Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

28 286

Dierenwelzijn

Nr. 799

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2015
Bijgaand ontvangt u de stand van zaken over de Beleidsbrief dierenwelzijn
zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg (AO) dierenwelzijn van
2 december 2013 (Kamerstuk 28 286, nr. 723). Onderstaand meld ik de
voortgang op de in de beleidsbrief genoemde focuspunten, geboekt door
zowel overheid als sector in samenwerking met ketenpartijen en dierenwelzijnsorganisaties. Daarbij ga ik ook in op:
– de stand van zaken inzake het castreren van biggen zoals toegezegd in
het debat intensieve veehouderij van 14 januari 2015 (Handelingen II
2014/15, nr. 41, item 6).
– de vorderingen ten aanzien van een gelijk Europees speelveld
regelgeving dierenwelzijn zoals toegezegd tijdens het AO ontwerpbesluit Dieren van 5 juni 2014 (Kamerstuk 28 286, nr. 751).
– mijn reactie op het verzoek van de vaste commissie voor Economische
Zaken inzake de brief van Wakker Dier van 9 februari 2015 met een
oproep tot regelgeving voor het verdoofd slachten van vissen.
Tevens schets ik in voorliggende brief de voortgang inzake het stoppen
met levend aanhangen van gevogelte (motie Thieme, Kamerstuk 28 286,
nr. 688) en de vierdageneis drachtige zeugen (Kamerstuk 28 807, nr. 186).
Beleidsbrief dierenwelzijn
Ik heb uw Kamer toegezegd jaarlijks de stand van zaken te melden over de
Beleidsbrief dierenwelzijn van 4 oktober 2013 (Kamerstuk 28 286, nr. 651).
Europa
In de beleidsbrief dierenwelzijn heb ik aangegeven het belangrijk te
vinden dat de hoge dierenwelzijnsambities van Nederland ook hun
weerslag krijgen in Europa. In 2014 heb ik daarom samenwerking gezocht
met Denemarken en Duitsland. Dit heeft zijn weerslag gekregen in de
gezamenlijke verklaring over dierenwelzijn die tijdens de dierenwelzijnsconferentie in december 2014 in Vught is ondertekend. In de verklaring
roepen we de Europese Commissie en de collega-lidstaten op in te zetten

kst-28286-799
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

1

op betere regelgeving, verbetering van dierenwelzijn en bevordering van
bewustzijn en kennis. In de verklaring is ook aangedrongen op uitfasering
van ingrepen. De verklaring en het bijbehorende positionpaper over het
transport van dieren heeft u in december 2014 ontvangen (Kamerstuk
28 286, nr. 776). In 2015 wordt de samenwerking met Denemarken en
Duitsland verder voortgezet, onder andere via het uitwerken van papers
over andere dierenwelzijnsonderwerpen, zoals het verbeteren van welzijn
van varkens. In april 2015 zal ik deelnemen aan een door de Deense
overheid georganiseerde internationale conferentie over het welzijn van
varkens.
In de verklaring van Vught is de Europese Commissie gevraagd te komen
met haar beoordeling van de mogelijkheid voor een nieuw, verbeterd
EU-wetgevingskader. Ook hebben we nogmaals aangegeven het
noodzakelijk te vinden in overweging te nemen specifieke EU-wetgeving
op te stellen voor landbouwhuisdieren waarvoor die op Europees niveau
nog niet (specifiek) bestaat, zoals voor kalkoenen, konijnen, vleeskuikenouderdieren en opfokhennen. Ditzelfde is aangegeven voor gezelschapsdieren (met name honden en katten) en mogelijk andere dieren die
gehouden of verhandeld worden in het kader van een economische
activiteit.
Tijdens de Landbouwraadvergadering van 15 december 2014 is het
initiatief van Duitsland, Denemarken en Nederland door verschillende
lidstaten ondersteund, met name door Zweden, Oostenrijk en België. In de
komende maanden worden de contacten met de Europese Commissie en
andere lidstaten voortgezet om draagvlak te verwerven voor de door onze
drie landen nodig geachte verbeteringen en aanvullingen in de
EU-regelgeving.
Regelgeving
Op 1 juli 2014 zijn het Besluit houders van dieren en het Besluit diergeneeskundigen in werking getreden. Deze besluiten brengen een aantal
belangrijke vernieuwingen. Zo moet iedereen die een dier houdt voldoen
aan algemene huisvesting- en verzorgingsnormen en zijn er regels
gekomen voor het fokken van gezelschapsdieren en regels voor bedrijfsmatige activiteiten met gezelschapsdieren. Deze regels spelen een
belangrijke rol bij het tegengaan van impulsaankopen en het fokken van
dieren met uiterlijke kenmerken die het welzijn en de gezondheid van het
dier kunnen schaden. Ook is een aantal ingrepen verboden: het verwijderen van bijklauwtjes bij honden per 1 juli 2014, het leewieken van
vogels per 1 januari 2018 en gefaseerd de ingrepen bij pluimvee. Voor de
in de beleidsbrief dierenwelzijn aangekondigde verboden op koudmerken
bij runderen en neusringen bij mannelijke fokvarkens is regelgeving in
voorbereiding. Mijn streven is om deze voor de zomer aan uw Kamer aan
te bieden.
Met de inwerkingtreding van het Besluit houders van dieren is de
mogelijkheid ontstaan om bestuurlijke boetes op te leggen bij overtreding
van dierenwelzijnsregels.
Huisdierenlijst zoogdiersoorten (positieflijst)
De inwerkingtreding van de huisdierenlijst zoogdiersoorten is op
1 februari 2015 feit geworden (Kamerstuk 31 389, nr.148). Hiermee is een
belangrijke stap gezet in het reguleren van zoogdiersoorten in Nederland
waar aan het houden ervan uit oogpunt van dierenwelzijn en gezondheid
voor de mens risico’s kunnen kleven. De Positieflijst Advies Commissie
(PAC) zal de komende periode de overige diersoorten in Nederland van
een plaatsingsadvies voorzien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

