�-zonMw

ZonMw stimuleert
gezondheidsonderzoek en
zorginnovatie
Laan van Nieuw Oost-Indië 334
2593 CE Den Haag
Postbus 93245
2509 AE Den Haag

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
Aan de Directeur-Generaal Volksgezondheid
Mevrouw drs. A. Berg
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

Telefoon 070 349 51 11
Fax 070 349 51 00
www.zonmw.nl
info@zonmw.nl

Dossiernummer
80-84200-20

Ons kenmerk
2018/28430/ZONMW

Onderwerp

Datum

Aanbieding Evaluatie TopZorg

13 december 2018

Geachte mevrouw Berg,
Het is ons een genoegen u, mede namens de begeleidingscommissie TopZorg, de
Evaluatie TopZorg - een evaluatie van 4 jaar specialistische zorg en
wetenschappelijk onderzoek in het St. Antonius Ziekenhuis, het Oogziekenhuis en
het ETZ (Erasmus School of Health Policy and Management (ESHPM), november
2018) aan te kunnen bieden.
Overeenkomstig uw opdrachtbrief (d.d. 13 december 2013, uw kenmerk 181076114966-CZ) is de belangrijkste doelstelling van TopZorg, het inzichtelijk maken van
de maatschappelijke meerwaarde van het bekostigen van de combinatie van zeer
specialistische zorg en wetenschappelijk onderzoek in niet-academische
ziekenhuizen. Ter beantwoording van deze centrale vraag heeft er vanaf het begin
van dit programma een evaluatie meegelopen, uitgevoerd door ESHPM. De drie
ziekenhuizen verdienen veel waardering voor hun inspanningen en de bereikte
resultaten. Verder is ESHPM er in geslaagd een gedegen en prettig leesbaar rapport
op te leveren.

Resultaten in het kort

Ondanks dat het lastig is om harde uitspraken te doen over de maatschappelijke
meerwaarde van TopZorg heeft het concept, het faciliteren van de combinatie van
zeer specialistische zorg en wetenschappelijk onderzoek in niet-academische
ziekenhuizen, zich voldoende bewezen. Binnen de ziekenhuizen heeft TopZorg als
vliegwiel gefungeerd. Op alle zes dimensies van het door ESHPM ontwikkelde
evaluatiekader zijn positieve effecten zichtbaar op de patiëntenzorg, de kennis over
complexe aandoeningen, de innovatiecultuur en infrastructuur en de
samenwerkingsverbanden met UMC's en andere instellingen. Bij de start lag de
focus vooral op een vergelijking van de TopZorg ziekenhuizen met de academische
ziekenhuizen wat betreft de combinatie van zeer specialistische zorg en
wetenschappelijk onderzoek. Gedurende de looptijd van het programma is het
accent verlegd naar het vormen van een oordeel over de toegevoegde waarde van
deze combinatie in dit type niet-academische ziekenhuizen. Het is echter nog te
vroeg om te bepalen of TopZorg een blijvende maatschappelijke meerwaarde heeft.
Om tot besluitvorming te komen over de toepassing van dit concept op
systeemniveau en de wijze waarop, zal 'the proof of concept' nader moeten worden
uitgewerkt.

