informatie knooppunt zorgfraude

Rapport

Signalen fraude in de zorg 2020

Voorwoord

Inhoudsopgave

Voor u ligt het rapport Signalen fraude in de zorg 2020. Het rapport is opgesteld door
het Informatie Knooppunt Zorgfraude (IKZ), het samenwerkingsverband van negen
organisaties die gezamenlijk fraude in de zorg bestrijden. Het rapport geeft inzage in de
signalen die in 2020 door onze partners zijn samengebracht, gedeeld en verrijkt binnen
het IKZ.

								

In totaal zijn er 489 signalen ingebracht, over 418 zorgaanbieders. Ongeveer de helft
van deze signalen is gedeeld met meer dan één partner. Dit toont het belang van de
samenwerking. Eén instantie ziet slechts een beperkt deel van de informatie, door het
delen van informatie wordt het beeld completer en is het makkelijker om te duiden of er
daadwerkelijk sprake is van fraude en zo ja, wat de aard is van die fraude.
Het aantal signalen dat het IKZ heeft ontvangen is gedaald ten opzichte van het jaar
ervoor. Ondanks deze daling zijn er meer signalen over wijkverpleging ingediend dan
vorig jaar. Ook zien we een toename in het aantal signalen over dagbesteding. Ter
illustratie geven we in het rapport een inkijk in diverse casussen en tot welke maatregelen
deze hebben geleid. Daarnaast tonen we de trends die het IKZ ziet op het gebied van
zorgfraude en de opvallende fraudefenomenen die het IKZ-samenwerkingsverband in
2020 heeft behandeld. Dit geeft een beeld van de fraudeproblematiek die onze partners
tegenkomen en bestrijden.
Onze dank gaat uit naar iedereen die heeft meegewerkt aan de totstandkoming van dit
rapport.
Annemiek van der Laan
Directeur a.i. Informatie Knooppunt Zorgfraude

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

bladzijde

Factsheet

3

1.

Inleiding en verantwoording
Fraude in de zorg en fraudesignalen
Verantwoording over de gerapporteerde signalen

4
4
4

2.

Het delen van signalen
Aantal signalen per partner
Bron van de signalen
Delen van signalen

5
5
6
7

3.

Kenmerken van signalen
Soort zorg
Financieringsbasis
Aard van de fraude

8
8
10
11

4.

Nieuwe en bekende zorgaanbieders
Nieuwe en bekende zorgaanbieders
Meerdere signalen per zorgaanbieder

12
12
12

5.

Fenomenen en veelvoorkomende fraudevormen
Veelvoorkomende fraudevormen
Opvallende fenomenen

13
13
14

6.

Samenvatting

15

2

Factsheet
Signalen fraude in de zorg 2020

informatie knooppunt zorgfraude

• Totaal aantal signalen 2020: 489
• Daling van 20% ten opzichte van 2019
• De daling van het aantal signalen is vooral terug te zien in het aantal signalen dat door
de NZa, de Inspectie SZW en gemeenten is ingebracht
• In 2020 is een signaal gemiddeld met meer partners gedeeld dan in 2019

Soort zorg, per meldende
CIZ partner
Gem IGJ ISZW NZa ZN

/2

Alternatieve zorg
Begeleiding groep
Begeleiding individueel
Beschermd wonen
Dagbesteding
Eerstelijns diagnostiek
Eerstelijnsverblijf
Extramurale behandeling
Farmacie
Geboortezorg
Gehandicaptenzorg
Geneeskundige ggz
Huisartsenzorg
Huishoudelijke hulp
Hulpmiddelen
Jeugdhulp
Medisch specialistische zorg
Mondzorg
Paramedische zorg
Persoonlijke verzorging
Revalidatiezorg
Verpleeghuiszorg
Wijkverpleging
Onbekend
Overig

Top 5 zorgsoorten 2019
1. Wijkverpleging (123)
2. Begeleiding individueel (84)
3. Geneeskundige ggz (64)
4. Mondzorg (58)
5. Beschermd wonen (46)

Top 5 zorgsoorten 2020
1. Wijkverpleging (154)
2. Begeleiding individueel (92)
3. Mondzorg (53)
4. Geneeskundige ggz (51)
5. Dagbesteding (43)

Bron van de signalen

12%

Patiënt/cliënt of naaste

2%
3%

Zorgverzekeraar/Zorgkantoor

5%

21%

Gemeente
Anoniem

11%

Klokkenluider

16%

Zorgaanbieder
Intern/eigen onderzoek partner IKZ

14%

Ander overheidsorgaan

16%

Onbekend / Overige

Wet / soort verzekering, per meldende partner

CIZ
Gemeenten
IGJ
ISZW
NZa
ZN

Zorgverzekeringswet
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet langdurige zorg
Niet-/aanvullend verzekerde zorg
Jeugdwet
Onbekend

CIZ
Gemeenten
IGJ
ISZW
NZa
ZN

0

50

100

150

200

250

Aandeel signalen pgb en zorg in natura (ZiN), per wet/verzekering
Zorgverzekeringswet
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet langdurige zorg
Jeugdwet
Niet-/aanvullend verzekerde zorg
0

20

40

Factsheet Signalen fraude in de zorg 2020 

60

80

100

120

140

160

Pgb
ZiN
ZiN/Pgb
Onbekend

0%

20%

40%

60%

80%

100%

3

1 Inleiding en verantwoording
Fraude in de zorg en fraudesignalen
Het Nederlandse zorgstelsel is gebaseerd op bekende internationale principes: toegang
tot zorg voor iedereen, solidariteit via een voor iedereen verplichte en toegankelijke
zorgverzekering en goede kwaliteit van zorg. Helaas heeft de zorg ook in Nederland te
maken met fraude.

Fraude in de zorg: Het opzettelijk misleidend handelen binnen het zorgdomein,
waarbij doelbewust in strijd met de regels wordt gehandeld met het oog op eigen of
andermans gewin.

Via het IKZ brengen negen partners1 informatie samen met als doel fraude in de zorg
effectiever aan te pakken. De negen IKZ-partners werken samen vanuit de overtuiging dat
de betaalbaarheid, kwaliteit en toegankelijkheid van zorg bescherming verdienen tegen
kwaadwillenden. Binnen het IKZ worden signalen van fraude gedeeld, besproken en
verrijkt, zodat opsporingsdiensten, toezichthouders en uitvoeringsorganisaties effectiever
kunnen opereren. Het IKZ kijkt niet alleen naar individuele zaken, maar signaleert ook
trends en ontwikkelingen. Aan de hand daarvan kunnen de IKZ-partners controle, toezicht
en opsporing richten op de belangrijkste aandachtsgebieden.

Signaal: Een signaal is een melding van een IKZ-partner dat er een vermoeden van
(gepleegde) fraude in de zorg is en/of er onjuist wordt gehandeld door een (zorg)
aanbieder of cliënt.

