar)
P99,9

3,5
(2,7-5,3)

1

ARfD = acute referentie dosis

Pagina 20 van 39

Bijlage A. Overzicht van de monitoringgegevens per stof en product

Acetamiprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aalbes (rood, wit, zwart)

57

0

Aardappelen

300

0

Aardbei

484

1

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ
0
0

0,019

0,019

0,019

0,2

Aardpeer

1

0

0

Abrikoos

87

0

0

Ananas

153

0

Andijvie

418

8

0,021

0,32

0,092

1,9

0

Appel

695

9

0,01

0,11

0,030

1,3

Artisjok

8

0

Asperge

82

0

Aubergine

523

37

Augurk

4

0

0

Avocado

200

0

0

Banaan

336

0

Basilicum

101

1

Bataat

38

0

0
0
0,01

0,21

0,037

7,1

0
0,16

0,16

0,160

1,0
0

Bieslook

20

1

0,42

0,42

0,420

5

Bladselderij

40

2

0,012

0,3

0,156

5

Blauwe bes

43

0

0

Bleekselderij

127

0

0

Bloemkool

295

0

0

Boekweit

1

0

Boerenkool

24

1

Boon, (pronk/sla/snijboon)

185

0

0

Bosbes

14

0

0

Bosui

88

0

0

Braam

45

0

0

Broccoli

394

4

Bruine boon (droog geoogst)

34

0

0

Cactusvijg

4

0

0

Carambola, stervrucht

18

0

0

Cassave

7

0

0

Champignon

96

0

Chinese kool

83

1

Citroen

0
0,37

0,014

0,37

0,032

0,370

0,020

4,2

1,0

0
0,14

0,14

0,140

1,2

156

0

0

Cocosnoot

4

0

0

Courgette

194

0

0

Cranberry

9

0

0

Dadel

42

0

0

Dadelpruim

1

0

Dille

5

1

Doperwt (vers)

47

0

0

Dragon

1

0

0

Eikenbladsla

39

1

0
0,15

0,12

0,15

0,12

0,150

0,120

20

2,6
Pagina 21 van 39

Acetamiprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

Framboos

72

0

0

Gember

39

0

0

Gerst

53

0

0

Gierst

1

0

Granaatappel

39

3

0,013

0,017

0,015

7,7

Grapefruit

143

2

0,1

0,12

0,110

1,4

Guave

5

0

Haver

6

0

IJsbergsla

454

7

Kaki, sharonfruit

42

0

0

Kapucijner (vers)

9

0

0

0

0
0
0,01

0,026

0,017

1,5

Kastanje

2

0

Kers

74

13

Kervel

4

0

0

Kiwi

301

0

0

Knoflook

67

0

0

Knolselderij

43

0

0

Knolvenkel

60

0

Komkommer

601

2

Koolraap

19

0

Koolrabi

20

0

Kousenband

402

4

Krent

0
0,014

0,075

0,030

17,6

0
0,03

0,087

0,059

0,3
0
0

0,013

0,2

0,072

1,0

4

0

Kropsla, bindsla

327

0

0

Krulsla

54

3

Kumquat

6

0

0

Kweepeer

4

0

0

Lemmetje

0
0,014

0,042

0,026

5,6

104

0

0

Linzen (droog)

6

0

0

Litchi

15

0

Lollo rossa

75

4

Mais

172

0

0
0,018

0,67

0,273

5,3
0

Mandarijn

496

1

Mango

444

0

Meloen

308

3

Mineola

48

0

0

Mispel

2

0

0

Munt

21

0

0

Nectarine

177

4

6

0

110

4

Oesterzwam
Okra

0,015

0,015

0,015

0,2

0,012

0,037

0,022

1,0

0

0,015

0,034

0,024

2,3

0,019

0,9

0,287

3,6

0,083

1,3

0

Oregano

1

0

Paksoi

77

1

0,083

0,083

0

Papaja

66

1

0,011

0,011

0,011

1,5

Paprika

728

7

0,012

0,11

0,054

1,0

Passievrucht

39

0

0

Pastinaak

9

0

0
Pagina 22 van 39

Acetamiprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

Peer

374

3

0,013

0,047

0,028

0,8

Pepers (vers)