1/4

Onze hoofdopdrachtgevers zijn VWS en NWO

rg

Ons kenmerk

ZonMw

20't8l28430/ZONMW
Datum
13 december 2018

Dossiernummer
80-84200-20

Inhoud Evaluatie TopZorg
De bijgevoegde evaluatie volgt op de tussenrapportage zoals door u ontvangen op
10 januari 2017 (ons kenmerk 201710O169/ZONMW). lnmiddels zijn we bijna twee
jaar verder en is de evaluatie afgerond. ESHPM beschrijft in haar rapportage de
belangrijkste resultaten, conclusies en aanbevelingen en neemt daarbijde relevante
ontwikkelingen in de context van TopZorg in ogenschouw. Naast een uitgebreide
analyse van de maatschappelijke meerwaarde van TopZorg wordt het gebruikte
evaluatiekader toegelicht. ESHPM besluit haar rapport met een aantal conclusies
over TopZorg als geheel en aanbevelingen voor het vervolg. Mede op hun eigen
verzoek hebben wijde participerende ziekenhuizen de gelegenheid geboden om een
eígen visie op de eindrapportage en het vervolg te formuleren. Dit heeft geresulteerd
in drie afzonderlijke reacties, die als bijlage bij deze brief en het evaluatierapport zíjn
gevoegd.
Mede naar aanleiding van de tussenrapportage is besloten dat TopZorg na 2018 een
vervolg krijgt. Dit is vastgelegd in het onderhandelaarsakkoord medisch
specialistische zorg 2019-2022. Als gevolg hiervan richten de aanbevelingen in de
bijgevoegde evaluatie zich met name op de vraag op welke wijze de
maatschappelíjke meerwaarde van het vervolgprogramma kan worden

gemaximaliseerd.

Achtergrond programma TopZorg
Om te kunnen beoordelen of het meerwaarde bíedt om een combinatie van zeer
specialistische zorg en onderzoek te faciliteren voor niet-academische ziekenhuizen,
is in 2014 bij ZonMw het experiment TopZorg gestart. TopZorg heeft voor een
periode van 4 jaar de combinatie van zeer specialistische zorg met wetenschappelijk
onderzoek en onderwijs gesubsidieerd in drie niet-academische ziekenhuizen. De
participerende ziekenhuizen zijn aangewezen door het ministerie van VWS. Dit zijn
twee topklinische ziekenhuizen, het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein
(domeinen hartziekten en longaandoeningen) en het Elisabeth-TweeSteden
Ziekenhuis (domeinen neuro en traumazorg) en het categorale Oogziekenhuis
Rotterdam (oogaandoeningen). Deze drie ziekenhuizen werken op deze domeinen al
langer aan een combinatie van specialistische zorg en onderzoek. Naast vijf
domeinprojecten zijn binnen deze domeinen in totaal 34 onderzoeksprojecten
gehonoreerd.

Vervolg programma TopZorg
Wij ondersteunen van harte het besluit om het programma TopZorg een vervolg te
geven. Ook staan wij positief tegenover het werken met een open selectieronde voor
alle ziekenhuizen en categorale instellingen in Nederland die niet in aanmerking
komen voor de BBAZ en die, op specifieke zorgfuncties, de topklinische functie op
zeer hoog niveau uitvoeren en deze functie willen versterken. Ditzelfde geldt voor de
introductie van concurrentie. Naar verwachting dragen deze besluiten in positieve zin
bij aan de kwaliteit van de ingediende voorstellen, de verdere doorontwikkeling van
'the proof of concept' en de vertaalslag daarvan naar een aanpak op systeemniveau.
De conclusies en aanbevelingen van de evaluatie (zie hoofdstuk 9 van bijgevoegde
evaluatie) bieden goede aanknopingspunten voor het maken van keuzes ten aanzien
van het vervolg. Waar onder het bepalen van de uitgangspunten voor de inrichting
van het nieuwe programma. ln dit verband vragen wij speciale aandacht voor het
belang:

o van het verkrijgen van een beter inzicht in welke ziekenhuisafdelingen op
welke zorgfuncties een combinatie van zeer specialistische zorg, onderzoek
en onderwijs leveren;

214

F

Ons kenmerk

ZonMw

2018|28430{ZONMW
Datum
13

december 201

Dossiernummer
80-84200-20

o om bij de toekenning van subsidie voor specifieke zorgfuncties binnen
o
o
o
o
o
o
o

