Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

34 251

Wijziging van een aantal onderwijswetten in
verband met versterking van de bestuurskracht
van onderwijsinstellingen

Nr. 96

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 11 maart 2022
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de brief van 9 september 2021 over over de
evaluatie Wet versterking bestuurskracht (Kamerstuk 34 251, nr. 95).
De vragen en opmerkingen zijn op 7 oktober 2021 aan de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 7 maart 2022
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Michon-Derkzen
De adjunct-griffier van de commissie,
De Jong-van de Graaf

kst-34251-96
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

1

Inhoud

blz.

I

Vragen en opmerkingen uit de fracties
• Inbreng van de leden van de VVD-fractie
• Inbreng van de leden van de D66-fractie
• Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
• Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
• Inbreng van de leden van de SGP-fractie

2
2
0
0
0
0

II

Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

0

I Vragen en opmerkingen uit de fracties
Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht en hebben hierover nog
enkele vragen.
Onderzoek in het hoger onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat het algehele beeld dat naar voren
komt uit de evaluatie is dat het over het algemeen goed gaat met de
medezeggenschap in het hoger onderwijs. Dat is een goede ontwikkeling.
Wel lezen de leden dat de kennis over en de positie van opleidingscommissies nog kan worden verbeterd, voornamelijk bij studenten die geen
lid zijn van deze raden. Heeft de Minister zicht op de manier waarop deze
groep studenten, die niet actief deelnemen aan medezeggenschapsraden,
kennis heeft van de werkzaamheden van de verschillende medezeggenschapsraden? Zo ja, wat zijn hiervan de conclusies? Zo nee, ziet de
Minister mogelijkheden om dit nader te onderzoeken, zo vragen de leden.
Kennis over wettelijke taken en bevoegdheden
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Minister, zoals ook te lezen is in
haar brief van 11 februari van dit jaar1, aanvullende middelen heeft
toegekend voor de periode 2022–2025, om de medezeggenschap, waar
nodig, beter te faciliteren en opleidingscommissies te versterken. Op
welke manier besteedt de Minister hierbij ook aandacht aan het democratische gehalte van de verschillende medezeggenschapsorganisaties en
opleidingscommissies? Ziet de Minister mogelijkheden om de algemene
kennis over medezeggenschap en opleidingscommissies bij de gemiddelde student te verbeteren, zodat we meer studenten stimuleren zich
bezig te houden met medezeggenschap en opleidingscommissies? Zo ja,
op welke manier? Zo nee, waarom niet, zo vragen de leden.
Ook lezen de leden van de VVD-fractie dat de Minister graag in gesprek
gaat met koepel- en studentenorganisaties om onduidelijkheden op het
gebied van taken en bevoegdheden tussen medezeggenschapsgremia
nader te analyseren. Zij vragen op welke manier de Minister hierbij ook de
student betrekt die niet direct lid is van koepel- of studentenorganisaties.

1

Kamerstuk 31 288, nr. 901.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

2

Samenwerking binnen medezeggenschap
De leden van de VVD-fractie lezen dat de samenwerking binnen de
medezeggenschap verbeterd kan worden en dat de Minister de verschillende gremia verzoekt om uitwisseling van kennis te stimuleren en te
faciliteren. Zij vragen of de Minister concreet kan aangeven op welke
manier ze dit gaat stimuleren.
De leden van de VVD-fractie lezen in het rapport van Berenschot2 dat de
positie van de medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid van
de bestuurder. Herkent de Minister dit? Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat de waarde van medezeggenschap niet afhankelijk is van de
bestuurder, maar op elke instelling goed geborgd is, zo vragen de
voornoemde leden.
Positie van de opleidingscommissies
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het onderzoek blijkt dat er voor
functies in de medezeggenschap niet altijd voldoende animo is onder
studenten en docenten. Geldt dit zowel voor posities bij medezeggenschapsraden als bij koepel- en studentorganisaties? Op welke manier gaat
de Minister concreet dit animo verbeteren, gezien de belangrijke taak die
deze raden hebben, zo vragen de leden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat uit het rapport van Berenschot blijkt
dat opleidingscommissies nog niet voldoende op de hoogte zijn van hun
rechten en plichten. Zij vragen hoe de Minister de decentrale medezeggenschap hierbij beter gaat ondersteunen.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat de belangrijkste conclusie die kan
worden getrokken uit het onderzoek3 is dat het instemmingsrecht op
hoofdlijnen van de begroting zich de laatste jaren positief heeft
ontwikkeld. Wel is een belangrijk verbetervoorstel om meer te investeren
in begeleiding en training voor studentenraadsleden. De leden vragen op
welke manier de Minister hierbij uitvoering geeft aan de motie van het lid
Van Meenen c.s. 4 die expliciet vraagt om afspraken te maken over de
facilitering van studentenraden.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht (hierna: Wvb). Zij
delen de overtuiging dat goed onderwijs tot stand komt als degenen die
er dag in, dag uit mee te maken hebben kunnen meebeslissen over hun
onderwijs en de leer- en werkomgeving. Deze leden stellen daarom graag
de Minister enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben naar aanleiding van de evaluatie
enige zorgen over de vraag of met name decentrale medezeggenschapsorganen de ambtelijke en juridische faciliteiten voldoende kennen. Goede
faciliteiten zijn essentieel voor een goede uitoefening van de wettelijke
2

Rapport van Berenschot d.d. 20 juli 2021, Goed bestuur en medezeggenschap in het hoger
onderwijs (Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1).
3
Rapport van ResearchNed van juli 2021, Evaluatie Wet versterking bestuurskracht: het
instemmingsrecht van de medezeggenschap in het mbo op de hoofdlijnen van de begroting
(Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2).
4
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 62.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

3

taken. Deze leden vragen de Minister toe te lichten op welke faciliteiten
medezeggenschapsorganen ten minste kunnen rekenen. Hebben de
medezeggenschapsorganen bijvoorbeeld recht op ten minste een bepaald
aantal uren aan ambtelijke ondersteuning? Ook vragen deze leden of er,
en zo ja welke, landelijke faciliteiten voor medezeggenschapsorganen zijn
zoals juridische ondersteuning. Heeft de Minister een landelijk kader voor
de facilitering van medezeggenschapsorganen overwogen en wat zouden
de voor- en nadelen van een landelijk kader zijn, zo vragen zij.
De leden van de D66-fractie hebben naar aanleiding van de evaluatie ook
enige zorg over de beperkte animo voor lidmaatschap van medezeggenschapsorganen. Heeft het ministerie nader onderzoek uitgevoerd naar de
achterliggende reden? Zou het kunnen dat de animo mede afhankelijk is
van de vergoeding waar studenten en medewerkers op kunnen rekenen?
Zijn er richtlijnen voor de vergoeding? De leden vragen op basis van
welke argumenten onderwijsbestuurders bepalen om collegegeldvrij
besturen niet mogelijk te maken.
De leden van de D66-fractie constateren dat de bevoegdheden tussen
medezeggenschapsgremia op sommige onderwerpen als ambigu of
onduidelijk worden ervaren. Hoe gaan de medezeggenschapsgremia
doorgaans met die onduidelijkheid om? Deze leden vragen naar de
ontwikkeling van het aantal geschillen dat aanhangig is gemaakt bij de
Landelijke Commissie voor Geschillen medezeggenschap Hoger
Onderwijs. Klopt het dat er vanaf 2017 geen geschillen aanhangig zijn
gemaakt? Wat is daarvoor de verklaring en hoe duidt de Minister dat?
Hebben medezeggenschapsorganen ook de mogelijkheid om bij vragen
over wettelijke rechten en plichten de geschillencommissie te raadplegen,
of kan dat alleen wanneer er een geschil aanhangig is, zo vragen de leden.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister naar de uitvoering van de
toezegging dat zij bij de Vereniging van Universiteiten en de studentenorganisaties zou navragen of er discussie is over wat de hoofdlijnen van de
begroting zijn en dat zij daar na de zomer op zou terugkomen.5
De leden van de D66-fractie vragen de Minister tot slot naar de ervaringen
bij de kwaliteitsafspraken over het versterken van de medezeggenschap.
Een criterium waarop de plannen van de hogescholen en universiteiten
werden beoordeeld, is het criterium dat interne belanghebbenden in
voldoende mate betrokken zijn bij het opstellen van het plan en er
voldoende draagvlak is bij interne en relevante externe belanghebbenden.
Daarbij kijkt de NVAO6 onder andere naar de vraag of de medezeggenschapsraad een volwaardige gesprekspartner is. Kan de Minister een
eerste beeld schetsen van de betrokkenheid van de medezeggenschap bij
de kwaliteitsafspraken? Zijn er verbeterpunten aan het licht gekomen, zo
vragen de leden.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
evaluatie. Zij vinden dat studenten en jongeren prima kunnen meebeslissen over hun studie en daarom meer inspraak verdienen in het
vervolgonderwijs.

