Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3576
Vragen van de leden Thijssen (PvdA) en Bromet (GroenLinks) aan de Minister
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de Afrikaanse varkenspest
naar aanleiding van het bericht «Zorgen over uitbraak varkenspest pal over de
grens in Duitsland.» (ingezonden 6 juli 2022).
Antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit)
(ontvangen 15 juli 2022).
Vraag 1
Kent u het bericht «Zorgen over uitbraak varkenspest pal over de grens in
Duitsland»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de laatste ontwikkelingen rondom de Afrikaanse varkenspest?
Antwoord 2
Ik maak me daar zorgen over. We zien geregeld besmettingen die op grote
afstand van besmette locaties plaatsvinden, zoals onlangs in Duitsland en
Italië, en eerder in bijvoorbeeld België, Tsjechië, Polen. Migratie van wilde
zwijnen leidt niet tot zo’n type verspreiding. De virusverspreiding over zulke
grote afstanden als we de laatste tijd hebben gezien zijn het gevolg van
onachtzaamheid van mensen, door het onvoldoende toepassen van bioveiligheidsmaatregelen. De recente uitbraken laten de onvoorspelbaarheid van de
verspreiding zien. Het is niet de eerste keer dat het virus zo is verspreid en ik
vrees dat het ook niet de laatste keer zal zijn. Dat betekent dat, ondanks alle
voorzorgmaatregelen die wij en belanghebbenden nemen, het ook in
Nederland kan uitbreken. Ik verwijs hierbij ook naar de antwoorden op de
schriftelijke vragen gesteld door beide leden in de brief aan de Kamer op
13 juni 2022 (kenmerk 2022D24663).

1

ah-tk-20212022-3576
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

NOS, 2 juli 2022, Zorgen over uitbraak varkenspest pal over de grens in Duitsland (https://
nos.nl/artikel/2435007-zorgen-over-uitbraak-varkenspest-pal-over-de-grens-in-duitsland).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Vraag 3
Bent u het eens dat de huidige risicobeoordeling van de Afrikaanse varkenspest gedateerd is? Bent u bereid om de deskundigengroep dierziekten een
nieuwe risicobeoordeling te vragen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
De deskundigengroep dierziekten heeft in december 2021 een beoordeling
gegeven en dit op mijn verzoek op 5 juli jl. opnieuw gedaan. Dit rapport heb
ik op 8 juli jl. naar de Kamer gestuurd (kenmerk 2022Z14836). Het staat
eveneens op de website van de Deskundigengroep Dierziekten2.
Vraag 4
Laat u onderzoeken op welke manier transportbeperkingen van veevoer uit
besmette gebieden kunnen bijdragen aan het verkleinen van de kans op
introductie van het virus in Nederland?
Antwoord 4
Er wordt door de NVWA standaard een risico-inventarisatie uitgevoerd om
riskante contacten tussen Nederland en een besmette regio ten gevolge van
het vervoer van vee in kaart te brengen. Het virus kan echter op diverse
manieren via verontreinigd materiaal worden verspreid, bijvoorbeeld via
schoeisel, vervoermiddelen, stro, vleesproducten etc. Varkenshouders zijn zelf
verantwoordelijk voor de bioveiligheid op hun bedrijf; de keten moet zich
over de hele linie aan de regelgeving houden en de bioveiligheid op orde
hebben. De transporten van veevoer zelf vormen een klein risico voor de
verspreiding van AVP. Ik verwijs ook naar mijn antwoord op 13 juni 2022
(Kenmerk 2022D24663).
Vraag 5
Welke maatregelen heeft u genomen om virusintroductie door menselijk
handelen te voorkomen en zijn die volgens u voldoende?
Antwoord 5
Ik heb sinds de eerste besmetting met Afrikaanse varkenspestvirus zich heeft
voorgedaan in de oostelijke lidstaten van de Europese Unie, in 2014, en
vooral na de besmetting in België in september 2018, meerdere acties in
gang gezet. Dit betreft bijvoorbeeld het instellen van het preventieteam met
diverse sectorpartijen, het regelmatig overleggen met de provincies met
wilde zwijnen om over het beheer te spreken, het instellen van een taskforce
die in mei 2020 de roadmap preventie AVP heeft opgeleverd, het beschikbaar
stellen van voorlichtingsmateriaal, het plaatsen van waarschuwingsborden bij
parkeerplaatsen in de buurt van leefgebieden van wilde zwijnen en het
opstellen van een plan van aanpak voor de bestrijding van AVP bij wilde
zwijnen. Ik heb de Kamer daarover geregeld geïnformeerd (zie bijvoorbeeld
Kamerstukken 28 286, nr. 1230; 28 286, nr. 1207; 29 683, nr. 251, 28 286,
nr. 1062; 29 683, nrs. 244–246, nr. 253; brief met kenmerk 2018Z19715,
2022Z14836 en 2022D24663).
Vraag 6
Bent u bereid om specifieke veetransporten naar besmette gebieden te
stoppen om de kans op virustransmissie te verkleinen?
Antwoord 6
Er is natuurlijk altijd een zeker risico. De kans op verspreiding vanuit
besmette gebieden wordt verkleind door goede hygiënemaatregelen, zoals de
extra reiniging en desinfectie van lege transportmiddelen direct bij terugkomst in Nederland, en de biosecuritymaatregelen op varkenshouderijen.
Daar bovenop zijn er strenge Europese regels en maatregelen in de besmette
landen, en gelden er strenge eisen aan de handel in varkens en varkensproducten binnen de Unie om te waarborgen dat geen besmette dieren of met
virus verontreinigde producten in het Europese handelsverkeer komen. De
Europese Commissie heeft onlangs weer aangegeven dat met de formele
handel (intra-verkeer) in vee het virus niet is verspreid.
2

