Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 684

Naar een veiliger samenleving

Nr. 427

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2014
Woensdag 10 december heb ik uit handen van de heer Wallage, als
voorzitter van de Raad voor het openbaar bestuur een bijdrage voor een
strategische agenda voor lokale veiligheid mogen ontvangen1. Ik ben de
Raad zeer erkentelijk voor deze bijdrage. Er staan zeer behartenswaardige
punten in het advies.
In het najaar van 2013 heb ik de Raad verzocht om aan te geven op welke
punten de positie van het lokale bestuur toekomst vast kan worden
versterkt.
Achtergrond van mijn verzoek is dat wij kunnen constateren dat het lokale
veiligheidsbeleid in de afgelopen jaren een enorme vlucht heeft genomen.
Bijna alle gemeenten werken inmiddels met een integraal veiligheidsplan.
Veel bevoegdheden zijn aan het lokaal bestuur, in het bijzonder aan de
burgemeester toegekend. Ik denk daarbij aan de wet Bibob, de
voetbalwet, cameratoezicht, etc. Daarnaast zijn er Veiligheidshuizen in het
leven geroepen, RIEC’s georganiseerd en is ter ondersteuning van de
gemeenten het Centrum voor Criminaliteits-preventie en Veiligheid
opgericht. Daarbij is de relatie Rijk – gemeenten op veiligheidsgebied
intensiever geworden.
Tegen deze achtergrond heb ik de Raad gevraagd of kan worden
aangeven op welke punten naar de toekomst toe de positie van het lokale
bestuur kan worden versterkt. Waarbij de veranderingen die in de
samenleving plaatsvinden zoals de vergrote dynamiek, onder andere door
de komst van de sociale media, en de veranderende verhoudingen
overheid burger worden meegewogen. Expliciet heb ik daarbij aangegeven dat het ook van belang is dat in het advies aandacht wordt
geschonken aan de voorwaarden scheppende rol van de rijksoverheid, de
verhoudingen tussen landelijk beleid en lokale regie en de wijze waarop
de rijksoverheid de relatie met de lokale overheid kan invullen om de
werking van het stelsel te verbeteren.
1

kst-28684-427
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 684, nr. 427

1

De Raad heeft zijn advies uitgebracht in de vorm van een strategische
agenda.
De strategische agenda bevat een zevental punten.
De Raad benadrukt dat de strategische agendapunten die hij voorstelt in
dialoog met het veld uitgewerkt dienen te worden en ziet de dialoog met
het lokale bestuur als voorwaarde om tot een succesvol veiligheidsbeleid
te komen. Zonder uitputtend te willen zijn denkt de Raad dat de onderstaande zeven agendapunten essentieel zijn voor een goed lokaal
veiligheidsbeleid. Ik loop deze punten langs waarbij ik tevens een eerste
reactie op deze punten geef.
1. Veiligheid op de schaal van de burger: van aanbod naar vraag
2. Publiek debat over veiligheid, overheid en markt
3. Integraliteit van (veiligheids)beleid en komende decentralisaties
4. Betere informatiedeling
5. Integraliteit bij het Rijk
6. Ruimte voor lokaal maatwerk met politie en justitie
7. Van beneden naar boven
Ad 1. Met veiligheid op de schaal van de burger van aanbod naar vraag,
doelt de Raad erop dat veiligheidsbeleid nog te veel aanbodgericht is en
er eigenlijk een kanteling naar vraaggerichte veiligheidszorg nodig is.
Daarvoor moeten meer verbanden worden gelegd met burgers en de
prioriteiten die zij stellen in hun directe leefomgeving. De Raad stelt
daarom voor dat vraaggerichte veiligheidszorg een vast onderdeel wordt
van de veiligheidsplannen van de gemeenten.
Ik deel met de Raad dat burgerbetrokkenheid en participatie van burgers
bij veiligheid van groot belang is. In het Regeerakkoord is om die reden
dan ook aangegeven dat burgers meer betrokken worden bij het veiligheidsbeleid in wijken. Uit het onlangs aan uw Kamer toegestuurde en in
mijn opdracht gemaakte rapport «Burgers in Veiligheid» blijkt dat er lokaal
reeds veelvuldig en op velerlei manieren invulling wordt gegeven aan
burgerparticipatie bij veiligheid.
Dat vraaggerichte veiligheidszorg c.q. het het vergroten van burgerbetrokkenheid van burgers bij veiligheid een vast onderwerp wordt van integrale
veiligheidsplannen, zoals de Raad adviseert, lijkt mij inderdaad
verstandig. Tegelijkertijd constateer ik wel dat dat het «Kernbeleid
veiligheid» van de VNG die veel gemeenten als handreiking gebruiken bij
het opstellen van hun lokale veiligheidsplan dit ook al propageert en dat
veel gemeenten in de praktijk al allerlei vormen van burgerbetrokkenheid
bij burger inzetten.
Ad 2. Publiekdebat over veiligheid overheid en markt.
De vraag naar veiligheid neemt toe en de overheid kan niet aan alle vraag
voldoen. De overheid heeft veiligheid als kerntaak, maar als de overheid
niet aan alle vraag kan voldoen neemt de legitimiteit van private oplossingen toe, aldus de Raad. Private oplossingen zijn echter minder
onderworpen aan democratische controle. De ROB stelt voor hier een
debat over te starten zodat duidelijk wordt waar de grenzen voor een
private oplossing liggen.
Ik roep bij uw Kamer mijn brief van 1 juli 2013 in herinnering waarin ik de
kaders voor toezicht en handhaving in de openbare ruimte en de
verschillende actoren binnen dit stelsel uiteen heb gezet. De motie van
mevrouw Berndsen tijdens de begrotingsbehandeling voor nader
onderzoek naar de verhoudingen tussen deze actoren heb ik ontraden,
omdat ik meen dat ik in deze brief deze verhoudingen helder geschetst
heb en een onderzoek volgens mij geen meerwaarde heeft, en is
vervolgens door uw Kamer niet aangenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 684, nr. 427