5

Zie Verslag van een wetgevingsoverleg, gehouden op 17 juni 2021, over het Verantwoordingsdebat Slotwet 2020, Jaarverslag OCW 2020 en Staat van het Onderwijs (Kamerstuk 35 830 VIII,
nr. 22).
6
NVAO: Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

4

De leden van de PvdA-fractie merken op dat het evaluatierapport van
bureau Berenschot «Goed bestuur en medezeggenschap in het hoger
onderwijs» noodzakelijke voorwaarden en praktijken voor een
volwaardige en productieve medezeggenschap benoemt, die helaas nog
altijd geen gemeengoed zijn. Sinds de inwerkingtreding van de Wet
versterking bestuurskracht op 1 januari 2017 viel er een positieve invloed
op de kwaliteit van de bestuurscultuur te signaleren, maar de kennis over
wettelijke taken en bevoegdheden bij leden van de medezeggenschap, de
afstemming ten behoeve van een goede positionering van de opleidingscommissies, en de zichtbaarheid van deze commissies voor degenen die
zij vertegenwoordigen zijn nog voor verbetering vatbaar. Kan de Minister
nader uitleggen in hoeverre de huidige positie en beschikbare middelen
toereikend zijn voor de rol die «de politiek» verwacht van de medezeggenschap, zo vragen de leden.
Het baart de leden van de PvdA-fractie zorgen dat er sprake is van een
afnemende opkomst bij medezeggenschapsverkiezingen en een
afnemende beschikbaarheid van studenten en medewerkers. Zij zien
echter een verband met het gebrek aan tijd, onvoldoende erkenning en
waardering en onvoldoende zichtbaarheid van de prestaties van de
medezeggenschap, die potentieel goede deelnemers aan de medezeggenschap afschrikken. Erkent de Minister deze dit verband? Welke consequenties verbindt zij daar dan aan, zo vragen voornoemde leden.
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de Minister instellingsbestuurders op roept om in gesprek te gaan met studenten met een hoge
tijdsinvestering in functies in de medezeggenschap, om hun behoeftes te
bespreken. Daarmee komt zij dus niet tegemoet aan de roep om collegevrij te kunnen besturen. De leden vragen welke overwegingen ten
grondslag liggen aan deze terughoudendheid.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met bijzondere belangstelling
kennisgenomen van de brief van de Minister inzake de evaluatie van de
Wet versterking bestuurskracht en het onderzoek naar de medezeggenschap in het hoger onderwijs. Deze leden vinden het cruciaal dat docenten
en studenten, leerkrachten en leerlingen inspraak hebben op het
functioneren van hun eigen leergemeenschap. Betrokkenheid en inspraak
vanuit de onderwijsgemeenschap zijn essentieel voor kwalitatief goed
onderwijs. Derhalve hebben de voornoemde leden enkele vragen
hierover.
Onderzoek in het hoger onderwijs
Kennis over wettelijke taken en bevoegdheden
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat leden van de medezeggenschap minder bekend zijn met hun eigen wettelijke taken en bevoegdheden dan de bestuurders van instellingen. Voornamelijk op decentraal
niveau, bij de studentengeledingen, zijn leden hier minder bekend mee.
De leden maken zich zorgen over de asymmetrie in kennis over de rechten
en instrumenten. Zij lezen dat de Minister hiertoe de onderwijsbestuurders op hun rol wijst in de ondersteuning van de medezeggenschap.7 Kennis over de eigen rechten en bevoegdheden is essentieel voor
een goed functionerende medezeggenschap. Tegen deze achtergrond
vinden de leden de reactie van de Minister op dit probleem te beknopt.
Kan de Minister nader uiteenzetten hoe zij de instellingen kan stimuleren
7

Kamerstuk 34 251, nr. 95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

5

en of zij hiertoe bereid is in gesprek te gaan met de bestuurders? Zo nee,
waarom niet? Hoe wordt gemonitord of medezeggenschapsleden na
verloop van tijd beter bekend zijn met hun taken en bevoegdheden, zo
vragen de leden.
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de onderzoekers van
het Berenschot-rapport ook concluderen dat de duidelijkheid over de
verdeling van taken en bevoegdheden in de wet beperkt is.8 Wat is de
appreciatie van de Minister hiervan? Hoe kan de Minister wet- en
regelgeving zodanig aanpassen dat er minder onduidelijkheid is over de
verdeling van taken en bevoegdheden? De leden vragen of de Minister
voornemens is dit te doen.
Voorts lezen leden van de GroenLinks-fractie in het onderzoek dat het veel
afhangt van met wie je te maken hebt en dat de persoonlijkheid van de
voorzitter van de medezeggenschapsraad en de bestuurder en de klik
tussen beiden cruciaal zijn.9 Deze leden vinden het onwenselijk dat de
daadkracht van de medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid
van en de relatie met de bestuurders. Deze zou bij alle instellingen
gegarandeerd moeten zijn. Deelt de Minister de mening dat een
verscherping van de wet op dit punt deze zorgen kan wegnemen? Zo nee,
waarom niet, zo vragen de leden.
Positie van de opleidingscommissies
De leden van de GroenLinks-fractie zien dat de studiedruk, prestatiedruk
en studieschuld, die alsmaar toenemen, ervoor zorgen dat studenten
steeds minder tijd hebben om zich in te zetten voor de medezeggenschap.
Ook docenten hebben te maken met een steeds hogere werkdruk.
Tijdgebrek wordt ook benoemd als een van de redenen waarom
medezeggenschapsraden hun achterban niet kunnen raadplegen. Deze
leden constateren ook dat hoewel de medezeggenschapsvormen de
afgelopen jaren meer taken en verantwoordelijk erbij hebben gekregen,
de faciliteiten en ondersteuning om deze taken goed uit voeren te wensen
overlaat. In reactie op het rapport van Berenschot geeft ook het LOVUM10
aan dat de medezeggenschap de afgelopen jaren wel meer bevoegdheden
en daarmee ook verantwoordelijkheden heeft gekregen, maar dat er
nauwelijks sprake is geweest van uitbreiding van faciliteiten en compensatie. Heeft de Minister nagedacht over het versterken van de wettelijke
rechten, omdat veel van de genoemde knelpunten al jarenlang dezelfde
zijn? Wie ziet erop toe dat de medezeggenschap voldoende ondersteuning
krijgt en haar rechten kan uitvoeren? Zijn er ook situaties waarin de
medezeggenschap juist meer rechten krijgt van het opleidingsbestuur, het
faculteitsbestuur of het centraal bestuur dan het wettelijk minimum? De
leden vragen of er hierbij verschillen zijn tussen hogescholen en universiteiten.
Deze leden van de GroenLinks-fractie zien dat de ondersteuning voornamelijk op de decentrale vormen van de medezeggenschap minder goed is
geregeld. Kan de Minister aangeven of alle centrale en decentrale
medezeggenschapsraden ambtelijke ondersteuning hebben? Welke
mogelijkheden ziet zij om de medezeggenschap, en voornamelijk de
opleidingscommissies beter te ondersteunen, zowel wat betreft faciliteiten
als het uitbreiden van de rechten? Is de Minister bereid is om te onderzoeken op welke manieren de opleidingscommies versterkt kunnen
worden, zo vragen de leden.
8

Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1, p. 8.
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1, p. 7.
10
LOVUM: Landelijk Overleg Universitaire Medezeggenschap.
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

6

De leden van de GroenLinks-fractie vragen of bekend is hoeveel geld
onderwijsinstellingen stoppen in het profileringsfonds en hoeveel daarvan
per onderwijsinstelling gaat naar de medezeggenschap. Zij zouden graag
een overzicht ontvangen van het geld dat instellingen stoppen in het
profileringsfonds en de vergoedingen die leden ontvangen (per vergadering of via beurzen).
Samenstelling van de medezeggenschapsraden
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat de afgelopen jaren er
sprake is van een dalende trend wat betreft de deelname aan verkiezingen
voor de medezeggenschap en de opkomst bij de verkiezingen zelf. De
Minister stipt dit probleem aan haar brief. De leden hadden graag gezien
dat de Minister hier langer bij had stilgestaan, omdat zij van mening zijn
dat dit een veelzeggende uiting is van de ervaren ruimte voor betrokkenheid. Heeft de Minister een verklaring voor deze dalende trend? Zo
nee, is zij bereid dit te onderzoeken, waarbij beter gekeken wordt naar de
motieven en ambities van studenten en medewerkers om wel of niet
actief te worden in de medezeggenschap? In hoeverre denkt de Minister
dat betere erkenning, waardering, zichtbaarheid en ondersteuning kunnen
bijdragen aan de motivatie om actief te worden in medezeggenschap? Is
zij bereid te onderzoeken waarom de opkomst bij de verkiezingen zelf laag
is en op welke manier de instellingen dit kunnen verbeteren? Zo nee,
waarom niet, zo vragen de leden.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie merken op dat met het inwerkingtreden van de Wet versterking bestuurskracht de medezeggenschap in het
mbo11 instemmingsrecht heeft gekregen op de hoofdlijnen van de
begroting. Uit de evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht blijkt
dat het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting een positieve
ontwikkeling heeft doorgemaakt. Er is meer duidelijkheid over wat de
hoofdlijnen van de begroting zijn, zo lezen deze leden.12 Tegelijktijdig
lezen deze leden dat de bestuurders bepalen wat de hoofdlijnen van de
begroting zijn.13 De voornoemde leden vinden het onwenselijk dat het
gesprek hierover niet is gevoerd met de studenten en de medewerkers.
Zoals ook de evaluatie blijkt, leidt dat er in de praktijk toe dat de mate van
betrokkenheid van de medezeggenschap en het moment van inspraak
afhankelijk zijn van (de goodwill) het bestuur. Worden hiertoe, in
samenspraak met de medezeggenschap, nog richtlijnen opgesteld waarin
onder meer opgenomen wordt op welk moment de formele instemming
moet plaatsvinden, zo vragen de leden.
Voorts lezen de leden van de GroenLinks-fractie dat voornamelijk bij de
leden van de studentenraden ruimte is voor verbetering in de mate van
deskundigheid en om een goed oordeel te kunnen vellen over de
hoofdlijnen van de begroting.14 Echter, het onderzoek stelt hierover:
«Bovendien is de vraag of studenten met behulp van begeleiding en
scholing alleen voldoende kennis kan worden bijgebracht om het
begrotingsproces te volgen en begrijpen, of dat zij vervolgens ook in staat
zijn om hieraan daadwerkelijk een eigen bijdrage te leveren en een
gefundeerd oordeel te vellen.»15 Deze argumentatie volgen de leden niet.
Waarom zou mbo-studenten door middel van begeleiding en scholing niet
11

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs.
Kamerstuk 34 251, nr. 95.
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2, p. 17.
14
Kamerstuk 34 251, nr. 95.
15
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2, p. 5.
12
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

7

voldoende kennis bijgebracht kunnen worden inzake het begrotingsproces? Deze leden denken dat juist met scholing en voldoende ondersteuning veel winst behaald kan worden. Hoe kijkt de Minister hiertegen
aan? Is de Minister bereid de mbo-instellingen hiertoe te stimuleren?
Vindt zij het wenselijk om dit landelijk te doen, zoals de onderzoekers
voorstellen? Mbo-instellingen verschillen onderling erg veel van elkaar.
De begroting van het ROC van Amsterdam verschilt van die van een
kleine vakschool. De leden vragen of het niet logischer is om de
begeleiding specifiek vorm te geven voor de instelling en de bijbehorende
medezeggenschap.
Uitvoering motie
Ten slotte zijn de leden van de GroenLinks-fractie benieuwd naar de
uitvoering van de gewijzigde motie van het lid Westerveld inzake de
medezeggenschap16. Op welke manier heeft de Minister uitvoering
gegeven aan de gewijzigde motie van het lid Westerveld waarin de
regering wordt verzocht om met wetenschappers, docenten en studenten
in gesprek te gaan met het oog op modernisering van de Wet modernisering universitaire bestuursorganisatie? Graag ontvangen deze leden een
reactie.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de Wvb. Zij constateren dat naast de nodige
gewenste verbeteringen in de cultuur ook sprake is van onduidelijkheden
in het bestuurlijke systeem.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de Wvb een sectoroverstijgende wet is, van het funderend onderwijs tot en met het hoger
onderwijs. Toch heeft de regering de evaluatie vrijwel uitsluitend gericht
op het hoger onderwijs. Deze leden vragen op welke wijze ook lessen
worden getrokken over de werking van de Wvb in de andere sectoren.
De leden van de SGP-fractie constateren dat het waarborgen van
continuïteit en het behouden van inhoudelijke kennis en kennis van de
medezeggenschapsbevoegdheden erg lastig is als de zittingstermijn van
raads- en commissieleden slechts een jaar bedraagt. Daardoor kan
jaarlijks ook sprake zijn van behoorlijke kapitaalvernietiging. In hoeverre
wil de regering bezien of er mogelijkheden zijn om te komen tot
verlenging van de betrokkenheid en alternatieven die de continuïteit
dienen en de medezeggenschap een krachtiger speler maken naast
bestuur en toezicht, zo vragen de leden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat uit de evaluatie blijkt dat uit
alle geledingen veel kritiek komt op het naast elkaar bestaan van
medezeggenschap en opleidingscommissie en de onduidelijkheden die
daarvan het gevolg zijn. Weliswaar geeft de evaluatie terecht aan dat er
mogelijkheden bestaan om die problemen te beperken, bijvoorbeeld door
aanpassing van reglementen, maar deze leden menen dat ook de vraag
moet worden gesteld of de problematiek niet in hoge mate ontspringt aan
de inrichting van de wet. Zij zouden graag een nadere reflectie vernemen.