2

De aanvullende voorwaarden die gaan gelden voor diersoorten op de
zogenaamde b-lijst (soort is alleen met kennis en kunde van de houder en
onder specifieke houderijvoorschriften te houden) zullen per wijziging van
het Besluit houders van dieren van kracht worden. Deze wijziging treedt
naar verwachting
1 januari 2016 in werking zodat houders voldoende tijd hebben om zich
voor te bereiden op de aanvullende voorwaarden. Tot die tijd zullen de
diersoortspecifieke houderijvoorschriften in het licht van de algemene
huisvestings- en verzorgingsnormen uit het Besluit Houders van dieren
worden bezien.
Ik heb aangegeven er naar te streven om uw Kamer een voorstel te sturen
voor een positieflijst voor vogels, reptielen en amfibieën (Kamerstuk
28 286, nr. 651). Om zicht te krijgen op de perspectieven voor een haalbaar
en succesvol traject voor het opstellen van een positieflijst voor vogels en
voor reptielen, die Andibel-proof is èn kan rekenen op draagvlak in het
veld is Wageningen-UR gevraagd om een onderzoek uit te voeren. Dit
onderzoek is bijgevoegd. Ik wil de ervaringen van de uitrol van de
huisdierenlijst zoogdieren afwachten, alvorens verder te gaan met de
uitwerking van de huisdierenlijst vogels, reptielen en amfibieën. Over de
voortgang informeer u in mijn volgende stand van zaken brief over de
beleidsbrief dierenwelzijn.
Kwaliteitssystemen transport en preventie
Met ingang van 1 maart 2014 zijn de toezicht faciliteiten die zijn verleend
aan het kwaliteitssysteem QLL ingetrokken. Ik ben in overleg getreden met
de diverse sectoren om te praten over nieuwe toezicht modaliteiten en
heb u hierover voor het laatst geïnformeerd in mijn brief van 27 oktober
2014 (Kamerstuk 28 286, nr. 769). Daarin heb ik aangegeven dat de
varkens-en kalversector met een beperkt aantal deelnemers starten met
een praktijktest voor het beter in beeld krijgen van eventuele praktische
bezwaren van een nieuwe kwaliteitssysteem. In aanvulling hierop kan ik u
melden dat de varkenssector inmiddels is gestart. De kalversector
verwacht 1 april a.s. van start te gaan. Voor de praktijktest is een periode
van drie maanden voorzien. Bij positief resultaat volgt een pilot. De
rundvee- en de schapensector starten medio april a.s. met een pilot. Deze
pilots zullen zes maanden duren.
Tijdens de praktijktoetsen en pilots wordt gebruik gemaakt van tijdelijke
ontheffingen van de Regeling preventie, bestrijding en monitoring van
besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s. In eerste instantie zullen
de ontheffingen zich beperken tot:
– ontheffing op het laden en lossen op meer dan één bedrijf per
vervoermiddel van kalveren.
– het exporteren van varkens na stalkeuring in plaats van klepkeuring.
– het afvoeren van schapen en koeien van een verzamelcentrum naar
een weidebedrijf. Na afloop van de mest- en weideperiode worden
deze dieren alsnog geslacht.
– het toestaan van een tweede verzamelslag voor kalveren tot 35 dagen
en voor schapen en geiten.
De NVWA zal gedurende de pilotperiode de werking van de verschillende
kwaliteitssystemen monitoren en evalueren. Mede op basis van deze
evaluatie zal ik besluiten of tot erkenning van één of meerdere kwaliteitssystemen kan worden overgegaan. Ik zal uw Kamer hierover informeren.
Landbouwhuisdieren
In de beleidsbrief heb ik aangegeven het verminderen van ingrepen te
zien als één van de graadmeters voor een duurzame veehouderij. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

