Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 524

Beroepsonderwijs en Volwassenen Educatie

Nr. 484

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP EN VOOR BASIS- EN VOORTGEZET ONDERWIJS EN
MEDIA
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 december 2020
COVID-19 raakt het onderwijs hard, dat is ook in het vmbo en mbo het
geval. Naast de al bestaande uitdagingen, zoals de veranderende
arbeidsmarkt en dalende leerlingen- en studentenaantallen, heeft deze
coronacrisis een aanhoudende weerslag op onze scholen en op onze
jongeren. Er wordt een behoorlijke inspanning gevraagd om de basis op
orde te houden, vanwege opgelopen achterstanden, het stagetekort en
aanpassingen in de vormgeving van het onderwijs en de examens. Deze
ontwikkeling voegt een extra dimensie toe aan de noodzaak van regionale
samenwerking tussen scholen in het beroepsonderwijs en het regionale
bedrijfsleven, en in de begeleiding van jongeren bij een soepele overstap
van vmbo naar het vervolgonderwijs.
Juist nu moeten we zorgen dat we met elkaar op zoek gaan naar creatieve
en innovatieve oplossingen voor de uitdagingen waar we met elkaar voor
staan. We zien dat scholen met elkaar in verbinding zijn en elkaar
opzoeken rond vmbo – mbo. Gezamenlijk wordt de verantwoordelijkheid
gepakt om jongeren verder te brengen. Samenwerking die er al is, is
daardoor in het afgelopen jaar versterkt.
Daarbij zien we dat scholen het belangrijk vinden om jongeren ook in deze
coronatijd een brede basis mee te blijven geven, waarbij de drie doeldomeinen funderend onderwijs (kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming) in balans zijn. Jongeren hebben deze brede basis nodig om zich
goed te ontwikkelen en zonder problemen door te kunnen stromen. In
veel regio’s werken het vmbo en mbo met elkaar samen om ervoor te
zorgen dat jongeren ook in deze tijd goed kunnen doorstromen en de
kansen krijgen die zij verdienen.
Met het programma Sterk beroepsonderwijs werken we sinds 2018 aan
het behoud van een goed aanbod van beroepsonderwijs in iedere regio,
door regionale netwerken te stimuleren en wettelijke ruimte voor
samenwerking te bieden Daarnaast wordt werk gemaakt van het