16

Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 87.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

8

II Reactie van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Ik dank de leden van uw Kamer voor de vragen en opmerkingen over mijn
brief van 9 september jongstleden inzake de Evaluatie Wet versterking
bestuurskracht. Ik beantwoord de vragen per fractie.
Reactie op de inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden vragen of ik zicht heb op de manier waarop de groep studenten
die niet actief deelneemt aan medezeggenschapraden kennis heeft van de
werkzaamheden van verschillende medezeggenschapsraden. Tevens
vragen de leden, zo ja, wat hiervan de conclusies zijn en zo nee, of ik
mogelijkheden zie om dit nader te onderzoeken.
Studenten die niet deelnemen aan medezeggenschapsraden zijn niet
meegenomen in het onderzoek Goed bestuur en medezeggenschap in het
hoger onderwijs. Het onderzoek bevat op het gebied van vertegenwoordiging van en contact met de achterban echter wel enkele uitkomsten.
Over specifiek deze bevindingen heeft mijn ambtsvoorganger in reactie op
het onderzoek17 ook zorgen geuit en aangegeven dat een goede vertegenwoordiging en zichtbaarheid de positie van medezeggenschap kan
versterken. Bestuurders en de medezeggenschap kunnen in gezamenlijkheid stappen ondernemen om de vertegenwoordiging van en
zichtbaarheid onder alle studenten te verbeteren via heldere communicatie. Daarnaast monitor ik de ontwikkelingen via de Medezeggenschapsmonitor hoger onderwijs die iedere twee jaar op initiatief van het ISO in
samenwerking met andere onderwijs- en studentenkoepels wordt
uitgevoerd. De monitor verschijnt in mei 2022. Animo en opkomst bij
verkiezingen zijn thema’s die in de tweejaarlijkse monitor worden
uitgevraagd. Ik wacht de resultaten van de monitor af en zal hier
vooralsnog geen nader onderzoek naar doen.
De leden vragen ook op welke manier ik aandacht besteed aan het
democratische gehalte bij de toekenning van aanvullende middelen voor
de periode 2022–2025, om de medezeggenschap, waar nodig, beter te
faciliteren en opleidingscommissies te versterken. Daaropvolgend vragen
de leden of ik mogelijkheden zie om de algemene kennis over medezeggenschap en opleidingscommissies bij de gemiddelde student te
verbeteren, zodat meer studenten worden gestimuleerd om zich bezig te
houden met medezeggenschap en opleidingscommissies. Zo ja, op welke
manier en zo nee, waarom niet.
Ik zie mogelijkheden om de algemene kennis over medezeggenschap en
opleidingscommissies bij de gemiddelde student te verbeteren door
heldere communicatie door de instellingen zodat meer studenten worden
gestimuleerd om zich bezig te houden met medezeggenschap. In de brief
aan uw Kamer18 over instellingsaccreditatie is door mijn ambtsvoorganger aangegeven dat aanvullende middelen worden toegekend aan de
Rijkbijdrage voor de versterking van de opleidingscommissies en waar
nodig aanvullende facilitering van de medezeggenschap. Deze extra
middelen dienen ingezet te worden naast de reguliere besteding waartoe
een instelling al wettelijk verplicht is. Momenteel ben ik in gesprek met
koepel- en studentorganisaties over bestedingsdoelen voor deze
middelen19.

17

Kamerstuk 34 251, nr. 95.
Kamerstuk 31 288, nr. 901.
19
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.
18

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

9

De leden vragen op welke manier ik de student die niet direct lid is van
koepel- of studentenorganisaties betrek bij het nader analyseren van
onduidelijkheden op het gebied van taken en bevoegdheden tussen
medezeggenschapsgremia.
Ik heb voor de uitvoering van mijn wettelijke taak geregeld overleg met de
koepel- en studentenorganisaties. De leden van de studentenorganisaties
bestaan uit lokale studentorganisaties van de medezeggenschap bij de
instellingen in het hoger onderwijs. Ik ga er van uit dat deze lokale
studentorganisaties ervoor zorgen dat de stem van de achterban wordt
meegenomen. Voor het in kaart brengen van de tevredenheid over de
medezeggenschapskwaliteit wordt bovendien iedere twee jaar de
medezeggenschapsmonitor uitgezet. Ik juich het delen van suggesties en
signalen met studenten en de koepel- en studentorganisaties van harte
toe. Op deze wijze zijn mijn gesprekspartners en ik beter toegerust om het
gesprek te voeren over de taken en bevoegdheden tussen medezeggenschapsgremia.
De leden vragen of ik kan aangeven op welke manier ik de samenwerking
binnen de medezeggenschap en uitwisseling van kennis ga stimuleren.
Het onderzoek Goed bestuur en medezeggenschap in het hoger onderwijs
stelt dat de mate waarin overleg wordt gevoerd tussen medezeggenschapsgremia nog in ontwikkeling is. Het is belangrijk dat er binnen
instellingen wordt geïnvesteerd in het onderhouden van interne
netwerken, dat er afstemming tussen verschillende raden is en dat er
gewerkt wordt aan wederzijds vertrouwen. Ik ben van mening dat het
instellen van een centraal aanspreekpunt voor alle lagen van de medezeggenschap binnen een instelling belangrijk is om samenwerking binnen de
medezeggenschap en uitwisseling van kennis te stimuleren. Hierover zijn
in het principeakkoord instellingsaccreditatie medezeggenschap afspraken
gemaakt tussen het ministerie, het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO),
de Vereniging Hogescholen (VH) en de Universiteiten van Nederland
(UNL, voorheen VSNU)20.
De leden vragen op basis van het rapport van Berenschot21 of ik herken
dat de positie van de medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid van de bestuurder. De leden vragen daarbij hoe ik ervoor ga
zorgen dat de waarde van medezeggenschap niet afhankelijk is van de
bestuurder, maar op elke instelling goed geborgd is.
Met de invoering van de Wet Versterking Bestuurskracht zijn de taken en
bevoegdheden van de medezeggenschap helder en duidelijk in de wet
opgenomen.
Het op de hoogte zijn van deze rechten en plichten en het tijdig ter
beschikking hebben van inlichtingen en informatie bevordert het gesprek
op de inhoud, wat een positieve uitwerking heeft op de relatie tussen
medezeggenschap en bestuurder. Ik herken dat een kritische doch
constructieve relatie tussen medezeggenschap en bestuurder van belang
is voor een sterke medezeggenschapscultuur. Gelukkig komt uit het
onderzoek naar voren dat medezeggenschapsraden overwegend positief
zijn over de samenwerking met de bestuurders. Bij het voorkomen dat de
relatie of belangen op gespannen voet komen te staan, is een goede
kennispositie als medezeggenschap belangrijk. Het is aan het bestuur en
de medezeggenschap om over de kennispositie afspraken te maken,

20

https://www.vereniginghogescholen.nl/system/knowledge_base/attachments/files/000/001/193/
original/Principeakkoord_instellingsaccreditatie_en_medezeggenschap_2021.pdf?1613555751.
21
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

10

waarmee wordt geborgd dat de waarde van de medezeggenschap niet
afhankelijk is van de bestuurder.
De leden vragen of zowel voor posities in de medezeggenschap als voor
posities bij koepel- en studentorganisaties niet altijd voldoende animo is
onder studenten en docenten. Tevens vragen de leden op welke manier ik
concreet dit animo ga verbeteren.
Het beeld dat er gebrek aan animo is voor posities in koepel- en studentorganisaties herken ik niet. Uit het onderzoek komt wel naar voren dat voor
posities in de medezeggenschap niet altijd voldoende animo is onder
studenten en docenten. Animo en opkomst bij verkiezingen zijn thema’s
die komend jaar in de medezeggenschapsmonitor verder worden
uitgevraagd. Ik wacht de resultaten hiervan af, maar benadruk in de
gesprekken zeker ook het belang van de medezeggenschap en het belang
om als onderwijsinstelling tijdig aandacht te besteden aan verkiezingen,
werving en de kennisverspreiding over de taken van de medezeggenschap bij de besluitvorming binnen instellingen. Bovendien zijn er vanuit
de 10% middelen van het studievoorschot voor landelijke prioriteiten
middelen gereserveerd om een impuls te geven aan de medezeggenschap. In de gesprekken die ik hierover voer met de koepel- en studentorganisaties is het verbeteren van het animo één van de aandachtspunten22.
De leden vragen hoe ik de decentrale medezeggenschap ga ondersteunen
bij de kennis over de rechten en plichten.
Het onderzoek biedt instellingen en medezeggenschapraden waardevolle
aanbevelingen, zoals een heldere en toegankelijke vindplaats voor
documentatie over regelgeving en bevoegdheden, het zorgen voor een
duidelijke rolafbakening en een goed inwerkproces. Om de studenten en
personeelsleden van de medezeggenschap te ondersteunen zijn er onder
meer vanuit de 10% middelen van het studievoorschot van landelijke
prioriteiten middelen beschikbaar. Hierover voer ik momenteel
gesprekken met de koepel- en studentorganisaties23.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de VVD-fractie vragen op welke manier ik uitvoering geef
aan de motie van het lid Van Meenen c.s.24, die expliciet vraagt om
afspraken te maken over de facilitering van studentraden bij het verbetervoorstel om meer te investeren in begeleiding en training voor studentraadsleden.
In het rapport van ResearchNed25 is de aanbeveling dat er meer moet
worden geïnvesteerd in begeleiding en trainingen van studentenraadsleden als het gaat om het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de
begroting. De aanbeveling is niet alleen om te kijken naar begeleiding en
training van studentenraadsleden, maar om dit ook het liefst op landelijk
niveau te doen. Momenteel ben ik nog met de Jongeren Organisatie
Beroepsonderwijs (JOB) in gesprek over de verhouding tot de motie van
het lid Van Meenen. De motie is uitgewerkt in een servicedocument, dat is
opgesteld door JOB en de MBO Raad26. Daarin is ook de begeleiding en
scholing van studentenraden nader uitgewerkt. Begeleiding en scholing
22

