Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

34 775

Nota over de toestand van ’s Rijks Financiën

Nr. 79

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 8 december 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Financiën over de brief van 3 november 2017 inzake
de Startnota (vertaling van de financiële afspraken uit het Regeerakkoord)
(Kamerstuk 34 775, nr. 54).
De Minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 7 december 2017.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Anne Mulder
Adjunct-griffier van de commissie,
Van Zuilen

kst-34775-79
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

1

Vraag 1
Kan u aangeven hoeveel geld structureel extra of minder wordt uitgegeven aan de volgende beleidsterreinen: ontwikkelingssamenwerking
(ODA), onderwijs, sociale zekerheid, zorg, klimaat, veiligheid en defensie?
Antwoord op vraag 1
In onderstaande tabel is de mutatie van de structurele uitgaven voor de
gevraagde beleidsterreinen weergegeven. Deze zijn conform Regeerakkoord samengenomen onder de thema’s internationale samenwerking,
onderwijs, onderzoek en innovatie, sociale zekerheid, zorg milieu,
veiligheid en defensie. Waar relevant is de uitsplitsing tussen lasten en
uitgaven in de tabel opgenomen.
Voor de intensiveringen aan de uitgavenkant geldt dat deze, waar nadere
uitwerking nodig is, zijn geboekt op de aanvullende post van het
Ministerie van Financiën in afwachting van concrete en doelmatige
beleidsvoorstellen. Waar geen nadere uitwerking van de intensivering
nodig was, zijn deze toegevoegd aan de departementale begrotingen. In
bijlage 3 van de startnota, de departementale tabbladen, is zichtbaar
welke intensiveringen zijn toegevoegd aan de begrotingen en welke op de
aanvullende post zijn geplaatst.
Mutaties in mln. euro (-/- is EMU-saldoverbetering)

Structureel

Internationale samenwerking (uitgaven)

40

Onderwijs, onderzoek en innovatie (uitgaven)

1.572

Sociale zekerheid
w.v. uitgaven
w.v. lasten

46
742
– 696

Zorg
w.v. uitgaven
w.v. lasten

– 1.650
– 1.140
– 510

Milieu
w.v. uitgaven
w.v. lasten

240
3.504
– 3.264

Veiligheid (uitgaven)

414

Defensie (uitgaven)

1.510

Vraag 2
Klopt het dat, in de context van dividendbelasting, de invoering van de
bronbelasting op financiële stromen naar low tax jurisdictions eerst een
opbrengst heeft van 545 miljoen euro en dat door het opdrogen van deze
stromen de opbrengst daalt naar nul euro in 2023? Zo ja, wat is de
onderbouwing hiervan, waarom is de belastingopbrengst in 2023 op nul
gezet en wat zegt dit over de effectiviteit van deze maatregel?
Antwoord op vraag 2
Het klopt niet dat de invoering van bronheffingen op dividend, rente en
royalty’s in misbruiksituaties en naar low-tax-jurisdictions eerst een
opbrengst zou hebben van 545 miljoen euro. De verwachting is dat de in
te voeren bronheffingen vanaf het moment van invoering een verwaarloosbare opbrengst zullen hebben. Dit is eerder onderzocht in het kader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

2

van de Studiegroep Duurzame Groei.1 Daar is aangegeven dat er niet met
een opbrengst te rekenen is omdat naar verwachting de structuren die
geraakt worden zullen verdwijnen uit Nederland. Deze uitkomst is ook
overgenomen door bijvoorbeeld het CPB in de doorrekening van de
verkiezingsprogramma’s.2 De effectiviteit van deze bronheffingen laat zich
niet afmeten uit de budgettaire opbrengst, maar uit het bestrijden van
constructies die uitsluitend bedoeld zijn om via Nederland belasting te
ontwijken.
Vraag 3
Klopt het dat er 3,3 miljard euro gemoeid is met de verlaging van de
vennootschapsbelasting?
Antwoord op vraag 3
Het vpb-tarief wordt stapsgewijs verlaagd, naar 24% en 19% in 2019, naar
22,5% en 17,5% in 2020 en naar 21% en 16% in 2021. In 2021 kost dit
inderdaad 3,3 miljard euro.
Vraag 4
Welk gedeelte van de 3,3 miljard euro die is gemoeid met de verlaging
van de vennootschapsbelasting valt bij het mkb en welke gedeelte valt bij
het grootbedrijf? Welke definitie hanteert u daarbij?
Antwoord op vraag 4
Het verschil in procentpunten tussen het tarief in de eerste schijf en het
toptarief blijft gelijk. Dat wil zeggen dat voor iedere euro winst een gelijk
voordeel wordt genoten van de tariefsverlaging. In totaal is in de
afgelopen jaren is tussen de 45% en 50% van de vpb-inkomsten door het
grootbedrijf opgebracht. Hierbij wordt tot het grootbedrijf gerekend een
bedrijf met meer dan 250 personeelleden of meer dan 43 miljoen euro als
balanstotaal. Hierbij sluiten wij aan bij de definitie die door de Europese
Commissie gehanteerd wordt.
Vraag 5
Klopt het dat het verlengen van het tarief van de vennootschapsbelasting
structureel 283 miljoen euro zou opleveren en klopt het dat het niet
doorvoeren van deze verlenging hetzelfde bedrag kost?
Antwoord op vraag 5
Conform de toelichting bij de eerste nota van wijziging bij het Belastingplan 2018 geeft het niet doorvoeren van de schijfverlenging een
opbrengst van 296 mln. Euro (Kamerstuk 34 785, nr. 8). Hierbij zij vermeld
dat de raming in de nota van wijziging een geactualiseerde raming is ten
opzichte van de opbrengst in het regeerakkoord en ten opzichte van wat
eerder is geraamd bij het aannemen van het wetsvoorstel in Belastingplan
2017 (Kamerstuk 34 552).

1
2

Studiegroep Duurzame Groei, werkgroeprapport Fiscaliteit, 2016.
CPB, Keuzes in Kaart 2018–2021, 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

3

Vraag 6
Klopt het dat de bedrijven die voor de vennootschapsbelasting tussen de
€ 200.000 en € 350.000 zitten overwegend mkb-bedrijven zijn? Welk
percentage van de bedrijven die een dergelijke winst maken zijn mkb?
Antwoord op vraag 6
Zoals bovenstaand voorbeeld aangeeft, is de fiscale winst geen onderdeel
van de definitie van grootbedrijf/MKB. De relatie tussen winst en omzet is
niet één op één, er kunnen zeer grote bedrijven zijn die in bepaalde jaren
geen of weinig winst maken. In de praktijk zullen de bedrijven die onder
«grootbedrijf» worden geschaard gedurende hun totale levensloop echter
in het algemeen gemiddeld per jaar wel een winst maken van meer dan
350.000 euro.
Vraag 7
Is conform het advies van de Raad van State een reserve binnen de
begroting aangemaakt om tegenvallers mee op te vangen?
Antwoord op vraag 7
Het kabinet koerst op een feitelijk begrotingsoverschot over de gehele
kabinetsperiode. Daarbij voldoet het kabinet aan de Europese begrotingsregels. In een specifieke reserve binnen de begroting om tegenvallers op
te vangen is niet voorzien. Bij het hoofdbesluitvormingsmoment in het
voorjaar worden de mee- en tegenvallers binnen de begroting integraal
bezien.
Vraag 8
Aftrekposten zijn momenteel aftrekbaar tegen het marginale tarief en in
de toekomst tegen een lager tarief van 36,95%: welke aftrekposten betreft
dit en welk financieel belang is hiermee gemoeid?
Antwoord op vraag 8
De aftrekposten die beperkt worden tot het tarief eerste schijf zijn:
Ondernemersfaciliteiten
• Zelfstandigenaftrek;
• Aftrek speur- en ontwikkelingswerk;
• Meewerkaftrek;
• Startersaftrek bij arbeidsongeschiktheid;
• Stakingsaftrek;
• MKB-winstvrijstelling;
Aftrekbare kosten eigen woning
• Rente van schulden;
• Kosten van geldleningen;
• Periodieke betalingen voor erfpacht, opstal en beklemming;
• Aftrekbare kosten restschuld vervreemde eigen woning;
Persoonsgebonden aftrekposten
• Uitgaven voor onderhoudsverplichtingen (waaronder betaalde
partneralimentatie);
• Weekenduitgaven voor gehandicapten;
• Scholingsuitgaven;
• Uitgaven voor monumentenpanden;
• Kwijtgescholden durfkapitaal;
• Aftrekbare giften;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

4

• Uitgaven voor specifieke zorgkosten;
• Restant persoonsgebonden aftrek voorgaande jaren.
Overig
• Terbeschikkingsstellingsvrijstelling.
In het regeerakkoord is voor 2021 een bedrag van 713 miljoen euro
opgenomen voor deze maatregel. Bij deze budgettaire opbrengst is
rekening gehouden met het al in wetgeving opgenomen aftrektarief van
de voor de aftrekbare kosten eigen woning.
Er kan een schatting gemaakt worden voor de gevraagde uitsplitsing,
maar hierbij dient wel te worden opgemerkt dat partieel beperken van één
aftrekpost kan leiden tot andere resultaten, omdat er interactie plaats kan
vinden tussen de verschillende aftrekposten. De onderverdeling is
gebaseerd op aangiftes uit 2015, met een correctie voor de geschatte
ontwikkeling van deze aftrekposten tot en met 2021. De uitsplitsing naar
de verschillende aftrekposten is te vinden in tabel 1.3
Uitsplitsing budgettair belang voor beperken aftrekposten tegen tarief 1e schijf in
2021
Aftrekpost

Relatief
budgettair belang
in 2021

Zelfstandigenaftrek
Overige ondernemersaftrek
MKB-winstvrijstelling
Uitgaven voor onderhoudsverplichtingen
Aftrekbare giften
Overige persoonsgebonden aftrekposten
Aftrekbare kosten eigen woning

12%
0%
25%
6%
3%
3%
51%

Vraag 9
Wat betekent de aftrekbeperking voor de nettolasten voor mensen die
alimentatie betalen en hoeveel euro nemen de nettolasten toe?
Antwoord op vraag 9
De grootte van het effect van de aftrekbeperking op de nettolasten van
mensen die partneralimentatie betalen hangt af van het inkomen van de
belastingplichtige en de hoogte van de partneralimentatie. De maatregel
heeft alleen effect op belastingplichtigen met een inkomen hoger dan
circa € 68.500. Door deze maatregel kan circa 1/3 van de groep van
belastingplichtigen die partneralimentatie betalen deze niet meer tegen
hun marginale tarief aftrekken.
Deze belastingplichtigen hebben in 2021 een lager belastingvoordeel van
6,55% van het betaalde alimentatie bedrag (in 2023 is dat 12,55%).
Tegenover het beperktere voordeel van de aftrek van partneralimentatie
staat dat deze belastingplichtigen profiteren van de aanpassingen in de
IB-tarieven.
Vraag 10
In welke mate worden de komende vier jaar de garanties afgebouwd? In
2009 bedroegen deze nog 63,5 miljard euro, in 2012 258 miljard euro en in
2016 195,6 miljard euro. Hoeveel bedragen de garanties van de overheid
in 2021?

3

Kamerstuk 34 785, nr. 25, blz. 12.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

5

Antwoord op vraag 10
De Miljoenennota en iedere departementale begroting bevat de raming
voor garanties in het lopende en komende jaar. Naar verwachting is het
uitstaande risico aan garanties in 2018 186 mld. euro. Een precieze raming
voor het uitstaand risico voor het jaar 2021 is moeilijk te geven. De
garanties van het Rijk zijn per definitie onzeker omdat garanties vaak
risico’s afdekken waarover weinig historische informatie bekend is dat
gebruikt kan worden voor accurate ramingen. Indien het Kabinet
voornemens is een garantieplafond te wijzigen, dan wordt uw Kamer
hierover tijdig geïnformeerd via het toetsingskader risicoregelingen.
Vraag 11
Welke stappen worden de komende jaren gezet om het aantal,- risicoregelingen (garanties en achterborgstellingen) terug te dringen?
Antwoord op vraag 11 en 12
Het Rijk spant zich ervoor in de risico’s voor de overheid zoveel mogelijk
te beperken. Het Beleidskader Risicoregelingen (begrotingsregels, bijlage
3) stelt eisen aan de vormgeving van en besluitvorming over garanties. De
besluitvorming over nieuwe risicoregelingen, dan wel aanpassingen in
bestaande regelingen of het voortzetten van aflopende risicoregelingen,
gebeurt aan de hand van het «toetsingskader risicoregelingen».
Als uit een evaluatie van bijvoorbeeld een aflopende risicoregeling blijkt
dat een risicoregeling kan worden gestopt of dat de risico’s kunnen
worden versoberd dan wordt na kabinetsinterne besluitvorming uw kamer
geïnformeerd aan de hand van het toetsingskader risicoregelingen wordt
vervolgens conform wet- en regelgeving verantwoording afgelegd in de
departementale begrotingen.
Vraag 12
Wordt het ingevulde toetsingskader risicoregeling naar de Kamer
verstuurd, zowel bij het instellen van een nieuwe risicoregeling als bij een
wijziging in een bestaande risicoregeling?
Antwoord op vraag 12
Zie het antwoord op vraag 11.
Vraag 13
Kan er een overzicht verstuurd worden met alle garanties en overige
risicoregelingen?
Antwoord op vraag 13
In de miljoenennota 2018, internetbijlage 7 «Overzicht risicoregelingen
van het Rijk» treft u de meest recente stand van alle garanties en overige
risicoregelingen van het Rijk, dit is nog steeds het actuele inzicht.
Vraag 14
Kunt u verklaren waarom de reëel besteedbare huishoudinkomens sinds
2001 niet zijn gestegen (onder verwijzing naar de ontbrekende figuur bij
de antwoorden van het kabinet over de Macro Economische Verkenning,
zie vraag 37)?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

6

Antwoord op vraag 14
Het CPB heeft deze vraag op 3 oktober 2017 als volgt beantwoord, waarbij
in een eerdere versie de figuren weggevallen waren:
In onderstaande figuur wordt de ontwikkeling weergegeven van het
gemiddeld gestandaardiseerd besteedbaar inkomen sinds 2001 (indexcijfers, 2001=100). In deze cijfers is gecorrigeerd voor verschillen in
grootte en samenstelling van het huishouden en voor de ontwikkeling van
de prijzen (via de CPI). Hieruit blijkt dat het niet juist is om te stellen dat
het gemiddeld besteedbare inkomen sinds 2001 niet meer gestegen is.
Zoals te zien is in de figuur nam het gemiddeld besteedbaar inkomen toe
in de eerste 7 jaar van deze eeuw. Tot en met 2013 (o.a. in de crisisjaren)
nam het gemiddeld besteedbaar inkomen vervolgens af. In 2014 is het
gemiddeld gestandaardiseerd inkomen weer toegenomen.

In het brede inkomensbegrip voor huishoudens kunnen ook de onderwijsen zorguitgaven aan huishoudens worden toegerekend. Het inkomen van
huishoudens volgens dit bredere begrip is in de afgelopen 15 jaar sterker
toegenomen dan het reëel beschikbaar inkomen, zie onderstaand figuur.

