Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2231
Vragen van het lid Jasper van Dijk en Siderius (beiden SP) aan de
Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap over leerlingen met
ernstige vormen van dyslexie, die mogelijk geen gebruik kunnen maken van
digitale woordenboeken tijdens het centraal schriftelijk examen (ingezonden
7 mei 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 12 mei 2015).
Vraag 1
Bent u ermee bekend dat het College voor Toetsen en Examens (CvTE) de
mogelijkheid afwijst voor leerlingen met een ernstigste vorm van dyslexie om
examen te doen voor het gebruik van digitale woordenboeken tijdens het
centraal schriftelijk examen? Hoe beoordeelt u deze opstelling van het CvTE?1
In hoeverre is hier naar uw mening sprake van passend onderwijs?
Antwoord 1
Ja, hier ben ik mee bekend. Op grond van artikel 2 van de Wet College voor
Examens is het CvTE belast met het geven van regels met betrekking tot de
hulpmiddelen die gebruikt mogen worden bij het maken van de opgaven.
Het CvTE heeft hiertoe de Regeling toegestane hulpmiddelen bij centrale
examens (hierna: de regeling) opgesteld, die aangeeft in welke gevallen
welke hulpmiddelen gebruikt mogen worden. Hierin zijn opties voor
hulpmiddelen voor leerlingen met bijvoorbeeld dyslexie geboden die ook
door het College voor de Rechten van de Mens (CvRM) als acceptabel zijn
bestempeld.
Waar in de regeling geboden standaard oplossingen niet passend zijn,
bijvoorbeeld doordat sprake is van een combinatie van beperkingen, zoekt
het CvTE (eveneens op grond van de regeling) in overleg met de school naar
een oplossing die de belemmering door de beperking(en) adequaat wegneemt maar die tegelijkertijd geen inbreuk betekent op de exameneisen.
Omdat de belemmeringen door de beperking (ook naar het oordeel van het
CvRM) met deze alternatieve aanpassing volledig zijn weggenomen, is er met
het geboden alternatief sprake van passend onderwijs.
Een digitaal woordenboek is wél een inbreuk op de exameneisen: met
gebruik van een digitaal woordenboek kan een leerling een examen maken

1

ah-tk-20142015-2231
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Bijlage onderhands toegestuurd naar departement

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

zonder over de vereiste woordenschat te beschikken. Het intikken van slechts
enkele letters genereert al diverse woorden of synoniemen. Dit verlaagt de
exameneis ten aanzien van de woordenschat. Het verlagen van de exameneisen door toevoeging van een hulpmiddel dat die eisen kan aantasten, is geen
passend onderwijs. Het gebruik van een specifiek hulpmiddel is niet een recht
op grond van passend onderwijs. De kandidaat heeft er recht op dat op
adequate wijze de belemmering door zijn beperking wordt weggenomen,
hij/zij heeft geen recht op een hulpmiddel dat ertoe leidt dat voor hem of haar
exameneisen worden verlaagd of vervallen.
Vraag 2
Hoeveel leerlingen in Nederland betreft het hier?
Antwoord 2
Er is geen eenduidig beeld over het aantal leerlingen met dyslexie omdat er
veel gradaties zijn, en de scholen niet elke gradatie specifiek registreren
terwijl er wel zorg en passend onderwijs wordt geboden.
Wel is duidelijk dat leerlingen met dyslexie in het algemeen goed omgaan
met een papieren woordenboek. Voor sommige leerlingen blijkt dat moeizaam. Het door het CvTE in de toelichting op de regeling genoemde
alternatief (opzoekhulp) blijkt dan meestal adequaat. Slechts waar sprake is
van een complexe combinatie van dyslexie met andere beperkingen zoekt het
CvTE in overleg met de school een alternatief. Dat blijkt slechts zeer
incidenteel nodig (één keer in de afgelopen vijf jaar).
Vraag 3
Hoe beoordeelt u het dat het CvTE een opstelling kiest die rechtsreeks in lijkt
te gaan tegen een uitspraak van het College voor de Rechten van de Mens?2
Antwoord 3
De uitspraak van het CvRM betreft een zaak tussen een leerling/ouder en de
betreffende school. De uitspraak is niet-bindend.
Het CvTE heeft geconstateerd dat mondelinge ondersteuning – net als bij een
eerdere zaak – ook in deze zaak acceptabel is. Het CvRM onderkent in zijn
uitspraak dat het door het CvTE genoemde alternatief de belemmering door
de beperking adequaat wegneemt. Het CvRM verwijst daar echter in zijn
uitspraak niet naar omdat school en ouders ervoor gekozen hebben om dit
alternatief niet te overwegen maar eerst de uitspraak van het CvRM over het
digitale woordenboek af te wachten.
Vraag 4
Waarom kan het CvTE niet rechtstreeks worden aangeklaagd? Waar kan een
ouder terecht als het CvTE een oordeel naast zich neerlegt?
Antwoord 4
In de Algemene Wet Bestuursrecht is in artikel 8.3 bepaald dat geen beroep
kan worden ingesteld tegen een besluit inhoudende een algemeen verbindend voorschrift of een beleidsregel. De Regeling toegestane hulpmiddelen
bij centrale examens valt hieronder.
Het CvRM kan in een door een ouder aangespannen zaak geen uitspraak
doen jegens een overheidsorgaan dat die kaders vaststelt. De uitspraak van
het CvRM is gericht aan de school. Indien de ouders constateren dat de
school de uitspraak niet opvolgt, kunnen de ouders zich wenden tot de
burgerlijke rechter.
Het CvTE heeft, al voordat sprake was van een zaak bij het CvRM, met de
school overlegd om te komen tot een voor betrokken leerlinge passende
oplossing. Die passende oplossing, die ook wordt uitgevoerd, is geen
onderdeel van de uitspraak van het CvRM omdat school en ouders ervoor
hebben gekozen toch een uitspraak te vragen over het door de leerling
gewenste specifieke hulpmiddel.
Zie ook het begin van mijn antwoord op vraag 3.