Verantwoording over de gerapporteerde signalen
Dit rapport geeft inzicht in hoeveel en wat voor type signalen in 2020 door de partners
zijn ingebracht en vastgelegd. Vastleggen gebeurt in het registratiesysteem Verzamelpunt
Zorgfraude van het IKZ. We kunnen vanzelfsprekend niet rapporteren over fraudesignalen
die binnenkomen bij organisaties die geen partner zijn van het IKZ en ook niet over
signalen van IKZ-partners die niet in het IKZ-registratiesysteem zijn gemeld. Dit betekent
dat we weliswaar conclusies kunnen trekken op basis van het totaal aantal signalen dat
via het IKZ is geregistreerd, maar niet over het totaal aantal signalen van fraude in de zorg
in Nederland.
Een positieve ontwikkeling die zorgt voor een toenemende representativiteit van onze
cijfers, is dat in 2020 ruim veertig nieuwe gemeenten zijn aangesloten bij het IKZ. In totaal
zijn 188 van de 355 gemeenten via de VNG aangesloten bij het IKZ (peildatum december
2020). De toename van het aantal aangesloten gemeenten lijkt haaks te staan op de
daling van het aantal gemeentelijke signalen ten opzichte van 2019. Echter, als gevolg van
de coronapandemie werden gemeenten in 2020 belemmerd in het afleggen van fysieke
bezoeken, waardoor ze vooral hebben ingezet op administratief vooronderzoek. Hierdoor
zijn er minder onderzoeken bij gemeenten afgerond en derhalve hebben gemeenten
minder signalen ingediend bij het IKZ.

De cijfers in dit rapport hebben betrekking op signalen die via het IKZ zijn
geregistreerd. De signalen geven derhalve geen inzicht in het totaal aantal
signalen van fraude in de zorg in Nederland. Het IKZ rapporteert over signalen van
vermoedens van fraude, niet over vastgestelde fraude.

Een signaal bevat een aanwijzing voor fraude, vanuit een melding of onderzoek door een
van de partners, maar het is (nog) geen bewijs van fraude. Of er sprake is van fraude, kan
pas worden vastgesteld na vervolgonderzoek door de partners. Dit rapport kan daarom
niet gelezen worden als een verslag over feitelijk gepleegde fraude in de zorg, maar
slechts over de signalen die in IKZ-verband zijn gedeeld. We benadrukken daarbij dat de
partners verschillende criteria hanteren voor wat ze verstaan onder een vermoeden en
waar het signaal aan moet voldoen voordat deze via het IKZ wordt gedeeld. De signalen
verschillen in sterkte (van het vermoeden van fraude), omvang en impact.


1 Het IKZ is een samenwerking van de Belastingdienst, het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), de Fiscale

Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD), de Inspectie gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), de Inspectie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (Inspectie SZW), de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa), het Openbaar Ministerie
(OM), de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Zorgverzekeraars Nederland (ZN).

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

Dit rapport is opgesteld op basis van de informatie over de signalen van 2020 die op 1
februari 2021 bekend was in het registratiesysteem Verzamelpunt Zorgfraude. In het
rapport vergelijken we signalen uit 2020 met signalen die in eerdere jaren zijn ingebracht.
Voor de vergelijking met eerdere jaren gebruiken we de (‘bevroren’) informatie uit de

4

voorgaande jaarrapporten, die kan afwijken van (nieuwe) informatie die op een later
moment aan het (‘levende’) registratiesysteem is toegevoegd. De eerder gerapporteerde
cijfers uit de jaarrapportages zijn niet naderhand nog herzien.
Ter illustratie worden in het rapport specifieke casussen beschreven in aparte kaders.
Deze zijn geselecteerd omdat ze aanleiding vormden voor vervolgacties door partners.
Ook schetst het rapport een indruk van de ernst van de fraudeproblematiek die in IKZverband gedeeld wordt. Deze casussen vormen geen representatieve dwarsdoorsnede
van alle signalen. In de beschrijvingen staan activiteiten van het IKZ vermeld, zoals het
opvragen en delen van informatie, het verrijken van een signaal of het opstellen van een
informatiedossier. De samenwerkende partners binnen het IKZ delen informatie op basis
van bilaterale juridische grondslagen.

2 Het delen van signalen
Aantal signalen per partner
In 2020 zijn 489 signalen door de partners samengebracht binnen het IKZ. In figuur 1 is te
zien dat ruim de helft van deze signalen is gemeld door de NZa.
Figuur 1: Aandeel ingebrachte signalen per IKZ-partner 2 in 2020 3

9%

2%
1%

NZa
Gemeenten
ZN

15%

IGJ
56%

CIZ
ISZW
17%

Casus

Veroordeling voor onvoldoende kwaliteit van zorg
De Inspectie SZW deelde een signaal over een zorgaanbieder met het IKZ om uit te vragen
over welke informatie de partners beschikten. Het vermoeden was dat declaraties werden
ingediend zonder (voldoende) zorg te leveren. Zorg die wel werd geleverd kwam voornamelijk
van niet gekwalificeerd personeel. Het ging om begeleiding en dagbesteding, thuis of op
locatie van de aanbieder, voor cliënten met veelal psychische problematiek.
Het IKZ stelde een informatiedossier op. Uit een navraag bij de Sociale Verzekeringsbank (SVB)
bleek dat er ook budgethouders met een Wlz-indicatie zorg ontvingen van deze aanbieder.
IKZ deelde het informatiedossier met verschillende gemeenten, de IGJ, ZN en het CIZ.
De gemeenten binnen de zorgregio deden onderzoek en ontbonden de contracten met deze
aanbieder. De zorgaanbieder was het daarmee oneens en stapte naar de rechter. Na een
langlopende procedure stelde de rechtbank de gemeenten in het gelijk. De ontbinding was
daarmee een feit.
Daarna startten gemeenten een procedure om een deel van het gefactureerde bedrag terug
te vorderen. Voor de helft van de zorg die is gedeclareerd kon niet worden vastgesteld of de
zorgaanbieder die zorg heeft verleend. De zorgaanbieder werd veroordeeld door de rechtbank
en moest het onterecht verkregen zorggeld terugbetalen.
*

Op basis van een bilaterale juridische grondslag van een partner kan tevens informatie opgevraagd worden
bij de SVB.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

Uit tabel 1 is af te leiden dat het totaal aantal signalen in 2020 is afgenomen ten opzichte
van de twee voorgaande jaren, met name ten opzichte van 2019. In dat jaar zijn circa
honderd extra signalen ingediend van zorgaanbieders met opvallend hoge winsten. In
2020 zijn geen signalen ingediend op basis van opvallende winsten, dit is een belangrijke
verklaring voor de afname.
Daarnaast zijn in de eerste maanden van 2020 gemeenten en de IGJ als gevolg van de
coronapandemie belemmerd in het afleggen van fysieke controlebezoeken, waardoor
vooral ingezet is op administratief vooronderzoek. Hierdoor zijn er minder onderzoeken
afgerond en derhalve hebben deze partijen minder signalen ingebracht bij het IKZ,
ondanks dat in 2020 meer gemeenten op het IKZ zijn aangesloten: ruim veertig nieuwe
gemeenten.
2

Signalen van ZN zijn afkomstig van zorgverzekeraars en zorgkantoren en worden via ZN bij het IKZ

ingebracht. Om die reden wordt ZN als melder genoemd in de grafiek. Daarentegen kunnen gemeenten
rechtstreeks een signaal indienen bij IKZ, waardoor zij zelf als melder worden benoemd en niet de VNG.
3
De Belastingdienst en de FIOD ontbreken in deze figuur, omdat deze partners beide minder dan 1% van
de signalen hebben ingediend, wat niet weergegeven kan worden in de figuur.

5

Door uitstroom van medewerkers en tijdelijke herprioritering van taken bij de Inspectie
SZW in 2020 is het aantal gedeelde signalen binnen IKZ achtergebleven. Het CIZ heeft
in 2020 minder signalen onderzoekswaardig bevonden, waardoor minder signalen zijn
ingediend bij het IKZ. Het aantal signalen dat door de Belastingdienst en de FIOD bij het
IKZ is ingebracht is gering vanwege juridische beperkingen bij het delen van signalen.
Zorgverzekeraars en zorgkantoren hebben via ZN in 2020 juist meer signalen ingediend
van vastgestelde fraude dan in 2019.