Vraag 15
Met hoeveel procentpunten verslechtert het EMU-saldo als dit kabinet de
1,9 miljard euro van de zorgakkoorden niet als extra lastenverzwaring op
de zorgbegroting plaatst?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

7

Antwoord op vraag 15
Indien er geen lastenverzwaring van 1,9 miljard euro plaatsvindt heeft dit
een negatief effect op het EMU-saldo van 0,2% in 2021.
Vraag 16
Vanuit welke middelen wordt jaarlijks de indexatie van het uitgavenplafond met loon- en prijsindexatie verwerkt? Kan hierop een toelichting
worden gegeven? Is hiervoor een reserve op de begroting aangemaakt?
Antwoord op vraag 16
De loon- en prijsbijstelling staat volgens de reguliere systematiek
gereserveerd op aanvullende posten (hoofdstuk 80 en hoofdstuk 81). De
gereserveerde bedragen zijn zichtbaar in bijlage 3 bij de Startnota. De
gereserveerde bedragen zijn gebaseerd op de onafhankelijke loon- en
prijsindices van het CPB en worden in budgettaire nota’s geactualiseerd
op basis van de meest recente raming. Een nieuwe raming van de
inflatie-ontwikkeling kan dus leiden tot een hogere of lagere uitgavenstand. De hoogte van het uitgavenplafond wordt net als de daadwerkelijke
uitgaven gedurende de kabinetsperiode aangepast aan deze ontwikkeling.
Vraag 17
Hoe is het inflatietempo van ruim 2% berekend?
Antwoord op vraag 17
De inflatie is berekend met behulp van het macro-econometrische model
van het CPB Saffier II. De inflatie is in de periode 2018–2021 gemiddeld
2,1%, en versnelt daarmee ten opzichte van de recente vier jaren van lage
inflatie (gemiddeld 0,5% in de periode 2014–2017). Belangrijke factoren
hiervoor zijn hogere arbeidskosten, hogere invoerprijzen en de verhoging
van het lage btw-tarief.
Vraag 18
Worden alle 36 losse begrotingsregels overgenomen, met toevoeging van
de wijzigingen voorgesteld door de vijftiende studiegroep - begrotingsruimte?
Antwoord op vraag 18
De vijftiende studiegroep heeft onder meer advies uitgebracht over de
begrotingsregels voor een nieuw kabinet. Bijlage 3 bij het rapport van de
studiegroep omvat een voorstel voor de begrotingsregels. Daarin is de
bestaande set begrotingsregels toegankelijker gemaakt door regels in te
delen in basisprincipes, budgettaire spelregels en technische uitwerking.
Ook zijn de regels vereenvoudigd en ingekort en heeft het merendeel van
de 36 losse begrotingsregels een plaats gekregen. Voorts zijn er nieuwe
regels opgenomen over onder meer de opbrengsten gaswinning, de rente
op de staatsschuld en conjuncturele posten.
Vraag 19
Kan een uitputtende lijst gegeven worden van maatregelen of uitgaven
die nu buiten het uitgavenkader vallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

8

Antwoord op vraag 19
De volgende begrotingsposten vallen momenteel buiten het uitgavenplafond:
– Leningen Curaçao en Sint Maarten
– Studieleningen
– Uitgifte en aflossing van staatsschuld
– Rente op Floating Rates Notes, derivaten en sociale fondsen
– Mutaties bij het schatkistbankieren.
– Dividenden financiële instellingen
– Aan- en verkopen van vermogentitels, zoals staatsdeelnemingen
– Leningen Griekenland: renteontvangsten en winsten Securities Market
Programme
– Aflossing en rente leningen NIO
– Toekomstfonds
– Ontvangsten SDE+
– Ontvangsten COVA
– Ontvangsten ETS
– Ontvangsten luchtvaartkredietverlening
– Diergezondsheidsfonds
– InvestNL
– Ontvangsten aardgasbaten (excl. gasbesluiten)
– Subsidies en opdrachten Nationaal Coördinator Groningen
– Rijksbijdragen aan sociale fondsen
– Werkgeversbijdrage Kinderopvang
– Zorgtoeslag en tegemoetkoming specifieke kosten
Vraag 20
Heeft het besluit om de bijstand uit het uitgavenplafond te halen ook
gevolgen voor voorfinanciering van gemeenten voor bijstandsuitgaven,
bijvoorbeeld als door een onverwachte conjuncturele tegenvaller
gemeenten veel meer geld kwijt zijn aan de bijstand?
Antwoord op vraag 20
De werking van het uitgavenplafond heeft geen invloed op de manier
waarop het macrobudget voor gemeenten tot stand komt. De bekostiging
wordt geraamd op basis van conjuncturele ontwikkelingen, de effecten
van het voorgenomen beleid, loon- en prijsbijstellingen en een jaarlijkse
actualisatie aan de hand van het daadwerkelijke aantal door gemeenten
gerealiseerde bijstandsuitkeringen in het voorgaande jaar (t-1 systematiek). Ook de systematiek van de voorfinanciering verandert niet.
Vraag 21
Wat gebeurt er wanneer de extra uitgaven aan bijstand en WW (mede)
leiden tot een overschrijding van de Europese normen of een significante
afwijking van bet EMU-saldo van het medium-term objective (MTO)?
Antwoord op vraag 21
In het geval van een geconstateerde significante afwijking van het MTO of
van de Europese normen in het algemeen kan een aanbeveling van de
Commissie volgen om deze afwijking te corrigeren. De MTO is geformuleerd in termen van het structureel EMU-saldo, dit is het voor de
conjunctuur gecorrigeerde EMU-saldo. Hogere uitgaven aan WW en
bijstand als gevolg van laagconjunctuur hoeven dus niet te leiden tot een
slechter structureel saldo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

9

Vraag 22
Welke methode wordt gehanteerd teneinde objectief te bepalen welk deel
van de uitgaven conjunctureel is en welk deel structureel?
Antwoord op vraag 22, 24, 25 en 26
Uit de begrotingsregels volgt dat mutaties in de werkloosheids- en
bijstandsuitgaven (WW en WWB) ten opzichte van het uitgavenpad in het
regeerakkoord voor de WW en bijstand geen onderdeel zijn van het
uitgavenplafond als deze niet het gevolg zijn van beleidsmatige keuzes.
Alle niet-beleidsmatige mutaties binnen de WW en WWB worden
daarmee als conjunctureel gezien.
Uitgavenmutaties op de WW en WWB als gevolg van beleidsmatige
keuzes vallen nog wel onder het uitgavenplafond. Als er een nieuwe wet
of ander nieuw beleid wordt ingevoerd, dan wordt het uitgavenplafond ex
ante niet gecorrigeerd voor de extra uitgaven die hieruit voortkomen. Bij
het informeren van uw Kamer in het geval van nieuw beleid is er geen
onderscheid naar conjuncturele of beleidsmatige uitgaven omdat nieuw
beleid per definitie niet conjunctureel is.
Als bijvoorbeeld de bijstandsuitkering beleidsmatig wordt verhoogd, dan
moeten de ex ante geraamde extra uitgaven binnen het uitgavenplafond
gedekt worden. Deze worden op dat moment ook meerjarig verwerkt in de
begroting. Indien er een aantal jaren later een onverwachte economische
tegenwind ontstaat en er meer mensen in de bijstand komen, dan worden
deze extra bijstandsuitgaven als conjunctureel beschouwd.
Vraag 23
Kan aangegeven worden hoe bij een maatregel als de deeltijd-WW wordt
gekeken welk gedeelte van de uitgaven beleidsmatig en welk gedeelte
conjunctureel is?
Antwoord op vraag 23
Bij nieuw beleid, en dus ook bij het invoeren van een maatregel als de
deeltijd-WW, zijn de volledige geraamde extra uitgaven beleidsmatig.
Deze extra uitgaven moeten dus ingepast worden binnen het uitgavenplafond.
Vraag 24
Hoe en door wie wordt het conjuncturele deel van de WW en de bijstand
bepaald? Wordt dit ook per wet die relevant is voor de WW of de bijstand
berekend?
Antwoord op vraag 24
Zie antwoord op vraag 22.
Vraag 25
Stel de bijstand wordt in deze kabinetsperiode verhoogd en over een
aantal jaar is er een crisis en komen er meer mensen in de bijstand, welk
deel van de kosten is dan toe te schrijven aan de conjunctuur (meer
mensen in de bijstand) en welk deel aan beleid (door de hogere bijstand)?
Antwoord op vraag 25
Zie antwoord op vraag 22.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

10

Vraag 26
Is het kabinet voornemens voortaan bij nieuw beleid aan te geven welk
gedeelte van de uitgaven conjunctureel is? Zo nee, waarom niet?
Antwoord op vraag 26
Zie antwoord op vraag 22.
Vraag 27
Kan de overeenkomst tussen de stand van de conjunctuur en de groei van
de uitgaven (analoog aan de macro-economische progressiefactor) aan
zorg, bijstand, ww, defensie, de rente-uitgaven, de gasbaten, veiligheid,
openbaar bestuur en SZW algemeen gegeven worden voor de laatste tien
jaar? Welke uitgaven zijn het meest gevoelig voor de stand van de
conjunctuur?
Antwoord op vraag 27
De overeenkomst tussen de conjunctuur en de uitgavengroei in deze
categorieën is niet eenduidig te schatten. Om deze relatie te bepalen,
zouden bij deze categorieën overheidsuitgaven namelijk per categorie
gecorrigeerd moeten worden voor beleidswijzigingen en voor andere
factoren, zoals prijsontwikkelingen, die niet het gevolg zijn van de
conjunctuur. Bovendien is de stand van de economie moeilijk te duiden.
Een gangbare maatstaf hiervoor is bijvoorbeeld de output gap, maar deze
indicator is niet observeerbaar en daarom met enige onzekerheid
omgeven.
Van de genoemde uitgavencategorieën geldt dat met name de werkloosheidsuitgaven aan WW en bijstand gevoelig zijn voor conjunctuur, omdat
de werkgelegenheid het aantal banen sterk wordt beïnvloedt door de
conjunctuur (zie grafiek hieronder). Ook de uitgaven aan toeslagen
worden beïnvloed door de conjunctuur, omdat de conjunctuur (via
werkloosheid en/of de loonontwikkeling) effect heeft op het inkomen van
huishoudens waarmee de hoogte van de toeslagen wordt bepaald.

Bron: CPB

Vraag 28
Welke voordelen zijn er van het afschaffen van de ruilvoetsystematiek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

11

Antwoord op vraag 28 en 29
In navolging van het advies van de 15de Studiegroep Begrotingsruimte
wordt het uitgavenplafond vanaf 2018 geïndexeerd met de loon- en
prijsontwikkeling van de uitgaven. Tot en met 2017 werd het uitgavenplafond geïndexeerd met de prijs nationale bestedingen (pNB). Dit kon
leiden tot mee- of tegenvallers, de zogeheten ruilvoet, indien de
pNB-ontwikkeling niet gelijk was aan de loon- en prijsontwikkeling van de
uitgaven. Deze indexatiewijze gaf het kabinet de prikkel om de loon- en
prijsontwikkeling van de uitgaven niet uit de pas te laten lopen met de
loon- en prijsontwikkeling in de marktsector. Echter soms substantiële
ruilvoetmee- en tegenvallers ontstonden in deze systematiek ook deels als
gevolg van de mate waarin de uiteindelijke indexen afweken van de
raming ten tijde van een nieuwe regeerakkoord; de vooraf niet te bepalen
voorspelfout.
Door de nieuwe indexatiewijze van het uitgavenplafond is er geen sprake
meer van deze ruilvoetproblematiek. Dit omdat de uitgaven en het
uitgavenplafond met dezelfde loon- en prijsbijstelling worden
geïndexeerd. Dit draagt bij aan de bestuurlijke rust. Overeenkomstig het
advies van de Studiegroep wordt nu op andere wijze geborgd dat de loonen prijsontwikkeling van de uitgaven in de pas lopen met de ontwikkeling
in de marktsector. Dit onder andere door alleen onafhankelijk bepaalde
indexen te gebruiken voor het indexeren van de uitgaven en door
beleidsmatige beslissingen, zoals bijvoorbeeld het afsluiten van CAO’s
met een grotere stijging dan de beschikbare ruimte in de referentiesystematiek, wel binnen het uitgavenplafond in te passen.
Indien de gehanteerde indexen voor de loon- en prijsbijstellingen tijdens
een begrotingsjaar hoger zijn dan verwacht bij het opstellen van het
Regeerakkoord, dan komt dit ten laste van het overheidssaldo (het
EMU-saldo) en vice versa. Daarnaast blijft zoals altijd gelden dat als de
daadwerkelijke uitgaven van departementen harder stijgen dan het
beschikbare budget inclusief de uitgekeerde loon- en prijsbijstelling,
departementen dit zelf binnen het begroting dienen op te lossen.
Vraag 29
Worden tegenvallers uit de inflatie nu opgevangen op de departementale
begroting of in het generale beeld?
Antwoord op vraag 29
Zie antwoord op vraag 28.
Vraag 30
Wanneer komen mee- of tegenvallers aan de inkomstenkant van de
begroting niet ten laste van het saldo, maar moeten deze gecompenseerd
worden door lastenverhogingen of verlagingen? Betreft dit enkel
beleidsmatige ontwikkelingen in de collectieve lasten, zoals belastingen
en premies? Kunt u aangeven om welke collectieve lasten, belastingen en
premies het hier gaat?
Antwoord op vraag 30
Het principe van het inkomstenkader is dat alleen budgettaire gevolgen
van beleidsaanpassingen (tariefs- dan wel grondslagwijziging) gecompenseerd moeten worden door andere inkomstenmaatregelen. Schommelingen in ontvangsten als gevolg van overige oorzaken – met name
economische ontwikkelingen – lopen in het EMU-saldo. Dit zorgt voor
automatische stabilisatie; in slechte economische tijden nemen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

12

belastingontvangsten af, terwijl zij in goede tijden toenemen. Alle
collectieve lasten, volgens de definitie van het CBS, vallen onder het
inkomstenkader. Er zijn enkele uitzonderingen op de definitie van het CBS.
Zo valt zorgtoeslag volgens de definitie van het CBS onder de uitgaven,
terwijl deze door het kabinet wel tot het inkomstenkader wordt gerekend.
Reden is dat de zorgtoeslag direct gekoppeld is aan het ontwikkeling van
de nominale premie die ook onder het inkomstenkader valt.
Vraag 31
Hoe verhouden de zorgpremies en de zorgkosten zich tot scheiding tussen
inkomsten en uitgaven? Hoe verhouden de lastendekkende zorgpremies
voor de zorguitgaven zich tot de regel dat mee- en tegenvallers niet
worden gecompenseerd in het inkomstenkader? Zijn de zorguitgaven een
uitzondering op deze regels?
Antwoord op vraag 31
Zorguitgaven vallen onder het uitgavenplafond en zorgpremies vallen
onder het inkomstenkader. Dat betekent dat gedurende de kabinetsperiode bijvoorbeeld lagere zorguitgaven kunnen worden gebruikt om
tegenvallers op andere begrotingen op te vangen. Lagere zorguitgaven in
de Zvw leiden automatisch tot lagere zorgpremies omdat de Zvw
lastendekkend wordt gefinancierd. Deze lagere zorgpremies gelden als
lastenverlichting onder het inkomstenkader en dienen daarom gecompenseerd te worden met hogere belastingen. Zorguitgaven en premies
vormen dus geen uitzondering op de scheiding van inkomsten en
uitgaven.
Vraag 32
Wanneer heeft voor het laatst een correctie, latenverhoging of lastenverzwaring, plaatsgevonden als gevolg van een mutatie van de zorgpremies?
Zit hier een verschil tussen incidentele lastenmutaties en structurele
mutaties? Zo ja, wat is het verschil? Hoe en door wie wordt bepaald
wanneer er sprake is van incidentele of structurele mutaties?
Antwoord op vraag 32
In mijn brief met schriftelijk antwoorden op enkele vragen die zijn gesteld
tijdens de eerste termijn van de Kamer bij de de Algemene Financiële
Beschouwingen4 heb ik aangegeven dat in het Regeerakkoord is
afgesproken de lagere zorgpremies die het gevolg zijn van de besparingen
in de Zorgverzekeringswet (zorgakkoorden en maatregelen op het gebied
van geneesmiddelen) te compenseren. Deze compensatie is noodzakelijk
om financiële ruimte voor andere intensiveringen te creëren, gegeven het
feit dat de Zvw lastendekkend gefinancierd is. Deze compensatie vindt
deels plaats via de inkomstenbelasting en aof-premie (de regel compensatie zorgpremies in tabel 4 van de startnota) en deels via een lagere
zorgtoeslag. De hogere premie als gevolg van het bevriezen van het eigen
risico is niet gecompenseerd.
In de begrotingsregels is afgesproken dat gedurende de kabinetsperiode
alleen structurele wijzigingen in de premies van de Zorgverzekeringswet
(Zvw-premies) worden gecompenseerd in het inkomstenkader. Wijzigingen in de zorgtoeslag als gevolg van wijzigingen in de nominale
premie en beleidsmatige wijzigingen worden ook in het inkomstenkader
gecompenseerd. Incidentele wijzigingen in de premies zoals (1) het effect
op de premies van het wegwerken van tekorten en overschotten in het
4

