Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3199

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 september 2021
Hierbij bied ik u de negende editie aan van het door de Europese
Commissie (Commissie) jaarlijks gepubliceerde Europees Justitie
Scorebord (EJS), het EJS 2021 (COM (2021) 389)1. Het oordeel van het
kabinet over proportionaliteit en subsidiariteit ten aanzien van de
bevindingen in het rapport is ook dit jaar positief.
Het EJS laat gegevens zien over de efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid van de rechtsstelsels in alle EU-lidstaten. Dit informatieve
instrument kan gebruikt worden door lidstaten bij het constateren van
tekortkomingen van het eigen stelsel, geeft mogelijkheden tot verbeteringen voor lidstaten weer en ondersteunt bij het herkennen van best
practices in andere lidstaten. Door de onderlinge verschillen in de
rechtssystemen van de lidstaten is het EJS maar beperkt geschikt om
lidstaten onderling te vergelijken.
De rechtsstaat en daarmee het hebben van goede, onafhankelijke en
efficiënte rechtspraak vormt een basisvoorwaarde voor het functioneren
van de Europese Unie waaronder de interne markt. Burgers en bedrijfsleven moeten hierop kunnen vertrouwen.
Voor de totstandkoming van het EJS 2021 heeft de Commissie gebruik
gemaakt van data van onder andere de Commission for the Efficiency of
Justice van de Raad van Europa (CEPEJ), het European Network of
Councils for the Judiciary (ENCJ), het Network of the Presidents of the
Supreme Judicial Courts of the EU (NPSJC), de Association of the
Councils of State and Supreme Jurisdictions of the EU (ACA-Europe),
Eurostat en het World Economic Forum (WEF). Ook heeft de Commissie
weer experts uit de lidstaten – veelal vertegenwoordigers van Ministeries
van Justitie en Raden voor de rechtspraak – geraadpleegd.
1

kst-22112-3199
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3199

1

De negende editie laat ten opzichte van de vorige edities meer indicatoren
zien op het gebied van digitalisering binnen de justitieketen en er is een
nieuwe indicator toegevoegd met betrekking tot de onafhankelijkheid van
de advocatuur. Ik zal hieronder verder ingaan op de nieuwe indicatoren. In
het EJS-rapport wordt over het algemeen een positief beeld geschetst van
het Nederlandse rechtsstelsel aan de hand van indicatoren over efficiëntie, kwaliteit en onafhankelijkheid.
Het beeld van de efficiëntie van de Nederlandse rechtspraak is in beeld
gebracht aan de hand van de indicatoren afhandelingspercentage,
doorlooptijden en aantallen aanhangige zaken. De efficiëntie is op basis
van de gegevens relatief constant en onverminderd positief. Het afhandelingspercentage van zaken binnen de Rechtspraak is in de in het EJS 2021
aangehaalde periode van jaren 2017 t/m 2019 100%. In periode 2017–2019
is tevens een gestage afname zichtbaar in het aantal aanhangige zaken.
Het EJS laat een stabiel beeld zien wat betreft de doorlooptijden. In
vergelijking met andere lidstaten zijn de doorlooptijden relatief kort.
Daarbij valt wel een verschil waar te nemen tussen de eerste aanleg
enerzijds en tweede en derde aanleg anderzijds. Laatstgenoemde
categorieën kennen een relatief langere doorlooptijd in vergelijking met
andere lidstaten.
In absolute zin ziet de Rechtspraak ruimte voor verkorting van de
doorlooptijden. Daartoe heeft zij het programma Tijdige Rechtspraak
ingericht. Vanaf volgend jaar zullen naar verwachting de eerste resultaten
zichtbaar worden van dit programma.
Binnen het thema kwaliteit zijn verschillende indicatoren ten aanzien van
digitalisering binnen de justitieketen toegevoegd. Het EJS beoogt hiermee
de focus op digitalisering van de rechtspraak in de lidstaten te versterken.
De Europese Commissie wil de nadruk leggen op burgervriendelijke
rechtspraak.
Het EJS laat o.a. zien dat in Nederland de online ondersteuning bij
toegang tot het recht goed geregeld is. Zo wordt voorzien in leerhulpmiddelen voor digitale toegankelijkheid, openbare computers en informatie
die ook online toegankelijk is voor burgers die de Nederlandse taal niet
machtig zijn of een visuele en/of auditieve beperking hebben.
Gerechtelijke procedures en wetten zijn in Nederland aangepast om een
digitale werkwijze mogelijk te maken. Daarnaast is veilig digitaal
communiceren binnen de juridische beroepsgroepen mogelijk gemaakt.
Het EJS laat echter tevens zien dat in Nederland winst is te behalen op het
gebied van digitalisering. Hierbij kan gedacht worden aan het online
betalen van griffierechten, toegang tot dossiers in zaken die zijn gesloten
en het bieden van digitale oplossingen om rechtszaken te starten en te
volgen. Om dat laatste meer mogelijk te maken loopt bij de Rechtspraak
het programma Digitale Toegang dat beoogt in de komende jaren steeds
meer zaakstromen digitaal toegankelijk te maken. De digitale toegang gaat
bestaan uit een digitale brievenbus voor procespartijen, een digitale
postkamer voor de griffies en een voor de procesdeelnemers toegankelijk
digitaal dossier.
Dit jaar wordt wederom aandacht besteed aan de structurele en gepercipieerde onafhankelijkheid van de rechtspraak onder burgers en bedrijven.
Het percentage burgers dat de onafhankelijkheid van de rechter goed tot
erg goed vindt is even hoog gebleven. Voor het bedrijfsleven is er zelfs
sprake van een lichte stijging van het aantal bedrijven dat de onafhanke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3199

2

lijkheid goed tot erg goed vindt. De in het EJS aangehaalde data van het
World Economic Forum bevestigen dit beeld.
Binnen de categorie structurele onafhankelijkheid is een nieuwe indicator
toegevoegd met betrekking tot de onafhankelijkheid van de advocatuur. Er
wordt gekeken naar het systeem voor het opleggen van disciplinaire
maatregelen jegens advocaten, toegang tot het beroep van advocaat, de
borging van de geheimhoudingsplicht en de afstand tot de politiek.
Nederland scoort hierop goed, met een score van 8,5 van de maximaal 9
punten.
Evenals de voorgaande jaren is het beeld van Nederland in het EJS over
het geheel overwegend positief. Ik blijf mij echter ernstige zorgen maken
over sommige andere lidstaten, met name Polen en Hongarije aangaande
de daar doorgevoerde of voorgenomen veranderingen in de rechtsstaat.
Deze zorgen worden bevestigd door het recent gepubliceerde tweede
jaarrapport van de Europese Commissie over de rechtsstaat in de Unie en
haar lidstaten. Dit rapport zal u binnenkort worden aangeboden door het
kabinet, voorzien van een reactie.
Het Sloveense Voorzitterschap heeft laten weten voor de JBZ-Raad van
december a.s. opnieuw een bespreking van de justitiële aspecten van
rechtsstatelijkheid te voorzien, waarbij naast het nieuwe jaarrapport over
de rechtsstaat in de EU ook het EJS aan bod zou kunnen komen. Dit biedt
mij dan de mogelijkheid om mijn zorgen weer onder de aandacht van
mijn ambtsgenoten uit de andere lidstaten en de Commissie te brengen.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 22 112, nr. 3199

3