kst-31524-484
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

1

samenvoegen van de gemengde leeerweg (gl) en theoretische leerweg (tl)
in het vmbo tot een nieuwe leerweg, zodat deze jongeren beter worden
voorbereid op zowel de keuze als op de daadwerkelijke overstap naar het
vervolgonderwijs.
We zien dat de wil om hiermee aan de slag te gaan groot is. Niet alleen
hadden we 330 aanmeldingen van vmbo-scholen met een gemengde of
theoretische leerweg die met hun regio werk willen maken van praktijkgerichte programma’s voor deze nieuwe leerweg. Ook merken we dat onze
kennisdeling over het belang van regionale samenwerking goed wordt
gewaardeerd. Zo zijn onze webinars zo’n 1000 keer bekeken, dat geldt
zowel voor die over doorlopende leerroutes als over de nieuwe leerweg.
Dat scholen werk maken van de samenwerking zien we tevens terug door
de positieve reacties en vragen die we wekelijks via onze kanalen krijgen
van scholen die bezig zijn om het beroepsonderwijs in hun regio te
versterken.
In deze voortgangsrapportage informeren we uw Kamer over de stappen
die het afgelopen jaar zijn gezet op de verschillende actielijnen van het
programma. Daarbij schetsen we hoe we gezamenlijk met enthousiasme,
een stevige ambitie en focus op weg zijn naar een versterkt beroepsonderwijs voor alle jongeren. We streven naar de volgende situatie:
• Elke regio biedt een toekomstbestendig en gevarieerd aanbod van
beroepsonderwijs met regionale meerwaarde aan, waarbij er sprake
van structurele samenwerking is (actielijn 1).
• Een jongere kan in elke regio op elk niveau terecht in doorlopende
routes vmbo-mbo, passend bij het regionale onderwijsaanbod en de
vraag vanuit het bedrijfsleven; De vormgeving wordt bepaald door de
partijen in de regio, zíj gaan over de precieze inrichting (actielijn 2).
• Elke jongere krijgt naast theorie ook praktijkgericht onderwijs op het
vmbo (actielijn 3).
Actielijn 1: Samen staan we sterker
Er wordt steeds beter samengewerkt tussen vmbo, mbo en bedrijfsleven
in de regio om een passend en dekkend aanbod in de regio te krijgen en
te behouden. Regionale samenwerking tussen vmbo, mbo en het
bedrijfsleven is een wezenlijk onderdeel van het gesprek tussen scholen
en bedrijven. Die dynamiek zien we vanuit alle leerwegen van het vmbo
en op alle niveaus van het mbo terug. De afgelopen tijd zien we bijvoorbeeld dat steeds meer mbo’s voor niveau 3 en 4-opleidingen actief op
zoek gaan naar de samenwerking met het vmbo om met elkaar Technologie & toepassing (T&T) in hun regio vorm te geven, dat gebeurt
bijvoorbeeld in Amsterdam. Een nieuw praktijkgericht programma zoals
T&T geeft dan een extra stimulans aan de samenwerking.
Om te zorgen voor eigentijds onderwijs dat ruimte biedt aan regionale
verschillen, zijn scholen er bij gebaat om een vergaande vorm van
samenwerking op een stevige en duurzame wijze vorm te geven, ook met
bedrijven. Bedrijven bieden leeromgevingen die een aanvulling zijn op
wat het vmbo en het mbo kunnen bieden. In die driehoek van vmbo-mboarbeidsmarkt hebben we de afgelopen jaren dan ook mooie en waardevolle samenwerking zien ontstaan. Op dit moment, maar zeker ook als de
coronacrisis voorbij is, is het belangrijk dat daar stevig op wordt
doorgepakt. Daar wordt niet alleen bij Sterk beroepsonderwijs op ingezet,
maar de versterking van de regionale samenwerking is ook een belangrijk
aspect in de kwaliteitsafspraken in het mbo, het Regionaal investeringsfonds (RIF) en bij Sterk Techniekonderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

2

Een toekomstbestendig, gevarieerd aanbod van beroepsonderwijs in
iedere regio betekent dat er de komende jaren daar waar nodig nog
stappen te zetten zijn als het gaat om:
• Meer en betere samenwerking in alle opleidingssectoren, niet alleen in
de techniek;
• Stevigere betrokkenheid en samenwerking met het bedrijfsleven bij
het onderwijs in alle regio’s;
• Verduurzamen van deze samenwerking, inclusief doorlopende
leerroutes.
Regionale ondersteuning
Het eigenaarschap ligt uiteraard bij de regio’s, maar het is belangrijk om
ze te ondersteunen bij deze opgave. Een zichtbare en proactieve rol vanuit
de MBO Raad, de VO Raad, Connect Groen, Stichting Platforms VMBO
(SPV), Platform TL en van accountmanagers MBO van OCW hebben hier
de afgelopen jaren in positieve zin aan bijgedragen. Zij faciliteren regio’s
en scholen bij het ontwikkelen en uitbouwen van goed functionerende
netwerken vmbo-mbo-arbeidsmarkt. Daarnaast kunnen zij regio’s ook
informeren en adviseren bij de (door)ontwikkeling en implementatie van
doorlopende leerroutes in de opleidingssectoren die een meerwaarde
hebben in de regio (actielijn 2). Dit gebeurt voornamelijk via (landelijke)
bijeenkomsten, via kennisdeling en door partijen met elkaar te verbinden.
Een van de activiteiten is de begeleiding van regio’s gericht op netwerkvorming en doorlopende leerroutes, waarbij de betrokken regio’s een
beroep kunnen doen op externe begeleiding vanuit het programma.
Daarbij kan het gaan om inhoudelijk advies, ondersteuning op strategisch
niveau of procesniveau, maar ook specifieke ondersteuning op basis van
een thema of regionale activiteit. Zo worden op dit moment onder meer
de regio’s Assen (Horeca), Midden Limburg (Zorg & Welzijn), MiddenBrabant (Sport & Bewegen), Apeldoorn en Deventer (Dienstverlening),
Zwolle (breed) en Ottoland/Houten (Groen) begeleid.
Deventer: Een kansrijke ontwikkeling voor de Zorg
In het voorjaar, een paar weken voor de uitbraak van COVID-19, zijn
we op werkbezoek geweest in Deventer. Jongeren in de opleiding
Dienstverlening mbo 2 gaven aan al tijdens het vmbo een groot deel
van de oriëntatie op de uitstroomprofielen van dit dossier te hebben
gehad. Na het behalen van het vmbo-diploma weer een jaar
oriënteren en basisvaardigheden zorg en welzijn aanleren is dan
contraproductief. Aventus en het Etty Hillesum college zijn daarom
gestart met een aangepast programma voor jongeren die verwant
doorstromen én een versneld traject aan kunnen. Ook de instellingen
in de regio participeren in deze samenwerking. De stage en de
opdrachten van vmbo en mbo worden in een doorlopende leerlijn op
elkaar afgestemd. De jongeren en de scholen spraken met veel
enthousiasme over deze opleiding. Door als vmbo-school meer op te
trekken met het mbo en met potentiele werkgevers kunnen jongeren
eerder proeven wat een sector te bieden heeft. Niet om jonger een
opleiding te kiezen, maar om beter te begrijpen waar ze voor kiezen.
Dit traject is slechts de eerste stap, zo hebben wij begrepen uit het
bezoek. Beide scholen willen hun samenwerking verder uitbouwen.
Allereerst zien ze kansen voor de andere profielen van de opleiding
Dienstverlening. Daarnaast willen ze vmbo-basisberoepsgericht en
het mbo totaal integreren tot één leerroute met aan het eind een
examen en diploma op niveau 2. Het programma begeleidt de regio
om hen hiermee verder te helpen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