2017D31562

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

13

zorgverzekeringsfonds, (2) incidentele bijstellingen in het saldo verzekeraars en (3) het verschil tussen de VWS-raming en de door verzekeraars
vastgestelde nominale premie, worden niet binnen het inkomstenkader
gecompenseerd. Ten slotte worden wijzigingen in de grondslag van de
inkomensafhankelijke bijdrage nadat de hoogte van de zorgpremies
eenmaal zijn vastgesteld niet gecompenseerd binnen het inkomstenkader.
Vraag 33
Zijn de gasbaten eerder onder het uitgavenplafond geplaatst?
Antwoord op vraag 33
Nee.
Vraag 34
Op welke wijze zorgt het plaatsen van de gasbaten onder het uitgavenplafond ervoor dat de stabiliserende werking van de overheidsbegroting
toeneemt?
Antwoord op vraag 34
Het opnemen van een deel van de gasbaten in het uitgavenplafond is niet
zozeer ingegeven vanuit een oogmerk van stabiliserende werking van de
overheidsbegroting maar eerder vanuit de volledigheid van het uitgavenplafond en het beheersen van de overheidsfinanciën. Het opnemen van
beleidsmatige keuzes over het productievolume van de gaswinning draagt
bij aan een completere integrale afweging tussen posten relevant voor het
EMU-saldo.
Vraag 35
Als een uitspraak van de rechter leidt tot minder gaswinning, gaat het
budgettaire gevolg van deze herziening dan ten koste van andere uitgaven
onder het uitgavenplafond of wordt het uitgavenkader gecorrigeerd voor
deze juridisch afgedwongen herziening die nodig is voor de veiligheid van
de Groningers?
Antwoord op vragen 35, 129 en 130
De budgettaire gevolgen van besluiten over het volume van gaswinning,
al dan niet gebaseerd op een gerechtelijke uitspraak, vergen inpassing
onder het uitgavenplafond. De budgettaire gevolgen van mutaties in de
gasprijzen vallen buiten het uitgavenplafond en komen aldus ten gunste
of ten laste van de staatsschuld.
Vraag 36
Is er een reserve op de begroting aangemaakt om tegenvallende
rente-uitgaven mee op te vangen?
Antwoord op vraag 36, 37 en 38
Het kabinet raamt de rentelasten door reeds juridisch vastgelegde
renteverplichtingen op de staatsschuld te combineren met de raming van
aan te gane renteverplichtingen. Deze raming is gebaseerd op de
CPB-raming van de rentetarieven en het door het kabinet geraamde en
gepubliceerde financieringssaldo en is consistent en verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

14

Onderstaande tabel geeft het verwachte financieringssaldo weer. Een
negatief financieringssaldo betekent dat de rijksoverheid per saldo geld
aflost. De CPB-raming van de lange rente is opgenomen in tabel 1 van de
Startnota. De raming van de rente-uitgaven wordt elke budgettaire nota
geactualiseerd.
Tabel Opbouw Overheidsschuld
(in miljoenen euro, tenzij anders aangegeven)
EMU-schuld begin jaar
Financieringssaldo rijksoverheid
EMU-saldo decentrale overheden
Schatkistbankieren decentrale overheden
EMU-schuld einde jaar
EMU-schuldquote (in procenten bbp)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

434.205
– 16.433
1.819
– 900
418.691
57,1%

418.691
– 3.614
1.719
– 900
415.896
54,0%

415.896
– 5.210
1.564
– 900
411.349
51,0%

411.349
– 2.932
1.564
0
409.982
48,8%

409.982
– 1.987
1.564
0
409.559
46,9%

409.559
– 1.364
1.629
0
409.825
45,2%

In de eerstkomende 5 jaar is het aandeel van de rentelasten die al
vastliggen hoog. Hoe verder in de tijd, hoe onzekerder de raming omdat
van een steeds groter gedeelte van de staatsschuld de rente opnieuw
moet worden vastgesteld. In onderstaande tabel is voor de jaren
2018–2022 in de begroting aangegeven welk deel van de rentelasten al
vastligt. Ook de onzekerheid van de omvang van het te financieren
kassaldo van de rijksoverheid neemt verder in de tijd toe. Dit als antwoord
op vraag 38.

Aandeel reeds vastgestelde rente in de raming van de
rentelasten

2018

2019

2020

2021

2022

96%

91%

83%

77%

70%

Het kabinet heeft het advies van de 15e Studiegroepbegrotingsruimte in
de begrotingsregels (bijlage 1 bij de Startnota) overgenomen en de
rente-uitgaven onder het uitgavenplafond geplaatst. Dit betekent dat
hogere rente-uitgaven, bijvoorbeeld doordat de rente stijgt of het
financieringssaldo verslechtert, binnen het uitgavenplafond moeten
passen. Vice versa geeft een daling van de rente-uitgaven ruimte binnen
het uitgavenplafond, die gebruikt kan worden om tegenvallers elders te
dekken.
Vraag 37
Wat is het effect van een daling van de rente-uitgaven die niet begroot is?
Antwoord op vraag 37
Zie het antwoord op vraag 36.
Vraag 38
Kunt u een cijfermatige onderbouwing geven van de gebruikte
renteraming en welke kwalificatie zou u aan deze raming geven?
Antwoord op vraag 38
Zie het antwoord op vraag 36.
Vraag 39
Waarom loopt de werkloosheid weer op aan het einde van de kabinetsperiode, van 343.000 naar 383.000? Komt dit omdat de economische groei
onder de 2% komt en er een economische groei van 2% nodig is om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

15

werkloosheid op hetzelfde niveau te houden, doordat er een jaarlijkse
productiviteitsgroei is van circa 2%?
Antwoord op vraag 39
Ik heb in mijn eerdere brief op 9 november aangegeven dat dit samenhangt met het feit dat de economie in het CPB-model gestaag terugkeert
richting evenwicht, terwijl de lonen en het arbeidsaanbod blijven groeien.
Dat leidt tot een iets hogere werkloosheid. Het aantal werkenden (de
werkzame beroepsbevolking) blijft wel groeien. Uit de doorrekening van
het RA blijkt dat de werkloosheid in 2021 uitkomt op 4,1%, terwijl het
zonder het RA 4,6% zou zijn. Het RA leidt dus in 2021 wel tot een lagere
werkloosheid.
In de laatste twee jaren van de kabinetsperiode neemt de arbeidsproductiviteit gemiddeld met 1,1% per jaar toe, terwijl de werkgelegenheid
gemiddeld 0,4% per jaar stijgt. Dit resulteert in een economische groei
van 1,5% in beide jaren. Er melden zich echter meer mensen aan op de
arbeidsmarkt dan de werkgelegenheid groeit, waardoor de werkloosheid
licht toeneemt.
Vraag 40
In hoeverre is voor deze kabinetsperiode de geraamde groei van 2%
afhankelijk van de veronderstelde loongroei van 3,1%?
Antwoord op vraag 40
De loonontwikkeling heeft invloed op de economische groei via bijvoorbeeld hogere consumptie van huishoudens en de bedrijfsinvesteringen,
terwijl hogere lonen op termijn de werkgelegenheidsgroei en de uitvoer,
via een slechtere concurrentiepositie, kunnen afremmen. Tegelijkertijd
leidt de positieve economische ontwikkeling tot een krappere arbeidsmarkt en meer financiële ruimte bij bedrijven, wat allebei bijdraagt aan de
loongroei. De relatie tussen de bbp-groei van de loongroei is dus niet
eenduidig.
Vraag 41
Kan tabel 1 standaard bij elke budgettaire nota geüpdatet gegeven
worden?
Antwoord op vraag 41
Budgettaire nota’s zijn altijd gebaseerd op de meest actuele macroeconomische cijfers van het CPB. Indien er bij een budgettaire nota een
nieuwe raming beschikbaar is, wordt van tabel 1 een update gegeven.
Vraag 42
Hoe verhoudt het EMU-saldo van de decentrale overheden uit tabel 2 zich
met het concept besluit tot een decentrale EMU-tekortnorm van – 0,3%
bbp?
Antwoord op vraag 42, 43, 57 en 58
Er is geen direct verband tussen de 1,4 mld. euro voor het Gemeentefonds
en Provinciefonds en het concept besluit inzake de EMU-tekortnorm 2018
van – 0,3% bbp. Extra middelen voor gemeenten en provincies zorgen niet
automatisch voor een EMU-tekort of -overschot. Dit hangt bijvoorbeeld af

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

16

van wanneer en waaraan de decentrale overheden deze middelen
besteden.
Het conceptbesluit EMU-norm 2018 bevat alleen het collectieve aandeel
van de decentrale overheden en is – na overleg met de koepelorganisaties
van de decentrale overheden VNG, IPO en UvW – niet uitgesplitst naar de
aparte bestuurslagen van gemeenten, provincies en waterschappen.
Naar aanleiding van het conceptbesluit EMU-norm 2018 decentrale
overheden zijn door de vaste commissie financiën nadere vragen en
opmerkingen geplaatst deze worden op korte termijn door de Staatssecretaris van Financiën beantwoord (mogelijk dat de kamer deze antwoorden
al ontvangen heeft parallel aan deze set).
Vraag 43
Kunt u het EMU-saldo van de decentrale overheden uitsplitsen naar
aparte bestuurslagen? Kunt u dat ook doen per gemeente, provincie en
waterschap?
Antwoord op vraag 43
Zie antwoord op vraag 42.
Vraag 44
Hoeveel procentpunten verslechtert het structurele saldo wanneer de
geraamde groei van 2% een procentpunt verandert?
Antwoord op vraag 44
Het is niet goed te schatten hoe het structurele saldo verandert als de
feitelijke bbp-groei een procentpunt hoger of lager uitvalt. Het structurele
saldo hangt, naast incidentele inkomsten en uitgaven, af van het feitelijke
EMU-saldo en de output gap.
Een hogere of lagere groei heeft zowel een effect op het feitelijke
EMU-saldo (door bijvoorbeeld hogere of lagere belastinginkomsten) als
op de output gap. In principe werken beide effecten een andere kant op:
een hogere groei leidt tot een positiever EMU-saldo en tot een positievere
output gap. Een positievere output gap leidt tot een minder positief
structureel EMU-saldo, omdat het structurele saldo corrigeert voor de
conjunctuur.
Vraag 45
Kunt u de verhoudingen in mate van onzekerheid aangeven tussen het
berekenen van tastbare en van niet-tastbare kwaliteiten in de economische modellen die gehanteerd zijn voor de ramingen van de uitgavenplafonds Sociale Zekerheid en Zorg?
Antwoord op vraag 45
De uitgaven onder de uitgavenplafonds zorg en sociale zekerheid worden
voor een groot deel gefinancierd uit de opbrengst van premies. Met deze
premiemiddelen worden sociale uitkeringen verstrekt of worden zorguitgaven gedaan. De bestemming van de middelen ligt vast, voordat de
premies zijn geïnd. Onder het plafond zorg gaat het om de premiegefinancierde uitgaven onder de Zorgverzekeringswet (48,5 mld. in 2018) en
uitgaven onder de Wet langdurige zorg (21,6 mld. in 2018). Onder het
plafond Sociale zekerheid gaat het om 79,9 mld. in 2018.
– De raming van de omvang van de premiegefinancierde uitgaven wordt
gebaseerd op de volgende determinanten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

17

– realisaties uit het verleden,
– economische uitgangspunten en ramingen van het CPB,
– de bevolkingsprognose van het CBS,
– beleidsmatige aanpassingen van onderliggende wet- en regelgeving,
– (beleidsmatige) wijzigingen in de uitvoering,
– verwachtingen over toekomstige ontwikkelingen.
Deze veelvoud van determinanten zorgt voor onzekerheid in de raming
van de uitgaven. Aan deze onzekerheid is geen kwantitatief getal te geven
en hij is ook niet direct toe te wijzen aan een specifieke determinant. Het
kabinet actualiseert de ramingen van de uitgaven elke budgettaire nota
aan de hand van de meest actuele informatie.
Vraag 46
Kunt u aangeven hoe geraamde zorgakkoorden een zogenaamd objectief
resultaat van voorgestelde beleidsmaatregelen weergeven op de
rijksbegroting, wanneer bijvoorbeeld kosten eenvoudiger te berekenen
zijn dan preventiemaatregelen?
Antwoord op vraag 46
Dit kabinet investeert in deze kabinetsperiode in totaal 170 mln. in
preventie en gezondheidsbevordering. Er wordt een preventieakkoord
gesloten met patiëntenorganisaties, zorgaanbieders, zorgverzekeraars,
gemeenten, sportverenigingen en -bonden, bedrijven en maatschappelijke
organisaties. Verder wordt bevorderd dat bewezen effectieve interventies
een plek krijgen in medische opleidingen en richtlijnen. Daar waar kennis
over die effectiviteit ontbreekt, laat het kabinet aanvullend onderzoek
doen. Het effect van deze investeringen op de uitgaven aan curatieve en
langdurige zorg op korte en langer termijn blijkt moeilijk te kwantificeren.
Deze investeringen zijn met name gericht op het verbeteren van de
volksgezondheid. Dit kan een positieve bijdrage leveren aan de participatie van mensen in de samenleving en aan het arbeidsproces.
Naast de investeringen in preventie gaat het kabinet nieuwe zorgakkoorden sluiten voor de periode 2019–2021 over medisch-specialistische
zorg, geestelijke gezondheidszorg, huisartsen, en multidisciplinaire zorg
en wijkverpleging. Dit leidt tot een besparing van 1,9 mld. per jaar vanaf
2021. Dit betekent niet dat de zorg niet meer groeit. Ook na de besparing
vanuit de zorgakkoorden groeien de uitgaven aan curatieve zorg tussen
2018 en 2021 met bijna 8 mld. De besparing wordt verwerkt en verdeeld
over de sectoren in de VWS-begroting van 2019. Dan wordt ook ingegaan
op de inhoudelijke afspraken die met de zorgsectoren zijn gemaakt.
Vraag 47
Is het deel van de sociale zekerheid uit figuur 1 ook uit te splitsen naar een
conjunctureel en een niet-conjunctureel deel van de WW- en de
bijstandsuitgaven?
Antwoord op vraag 47
Voor mutaties die vanaf nu plaatsvinden wordt een onderscheid gemaakt
tussen beleidsmatige mutaties en niet beleidsmatige mutaties (die
conjunctureel genoemd worden). Dit onderscheid kan niet worden
gemaakt voor de huidige stand van uitgaven aan sociale zekerheid, omdat
niet volledig te achterhalen is welk deel daarvan het gevolg was van
beleidsmatige keuzes of conjunctuur.
Bovendien is dit ook niet noodzakelijk voor de werking van de begrotingsregels over het buiten het plafond plaatsen van de ww en bijstand. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

18

doel van deze begrotingsregels is dat het uitgavenplafond in de toekomst
mee-ademt met de niet-beleidsmatige mutaties, zodat de anticyclische
werking van het begrotingbeleid verbetert. Hiervoor hoeft er alleen in de
toekomst een onderscheid te worden gemaakt tussen beleidsmatige en
niet-beleidsmatige mutaties.
Vraag 48
Over de uitgaven voor het Gemeentefonds en het Provinciefonds: als de
uitgaven daarvoor in 2017 het indexgetal 100 hebben, hoe loopt dit
indexgetal volgens de Startnota op naar 2021?
Antwoord op vraag 48 en 54
Onderstaande tabel laat de geraamde uitgavenontwikkeling van het
Gemeentefonds en Provinciefonds zien vanaf 2017 tot 2022. Bijlage 3 van
de Startnota maakt de mutaties op beide fondsen sinds de Miljoenennota
2018 (Kamerstuk 34 775, nrs. 1 en 2) zichtbaar en geeft een actueel beeld
van de uitgaven 2018–2022. In onderstaande tabel is hierbij de voorlopige
accresontwikkeling opgeteld en om dubbeltelling te voorkomen is
gecorrigeerd voor de reeds overgehevelde accresmiddelen 2017 en 2018.
Het beeld is exclusief de eventuele ruimte die ontstaat in het
BTW-compensatiefonds, waarvan is afgesproken dat dit wordt toegevoegd aan beide fondsen. Conform de vraag is een indexgetal
opgenomen met 2017 als basisjaar.
Het hieronder gepresenteerde uitgavenniveau is dus inclusief de
verwachte accresontwikkeling. Ten aanzien van het accres geldt de
volgende nuancering. De uitgaven voor het accres zijn geraamd op de
aanvullende post. Dit betreft echter nog een raming, elke Voorjaarsnota en
Miljoenennota wordt de raming geactualiseerd op basis van de ontwikkeling van de totale rijksuitgaven.
Omschrijving
(* mln. euro)

2017

2018

2019

2020

2021

2022

Gemeentefonds, stand Startnota
Accresontwikkeling aanvullende post
Totaal geraamde ontwikkeling GF
Indexgetal

27.8221
0
27.822
100

28.283
510
28.793
103,5

28.391
1.573
29.964
107,7

28.251
2.711
30.962
111,3

28.152
3.648
31.800
114,3

27.983
4.818
32.801
117,9

Provinciefonds, stand Startnota
Accresontwikkeling aanvullende post
Totaal geraamde ontwikkeling PF
Indexgetal

2.410*
0
2.410
100

2.188
75
2.263
93,9

2.167
211
2.378
98,7

2.148
315
2.463
102,2

2.075
400
2.475
102,7

2.065
504
2.569
106,6

1

stand Miljoenennota 2018, bijlage verticale toelichting GF/PF want is niet aangepast in de Startnota.