404

23

0,01

0,39

0,061

5,7

Perzik

205

1

0,039

0,039

0,039

0,5

Peterselie

47

0

Peul, incl. Vleeserwt

219

1

0,012

0,012

0,012

0,5

9

0

0

Physalis

0

Pitahaya

6

0

0

Pluksla

19

0

0

Pomelo

38

0

0

Pompoen

32

0

0

Postelein

19

0

0

Prei

330

0

Pruim, incl kwets

294

1

Raapstelen

6

0

0

Rabarber

23

0

0

Radicchio rosso

18

0

0

Radijs

77

0

0

Ramboetan

3

0

0

Rammenas (rettich)

27

0

0

Rijst

99

0

0

Rode biet, kroot

182

0

0

Rode kool

102

0

0

Rogge

25

0

0

Rozemarijn

6

0

Rozijn

123

10

Rucola

32

0

0

Salie

2

0

0

Savooiekool

37

0

0

Schorseneer

6

0

Sinaasappel

798

4

Sjalot

28

0

0

Snijbiet

5

0

0

Snijsla

8

1

Sojaboon

49

0

Sperzieboon

511

0
0,17

0,17

0,170

0,3

0
0,01

0,13

0,040

8,1

0
0,011

0,023

0,019

0,5

0,051

0,051

0,051

12,5

1

0,032

0,032

0,032

0,2

0,026

0,24

0,132

1,0

0

Spinazie

304

3

Spitskool

161

0

0

Spruitkool

124

0

0

Stengelui

6

0

0

Suikermais

25

0

0

Tafeldruif

909

0

0

Tarwe

167

0

0

Taugé

30

0

0

Thee

4

0

0

Tijm

3

0

Tomaat

719

17

Tuinboon

41

0

0
0,01

0,077

0,028

2,4
0
Pagina 23 van 39

Acetamiprid
Product

Tuinkers

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

5

0

0

Ui, incl. zilveruitje

303

0

0

Veldsla

33

0

0

Vijg

71

0

0

Vlierbes

3

0

0

Waterkers

4

0

0

Watermeloen

40

0

0

Winterwortel

127

0

0

Witlof

137

0

0

Witte kool

90

0

0

Wortel

324

0

0

Yam

3

0

0

Zonnebloempit

33

0

0

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aalbes (rood, wit, zwart)

57

0

0

Aardappelen

300

0

0

Aardbei

484

0

0

Aardpeer

1

0

0

Abrikoos

87

0

0

Clothianidine
Product

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

% monsters >
LOQ
Gemid

Ananas

153

0

Andijvie

418

8

0

Appel

695

0

0

Artisjok

8

0

0

Asperge

82

0

0

Aubergine

0,014

0,037

0,025

1,9

523

0

0

Augurk

4

0

0

Avocado

200

0

0

Banaan

336

0

0

Basilicum

101

0

0

Bataat

38

0

0

Bieslook

20

0

0

Bladselderij

40

0

0

Blauwe bes

43

0

0

Bleekselderij

127

0

0

Bloemkool

295

0

0

Boekweit

1

0

0

Boerenkool

24

0

0

Boon, (pronk/sla/snijboon)

185

0

0

Bosbes

14

0

0

Bosui

88

0

0

Braam

45

0

0

Broccoli

394

0

0

Bruine boon (droog geoogst)

34

0

0
Pagina 24 van 39

Clothianidine
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)

Cactusvijg

4

0

0

Carambola, stervrucht

18

0

0

Cassave

7

0

0

Champignon

96

0

0

Chinese kool

83

0

0

Citroen

Min

Max

% monsters >
LOQ
Gemid

156

0

0

Cocosnoot

4

0

0

Courgette

194

0

0

Cranberry

9

0

0

Dadel

42

0

0

Dadelpruim

1

0

Dille

5

1

0

Doperwt (vers)

47

0

0

Dragon

1

0

0

Eikenbladsla

39

0

0

0,12

0,12

0,120

20

Framboos

72

0

0

Gember

39

0

0

Gerst

53

0

0

Gierst

1

0

0

Granaatappel

39

0

0

Grapefruit

143

0

0

Guave

5

0

0

Haver

6

0

0

IJsbergsla

454

0

0

Kaki, sharonfruit

42

0

0

Kapucijner (vers)

9

0

0

Kastanje

2

0

0

Kers

74

0

0

Kervel

4

0

0

Kiwi

301

0

0

Knoflook

67

0

0

Knolselderij

43

0

0

Knolvenkel

60

0

0

Komkommer

601

0

0

Koolraap

19

0

0

Koolrabi

20

0

Kousenband

402

1

Krent

0
0,013

0,013

0,013

0,2

4

0

0

Kropsla, bindsla

327

0

0

Krulsla

54

0

0

Kumquat

6

0

0

Kweepeer

4

0

0

Lemmetje

104

0

0

Linzen (droog)