3

De externe begeleiding is niet alleen bedoeld om deze regio’s verder te
helpen, maar ook om andere regio’s in het land te voorzien van kennis en
instrumenten op het gebied van duurzame netwerkvorming en doorlopende leerroutes. Relevante, concrete vraagstukken, succesvolle
aanpakken en producten uit deze trajecten worden met andere regio’s
gedeeld en zullen een plek krijgen op de site www.sterkberoepsonderwijs.nl.
Actielijn 2: Van idee naar uitvoering
Iedere jongere heeft recht op een onderwijsroute die bij hem/haar past.
Het onderwijssysteem moet dan ook de ruimte bieden voor die verschillen
tussen jongeren, met voortdurende aandacht voor de doorstroom en
tussentijdse overstapmogelijkheden. Uit de jarenlange ervaring met
experimenten weten we dat doorlopende leerroutes hierin echt het
verschil kunnen maken. De Eerste Kamer heeft op 19 mei 2020 ingestemd
met het hierop aansluitende wetsvoorsel doorlopende leerroutes
vmbo-mbo (sterk Beroepsonderwijs). Sinds 1 augustus 2020 is het om die
reden voor scholen mogelijk om doorlopende leerroutes vmbo-mbo in te
richten.1
Doorlopende- en geïntegreerde leerroutes kunnen bij uitstek kansen
bieden om met de nodige flexibiliteit en ruimte het onderwijs vorm te
geven, zodat de overgangen zo optimaal mogelijk verlopen. Juist in deze
periode waarvan we weten dat jongeren die een overstap maken naar het
vervolgonderwijs extra aandacht nodig hebben, is het mooi dat er
dergelijke routes ontstaan. Zo worden er al dit jaar inspirerende
voorbeelden van doorlopende leerroutes vmbo-mbo in verschillende
sectoren vormgegeven, we voeren onder andere gesprekken met
initiatieven rond Zorg en Groen. Er is daarbij veel ruimte voor maatwerk.
Zoals we tijdens de wetsbehandeling al hebben aangegeven, hebben veel
jongeren baat bij een doorlopende leerroute. Voor jongeren die bijvoorbeeld meer uitdaging zoeken kan het onderwijs verdiept, verrijkt of soms
versneld worden. Jongeren die extra begeleiding nodig hebben kunnen in
een geïntegreerde leerroute het vmbo-examen achterwege laten. Zo kan
ononderbroken worden doorgeleerd voor een startkwalificatie en wordt
de overgang naar het mbo versoepeld.
Het bouwen aan een geïntegreerd onderwijsprogramma vmbo – mbo
biedt een kans om onderwijs en arbeidsmarkt beter op elkaar te laten
aansluiten. Zodat opleidingen die relevant zijn voor de regio overeind
kunnen blijven. Door als vmbo-school meer op te trekken met het mbo en
met potentiele werkgevers kunnen jongeren eerder proeven wat een
sector te bieden heeft. Ook bieden deze routes in de meeste gevallen
voldoende mogelijkheid tot brede oriëntatie, waardoor jongeren de kans
krijgen om te ontdekken wie ze zijn, wat ze interessant vinden en welke
talenten ze hebben. Juist door deze ervaringen worden jongeren
ondersteund in hun keuzes voor de toekomst, dat kan naar werk zijn of
richting een vervolgopleiding.
Onze ambitie is dat uiteindelijk iedere jongere die dat wil in elke regio op
elk niveau terecht kan in doorlopende leerroutes passend bij het regionaal
onderwijsaanbod. Zodat jongeren voor deze routes kunnen kiezen en elke