Onderstaande tabel laat de realisatiestanden van het Gemeentefonds en
Provinciefonds zien zoals opgenomen in de jaarverslagen van beide
fondsen. Deze zijn terug te vinden op Rijksbegroting.nl.
Omschrijving
(* mln. euro)

2014

2015

2016

Gemeentefonds
Provinciefonds

22.486
1.296

30.506
1.115

24.056
2.494

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

19

Vraag 49
Hoe verhoudt de ontwikkeling van de uitgaven van het Gemeentefonds en
het Provinciefonds zich tot de ontwikkeling van de overige uitgaven op de
rijksbegroting?
Antwoord op vraag 49, 60 en 61
De normeringsystematiek trap-op-trap-af beoogt de gelijkwaardige
ontwikkeling van uitgaven op rijks- en decentraal niveau. In het Regeerakkoord is de wijziging opgenomen dat de systematiek wordt gekoppeld aan
het totaal aan uitgaven onder het uitgavenplafond. Met deze aanpassing
van de normeringssystematiek wordt de evenredigheid in de trap-optrap-af versterkt en wordt tevens een stabielere accresontwikkeling
beoogd.
Deze bredere koppeling betekent concreet dat de systematiek een
grondslag betreft in 2018 van ongeveer 238 mld. (deze loopt op naar 285
mld. in 2022) in plaats van een grondslag in de oude systematiek van
ongeveer 100 mld. Deze verbreding van de grondslag is vooral het gevolg
van het meetellen in de systematiek van de uitgaven aan sociale zekerheid
en zorg.
Vraag 50
Wat is de relatie tussen de genoemde 1,4 miljard euro structureel extra
geld voor het Gemeentefonds en het Provinciefonds in het Regeerakkoord
enerzijds en de 5 miljard euro (2021) en 6,2 miljard euro (2022) cumulatief
accres die er bij komt anderzijds?
Antwoord op vraag 50, 51, 52 en 53
In tabel 5b in bijlage 2 (zie onderstaande tabel) bij de Startnota is
inzichtelijk gemaakt hoe het accres zich vanaf de Miljoenennota 2018
ontwikkelt. Daarin is het effect van het Regeerakkoord apart opgenomen.
Hieruit blijkt dat bij ongewijzigd beleid vanaf Miljoenennota 2018 er in
2022 in totaal ongeveer 3,1 mld. extra aan accres beschikbaar zou komen.
Vervolgens is inzichtelijk gemaakt welk effect het Regeerakkoord heeft op
het accres. Daaruit blijkt dat er in 2022 in de nieuwe raming van het accres
ongeveer 6,2 mld. aan accres beschikbaar is. Daarmee komt het effect van
het Regeerakkoord uit op ongeveer 3,1 mld. In 2018 komt bovenop de bij
Miljoenennota 2018 beschikbare 1,1 mld. euro aan accres ongeveer 366
mln. euro bij als gevolg van het Regeerakkoord.
De 1,4 mld. zoals opgenomen in het RA betreft een saldo reeks waarin ook
mutaties zijn meegenomen die samenhangen met bijvoorbeeld de
integratie van het sociaal domein in de algemene uitkering van het
Provinciefonds. De reeksen zoals gepresenteerd in de Startnota (5 mld. en
6,2 mld.) is de totaal som van het basispad vanuit de Miljoenennota 2018
plus het totaal effect van het regeerakkoord inclusief macro-economische
doorwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

20

Vraag 51
Was er voor 2021 3,6 miljard euro accres bij ongewijzigd beleid in het
basispad en 1,4 miljard euro door de keuzes in het Regeerakkoord?
Antwoord op vraag 51
Zie antwoord op vraag 50.
Vraag 52
Hoe is de verdeling tussen het basispad en het effect van het beleidspakket bij het totale accres van 6,2 miljard euro in 2022?
Antwoord op vraag 52
Zie antwoord op vraag 50.
Vraag 53
In 2018 krijgen decentrale overheden er 1,5 miljard euro cumulatief accres
bij: hoeveel daarvan is het effect van het Regeerakkoord en hoeveel was al
toegezegd/staand beleid?
Antwoord op vraag 53
Zie antwoord op vraag 50.
Vraag 54
Kunt u per jaar aangeven wat de omvang van het Gemeentefonds en het
Provinciefonds is vanaf 2014 tot en met 2022 inclusief (geraamd) accres?
Antwoord op vraag 54
Zie antwoord op vraag 48.
Vraag 55
Klopt het, dat het accres in principe extra geld oplevert voor decentrale
overheden en dat er de komende jaren dus extra geld naar decentrale
overheden gaat, een hoger accres dan in het basispad? Waarom is dit geld
dan nu al 100% juridisch verplicht? Het zou toch mogelijk moeten zijn om
dit geld te amenderen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

21

Antwoord op vraag 55
Het accres vormt voor decentrale overheden in eerste instantie de
compensatie voor de ontwikkeling van loon- prijs en volume op hun
bestaande taken. Wanneer de rijksoverheid meer uitgeeft als gevolg van
loon- en prijsontwikkelingen of beleid, dan groeien de fondsen mee (de
samen-trap-op-traf-af systematiek).
De accres raming is als gevolg van het Regeerakkoord gewijzigd en
omhoog bijgesteld (zie ook het antwoord op vraag 51). Dit is het gevolg
van de in het Regeerakkoord gemaakte keuzes zoals de integratie van het
sociaal domein in de algemene uitkering, de aanpassing van de normeringsystematiek en de macro-economische doorwerking van het Regeerakkoord. De Kamer kan gedurende de begrotingscyclus (dus bij ontwerpbegroting, suppletoire begrotingen en in dit geval bij Startnota bij nota
van wijziging) het Gemeentefonds en Provinciefonds amenderen.
Vraag 56
Klopt het, dat over de bestemming van het accres nog afspraken gemaakt
moeten worden in een bestuursakkoord met de Unie van Waterschappen,
het Interprovinciaal Overleg en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten? Kan de Kamer hier nog op sturen?
Antwoord op vraag 56 en 59
In het Regeerakkoord is opgenomen dat het kabinet wil komen tot
programmatische afspraken met decentrale overheden ten aanzien van de
realisatie van maatschappelijke opgaven. In de uitvoering van belangrijke
overheidstaken spelen gemeenten en provincies een steeds belangrijkere
rol. Eveneens is in het Regeerakkoord gewezen op het extra geld dat
richting decentrale overheden gaat de komende kabinetsperiode. De
Minister van BZK voert de regie op het proces om te komen tot programmatische afspraken, deze worden ook besproken met de Kamer.
Vraag 57
Hoe verhoudt de extra 1,4 miljard euro voor het Gemeentefonds en het
Provinciefonds zich tot het concept besluit tot een decentrale
EMU-tekortnorm van – 0,3% bbp?
Antwoord op vraag 57
Zie antwoord op vraag 42.
Vraag 58
Het accres-effect (trap op, trap af) is structureel 1,4 miljard euro, wat is de
invloed hiervan op het EMU-saldo van de decentrale overheden?
Antwoord op vraag 58
Zie antwoord op vraag 42.
Vraag 59
Waar wordt de extra 1,4 miljard euro van het accres-effect aan besteed?
Antwoord op vraag 59
Zie antwoord op vraag 56.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

22

Vraag 60
De trap-op-trap-af-systematiek wordt vanaf 2018 gekoppeld aan de totale
uitgaven onder het uitgavenplafond, wat is het verschil met de systematiek van 2017?
Antwoord op vraag 60
Zie antwoord op vraag 49.
Vraag 61
De normeringssystematiek voor het Gemeentefonds en het Provinciefonds is aangepast, hoe ziet deze aanpassing eruit?
Antwoord op vraag 61
Zie antwoord op vraag 49.
Vraag 62
Kunt u een aparte uitsplitsing in een tabel maken van de reeksen
correcties die bedoeld worden in tabel 3 reeks B, met name de correcties
voor overige Rijksbijdragen aan gemeenten en provincies?
Antwoord op vraag 62
De correcties beslaan middelen die door het Rijk worden afgedragen aan
gemeenten en provincies. De eerste reeks betreft de middelen voor het
Gemeentefonds, Provinciefonds en het BTW-compensatiefonds. De
tweede reeks bestaat uit specifieke middelen voor met name het sociaal
domein, ongeveer 10 miljard, en de uitvoering van de bijstand (BUIG),
ongeveer 6 miljard. In 2019 wordt een groot gedeelte van het budget van
het sociaal domein, ongeveer 7 miljard, toegevoegd aan het Gemeentefonds. Dit wordt ook duidelijk door de verschuiving tussen de twee
reeksen.
Vraag 63
Hoeveel wijken de zorgpremies voor 2018 af ten opzichte van het beeld bij
de Startnota en wat is hier het vervolgtraject van? Wanneer en hoe wordt
een afwijking verwerkt? Wordt dit verwerkt als een macromutatie?
Antwoord op vraag 63
De gemiddelde nominale premie in de startnota bedraagt 1.371 euro in
2018. Inmiddels hebben verzekeraars hun premie gepubliceerd. Op grond
van informatie van de NZA lijkt de gemiddelde premie in 2018 uit te
komen op 1.312 euro per jaar. Dit is 22 euro hoger dan de gemiddelde
premie in 2017 (1.290 euro). Daarmee ligt de gemiddelde premiestijging
rond de 2%. De premie komt daarmee dus 59 euro lager uit dan de raming
in de startnota. De zorgtoeslag zal hierdoor – ten opzichte van de raming
in de startnota – ook 59 euro per jaar lager uitkomen. Dit zal verwerkt
worden in de Voorjaarsnota 2018.
Vraag 64
Wanneer wordt een wijziging in de zorgpremie gezien als het gevolg van
een beleidsaanpassing en wanneer als het gevolg van een economische
of overige ontwikkeling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

23

Antwoord op vraag 64
In de begrotingsregels afgesproken alleen structurele wijzigingen in de
zorgpremies te compenseren binnen het inkomstenkader. Zie ook
antwoord op vraag 32.
Vraag 65
Klopt het, dat het CPB een eigen inschatting maakt van de ontwikkeling
van de zorguitgaven en zorgpremies en dat het CPB lagere zorguitgaven
en premies dan het kabinet raamt?
Antwoord op vraag 65 en 66
Het klopt dat het CPB een eigen raming van de zorguitgaven. Ook bij
andere uit premies te dekken posten bestaan verschillen. Hierdoor heeft
het CPB ook een van het kabinet afwijkende raming van de zorgpremies.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de raming van het kabinet en
het CPB voor 2018 ten tijde van de startnota. Uiteindelijke rekenen zowel
het kabinet als het CPB met de gerealiseerde premie zoals die door de
NZA wordt gepubliceerd.
Tabel: raming uitgaven en premies Zvw
2018
Netto Zvw uitgaven kabinet (in mld euro’s)
Netto Zvw uitgaven CPB (in mld euro’s)

45,3
44,6

Nominale premie kabinet (in €)
Nominale premie CPB (in €)

1.371
1.359

IAB hoog kabinet (in %)
IAB hoog CPB (in %)

6,90%
6,90%

Vraag 66
Kunt u een tabel geven waarin de zorguitgaven en premies volgens het
kabinet en volgens het CPB worden weergegeven?
Antwoord op vraag 66
Zie antwoord op vraag 65.
Vraag 67
Zijn zorguitgaven te kwalificeren als lasten of niet? In welke gevallen wel
en in welke niet?
Antwoord op vraag 67
Zorguitgaven vallen onder het uitgavenplafond net zoals andere uitgaven.
De zorgpremies worden net zoals andere collectieve lasten geboekt onder
het inkomstenkader. Zie ook antwoord op vraag 32.
Vraag 68
Klopt het, dat sprake is van een lastenverzwaring van 3,4 miljard euro
over de periode 2018–2021 en waarom is dan eerder gesproken over 6,5
miljard euro aan lastenverlichting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

24

Antwoord op vraag 68
Zoals ik in de schriftelijke antwoorden bij de Algemene Financiële
Beschouwingen op 9 november heb beantwoord, wordt de beleidsmatige
lastenontwikkeling in de periode 2018 tot en met 2021 bepaald door het
basispad en het effect van het Regeerakkoord. Het effect van het basispad
bestaat in de eerste plaats uit maatregelen van vorige kabinetten zoals de
afbouw van de overdraagbaarheid van de algemene heffingskorting en
extra premie-inkomsten als gevolg van het verhogen van de AOW-leeftijd.
Een tweede belangrijke reden voor de lastenverzwaring in het basispad is
dat de zorgpremies stijgen door de stijgende zorgkosten (de premies zijn
immers lastendekkend). Een derde bron van lastenverzwaring uit het
basispad betreft technische correcties van het inkomstenkader waar geen
daadwerkelijke maatregel cq lastenverzwaring mee gemoeid is. Het
betreft het boeken van de LIV/LKV onder het uitgavenplafond en de
compensatie van gemeentes en sportverenigingen voor hogere btw
opbrengsten als gevolg van een gerechtelijke uitspraak.
De maatregelen van het Regeerakkoord zoals geboekt in het inkomstenkader leiden tot een lastenverlichting van 6,5 mld. Het verschil met het
bedrag in het Regeerakkoord komt onder andere door het omzetten van
de bedragen in het Regeerakkoord van prijzen 2017 naar constante prijzen
in het jaar van invoering, temporisering van de wet Hillen naar 30 jaar in
plaats van 20 jaar en het niet meenemen van anticipatie-effecten bij het
afschaffen van de dividendbelasting en het verhogen van het box 2-tarief.
Tot slot is er een verschil tussen de bedragen in het RA en de bedragen in
het inkomstenkader als gevolg van de macro-economische doorwerking
die in het lastenkader wel is meegenomen.
Uiteindelijk leidt dat tot een lastenverzwaring van 3,4 mld in 2021. Het
Regeerakkoord zorgt dus voor een lastenverlichting bovenop het
basispad.
Vraag 69
Wat is de verdeling van de lastenverzwaring tussen burgers en bedrijven
van de 3,4 miljard euro? Welke maatregelen slaan eenduidig neer bij
burgers dan wel bedrijven?
Antwoord op vraag 69
Zie antwoord op vraag 70.
Vraag 70
In een eerdere reactie werd aangegeven dat de lastenverzwaring van 3,4
miljard euro volledig neerslaat bij bedrijven en dat het lastenbeeld voor
burgers neutraal is. Kunt u dit onderbouwen? Kunt u bij elke rij in tabel 4
aangeven welk deel van het bedrag neerslaat bij bedrijven en welk deel bij
burgers? Kunt u, zo dit niet lukt, aangeven hoe u tot uw eerdere conclusie
bent gekomen?
Antwoord op vraag 69 en 70
Onderstaande tabel geeft de uitsplitsing tussen burgers en bedrijven van
tabel 4 in de startnota. In mijn kamerbrief met schriftelijke antwoorden op
enkele nog niet beantwoorde vragen tijdens de Algemene Financiële
beschouwingen5 heb ik aangegeven dat de verdeling burgers-bedrijven
normaal gesproken niet door het kabinet wordt gepubliceerd. Reden is dat
deze boekhouding veelal arbitrair is. Veel maatregelen slaan namelijk niet
5

Kamerstuk 34 775, nr. 74

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

25

eenduidig neer bij burgers dan wel bedrijven. Bovendien drukken
belastingen uiteindelijk altijd op natuurlijke personen en niet op bedrijven.
Het kabinet stuurt dan ook niet op deze verdeling. De lastenontwikkeling
voor burgers komt tot uitdrukking in het integrale koopkrachtbeeld. Naast
alle maatregelen zit ook het effect van het Regeerakkoord op lonen en
prijzen in dit beeld. Dat is waar het kabinet op stuurt.
Tabel: uitsplitsing tabel 4 startnota naar burgers en bedrijven
(in miljarden euro’s; – is lastenverlichting/
saldoverslechterend)

