Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 379

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2016
Hierbij bied ik u mede namens de Minister en Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de geannoteerde agenda aan voor de
Informele Bijeenkomst van de Ministers verantwoordelijk voor Concurrentievermogen («informele Raad voor Concurrentievermogen») van 18 en
19 juli in Bratislava, Slowakije. Deze informele Raad bestaat uit een deel
over interne markt en industrie (18 juli) en een deel over onderzoek
(19 juli). Vanwege het informele karakter van deze Raad zal een vrije
gedachtewisseling plaatsvinden, zonder besluitvorming.
Het overkoepelende thema voor de informele bijeenkomst op 18 juli is de
digitale transformatie van Europa’s industrie en ondernemingen. Op
19 juli zijn de thema’s: jonge onderzoekers en een Europees onderzoeksen innovatie-ecosysteem voor innovatieve mkb’ers.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

kst-21501-30-379
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

1

BIJLAGE
INDUSTRIE EN INTERNE MARKT (18 juli)
Het industriële concurrentievermogen
Het Slowaaks voorzitterschap heeft aangekondigd de informele Raad te
willen benutten voor een informele gedachtewisseling over de versnelling
van de digitale transformatie van Europa’s industrie en ondernemingen.
Dit is één van de pijlers van het Slowaaks voorzitterschap. De discussie
bouwt voort op het Nederlandse voorzitterschap inzake de digitalisering
van de industrie.
De digitalisering van de industrie is van belang voor het concurrentievermogen van Nederland en van Europa. Het maakt de industrie efficiënter,
leidt tot een betere bediening van de klant, tot nieuwe producten en
diensten en maakt nieuwe business modellen mogelijk. Indien we
succesvol zijn en ons voordeel halen uit deze digitale kansen en nieuwe
verdienmodellen, dan kunnen we op Europees niveau alleen al voor
productietoepassingen de bruto toegevoegde waarde met zo’n € 1,25
biljoen per 2025 vergroten1. Om dit te realiseren is snelle en geïntegreerde actie nodig. Alleen door samenwerking tussen industrie, overheid
en andere stakeholders zal de Europese industrie deze digitale kansen
kunnen pakken en kunnen onze bedrijven concurrerend blijven.
Op 19 april jl. heeft de Europese Commissie de mededeling digitalisering
industrie uitgebracht. Deze heeft als doel het Europese concurrentievermogen in digitale technologieën te versterken en te verzekeren dat elke
industrie, ongeacht de grootte of locatie, volledig kan profiteren van
digitale innovaties. Daartoe worden door de Europese Commissie acties
voorgesteld voor: coördinatie tussen de nationale initiatieven;
co-investeringen in digitale innovatiehubs, in coördinatie van partnerschappen en in prioritering en monitoring van standaardisatie; het werken
aan toekomstbestendige wet- en regelgeving; en het versterken van de
juiste vaardigheden voor de beroepsbevolking 2. Tijdens de Raad voor
Concurrentievermogen van 26 mei jl. hebben de lidstaten onderkend dat
digitalisering een van de belangrijkste aanjagers bij innovatie om het
concurrentievermogen is en via raadsconclusies de mededeling
verwelkomd3.
Digitale transformatie van de industrie en het bedrijfsleven
De informele Raad zal een discussie voeren over hoe geavanceerde
technologieën de vierde industriële revolutie sturen.
Het doel van de bijeenkomst is te discussiëren over een gemeenschappelijke visie en een serie voorziene acties waardoor investeringen worden
aangemoedigd, drempels worden weggenomen en vaardigheden van de
Europese beroepsbevolking verder worden opgebouwd, opdat het
Europese bedrijfsleven beter in staat zal zijn zich slim te transformeren.
Hierbij zal voortgebouwd worden op de raadsconclusies die aangenomen
zijn bij de Raad voor Concurrentievermogen van 26 mei 2016. Het
Slowaaks voorzitterschap benadrukt de noodzaak tot snelle actie. Zij roept
daarbij op tot leiderschap, een gedurfde visie en de ambitie om in sleutel
1

http://www.rolandberger.de/media/pdf/
Roland_Berger_digital_transformation_of_industry_20150315.pdf.
Kamerstuk 22 112, nr. 2129.
3
Kamerstuk 21 501-30, nr. 376 en http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-8735-2016INIT/nl/pdf.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