Figuur 2: Bron van de signalen
12%

Patiënt/cliënt of naaste

2%
3%

Zorgverzekeraar/Zorgkantoor

5%

Gemeente
Anoniem

Tabel 1: Ontwikkeling in aantal signalen

Klokkenluider

2018

2019

2020

Aantal

Aantal

Aantal

Belastingdienst

6

1

2

CIZ

19

12

8

FIOD

8

0

0

Gemeenten

53

118

81

IKZ-partner

IGJ

43

55

45

Inspectie SZW

42

36

6

NZa

316

351

272

ZN

71

40

75

Totaal

558

613

489

Bron van de signalen
Signalen die bij het IKZ worden ingebracht zijn altijd afkomstig van één van de partners
van het IKZ. Meldingen van zorgfraude die partners zelf ontvangen zijn afkomstig
van diverse bronnen. Zo heeft de NZa een meldpunt voor burgers waar onder meer
vermoedens van zorgfraude gemeld kunnen worden. Ook andere partners zoals
zorgverzekeraars en gemeenten ontvangen soms dergelijke meldingen. Deze partners
kunnen over een de meldingen vervolgens een signaal indienen bij het IKZ. In 2020
was één op de vijf signalen (21%) die partners hebben ingediend bij het IKZ afkomstig
van patiënten, cliënten of naasten. Ook kan uit intern onderzoek door een partner een
fraudevermoeden blijken wat aanleiding is om een signaal in te brengen bij het IKZ. In
2019 was intern onderzoek door partners de voornaamste bron van de signalen. In veel
gevallen ging het toen om signalen op basis van opvallend hoge winsten, signalen die dit
jaar niet zijn ingediend.
*
Op basis van een bilaterale juridische grondslag van een partner kan tevens informatie opgevraagd worden
bij de SVB.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

21%

11%

16%

Zorgaanbieder
Intern/eigen onderzoek partner IKZ
Ander overheidsorgaan

14%

Onbekend / Overige

16%

Casus

Te dure declaratie voor intake mondzorg
De NZa ontving een melding van een patiënt die een behandeling had ontvangen door een
tandartsenpraktijk. De tandarts zou voor een intake een hogere rekening hebben ingediend
dan is toegestaan en een andere omschrijving van de geleverde zorg op de factuur hebben
gezet.
Het IKZ voerde een data-analyse uit naar de prestatiecodes die waren gedeclareerd. De
declaratiecodes met bijbehorende tarieven leken niet te kloppen, waardoor het vermoeden
ontstond dat voor duizenden euro’s onterecht gedeclareerd was.
De NZa nam contact op met de aanbieder. Na de interventie is de tandarts de juiste
declaratiecodes en bijbehorende tarieven gaan gebruiken voor een intake. Het signaal werd
gedeeld met ZN. Zorgverzekeraars hebben in een situatie als deze de mogelijkheid een
materiële controle uit te voeren en het onterecht gedeclareerde bedrag terug te vorderen.

6

Delen van signalen
Een signaal wordt, afhankelijk van de inhoud en aanwezigheid van een juridische
delingsgrondslag, met één of meer partners gedeeld. Een signaal over mogelijke fraude
met langdurige zorg (Wlz) en maatschappelijke ondersteuning (Wmo), kan bijvoorbeeld
gedeeld worden met:
• het CIZ vanwege de indicatiestelling voor de langdurige zorg;
• de IGJ die toezicht houdt op de kwaliteit van de langdurige zorg;
• zorgkantoren4 die aanbieders van langdurige zorg contracteren en financieren;
• gemeenten die maatschappelijke ondersteuning (Wmo) contracteren, financieren en er
toezicht op houden.
In tabel 2 is te lezen hoeveel signalen van een bepaalde partner in 2020 zijn doorgegeven
aan de overige partners5. De 489 signalen die in 2020 zijn ingebracht zijn in totaal
808 keer met een partner gedeeld. Daarbij zijn 85 signalen, die in een eerder jaar zijn
ingebracht, in 2020 met een andere partner gedeeld. Hierdoor zijn in 2020 in totaal 893
signalen gedeeld met een andere partner.
Tabel 2: Meldende en ontvangende partners
Aantal signalen doorgegeven aan:
Meldende partner
Belastingdienst
CIZ
FIOD
Gemeenten
IGJ
Inspectie SZW
NZa
ZN

Belastingdienst
0
0
30
12
3
70
0

CIZ

FIOD

Gemeenten

IGJ

ISZW

NZa

ZN

2

0
0

2
1
0

2
3
0
46

1
5
0
19
8

1
1
0
17
28
2

1
1
0
33
32
3
104

0
47
18
2
64
0

2
1
0
9
0

25
3
115
0

5
84
5

56
10

Ondanks de daling van het aantal ingebrachte signalen in 2020 is binnen het IKZ vaker
een signaal gedeeld met andere partners. Zoals hierboven benoemd zijn de signalen die
in 2020 zijn ingebracht in totaal 808 keer met een andere partner gedeeld. In 2019 is 737
keer onderling een signaal gedeeld. In 2020 is een signaal gemiddeld 1,7 keer gedeeld
met een andere partner en in 2019 1,2 keer. Het aantal keer dat een signaal gemiddeld
is gedeeld in 2020 is ten opzichte van 2019 met 37% toegenomen. In 2020 heeft een
efficiëntere signaaldeling en betere coördinatie op het proces plaatsgevonden.
In figuur 3 is te zien met hoeveel partners de signalen die in 2020 zijn ingebracht zijn
gedeeld. In totaal is 69% van de 489 ingebrachte signalen gedeeld met een of meerdere
andere partner(s), in 2019 werd 66% van de signalen onderling gedeeld. 107 signalen
zijn met één partner (anders dan de meldende partner) gedeeld. Bijna de helft van de
signalen is met meerdere partners gedeeld, met een maximum van zeven partners.
Voor 150 van de 489 signalen (31%) geldt dat deze wel zijn gemeld in het Verzamelpunt
Zorgfraude, maar niet zijn gedeeld met andere partners. Dat heeft te maken met het
prioriteren van signalen op basis van omvang en impact. Daarnaast vallen sommige
signalen binnen het toezichtkader van slechts één partner of ontbreekt voor het
betreffende signaal een juridische grondslag om het signaal met een andere partner te
delen.
Figuur 3: Aantal partners met wie signalen zijn gedeeld

107
150

gedeeld met 1 partner
gedeeld met 2 partners

20
9

Uit de tabel kan worden afgeleid dat de IGJ, als meldende partner, achttien signalen heeft
doorgegeven aan het CIZ. De Inspectie SZW heeft tien signalen ontvangen van ZN.

96
13

gedeeld met 3 partners
gedeeld met 4 partners
gedeeld met 5 partners

45
69

gedeeld met ≥ 6 partners
niet gedeeld



4 Zorgkantoren zijn zelfstandige uitvoerders van de Wlz en zijn aan de grootste zorgverzekeraars in de regio

gelieerd.