3

veilig achterwege laten van ingrepen zonder dat daarbij andere welzijnsschade optreedt kost tijd, onderzoek en uitproberen in de praktijk. Daarbij
spelen ook randvoorwaarden een rol zoals het kunnen vermarkten van de
producten op de (inter)nationale markt. Sector, keten en Dierenbescherming werken daar gezamenlijk aan, ondersteund door de overheid.
Recente ontwikkelingen zoals het oordeel van de Autoriteit Consument en
markt over de Kip van morgen en de ontwikkelingen rondom niet
gecastreerde biggen laten zien dat dit geen eenvoudige opgave is.
Pluimvee
Over het uitfaseren van ingrepen bij pluimvee bent u geïnformeerd op
9 juni 2013 (Kamerstuk 31 389, nr. 129). Een flink aantal ingrepen zijn sinds
de inwerkingtreding van het Besluit Diergeneeskundigen op 1 juli 2014
verboden. Met ingang van 1 september 2018 wordt het behandelen van
de snavels verboden bij alle kippen en kalkoenen en per 1 september 2021
het verwijderen van een deel van de achterste teen bij hanen in de
vleesvermeerdering.
Het voornemen is om ook het houden van kippen en kalkoenen voor
productie te verbieden als ten aanzien van deze dieren een verboden
ingreep is verricht. Dat betekent dat pluimveehouders ook geen dieren
mogen houden die in het buitenland een in Nederland verboden ingreep
hebben gehad. Een ontwerpamvb hierover heeft de Europese notificatieprocedure doorlopen. Er is binnen de hiervoor geldende termijn van 3
maanden geen reactie binnengekomen waardoor geconcludeerd kan
worden dat vanuit de Europese Commissie en de andere lidstaten er geen
(juridische) bezwaren zijn tegen de ontwerpamvb. Het is nu voor advies
aan de Afdeling advisering van de Raad van State gestuurd.
De sector doet onderzoek en praktijkproeven om op een verantwoorde
manier pluimvee te kunnen houden zonder snavelbehandeling bij
leghennen en zonder het verwijderen van de achterste tenen van hanen in
de vleesvermeerderingsector.
Varkens
In Nederland zijn – mede als resultaat van de Verklaring van Noordwijk uit
2009 – grote stappen gezet om het stoppen met de castratie van biggen
mogelijk te maken. Tussen 2008 en 2014 is er ruim 8 miljoen euro
uitgegeven door overheid en sector aan onderzoek. Het resultaat is dat er
in de schappen van de Nederlandse supermarkten alleen nog varkensvlees ligt wat afkomstig is van biggen waarvan de beren niet zijn
gecastreerd. Meer dan de helft van de varkensfokkers (zo’n 60%) is
gestopt met castreren. Het stoppen van de rest van de Nederlandse
varkenshouders is mede afhankelijk van de acceptatie van het vlees van
niet gecastreerde beerbiggen op de buitenlandse exportmarkten. In
belangrijke afzetlanden, zoals Duitsland, België en Frankrijk komt de vraag
naar vlees van niet gecastreerde varkens echter maar langzaam op gang.
Mede dankzij de Nederlandse inspanningen is er de Europese Verklaring
van Brussel die als doel heeft om te stoppen met castreren in Europa in
2018. Er zijn echter aarzelingen in het buitenland om te stoppen met
castreren omdat vraagtekens worden gezet bij de betrouwbaarheid van de
detectie van berengeur aan de slachtlijn en de kwaliteit van het vlees.
Daarom hebben de Nederlandse sector, kennisinstellingen en de
Dierenbescherming als vervolg op de in 2014 afgeronde onderzoeksprojecten het project Boars opgezet. Dit project is er op gericht de kennis en
praktijkervaring van Nederland in het buitenland uit te dragen en om deel
te nemen in de Europese expert groepen die zijn ingesteld in het kader
van de Verklaring van Brussel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