6

0

0

Litchi

15

0

0

Lollo rossa

75

0

0

Mais

172

0

0
Pagina 25 van 39

Clothianidine
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Mandarijn

496

0

Mango

444

0

Meloen

308

1

Mineola

48

0

0

Mispel

2

0

0

Munt

21

1

Nectarine

177

0

0

6

0

0

110

0

0

Oregano

1

0

0

Paksoi

77

2

Papaja

66

0

0

Paprika

728

0

0

Passievrucht

39

0

0

Pastinaak

9

0

0

Oesterzwam
Okra

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

% monsters >
LOQ
Gemid
0
0

0,016

0,01

0,01

0,016

0,01

0,02

0,016

0,010

0,015

0,3

4,8

2,6

Peer

374

0

Pepers (vers)

404

13

Perzik

205

0

0

Peterselie

47

0

0

Peul, incl. Vleeserwt

219

0

0

9

0

0

Physalis

0
0,01

0,077

0,032

3,2

Pitahaya

6

0

0

Pluksla

19

0

0

Pomelo

38

0

0

Pompoen

32

0

0

Postelein

19

0

0

Prei

330

0

0

Pruim, incl kwets

294

0

0

Raapstelen

6

0

0

Rabarber

23

0

0

Radicchio rosso

18

0

0

Radijs

77

0

0

Ramboetan

3

0

0

Rammenas (rettich)

27

0

0

Rijst

99

0

0

Rode biet, kroot

182

0

0

Rode kool

102

0

0

Rogge

25

0

0

Rozemarijn

6

0

Rozijn

123

2

Rucola

32

0

0

Salie

2

0

0

Savooiekool

37

0

0

Schorseneer

6

0

Sinaasappel

798

1

Sjalot

28

0

0

Snijbiet

5

0

0

0
0,019

0,034

0,027

1,6

0
0,016

0,016

0,016

0,1

Pagina 26 van 39

Clothianidine
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Snijsla

8

0

0

Sojaboon

49

0

0

Sperzieboon

511

0

Spinazie

304

4

Spitskool

161

0

0

Spruitkool

124

0

0

Stengelui

6

0

0

Suikermais

25

0

Tafeldruif

909

1

Tarwe

167

0

0

Taugé

30

0

0

Thee

4

0

0

Tijm

3

0

Tomaat

719

2

Tuinboon

41

0

0

Tuinkers

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

% monsters >
LOQ
Gemid

0
0,01

0,023

0,017

1,3

0
0,012

0,012

0,012

0,1

0
0,013

0,045

0,029

0,3

5

0

0

Ui, incl. zilveruitje

303

0

0

Veldsla

33

0

0

Vijg

71

0

0

Vlierbes

3

0

0

Waterkers

4

0

0

Watermeloen

40

0

0

Winterwortel

127

0

0

Witlof

137

0

0

Witte kool

90

0

0

Wortel

324

0

0

Yam

3

0

0

Zonnebloempit

33

0

0

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aalbes (rood, wit, zwart)

57

0

Aardappelen

300

2

Aardbei

484

0

Aardpeer

1

0

Abrikoos

87

3

Imidacloprid
Product

Gehalte (mg/kg)

% monsters >
LOQ

Min

Max

Gemid

0,017

0,028

0,023

0
0,7
0
0
0,01

0,015

0,012

3,4

0,01

0,33

0,087

1,7

Ananas

153

0

Andijvie

418

7

Appel

695

0

0

Artisjok

8

0

0

Asperge

82

0

0

Aubergine

523

65

Augurk

4

0

Avocado

200

0

Banaan

336

1

0

0,01

0,56

0,059

12,4
0
0

0,016

0,016

0,016

0,3
Pagina 27 van 39

Imidacloprid
Product

Totaal
aantal

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)
0,012

0,16

% monsters >
LOQ

Basilicum

101

7

Bataat

38

0

0,058

6,9
0

Bieslook

20

0

0

Bladselderij

40

0

0

Blauwe bes

43

0

Bleekselderij

127

12

0,01

0,2

0,046

9,4

Bloemkool

295

1

0,016

0,016

0,016

0,3

Boekweit

1

0

Boerenkool

24

1

0,072

0,072

0,072

4,2

Boon, (pronk/sla/snijboon)