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.
24
Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 62.
25
Kamerstuk 34 251, nr. 95, bijlage 2.
26
https://www.mboraad.nl/nieuws/servicedocument-facilitering-studentenraden-het-mbo-laatstem-van-de-student-klinken.
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

11

om meer inzicht te krijgen op (instemmingsrecht op) de hoofdlijnen van
de begroting is daar een onderdeel van. Daarbij is het aan de besturen en
studentenraden om goede afspraken te maken over begeleiding en
trainingen als het gaat om de behandeling van de hoofdlijnen van de
begroting.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vragen of ik kan toelichten op welke faciliteiten medezeggenschapsorganen ten minste kunnen rekenen. Hebben
medezeggenschapsorganen bijvoorbeeld recht op ten minste een bepaald
aantal uren aan ambtelijke ondersteuning, zo vragen zij.
Om als medezeggenschap adequaat te kunnen functioneren zijn goede
faciliteiten essentieel. In de hoger onderwijswetgeving is opgenomen dat
medezeggenschapsorganen ten minste kunnen rekenen op scholing,
ambtelijke, juridische en financiële ondersteuning27. Het aantal uur aan
ambtelijke ondersteuning waar de medezeggenschapsorganen ten minste
recht op hebben staat niet wettelijk vast; de invulling is onderwerp van
overleg binnen de instelling waarbij uiteraard ook de behoefte per
medezeggenschapsgremium kan verschillen. Voor adequate facilitering
wordt bovendien door het instellingsbestuur aan de medezeggenschap
een scholingsbudget ter beschikking gesteld dat gezamenlijk wordt
vastgesteld door het bestuur en de medezeggenschap.
Tevens vragen de leden of er landelijke faciliteiten voor medezeggenschapsorganen zijn zoals juridische ondersteuning.
Er zijn landelijke faciliteiten voor medezeggenschapsorganen, aanvullend
op de facilitering binnen de instelling. Zo ondersteunt het Landelijk
Studenten Rechtsbureau (LSR) studenten en raden met juridische
vraagstukken en bieden de studentenorganisaties ook op landelijk niveau
steun aan medezeggenschapsorganen door het organiseren van een
jaarlijks inwerkweekend, trainingen, faciliteren van uitwisseling van kennis
en ideeën en door het verschaffen van informatie. Daarnaast kan de
medezeggenschap beschikken over voorzieningen die de raad nodig
heeft, waaronder juridische ondersteuning en scholing.
De leden vragen of ik een landelijk kader voor de facilitering van medezeggenschapsorganen heb overwogen en wat de voor- en nadelen van een
landelijk kader zouden zijn.
Ik ben van mening dat het aan de instelling is om samen met de medezeggenschap te bepalen op welke wijze de wettelijke zorgplicht voor
faciliteiten zoals scholing, ambtelijke, juridische en financiële ondersteuning adequaat en passend uitgewerkt en ingevuld worden. Dit is
onderdeel van de autonomie van de instelling, die hierdoor rekening kan
houden met de eigenheid van de instelling en de specifieke behoefte van
de medezeggenschap. Een landelijk kader voor de facilitering is om deze
reden niet overwogen.
De leden vragen of het ministerie nader onderzoek heeft uitgevoerd naar
de achterliggende reden van de beperkte animo voor lidmaatschap van
medezeggenschapsorganen. De leden vragen of het zou kunnen dat de
animo mede afhankelijk is van de vergoeding waar studenten en
medewerkers op kunnen rekenen. De leden vragen of er richtlijnen zijn
voor de vergoeding.
27

Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek artikel 9.48 eerste lid en artikel
10.39 eerste lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

12

Ik ben ook naar aanleiding van de resultaten van het onderzoek in gesprek
met de studentenorganisaties om een beter beeld te krijgen van de
achterliggende reden voor de beperkte animo. Zij hebben aangegeven
hier verder uitvraag naar te zullen doen in de medezeggenschapsmonitor.
Er zijn inderdaad signalen dat animo mede afhankelijk is van de
vergoeding waar studenten en medewerkers op kunnen rekenen. Om deze
reden is financiële ondersteuning ook onderwerp van gesprek in het kader
van de bestedingsdoelen die worden gefinancierd vanuit de 10%
middelen van het studievoorschot voor landelijke prioriteiten, waarvan
een deel is gereserveerd voor de versterking van de medezeggenschap.
Wettelijk gezien zijn er geen richtlijnen voor de vergoeding van de
medezeggenschap. Ik vind het van belang dat de individuele instellingen
en medezeggenschapsraden hier gezamenlijk afspraken over maken.
De leden vragen op basis van welke argumenten onderwijsbestuurders
bepalen om collegegeldvrij besturen niet mogelijk te maken.
Voltijds bestuursleden kunnen éénmalig vrijstelling van het wettelijk
collegegeld aanvragen bij het bestuur van een instelling indien zij geen
onderwijs volgen of tentamens afleggen zodra zij eenmalig zijn vrijgesteld
van het betalen van het collegegeld. Een meerderheid van de instellingsbestuurders geeft in het onderzoek aan dat collegegeldvrij besturen bij
hen niet aan de orde is, aangezien de bestuurders vaak niet geheel
hoefden te stoppen met studeren en in gekozen is voor een andere optie.
De leden vragen hoe de medezeggenschapsgremia doorgaans omgaan
met de onduidelijkheid rondom de bevoegdheden tussen medezeggenschapsgremia op sommige onderwerpen.
Het is belangrijk dat er binnen instellingen wordt geïnvesteerd in het
onderhouden van interne netwerken, dat er afstemming tussen verschillende raden is en dat er gewerkt wordt aan wederzijds vertrouwen. Het is
bij mij niet bekend hoe medezeggenschapsgremia doorgaans omgaan
met onduidelijkheden rondom bevoegdheden. Onder andere door een
duidelijke vindplaats van documentatie over regelgeving en bevoegdheden, het bespreekbaar maken van onduidelijkheden, juridische
ondersteuning, het zorgen voor een duidelijke rolafbakening en een goed
inwerkproces kunnen medezeggenschapsgremia elkaar ondersteunen en
kan kennisuitwisseling binnen instellingen plaatsvinden.
De leden vragen naar de ontwikkeling van het aantal geschillen dat
aanhangig is gemaakt bij de Landelijke Commissie voor Geschillen
medezeggenschap Hoger Onderwijs. Aanvullend vragen zij of het klopt
dat vanaf 2017 geen geschillen aanhangig zijn gemaakt. Tevens vragen de
leden wat daarvoor de verklaring is en hoe de Minister dat duidt. Tot slot
vragen de leden op dit punt of medezeggenschapsorganen ook de
mogelijkheid hebben om bij vragen over wettelijke rechten en plichten de
geschillencommissie te raadplegen, of dat dat alleen kan wanneer er een
geschil aanhangig is.
Vanaf 2006 tot op heden heeft de Landelijke Commissie voor Geschillen
medezeggenschap 13 geschillen behandeld. Het klopt dat vanaf 2017 geen
geschillen aanhangig zijn gemaakt. Een mogelijke verklaring is de in de
wet28 opgenomen verplichting voor het college van bestuur om te
onderzoeken of een minnelijke schikking tussen partijen mogelijk is
voordat het geschil aangemeld kan worden bij de Commissie. De
Commissie geeft geen juridisch advies. De medezeggenschapsraden