specifieke ziekenhuizen, rekening te houden met de impact die dit heeft op
het ziekenhuis landschap;
van een diepgaande analyse van de indicatoren ten behoeve van het in
kaart brengen van de complexiteit van zorg;
van het inzichtelijk maken van de gebieden/doelgroepen/patiëntprofielen
waarvoor het wenselijk is deze combinatie van zorg en onderzoek op te
zetten of te versterken;
om meer inzicht te krijgen in de aard van de bekostigingsproblematiek (zoals
het omgaan met niet-vergoede zorgactiviteiten), incl. de meerkosten van
bepaalde behandelingen/patiëntengroepen;
om in het vervolg op TopZorg ruimte te bieden voor zowel onderzoek gericht
op weinig voorkomende, hoogcomplexe zorg (type 1) als vaker
voorkomende, laagcomplexe zorg (type 2), met daarbij oog voor de
verschillen en de betekenis daarvan voor de bijbehorende (toegangs)criteria;
van het bekostigen van (innovatieve) zorgactiviteiten alleen wanneer hier
wetenschappelijk onderzoek aan is gekoppeld;
van de aanwezigheid van een basisinfrastructuur voor het uitvoeren van
wetenschappelijk onderzoek en - in het programma - de versterking en
borging hiervan;
om kennisoverdracht naar onderwijs en opleiding in de volle breedte te
versterken-

Tot slot benadrukken wij nog het belang van het blijven monitoren van de voortgang
van het huidige TopZorg programma, waarvan de laatste onderzoeksprojecten nog
doorlopen tot najaar 2020. Met specifieke aandacht voor de dímensies
wetenschappelijk onderzoek, kwaliteit van zorg en leven en kennisverspreiding. Voor
het vervolg is het verder wenselijk om, overeenkomstig de huidige aanpak, vanaf het
begin van het programma een evaluatie te laten meelopen. Ook is het nuttig om na
te gaan hoe, op het gebied van onderzoek, de (regionale) samenwerking tussen
UMC's, universiteiten en overige ziekenhuizen verder vorm te geven en optimaal te
stimuleren.

Zoals eerder al opgemerkt is het beoogde vervolg op TopZorg allereerst van belang
voor het bepalen van de blijvende maatschappelijke meerwaarde van TopZorg.
Daarnaast kan een vervolgprogramma bijdragen aan een duurzame oplossing voor
het structureel borgen van een combinatie van zeer specialistische zorg en
onderzoek voor niet-academische ziekenhuizen. Met het oog hierop vragen
bovengenoemde punten ons inziens dan ook nadrukkelijk aandacht bij de
vormgeving van het nieuwe programma.
ln de startbrief TopZorg 2019-2022 (d.d. 13 juli2018, uw kenmerk 1379681-179122CZ) heeft u ZonMw gevraagd de coördinatie van het vervolg op TopZorg uit te
voeren en alvast een begin te maken met de voorbereidende werkzaamheden. Wij
zijn hier inmiddels voortvarend mee aan de slag gegaan.

Wij zien dan ook uit naar uw reactie op de 'Evaluatie TopZorg' en de hierop
aansluitende definitieve opdrachtbrief voor het nieuwe programma. Met daarin de
definitieve uitgangspunten die u van belang vindt voor de inrichting van het nieuwe
programma.

314

I

Ons kenmerk

W-zonMw

2018/28430/ZONMW
Datum
13 december 2018
Dossiernummer
80-84200-20

Gedurende de looptijd heeft ZonMw regelmatig aansprekende ontwikkelingen en
resultaten van het TopZorg programma onder de aandacht gebracht. Voorbeelden
hiervan zijn de digitale publicaties. Tot slot verwijzen wij u voor meer informatie over
het programma TopZorg en de bijbehorende projecten graag naar de informatie
hierover op de webpagina van TopZorg.
Met vriendelijke groet,

prof. dr.
voorzitter

Henk J. Smid
secretaris

Bijlagen

Evaluatie TopZorg - een evaluatie van 4 jaar specialistische zorg en
wetenschappelijk onderzoek in het St. Antonius Ziekenhuis, het Oogziekenhuis
en het ETZ, Erasmus School of Health Policy and Management, november 2018
Bijlagen Evaluatie TopZorg
Visie van het St. Antonius Ziekenhuis, het Oogziekenhuis en het ETZ op de
eindrapportage en het vervolg

Kopie

Ministerie van VWS, mevrouw dr. M.K.A. Sloover

4/4