1

De wet Sterk beroepsonderwijs, die op 5 juni 2020 gepubliceerd (Stb. 2020, nr. 157), is met
algemene stemmen aangenomen in de Tweede Kamer en als hamerstuk afgedaan in de Eerste
Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

4

jongere desgewenst mbo 2 kan afronden op de vmbo-locatie.2 Van elke
regio wordt dan ook verwacht dat scholen en ondernemers uit de regio
met elkaar hierover het gesprek aangaan. Stap 1 is er het komende jaar
voor zorgen dat in elke regio tenminste één doorlopende route aanwezig
is en dat scholen het aanbod de komende jaren gaan uitbreiden, waarbij
ze rekening houden met de regionale meerwaarde van de routes.
De invoering van de wet heeft recentelijk plaatsgevonden en veel scholen
hebben belangstelling, maar bevinden zich – logischerwijs – nog in de
oriëntatiefase. Eind 2020 hadden scholen in 13 van de 35 arbeidsmarktregio’s één of meerdere doorlopende leerroutes bij DUO aangemeld.
Sommigen zijn al verder en maken nu een volgende stap, dat gaat met
name om een vervolg te geven aan al bestaande netwerken.3 Het
programma monitort middels een landkaart de ontwikkeling. Dit is een
openbare interactieve kaart die voor iedereen terug te vinden is op de
website. Op deze kaart staan de bestaande samenwerkingsinitiatieven
(zoals de vakmanschap- en technologieroutes en STO-regio’s), hier
worden de doorlopende leerroutes die bij DUO bekend zijn komend jaar
aan toegevoegd. Scholen kunnen hier ook zelf op aangeven als zij een
samenwerking nader hebben vormgegeven. Zo wordt duidelijk in welke
regio’s welke stappen worden gezet en kan vanuit het programma beter
ingezet worden op stimulering en facilitering.
We merken daarnaast op dit moment vooral veel belangstelling voor
routes naar mbo niveau 2. Wij dagen scholen uit om dit jaar te verkennen
welke mogelijkheden er zijn om meer doorlopende routes te starten en de
stap van idee naar uitvoering daadwerkelijk te maken. Het is belangrijk dat
in alle sectoren en op alle niveaus dergelijke routes worden vormgegeven
(passend bij de arbeidsmarktvraag).
Ondersteuning
Omdat fysieke bijeenkomsten op dit moment niet mogelijk zijn, organiseren de MBO Raad, VO-raad, SPV, Connect Groen en OCW maandelijks
een webinar over een actueel onderwerp ter bevordering van de
versterking van het beroepsonderwijs. Voorafgaand en tijdens deze
webinars kunnen deelnemers vragen stellen, de antwoorden worden zo
veel mogelijk live gegeven en na afloop als FAQ’s op de site geplaatst.
In 2020 zijn er ook diverse bouwstenen gepubliceerd die scholen als
hulpmiddelen kunnen hanteren bij de vormgeving van doorlopende
leerroutes, zowel over thema’s waar wet ruimte biedt (teambevoegdheid,
examinering, studieduur en onderwijstijd) als thema’s die te maken
hebben met de samenwerking (zoals de samenwerkingsovereenkomst en
financiële afspraken).