5 Omdat een signaal naar meerdere partners doorgezet kan worden, is het totaal aantal doorgegeven

signalen per partner hoger dan het totaal aantal ingebrachte signalen per partner.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

7

Casus

Gemeentelijke signalen over onrechtmatigheden door
zorgaanbieders
Een gemeente diende een signaal in bij het IKZ over een aantal onrechtmatigheden die
waren vastgesteld bij een zorgaanbieder. Zo ontving een aantal cliënten te weinig zorg,
terwijl de aanbieder wel het volledig aantal uren declareerde. Bovendien zette de aanbieder
ongekwalificeerd personeel in. Ook leverde een onderaannemer andere zorg dan was
geïndiceerd. Daarnaast beschikte de zorgaanbieder over DigiD’s en inlogcodes van een aantal
cliënten, vermoedelijk zonder een machtiging hiervoor. Twee andere gemeenten hebben ook
nader onderzoek gedaan.
Het IKZ vroeg bij de SVB het aantal budgethouders op dat zorg ontving van de aanbieder.
Cliënten uit diverse gemeenten bleken pgb-zorg vanuit verschillende financieringsbronnen
te ontvangen. Het IKZ deelde het signaal daarom ook met ZN en het CIZ. Bij het CIZ bleken
fraudemeldingen bekend te zijn. Door de signaaldeling beschikten de partners over de
relevante informatie van de andere partners, wat van belang was voor hun vervolgonderzoek
en aanpak.
Ook een andere gemeente stelde het IKZ op de hoogte van een afgerond
rechtmatigheidsonderzoek over een andere gecontracteerde zorgaanbieder voor
dagbesteding. De gemeente beschikte over signalen van onrechtmatige bestedingen
van zorggeld. Op basis van de bevindingen uit het rechtmatigheidsonderzoek besloot de
gemeente geen nieuw contract aan te gaan.
De zorgaanbieder maakte bezwaar tegen deze beslissing van de gemeente, maar uiteindelijk
won de gemeente het hoger beroep. Het IKZ onderzocht binnen welke gemeenten de
aanbieder actief was en bracht deze gemeenten op de hoogte van het rapport en de
vastgestelde fraude.
*

Op basis van een bilaterale juridische grondslag van een partner kan tevens informatie opgevraagd worden
bij de SVB.

3 Kenmerken van signalen
In dit hoofdstuk wordt beschreven op welke zorgsoorten, financieringsbronnen en
leveringsvormen de signalen betrekking hebben. De genoemde getallen in dit hoofdstuk
verwijzen niet naar het totaal aantal ingebrachte signalen, maar naar het aantal
zorgsoorten, financieringsbronnen en leveringsvormen waarover de ingebrachte signalen
gaan. Bij één signaal kan namelijk sprake zijn van meerdere kenmerken, bijvoorbeeld
huishoudelijke verzorging (Wmo, ZiN) én wijkverpleging (Zvw, pgb).
Soort zorg
Wijkverpleging is de meest voorkomende soort zorg in de signalen, net als in 2019.
Ondanks dat het totaal aantal signalen is gedaald, is een toename te zien in het aantal
signalen over wijkverpleging ten opzichte van vorig jaar (2019: 123, 2020: 154). Wat
verder opvalt, is een toename in het aantal signalen over dagbesteding in 2020, namelijk
van 29 naar 43 signalen. Door de toename van het aantal dagbesteding-signalen behoort
beschermd wonen in 2020 niet tot de top 5 meest gemelde zorgsoorten, zoals in 2019.
Het absolute aantal signalen over beschermd wonen is ten opzichte van het vorige jaar
echter vrijwel gelijk gebleven (ruim veertig signalen).
Dit jaar zijn met name minder signalen ingediend over gehandicaptenzorg,
geneeskundige geestelijke gezondheidszorg (ggz) en medisch specialistische zorg.
Daarnaast is het aandeel onbekende en overige signalen in 2020 lager. In hoofdstuk 5
schetsen we een beeld van de aard van de signalen per zorgsoort.
Top 5 zorgsoorten 2019
1. Wijkverpleging (123)
2. Begeleiding individueel (84)
3. Geneeskundige ggz (64)
4. Mondzorg (58)
5. Beschermd wonen (46)

Top 5 zorgsoorten 2020
1. Wijkverpleging (154)
2. Begeleiding individueel (92)
3. Mondzorg (53)
4. Geneeskundige ggz (51)
5. Dagbesteding (43)

In figuur 4 is het aantal signalen per zorgsoort weergegeven, gerangschikt op alfabet. De
verschillende kleuren in de figuur verwijzen naar de partner die het signaal heeft gemeld.
Te zien is bijvoorbeeld dat de IGJ en gemeenten relatief veel signalen meldden over
individuele begeleiding6. De signalen over wijkverpleging waren met name afkomstig van
de NZa.


6 Individuele begeleiding betreft activiteiten gericht op het bevorderen van zelfredzaamheid en participatie

van de cliënt (vanuit de Wmo), of activiteiten waarmee een persoon wordt ondersteund bij het uitvoeren
van algemene dagelijkse levensverrichtingen en bij het aanbrengen en behouden van structuur in en regie
over het persoonlijk leven (vanuit de Wlz).

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

8

We stelden het eerder in de introductie: dit rapport bevat alleen signalen die in IKZ-verband
zijn gedeeld. De grafiek kan niet zonder meer worden gebruikt om aan te geven waar
zich de grootste frauderisico’s voordoen. Bijvoorbeeld de gemeentelijke zorg (waaronder
individuele begeleiding, beschermd wonen, dagbesteding, huishoudelijke hulp) is in deze
cijfers ondervertegenwoordigd. Veel gemeentelijke signalen worden (nog) niet met IKZ
gedeeld, omdat niet alle gemeenten zijn aangesloten bij het IKZ.
Figuur 4: Signalen 2019 onderverdeeld naar soort zorg, per partner7

CIZ Gem IGJ ISZW NZa ZN

/2

Alternatieve zorg
Begeleiding groep
Begeleiding individueel
Beschermd wonen
Dagbesteding
Eerstelijns diagnostiek
Eerstelijnsverblijf
Extramurale behandeling
Farmacie
Geboortezorg
Gehandicaptenzorg
Geneeskundige ggz
Huisartsenzorg
Huishoudelijke hulp
Hulpmiddelen
Jeugdhulp
Medisch specialistische zorg
Mondzorg
Paramedische zorg
Persoonlijke verzorging
Revalidatiezorg
Verpleeghuiszorg
Wijkverpleging
Onbekend
Overig

Casus

Zorgaanbieder verantwoordelijk voor onvoldoende kwaliteit
onderaannemers

Over een zorgaanbieder die wijkverpleging vanuit de Zvw aanbiedt kwamen meerdere signalen
binnen. De signalen gingen over het indienen van declaraties van zorg die niet geleverd zou
zijn. De aanbieder zou vermoedelijk meer zorg declareren dan nodig is.
De IGJ bracht inspectiebezoeken om de kwaliteit van de zorg te toetsen. Daaruit bleek dat
er ernstige zorgen waren over de kwaliteit van zorg door de onderaannemers. Ondanks een
onderaannemersstructuur had de zorgaanbieder verantwoordelijk moeten blijven voor de
kwaliteit van de zorg voor de cliënten. Daarom gaf de IGJ een aanwijzing.
Zorgverzekeraars deden onderzoek naar de rechtmatigheid van de declaraties en stelden
fraude vast. Er werden diverse maatregelen genomen, zoals het terugvorderen van het
onrechtmatig verkregen zorggeld en mogelijk een strafrechtelijke aangifte.
Uiteindelijk vroeg de zorgaanbieder faillissement aan. De cliënten zijn overgedragen aan een
andere zorgaanbieder. De IGJ beëindigde daarop de aanwijzing.