2018

2019

2020

2021

Cum
2018–2021

Basispad (maatregelen voorgaande kabinetten)
burgers
bedrijven

0,6
0,5
0,1

1,7
1,0
0,7

1,0
0,4
0,5

– 0,1
0,3
– 0,4

3,1
2,2
0,9

Basispad (zorg)
burgers
bedrijven

1,1
0,5
0,6

1,5
0,9
0,6

1,2
0,7
0,5

1,0
0,7
0,4

4,8
2,8
2,0

Basispad (LIV/LKV en btw-sport)
burgers
bedrijven

0,5
0,0
0,5

0,7
0,1
0,6

0,0
0,0
0,0

0,0
0,0
0,0

1,1
0,1
1,0

Maatregelen RA
burgers
bedrijven

– 0,2
– 0,4
0,2

– 0,2
– 1,7
1,5

– 3,4
– 1,8
– 1,7

– 2,7
– 2,0
– 0,7

– 6,5
– 5,8
– 0,7

Zorgpremies RA
burgers
bedrijven

0,1
0,1
0,0

– 0,1
0,1
– 0,2

– 0,3
– 0,1
– 0,2

– 0,6
– 0,4
– 0,2

– 0,9
– 0,2
– 0,7

Compensatie zorgpremie RA
burgers
bedrijven

0,0
0,0
0,0

0,2
0,1
0,2

0,6
0,3
0,3

0,8
0,5
0,3

1,7
0,9
0,8

Totale beleidsmatige lastenontwikkeling
burgers
bedrijven

2,1
0,7
1,4

3,8
0,5
3,3

– 1,0
– 0,3
– 0,6

– 1,6
– 0,9
– 0,7

3,4
0,0
3,4

Vraag 71
Klopt het, dat de 6,5 miljard euro op deze bladzijde niet dezelfde 6,5
miljard euro is als de lastenverlichting van het CPB? Klopt het, dat het
bedrag van het CPB structureel jaarlijks is en de 6,5 miljard euro op deze
bladzijde een cumulatief bedrag is over de periode 2018–2021?
Antwoord op vraag 71
Uit tabel 4 van de startnota blijkt dat de maatregelen in het Regeerakkoord
leiden tot een cumulatieve lastenverlichting over de kabinetsperiode van
6,5 mld euro. De cijfers van het CPB wijken af van het cijfers van het
kabinet door onder andere een andere lastendefinitie.
Vraag 72
Klopt het dat de 5,2 miljard euro aan lastenverlichting voor huishoudens
al in het basispad zaten? Welk gedeelte hiervan is echt nieuw?
Antwoord op vraag 72
De 5,2 miljard euro aan lastenverlichting, die het gevolg is van het
IB-pakket in 2021, is volledig nieuw beleid en dus een lastenverlichting ten
opzichte van het basispad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

26

Vraag 73
In een eerdere reactie werd aangegeven waarom er volgens het CPB
sprake is van een lastenverlichting van 1,5 miljard euro en volgens de
Startnota een lastenverzwaring van 3,4 miljard euro, kunt u in een tabel
cijfermatig alle verschillen onderbouwen die leiden tot dit verschil van
€ 4,9 miljard euro?
Antwoord op vraag 73
In mijn kamerbrief met schriftelijke antwoorden op enkele nog niet
beantwoorde vragen tijdens de Algemene Financiële beschouwingen6heb
ik de verschillende oorzaken genoemd voor het verschil: Het CPB hanteert
een andere lastendefinitie dan het kabinet, de cijfers van het kabinet
bevatten enkele technische correcties en het CPB en het kabinet maken
ieder een eigen inschatting van de zorguitgaven en zorgpremies.
Vraag 74
In een eerdere reactie werd aangegeven dat er een verschil is in lastendefinitie tussen het CPB en de Startnota, wat zijn de tijdelijke kaseffecten die
niet in de cijfers van de Startnota zitten maar wel in de cijfers van het CPB
en kunt u dit cijfermatig onderbouwen per jaar?
Antwoord op vraag 74
Zie antwoord op vraag 89.
Vraag 75
Volgens het CPB is er sprake van een lastenverlichting van 1,5 miljard
euro en volgens de Startnota een lastenverzwaring van 3,4 miljard euro,
welke van deze twee zienswijzen gaat u de komende tijd gebruiken en in
welke context?
Antwoord op vraag 75
Zoals ik eerder heb aangegeven zijn beide cijfers valide, maar resulteren
ze uit een andere manier van boekhouden. In de context van het begrotingsbeleid zal ik primair verwijzen naar de cijfers uit de Startnota,
aangezien de Startnota en de daarin gehanteerde definities leidend zijn bij
het begrotingsbeleid van het kabinet.
Vraag 76
Kunt u de 3,1 miljard euro «maatregelen vorige kabinetten» opsplitsen per
maatregel, zowel cumulatief als afzonderlijk over de jaren 2018–2021?
Antwoord op vraag 76
Onderstaande tabel geeft een uitsplitsing van de beleidsmatige lastenontwikkeling als gevolg van maatregelen van voorgaande kabinetten. Het
overzicht laat per belastingsoort de mutaties zien, zonder de onderliggende maatregelen allemaal op te sommen.

6

Kamerstuk 34 775, nr. 74

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

27

Tabel: uitsplitsing basispad beleidsmatige lastenontwikkeling naar belastingsoort
soort

2018

2019

2020

2021

Cum
2018–2021

010 – Invoerrechten
020 – Omzetbelasting
030 – BPM
040 – Accijns op lichte olien
050 – Accijns op overige minerale oliën
060 – Tabaksaccijns
070 – Alcoholaccijns
080 – Bieraccijns
090 – Wijnaccijns
120 – Overdrachtsbelasting
130 – Assurantiebelasting
160 – Motorrijtuigenbelasting
180 – Afvalstoffenbelasting
190 – Regulerende energiebelasting
220 – Verbruiksbelasting
230 – Belasting op zware motorrijtuigen
265 – Inkomensheffing
275 – Loonheffing
280 – Dividendbelasting
290 – Kansspelbelasting
300 – Vennootschapsbelasting
320 – Successierechten
330 – Niet nader toe te rekenen
340 – bankbelasting
350 – verhuurderheffing
510 – AOF-premie
520 – AWF-premie
530 – WGF-premie
540 – WHK-premie
710 – ETS-veilingopbrengsten
720 – Opslag Duurzame Energie (ODE)
Eindtotaal

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,0
0,0
0,2
– 0,1
– 0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,3
0,9
– 1,2
0,0
0,0
0,4
0,6

0,0
0,1
– 0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,5
0,2
0,1
0,0
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,4
0,0
0,0
– 0,1
0,7
1,7

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 0,2
0,0
0,0
0,2
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,0
0,0
0,1
0,6
1,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,2
0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
– 0,5
0,0
0,0
0,1
0,0
– 0,1

0,0
0,0
– 0,1
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
1,0
0,3
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
0,3
1,1
– 1,2
0,0
0,0
1,6
3,1

Vraag 77
Hoe ontwikkelen de kosten en opslagen zich die de burgers krijgen als
gevolg van het klimaatbeleid en kunt u deze specificeren voor de periode
2018 tot en met 2030?
Antwoord op vraag 77
Onderstaande tabel toont op basis van de tabellen in het Regeerakkoord
het effect op de lastendruk voor burgers in miljoenen euro’s dat volgt uit
de vergroeningsmaatregelen voor burgers, de verhoging van de ODE en
het omvormen van de salderingsregeling.
(in mln. euro + is saldoverslechterend)

Verhoging ODE
Schuif energiebelasting tarieven aardgas en elektriciteit
Verlaging belastingvermindering energiebelasting
Hogere belasting op verbranden en storten van afval
Invoeren vliegbelasting
Afschaffen salderingsregeling
Invoeren alternatief voor salderingsregeling
Totaal

2018

2019

2020

2021

struc

0
0
0
0
0
–7
0
–7

0
– 116
– 337
– 50
0
– 17
0
– 520

– 51,5
– 116
– 337
– 50
0
– 207
213
– 549

– 184
– 116
– 337
– 50
– 200
– 240
240
– 887

– 1632
– 116
– 337
– 50
– 200
– 648
240
– 2743

Vraag 78
Klopt het, dat de lastenverzwaring vanwege vergroening 2,5 keer zo veel
neerslaat bij burgers (1 miljard euro) ten opzichte van bedrijven (400
miljoen euro) en kunt u toelichten waarom deze keuze is gemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

28

Antwoord op vraag 78
Het cumulatieve lasteneffect van de vergroeningsmaatregelen bij burgers
bedraagt inderdaad 1 miljard euro terwijl het milieupakket bedrijven 0,4
miljard euro bedraagt. De omvang van deze bedragen is echter niet één
op één vergelijkbaar. Zo maken de vergroeningsmaatregelen bij burgers
onderdeel uit van een veel breder pakket wat per saldo de lasten met 5,4
miljard verlaagd gedurende de kabinetsperiode. Onderdeel daarvan is een
schuif tussen milieumaatregelen en box 1 van de inkomstenbelasting.
Vraag 79
Welke maatregelen uit de vorige kabinetten leiden tot een cumulatieve
lastenverzwaring van 3,1 miljard euro in het basispad (tabel 4)? Uit welke
kabinetten komen deze maatregelen?
Antwoord op vraag 79
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de Miljoenennota waarin de
lastenmaatregelen uit het basispad budgettair zijn verwerkt. Er wordt
geen administratie bijgehouden van de verschillende kabinetten die tot de
maatregelen hebben besloten.
Tabel: uitsplitsing basispad beleidsmatige lastenontwikkeling naar Miljoenennota
Meegenomen in stand

2018

2019

2020

2021

Cum
2018–2021

Totaal Miljoenennota 2008
Totaal Miljoenennota 2009
Totaal Miljoenennota 2010
Totaal Miljoenennota 2011
Totaal Miljoenennota 2012
Totaal Miljoenennota 2013
Totaal Miljoenennota 2014
Totaal Miljoenennota 2015
Totaal Miljoenennota 2016
Totaal Miljoenennota 2017
Totaal Miljoenennota 2018
Eindtotaal

0,0
0,0
0,0
– 0,1
0,1
0,2
0,2
– 0,1
– 0,1
0,9
– 0,6
0,6

0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,2
0,0
0,0
– 0,1
– 0,5
1,9
1,7

0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,2
– 0,2
0,0
– 0,1
0,0
0,9
1,0

0,0
0,0
0,0
0,0
0,1
0,2
0,0
0,0
0,0
0,0
– 0,4
– 0,1

0,0
0,0
0,0
– 0,1
0,3
0,8
0,1
– 0,1
– 0,2
0,5
1,7
3,1

Vraag 80
Waarom telt het CPB de niet-beleidsmatige lasten niet mee als het
technische correcties zijn (btw sportverenigingen, lage-inkomensvoordeel
(LIV) onder het uitgavenkader), maar weer wél als het niet-beleidsmatige
tijdelijke effecten zijn (verhoging inkomstenbelasting box 2, Pensioen in
Eigen Beheer)? Waar ligt precies het onderscheid? Draagt dit bij aan de
nodige duidelijkheid over de lastenontwikkeling?
Antwoord op vraag 80
De lastenopstelling van het CPB en de lastenopstelling in tabel 4 in de
startnota hebben een verschillend doel. Het CPB geeft het effect van de
beleidsmaatregelen op het EMU-saldo. Daarom tijdelijke kaseffecten wel
meegenomen. Technische correcties zonder effect op het EMU-saldo
worden niet meegenomen. Tabel 4 geeft het inkomstenkader. Dat is de
beleidsmatige lastenontwikkeling waar het kabinet op stuurt voor de
beheersing van lastenmaatregelen. Tijdelijke anticipatie-effecten kunnen
slecht worden beheerst en worden daarom niet meegenomen in het
inkomstenkader. Technische correcties bijvoorbeeld in het geval van de
LIV/LKV worden wel meegenomen omdat deze regelingen met ingang van
deze kabinetsperiode niet langer onder het inkomstenkader vallen. In de
startnota is beschreven hoe de maatregelen in de financiële bijlage van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

29

het Regeerakkoord, die ook op EMU-basis zijn, zijn verwerkt in het
inkomstenkader.
Vraag 81
Waaruit bestaat het bedrag «overige financieringsverschuivingen» in 2017
in tabel 3 ter grootte van 9,3 miljard euro?
Antwoord op vraag 81
De post overige financieringsverschuivingen van 9,3 mld. bestaat uit 6,5
mld. rente-uitgaven en 2,8 mld. voor de vertraagde korting bij de
EU-afdrachten als gevolg van de vertraagde ratificatie Eigen Midden
Besluit. Deze correcties zijn nodig om een zuiver trap-op-trap-afeffect te
berekenen van 2017 op 2018.
Vraag 82
Klopt het, dat de Zorgverzekeringswet (Zvw)-uitgaven voor de helft
worden betaald vanuit de nominale premie en voor de andere helft vanuit
de inkomensafhankelijke bijdrage van werkgevers? Hoe hoog zijn deze
bedragen? Zijn dit alle zorgkosten van Nederland of zijn er nog andere
zorgkosten?
Antwoord op vraag 82, 83 en 84
In de kern worden de uitgaven onder de Zorgverzekeringswet 50–50
lastendekkend gefinancierd vanuit de nominale premie en de inkomensafhankelijke bijdrage (iab)7. Uit tabel 4 van de Startnota blijkt een cumulatieve lastenverzwaring vanwege de stijging van de zorgpremies over de
periode 2018 tot en met 2021 van 4,8 mld. in het basispad en een
cumulatieve daling van de zorgpremies als gevolg van de maatregelen
van het Regeerakkoord van 0,9 mld. Per saldo is de lastenverzwaring
vanwege de stijging van de zorgpremies de komende kabinetsperiode
cumulatief 4 mld8. Onderstaande tabel geeft een uitsplitsing van de
reeksen in de startnota.
Tabel: mutaties zorgpremies (– is lastenverlichting)
Kolom1

2018

2019

2020

2021

Cum
2018–2021

Zorgpremies basispad
nominale premie
zorgtoeslag
iab- burgers
iab-bedrijven

1,1
0,9
– 0,6
0,3
0,6

1,5
1,0
– 0,4
0,3
0,6

1,2
0,7
– 0,3
0,2
0,5

1,0
0,8
– 0,3
0,2
0,4

4,8
3,4
– 1,6
1,0
2,0

Zorgpremies Regeerakkoord
nominale premie
iab- burgers
iab-bedrijven

0,1
0,1
0,0
0,0

– 0,1
0,2
– 0,1
– 0,2

– 0,3
0,0
– 0,1
– 0,2

– 0,6
– 0,3
– 0,1
– 0,2

– 0,9
0,1
– 0,4
– 0,7

Compensatie zorgpremies Regeerakkoord
zorgtoeslag
Effect tarief eerste schijf
effect aof-premie

0,0
0,0
0,0
0,0

0,2
– 0,1
0,2
0,2

0,6
0,0
0,3
0,3

0,8
0,2
0,3
0,3

1,7
0,1
0,8
0,8

7
8

Dat geldt zeker nu het eigen risico de komende jaren is bevroren.
De lastenverzwaring uit hoofde van zorgpremies wordt bepaald als het budgettaire effect van
het hogere iab-percentage en de stijging van de nominale premies gedefleerd met de
tabelcorrectiefactor. De geraamde premie-inkomsten stijgen dus duidelijk meer dan 4 mld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