28

Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek artikel 9.40 tweede lid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

13

kunnen op landelijk niveau voor juridisch advies terecht bij het Landelijk
Studenten Rechtsbureau en het LSVb.
De leden vragen ook naar de uitvoering van de toezegging dat zij bij de
Vereniging van Universiteiten en de studentenorganisaties zou navragen
of er discussie is over wat de hoofdlijnen van de begroting zijn en dat zij
daar na de zomer op zou terugkomen.29
Ik verwijs voor het antwoord graag naar de schriftelijke beantwoording
door mijn ambtsvoorganger op dit onderwerp30.
De leden vragen of ik een eerste beeld kan schetsen van de betrokkenheid
van de medezeggenschap bij de kwaliteitsafspraken. De leden vragen
tevens of er verbeterpunten aan het licht zijn gekomen.
Voor het antwoord verwijs ik graag naar de door mijn ambtsvoorganger
aan uw Kamer gezonden brief31 waarin onder meer is ingegaan op de
formele betrokkenheid van de medezeggenschap bij de planvorming ten
aanzien van de kwaliteitsbekostiging op de instellingen. Dit kalenderjaar
zal de NVAO beoordelen wat de voortgang is van de voornemens en
doelen van de onderwijsinstellingen. De NVAO zal dit doen aan de hand
van de jaarverslagen over 2021. De medezeggenschap reflecteert in dat
jaarverslag – onafhankelijk – op de voortgang van de kwaliteitsafspraken.
Deze reflectie is een belangrijke graadmeter om te kunnen beoordelen wat
de stand van zaken is. In 2022 zal de NVAO ook een landelijke rapportage
opstellen van de stand van zaken van de kwaliteitsafspraken.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
De leden vragen of ik nader kan uitleggen in hoeverre de huidige positie
toereikend is voor de rol die «de politiek» verwacht van de medezeggenschap. De leden vragen tevens of ik nader kan uitleggen in hoeverre de
beschikbare middelen toereikend zijn voor de rol die «de politiek»
verwacht van de medezeggenschap.
Ik ga er bij deze vraag van uit dat de politiek verwacht dat de medezeggenschap goed is toegerust voor de taken die door de politiek via
wetgeving aan de medezeggenschap zijn opgedragen. Het onderzoek
toont aan dat het over het algemeen goed gaat met de medezeggenschap.
In het onderzoek wordt tevens geconcludeerd dat de leden van de
medezeggenschap over het algemeen tevreden zijn over de invulling van
hun functie. Daarnaast is de positie van de opleidingscommissies de
afgelopen jaren verder versterkt. In 2021 zijn er bovendien ambtelijk
gesprekken gevoerd met de Vereniging van Medezeggenschapsraden van
Hogescholen (VMH), ISO, LSVb, Hbo Medezeggenschap en WOinActie
over modernisering van wetgeving in het kader van de gewijzigde motie
van het lid Westerveld32. Uit deze gesprekken werd duidelijk dat volgens
hen de oplossing niet ligt in de aanpassing van wet- en regelgeving, maar
wel door het verbeteren van de bekendheid van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden. Uit de evaluatie wordt duidelijk dat ambtelijke
ondersteuning hier uitkomst kan bieden.

29

Zie Verslag van een wetgevingsoverleg, gehouden op 17 juni 2021, over het Verantwoordingsdebat Slotwet 2020, Jaarverslag OCW 2020 en Staat van het Onderwijs (Kamerstuk 35 830 VIII,
nr. 22).
30
Kamerstuk 31 288, nr. 928.
31
Kamerstukken 31 288 en 31 524, nr. 930.
32
Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

14

Het onderzoek toont daarnaast aan dat een ruime meerderheid aan
respondenten over het algemeen de facilitering zoals wettelijk vastgelegd
ontvangt. Daarentegen komt ook naar voren dat binnen de facilitering een
verschil lijkt te zijn tussen de verschillende lagen van medezeggenschap,
waarbij de opleidingscommissies het minst vaak rapporteren een vorm
van ondersteuning te ontvangen. Ik roep de medezeggenschap en het
instellingsbestuur op om periodiek gesprek te voeren over de ondersteuning. Bij instellingen waar de ondersteuning voor de medezeggenschap kennelijk niet toereikend is om de taken die in wetgeving zijn
vastgelegd goed uit te kunnen oefenen, verwacht ik van bestuurders extra
inspanning om het wettelijke recht van de medezeggenschap op adequate
facilitering waar te maken.
De leden vragen of ik het verband erken tussen de afnemende opkomst bij
medezeggenschapsverkiezingen en een afnemende beschikbaarheid van
studenten en medewerkers, en gebrek aan tijd, onvoldoende erkenning en
waardering en onvoldoende zichtbaarheid van de prestaties van medezeggenschap, die potentieel goede deelnemers aan de medezeggenschap
afschrikken. Tevens vragen de leden welke consequenties ik daaraan
verbind.
Ik erken dat de afnemende opkomst bij verkiezingen mogelijk een verband
heeft met enkele van de genoemde ontwikkelingen. Zo is het voldoende
raadplegen, communiceren en in contact staan met de achterban,
inclusief informatievoorziening over de medezeggenschap, in verband te
brengen met de afnemende opkomst bij medezeggenschapsverkiezingen.
Het feit dat uit het onderzoek blijkt dat door gebrek aan tijd medezeggenschapleden niet altijd voldoende hun achterban kunnen raadplegen vind
ik daarom zorgelijk. Potentieel goede deelnemers aan de medezeggenschap zouden zoveel mogelijk gestimuleerd moeten worden en ik roep
bestuurders daarom ook op om het gesprek aan te gaan over het verder
ontwikkelen van een sterke medezeggenschapscultuur. Een periodiek
gesprek over adequate facilitering en informatievoorziening binnen
instellingen over medezeggenschap is hierbij behulpzaam.
De leden vragen welke overwegingen ten grondslag liggen aan de
terughoudendheid omtrent het collegegeldvrij besturen.
Wettelijk is vastgelegd dat instellingsbesturen éénmalig vrijstelling
kunnen bieden aan studenten voor het betalen van wettelijk collegegeld
indien een student voltijds zitting neemt in de medezeggenschapsraad.
Zodra zij eenmalig zijn vrijgesteld van het betalen van het collegegeld,
mogen zij geen onderwijs volgen of tentamens afleggen. De instelling
bepaalt of het collegegeldvrij besturen wel of niet aangeboden wordt. Een
meerderheid van de instellingsbestuurders geeft in het onderzoek aan dat
collegegeldvrij besturen bij hen niet aan de orde is, aangezien de
bestuurders niet geheel hoefden te stopten met studeren.
Inbreng van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of ik nader uiteen kan zetten
hoe ik de instellingen kan stimuleren de medezeggenschap beter te
ondersteunen zodat wettelijke taken en bevoegdheden beter bekend
raken, en of ik bereid ben het gesprek aan te gaan met de bestuurders en
zo nee, waarom niet.
De evaluatie biedt waardevolle aanbevelingen voor instellingen en
medezeggenschapsraden voor het vergroten van de kennis. Daarnaast
biedt de Medezeggenschapsmonitor inzichten hoe de praktijk van de
medezeggenschap werkt en functioneert. Ik wacht de resultaten hiervan af