2

Het mbo is gedurende de gehele in deze routes verantwoordelijk voor het mbo-onderwijs,
-examinering en
-diplomering, ook als de route op een vo-locatie wordt vormgegeven. Ten behoeve van de
kwaliteit van het onderwijs is het namelijk van groot belang dat de school die de expertise
heeft ook de verantwoordelijkheid draagt voor de kwaliteit van dat deel van het onderwijsprogramma en van de examinering en het diploma.
3
De experimenten doorlopende leerlijnen lopen nog door tot en met het schooljaar 2021–2022,
daarna kan alleen nog worden ingeschreven op de nieuwe doorlopende leerroutes. Er zijn al
een aantal scholen uit de experimenten overgegaan op doorlopende leerroutes, we verwachten
dat de overgebleven 17 vestigingen nog zullen volgen. Scholen die deelnemen aan de
experimenten bij voortzetting van de route(s) als doorlopende of geïntegreerde route zullen die
waarschijnlijk het komende schooljaar melden bij DUO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

5

Zorg voor een passend vervolg voor iedere jongere
Natuurlijk moeten scholen er ook bij doorlopende en geïntegreerde
leerroutes rekening mee houden dat jongeren tussentijds kunnen
switchen. Een jongere moet geholpen worden bij een dergelijke
overstap, ofwel een vervolg binnen een doorlopende route ofwel
erbuiten, maar het is van belang dat de jongere dan door kan en niet
zonder diploma van school gaat. Afhankelijk van het moment
waarop de deelname wordt beëindigd kan dat een vervolg zijn naar
een vmbo- of mbo-diploma. Dat vraagt van scholen dat zij dit op een
goede manier organiseren, en daar voor de start van een doorlopende leerroute afspraken over maken in de samenwerkingsovereenkomst.
Wij zijn dan ook tevreden dat we met de VO-raad en MBO Raad de
afspraak hebben gemaakt dat in het geval een jongere onvoorzien
alsnog uit de geïntegreerde route stapt hij altijd gegarandeerd moet
zijn van een passende plek in het onderwijs, conform de gewijzigde
motie van het lid Kwint c.s.4 Het onderwijs moet immers zoveel
mogelijk jongeren naar een startkwalificatie met kans op werk
begeleiden.
Wij hechten er aan om te benadrukken dat dit niet betekent dat een
jongere in dat geval automatisch doorstroomt naar de Entree
opleiding; dat zal in meeste gevallen ook niet voor de hand liggen.
Afhankelijk van het moment waarop de deelname aan de geïntegreerde route wordt beëindigd, moeten jongeren in een ander profiel
of route in het vmbo-bb of een andere route of opleiding van mbo
niveau 2 kunnen instromen.
In 2021 zal een bouwsteen verschijnen over de Overstapoptie, daarin
zal onder andere aandacht hieraan aandacht worden besteed.
De Inspectie van het Onderwijs zal daarnaast vanaf volgend schooljaar in
het toezicht rekening gaan houden met doorlopende leerroutes. In het
nieuwe waarderingskader van de Inspectie, dat naar verwachting per
1 augustus 2021 in werking treedt, is een bijlage opgenomen over de
doorlopende leerroutes vmbo-mbo. De verplichte gecombineerde
PTA/OER en de samenwerkingsovereenkomst komen daarin terug.
Actielijn 3: Alle jongeren beter voorbereid op het vervolgonderwijs
De komende jaren worden de gemengde leerweg (gl) en de theoretische
leerweg (tl) van het vmbo samengevoegd tot één nieuwe leerweg. Het
vmbo is op dit moment niet overzichtelijk met vier leerwegen en drie
niveaus. Het algemene beeld is dat een tl-diploma meer waard is dan een
gl-diploma. Dat is echter niet het geval: het gaat om diploma’s met
dezelfde waarde en dus met dezelfde doorstroomperspectieven. Door de
gl en de tl samen te voegen tot één leerweg in 2024, wordt deze onduidelijkheid weggenomen. Doordat er minder leerwegen komen, verwachten
we hiermee ook de herkenbaarheid van het vmbo te verbeteren.
Binnen deze nieuwe leerweg volgen alle jongeren ook een praktijkgericht
programma, waarbij zij realistische en praktische ervaring opdoen in en
buiten de school en voortijdig kennis maken met de beroepscontext. De
nieuwe leerweg zorgt ervoor dat ook deze jongeren beter worden
voorbereid op zowel de keuze als op de daadwerkelijke overstap naar het
vervolgonderwijs. Hierbij is het dan ook van belang dat naast de
4