2

industrieën en technologische domeinen te leiden, gecombineerd met
snelle implementatie.
Na een plenaire openingssessie zullen de Ministers voor geselecteerde
technologieën de marktkansen, regelgevings- en sociale impact, regelgevingsuitdagingen en behoeften aan vaardigheden bespreken. Aanvullend
zullen een tweetal simultane werksessies plaats vinden over slimme
investeringen en over een beroepsbevolking die gereed is voor de
toekomst.
Het Slowaaks voorzitterschap bouwt hiermee verder op de resultaten van
het Nederlands voorzitterschap. Hoewel industriebeleid volgens
Nederland een nationale aangelegenheid blijft, is coördinatie op Europees
terrein ten aanzien van de digitale aspecten noodzakelijk, bijvoorbeeld op
het terrein van interoperabiliteit (technische standaarden), toegang tot
financiering, het creëren van een wetgevend kader dat innovatie stimuleert en het creëren van een digitale interne markt.
Tijdens het Nederlands voorzitterschap is aandacht gegeven aan het
thema digitalisering van de industrie, in Nederland bekend onder de
noemer Smart Industry. Zo is het «innovation principle» aangenomen in
raadsconclusies4. Dit betekent dat er bij het maken van toekomstige
regelgeving en beleid expliciet rekening wordt gehouden met de impact
op onderzoek en innovatie. Verder is op 13 juni een Joint Initiative on
Standardisation (JIS) door tientallen Europese bedrijven, vakbonden,
kennisinstellingen en consumenten- en milieuorganisaties gezamenlijk
met de Europese Commissie in Amsterdam ondertekend voor het bepalen
van industriële standaarden voor bedrijven, machines en computer
systemen. Vooral het mkb, de ICT-sector en innovatieve bedrijven zullen
hiervan profiteren5.
Met het centraal stellen door de Slowaken van het thema digitale
transformatie van de industrie en het bedrijfsleven, wordt gezorgd voor
continuering van dit belangrijke thema.
Slimme investeringen
Het Slowaaks voorzitterschap organiseert een werksessie over slimme
investeringen door bedrijfsleven en overheden. Analyses geven aan dat
de toenemende digitalisering vraagt om aanzienlijke investeringen door
het bedrijfsleven, in de orde van € 140 miljard per jaar6. Het is volgens het
Slowaaks voorzitterschap daarom van belang dat er naar innovatieve
wijzen van financiële ondersteuning wordt gezocht om meer private
investeringen te realiseren.
Publiek-private samenwerkingen zouden daarbij in de ogen van het
Slowaaks voorzitterschap een centrale rol kunnen spelen, waarbij het
Europees Fonds voor Strategische Investeringen (EFSI) een belangrijke rol
wordt toegedicht. Tevens zien de Slowaken een belangrijke rol weggelegd
voor bestaande en nieuwe coördinatie platforms, zoals Smart Specialisatie Platform voor Industriële Modernisatie7 dat gebaseerd is op de
succesvolle samenwerking in het Vanguard Initiative8.

4

Zie https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2016/05/27/alle-europese-wetenschappelijkeartikelen-in-2020-vrij-toegankelijk.
5
Zie https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2016/06/13/meer-kansen-voor-ondernemersdoor-betere-europese-standaardnormen.
6
PwC, 2015: Industry 4.0. Opportunities and challenges of the Industrial internet.
7
Zie http://europa.eu/rapid/press-release_IP-16–2004_en.htm.
8
Zie http://www.s3vanguardinitiative.eu/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