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

15

en benadruk daarnaast in gesprekken die ik voer in het kader van de 10%
middelen het belang van adequate ondersteuning van de medezeggenschap.
De leden vragen hoe wordt gemonitord of medezeggenschapsleden na
verloop van tijd beter bekend zijn met hun taken en bevoegdheden.
De Medezeggenschapsmonitor biedt inzichten hoe de praktijk van de
medezeggenschap werkt en functioneert. Deze monitor wordt iedere twee
jaar uitgevoerd en hierin worden de bekendheid van wettelijke taken en
bevoegdheden uitgevraagd.
De leden vragen naar mijn appreciatie bij de conclusie van de onderzoekers van het Berenschotrapport dat de duidelijkheid over de verdeling
van taken en bevoegdheden in de wet beperkt is. De leden vragen tevens
hoe ik wet- en regelgeving zodanig kan aanpassen dat er minder
onduidelijkheid is over de verdeling van taken en bevoegdheden en hoe
of ik voornemens ben dit te doen.
Met de invoering van de Wvb zijn de taken en bevoegdheden helder en
duidelijk in de wet opgenomen. In 2021 zijn er bovendien ambtelijk
gesprekken gevoerd met de Vereniging van Medezeggenschapsraden van
Hogescholen (VMH), ISO, LSVb, Hbo Medezeggenschap en WOinActie
over modernisering van wetgeving in het kader van de gewijzigde motie
van het lid Westerveld33. Uit deze gesprekken werd duidelijk dat volgens
hen de oplossing niet ligt in de aanpassing van wet- en regelgeving, maar
wel door het verbeteren van de bekendheid van de bestaande wettelijke
taken en bevoegdheden. Uit de evaluatie wordt duidelijk dat ambtelijke
ondersteuning hier uitkomst kan bieden.
De leden vragen of ik de mening deel dat een verscherping van de wet op
de relatie tussen de medezeggenschap en bestuurders de zorgen dat de
daadkracht van medezeggenschap afhankelijk is van de welwillendheid
van en de relatie met de bestuurders kan wegnemen en zo nee, waarom
niet.
Ik deel de mening niet dat een verscherping van de wet de zorgen kan
wegnemen dat de daadkracht van medezeggenschap afhankelijk is van de
welwillendheid van en de relatie met de bestuurders. De daadkracht van
de medezeggenschap is verankerd in haar wettelijke taken en bevoegdheden. De verwachting is dat de afhankelijkheid van de welwillendheid
van bestuurders minder effect heeft zodra deze taken en bevoegdheden
bekend zijn bij alle betrokkenen. Voorts stel ik vast dat de medezeggenschapsraden overwegend positief zijn over de samenwerking met
bestuurders.
De leden vragen of ik heb nagedacht over het versterken van de wettelijke
rechten op het gebied van faciliteiten en ondersteuning, omdat veel van
de bovengenoemde knelpunten al jarenlang dezelfde zijn. Tevens vragen
de leden wie erop toeziet dat de medezeggenschap voldoende ondersteuning krijgt en haar rechten kan uitvoeren.
Uit de evaluatie komt naar voren dat een ruime meerderheid aan
respondenten over het algemeen de facilitering zoals wettelijk vastgelegd
ontvangt. Versterken van de wettelijke rechten is dus niet nodig. Gelet op
het belang van voldoende ondersteuning van de medezeggenschap ga ik
ervan uit dat het bestuur en de medezeggenschap hier samen op toezien.

33

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

16

Tevens vragen de leden of er ook situaties zijn waarin de medezeggenschap juist meer rechten krijgt van het opleidingsbestuur, het faculteitsbestuur of het centraal bestuur dan het wettelijk minimum. De leden vragen
of er hierbij verschillen zijn tussen hogescholen en universiteiten.
Het staat instellingen vrij om aan de medezeggenschap bovenop de
wettelijk vastgelegde instemmings- en adviesrechten extra rechten te
verlenen. Specifieke voorbeelden waarin instellingen gekozen hebben
waarbij sommige instellingen meer inspraak geven dan andere instellingen, zijn bij mij niet bekend.
De leden vragen of ik kan aangeven of alle centrale en decentrale
medezeggenschapsraden ambtelijke ondersteuning hebben. De leden
vragen daarbij welke mogelijkheden ik zie om de medezeggenschap, en
voornamelijk de opleidingscommissies beter te ondersteunen, zowel wat
betreft faciliteiten als het uitbreiden van de rechten.
Zoals ik eerder heb aangegeven op de vragen van de D66-Fractie en de
GroenLinks-Fractie blijkt uit de evaluatie dat een meerderheid aan
respondenten aangeeft ambtelijke ondersteuning te ontvangen. Het is in
de eerste plaats aan de instellingen en medezeggenschapraden om aan
de specifieke invulling van de facilitering vorm te geven. Bij instellingen
waar nog geen ambtelijke ondersteuning is, verwacht ik van de instellingen dat hierover het gesprek wordt gevoerd.
De leden vragen of ik bereid ben om te onderzoeken op welke manieren
de opleidingscommissies versterkt kunnen worden.
Uit de recent verschenen evaluatie en de gesprekken die ik heb gevoerd
komen verschillende aanbevelingen naar voren voor het versterken van
de opleidingscommissies. Het betreft bekendheid met wettelijke taken en
bevoegdheden, facilitering bestaande uit scholing, ambtelijke, juridische
en financiële ondersteuning en animo voor de medezeggenschap. Zoals ik
in mijn reactie op de vragen van de leden van de VVD-fractie en de
GroenLinks-Fractie heb aangegeven heb ik middelen gereserveerd om de
positie van de medezeggenschap en in het bijzonder de opleidingscommissies verder te versterken, zodat instellingen hier zelf ook stappen op
kunnen zetten. Aanvullend onderzoek over het versterken van de
opleidingscommissies vind ik niet noodzakelijk.
De leden vragen of bekend is hoeveel geld onderwijsinstellingen in het
profileringsfonds stoppen en hoeveel daarvan per instelling naar de
medezeggenschap gaat. Zij zouden graag een overzicht ontvangen van
het geld dat instellingen stoppen in het profileringsfonds en de vergoedingen die leden ontvangen (per vergadering of via beurzen).
In de Kamerbrief over het profileringsfonds die eind 2021 naar uw Kamer
is verzonden, ga ik sectorbreed in op de uitgaven voor het profileringsfonds, zowel totaal als uitgesplitst naar tegemoetkomingen i.v.m.
(verwachte) studievertraging wegens overmachtssituaties, medezeggenschap en bestuursbeurzen (samen), en overige bijzondere omstandigheden. Het door de leden verzochte overzicht kan niet worden opgemaakt,
aangezien instellingen niet verplicht zijn zich in hun jaarverslagen te
verantwoorden over de uitgaven uit het profileringsfonds voor specifiek
medezeggenschap, maar wel over de uitgaven voor medezeggenschap en
bestuursbeurzen samen. Het is dan ook niet mogelijk om het gevraagde
overzicht te maken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