https://deskundigengroepdierziekten.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Daarbovenop is er in Nederland de verplichting voor chauffeurs dat veetransportmiddelen die gebruikt zijn voor het vervoer van evenhoevigen onmiddellijk bij terugkomst in Nederland een tweede reiniging en desinfectie ondergaan op een erkende wasplaats. De NVWA heeft het toezicht hierop
verscherpt. Daarmee wordt de kans op verspreiding van virus en introductie
in Nederland verder verkleind. Ik verwacht dat chauffeurs het belang ervan
onderkennen en hun hierin verantwoordelijkheid nemen.
Het is van het grootste belang dat iedereen de juiste bioveiligheidsmaatregelen neemt, om de kans op virusverspreiding zo klein mogelijk te maken.
Vraag 7
Hoe bent u van plan om ervoor te zorgen dat er geen miljoenen varkens
preventief worden geruimd?
Antwoord 7
Bij een uitbraak leg ik de maatregelen op die zijn voorgeschreven in de
verordeningen (EU) 2020/687 en (EU) 2021/605. Daarnaast is een van de extra
maatregelen die ik kan opleggen verdachte bedrijven uit voorzorg te ruimen.
Dit betreft dus nadrukkelijk verdachte bedrijven, verdacht vanwege de ligging
ten opzichte van of een riskant contact met een besmette locatie.
Mijn inzet is zo min mogelijk niet-besmette dieren te ruimen. Het is van groot
belang om de epidemie zo klein mogelijk te houden, en snelle opsporing van
de eerste maar ook mogelijk daarop volgende infecties op houderijen zijn
daarbij cruciaal. Hoe eerder we een uitbraak op het spoor zijn, hoe minder
groot de impact is. Het is daarom essentieel dat varkenshouders een
vermoeden van een besmetting direct melden aan de NVWA. Daarnaast
zetten we maximaal in op preventie, en ook daarvoor is de inzet van
varkenshouders een absolute noodzaak.
Vraag 8
Wanneer acht u een preventief fokverbod proportioneel om ervoor te zorgen
dat er geen miljoenen varkens preventief geruimd hoeven te worden?
Antwoord 8
Als er een uitbraak is bij gehouden varkens zet ik me maximaal in om
verspreiding zo snel mogelijk te voorkomen. Een fokverbod instellen is zeer
ingrijpend en heeft enorme gevolgen voor de varkenshouderij in Nederland.
Wanneer er onverhoopt sprake is van een uitbraak in Nederland, zal ik
overwegen om dit instrument al dan niet toe te passen, gegeven de situatie
op dat moment. Ik doe dit alleen als het noodzakelijk is en past binnen de
voorwaarden die de Wet dieren stelt. Daarin zal ik mij ook baseren op een
beoordeling van de deskundigengroep dierziekten over de effectiviteit van
een dergelijke maatregel in het licht van de situatie op dat moment.
Een fokverbod instellen ter preventie van het introduceren van AVP virus acht
ik nu disproportioneel, zoals ik ook heb aangegeven in mijn brief aan de
Tweede Kamer van 13 juni jl. (kenmerk 2022D24663).
De deskundigen achten de kans van introductie van AVP virus door menselijk
handelen in de komende vijf jaar groot. Varkenshouders zullen zich maximaal
moeten inspannen om de bioveiligheid op hun bedrijf op orde te houden. Het
feit dat de kans van insleep door menselijk handelen groot is, is echter voor
mij geen reden om nu een fokverbod in te stellen voor de hele sector. Ik
verwijs ook naar de brief van 13 juni 2022 (kenmerk 2022D24663).
Vraag 9
Deelt u de urgentie om de voortgang van de uitvoering van de roadmap door
een taskforce sneller te delen met de Kamer, nu dat de Afrikaanse varkenspest zich aan onze grenzen bevindt?3
Antwoord 9
Er is in 2019 een taskforce opgericht die een roadmap preventie introductie
AVP heeft opgesteld. De Taskforce bestaat uit de POV, vier provincies
(Noord-Brabant, Limburg, Overijssel en Gelderland), drie terreinbeherende
organisaties (Natuurmonumenten, Staatsbosbeheer en LandschappenNL) en
3