4

Het werk van project Boars 2018 is een belangrijke ondersteuning van
mijn inspanningen om het non-castratiedossier in Brussel en andere
lidstaten verder te brengen. Alleen als er bij de Europese varkenshouders
en marktpartijen vertrouwen is dat zonder grote problemen gestopt kan
worden met castreren zullen ook de inspanningen in Europa kans van
slagen hebben.
Over het couperen van staarten bij biggen heb ik u geïnformeerd in mijn
brieven van 4 april 2014 (Kamerstuk 28 286, nr. 729) en 2 december 2014
(Kamerstuk 28 286, nr. 773).
Melkvee en melkgeiten
Zoals ook aangegeven in de beleidsbrief dierenwelzijn blijft het
onthoornen van melkvee en melkgeiten vanwege het veiligheidsaspect
vooralsnog toegestaan. Het moet dan wel zo diervriendelijk mogelijk
gebeuren, wat betekent dat naast de verplichte verdoving bij het
onthoornen – te geven door de dierenarts – ook postoperatieve pijnbestrijding gegeven dient te worden. In 2013 heb ik hierover afspraken
gemaakt met de sector en de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor
Diergeneeskunde (KNMvD). De KNMvD heeft in december 2014 een
standpunt Pijnbestrijding bij lichamelijke ingrepen in de landbouwhuisdierensector uitgebracht waarin dierenartsen en veehouders worden
opgeroepen om pijnbestrijding bij de uitvoering van lichamelijke ingrepen
te optimaliseren. De melkveesector heeft via bijeenkomsten leden bewust
gemaakt van het belang en nut van pijnbestrijding en handvatten
aangereikt. Inmiddels blijkt uit de recente peiling van De Boerderij dat 80%
van de boeren pijnbestrijding geeft. Ik beschouw 80% niet als het
eindstation en heb er vertrouwen in dat de sector doorgaat op de
ingeslagen weg. De geitensector heeft toegezegd pijnbestrijding
onderdeel te maken van het kwaliteitssysteem Kwaligeit en dit nog voor
de zomer in te voeren. Ik heb hen opgeroepen een nul-meting te doen. Ik
zal uw Kamer in de volgende voortgangsrapportage hierover informeren.
Daarnaast werken beide sectoren aan alternatieven voor onthoornen. Het
ontwikkelen van andere houderijsystemen of vernieuwing van delen van
bestaande stalsystemen waardoor onthoornen minder noodzakelijk wordt
kost echter veel tijd. Het veiligheidsaspect van de houder staat daarbij
voorop.
Vleesvee
In januari 2014 heb ik gesproken met de vleesveesector en LTO over een
integraal plan voor het vergroten van het aantal natuurlijke geboorten bij
de rassen verbeterd Roodbont en Belgisch Wit Blauw. Op 15 oktober 2014
heb ik het Plan van Aanpak« Naar meer natuurlijke geboorten» in
ontvangst genomen. Hierin is beschreven hoe tot 2028 het percentage
natuurlijke geboortes kan worden verhoogd van 15% nu naar 60–65% in
2028. Diverse partijen waaronder Keten Duurzaam Rundvee, Coöperatieve
Rundveeverbetering, de Koninklijke Maatschappij voor Diergeneeskunde,
Federatie Vleesveestamboeken Nederland en Praktijknetwerk Natuurlijk
Afkalveren hebben hun handtekening onder dit plan gezet. Ik heb het plan
door een aantal experts laten beoordelen. Zij geven aan dat het plan
ambitieus is, beoordelen het als een goed plan en geven een aantal
aanbevelingen. Derhalve krijgt de sector van mij zoals aangegeven in de
beleidsbrief dierenwelzijn de tijd te bewijzen dat zij serieus werk maken
om het plan ten uitvoer te brengen. Daarbij moet zij werken aan een goed
draagvlak, alle fokkers en KI-organisaties zullen achter het plan van
aanpak en het hieruit voortvloeiende werkplan moeten staan. In 2018 zal
ik beoordelen waar we staan. Om de sector te ondersteunen heb ik in
België aandacht gevraagd voor wat we in Nederland op het gebied van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