30

Vraag 83
De zorgpremies stijgen cumulatief met 4,8 miljard euro tot en met 2021,
welk deel daarvan landt bij burgers en welk deel landt bij bedrijven via de
werkgeverslasten?
Antwoord op vraag 83
Zie antwoord vraag 82.
Vraag 84
Kunt u de zorgpremies van 4,8 miljard euro opsplitsen in nominaal en
inkomensafhankelijke bijdrage, zowel cumulatief als afzonderlijk over de
jaren 2018–2021?
Antwoord op vraag 84
Zie antwoord vraag 82.
Vraag 85
Is er een doorwerking van de wijziging in de zorgpremie op de kosten die
de rijksoverheid als werkgever maakt? Hoeveel zijn die kosten en onder
welke post in tabel 4 vallen die? Hoe worden die kosten normaliter
verwerkt en gedekt?
Antwoord op vraag 85
Ook de overheid als werkgever betaalt de inkomensafhankelijke bijdrage
voor de Zvw. Uit het antwoord op de vragen 82, 83 en 84 blijkt dat de iab
voor bedrijven cumulatief over de kabinetsperiode met 1,3 miljard stijgt
(basispad plus effect regeerakkoord). Daarvan komt ca 0,2 miljard terecht
bij de overheid. Overheidswerkgevers ontvangen compensatie voor de
werkgeverslasten gerelateerd aan o.a. de zorg via de referentiesystematiek. Doordat het uitgavenplafond vanaf 2018 gecorrigeerd wordt voor
loon- en prijsontwikkelingen hoeven deze niet te worden gedekt. Deze
lasten belasten wel het EMU-saldo.
Vraag 86
Wat is de achterliggende reden om de LIV en het loonkostenvoordeel
(LKV) over te hevelen naar het uitgavenkader en wat zijn hier de consequenties van?
Antwoord op vraag 86 en 87
Het lage-inkomensvoordeel (LIV) en het loonkostenvoordelen (LKV) zijn
beide EMU-relevante uitgavenregelingen op de SZW-begroting met de
eerste kasuitgaven in respectievelijk 2018 en 2019. EMU-saldorelevante
uitgaven vallen conform de begrotingsregels onder het uitgavenplafond.
Voor deze beide regelingen is dit het uitgavenplafond Sociale zekerheid.
Door de beheersing onder het uitgavenplafond Sociale zekerheid gelden
voor deze beide regelingen vanuit budgettair oogpunt dezelfde regels als
voor andere sociale zekerheidsregelingen. De beheersing onder het
uitgavenplafond draagt bij aan de begrotingsdoelen van het trendmatig
begrotingsbeleid, te weten: beheersing van de overheidsfinanciën,
doelmatige besteding van middelen en macro-economische stabilisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

31

Vraag 87
Hoe staat het besluit om de LIV en de LKV over te hevelen naar het
uitgavenkader in verhouding tot het advies van de Studiegroep Begrotingsruimte om de stabiliteit van het uitgavenkader te bevorderen?
Antwoord op vraag 87
Zie het antwoord op vraag 86
Vraag 88
Tijdelijke anticipatie-effecten worden niet in het inkomstenkader geboekt,
kan een uitputtende lijst gegeven worden om welke anticipatie-effecten dit
gaat en het budgettaire beslag? Waarom is ervoor gekozen om deze niet
mee te nemen, zeker gegeven de stabiliserende functie van het
inkomstenkader?
Antwoord op vraag 88
Zie antwoord op vraag 89.
Vraag 89
Waarom worden tijdelijke kaseffecten niet geboekt onder het inkomstenkader?
Antwoord op vraag 89, 88 en 74
Het klopt dat tijdelijke kaseffecten zoals anticipatie-effecten in reactie op
maatregelen die leiden tot een verschuiving van inkomsten over de tijd
niet in het inkomstenkader worden geboekt. Reden is dat het inkomstenkader zoveel mogelijk aansluit bij de lastenontwikkeling die burgers en
bedrijven op micro niveau ervaren. Dat past het beste bij het beleidskader
dat het inkomstenkader is. Bovendien wordt het inkomstenkader gebruikt
om lastenontwikkeling te beheersen. Het is onmogelijk om te sturen op
deze moeilijk in te schatten anticipatie-effecten.
In het regeerakkoord gaat het om anticipatie-effecten die samenhangen
met het afschaffen van de dividendbelasting en het verhogen van het
tarief in box 2 die niet in het inkomstenkader zijn geboekt. Onderstaande
tabel geeft de budgettaire reeksen zoals geboekt in de Financiële bijlage
van het Regeerakkoord/de CPB doorrekening en in het inkomstenkader
zoals gepresenteerd in de startnota. De bedragen in de Financiële bijlage
geven het effect van maatregelen op het EMU-saldo per jaar in prijzen
2017. De bedragen in het inkomstenkader zijn in mutaties per jaar in
constante prijzen van het jaar van invoering.
Tabel: budgettaire reeksen financiële bijlage en inkomstenkader
Financiële bijlage RA/CPB doorrekening

2018

2019

2020

2021

struc

Correctie box 2-tarief
Afschaffen dividendbelasting

0,4
– 0,1

1,4
– 0,1

0,2
– 1,4

– 0,5
– 1,4

0,4
– 1,4

Inkomstenkader

2018

2019

2020

2021

Cum 2018–
2021

0
0

0
0

0,4
– 1,5

0
0

0,4
– 1,5

Correctie box 2-tarief
Afschaffen dividendbelasting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

32

Vraag 90
Wat zijn de tijdelijke kaseffecten bij de voorgenomen verhoging van het
tarief in box 2?
Antwoord op vraag 90
Het tarief in box 2 wordt verhoogd per 2020 en 2021. Hierdoor ontstaat er
een prikkel voor DGA’s om vooruitlopend op deze verhogingen dividend
aan zichzelf uit te keren om nog te profiteren van het lagere tarief in 2018
en 2019. Dit kan leiden tot hogere belastingontvangsten in deze jaren. Zie
antwoord op vraag 74, 88 en 89 voor cijfermatig inzicht in de kaseffecten.
Vraag 91
Wat zijn de tijdelijke kaseffecten van het afschaffen van de dividendbelasting?
Antwoord op vraag 91
De dividendbelasting wordt afgeschaft per 2020. Het tijdelijke kaseffect
bestaat eruit dat bedrijven hierop kunnen anticiperen door in de jaren
voorafgaand aan het afschaffen hier in hun dividendbeleid rekening mee
te houden door minder dividend uit te keren. Dit leidt vermoedelijk tot
lagere belastingopbrengsten in 2018 en 2019. Zie antwoord op vraag 89
voor cijfermatig inzicht in de kaseffecten.
Vraag 92
Klopt het, dat het voor de koopkracht van burgers niet gunstig is als
maatregelen in de cure leiden tot minder zorguitgaven, omdat het kabinet
de keuze heeft gemaakt lagere zorgpremies te compenseren met hogere
belastingen?
Antwoord op vraag 92
Het klopt dat het kabinet ervoor heeft gekozen om lagere zorgpremies als
gevolg van maatregelen in de cure te compenseren met een verhoging
van tarieven in de inkomstenbelasting en de aof-premie. Hierdoor hebben
lagere zorguitgaven en dus lagere zorgpremies grosso modo geen effect
op de koopkracht. Wel leidt door deze compenserende lastenverzwaring
tot budgettaire ruimte voor andere intensiveringen.
Vraag 93
Is de keuze van het kabinet de lagere zorguitgaven te financieren uit
hogere belastingen nog een vrije keuze of is conform de brief van de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de keuze gemaakt altijd
het tarief eerste schijf (en de Arbeidsongeschiktheidsfonds (Aof)-premie)
de financieringsbron te laten zijn? Waarom deze keuze?
Antwoord op vraag 93
In het Regeerakkoord is ervoor gekozen om de compensatie van lagere
zorgpremies zo neutraal mogelijk vorm te geven via een verhoging van
het tarief in de eerste schijf van de inkomstenbelasting voor burgers en
een verhoging van de aof-premie voor bedrijven. Door deze compensatie
worden koopkrachteffecten voor burgers en lastenmutaties voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

33

individuele bedrijven zoveel mogelijk voorkomen. Uiteraard kan het
kabinet in de toekomst ook andere keuzes maken indien bijvoorbeeld het
koopkrachtbeeld daar aanleiding voor geeft.
Vraag 94
Wat betekent de zin dat het verschil tussen de ramingen in het belastingplan en het inkomstenkader relevant is en binnen het inkomstenkader
moet worden gecompenseerd? Hoe verhoudt zich dat tot de begrotingsregel dat verschillen ten opzichte van het inkomstenkader in principe niet
gecompenseerd worden?
Antwoord op vraag 94
De ramingen in het regeerakkoord zijn de basis voor de bedragen in het
inkomstenkader. Deze ramingen zijn gebaseerd op de best mogelijke
inzichten op het moment van het opstellen van het Regeerakkoord. Op het
moment dat de maatregelen in wetgeving worden omgezet zullen de
ramingen nog een keer worden geactualiseerd. Dat kan ertoe leiden dat
bedragen worden aangepast bijvoorbeeld als gevolg van nieuwe inzichten
of ontwikkelingen in grondslagen. De ramingen die uiteindelijke in het
belastingplan worden opgenomen zullen door het CPB worden gecertificeerd. Deze mogelijk aangepaste bedragen zullen binnen het inkomstenkader worden geboekt. Om binnen de afgesproken beleidsmatige
lastenontwikkeling van het inkomstenkader te blijven kan dat aanleiding
geven voor extra maatregelen of bijstelling van maatregelen.
Vraag 95
Wat wordt bedoeld met de zin dat indien er sprake is van substantiële
endogene ontwikkelingen (bij fiscale regelingen), dit aanleiding kan zijn
voor het nemen van maatregelen en zijn hier voorbeelden van?
Antwoord op vraag 95
Deze zin komt uit de begrotingsregels van de 15e Studiegroep Begrotingsruimte die door het kabinet zijn overgenomen. Het is mogelijk dat het
budgettair beslag van fiscale regeling zich substantieel anders heeft
ontwikkeld dan voorzien, bijvoorbeeld door technologische ontwikkelingen die een groot effect hebben op de grondslag. In het verleden heeft
dit gespeeld bij de autobelastingen. De zin in de startnota betekent dat
voor grote, onverwachte effecten van een nieuwe fiscale regeling achteraf
gecompenseerd kan worden. Deze compenserende maatregelen zijn niet
relevant voor het inkomstenkader, omdat de gerealiseerde afwijkende
ontwikkeling ook geen onderdeel is van het inkomstenkader. Dit werkt als
volgt: als een regeling budgettair uit de hand loopt en daarvoor een
compenserende maatregel wordt genomen en alleen deze compenserende maatregel is relevant voor het inkomstenkader, dan moet de
compenserende lastenverzwaring ten behoeve van de lastenneutraliteit
weer worden gecompenseerd worden door een lastenverlichting. Zo
worden tegenvallers permanent. Dit wil het kabinet voorkomen.
Vraag 96
Welke maatregelen leiden tot een aanpassing van het eerste tarief in de
inkomstenbelasting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

34

Antwoord op vraag 96
Er zijn geen maatregelen die automatisch tot een aanpassing van de
schijftarieven in de inkomstenbelasting leiden. Wel schrijven de begrotingsregels voor dat beleidsmatige lastenverlichtingen en -verzwaringen
moeten worden gecompenseerd door een evenredige tegengestelde
lastenverzwaring en -verlichting, zodat de lastendruk het (in het Regeerakkoord) afgesproken pad volgt. De compensatie voor lastenverzwaring of
-verlichting wordt in de regel zo goed mogelijk gericht op de groep waar
ook de beleidsmatige lastenverlichting of -verzwaring terecht kwam. Bij
een relatief generieke lastenverzwaring of -verlichting voor burgers, zoals
een hogere of lagere zorgpremie, is het daarom gebruikelijk om via het 2e
en 3e schijftarief, en in de toekomst via het basistarief, in de inkomstenbelasting te compenseren. Dit is namelijk de meest generieke manier van
lastencompensatie.
Zo is er in het Regeerakkoord van dit kabinet afgesproken dat er 1,9 mld
euro op de zorgkosten bespaard wordt. Omdat de zorg (cure) lastendekkend gefinancierd is, zou de gehele besparing worden gecompenseerd
door lagere zorgpremies. Om de maatregelen in de cure toch te laten
leiden tot ruimte binnen het EMU-saldo moet de lastenverlichting als
gevolg van lagere zorgpremies gecompenseerd worden. In het Regeerakkoord is deze compenserende lastenverzwaring zo lastenneutraal
vormgegeven door het basistarief in het nieuwe tweeschijvenstelsel en de
aof-premie te verhogen.
Vraag 97
Heeft het structurele tekort van 0,7% bbp in 2018 gevolgen voor de
preventieve arm van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP) en zo ja, welke
gevolgen zullen dit zijn?
Antwoord op vraag 97, 98 en 99
In de preventieve arm staat de landenspecifieke middellangetermijndoelstelling (MTO) centraal, uitgedrukt in het structureel saldo. Het structurele
saldo is het saldo na correctie voor de conjunctuur en eenmalige mee- of
tegenvallers. Voor Nederland is de MTO een structureel saldo van – 0,5%
bbp.
Op 22 november heeft de Europese Commissie haar opinies over de
concept-begrotingen gepresenteerd.9 De Europese Commissie heeft
geoordeeld dat Nederland in 2018 voldoet aan de vereisten van het SGP.
Op basis van de herfstraming van de Commissie voldoet Nederland met
een structureel saldo van – 0,2% aan de MTO van – 0,5%. Op basis van de
Startnota komt het structureel saldo in 2018 uit op – 0,7%. Dit saldopercentage valt binnen de marge van 0,25% die de Commissie hanteert in de
ex-post beoordeling om te beoordelen of aan de MTO wordt voldaan.10
De Commissie stelt in het werkdocument bij haar opinie dan ook dat een
structureel saldo van – 0,7% zoals gepresenteerd in de Startnota
voldoende zou zijn om naleving van de MTO te verzekeren.11 Verschillen
tussen het structureel saldo in de Startnota en de herfstraming van de
Commissie ontstaan volgens de Commissie door een andere inschatting
van de output gap.
Indien een lidstaat niet voldoet aan de MTO, dient het structureel saldo in
voldoende mate te verbeteren richting deze doelstelling. Als vuistregel
9

Zie https://ec.europa.eu/info/business-economy-euro/economic-and-fiscal-policy-coordination/
eu-economic-governance-monitoring-prevention-correction/stability-and-growth-pact/annualdraft-budgetary-plans-dbps-euro-area-countries/draft-budgetary-plans-2018_en
10
Vademecum on the Stability and Growth Pact, 2017 edition, p. 36
11
Zie https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/swd-2017–524_en.pdf, pagina 9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

35

geldt een jaarlijkse verbetering van 0,5 procentpunt, de precieze begrotingsopdracht is echter onder meer afhankelijk van het schuldniveau, de
conjunctuur en de afstand tot de MTO.
Daarnaast geldt in de preventieve arm een norm voor de ontwikkeling van
de uitgaven (uitgavenregel). Voor lidstaten die niet voldoen aan de MTO
geldt dat de uitgavengroei lager moet zijn dan een langjarig gemiddelde
van de potentiële groei, tenzij dit gecompenseerd wordt met inkomstenmaatregelen. De mate waarin de uitgavengroei achter moet blijven bij de
potentiële groei wordt bepaald aan de hand van de vereiste ontwikkeling
van het structureel saldo.
In de beoordeling van de preventieve arm bestaan daarnaast marges voor
lidstaten die niet aan de MTO voldoen. Een afwijking van de vereiste
ontwikkeling op een van beide indicatoren (structureel saldo en uitgavenregel) geldt pas als significant, indien deze over één jaar of over twee jaar
cumulatief groter is dan 0,5% van het bbp. Indien bij één van beide
indicatoren sprake is van een afwijking van de vereiste ontwikkeling, voert
de Europese Commissie een nadere analyse uit om te bepalen of de
lidstaat binnen de grenzen van de preventieve arm blijft. Door de
verschillende marges die binnen de preventieve arm bestaan en de
discretionaire ruimte die de Europese Commissie heeft in haar beoordeling van lidstaten die deze marges gebruiken, valt er geen eenduidig
bedrag te noemen waarmee Nederland binnen de toegestane marges van
het SGP blijft.
Vraag 98
Wat zijn de vereisten van de preventieve arm uit het SGP?
Antwoord op vraag 98
Zie antwoord op vraag 97.
Vraag 99
Met welk bedrag blijft Nederland in 2018 binnen de toegestane marges
van het SGP?
Antwoord op vraag 99
Zie antwoord op vraag 97.
Vraag 100
De Kamer kan geen amendementen maken op de aanvullende post, om
de aanvullende post niet op een begroting staat. Wordt hiermee het
budgetrecht van de Kamer niet beperkt?
Antwoord op vraag 100 en 101
Op de aanvullende post worden middelen die nog concrete uitwerking
behoeven gereserveerd. Er kunnen geen verplichtingen worden
aangegaan of uitgaven worden gedaan vanuit de aanvullende post. De
aanvullende post kent dan ook geen begrotingswetten en is dus niet
amendeerbaar. De Kamer wordt geïnformeerd over de reserveringen op
de aanvullende post Algemeen in budgettaire nota’s (internetbijlagen
Verticale Toelichting en Horizontale Toelichting).
De definitieve aanwending van de middelen op de aanvullende post wordt
bepaald op basis van de ingediende beleidsvoorstellen. Als er duidelijkheid is over de definitieve aanwending van de middelen, worden de
middelen overgemaakt naar de betreffende begroting. De overheveling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