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3110.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

het Ministerie van LNV. Deze roadmap heb ik eind mei 2020 aan de Tweede
Kamer aangeboden (Kamerstuk 29 683, nr. 251). Hierin staan 16 acties en
aanbevelingen die als doel hebben om de kans op virusintroductie verder te
verkleinen. De aanbevelingen en acties gaan over het verbeteren van de
bioveiligheid op varkensbedrijven en voorlichting over de risico’s, reductie
van het aantal zwijnen in de vier provincies en een risicogebaseerde en
daarmee gebiedsgerichte aanpak van het beheer van wilde zwijnen. Andere
aanbevelingen richten zich op het inventariseren van mogelijke routes van
besmetting door menselijk handelen, het informeren van diverse doelgroepen
waaronder werknemers uit andere landen en reizigers, en het, waar nodig,
verbeteren van de communicatie naar diverse sectorpartijen en andere
belanghebbenden. Ik verwacht op korte termijn een update te geven van de
resultaten van de acties die de afgelopen twee jaar in het kader hiervan zijn
uitgevoerd en ik zal de Tweede Kamer hierover te informeren. Ik verwijs
hiervoor naar de brief aan de Tweede Kamer van 8 juli 2022 (kenmerk
2022Z14836).
Vraag 10
Wanneer acht u het hanteren van een minimale afstand van 1 km tussen
gevestigde en vergunde varkenshouderijen proportioneel?
Antwoord 10
Op 13 juni jl. heb ik de Tweede Kamer geschreven dat ik een minimale
afstand van 1 km tussen gevestigde en vergunde varkenshouderijen nu niet
proportioneel acht. Ik verwijs hierbij naar de nadere uitwerking van de
gebiedsgerichte aanpak. In die aanpak worden risico’s van zoönosen
meegewogen. Ook zal ik afwegen of (en zo ja, hoe) in deze aanpak ook
rekening wordt gehouden met risico’s rond de verspreiding van besmettelijke
dierziekten anders dan zoönosen. De Kamer wordt hierover te zijner tijd
geïnformeerd.
Vraag 11
Bent u het ermee eens dat besmettelijke dierziekten ook permanent meegewogen dienen te worden in de gebiedsgerichte aanpak?
Antwoord 11
Binnen de gebiedsgerichte aanpak worden kansen op andere terreinen benut
naast de doelen voor water, klimaat, stikstof en natuur, zoals op het thema
zoönosen. Dit betekent dat bij het beëindigen, vestigen of verplaatsen van
veehouderijbedrijven rekening gehouden wordt met het risico op uitbraken
met en de verspreiding van (zoönotische) ziektekiemen. Op deze manier
kunnen verschillende opgaven worden gecombineerd.
Vraag 12
In de beantwoording van de vorige vragen gaf u aan dat de Nederlandse
Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) met de huidige capaciteit de meeste
dierziektesituaties aan kan; kan de NVWA met de huidige capaciteit en gezien
de huidige omstandigheden, de Afrikaanse varkenspest aan? Waarom wel of
niet?4
Antwoord 12
De NVWA heeft contracten met verschillende partijen afgesloten om ook de
bestrijding van AVP goed te kunnen uitvoeren. De bestrijding van uitbraken
van besmettelijke dierziekten moet snel, efficiënt en effectief zijn en dit hangt
af van vele factoren. De capaciteit van de NVWA om besmettelijke dierziektes
te bestrijden is daar een van, maar het hangt ook af van de mogelijkheden
van gecontracteerde partijen. De capaciteit van de NVWA is niet onbeperkt en
de uitvoering van de bestrijding hangt af van de ontwikkelingen. Daarbij zet ik
in om zoveel mogelijk maatwerk te leveren en zo min mogelijk niet-besmette
dieren te ruimen. Wij zetten ons in om de epidemie zo klein mogelijk te
houden. Daarvoor is het van groot belang dat varkenshouders een vermoeden van een besmetting direct melden aan de NVWA.

4

Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2021–2022, nr. 3110.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Vraag 13
Kunt u de vragen afzonderlijk en met spoed beantwoorden?
Antwoord 13
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5