5

deze bijzondere rassen willen bereiken. Ter uitwerking van het Plan van
Aanpak is er nu contact met onderzoeksinstituten in Gent; afgesproken is
een bijeenkomst te organiseren waarin de kennis uit Nederland en België
gebundeld wordt. Ook worden onderzoeksgegevens over bekkenmaten
van beide landen bijeengevoegd.
Vissen
In de beleidsbrief dierenwelzijn heb ik aangegeven dat het bedwelmen en
doden van vissen een aandachtspunt is en dat ik middelen beschikbaar
stel voor verder onderzoek. In mijn brief van 4 april 2014 (Kamerstuk
28 286, nr. 729) heb ik u een overzicht gegeven van alle lopende onderzoeken. Hieronder de stand van zaken met betrekking tot doden en
bedwelmen van zowel kweekvis als in het wild gevangen vis. Tevens geef
ik u mijn reactie op de brief van Wakker Dier.
Viskweek en wildgevangen aal
Voor de belangrijkste soort die in Nederland wordt gekweekt, namelijk
paling (aal), is reeds een praktijkrijp bedwelmingsapparaat beschikbaar.
Het voornemen was om vanaf januari 2015 een verplichting in te stellen
voor het bedwelmen van aal voorafgaand aan de slacht. Zoals eerder
aangegeven in beantwoording van de begrotingsvragen 2015 (Kamerstuk
34 000-XIII nr. 45) is deze verplichting nog niet in werking getreden. De
inwerkingtreding van de regeling voor het bedwelmen van aal is namelijk
afhankelijk van de voortgang van het besluit tot wijziging van het Besluit
diergeneeskundigen en het Besluit houders van die naar verwachting
1 januari 2016 in werking treedt. De sector is op de hoogte van het
voornemen om regelgeving in te stellen omtrent het bedwelmen van
paling. Tot eind 2014 was het voor de sector mogelijk om subsidie aan te
vragen voor de aanschaf van een bedwelmingsapparaat. Voor meerval is
reeds een praktijkrijp apparaat beschikbaar, voor kweektarbot zijn de
specificaties voor het bedwelmen vastgesteld en voor snoekbaars wordt
momenteel onderzoek gedaan naar de bedwelmingseisen.
Zeevis
Na het proefproject voor het bedwelmen van drie platvissoorten, tong,
schol en schar aan boord van een vaartuig is vervolgonderzoek gestart dat
loopt tot en met 2016.
Brief van Wakker Dier
Wakker Dier zond mij op 9 februari j. een brief en een rapport «Het welzijn
van vis». Hierin wordt verzocht om landelijke wetgeving voor het
verdoofd slachten van vis. Tevens geeft Wakker Dier aan dat bedwelmingsmethoden «gewoon» te koop en effectief aan boord te gebruiken
zijn. De brief doet naar mijn mening geen recht aan de huidige situatie en
de inspanningen van afgelopen jaren.
Allereerst wil ik opmerken dat verschillende vissoorten verschillende
eisen stellen aan het bedwelmen en slachten. Het bedwelmen aan boord
van vaartuigen is vele malen complexer dan het bedwelmen van vis in de
viskweek. Ook moet rekening gehouden worden met de veiligheid van de
bemanning aan boord van een vaartuig. Voordat een bedwelmingsmethode aan boord toegepast kan worden moet deze in de praktijk uitgebreid getoetst worden, goed toepasbaar zijn en voor meerdere soorten en
grootteklassen geschikt zijn.
Pas als er voldoende kennis en in praktijk bruikbare methoden
beschikbaar zijn, kan sprake zijn van eventuele regulering van het doden
en slachten van bepaalde vissoorten. Het Europees visserijbeleid is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