185

3

0,011

0,053

0,032

1,6

Bosbes

14

0

Bosui

88

5

Braam

45

0

Broccoli

394

11

Bruine boon (droog geoogst)

34

0

0

Cactusvijg

4

0

0

Carambola, stervrucht

18

0

0

Cassave

7

0

0

Champignon

96

0

Chinese kool

83

1

0,04

0,04

0,040

1,2

Citroen

0,016

0,13

0,049

4,5

0

0

0
0,01

0,039

0,017

5,7

0,01

0,039

0,022

2,8

0

0

156

7

Cocosnoot

4

0

Courgette

194

15

Cranberry

9

0

0

Dadel

42

0

0

Dadelpruim

1

0

0

Dille

5

0

0

Doperwt (vers)

47

0

0

Dragon

1

0

Eikenbladsla

39

1

0
0,01

0,051

0,025

7,7

0
0,34

0,34

0,340

2,6

Framboos

72

0

0

Gember

39

0

0

Gerst

53

0

0

Gierst

1

0

Granaatappel

39

4

0,016

0,16

0,067

10,3

Grapefruit

0,01

0,072

0,027

16,8

0

143

24

Guave

5

0

0

Haver

6

0

0

IJsbergsla

454

102

Kaki, sharonfruit

42

0

0

Kapucijner (vers)

9

0

0

Kastanje

2

0

Kers

74

3

Kervel

4

0

0

Kiwi

301

0

0

Knoflook

67

0

0

Knolselderij

43

0

0

Knolvenkel

60

0

0

0,01

0,18

0,035

22,5

0
0,01

0,038

0,020

4,1

Pagina 28 van 39

Imidacloprid
Product

Totaal
aantal

Aantal >
LOQ

Komkommer

601

17

Koolraap

19

0

Koolrabi

20

0

Kousenband

402

7

Krent

Gehalte (mg/kg)
0,01

0,086

% monsters >
LOQ
0,032

2,8
0
0

0,01

0,18

0,051

1,7

0,24

0,071

1,5

4

0

Kropsla, bindsla

327

5

0,011

Krulsla

54

5

0,012

0,27

0,101

9,3

Kumquat

6

1

0,014

0,014

0,014

16,7

Kweepeer

4

0

Lemmetje

104

6

0,014

0,053

0,029

5,8

Linzen (droog)

6

0

Litchi

15

0

Lollo rossa

75

2

Mais

172

0

Mandarijn

496

16

Mango

444

0

Meloen

308

32

0,01

0,075

0,021

10,4

Mineola

48

1

0,06

0,06

0,060

2,1

Mispel

2

0

Munt

21

3

0,02

0,12

0,076

14,3

Nectarine

177

5

0,011

0,042

0,019

2,8

6

0

Oesterzwam
Okra

0

0
0
0
0,013

0,045

0,029

2,7

0,01

0,043

0,023

3,2

0
0

0

0

110

12

0,011

0,23

0,059

10,9

Oregano

1

1

0,015

0,015

0,015

100

Paksoi

77

2

0,01

0,014

0,012

2,6

Papaja

66

4

0,013

0,075

0,034

6,1

Paprika

728

20

0,01

0,18

0,028

2,7

Passievrucht

39

1

0,034

0,034

0,034

2,6

Pastinaak

9

0

374

2

0,065

0,34

0,203

0,5

Peer

0

Pepers (vers)

404

48

0,01

0,33

0,057

11,9

Perzik

205

10

0,01

0,034

0,015

4,9

Peterselie

47

1

0,03

0,03

0,030

2,1

Peul, incl. Vleeserwt

219

2

0,011

0,015

0,013

0,9

Physalis

9

0

0

Pitahaya

6

0

0

Pluksla

19

0

0

Pomelo

38

0

0

Pompoen

32

0

Postelein

19

1

Prei

330

0

0

Pruim, incl kwets

294

0

0

6

0

0
0

Raapstelen

0
0,013

0,013

0,013

5,3

Rabarber

23

0

Radicchio rosso

18

0

Radijs

77

1

Ramboetan

3

0

0

Rammenas (rettich)

27

0

0

0
0,02

0,02

0,020

1,3

Pagina 29 van 39

Imidacloprid
Product

Totaal
aantal

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)