CIZ
Gemeenten
IGJ
ISZW
NZa
ZN

0

20

40

60

80

100

120

140

160

7 In de figuren 4, 5, 6 en 8 in dit hoofdstuk is met kleuren aangegeven welke partner het signaal heeft

gemeld. De Belastingdienst heeft in 2020 twee signalen gemeld en de FIOD nul signalen. Omwille van de
overzichtelijkheid zijn de signalen van de Belastingdienst niet opgenomen in deze figuren.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

9

Financieringsbasis
Over de Zorgverzekeringswet (Zvw) kwamen in 2020 de meeste signalen binnen (235),
de Wmo komt op de tweede plaats (131) en de Wlz op de derde plaats (81), zie figuur 5.
De algehele daling van het aantal signalen ten opzichte van vorig jaar is vooral terug te
zien in het aantal signalen over de Wmo en de Wlz. De signalen over de Wmo en de Wlz
zijn beide gedaald met dertig procent. Dit is te verklaren door de afname van het aantal
gemeentelijke signalen (Wmo). Daarnaast was het aantal Wlz-signalen vorig jaar hoger,
doordat een deel van de additionele signalen over opvallend hoge winsten Wlz-zorg
betrof.
Over de Zorgverzekeringswet is dit jaar zes procent minder signalen ingebracht. Het
aantal signalen over de Jeugdwet en niet-/aanvullend verzekerde zorg is ongeveer gelijk
gebleven.
Vanwege de eerder genoemde ondervertegenwoordiging van het aantal gemeentelijke
signalen wordt vermoed dat het aantal Wmo- en Jeugdwet-signalen in werkelijkheid
hoger is.
Per signaal kunnen meerdere wetten van toepassing zijn. De meest voorkomende
combinatie is Wmo- én Wlz-zorg. Dit gaat om aanbieders die zich bijvoorbeeld richten op
individuele begeleiding, dagbesteding, gehandicaptenzorg en/of beschermd wonen.

tweede is het van belang in gedachten te houden dat het absolute aandeel van ZiN
binnen de totale zorg groter is dan dat van pgb-gefinancierde zorg. Tenslotte is het van
belang te kijken hoe de verhouding tussen ZiN- en pgb-signalen verschilt per partner. Er
blijken namelijk opvallende verschillen tussen partners te zijn8: de meeste signalen van
gemeenten, de IGJ, het CIZ en de Inspectie SZW gaan over zorg gefinancierd met een
pgb, terwijl de meeste signalen van de NZa over ZiN gaan (zie figuur 6). Doordat de NZa
verantwoordelijk is voor meer dan de helft van alle signalen, hebben deze signalen een
grote invloed op het relatieve aandeel van ZiN- en pgb-signalen binnen de totale groep
signalen.

Figuur 5: Signalen 2020 onderverdeeld naar wet/verzekering, per partner

In figuur 7 is te zien hoe de leveringsvorm (ZiN, pgb) zich verhoudt tot de verschillende
wetten. De meeste signalen binnen de Zorgverzekeringswet gaan over ZiN. Voor de Wmo,
Wlz en Jeugdwet geldt dat het aandeel signalen over pgb-gefinancierde zorg hoger is dan
het aandeel signalen over ZiN.

Zorgverzekeringswet
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet langdurige zorg
Niet-/aanvullend verzekerde zorg
Jeugdwet
Onbekend

CIZ
Gemeenten

Figuur 6: Signalen 2020 onderverdeeld naar leveringsvorm, per partner
ZiN
Pgb
ZiN/pgb
Onbekend

CIZ
Gemeenten
IGJ
ISZW

0

50

100

150

200

NZa
ZN

IGJ
ISZW

Figuur 7: Aandeel signalen pgb en ZiN, per wet/verzekering

NZa
ZN

0

50

100

150

200

250

Figuur 6 geeft weer hoeveel signalen over zorg in natura (ZiN) gaan of over zorg
gefinancierd met een persoonsgebonden budget (pgb). De meeste signalen (186,
38%) hebben betrekking op ZiN. Bijna een kwart (24%) van de signalen gaat over zorg
gefinancierd uit een pgb. Voor bijna een derde (30%) geldt dat niet bekend is of het om
ZiN dan wel pgb-zorg gaat.
Uit het gegeven dat de meeste signalen over ZiN gaan, valt niet te concluderen dat het
frauderisico bij ZiN groter is dan bij pgb-gefinancierde zorg. Ten eerste is er een grote
groep signalen waarbij we niet weten of het ZiN of pgb-gefinancierde zorg betreft. Ten

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

Zorgverzekeringswet
Wet maatschappelijke ondersteuning
Wet langdurige zorg
Jeugdwet
Niet-/aanvullend verzekerde zorg

Pgb
ZiN
ZiN/Pgb
Onbekend

0%

20%

40%

60%

80%

100%

8 Deze verschillen zijn te verklaren, doordat partners verschillende toezichtstaken hebben bij de diverse

leveringsvormen. Zo heeft de Inspectie SZW enkel een toezichtstaak bij pgb-gefinancierde zorg. Dat de
meeste signalen van de NZa over ZiN gaan is te verklaren, doordat de NZa geen toezichtstaak heeft bij
pgb-gefinancierde zorg vanuit de Wmo, de Wlz en de Jeugdwet. Dit zijn de wetten waar het aandeel pgbsignalen het hoogst is (zie figuur 7). Binnen de Zorgverzekeringswet is het aandeel pgb-signalen beduidend
lager.

10

Aard van de fraude
In figuur 8 is weergegeven wat de aard is van de fraude waar de signalen over gaan. De
meest voorkomende aard is het declareren van meer of andere zorg dan geleverd, dan
wel het aanvragen van meer zorg dan nodig. Per signaal kunnen meerdere vormen van
fraude worden geregistreerd. De meest voorkomende combinatie is het declareren van
meer of andere zorg dan geleverd én het leveren van minder (goede) zorg dan nodig
(zorgverwaarlozing). Dit is het geval bij zestien procent van de signalen die gaan over het
declareren van meer of andere zorg dan geleverd, dan wel over het aanvragen van meer
zorg dan nodig.
Figuur 8: Signalen 2020 onderverdeeld naar aard, per partner

CIZ Gem IGJ ISZW NZa ZN

/2,9

Meer/andere zorg declareren dan
geleverd/aanvragen dan nodig
Zorg declareren zonder dat
er zorg geleverd is
Minder (goede) zorg
leveren dan nodig is
Aanleveren van overige
vervalste informatie
Administratie
niet op orde
Meer zorg leveren
(en declareren) dan nodig is

Casus

Zorgaanbieder voldeed niet aan eisen rechtmatige en
kwalitatieve zorg

Bij de NZa kwam een signaal binnen over een zorgaanbieder waarbij verschillende vormen
van zorgfraude werd vermoed. Volgens het ingediende signaal voerde de aanbieder fictieve
patiënten op waarvoor niet-geleverde zorg werd gedeclareerd. Daarnaast leverde de aanbieder
vermoedelijk niet voldoende zorg aan bestaande ggz-patiënten. Andere vermoedens waren dat
het personeel niet voldoende bevoegd was om zorg te verlenen, werknemers niet voldoende
uren uitbetaald kregen en cliënten met een Wmo-indicatie werden ingezet als werknemer. Het
signaal is gedeeld met de Belastingdienst, Inspectie SZW en VNG.
De IGJ concludeerde eerder tijdens verschillende inspectiebezoeken dat de kwaliteit van zorg
onvoldoende was. Vervolgens legde de IGJ een aanwijzing op, waarbij binnen een bepaalde
termijn moest zijn voldaan aan de eisen voor het verlenen van goede zorg. De zorgaanbieder
voldeed hier vervolgens niet aan, waarna de IGJ een last onder dwangsom oplegde.