6

communautair beleid en eventuele regelgeving over doden van vis aan
boord van vaartuigen zou daar onderdeel van moeten zijn. Als op termijn
praktijkrijpe methoden beschikbaar komen zouden Nederlandse vissers
zich verder kunnen onderscheiden door deze methoden te gebruiken om
zo een visvriendelijk kwaliteitsproduct op de markt te brengen.
Gezelschapsdieren
De aankoop en verzorging van gezelschapsdieren – impulsaankopen
In 2014 is door verschillende partijen gewerkt aan het goed informeren
van de vele kopers en verkopers over de aankoop en verzorging van
ongeveer 30 miljoen gezelschapsdieren in Nederland en het tegengaan
van impulsaankopen.
De onlinehandelsplaatsen Marktplaats, Speurders, 2dehands, Marktplaza
en Marktnet hebben afspraken met elkaar gemaakt over juiste en tijdige
informatievoorziening inzake impulsaankopen. Hierover bent u geïnformeerd met mijn brief van dd.4 april 2014 (Kamerstuk 28 286, nr. 729). In
april vindt het jaarlijkse overleg plaats met deze partijen en de Dierenbescherming, Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren, Platform
Verantwoord Huisdierenbezit, Dibevo en mijn ministerie. Doel van het
overleg is om met elkaar in gesprek te blijven over de mogelijkheden voor
juiste en tijdige informatievoorziening inzake impulsaankopen van
gezelschapsdieren
In het kader van vernieuwing toezicht heeft de NVWA een pilot gedaan
waarbij aanbieders van pups op internet actief werden benaderd. De
aanbieders werden gewezen op de regelgeving die van toepassing is, ook
werd om aanvullende informatie gevraagd. De NVWA gaat de resultaten
nu analyseren om te bezien of deze, dan wel vergelijkbare vormen van
toezicht en handhaving via internet, een vaste plaats moeten krijgen in de
NVWA activiteiten.
Het Landelijk Informatie Centrum Gezelschapsdieren (LICG) heeft in 2014
een, mede door de overheid gefinancierde, campagne «Voorkomen
impulsaanschaf huisdieren» gevoerd. Doel van de campagne was dat
mensen zich zorgvuldiger oriënteren en beter geïnformeerd beginnen aan
het houden van huisdieren. Er is praktische documentatie ontwikkeld over
wat er allemaal komt kijken bij de aanschaf van verschillende huisdieren
en er is een online test gelanceerd tijdens de Week van het Huisdier. Deze
test geeft aan of en welk huisdier bij iemands levensstijl past. Via social
media, flyers en webvertising is bekendheid gegeven aan deze test.
Via Facebook zijn bijna 320.000 advertenties getoond. Op verschillende
online verkoopkanalen, waaronder Marktplaats, zijn banners geplaatst
waarbij mensen gevraagd werden om de online test te maken. Deze
advertenties zijn bijna 1 miljoen keer getoond. De test is uiteindelijk door
bijna 42.000 mensen ingevuld. Mede door de campagne had de website
van het LICG 90% meer unieke bezoekers ten opzicht van dezelfde periode
in 2013.
De Hondenbescherming subsidieert een vierjarig promotieonderzoek
Impulsaankopen Honden. Ik heb toegezegd een bijdrage te leveren aan de
kennisverspreiding van de resultaten van dit onderzoek.
Fokken van gezonde dieren
Voor de stand van zaken over het fokken van gezonde dieren verwijs ik u
naar mijn brief van 2 juni 2014 over het incidentieonderzoek schadelijke
raskenmerken en erfelijke gebreken bij gezelschapsdieren (Kamerstuk
28 286, nr. 733). Dit jaarlijkse toegezegde onderzoek naar welzijns- en
gezondheidsproblemen bij twee gezelschapsdierenrassen krijgt een
vervolg. De studie heeft een goede basis gelegd voor de opzet van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

7

geautomatiseerd systeem voor een systematische monitoring van
gezelschapsdierenpopulaties in Nederland. In de vervolgfase van het
onderzoek zal nog een viertal rassen onderzocht worden. Ook verwijs ik u
naar mijn brief van 12 februari jl. over het door verschillende partijen
onder leiding van de Raad van Beheer op Kynologisch gebied uitgebrachte Projectplan Gezonde en Sociale hond in Nederland (Kamerstuk
28 286, nr. 782). In deze brief geef ik mijn reactie op te komen op het
projectplan «Fairfok, gezonde en sociale hond in Nederland», een
samenwerkingsproduct van diverse betrokken partijen in de gezelschapsdierensector. De visie «Wanneer er gefokt wordt met honden zijn
gezondheid, gedrag en welzijn leidend» ondersteun ik.
Opvang van dieren
De behoefte aan opvang van dieren die in beslag of bewaring worden
genomen is ook afgelopen jaar gegroeid. Dat betreft niet alleen gezelschapsdieren maar ook landbouwhuisdieren.
Er is een toename te zien, waarschijnlijk mede als gevolg van de economische crisis, van landbouwbedrijven waar de dierzorg vermindert en
waar dieren in het uiterste geval in beslag of bewaring genomen moeten
worden. Dit doet een forse aanslag op financiële middelen en vraagt
vooral ook creativiteit van alle betrokken partijen om dieren zo snel
mogelijk weer een goed permanent onderkomen te geven. NVWA, RVO en
het Vertrouwensloket Welzijn Landbouwhuisdieren werken samen om de
dieren en de boer te helpen. Dikwijls in samenwerking met de sociale
omgeving van de boer. Ook de erfbetreders die in 2012 een Afsprakenkader1 hebben ondertekend waarin zij zich committeren aan een actieve
rol bij de preventie van dierverwaarlozing, zetten zich in. In 2014 zijn er 5
nieuwe ondertekenaars bijgekomen. Met betrokken en medeverantwoordelijke partijen zal ik blijven verkennen hoe stappen kunnen worden gezet
om het welzijn van de dieren te verbeteren zodat minder dieren
opgevangen hoeven te worden.
De toename van het aantal gezelschapsdieren die in beslag of bewaring
worden genomen is mede het gevolg van meldnummer 144. Via de
dierenbescherming en initiatieven op lokaal niveau wordt geprobeerd om
deze dieren uit de opvang een goed nieuw onderkomen te bezorgen. In
2014 zijn ruim 700 honden in beslag of bewaring genomen waarvan tot nu
toe door samenwerking met de Dierenbescherming ruim 300 honden een
nieuw thuis hebben gekregen.
In mijn beleidsbrief dierenwelzijn heb ik toegezegd een toekomstige pilot
van de Dierenbescherming en Dibevo te ondersteunen waarin verkend
wordt dieren uit de opvang (met name konijnen) via dierenwinkels te
verkopen om deze dieren een tweede kans te gunnen (Kamerstuk 28 286,
nr. 651). Gesprekken hierover zijn gaande.
Naast dieren die opgevangen moeten worden omdat de situatie dermate
slecht is dat zij niet bij de houder mogen blijven is er aandacht voor
andere hulpbehoevende dieren zoals weggelopen en aangereden dieren.
Daartoe hebben de convenantpartners dierenhulpverlening (o.a. de
1