Rijst

99

2

Rode biet, kroot

182

0

Rode kool

102

1

Rogge

25

0

Rozemarijn

6

0

Rozijn

123

17

0,01

Rucola

32

3

Salie

2

1

Savooiekool

37

1

Schorseneer

6

0

Sinaasappel

798

45

Sjalot

28

0

Snijbiet

5

0

Snijsla

8

1

Sojaboon

49

0

Sperzieboon

511

2

% monsters >
LOQ

0,012

0,023

0,018

2,0

0,021

0,021

0,021

1,0

0
0
0
0,49

0,181

13,8

0,022

1,5

0,523

9,4

0,019

0,019

0,019

50

0,02

0,02

0,020

2,7

0,01

0,2

0,030

5,6

0
0
0
0,013

0,013

0,013

12,5

0,015

0,033

0,024

0,4

0

Spinazie

304

6

0,01

0,06

0,021

2,0

Spitskool

161

3

0,012

0,033

0,021

1,9

Spruitkool

124

0

Stengelui

6

2

0,014

0,016

0,015

33,3

0,01

0,82

0,089

8,6

0

Suikermais

25

0

Tafeldruif

909

78

0

Tarwe

167

0

0

Taugé

30

0

0

Thee

4

0

0

Tijm

3

0

Tomaat

719

7

Tuinboon

41

0

0

Tuinkers

5

0

0

Ui, incl. zilveruitje

303

0

0

Veldsla

33

0

Vijg

71

1

Vlierbes

3

0

Waterkers

4

0

Watermeloen

40

1

0
0,01

0,92

0,242

1,0

0
0,01

0,01

0,010

1,4
0
0

0,012

0,012

0,012

2,5

Winterwortel

127

0

0

Witlof

137

0

0

Witte kool

90

0

0

Wortel

324

0

0

Yam

3

0

0

Zonnebloempit

33

0

0

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aalbes (rood, wit, zwart)

57

11

Aardappelen

300

0

Thiacloprid
Product

Gehalte (mg/kg)
Min
0,01

Max
0,33

Gemid

% monsters >
LOQ

0,109

19,3
0
Pagina 30 van 39

Thiacloprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aardbei

484

61

Aardpeer

1

0

Abrikoos

87

1

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

0,01

0,58

0,084

12,6

0,011

0,011

0,011

1,1

0

Ananas

153

0

Andijvie

418

1

0,26

0,26

0,260

0,2

Appel

695

29

0,01

0,042

0,020

4,2

Artisjok

8

0

Asperge

82

0

Aubergine

523

2

Augurk

4

0

0

Avocado

200

0

0

Banaan

336

0

Basilicum

101

1

Bataat

38

0

Bieslook

20

1

Bladselderij

40

0

0

0
0
0,029

0,04

0,035

0,4

0
0,32

0,32

0,320

0,01

0,01

0,010

1,0
0
5
0

Blauwe bes

43

1

Bleekselderij

127

0

0,024

0,024

0,024

2,3
0

Bloemkool

295

0

0

Boekweit

1

0

0

Boerenkool

24

0

0

Boon, (pronk/sla/snijboon)

185

0

0

Bosbes

14

0

Bosui

88

1

0,011

0,011

0,011

1,1

0

Braam

45

3

0,019

0,079

0,051

6,7

Broccoli

394

0

0

Bruine boon (droog geoogst)

34

0

0

Cactusvijg

4

0

0

Carambola, stervrucht

18

0

0

Cassave

7

0

0

Champignon

96

0

0

Chinese kool

83

0

0

Citroen

0

156

0

Cocosnoot

4

0

Courgette

194

1

0,039

0,039

0,039

0,5

0,096

0,096

0,096

11,1

0

Cranberry

9

1

Dadel

42

0

0

Dadelpruim

1

0

0

Dille

5

0

0

Doperwt (vers)

47

0

Dragon

1

1

Eikenbladsla

39

0

Framboos

72

6

0
1,7

1,7

1,700

100

0,013

0,15

0,073

8,3

0

Gember

39

0

0

Gerst

53

0

0

Gierst

1

0

0

Granaatappel

39

0

0
Pagina 31 van 39

Thiacloprid
Product

Grapefruit

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)
Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

143

0

0

Guave

5

0

0

Haver

6

0

0

IJsbergsla

454

0

0

Kaki, sharonfruit

42

0

0

Kapucijner (vers)