Casus

Vermoedelijk onterechte indicatie-aanvragen onder
wisselende zorgaanbieders

Enscenering/
in scene zetten
Onverzekerde zorg declareren
als verzekerde zorg
Zorg declareren die al bekostigd
wordt uit een andere declaratie

CIZ

Anders

NZa

Gemeenten
IGJ
ISZW
ZN

Onbekend
0

20

40

60

80

100 120 140 160 180 200

Bij een gemeente scoort een zorgaanbieder hoog op frauderisico’s op basis van het pgbfraudebarrièremodel•. Daarnaast kwamen er meerdere meldingen van het Regionale
Informatie en Expertise Centrum (RIEC), de politie, de Sociale Recherche, de SVB en interne
afdelingen binnen bij de gemeente. De gemeente deelde de meldingen als signaal met het IKZ.
Het vermoeden was dat de aanbieder in samenwerking met andere zorgaanbieders
fraudeerde. Door een verpleegkundige zouden onterechte indicaties opgemaakt zijn.
Vervolgens was de geïndiceerde zorg vermoedelijk niet of slechts deels geleverd aan
de cliënten en wel volledig gedeclareerd. Volgens de melding wisselden cliënten van
zorgverzekeraar als indicaties werden afgewezen of vroeg een andere aanbieder in de
samenwerking de indicatie aan. Het zou gegaan zijn om bestuurders, zorgverleners en cliënten
die bekenden van elkaar waren en soms onderling (informele) zorg verleenden. De zorg werd
vanuit de Wmo, Wlz en de Zvw gefinancierd via een pgb. De zorg zou vervolgens onterecht
voor het formele tarief worden gedeclareerd.
In de declaratie-data waren afwijkende declaratiepatronen te zien. Doordat de cliënten
over diverse gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren verspreid waren, was het
onderzoeken van de casus intensief. Het IKZ heeft informatie uitgevraagd bij de verschillende
zorgverzekeraars en gemeenten en deelde de informatie met alle betrokken partijen. Dit waren
de NZa, SVB, ZN, CIZ, IGJ en de gemeenten.
•
*

www.naleving.net/themas/zorg/kennisbank/aan-de-slag-met-het-pgb-fraudebarrieremodel
Op basis van een bilaterale juridische grondslag van een partner kan tevens informatie opgevraagd worden
bij de SVB.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

11

Figuur 9: Aantal nieuwe en bekende aanbieders in 202010

300 -

278

200 -

100 -

77
31

18

14

-

Nieuwe en bekende zorgaanbieders
Over het merendeel van de 418 zorgaanbieders kwam in 2020 voor het eerst een
signaal binnen: 302 zorgaanbieders (72%) waren niet bekend bij het IKZ. Over 116 (28%)
aanbieders waren in eerdere jaren9 al signalen binnengekomen. Dit is vergelijkbaar met
2019, in dit jaar waren over 23% van de aanbieders in voorgaande jaren signalen gemeld.

Figuur 10: Aantal signalen per zorgaanbieder vanaf 2015

-

Zoals vermeld zijn er in 2020 in totaal 489 signalen bij het IKZ ingebracht. Over één
zorgaanbieder kunnen meerdere, afzonderlijke signalen binnenkomen. De 489 signalen
gingen in totaal over 418 zorgaanbieders. Dit zijn er minder dan in 2019: toen kwamen er
over 526 zorgaanbieders signalen binnen.

Meerdere signalen per zorgaanbieder
In figuur 10 zijn zorgaanbieders verdeeld over het aantal signalen dat per zorgaanbieder
is geregistreerd in de periode 2015 t/m 2020.

Aantal zorgaanbieders

4 Nieuwe en bekende zorgaanbieders

1

302

Nieuwe aanbieders in 2020
Bekende aanbieders in 2020

Bij acht bekende aanbieders betreft het geen signaal van een nieuw fraudevermoeden,
maar een signaal dat is gedeeld vanwege nieuwe inzichten; het gaat dan om inmiddels
vastgestelde fraude op basis van eigen onderzoek door de partner.
Bij vergelijking van bekende en nieuwe aanbieders valt op dat, net als in 2019, signalen
over bekende aanbieders vaker over Wlz-gefinancierde zorg gaan. Signalen over nieuwe
aanbieders gaan vaker over Wmo-zorg. Tegelijkertijd lijkt het opnieuw voor te komen
dat bekende aanbieders zich (ook) op de Wmo-zorg toeleggen, terwijl ze zich eerder op
andere zorg richtten.
Bij de 116 bekende aanbieders gaan de oude en nieuwe signalen veelal over zorg vanuit
dezelfde wet. Voor dertig aanbieders (26%) geldt echter dat het nieuwe signaal op een
andere wet betrekking heeft, wat een verdubbeling is ten opzichte van vorig jaar. Een
verschuiving van Wlz naar Wmo of Zvw komt hierbij het meest voor.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

2

-

-

116

-

03
Aantal signalen

4

>5

Van 278 aanbieders (67%) is één signaal bekend bij het IKZ. Van de overige aanbieders
zijn meerdere signalen bekend: zo is in de figuur te zien dat over 77 aanbieders twee
signalen zijn geregistreerd, en over 31 aanbieders drie signalen. Het maximum aantal
signalen dat over een zorgaanbieder is binnengekomen is acht. Zorgaanbieders waarvan
meerdere signalen bekend zijn betreffen dezelfde zorgorganisatie. Als een zorgorganisatie
stopt met het aanbieden van zorg en de eigenaar met een nieuwe zorgorganisatie verder
gaat, wordt dit gezien als een nieuwe aanbieder en worden signalen betreffende deze
nieuwe zorgaanbieder als nieuwe signalen gezien.
De aanbieders over wie vijf of meer signalen bekend zijn bieden voornamelijk
wijkverpleging en/of individuele begeleiding. Deze aanbieders leveren relatief vaak zorg
vanuit meerdere wetten, veelal vanuit de Wlz én Zvw of vanuit de Wlz, Zvw én Wmo.

9 Vanaf de oprichting van het IKZ in 2015, tot en met 2019
10 In 2019 is gekeken naar zorgaanbieders die bekend zijn vanaf 2013. Voor het rapport over 2020 is

gekeken naar zorgaanbieders die vanaf 2015 bekend zijn bij het IKZ, omdat vòòr 2015 het IKZ nog het
Expertisecentrum Zorgfraude Bestrijding (EZB) was. Het relatieve aantal bekende aanbieders kan daardoor
lager uitvallen in 2020.