Op 3 juli 2012 is het Afsprakenkader ondertekend door 13 partijen: EZ, LTO, RABO Nederland,
Nevedi, KNMvD, NVWA, AB Midden Nederland, AB Brabant, NZO, VION en COV. In september
2014 zijn daar nog eens 5 partijen bijgekomen: GD, AB Oost, NGZO, de Vereniging van
Rundveepedicures en de Nederlandse Bond van Veehandelaren. Beoogd wordt het aantal
gevallen van verwaarlozing bij landbouwhuisdieren in Nederland tot een minimum te beperken
door preventie, vroegtijdige signalering van problemen en het bieden van hulp. Het Vertrouwensloket Welzijn Landbouwhuisdieren faciliteert de ondertekenaars met een breed scala aan
instrumenten en advies en biedt daarnaast met preventie- en vertrouwensteams hulp aan
boeren die in de problemen zijn gekomen. Het gaat dan dikwijls ook om psycho-sociale
problematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

8

Dierenbescherming, de Federatie Dierenambulances Nederland (FDN) en
de Koninklijke Maatschappij voor Diergeneeskunde (KNMvD) afspraken
gemaakt. De samenwerking tussen de convenantpartners dierenhulpverlening heeft geleid tot de oprichting van de Stichting Dierkeur en het
Keurmerk Diervervoer voor dierenambulances begin 2014.
Om de keten dierenhulpverlening verder te professionaliseren is
afgelopen jaar gewerkt aan het in beeld brengen van de rollen en
verantwoordelijkheden op het terrein van de dierennoodhulp. Komende
tijd wordt met het Ministerie van Veiligheid en Justitie en private partijen
uit de keten gekeken naar verdere mogelijkheden die bijdragen aan deze
professionalisering.
Het in kaart brengen van de feiten en cijfers in de gezelschapsdierensector, mede ter uitvoering van de motie Ouwehand en Van Dekken
(Kamerstuk 28 286 nr. 601), is in volle gang. De motie constateert dat
onduidelijk is hoeveel dierenopvangcentra er zijn in Nederland en hoeveel
gezelschapsdieren jaarlijks in die centra terecht komen. Het rapport
verwacht ik voor de zomer aan uw Kamer toe te kunnen sturen.
Stoppen met levend aanhangen van gevogelte
De Tweede Kamer heeft de regering verzocht een einde te maken aan het
levend aanhangen van gevogelte voor de slacht (Kamerstuk 28 286, nr.
688). Zoals toegezegd in mijn brief van 4 april 2014 (Kamerstuk 28 286, nr.
729) ben ik in overleg gegaan met de sector om te bezien welke mogelijkheden er binnen de bestaande bedrijfsvoering zijn om versneld over te
schakelen op systemen waarbij dieren na bedwelming worden aangehangen zoals bij gasbedwelmingsmethoden. Aanhangen vóór het
bedwelmen gebeurt bij het elektrische waterbad en (een deel van de
systemen voor) de head-only methode.
Sinds april 2014 zijn steeds meer slachterijen overgeschakeld op
gasbedwelming waardoor nu ongeveer tweederde van het pluimvee
wordt bedwelmd alvorens te worden aangehangen. In april was dat nog
ongeveer de helft van het pluimvee.
De pluimveeslachterijen die gebruik maken van de waterbadmethode
slachten voor de halal markt, slachten een specifieke soort pluimvee
(eenden, ouderdieren) of zijn relatief klein. Voor de pluimveeslachterijen
die halal slachten is gasbedwelming geen optie, omdat het dier irreversibel bedwelmd wordt en dit niet verenigbaar is met het halal slachten. Bij
slachterijen die specifieke diersoorten slachten is het economisch niet
haalbaar of wordt getwijfeld aan de geschiktheid van de gasbedwelmingsmethode voor de specifieke diersoort (eenden). Over dit laatste punt ben
ik nog in overleg met de sector. Voor kleine slachterijen is de aanschaf van
een gasbedwelmingsapparaat economisch niet haalbaar. Bij al deze
bedrijven blijft het pluimvee derhalve aangehangen vóór bedwelming.
Uiteraard dienen zij zich te houden aan de voorschriften die in de
Europese Verordening 1099/2009 (hierna: de Verordening) worden gesteld
aan het waterbad als bedwelmingsmethode. Zoals ook aangegeven in
mijn brief van 4 april 2014 verbiedt de Verordening niet het aanhangen/
optakelen van pluimvee als fixatiemethode. De Verordening voorziet ook
niet in de mogelijkheid om op nationaal niveau strengere voorschriften te
stellen aan het fixeren van dieren. Een verbod op een bepaalde fixatiemethode kan derhalve alleen in Europees verband worden bereikt.
Vierdageneis groepshuisvesting zeugen
Op 25 februari jl. heb ik met vertegenwoordigers van LTO en NVV
gesproken over de stand van zaken knelgevallen vierdageneis.
In het najaar van 2014 zijn alle ca. 2.200 bedrijven die zeugen houden
aangeschreven met de vraag of ze problemen ondervinden met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