9

0

0

Kastanje

2

0

Kers

74

14

0,01

0,1

0,037

18,9

0

Kervel

4

1

0,016

0,016

0,016

25

Kiwi

301

0

0

Knoflook

67

0

0

Knolselderij

43

0

0

Knolvenkel

60

0

Komkommer

601

2

0
0,043

0,081

0,062

0,3

Koolraap

19

0

0

Koolrabi

20

0

0

Kousenband

402

1

4

0

0

Kropsla, bindsla

327

0

0

Krulsla

54

0

0

Kumquat

6

0

0

Kweepeer

4

0

0

Lemmetje

Krent

0,034

0,034

0,034

0,2

104

0

0

Linzen (droog)

6

0

0

Litchi

15

0

0

Lollo rossa

75

0

0

Mais

172

0

0
0

Mandarijn

496

0

Mango

444

0

Meloen

308

1

Mineola

48

0

0

Mispel

2

0

0

Munt

21

1

0,04

0,04

0,040

4,8

Nectarine

177

1

0,011

0,011

0,011

0,6

6

0

0

110

0

0

Oregano

1

0

Paksoi

77

1

Papaja

66

0

Paprika

728

Passievrucht
Pastinaak

Oesterzwam
Okra

0
0,017

0,017

0,017

0,3

0
0,012

0,012

0,012

1,3

1

0,02

0,02

0,020

0,1

39

1

0,022

0,022

0,022

2,6

9

0

374

25

0,01

0,15

0,045

6,7

Pepers (vers)

404

11

0,01

2,9

0,549

2,7

Perzik

205

1

0,034

0,034

0,034

0,5

Peterselie

47

1

0,012

0,012

0,012

2,1

Peul, incl. Vleeserwt

219

1

0,26

0,26

0,260

0,5

Peer

0

0

Pagina 32 van 39

Thiacloprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)

Physalis

9

0

0

Pitahaya

6

0

0

Pluksla

19

0

0

Pomelo

38

0

0

Pompoen

32

0

0

Postelein

19

0

0

Prei

330

0

Pruim, incl kwets

294

1

Raapstelen

6

0

0

Rabarber

23

0

0

Radicchio rosso

18

0

0

Radijs

77

0

0

Ramboetan

3

0

0

Rammenas (rettich)

27

0

0

Rijst

99

0

0

Rode biet, kroot

182

0

0

Rode kool

102

0

0

Rogge

25

0

0

Rozemarijn

6

0

0

Rozijn

123

0

Rucola

32

1

Salie

2

0

0

Savooiekool

37

0

0

Schorseneer

6

0

Sinaasappel

798

1

Sjalot

28

0

0

Snijbiet

5

0

0

Snijsla

8

0

0

Sojaboon

49

0

Sperzieboon

511

3

Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

0
0,014

0,014

0,014

0,3

0
0,022

0,022

0,022

3,1

0
0,013

0,013

0,013

0,1

0
0,011

0,02

0,016

0,6

Spinazie

304

0

0

Spitskool

161

0

0

Spruitkool

124

0

0

Stengelui

6

0

0

Suikermais

25

0

0

Tafeldruif

909

0

0,0

Tarwe

167

0

0

Taugé

30

0

0

Thee

4

0

0

Tijm

3

0

Tomaat

719

20

Tuinboon

41

0

0

Tuinkers

5

0

0

Ui, incl. zilveruitje

303

0

0

Veldsla

33

0

0

Vijg

71

0

0

Vlierbes

3

0

0

0
0,01

0,21

0,057

2,8

Pagina 33 van 39

Thiacloprid
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte (mg/kg)

Waterkers

4

0

0

Watermeloen

40

0

0

Winterwortel

127

0

0

Witlof

137

0

0

Witte kool

90

0

0

Wortel

324

0

0

Yam

3

0

0

Zonnebloempit

33

0

0

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Aalbes (rood, wit, zwart)

57

0

0

Aardappelen

300

0

0

Aardbei

484

0

0

Aardpeer

1

0

0

Abrikoos

87

0

0

Ananas

153

0

Andijvie

418

33

Appel

695

0

0

Artisjok

8

0

0

Asperge

82

0

0

Aubergine

Min

Max

Gemid

% monsters >
LOQ

Thiametoxam
Product

Gehalte
(mg/kg)
Min

% monsters >
LOQ
Max

Gemid

0
0,01

0,011

0,24

0,043

0,045

0,025

7,9

523

5

Augurk

4

0

1,0

Avocado

200

0

Banaan

336

1

Basilicum

101

0

0

Bataat

38

0

0

Bieslook

20

0

0

Bladselderij

40

0

0

Blauwe bes

43

0

Bleekselderij

127

1

Bloemkool

295

0

0

Boekweit

1

0

0

Boerenkool

24

0

0

Boon, (pronk/sla/snijboon)