3

Nederland staat open voor alternatieve financieringsconstructies via
bijvoorbeeld het EFSI en verwelkomt het verder stimuleren van de
innovatiecapaciteit en het vinden van synergie tussen grote publiekprivate samenwerkingen op het terrein van digitale technologie waardeketens. Wat betreft initiatieven binnen Horizon 2020 vindt Nederland het
van belang niet vooruit te lopen op de tussentijdse evaluatie van Horizon
2020, waarin ook de effectiviteit van publiek-private samenwerkingen zal
worden meegenomen.
Tijdens het Nederlands voorzitterschap zijn belangrijke beleidsmatige
stappen gezet op de gebieden van de digitale interne markt,
ICT-standaardisatie en toekomstgerichte regelgeving. Nederland deelt de
mening van het Slowaaks voorzitterschap voor de noodzaak van snelle
actie en implementatie. Dit is ook in lijn met een brede groep aan
stakeholders. Tijdens de Industrial Technologies 2016 conferentie
22-24 juni jl. in Amsterdam is vanuit de industrie en onderzoeksinstellingen een «Amsterdam Declaratie» aangeboden aan de Europese
Commissie en het Nederlandse EU voorzitterschap9. Hierin wordt
opgeroepen tot actie om met alle stakeholders de kansen te pakken van
de vierde industriële revolutie. Daartoe worden industrie, Europese
Commissie, nationale en regionale overheden, kennisinstellingen,
universiteiten, onderwijsinstellingen, publiek-private samenwerkingsverbanden en financieringsorganisaties opgeroepen gericht samen te
werken. Een aanpak als de door de Commissie voorgestelde Innovation
Deals10, geïnspireerd door de Nederlandse Green Deals11, kan daarbij
onder meer als leidraad werken.
Beroepsbevolking gereed voor de toekomst
De tweede werksessie gaat over «een beroepsbevolking gereed voor de
toekomst», hier zal vooral worden ingegaan op het digitale aspect van de
op 10 juni door de Commissie uitgebrachte mededeling «nieuwe
vaardigheden voor Europa». Deze mededeling, «een nieuwe agenda voor
vaardigheden in Europa, samenwerken ter versterking van het menselijk
kapitaal, de inzetbaarheid op de arbeidsmarkt en het concurrentievermogen» gaat breder dan alleen digitale vaardigheden.
Het Slowaaks voorzitterschap wil bij het adresseren van de digitale
vaardighedenkloof zo snel mogelijk overgaan tot implementatie, waarbij
zij een belangrijke rol weggelegd zien voor publiek-private samenwerkingsverbanden. Uw Kamer heeft over dit voorstel onlangs een BNC-fiche
ontvangen.
Nederland onderschrijft het belang van een beroepsbevolking met de
juiste digitale vaardigheden als randvoorwaarde voor de ontwikkeling van
de digitale economie. Het versterken van de rol van het bedrijfsleven sluit
goed aan bij lopende Nederlandse initiatieven zoals Human Capital
Agenda van de topsectoren12 en het Techniekpact13. Het erin voorzien van
deze vaardigheden via het onderwijs is echter primair een aangelegenheid
van de lidstaten.

9

Zie http://www.industrialtechnologies2016.eu/news/news/2016/06/23/on-the-road-to-a-smartereurope-and-the-fourth-industrial-revolution.
10
Zie https://ec.europa.eu/research/innovation-deals/index.cfm.
11
Zie http://www.greendeals.nl/.
12
Zie onder andere Kamerstuk 32 637, nr. 201.
13
Kamerstuk 32 637, nr. 240.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