9

vierdageneis en de mogelijkheid zich aan te melden als «knelgeval». De
sectororganisaties hebben de bedrijven die problemen ondervinden
nadrukkelijk opgeroepen zich hierbij te melden. Er hebben zich 346
bedrijven aangemeld; dat is ca. 15% van de aangeschreven bedrijven.
Deze bedrijven zijn door Wageningen UR in december telefonisch
bevraagd op de aard en omvang van de problematiek.
Op basis van de resultaten van de telefonische inventarisatie van de
bedrijven die zich aangemeld hebben, heb ik besloten tot de volgende
aanpak voor deze bedrijven:
– Bedrijven die problemen ondervinden en te kennen hebben gegeven
voor begeleiding in aanmerking te willen komen krijgen een audit door
Wageningen UR van het bedrijf; het bedrijf kan desgewenst hierbij een
eigen deskundige (dierenarts, bedrijfsvoorlichter) bij aanwezig laten
zijn. Dit kan tevens nuttig zijn voor verdere bedrijfsbegeleiding.
– De audit van alle bedrijven zal over een looptijd van een klein jaar
worden uitgevoerd.
– De audit resulteert in een rapport per bedrijf waarin is aangegeven de
analyse en het geconstateerde probleem, bij voorkeur onderbouwd
met verloop van de technische resultaten (kengetallen), mogelijke
oorzaken van problemen en aanbevelingen voor verbetering. LTO en
NVV worden betrokken bij het formuleren van de te toetsen technische
kengetallen.
– Op basis van de technische kengetallen, de problematiek op de
bedrijven en geconstateerde noodzakelijke aanpassingen op het
bedrijf, kan besloten worden het bedrijf een ontheffing te verlenen van
de «vierdageneis» voor een periode van maximaal één jaar. Gedurende deze periode heeft het bedrijf de gelegenheid de bedrijfsinrichting en/of de bedrijfsvoering aan te passen. Na deze periode dient het
bedrijf aan de eisen te voldoen. Investeringen en eventuele bedrijfsbegeleiding hierbij zijn voor rekening van de ondernemer.
– Bedrijven die bij de telefonische intake aangegeven hebben geen
inzage in de bedrijfsgegevens te willen geven en/of geen begeleiding
te willen, komen niet in aanmerking voor een tijdelijke ontheffing.
Daarnaast wordt een helpdesk ingericht, waar varkenshouders en
adviseurs terecht kunnen voor informatie en advies over de vierdageneis.
Tevens zullen een aantal informatiebijeenkomsten georganiseerd worden
voor geïnteresseerde varkenshouders en erfbetreders.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 28 286, nr. 799

10