185

0

0

Bosbes

14

0

0

Bosui

88

0

0

Braam

45

0

Broccoli

394

1

Bruine boon (droog geoogst)

34

0

0

Cactusvijg

4

0

0

Carambola, stervrucht

18

0

0

0
0
0,025

0,025

0,025

0,3

0
0,02

0,02

0,020

0,8

0
0,017

0,017

0,017

0,3

Cassave

7

0

0

Champignon

96

0

0

Chinese kool

83

0

0
Pagina 34 van 39

Thiametoxam
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Gehalte
(mg/kg)

Citroen

156

0

0

Cocosnoot

4

0

0

Courgette

194

0

0

Cranberry

9

0

0

Dadel

42

0

0

Min

Dadelpruim

1

0

Dille

5

1

Doperwt (vers)

47

0

Dragon

1

0

Eikenbladsla

39

4

% monsters >
LOQ
Max

Gemid

0
0,9

0,9

0,900

20
0
0

0,01

0,021

0,016

10,3

Framboos

72

0

0

Gember

39

0

0

Gerst

53

0

0

Gierst

1

0

0

Granaatappel

39

0

0

Grapefruit

143

0

0

Guave

5

0

0

Haver

6

0

IJsbergsla

454

13

Kaki, sharonfruit

42

0

0

Kapucijner (vers)

9

0

0

0
0,01

0,044

0,015

2,9

Kastanje

2

0

0

Kers

74

0

0

Kervel

4

0

0

Kiwi

301

0

0

Knoflook

67

0

0

Knolselderij

43

0

0

Knolvenkel

60

0

Komkommer

601

1

0
0,033

0,033

0,033

0,2

Koolraap

19

0

0

Koolrabi

20

0

0

Kousenband

402

8

4

0

Kropsla, bindsla

327

Krulsla
Kumquat

0,01

0,36

0,065

2,0

10

0,01

0,047

0,023

3,1

54

2

0,011

0,025

0,018

3,7

6

0

0

Kweepeer

4

0

0

Lemmetje

Krent

0

104

0

0

Linzen (droog)

6

0

0

Litchi

15

0

Lollo rossa

75

8

Mais

172

0

0
0

0
0,011

0,023

0,014

10,7

Mandarijn

496

0

Mango

444

0

Meloen

308

14

Mineola

48

0

0

Mispel

2

0

0

0
0,01

0,03

0,016

4,5

Pagina 35 van 39

Thiametoxam
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Munt

21

2

Nectarine

177

0

6

0

110

1

Oregano

1

0

Paksoi

77

4

Papaja

66

0

0

Paprika

728

0

0

Passievrucht

39

0

0

Pastinaak

9

0

0

Oesterzwam
Okra

Gehalte
(mg/kg)
Min
0,013

% monsters >
LOQ
Max
0,04

Gemid
0,027

9,5
0
0

0,014

0,014

0,014

0,9
0

0,011

0,047

0,024

5,2

Peer

374

0

Pepers (vers)

404

12

Perzik

205

0

Peterselie

47

0

Peul, incl. Vleeserwt

219

2

Physalis

9

0

0

Pitahaya

6

0

0

Pluksla

19

0

0

Pomelo

38

0

0

Pompoen

32

0

Postelein

19

1

Prei

330

0

Pruim, incl kwets

294

0

6

1

Raapstelen

0
0,011

0,14

0,053

3,0
0
0

0,029

0,054

0,042

0,9

0
0,029

0,029

0,029

5,3
0
0

0,041

0,041

0,041

16,7

Rabarber

23

0

0

Radicchio rosso

18

0

0

Radijs

77

0

0

Ramboetan

3

0

0

Rammenas (rettich)