2

oordeel 2014–37 en oordeel 2015–33 www.mensenrechten.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Vraag 5
Kunt u garanderen dat Iris in mei examen kan doen mét gebruik van digitale
woordenboeken?
Antwoord 5
Nee, helaas is dat niet mogelijk, hoezeer ik de wens van Iris ook begrijp. Het
toestaan van digitale woordenboeken voor dyslectische leerlingen betekent
dat voor een grote groep leerlingen de vanzelfsprekende eis dat woordenschat een basisonderdeel is van een voldoende examenresultaat, komt te
vervallen. Het laten vervallen van deze fundamentele exameneis zou leiden
tot rechtsongelijkheid ten opzichte van de leerlingen zonder dyslexie. Er zijn
voldoende middelen om ook bij leerlingen met dyslexie te werken aan de
opbouw van een goede, paraat beschikbare woordenschat, en voor de
examinering zijn er adequate standaard- en eventueel individuele oplossingen. Dat het digitale woordenboek bij het centraal examen niet wordt
toegestaan, is in het belang van het vereiste onderwijsniveau in met name de
moderne vreemde talen. Vanwege de adequate alternatieven is het geen
belemmering voor leerlingen met ernstige dyslexie om zonder digitaal
woordenboek het examen af te leggen.
Ik ben er dan ook van overtuigd dat ook Iris met het geboden alternatief een
eerlijke kans heeft haar diploma te halen.
Vraag 6
Hoe kan voorkomen worden dat ouders van kinderen met ernstige dyslexie
dure software, zoals spraaksynthese, zelf moeten aanschaffen? In hoeverre
acht u het «passend» dat deze financiële drempels voor lesmateriaal bestaan?
Wat bent u voornemens hier aan te doen?
Antwoord 6
Voor zover bekend gebruiken de vo-scholen de Daisy-speler naast een
spraaksynthese (Kurzweil) en is de softwareprijs geen beletsel voor de
scholen. Alleen als de leerling de speler of synthese ook privé wil gebruiken
wordt een bedrag in rekening gebracht. Daarnaast kunnen leerlingen
gesproken boeken tegen de kostprijs bestellen bij Dedicom. Kosten voor deze
boeken en het gebruik van de speler worden veelal vergoed via de ziektekostenverzekering.
Vraag 7
Wilt u deze vragen nog ruim voor de start van de examens in 2015 beantwoorden?
Antwoord 7
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3