36

wordt dan ter goedkeuring aan het parlement voorgelegd in een budgettaire nota en een begrotingswet.
Vraag 101
Kan en mag u reserveringen op aanvullende posten tussentijds verhogen,
verlagen, verschuiven of herverdelen zonder toestemming van de Kamer?
Antwoord op vraag 101
Zie antwoord op vraag 100.
Vraag 102
Welke problemen of knelpunten kunnen er ontstaan doordat de investeringsmiddelen jaarlijks tranchegewijs uitgekeerd worden naar de
departementale begrotingen?
Antwoord op vraag 102
Middelen worden op basis van concrete, doelmatige en evalueerbare
beleidsvoorstellen vrijgegeven. Indien de beleidsvoorstellen tijdig worden
ingediend, worden middelen ook tijdig overgeboekt en ontstaan hierdoor
geen knelpunten of problemen.
Vraag 103
In hoeverre worden de middelen echt per jaar uitgekeerd, ook als er een
meerjarige investeringsbehoefte is en dit in goede beleidsvoorstellen
voorgelegd worden?
Antwoord op vraag 103
De middelen voor goedgekeurde bestedingsplannen worden jaarlijks
uitgekeerd in tranches. De hoogte van de tranches is conform de reeks in
het bestedingsplan, waarbij integraal rekening is gehouden met het
tijdspad bij het beleidsvoorstel en de benodigde middelen om het voorstel
te realiseren.
Vraag 104
Heeft het Ministerie van Financiën ook beleidsmatige zeggenschap over
de besteding van de middelen op de aanvullende post? Zo ja, waarom?
Antwoord op vraag 104
Nee, het Ministerie van Financiën heeft geen beleidsmatige zeggenschap
over de besteding van de middelen op de aanvullende post. Het betrokken
departement stelt een bestedingsplan op, waarbij Financiën toetst of de
middelen doeltreffend en doelmatig worden ingezet en hoe dit vervolgens
zal worden geëvalueerd.
Vraag 105
Geldt voor bezuinigingen ook dat deze voldoende concreet en evalueerbaar moeten zijn voordat deze in de (meerjaren-)begrotingen worden
verwerkt? Zo ja, kan per ombuiging aan worden gegeven wanneer de
evaluatie plaatsvindt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

37

Antwoord op vraag 105
Bezuinigingen worden direct meerjarig verwerkt in de departementale
begrotingen. Het effect van bezuinigingen wordt onderzocht in
samenhang met de overige beleidsmaatregelen op het betreffende
terrein. Bezuinigingen zullen daarom worden meegenomen in beleidsevaluaties en -doorlichtingen. Beleidsevaluaties worden door departementen
gepland in meerjarenplanningen, dit geldt eveneens voor beleidsdoorlichtingen. Departementen zijn zelf verantwoordelijk voor deze planning.
Vraag 106
Zo het vereiste dat maatregelen voldoende concreet en evalueerbaar
moeten zijn niet geldt voor bezuinigingen, hoe kijkt u dan aan tegen het
vorig jaar verschenen Rekenkamerrapport «Kosten en opbrengsten van
saldo verbeterende maatregelen 2011–2016», waarin juist op het vlak van
ombuigingen en lastenverzwaring diverse aanbevelingen worden gedaan
om de effecten van te voren beter in kaart te brengen?
Antwoord op vraag 106
Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 105 wordt de evaluatie van
ombuigingen meegenomen in de reguliere beleidsevaluaties en
-doorlichtingen.
Vraag 107
Voor de overheveling van het Groen Onderwijs naar de begroting van het
Ministerie van OCW is in het Regeerakkoord geen extra geld uitgetrokken,
terwijl dit door de andere berekeningssystematiek wel geld kost, hoe is dit
in de Startnota opgelost?
Antwoord op vraag 107
Het klopt dat de overheveling van groen onderwijs budgettaire consequenties heeft. De Ministers van OCW en LNV werken momenteel aan een
brief waarin onder andere wordt ingegaan op de budgettaire consequenties van de overheveling. Ik verwijs u voor meer informatie naar deze
brief, die voor de begrotingsbehandeling van OCW naar uw Kamer zal
worden verzonden.
Vraag 108
Hoe verhoudt de operatie inzicht in kwaliteit zich tot de beleidsevaluaties
van begrotingsartikelen?
Antwoord op vraag 108
In de operatie inzicht in kwaliteit staat de vraag centraal hoe we als
overheid het inzicht in de doeltreffendheid en doelmatigheid van beleid
kunnen verbeteren. Hierbij zal gekeken worden naar het functioneren van
het huidige systeem en het bijbehorende instrumentarium. Dit zal
plaatsvinden in samenwerking met de vakdepartementen, planbureaus en
externe professionals. De beleidsevaluaties zijn onderdeel van het
instrumentarium. Begin volgend jaar zal uw Kamer worden geïnformeerd
over de nadere invulling van de operatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

38

Vraag 109
Waarom zijn in de Startnota twee herverkavelingen meegenomen (groen
onderwijs en wonen/rijksdienst) en niet alle herverkavelingen? Welke
herverkavelingen komen er naast deze twee nog en wanneer worden die
geregeld, bijvoorbeeld de kustwacht Caribisch NL van de begroting van
het Ministerie van BZK naar de begroting van het Ministerie van Defensie?
Antwoord op vraag 109
De herverkavelingen van Groen Onderwijs en Wonen & Rijksdienst zijn
meegenomen in de nota’s van wijziging die gelijktijdig met de Startnota
naar uw Kamer zijn verstuurd. De verwerking van de deze herverkavelingen in de rijksbegroting was bij het verzenden van de Startnota
afgerond. De overige herverkavelingen vergen meer afstemming en
onderzoek, omdat er naast programma-uitgaven ook apparaatuitgaven
overgeheveld moeten worden. Daarnaast moet voor een aantal herverkavelingen worden uitgezocht hoe de begrotingsstructuur dient te worden
aangepast, bijvoorbeeld door nieuwe begrotingsartikelen toe te voegen
aan de begroting.
Onderstaande tabel laat zien welke herverkavelingen er plaats vinden naar
aanleiding van het regeerakkoord van het kabinet Rutte III en de Koninklijke besluiten.
Beleidsterrein

Naar begroting

Van begroting

Status

Groen onderwijs
Wonen en Rijksdienst
Landbouw
Klimaat
Elektrisch vervoer
Digitale overheid
Ruimtelijke ordening
Kustwacht Caribisch
NL

OCW
BZK
LNV
EZK
IenW
BZK
BZK
Defensie

EZ
WenR
EZ
IenM
EZ
EZ
IenM
BZK/KR

verwerkt
verwerkt
verwerkt
volgt
volgt
volgt
volgt
volgt

Het streven is om de herverkavelingen voor het einde van dit jaar
afgerond te hebben en de betreffende nota’s van wijziging naar uw Kamer
te versturen.
Vraag 110
Hoe kan de Kamer goed zicht houden op de herverkavelingen en
verschuivingen van de begrotingsposten?
Antwoord op vraag 110
De financiële gevolgen van de herverkavelingen worden verwerkt via
nota’s van wijziging. In de artikelsgewijze toelichting en de meerjarige
verwerking worden de wijzigingen ten opzichte van de op Prinsjesdag
ingediende ontwerpbegrotingen 2018 toegelicht.
Vraag 111
Vanuit het belang van inzichtelijkheid in de begroting – kunt u van elke
herverkaveling aangeven van welk artikel het budget komt, naar welk
artikel het budget is overgeheveld en welk deel van het budget van het
oorspronkelijke artikel is overgeheveld? Wanneer een deel van het budget
op het oorspronkelijke artikel is achtergebleven, kunt u dan aangeven wat
hier de reden van is en voor welk doel dit budget wordt ingezet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

39

Antwoord op vraag 111
Deze vraag kan alleen worden beantwoord voor de herverkavelingen die
in de begrotingen zijn verwerkt. De herverkaveling van Groen Onderwijs is
verwerkt in de tweede nota van wijziging bij de ontwerpbegroting van
OCW (Kamerstuknummer 34 775 VIII, nummer 13) en de nota van
wijziging bij de ontwerpbegroting van EZK (Kamerstuknummer 34 775
XIII, nummer 8). Daarin kunt u lezen dat het beleidsartikel «Groen
onderwijs van hoge kwaliteit» op de begroting van EZK is leeggeboekt en
dat de middelen zijn toegevoegd aan diverse artikelen op de begroting
van OCW.
De middelen van de ontwerpbegroting van Wonen en Rijksdienst zijn via
de nota’s van wijziging (Kamerstuknummer 34 775 XVIII, nummer 5) en
(Kamerstuknummer 34 775 VII, nummer 8) overgeheveld naar de
begroting van BZK. Bij de oorspronkelijke artikelen van de herverkavelde
begrotingsartikelen is geen budget achtergebleven.
Vraag 112
Waarom worden er geen klimaatmiddelen overgeheveld van het oude
Ministerie van IenM naar het nieuwe Ministerie van EZK?
Antwoord op vraag 112
Op het moment van startnota was nog niet precies helder welk deel van
het oude I&M-begrotingsartikel 19 naar het nieuwe EZK zou gaan.
Daarnaast was niet duidelijk wat het bijhorende apparaatsbudget was. Op
dit moment naderen de gesprekken tussen het nieuwe I&W en EZK de
afronding en het streven is om de nota van wijziging voor 1 januari 2018
naar uw Kamer te zenden.
Vraag 113
Wanneer komen alle nota’s van wijziging op de begrotingen? Kan een
overzicht worden gegeven van de huidige verwachting per ministerie?
Antwoord op vraag 113 en 114
Het streven is om de resterende nota’s van wijziging wat betreft de
departementale herverkavelingen voor het kerstreces aan de Tweede
Kamer te versturen.
Op dit moment worden nog nota’s van wijziging verwacht voor de
departementen waar een herverkaveling plaatsvindt: Economische Zaken
en Klimaat, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Infrastructuur en
Waterstaat.
Het betreft de volgende dossiers:
Klimaat
Elektrisch vervoer
Digitale overheid
Ruimte (Ruimtelijke ordening)
Kustwacht Caribisch NL

Intensiveringen uit het regeerakkoord die een nadere invulling behoeven,
zijn op de aanvullende post van het Ministerie van Financiën geboekt. De
departementen zullen een concreet en doelmatig bestedingsplan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

40

opstellen, waarbij onder andere ingaan wordt op de wijze hoe en wanneer
wordt geëvalueerd en hoe de benodigde gegevens hiervoor verzameld
worden. Nadat er tussen het beleidsdepartement en het Ministerie van
Financiën overeenstemming is over een bestedingsplan, kan de intensivering toegevoegd worden aan de departementale begroting(en).
Intensiveringsmiddelen worden jaarlijks tranchegewijs uitgekeerd.
Momenteel worden er over intensiveringen op de aanvullende post
gesprekken gevoerd. Zodra over een of meerdere bestedingsplannen van
een departement overeenstemming is bereikt, wordt een nota van
wijziging opgesteld en aan de uw Kamer toegezonden. Naar verwachting
volgen nog enkele nota’s van wijziging voorafgaand aan de stemmingen
over de begroting in december. Na het kerstreces kunnen middelen van
de aanvullende post budgettair worden verwerkt middels incidentele
suppletoire begrotingen of de reguliere begrotingsmomenten zoals de
Voorjaarsnota.
Vraag 114
Waarom zijn nu nog niet alle nota’s van wijzigingen voor de begrotingen
ingediend?
Antwoord op vraag 114
Zie antwoord op vraag 113.
Vraag 115
Welke intensiveringen zijn al verwerkt, welke behoeven nog nadere
uitwerking en wanneer wordt die uitwerking verwacht?
Antwoord op vraag 115 en116
Alle intensiveringen zijn budgettair verwerkt. De intensiveringen die
nadere uitwerking behoeven, zijn conform afspraak uit het Regeerakkoord
op de aanvullende post van het Ministerie van Financiën geboekt (zie
hiervoor bijlage 3 departementale tabbladen van de Startnota, aanvullende post). Intensiveringen die reeds voldoende concreet en evalueerbaar zijn, zijn op de departementale (meerjaren)begrotingen verwerkt.
De verwerking van deze intensiveringen vindt plaats middels nota’s van
wijzigingen op de ontwerpbegroting 2018.
Voor een aantal intensiveringen op de aanvullende post zijn inmiddels
beleidsvoorstellen ingediend. Deze zijn of worden dit jaar middels een
nota van wijziging naar de Kamer verstuurd. Uitwerking van de overige
intensiveringen loopt mee in de reguliere systematiek.
Alle ombuigingen uit het Regeerakkoord zijn meerjarig verwerkt op de
departementale begrotingen.
Vraag 116
Zijn alle ombuigingen uit het Regeerakkoord verwerkt op de departementale (meerjaren-)begrotingen?
Antwoord op vraag 116
Zie antwoord op vraag 115

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

41

Vraag 117
Wordt met de toekenning van middelen die gereserveerd zijn op de
aanvullende post ook nog gewacht op te maken akkoorden? Zo ja, welke
en wanneer worden die verwacht?
Antwoord op vraag 117
Hierop is geen eenduidig antwoord te geven. In het algemeen geldt dat
maatregelen in de bestedingsplannen concreet moeten zijn, voordat die
kunnen worden beoordeeld. Indien de departementen pas na overleg met
het veld of via akkoorden tot concrete plannen kunnen komen, zal die stap
eerst moeten worden gezet.
Vraag 118
Hoe vaak is de afgelopen jaren gebruik gemaakt van de eindejaarsmarge?
Antwoord op vraag 118 en 119
Elk departement maakt jaarlijks gebruik van de eindejaarsmarge. Via de
eindejaarsmarge kan een deel van het budget dat overblijft op een
begroting aan het einde van het jaar worden meegenomen naar het
volgende jaar. De eindejaarsmarge wordt in principe gemaximeerd op 1%
van het gecorrigeerde begrotingstotaal, met uitzondering van fondsen.
Afhankelijk van de onderuitputting neemt een departement dus maximaal
1% van het begrotingtotaal mee via de eindejaarsmarge.
Spiegelbeeldig kan ook een negatieve eindejaarsmarge ontstaan. Bij een
overschrijding moet een departement deze namelijk taakstellend invullen
in het daaropvolgende jaar.
Vraag 119
Welke departementen hebben de afgelopen jaren het meest c.q. het minst
gebruik gemaakt van de mogelijkheden tot een eindejaarsmarge?
Antwoord op vraag 119
Zie antwoord op vraag 118.
Vraag 120
Hoe ziet een rijksbegroting eruit waarin de zorgpremies geen onderdeel
zijn van de rijksbegroting?
Antwoord op vraag 120
Zorgpremies (de nominale premie aan zorgverzekeraars, de inkomensafhankelijke bijdrage Zvw en de Wlz-premie) dienen ter financiering van
premiegefinancierde zorguitgaven en worden meegenomen bij de
inkomsten en uitgaven van de rijksoverheid.
Zonder deze premies dalen de premie-inkomsten en premie-uitgaven van
de rijksoverheid evenredig.
Vraag 121
Kunt u een inschatting geven hoeveel een directeur-grootaandeelhouder
in euro’s erop voor- of achteruit gaat als hij een winst heeft van € 100.000
in 2021 en dat volledig uitkeert? En bij € 150.000 euro en € 250.000 euro,
dan wel wanneer wordt afgezien van de tariefsverhoging in box 2?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

42

Antwoord op vraag 121
De vennootschap van een directeur-enigaandeelhouder die een winst
heeft van € 100.000 en die, na aftrek van verschuldigde vennootschapsbelasting (Vpb), volledig uitkeert als dividend uit aanmerkelijk belang, zal in
2021 hierover in totaal € 60 minder belasting betalen dan in de huidige
situatie (2017). Dit is het per saldo effect van € 4.000 minder Vpb en
€ 3.940 meer inkomstenbelasting in box 2. Als zou worden afgezien van
de tariefsverhoging in box 2 zou de totale belasting met € 3.000
afnemen.12 Dit is samengevat in onderstaande tabel voor de gevraagde
winstniveaus. Er is in deze opstelling geen rekening gehouden met de
voorgenomen aanpassingen van heffingskortingen en tarieven in box 1.
Deze zullen via de doorwerking in de belasting op het gebruikelijk loon
ervoor zorgen dat de directeur-grootaandeelhouder er meer op vooruit
gaat dan hier is weergegeven.
Tabel: Netto effect directeur-grootaandeelhouder in 2021 ten opzichte van huidige
situatie (2017)1
Winst

Volgens regeerakkoord

Zonder correctie tarief box 2

€ 100.000
€ 150.000
€ 250.000

+€ 60
+€ 90
+€ 238

+€ 3.000
+€ 4.500
+€ 7.500

1

Zonder rekening te houden met de doorwerking in de belasting op het gebruikelijk loon als
gevolg van de voorgenomen aanpassingen van heffingskortingen en tarieven in box 1.