12

Casus

Frauduleuze activiteiten vermoedelijk voortgezet onder de
vlag van nieuwe zorgorganisaties
Een klokkenluider deed bij de NZa een melding over een zorginstelling die gefraudeerd zou
hebben met zorggeld. De NZa zag in het meldingssysteem dat er meerdere signalen over deze
zorgaanbieder bekend waren waarnaar IKZ-partners onderzoek deden en deelde het signaal
met het IKZ.
Uit verdere verrijking van het signaal en een gemaakte netwerktekening bleek een link met
diverse andere zorgorganisaties waarover ook fraudesignalen bekend waren. Uit de signalen
rees onder andere een vermoeden dat valse indicaties werden opgesteld, dat cliënten werden
geworven en heen en weer geschoven werden tussen de diverse zorgorganisaties en dat er
valse declaraties van wijkverpleging werden ingediend bij de zorgverzekeraars.
Tegen een aantal van deze zorgorganisaties zijn in het verleden bestuursrechtelijke acties
ondernomen door de IKZ-partners. De betreffende zorgverlener en bestuurder hebben hun
activiteiten vervolgens voortgezet onder de vlag van nieuwe zorgorganisaties. Door deze
wisselingen is het lastig om de fraude te stoppen. Het IKZ stelde een informatiedossier op en
heeft dit gedeeld met de partners die een rol kunnen spelen bij de aanpak van de zorgverlener.

5 Fenomenen en veelvoorkomende fraudevormen
Zoals in hoofdstuk 2 gemeld, gaan de meeste signalen in 2020 over vermoedens van
fraude bij wijkverpleging, begeleiding individueel, mondzorg, geneeskundige ggz en
dagbesteding. De meeste signalen hebben betrekking op de Zorgverzekeringswet, er is dit
jaar een relatief lager aandeel van Wmo- en Wlz-signalen.
In dit hoofdstuk noemen we de belangrijkste fraudevormen die we in 2020
herhaaldelijk en veelvuldig tegen zijn gekomen. Daarnaast beschrijven we enkele
opvallende fenomenen die we in 2020 hebben gezien. Dit zijn nieuwe kenmerken in de
fraudesignalen die we dit jaar voor het eerst zien of fraudevormen die we eerder hebben
gezien maar waarvan de ernst van de problematiek groot is. De informatie is gebaseerd
op indrukken vanuit de casuïstiek11 en wordt daarom niet met cijfers onderbouwd.
Veelvoorkomende fraudevormen
In het algemeen zijn de fraudevormen veelvuldig te zien binnen de signalen:
• Uit de signalen over wijkverpleging (Zvw) blijken de volgende vermoedens: het
opstellen van valse indicaties door wijkverpleegkundigen, het declareren van meer
zorg dan geleverd, het opvoeren van fictieve patiënten, het leveren van onvoldoende
kwaliteit van zorg en vervalsing van diploma’s en handtekeningen.
• De signalen over individuele begeleiding en dagbesteding (Wmo, Wlz) gaan over het
leveren van onvoldoende kwaliteit van zorg, het omkopen van cliënten om mee te
werken aan het verkrijgen van een hogere indicatie dan noodzakelijk en misbruik van
cliënt-Digid’s om extra uren te declareren.
•M
 ondzorg-signalen (Zvw, aanvullende verzekering) gaan voornamelijk over het in
rekening brengen van behandelingen die niet zijn uitgevoerd en het declareren van een
andere behandeling dan is geleverd.
• In signalen over geneeskundige ggz (Zvw) spelen vermoedens van het declareren van
onverzekerde zorg als verzekerde zorg, het declareren van behandelingen/uren die niet
zijn geleverd en het declareren van hogere tarieven dan de maximale tarieven.
•B
 ij signalen over beschermd en begeleid wonen (Wmo, Wlz) gaat het met name om
verhuur van woningen aan cliënten, waarbij een deel van het pgb wordt gebruikt
voor de huur in plaats van zorglevering. Dit gaat ten koste van de zorg voor kwetsbare
cliënten, die vanwege de koppeling van wonen en zorg in een afhankelijkheidspositie
verkeren.
• S ignalen over huisartsenzorg, fysiotherapie en medisch specialistische zorg
(Zvw, aanvullende verzekering) hebben veelal te maken met het leveren en/of
declareren van langere, extra en duurdere behandelingen dan noodzakelijk.
11 Signalen die zijn besproken tijdens IWO’s, casustafels en/of waarvan een informatiedossier is gemaakt.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

13

Opvallende fenomenen
In de signalen die in 2020 met het IKZ zijn gedeeld, vallen de volgende fenomenen op:
• Sommige zorgaanbieders dragen medewerkers vermoedelijk op om patiëntendossiers
niet af te sluiten, zodat ze extra tijd kunnen schrijven. Dit leidt tot een duurder product
op het gebied van medisch specialistische zorg, geneeskundige ggz en fysiotherapie.
• Er zijn verschillende signalen over zorgaanbieders die failliet gaan nadat ze in onderzoek
zijn geweest door één van de IKZ-partners vanwege (vermoedens van) fraude, waarna de
bestuurders opduiken in een nieuwe zorgorganisatie12. Uit de signalen komt naar voren
dat over het algemeen dezelfde modus operandi plaatsvindt en dat de cliënten aan wie
voorheen zorg werd geleverd wederom worden geronseld door de nieuwe instelling.
• Bij mondzorg en huisartsenzorg worden vermoedelijk fictieve kosten van coronavoorzorgsmaatregelen, zoals beschermingsmiddelen en triage, opgevoerd en in rekening
gebracht op de zorgfactuur.
• Sommige aanbieders leveren in plaats van zorg diensten om de financiën van cliënten te
beheren, terwijl de cliënten zorg behoeven.
• Er zijn signalen dat zorgaanbieders medewerkers uit het buitenland inzetten voor het
verlenen van zorg en voor een bepaalde tijd laten inwonen bij cliënten. De medewerkers
zijn de Nederlandse taal niet machtig en moeten handelingen uitvoeren waarvoor ze niet
bevoegd zijn.
• Er zijn signalen van onrechtmatige declaraties door zorgaanbieders met een niettransparante bedrijfsconstructie, zoals een franchiseconstructie, waardoor onvoldoende
zicht is op de bedrijfsvoering en financiële stromen. Het toezicht door IKZ-partners op dit
type zorgaanbieders is moeilijk13.
• In enkele signalen komen naast vermoedens van zorgfraude, vermoedens van
ondermijnende criminaliteit voor, zoals gedwongen prostitutie, hennepteelt en
mensensmokkel14. Dit blijkt uit onderzoek door de politie en/of het RIEC15.
• Er zijn signalen van fraude door zorgaanbieders die zorg aanbieden aan cliënten met
een extra kwetsbaarheid door bijkomende problematiek. Uit de signalen blijkt dat deze
doelgroep te maken krijgt met zorgvormen met een wooncomponent huurbescherming,
waardoor cliënten voor hun woning afhankelijk worden van de zorgaanbieder.
• Er worden signalen gedeeld over zorgaanbieders die zich intimiderend en bedreigend
opstellen jegens cliënten en medewerkers.
• Er zijn vermoedens dat cliënten worden geworven voor het afnemen van zorg,
bijvoorbeeld cliënten uit het buitenland.
• We hebben een aantal signalen over vermoedens van uitkeringsfraude, bijvoorbeeld
dat cliënten tijdens dagbesteding werkzaamheden verrichten via een betaald werktraject
vanuit het UWV.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

Casus

Onvoldoende uren en kwaliteit van zorg voor kwetsbare
cliënten
Een gemeente vermoedde dat een zorginstelling valse declaraties instuurde om zorg te
declareren die niet was geleverd. De zorgaanbieder richtte zich op extra kwetsbare cliënten.
Er waren twijfels over de kwaliteit van de geleverde zorg en of het personeel over de
benodigde kwalificaties beschikte om deze cliënten te begeleiden.
De gemeente deed melding bij het IKZ en het IKZ verrijkte het signaal met informatie van de
SVB en de NZa. Het bleek te gaan om cliënten die recht hadden op zorg op basis van de Wmo
(pgb, mogelijk ZiN) en Zvw (pgb). Er waren meerdere signalen met fraudevermoedens terug te
vinden over deze zorgaanbieder.
Het verrijkte signaal is gedeeld met de betreffende gemeente en ZN. Deze IKZ-partners konden
gerichter, beter onderbouwd en in afstemming met elkaar vervolgstappen bepalen.
De casus was ook in beeld bij een RIEC, omdat de zorgaanbieder gelieerd is aan ondermijnende
criminaliteit.
*

Op basis van een bilaterale juridische grondslag van een partner kan tevens informatie opgevraagd worden
bij de SVB.