Kamerstuk 35 336, nr. 20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

6

aansluiting met het mbo, de aansluiting met het havo wordt verbeterd.
Sinds 2017 kondigen we jaarlijks de samenvoeging aan, in deze brief
willen we u nader informeren over de eerste contouren van de aankomende wetswijziging.
Wij vinden het van belang dat de keuzes die gemaakt worden bij de
inrichting van de nieuwe leerweg bijdragen aan het overzichtelijker maken
van het vo, en het vmbo in het bijzonder. Het voorkeursscenario van het
Ministerie van OCW is om die reden om deze nieuwe leerweg te positioneren als schakelpunt tussen de beroepsgericht leerwegen (vmbo-bb en
-kb), het mbo en het havo, dus conform de «mavo». Dit doet volgens ons
het meeste recht aan de verschillende verschijningsvormen gl/tl en aan
het karakter van deze nieuwe leerweg. Het samenvoegen van de gl en de
tl, met elk een andere profielstructuur, maakt daarnaast een herclustering
van de profielen noodzakelijk. We houden hierbij rekening met de
aansluiting vanuit de profielen van de beroepsgerichte leerwegen, de
profielen van het havo en de aansluiting op het mbo. Wij vinden het
belangrijk dat er toekomstbestendige profielen met bijbehorende
vakkenpakketten komen, die voor scholen in alle verschijningsvormen
voldoende herkenbaar zijn. De leerweg dient zo te worden ingericht dat de
keuze voor een vervolgopleiding zo lang mogelijk kan worden uitgesteld.5
Op dit moment voert het Ministerie van OCW hierover gesprekken met
SLO, de VO-raad, de MBO Raad, Platform TL, SPV, het Havo-platform en
VNO-NCW en MKB Nederland. Met deze en andere partijen en met
scholen wordt in 2021 het gesprek hierover nader gevoerd. Ook zijn deze
partijen betrokken bij ontwikkeling van praktijkgerichte programma’s voor
de nieuwe leerweg. Wij zullen u komend jaar blijven informeren over de
voortgang.
Praktijkgerichte programma’s
Alle jongeren in de nieuwe leerweg gaan een praktijkgericht examenprogramma volgen en afsluiten. Wij vinden het van belang dat praktijkgerichte programma’s een eigen karakter hebben, gericht op oriëntatie en
voorbereiding op mbo niveau 4 en het havo. In het praktijkgerichte
programma doen jongeren praktische ervaring op in en buiten de school.
Dit doen ze onder andere door aan de slag te gaan met levensechte,
realistische opdrachten uit de regio. In het praktijkgerichte programma
wordt de diverse leerstijlen van jongeren aangesproken en ontwikkelen de
jongeren brede praktische vaardigheden en oriënteren zich op verschillende opleidingen en beroepen. Deze programma’s zijn in niveau, omvang
en zwaarte gelijkwaardig aan elkaar (worden op 320 uur ontwikkeld) en
zijn eenduidig opgebouwd. Daarnaast zullen verbindende vaardigheden,
een systematisch werkwijze en LOB in alle praktijkgerichte programma’s
centraal komen te staan (naast vakspecifieke kennis en vaardigheden).
Deze programma’s zullen gezamenlijk een landelijk dekkend aanbod voor
doorstroom naar de verschillende domeinen van het mbo vormen en
moeten leiden tot een verbeterde overstap naar mbo niveau 4 en havo.
Onder leiding van SLO is door SPV, Platform-TL en de VO-raad een aantal
examenprogramma’s getoetst aan het kader voor het praktijkgerichte
programma. Het advies dat daar op 17 april 2020 (en aanvullend
addendum) uit is voortgekomen is door ons overgenomen. Vervolgens
heeft SLO de opdracht gekregen geven om ontwikkelgroepen in te richten
bestaande uit docenten (vmbo-gl en -tl, havo en mbo) en een curriculumexpert om praktijkgerichte programma’s te ontwikkelen. De ontwikkel5

Daarbij wordt rekening gehouden en gekeken naar de samenhang met andere beleidstrajecten,
zoals de curriculumbijstelling van het funderend onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