2

Dit neemt echter niet weg dat ik bereid ben om in overleg met gemeenten,
maar ook met het bedrijfsleven, na te gaan of er verbeteringen mogelijk
zijn.
Ad 3. Integraliteit van veiligheidsbeleid en komende decentralisaties.
Decentralisaties zijn een kans om integraler te werken en scheppen
kansen om de samenhang in het lokale veiligheidsbeleid te versterken.
De ROB stelt dat dit een aanpak op verschillende onderdelen vergt. Het
kabinet zou steviger moeten investeren in de toerusting van gemeenteraden om hun werk naar een hoger niveau te tillen. Het Ministerie van
Veiligheid en Justitie kan daaraan bijdragen door actief goede praktijkvoorbeelden te promoten.
Ik weet dat mijn ambtgenoot van Binnenlandse Zaken het nodige werk
verzet om de leden van gemeenteraden beter toe te rusten. Van mijn kant
draag ik daaraan bij. Met de decentralisaties van de jeugdhulp zijn al
stappen gezet om de verbinding te leggen met het veiligheidsdomein.
Samen met de Staatsecretaris wil ik in overleg met de gemeenten dit
verder uitbouwen en, zoals de Raad terecht voorstelt, met goede
praktijkvoorbeelden ondersteunen.
Ad 4. Betere informatiedeling. Bij integraliteit van beleid hoort betere
informatiedeling. Om complexe veiligheidsvraagstukken adequaat aan te
pakken is een goede en snelle informatiedeling tussen de betrokken
partners een noodzakelijke voorwaarde. De ondoorzichtigheid van het
geheel van wetten, beleidsregels en beroepscodes belemmert de
samenwerking. De onderlinge discussies over het toepassen van wet en
regelgeving kosten veel tijd en energie en leiden af van de problemen die
opgelost moeten worden.
De Raad pleit ervoor dat de Minister van Veiligheid en Justitie het initiatief
neemt om binnen de rechtstatelijke kaders de belemmeringen weg te
halen.
De Raad snijdt hier een belangrijk, maar ook gevoelig punt aan. Ik wil hier
goed naar kijken, omdat de persoonlijke levenssfeer van de burger niet
mag worden aangetast. Anderzijds heb ik ook begrip voor het signaal dat
de Raad hier afgeeft en moet de informatiepositie van de gemeenten, daar
zij immers belangrijke partners op veiligheidsgebied zijn, ook worden
veilig gesteld.
Onlangs – met de Voortgangsrapportage politie van 6 november
(Kamerstuk 29 628, nr. 474) – heb ik uw Kamer geïnformeerd over de
bevindingen van de Commissie Bandell over de informatiepositie van de
burgemeester. Verder wijs ik op de verkenning naar een kaderwet voor
gegevensuitwisseling die ik binnenkort met een kabinetsstandpunt naar
uw Kamer zal zenden. In dat standpunt zal het kabinet onder meer ingaan
op de vraag of zo’n kaderwet, die generieke knelpunten bij de gegevensuitwisseling in samenwerkingsverbanden weg kan nemen, zich dient uit te
strekken over het brede terrein van de veiligheid.
Ad 5. Integraliteit bij het Rijk. Om integraal werken op lokaal niveau
mogelijk te maken moet ook het Rijk problemen integraal aanpakken. De
Raad noemt daarbij als voorbeeld dat het voorkomen van woninginbraken
niet alleen op de agenda van Veiligheid en Justitie hoort te staan, maar
ook op die van de Minister van Wonen en Rijksdienst.
De Raad stelt daarom voor dat de Minister van Veiligheid en Justitie
bevordert dat andere Ministers hun bijdrage leveren aan een integraal
lokaal veiligheidsbeleid.
Ik neem dit advies van de Raad ter harte. Op dit punt gebeurt al heel veel
en wordt er rijksbreed gewerkt. Ik denk bijvoorbeeld aan de aanpak van
het jihadisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 684, nr. 427