12 Dit knelpunt is ook benoemd in de Signaleringsbrief zorgfraude 2020 van de partners aan de minister

van Medische Zorg en Sport, onder de noemer ‘Organisatieconstructies van zorgbedrijven belemmeren
controles’.
13 Dit knelpunt is ook benoemd in de Signaleringsbrief zorgfraude 2020 van de partners aan de minister
van Medische Zorg en Sport, onder de noemer ‘Organisatieconstructies van zorgbedrijven belemmeren
controles’.
14 Tevens heeft het IKZ in samenwerking met het RIEC ON een onderzoek uitgevoerd naar de verwevenheid
van zorg en criminaliteit, waaruit is gebleken dat in de periode 2017 t/m 2019 bij 22 zorgaanbieders
verwevenheid met ondermijnende criminaliteit is geconstateerd in de regio Twente (Verwevenheid zorg &
criminaliteit. IKZ, december 2020).
15 Het RIEC is een samenwerkingsverband dat haar partners ondersteunt bij de bestuurlijke- en integrale
aanpak van georganiseerde en ondermijnende criminaliteit door informatie, inzet en expertise van de
verschillende overheidsinstanties te verbinden.

14

6 Samenvatting
• In 2020 zijn in totaal 489 signalen door de IKZ-partners samengebracht. Dit is een daling
van 20% ten opzichte van 2019. Dit is te verklaren doordat in 2019 circa honderd extra
signalen zijn ingediend over zorgaanbieders met opvallend hoge winsten. Een andere
belangrijke verklaring voor de daling is dat in de eerste maanden van 2020 een aantal
partners als gevolg van de coronapandemie belemmerd werden in het afleggen van
fysieke controlebezoeken, waardoor vooral ingezet is op administratief vooronderzoek.
Hierdoor zijn er minder onderzoeken afgerond en derhalve hebben deze partijen
minder signalen ingebracht bij het IKZ. Ondanks de daling van het aantal ingebrachte
signalen in 2020 is binnen het IKZ vaker een signaal gedeeld met andere partners ten
opzichte van 2019.

• In de signalen die in 2020 met het IKZ zijn gedeeld, zijn opvallende fenomenen te
zien. Die zijn door de partners gemeld aan de minister van Medische Zorg en Sport via
de Signaleringsbrief zorgfraude 2020. Kort samengevat zijn er verschillende signalen
over zorgaanbieders die failliet gaan en opduiken met een nieuwe zorgorganisatie
en vervolgens dezelfde modus operandi gebruiken. Ook maken zorgaanbieders over
wie we signalen binnenkrijgen gebruik van niet-transparante bedrijfsconstructies,
wat toezicht op dit type zorgaanbieders bemoeilijkt. Tot slot zijn er in 2020 opnieuw
signalen over betrokkenheid van zorgaanbieders bij ondermijnende criminaliteit.

• De 489 signalen gaan over 418 zorgaanbieders. Net als in 2019 kwam in 2020 over
driekwart van hen voor het eerst een signaal binnen. Bij ruim een kwart van de
aanbieders waarover al een eerder signaal is ingebracht heeft het nieuwe signaal
betrekking op een andere wet. Een verschuiving van de Wlz naar de Wmo of de Zvw
komt hierbij het meest voor.
• De meeste signalen in 2020 gingen over de Zorgverzekeringswet (235), de Wmo komt
op de tweede plaats (131). Er zijn minder Wmo- en Wlz-signalen ingebracht (30% daling
ten opzichte van 2019). Signalen van fraude in de Zorgverzekeringswet hebben meestal
betrekking op zorg in natura, bij signalen over de Wmo, Wlz of de Jeugdwet is er veelal
sprake van pgb-gefinancierde zorg.
• Net als in 2019 is wijkverpleging de meest voorkomende zorgsoort waarover de
IKZ-partners signalen delen. Ondanks de daling van het totaal aantal signalen, is er
een toename van signalen over wijkverpleging. De meeste andere signalen gaan over
individuele begeleiding, mondzorg en geneeskundige ggz. In vergelijking met 2019 is er
een sterke toename van signalen over dagbesteding. Er zijn minder signalen ingediend
over gehandicaptenzorg, geneeskundige ggz en medisch specialistische zorg.
• De meest voorkomende fraudevorm is het declareren van meer of andere zorg dan
geleverd. Dit komt vooral voor de bij de signalen over wijkverpleging. Bij individuele
begeleiding en dagbesteding gaat het ook vaak over onvoldoende kwaliteit van zorg,
bijvoorbeeld door de inzet van ongekwalificeerde zorgverleners.

Rapport Signalen fraude in de zorg 2020 

Casus

Gevangenisstraf voor bestuurder vanwege grootschalige
fraude met (zorg)geld

Er kwamen meerdere signalen binnen van onrechtmatig gebruik van zorggeld door een
zorgaanbieder. De zorgaanbieder bood zorg en woonruimte aan jongeren met een licht
verstandelijke beperking.
Het IKZ maakte een informatiedossier over de vermoedens van zorgfraude en deelde dit met
de betrokken partners. Het IKZ hield verdere regie in de casus en de VNG, IGJ en IKZ werkten
nauw samen. Er was een casustafel met alle betrokken partners, waarbij gecoördineerde
informatie-uitwisseling plaatsvond en partners afspraken maakten over aanpak en
vervolgstappen.
Na een toezichttraject oordeelde de IGJ dat de kwaliteit van zorg niet voldoende was en de
aanbieder moest stoppen met het leveren van zorg. De IGJ legde de organisatie een last onder
dwangsom op. Kort hierna ging de zorgorganisatie failliet.
De FIOD voerde vervolgonderzoek uit. Uit het onderzoek kwam naar voren dat de bestuurder
in het zicht van het faillissement hoge bedragen zorggeld had overgemaakt naar een ander
bedrijf van zichzelf en geld opnam voor privé-uitgaven.
De rechtbank veroordeelde de bestuurder uiteindelijk vanwege grootschalige fraude
en onttrekking van hoge bedragen aan (zorg)gelden in het zicht van een faillissement.
De bestuurder kreeg een gevangenisstraf en mag daarnaast de komende jaren geen
bestuursfunctie meer bekleden.

15

Meer informatie
Wil je meer informatie over een bepaald
onderwerp of heb je interesse in een
printexemplaar van het onderzoeksrapport.
Dan zijn we bereikbaar op (030) 296 89 71
of via secretariaat@ikz.nl
informatie knooppunt zorgfraude

Bezoekadres
Informatie Knooppunt Zorgfraude
Newtonlaan 1
3584 BX Utrecht

zorg met zorg beschermd