7

groepen zijn 26 oktober 2020 gestart en zullen in mei 2021 met concept
examenprogramma’s komen. De ontwikkelgroepen hebben nu de namen
Technologie & toepassing (T&T), Zorg & welzijn (Z&W), Dienstverlening &
producten (D&P), Economie & ondernemen (E&O) en Informatietechnologie (IT) en «licentiegebonden». Bij licentiegebonden gaat het om de
programma’s Horeca Bakkerij en Recreatie (HBR), Groen en de technische
beroepsgerichte GL-programma’s. Ook deze licentiegebonden
programma’s worden doorontwikkeld tot praktijkgerichte examenprogramma’s.
De programma’s die door de eerste vijf groepen worden ontwikkeld
mogen vanaf 2024 door alle gtl-scholen worden aangeboden.6
Pilots en ondersteuning
Op 15 december 2020 zijn 136 vmbo-scholen gestart met de pilots
praktijkgerichte programma’s. Onder leiding van SLO worden de
examenprogramma’s ontwikkeld. Iedere pilotschool ontvangt over een
periode van vier jaar maximaal 162 000 euro om één praktijkgericht
programma te helpen ontwikkelen en beproeven.7 Tot de zomervakantie
2021 betreft dit een voorbereidingsjaar. Vanaf schooljaar 2021/2022 zullen
de pilots met concept examenprogramma’s draaien.8 De pilot praktijkgerichte programma’s duurt tot eind 2023–2024. Een voorwaarden van de
pilot is het opzetten of intensiveren van samenwerking met het mbo,
bedrijven en havo ten behoeve van het opbouwen en onderwijzen van het
praktijkgericht programma. Iedere pilotschool heeft dan ook in het
activiteitenplan opgenomen op welke wijze de regio structureel betrokken
wordt bij het onderwijs. Het praktijkgerichte programma in de nieuwe
leerweg kan ook onderdeel van doorlopende leerroutes zijn.9
Overigens kunnen ook scholen die niet meedoen aan de pilot de samenwerking in de regio oppakken zodra de concept examenprogramma’s van
de praktijkgerichte programma’s bekend zijn. Zij kunnen de praktijkgerichte programma’s als extra-curriculair vak gaan aanbieden vanaf
schooljaar 2021 – 2022. Juist voor scholen die op dit moment nog weinig
samenwerken in de regio is het belangrijk om het gesprek over vmbo,
mbo en bedrijfsleven tijdig te voeren. Te denken valt aan het opstarten
van samenwerking op het gebied van: levensechte opdrachten (bijdrage
vanuit het mbo aan onderwijs en toetsing); gebruik van elkaars faciliteiten;
gezamenlijke LOB-lijn; of de inzet van mbo-docenten/-studenten.
De komende jaren gaat de aandacht daarnaast uit naar bij- en nascholing
van pilotscholen en niet-pilotscholen. SPV heeft de opdracht om in
afstemming met het Platform TL scholingsaanbod te ontwikkelen. Binnen
het scholingsaanbod kunnen docenten(teams) en hun leidinggevenden
vanaf 2021 de noodzakelijke competenties, kennis & vaardigheden
ontwikkelen die van belang zijn om praktijkgerichte programma’s binnen

6

Het is een ontwikkeltraject dus de naam van sommige praktijkgerichte programma’s zullen nog
wijzigen. Ook is het mogelijk dat programma’s gedurende de pilots worden samengevoegd,
bijvoorbeeld als er sprake is van teveel overlap tussen programma’s.
7
https://wetten.overheid.nl/BWBR0043653/2020-10-14
8
Behalve de eerste drie tranches van de pilot T&T, die scholen zijn achtereenvolgens in 2016,
2017 en 2019 gestart met het beproeven van het concept examenprogramma Technologie &
toepassing, en hebben om die reden in schooljaar 2020 – 2021 en 2021 – 2022 al examenkandidaten in de pilot.
9
De wet Sterk beroepsonderwijs maakt het nu al mogelijk om vanuit zowel de gemengde en
theoretische leerwegen doorlopende leerroutes met het mbo naar niveau 3 en 4 in te richten.
Aangezien we de komende jaren deze leerwegen samen voegen, blijft het ook daarna mogelijk
om dit te doen. Sterker nog, de verwachting is dat dit door de introductie van praktijkgerichte
programma’s eenvoudiger kan. Bij het vormgeven van een praktijkgericht programma wordt
dit dan ook gestimuleerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