27

0

0

Rijst

99

0

0

Rode biet, kroot

182

0

0

Rode kool

102

0

0

Rogge

25

0

0

Rozemarijn

6

0

0

Rozijn

123

0

Rucola

32

1

Salie

2

0

0

Savooiekool

37

0

0

Schorseneer

6

0

0

Sinaasappel

798

0

0

Sjalot

28

0

0

Snijbiet

5

0

0

Snijsla

8

1

Sojaboon

49

0

0

Sperzieboon

511

0

0

Spinazie

304

0

0

Spitskool

161

0

0

0
0,015

0,023

0,015

0,023

0,015

0,023

3,1

12,5

Pagina 36 van 39

Thiametoxam
Product

Totaal
aantal
monsters

Aantal >
LOQ

Spruitkool

124

0

0

Stengelui

6

0

0

Suikermais

25

0

Tafeldruif

909

12

Tarwe

167

0

0

Taugé

30

0

0

Thee

4

0

0

Tijm

3

0

Tomaat

719

1

Tuinboon

41

0

0

Tuinkers

Gehalte
(mg/kg)
Min

% monsters >
LOQ
Max

Gemid

0
0,01

0,1

0,026

1,3

0
0,027

0,027

0,027

0,1

5

0

0

Ui, incl. zilveruitje

303

0

0

Veldsla

33

0

Vijg

71

1

Vlierbes

3

0

Waterkers

4

0

Watermeloen

40

1

0
0,027

0,027

0,027

1,4
0
0

0,017

0,017

0,017

2,5

Winterwortel

127

0

0

Witlof

137

0

0

Witte kool

90

0

0

Wortel

324

0

0

Yam

3

0

0

Zonnebloempit

33

0

0

Pagina 37 van 39

Bijlage B. Maximum residu limieten (MRL) per stof en product
meegenomen in de innameberekeningen
Stof

Product

MRL
(mg/kg)

Acetamiprid

Artisjok

0,6

Acetamiprid

Augurk

0,3

Acetamiprid

Kweepeer

0,7

Acetamiprid

Snijbiet

3

Acetamiprid

Tuinkers

3

Acetamiprid

Veenbes

0,01

Acetamiprid

Wijndruif

0,2

Clothianidine

Artisjok

0,05

Clothianidine

Bleekselderij

0,04

Clothianidine

Cantharel

0,05

Clothianidine

Kweepeer

0,05

Clothianidine

Snijbiet

Clothianidine

Tajerblad

Clothianidine

Thee

Clothianidine

Tuinkers

2

Clothianidine

Wijndruif

0,05

Imidacloprid

Artisjok

0,5

Imidacloprid

Augurk

0,5

Imidacloprid

Boekweit

0,1

Imidacloprid

Cassave

0,5

Imidacloprid

Erwt (droog)

Imidacloprid

Haver

Imidacloprid

Koffiebonen ongebrand

Imidacloprid

Kweepeer

0,5

Imidacloprid

Olijf (tafel)

0,5

Imidacloprid

Pinda

Imidacloprid

Schorseneer

0,5

Imidacloprid

Thee

0,05

Imidacloprid

Tuinkers

2

Imidacloprid

Vlierbes

5

Imidacloprid

Wijndruif

Imidacloprid

Yam

0,5

Thiacloprid

Augurk

0,3

Thiacloprid

Boekweit

0,05

Thiacloprid

Erwt (droog)

0,1

Thiacloprid

Gierst

0,05

Thiacloprid

Haver

1

Thiacloprid

Honing

0,2

Thiacloprid

Kaneel

0,1

Thiacloprid

Komijn

0,1

Thiacloprid

Kweepeer

0,3

Thiacloprid

Linzen (droog)

0,1

Thiacloprid

Mosterdzaad

0,2

Thiacloprid

Olijf (tafel)

4

Thiacloprid

Papaverzaad

0,3

Thiacloprid

Schorseneer

0,05

2
2
0,7

2
0,1
1

1

1

Pagina 38 van 39

Stof

Product

MRL
(mg/kg)

Thiacloprid

Thee

10

Thiacloprid

Tuinkers

2

Thiacloprid

Veenbes

1

Thiacloprid

Vlierbes

1

Thiametoxam

Artisjok

0,5

Thiametoxam

Augurk

0,5

Thiametoxam

Erwt (droog)

0,2

Thiametoxam

Koffiebonen ongebrand

0,2

Thiametoxam

Kweepeer

0,3

Thiametoxam

Snijbiet

3

Thiametoxam

Tajerblad

3

Thiametoxam

Thee

20

Thiametoxam

Tuinkers

5

Thiametoxam

Wijndruif

0,5

Pagina 39 van 39