3

Ad 6. Ruimte voor lokaal maatwerk met politie en justitie. De Raad ziet
hier een spanning tussen de beheersbevoegdheid van de Minister en de
gezagsbevoegdheid van de burgemeester en spreekt zijn zorg uit voor een
bestuurlijke vacuüm en is bezorgd voor de aandacht voor lokale
veiligheid. De Raad pleit daarom voor beleidsruimte voor de lokale
overheid. De Raad geeft vervolgens aan waar die ruimte uit zou moeten
bestaan: eigen afwijkend beleid, kunnen beschikken over geld en
capaciteit, ruimte ook voor de burgemeester om zelf rekenschap af te
leggen voor incidenten of misstanden bij de politie onder zijn gezag en
inspraak van het gemeentebestuur in het begrotingsproces van de politie.
Dit stelt volgens de Raad de gemeenten in staat om hun verantwoordelijkheid voor lokale veiligheid waar te maken.
Dit punt van het advies spreekt mij minder aan.
Ik kan mij niet vinden in het advies om burgemeesters te laten beschikken
over eigen budget ten behoeve van de politie. Dit druist in tegen de
uitgangspunten van het nieuwe politiebestel. Wel kan ik mij vinden in het
advies ten aanzien van de ruimte voor burgemeesters om te beschikken
over capaciteit. De mogelijkheid tot lokaal maatwerk is immers één van de
pijlers van de nieuwe Politiewet 2012. De gezagspositie van de burgemeester (en ook van de officier van justitie) is onveranderd gebleven. De
burgemeester legt verantwoording af over het door hem uitgevoerde
gezag aan de gemeenteraad. Daarnaast is de positie van de gemeenteraden versterkt. Nieuw in de Politiewet 2012 is dat de gemeenteraad de
wettelijke taak heeft gekregen ten minste eens in de vier jaar de doelen
van die gemeente op het terrein van veiligheid vast te stellen. De
burgemeester en de officier van justitie hebben de taak om, mede op
basis van de door de gemeenteraad vastgestelde doelen, afspraken te
maken over de inzet van politie. Daarbij is ruimte om af te wijken van
beleid middels herprioritering. Uit recent onderzoek – zie daarvoor ook de
in juni aan u toegezonden Voortgangsrapportage politie (Kamerstuk
29 628, nr. 456) – blijkt inmiddels dat in de praktijk door het gezag geen
verdringing van lokale prioriteiten door landelijke prioriteiten wordt
ervaren.
Ad 7. Van beneden naar boven. Landelijke prioriteiten vinden soms lokaal
geen weerklank en omgekeerd vergt lokale problematiek soms landelijke
prioriteit; bijvoorbeeld de aanpak van jihadgangers. Het is dus van belang
dat signalen tijdig van beneden naar boven komen. Daarom moet er
ruimte zijn, stelt de Raad, om binnen de vastgelegde prioriteiten een
dynamische agenda te voeren. De Raad adviseert het ministerie om 2 x
per jaar met de tien Regionaal bestuurlijk overleggen zowel de lokale als
de landelijke prioriteiten door te spreken.
Ik ben een voorstander van het in gesprek gaan met het lokale bestuur
over de lokale en landelijke prioriteiten. Van de kant van mijn ministerie
zijn hiertoe al stappen ondernomen. Naast het reguliere artikel 19 overleg,
ga ik de komende periode werkbezoeken afleggen in de regionale
eenheden en schuif ik aan bij regionale bestuurlijke overleggen om te
spreken over bestelgerelateerde onderwerpen. Dat er onvoldoende oog is
voor lokale prioriteiten herken ik niet. De veiligheidsagenda 2015–2018
(Kamerstuk 28 684, nr. 412) die ik deze zomer met de regio-burgemeesters
en de voorzitter van het College van procureurs-generaal in het Artikel 19
overleg heb vastgesteld, is een duidelijk voorbeeld hoe van onderop
invulling is gegeven aan landelijke prioriteiten.
Tot slot
Ik ben de Raad erkentelijk voor zijn inspanningen en het agenderen van
bovenstaande punten. Alleen al door het uitbrengen van deze strategische
agenda is er een bijdrage geleverd aan de versterking van de positie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 684, nr. 427

4

het lokaal bestuur op veiligheidsgebied, omdat het weer de aandacht
vestigt op het belang van de lokale overheid op veiligheidsgebied. De titel
is ook raak gekozen: «Nationaal investeren in lokale veiligheid», en geeft
goed aan waar het Rijk voor staat. Het lokaal bestuur in positie brengen
dat zij met voldoende slagkracht een lokaal veiligheidsbeleid kan voeren.
De door de Raad geagendeerde agendapunten lenen zich voor verschillende vormen van overleg met het lokale bestuur. Met de vertegenwoordigers van de lokale partners bespreek ik op welke wijze de geagendeerde
punten zullen worden besproken en uitgewerkt.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 684, nr. 427

5