8

hun school vorm te geven. Meer informatie hierover komt beschikbaar via
bijscholingvmbo.nl.
Er zijn daarnaast meerdere scholen bezig met de ontwikkeling van
praktijkgerichte programma’s voor het havo. De eindrapportage over de
Vakhavo van Regelluw, die eind 2020 naar uw Kamer is gestuurd, biedt
aanknopingspunten om ook hier op door te pakken. In 2021 worden
gesprekken met het Havoplatform, de VO-raad en andere relevante
partijen gevoerd om te inventariseren welke wensen er leven in het veld.
Wij zullen u komend jaar informeren over de uitkomst.
Onderzoek en monitoring
In verband met mogelijkheden tot bijsturen tijdens de pilotfase, dient de
ontwikkeling van de examenprogramma’s systematisch in kaart gebracht
te worden. SLO begeleidt en onderzoekt de pilots op microniveau, waarbij
gekeken wordt naar de organiseerbaarheid, toetsbaarheid en uitvoerbaarheid van de programma’s op schoolniveau. Daarnaast heeft het
Ministerie van OCW budget beschikbaar gesteld voor de Monitor en
evaluatie pilots praktijkgerichte programma’s vmbo en het NRO verzocht
om dit onderzoek uit te zetten. Dit onderzoek zal in het voorjaar van 2021
van start gaan.10
Wij hebben YoungWorks gevraagd om dit najaar een kwalitatief onderzoek
uit te voeren onder jongeren in de gl, tl, havo en mbo over hoe er tegen
praktijkgerichte programma’s wordt aangekeken. Vanwege het beperkte
aantal gesprekken (n=42) zijn inzichten indicatief van aard, vooral als het
gaat om verschillen tussen subgroepen. Desondanks geeft dit wel een
beeld van hoe jongeren tegen de praktijkgerichte programma’s aankijken.
Uit dit onderzoek blijkt dat vrijwel alle bevraagde jongeren positief
reageren en de mogelijkheden van het praktijkgericht programma inzien.
Met name het opdoen van vaardigheden en de extra nadruk op LOB
worden door jongeren positief ontvangen. Wij zijn tevreden met dit
resultaat omdat naast jongeren ook het bedrijfsleven en het vervolgonderwijs al langer de meerwaarde van praktijkgerichte programma’s
onderschrijven.
Gedeelde opgave
De versterking van het beroepsonderwijs is een gedeelde opgave waarbij
het Ministerie van OCW nauw optrekt met de MBO Raad en VO-raad,
gesteund door Connect Groen, VNO/NCW MKB Nederland, SPV,
Platform-TL, Havo Platform en SLO. Met deze partijen ondersteunen we
op een stimulerende en faciliterende manier regio’s. Dit doen we vanuit
een gezamenlijke ambitie en in co-creatie met scholen en andere
betrokkenen.
Er zit energie in het beroepsonderwijs, daar pakken we dan ook graag tot
en met 2024 op door. Dat geldt voor alle actielijnen, want we zijn er nog
niet. Regio’s bevinden zich in verschillende fasen van samenwerking.
Daarbij zien we dat het enthousiasme voor de versterking van het
beroepsonderwijs groot is, maar het kennisniveau wisselend. En de mooie
intenties die niet verder komen dan het papier zijn niet langer toereikend.
Het is belangrijk dat scholen, nu de gevolgen van COVID-19 steeds meer
zichtbaar worden, de ruimte die de wet Sterk beroepsonderwijs sinds
augustus 2020 biedt gaan benutten.

10

Meer informatie hierover treft u hier aan: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2020–
60428.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

9

Want een krachtig beroepsonderwijs met stevig vakmanschap hebben we
als samenleving keihard nodig. De uitdagingen waar we voor staan
kunnen mede opgevangen worden door het bieden van sterk, innovatief
en toekomstbestendig beroepsonderwijs. Goed functionerende netwerken
en voldoende doorlopende leerroutes vmbo-mbo in elke regio kunnen
hier aan bijdragen. Laten we de komende jaren dan ook benutten om
samen extra aandacht te geven aan Sterk Beroepsonderwijs, zodat we
onze jongeren en elkaar een mooie(re) toekomst kunnen bieden.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
I.K. van Engelshoven
De Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media,
A. Slob

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 524, nr. 484

10