4

ONDERZOEK (19 juli)
Jonge onderzoekers
Het Slowaaks voorzitterschap organiseert een discussie over het
ondersteunen van jonge onderzoekers, het aantrekkelijker maken van
onderzoeksloopbanen en investeringen in human capital. Daarbij komt
aan de orde voor welke uitdagingen jonge onderzoekers staan en welke
hindernissen zij ondervinden. Ook zal worden gesproken over mogelijke
acties en maatregelen om jonge onderzoekers meer kansen te bieden, op
Europees en nationaal niveau. Het voorzitterschap heeft het voornemen
om op dit thema te komen tot Raadsconclusies, vast te stellen in de Raad
van 29 november a.s.
Nederland heeft in de Wetenschapsvisie 202514 de ambitie gedefinieerd
een broedplaats voor talent te worden. Samen met de kennisinstellingen
en het bedrijfsleven wordt gewerkt aan een wetenschapssysteem met
meer onderzoekers, die de ruimte hebben om hun talenten te ontplooien
en carrière kunnen maken zowel in de wetenschap als daarbuiten.
Wetenschappers moeten worden gewaardeerd om hun inzet op een brede
verscheidenheid aan academische taken: onderwijs, onderzoek, valorisatie
en bestuur. Nederland vindt het belangrijk dat wetenschappers ook buiten
de universiteiten het verschil kunnen maken. Ongeveer driekwart van de
huidige promovendi vindt een baan buiten de universiteiten.
Zij kunnen in bedrijven, maatschappelijke organisaties en bij overheden
een bijdrage leveren met de vaardigheden die zij tijdens hun promotie
hebben ontwikkeld. Dit vraagt wel om grotere diversiteit van loopbaanpaden en een bredere loopbaanoriëntatie van promovendi.
Ten slotte is het belangrijk om mobiliteit van wetenschappers te bevorderen. Het Europese Cooperation in Science and Technology (COST) en
Marie Skłodowska-Curie Actions, onderdeel van Horizon 2020, kunnen
hierbij een belangrijke rol spelen.
Een Europees onderzoeks- en innovatie-ecosysteem voor innovatieve mkb’ers
Investeringen in onderzoek en innovatie spelen een sleutelrol om in de
voorhoede van wereldeconomie te blijven. Snelle, technologische
veranderingen en nieuwe verdienmodellen – veelal verankerd in de
»deeleconomie» – bieden nieuwe kansen en uitdagingen voor Europese
onderzoekers en ondernemers. Het Slowaaks voorzitterschap organiseert
in deze context een discussie over de ontwikkeling van een Europees
onderzoeks- en innovatie-ecosysteem voor innovatieve mkb’ers en de
mogelijke rol van de (nog op te richten) European Innovation Council (EIC)
hierbij. In aanloop naar een mogelijk voorstel voor de EIC heeft de
Europese Commissie een consultatie onder stakeholders georganiseerd.
Het kabinet steunt het Slowaaks voorzitterschap in de aandacht voor de
snelle technologische en digitale ontwikkelingen die impact hebben op
onderzoek en innovatie. Vanuit een globaal perspectief blijft Europa nog
achter bij het opschalen van innovatieve start-ups die nieuwe markten en
banen creëren. Het is opmerkelijk dat veel disruptieve innovaties – soms
op basis van Europese kennis – buiten Europa ontwikkeld worden tot
innovatieve producten. Tijdens het Nederlands voorzitterschap was
onderzoeks- en innovatievriendelijke regelgeving, waaronder het
innovatieprincipe, al een prioriteit en zijn de nodige stappen gezet om
14

Kamerstuk 29 338, nr. 141.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

5

Europa beter te laten aansluiten op deze ontwikkelingen. Het Slowaaks
voorzitterschap gaat door op deze lijn. Nederland onderschrijft dat er nog
meer gedaan kan worden om het Europese onderzoeks- en innovatie
-ecosysteem voor bedrijven en kennisinstellingen te verbeteren. Innovatieve mkb’ers en snelle groeiers, c.q. scale-ups, zijn belangrijke motoren
van innovatie gerelateerde groei en dienen gestimuleerd te worden. Het
huidige Europese instrumentarium is op deze nieuwe ontwikkelingen
onvoldoende ingesteld.
Nederland vindt dat een EIC hierbij een rol kan vervullen, maar wenst niet
dat het EIC de vorm krijgt van een nieuw instituut. Er liggen kansen voor
het creëren van synergie en het bijstellen van het bestaande Europese
beleidsinstrumentarium om te zorgen dat het opschalen van innovaties en
innovatieve ondernemingen in Europa, en daarmee ook in Nederland,
beter mogelijk wordt. Dit dient ter ondersteuning van investeringen in
innovatie en zou niet ten nadele mogen uitpakken van Europese investeringen in onderzoek. Daarnaast kan de EIC mogelijk onderzoekssamenwerking en innovatievriendelijke ecosystemen in Europa faciliteren en
stimuleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-30, nr. 379

6