Vraag 122
Kunt u een inschatting geven hoeveel een vennootschap aan vennootschapsbelasting in euro’s meer of minder betaalt als deze een winst heeft
van 1 miljoen euro in 2021?
Antwoord op vraag 122
In dit rekenvoorbeeld gaan we er vanuit dat een belastbare winst van 1
miljoen euro wordt bedoeld.
Situatie 2017:

Eerste schijf
Tweede schijf
Totaal

Winst in schijf

Tarief

Te betalen vpb

200.000
800.000
1.000.000

20%
25%

40.000
200.000
240.000

Winst in schijf

Tarief

Te betalen vpb

200.000
800.000
1.000.000

16%
21%

32.000
168.000
200.000

Situatie 2021:

Eerste schijf
Tweede schijf
Totaal

Uit bovenstaand voorbeeld blijkt dat belastingplichtige met een belastbare
winst van 1 miljoen euro 40.000 euro minder belasting betaalt door de
tariefsverlaging. Dit is echter een onvolledige vergelijking, aangezien de
tariefsverlaging in de Vpb deels gefinancierd wordt door grondslagver12

Dit is het per saldo effect van € 4.000 minder Vpb en € 1.000 meer inkomstenbelasting in box
2. De laatste neemt, ook bij een gelijkblijvend tarief, toe doordat de grondslag stijgt aangezien
er meer dividend kan worden uitgekeerd vanwege het lagere Vpb-tarief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

43

breding. Een belangrijk deel van de grondslagverbredende maatregelen
zal vooral bedrijven raken met een belastbare winst van meer dan 1 mln
euro (invoeren earningsstripping, aanpassing innovatiebox, invoeren
minimumkapitaalregel). Met andere woorden, in de situatie regeerakkoord
kan, afhankelijk van de situatie van de belastingplichtige, de belastbare
winst hoger uitkomen.
Vraag 123
Kunt u aangeven waarom de aanvullende middelen voor loondoorbetaling bij ziekte (I84) niet in de aanvullende post zijn opgenomen?
Antwoord op vraag 123
In het Regeerakkoord is besloten intensiveringen (inclusief uitvoeringskosten) die nadere uitwerking behoeven op de aanvullende post te
boeken, in afwachting van concrete en doelmatige beleidsvoorstellen.
Intensiveringen waarvoor geen nadere uitwerkingen nodig zijn of
ombuigingen uit het regeerakkoord zijn direct in de departementale
(meerjaren)begroting verwerkt. Maatregel I84 valt in de categorie
intensivering die direct op de departementale begroting zijn geboekt,
omdat het achterliggende beleidsdoel helder en concreet is.
Vraag 124
Hoeveel gaat een gezin met twee kinderen er structureel op vooruit met
een jaarinkomen van € 35.000 plus € 25.000?
Antwoord op vraag 124
De koopkracht wordt altijd voor een groep standaardhuishoudens
gepresenteerd. Het exacte gevraagde huishouden zit hier niet bij, maar
één van de standaardhuishoudens is het tweeverdienersgezin (modaal +
½ x modaal) dat hier het meest op lijkt. Dit gezin kent een koopkrachtontwikkeling van gemiddeld +1,6% per jaar over de jaren 2018–2021, zoals
ook te vinden in Kamerbrief Toelichting koopkrachteffecten regeerakkoord13.
Vraag 125
De structurele lastenverlichting voor gezinnen is nul miljard euro. Kan een
uitsplitsing worden gegeven van gezinnen tot 125%, 125–350%, 350–500%
en meer dan 500% van het wettelijk minimumloon?
Antwoord op vraag 125
De maatregelen van het Regeerakkoord leiden tot een totale lastenverlichting van 6,5 miljard euro ten opzichte van het basispad. Daarvan is
geen onderverdeling te maken naar inkomenscategorieën.
Vraag 126
Welke boeteontvangsten worden onder IIIA bedoeld, aangezien onder III D
wordt aangegeven dat voor boetes en transacties op de begroting van
JenV niet specifiek gecompenseerd hoeft te worden? Kan een overzicht
worden gegeven met een uitsplitsing van de boeteontvangsten die onder
IIIA worden bedoeld inclusief budgettair beslag?

13

Kamerstuk 34 700, nr. 47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

44

Antwoord op vraag 126
Boeteontvangsten vallen, net als andere ontvangsten, in beginsel onder
het uitgavenplafond. Dit betreft bijvoorbeeld boeteontvangsten van de
Belastingdienst (ca. 200 mln.) en de Autoriteit Consument en Markt (ca. 30
mln.). In de begrotingsregels is opgenomen dat de boeteontvangsten op
de begroting van JenV een generaal dossier zijn en dus een uitzondering
vormen. Mutaties op deze ontvangsten hebben geen gevolgen voor de
begroting van JenV. Wel moeten zij passen onder het uitgavenplafond.
Vraag 127
De wijzigingen in de begrotingsregels hebben als doel een stabiele
economische ontwikkeling te bevorderen, op welke wijze meet de
regering de «stabiliteit» van de economische ontwikkeling?
Antwoord op vraag 127
Het kabinet heeft geen vaste indicator voor de stabiliteit van de economische ontwikkeling, maar een stabiele economische ontwikkeling kan
bijvoorbeeld zichtbaar zijn in relatief beperkte schommelingen van het
bbp of de werkloosheid.
Vraag 128
In de begrotingsregels van het vorige kabinet stond dat een begrotingsoverschot voor 75% zou worden ingezet voor aflossing van de staatsschuld en voor 25% voor lastenverlichting, wat is er in de begrotingsregels van het nieuwe kabinet afgesproken over overschotten op de
rijksbegroting die groter zijn dan het begrotingsoverschot in de Startnota?
Antwoord op vraag 128
De nieuwe set Nederlandse begrotingsregels 2017–2021 omvat geen
specifieke meevallerformule voor overschotten op de rijksbegroting die
groter zijn dan het begrotingsoverschot in de Startnota.
Vraag 129
Mocht het kabinet door rechterlijke besluiten worden gedwongen om de
gaswinning terug te brengen, geldt dit dan ook als een besluit» waarvoor
compensatie onder bet uitgavenplafond moet worden gevonden?
Antwoord op vraag 129
Zie antwoord op vraag 35.
Vraag 130
Klopt het, dat een grote stijging van de gasbaten door een plotselinge
grote prijsstijging van gas, zal worden gebruikt om de staatsschuld af te
lossen?
Antwoord op vraag 130
Zie antwoord op vraag 35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

45

Vraag 131
Kunt u toelichten waarom er jaarlijks 270 miljoen euro extra gereserveerd
is voor de modernisering CAO primair onderwijs en hoeveel hiervan gaat
er naar de salarissen van leerkrachten?
Antwoord op vraag 131
Het kabinet investeert structureel 270 miljoen euro in de modernisering
van de cao primair onderwijs. Hiermee wil het kabinet de arbeidsvoorwaarden voor de docenten verbeteren in combinatie met het normaliseren van de bovenwettelijke regelingen. In dat opzicht moeten de
cao-afspraken voldoende houvast bieden om aan de wensen van het
kabinet te voldoen. Het kabinet gaat met de sociale partners in gesprek
over de keuzes die hierin gemaakt worden.
Vraag 132
Kunt u toelichten waarom er extra geld gereserveerd is voor het terugdraaien van de taakstelling OCW? Wat houdt dit in?
Antwoord op vraag 132
Op de OCW-begroting stond een nog ongedekte taakstelling van
structureel 183 miljoen (te zien onder artikel 91 «Nominaal en onvoorzien»
van de OCW-begroting 2018). Deze taakstelling is ontstaan door problematiek in de afgelopen jaren. Het kabinet draait de gehele taakstelling
terug door hem te dekken met maatregel G47 «Terugdraaien taakstelling
OCW» uit het Regeerakkoord. Hier is het extra geld dus voor nodig, want
op die manier sluit de begroting van OCW weer. Er staat echter tegenover
dat OCW structureel een besparing inboekt ter grootte van de taakstelling.
Dit wordt gedaan met maatregel G46 «Doelmatiger onderwijs» uit het
Regeerakkoord, die langzaam oploopt tot diezelfde 183 miljoen. Op deze
manier wordt bijgedragen aan het dekken van de tekorten die over de
afgelopen jaren zijn ontstaan op de OCW-begroting.
Vraag 133
Om welke macromutaties gaat het hier?
Antwoord op vraag 133
Aan de uitgavenkant gaat het voor de jaren 2018, 2019 en 2020 met name
om macromutaties op de post rentelasten vaste schuld. De rentelasten
nemen toe als gevolg van een lager financieringsoverschot ten opzichte
van de Miljoenennota 2018. In 2021 en 2022 zijn er aanzienlijke macromutaties op de post rentelasten vaste schuld en mutaties in de rekeningcourant en deposito van de sociale fondsen.
Aan de ontvangstenkant zijn het voor het grootste gedeelte macromutaties in mutaties in rekening-courant en deposito van de sociale fondsen.
De mutaties in de rekening-courant en deposito van de sociale fondsen
zijn de resultante van de regeerakkoordmaatregelen die effect hebben op
de premiegefinancierde uitgaven en ontvangsten van de sociale fondsen.
Vraag 134
Waarom wordt er extra geld besteed aan de loondoorbetaling bij ziekte bij
kleine werkgevers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

46

Antwoord op vraag 134
De loondoorbetaling bij ziekte wordt voor het tweede jaar gecollectiviseerd voor kleine werkgevers. Kleine werkgevers gaan hiervoor premie
afdragen. De premie staat aan de lastenkant en is gelijk aan de uitgaven
aan deze regeling. UWV zal de regeling uitvoeren. In de raming is
rekening gehouden met een verminderde prikkel voor kleine werkgevers
om hun zieke werknemers te re-integreren, omdat de kosten van ziekte in
het tweede ziektejaar straks niet meer een-op-een voor hen merkbaar zijn.
Daarnaast zijn de extra uitvoeringskosten van het UWV meegenomen in
de reeks.
Vraag 135
Waarom wordt er extra geld uitgegeven aan het later afbouwen van het
kindgebondenbudget?
Antwoord op vraag 135, 136 en 137
De keuze om het kindgebondenbudget voor paren later af te bouwen en
de bedragen kinderbijslag te verhogen maakt onderdeel uit van
evenwichtige koopkrachtontwikkeling voor de middeninkomens en de
ambitie van het huidige kabinet om meer in te zetten op ondersteuning
van gezinnen met kinderen. De verhoging van de kinderopvangtoeslag
richt zich op ondersteuning van de arbeidsparticipatie van werkende
ouders.
Vraag 136
Waarom wordt er extra geld besteed aan het verhogen van de
kinderopvangtoeslag?
Antwoord op vraag 136
Zie antwoord op vraag 135.
Vraag 137
Waarom er extra geld besteed aan het verhogen van de kinderbijslag?
Antwoord op vraag 137
Zie antwoord op vraag 135.
Vraag 138
Wat houden deze macromutaties in?
Antwoord op vraag 138
Deze mutaties betreffen een aanpassing in de geraamde nominale
ontwikkeling binnen het SZA-kader als gevolg van nieuwe ramingen door
het CPB.
Vraag 139
Kunt u in een grafiek weergeven hoe de huurtoeslag wordt afgebouwd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

47

Antwoord op vraag 139
De hoogte van de huurtoeslag is afhankelijk van de hoogte van het
inkomen en de hoogte van de huur. Met een stijging van het inkomen
loopt de eigen bijdrage op, waardoor het deel van de huur dat wordt
vergoed daalt. Bij een hogere huur is wel sprake van een hogere toeslag.
In onderstaande figuren wordt de uitkomst van deze samenloop getoond.
Hierbij wordt de situatie gepresenteerd voor een huur op de in de
huurtoeslagregeling opgenomen lage aftoppingsgrens (€ 597,30 per
maand in 2018).
De eerste grafiek laat het verloop zien voor huishoudens onder de
pensioengerechtigde leeftijd, de tweede figuur voor huishoudens boven
de pensioengerechtigde leeftijd. Daarbij wordt het verloop getoond voor
zowel meerpersoonshuishoudens (MP) als alleenstaanden (AS). In de
figuren wordt zowel de situatie 2018 getoond, als de situatie die zou
gelden na vervallen van de maximum inkomensgrenzen (zoals
opgenomen in het Regeerakkoord). Tot en met 2019 bestaat voor een
inkomen hoger dan de maximum-inkomensgrenzen geen recht op
huurtoeslag. In het regeerakkoord is opgenomen dat in 2020 deze
maximum-inkomensgrenzen vervallen. Vanaf dat moment gelden ook de
bedragen rechts van de inkomensgrenzen.
Zoals gezegd is de hoogte van de huurtoeslag ook afhankelijk van de
hoogte van de huur. Bij een hogere huur ligt de lijn hoger (en loopt na
2019 door tot een hoger inkomen), bij een lagere huur ligt de lijn lager.
Figuur 1: Verloop huurtoeslag voor huishoudens onder de pensioengerechtigde
leeftijd (cijfers 2018)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

48

Figuur 2: Verloop huurtoeslag voor huishoudens boven de pensioengerechtigde
leeftijd (cijfers 2018)

Vraag 140
Uitgaande van een huur net onder de toeslaggrens, hoe verandert de
huurtoeslag wanneer het inkomen van een alleenstaande zich ontwikkelt
tussen € 20.000 en € 35.000? Uitgaande van eenzelfde huur, hoe
ontwikkelt de huurtoeslag van een stel zich wanneer het gezamenlijk
inkomen zich ontwikkelt tussen € 25.000 en € 40.000?
Antwoord op vraag 140
Voor een alleenstaande met een huur rond de maximumhuur voor de
huurtoeslag (€ 710,68 in 2018) en een inkomen van € 20.000 ligt de
toeslag in 2018 op € 245,50 per maand. Bij een inkomen van € 35.000 is
dit bedrag, ook na het vervallen van de maximum-inkomensgrenzen,
gedaald naar € 0. Voor een alleenstaande is na het vervallen van de
maximum-inkomensgrenzen bij een huur van € 710,68 het maximum
inkomen tot waar nog toeslag wordt verkregen (waar de berekende
toeslag gegeven het inkomen € 0 wordt) € 30.292.
Voor een stel met een zelfde huur en een inkomen van € 25.000 ligt de
toeslag in 2018 op € 222,10 per maand. Bij een inkomen van € 40.000 is
dit bedrag, ook na het vervallen van de maximum-inkomensgrenzen,
gedaald naar € 0. Voor een stel is na het vervallen van de maximuminkomensgrenzen bij een huur van € 710,68 het maximum inkomen tot
waar nog toeslag wordt verkregen (waar de berekende toeslag gegeven
het inkomen € 0 wordt) € 36.055 (€ 39.657 als sprake is van een voor
handicap aangepaste woning).
Vraag 141
Het kabinet boekt een besparing in op de zorgkosten van 1,9 miljard euro
door middel van het hoofdlijnenakkoord, wat betekent dit voor de
zorgpremie (2018–2021)? Klopt het dat een lagere zorgpremie wordt
teruggehaald middels een belastingverhoging voor burgers en bedrijven
en hoe ziet deze eruit?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

49

Antwoord op vraag 141
Zie antwoorden op vraag 32, 82, 83 en 84.
Vraag 142
Wat houdt het dichten van de tijdelijke dip door correctie kasschuiven
Rutte II in en wat rechtvaardigt het vrijmaken van extra geld hiervoor?
Antwoord op vraag 142
Conform criteria van het OESO-DAC heeft de begroting van BHOS de
afgelopen jaren bijgedragen aan de kosten van eerstejaars asielopvang in
Nederland. Om lopende programmalijnen te ontzien, is de rekening voor
eerstejaars asielopvang in de afgelopen jaren deels betaald met ruimte op
de ODA begroting in latere jaren als gevolg van positieve BNI ontwikkeling. Dat schuiven in de tijd was noodzakelijk om de rekening te kunnen
betalen. Door het naar voren halen van middelen is er een tijdelijke dip in
de uitgaven ontstaan. Het kabinet kiest ervoor om met deze maatregel de
kasschuiven uit Rutte II met cumulatief 1,2 miljard te herstellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 34 775, nr. 79

50