17

De leden vragen of ik een verklaring heb voor de dalende trend wat betreft
de deelname aan verkiezingen voor de medezeggenschap en de opkomst
van de verkiezingen zelf, en zo nee, of ik bereid ben de dalende trend te
onderzoeken, waarbij beter gekeken wordt naar de motieven en ambities
van studenten en medewerkers om wel of niet actief te worden in de
medezeggenschap.
Om de medezeggenschap tot een krachtige speler te behouden is het
belangrijk dat er sprake is van voldoende animo bij verkiezingen. Uit het
onderzoek komen verschillende aanbevelingen naar voren voor het
vergroten van het animo rondom verkiezingen, zoals het tijdig starten met
de werving van potentiële kandidaten en het vergroten van de bekendheid
van medezeggenschapsfuncties. Met leden van GroenLinks-fractie deel ik
dat het belangrijk is om inzicht te hebben in motieven en ambities. Animo
en opkomst bij verkiezingen zijn thema’s die in de tweejaarlijkse Medezeggenschapsmonitor verder worden uitgevraagd. Ik wacht de resultaten van
de monitor af en zal hier vooralsnog geen nader onderzoek naar doen.
Indien de uitkomsten hiertoe aanleiding geven zal ik hierover ook in
gesprek gaan met mijn gesprekspartners.
De leden vragen in hoeverre ik denk dat betere erkenning, waardering,
zichtbaarheid en ondersteuning kunnen bijdragen aan de motivatie om
actief te worden in de medezeggenschap.
Raadplegen, communiceren en in contact staan met de achterban is
belangrijk voor betere zichtbaarheid van de medezeggenschap. Potentieel
goede deelnemers aan de medezeggenschap zouden zoveel mogelijk
gestimuleerd moeten worden om actief te worden in de medezeggenschap en ik roep de medezeggenschap en het instellingsbestuur op om
(periodiek) gesprek te voeren over mogelijkheden om aandacht te
besteden aan communicatie binnen de instellingen zodat meer studenten
worden gestimuleerd om zich bezig te houden met medezeggenschap en
dit ten goede komt aan de erkenning en waardering van de belangrijke rol
die de medezeggenschap binnen instellingen heeft.
De leden vragen of ik bereid ben te onderzoeken waarom de opkomst bij
verkiezingen zelf laag is en op welke manier de instellingen dit kunnen
verbeteren.
Zoals hierboven aangegeven wacht ik de resultaten van de medezeggenschapsmonitor af en zal ik hier vooralsnog geen nader onderzoek naar
doen.
De leden vragen op welke manier ik uitvoering heb gegeven aan de
gewijzigde motie van het lid Westerveld inzake de medezeggenschap
waarin de regering wordt verzocht om met wetenschappers, docenten en
studenten in gesprek te gaan met het oog op modernisering van de Wet
modernisering universitaire bestuursorganisatie.
De gewijzigde motie van het lid Westerveld verzoekt mij om met wetenschappers, docenten en studenten in gesprek te gaan met het oog op
modernisering van de wetgeving inzake inspraak en zeggenschap. Ik heb
na het uitkomen van evaluatie van de Wet versterking bestuurskracht in
de zomer van 2021 gesprekken gevoerd met VMH, ISO, LSVb,
Hbo-Medezeggenschap en WO-in-Actie. Het beeld dat uit al deze
gesprekken met studenten, docenten en wetenschappers naar voren
komt, is dat de medezeggenschap niet versterkt wordt door aanpassing
van wetgeving, maar wel door optimalisatie van samenwerking tussen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

18

medezeggenschap en bestuurders. Mijn uitgebreide reactie kunt u vinden
in de brief34 die ik aan uw Kamer heb doen toekomen.
Onderzoek in het middelbaar beroepsonderwijs
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of, vanwege de constatering
uit de evaluatie dat doordat bestuurders bepalen wat de hoofdlijnen van
de begroting zijn in de praktijk ertoe leidt dat de mate van de betrokkenheid van de medezeggenschap en het moment van inspraak afhankelijk kan zijn van (de goodwill) het bestuur, hiertoe in samenspraak me de
medezeggenschap nog richtlijnen worden opgesteld waarin onder meer
opgenomen wordt op welkmoment de formele instemming moet
plaatsvinden.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er richtlijnen kunnen
worden opgesteld aangaande het moment van formele instemming op
hoofdlijnen van de begroting. Ik ben hier geen voorstander van. In uw
volgende vraag geeft u aan dat de begroting van instelling tot instelling
verschilt. Daarmee kan ook het moment verschillen waarop de medezeggenschap betrokken wordt en het formeel besluitvormingsmoment. Het is
dan ook aan de besturen en medezeggenschapsgremia om te bezien wat
het beste werkt.
De leden vragen hoe de Minister kijkt tegen het standpunt van de leden
dat juist met scholing en voldoende ondersteuning veel winst behaald kan
worden.
De leden vragen waarom het rapport concludeert dat leden van studentenraden met begeleiding en training niet voldoende kennis zou kunnen
worden bijgebracht over hoofdlijnen van de begroting, en hoe ik tegen
scholing aankijk. Voor studentenraadsleden is de begroting een complex
onderwerp, en er is weinig continuïteit in de raden door de hoge
doorloop, waardoor kennis steeds opnieuw moet worden opgedaan.
Omdat het complexe materie voor de studentenraden is, ben ik
voorstander van (centrale) scholing.
Tevens vragen de leden of de Minister bereid is de mbo-instellingen
hiertoe te stimuleren, of de Minister het wenselijk vindt dit landelijk te
doen, zoals de onderzoekers voorstellen en of het niet logischer is om de
begeleiding specifiek vorm te geven voor de instelling en de bijbehorende
medezeggenschap.
Zoals ik al heb aangegeven in mijn reactie op de vraag van de leden van
de VVD-fractie over dit onderwerp, ben ik hierover in gesprek met JOB.
Daarnaast is het aan besturen en medezeggenschapsraden om afspraken
te maken over de begeleiding bij het begrotingsproces, waardoor deze
begeleiding specifiek op een instelling kan worden vormgegeven.
Inbreng van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze ook lessen worden
getrokken over de werking van de Wvb in de andere sectoren.
In de evaluatie is conform een toezegging aan de Eerste Kamer aandacht
geschonken aan specifieke onderdelen van de Wvb. Vanwege de
eigenheid van sectorale uitdagingen en het voldoen aan een toezegging
aan de Eerste Kamer zijn er vanuit de voorliggende evaluatie geen lessen
getrokken over de werking van de Wvb in de andere sectoren.
34

Kamerstuk 35 925 VIII, nr. 24.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

19

De leden vragen in hoeverre de regering wil bezien of er mogelijkheden
zijn om te komen tot verlenging van de betrokkenheid en alternatieven die
de continuïteit dienen en de medezeggenschap een krachtiger speler
maken naast bestuur en toezicht.
Ik onderschrijf dat het waarborgen van continuïteit en het behouden van
kennis belangrijk is voor de medezeggenschap. In het onderzoek van
Berenschot worden verschillende mogelijkheden voor het borgen van de
continuïteit benoemd, zoals een goede overdracht, getrapte verkiezingen,
of een langere zittingstermijn. Over eventuele mogelijkheden die de
continuïteit dienen en de medezeggenschap een krachtiger speler maken
naast bestuur en toezicht voer ik graag het verdere gesprek met de
studenten- en koepelorganisaties en organisaties specifiek gericht op de
medezeggenschap.
De leden vernemen graag een nadere reflectie op de vraag of de
problematiek rondom het naast elkaar bestaan van medezeggenschap en
opleidingscommissie niet in hoge mate ontspringt aan de inrichting van
de wet.
Met de invoering van de Wvb zijn opleidingscommissies op verzoek van
uw Kamer een formeel medezeggenschapsorgaan geworden. Hierbij zijn
de taken en bevoegdheden van de opleidingscommissie helder en
duidelijk in de wet opgenomen. Ik herken dat in de evaluatie wordt
gesproken over het belang van afstemming tussen raden voor het bestaan
van een sterke medezeggenschapscultuur. Ik concludeer dat de medezeggenschapscultuur in hogeronderwijsinstellingen in het algemeen op orde
is, maar dat onder andere op de benoemde onderdelen nog verbeteringen
mogelijk zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 251, nr. 96

20