Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

33 033

Wapen- en munitiebezit

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2019
Op 1 oktober 2019 is de e-screener geïmplementeerd: een digitale
vragenlijst ten behoeve van de risicotaxatie met betrekking tot wapenverlofhouders. Dit instrument geeft onder meer uitvoering aan de Europese
vuurwapenrichtlijn (EU2017/853) die ziet op de controle van de verwerving
en het voorhanden hebben van vuurwapens. Middels deze brief wil ik uw
Kamer berichten over de ontwikkelingen rondom en de implementatie van
de e-screener.
Implementatie vuurwapenrichtlijn
De vuurwapenrichtlijn (EU2017/853), over de controle en het voorhanden
hebben van wapens, is (afgezien van de e-screener) op 23 juli 2019 in
Nederland geïmplementeerd door middel van een wijziging van de Wet
wapens en munitie. De richtlijn is een reactie op terroristische aanslagen
waarbij onder andere gebruik is gemaakt van vuurwapens die op enig
moment onbruikbaar waren gemaakt, maar daarna tot weer scherp
schietende vuurwapens waren teruggebouwd. De richtlijn stelt, geheel in
overeenstemming met de geldende Nederlandse praktijk, dat een
vergunning voor een wapen alleen mag worden verleend als het
waarschijnlijk is dat de aanvrager geen gevaar voor zichzelf of anderen, de
openbare orde of de openbare veiligheid zal vormen en verplicht de
lidstaten zorg te dragen voor een stelsel dat waarborgt dat steeds aan de
vastgestelde voorwaarden voor de verlening van een vergunning wordt
voldaan. Het onderzoek naar de betrouwbaarheid van de aanvrager van
een wapenverlof was in Nederland al aangescherpt naar aanleiding van
het schietincident in Alphen aan den Rijn in 2011. De e-screener vormt
hier het sluitstuk van en was het laatste nog te implementeren gedeelte
van de Europese richtlijn.
Ontwikkelingen politie
Sinds 2011 is er binnen de politieorganisatie veel gebeurd om legaal
wapenbezit beter te reguleren en (daarmee) illegaal vuurwapengebruik

kst-33033-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 033, nr. 23

1

tegen te gaan. Zo verloopt het aanvraagproces voor een vergunning voor
het bezit van een wapen systematischer. Meer dan voorheen is het
uitgangspunt dat de aanvragers zelf moeten aantonen dat zij voldoende
betrouwbaar zijn voor een wapenverlof in plaats van dat de korpschef
moet aantonen dat iemand niet betrouwbaar is. Ten behoeve van
tussentijdse screening van risico’s bij wapenbezit is er bovendien een
koppeling tot stand gebracht tussen de vuurwapenadministratie politie en
de BOPZ1-administratie van het OM.
Uitgangspunt van de Wet wapens en munitie is dat vuurwapens in
principe verboden zijn. Het legale bezit ervan is onderworpen aan een
vergunningplicht. Voor de afgifte daarvan wordt, naast het aantonen van
een redelijk belang, afgewogen of er ten aanzien van de aanvrager geen
«vrees voor misbruik» bestaat en hem of haar het bezit van een
vuurwapen kan worden toevertrouwd. De lat daarvoor ligt zeer hoog.
Reeds bij geringe twijfel is het oordeel negatief.
Daar komt bij dat de informatieplicht van de aanvrager is verbeterd, zo
moeten aanvragers een inlichtingenformulier invullen over hun persoonlijke omstandigheden, moeten zij drie referenten opgeven bij wie navraag
kan worden gedaan en indien er twijfel bestaat over de betrouwbaarheid
(met name de psychische gesteldheid) moet de aanvrager zelf het
tegenbewijs aanleveren waaruit kan blijken dat diegene wel betrouwbaar
is. Verder zijn er in de Circulaire Wapens en Munitie nadere eisen gesteld
aan de wapentypes waarvoor een verlof verleend kan worden gedurende
het eerste verlofjaar en kan de schietsport alleen als een wettelijk redelijk
belang aangemerkt worden als men die sport in wedstrijdverband
beoefent. In het aanvraagproces heeft de politie meerdere keren
persoonlijk contact met de aanvragers en wordt een beeld van betrokkenen gevormd, onder andere van de persoonlijke- en thuissituatie.
Uitspraak Hoge Raad
Een recente ontwikkeling is het arrest van de Hoge Raad inzake de
aansprakelijkheid van de politie voor de gevolgen van de schietpartij in
Alphen aan den Rijn2. In het arrest haalt de Hoge Raad een deel uit het
arrest van het gerechtshof aan:
«De vrees voor misbruik moet ruim worden uitgelegd. Vuurwapens
vormen immers een potentieel ernstige bedreiging voor de veiligheid in
de samenleving indien zij in handen komen van personen die onvoldoende betrouwbaar zijn om zo’n wapen voorhanden te hebben. Daarom
wordt een restrictief beleid gevoerd waar het de toepassing van het
criterium «geen vrees voor misbruik» betreft. Reeds geringe twijfel aan
het verantwoord zijn van het maken van de uitzondering op het wapenverbod is voldoende om de aanvraag te weigeren of in te trekken. Die
twijfel moet gebaseerd zijn op een objectief toetsbare motivering.»
Hieruit blijkt andermaal dat bij geringe twijfel geen wapenverlof mag
worden verleend.
De-screener
De e-screener is een digitale vragenlijst die tot doel heeft een advies
inzake de risicotaxatie te geven bij de vraag of iemand een wapen kan
worden toevertrouwd en vormt een onderdeel van de gehele verlofaanvraag. Verdere informatie wordt verkregen uit een antecedentenon1
2

Bijzondere opnemingen psychiatrische ziekenhuizen.
ECLI:NL:HR:2019:1409.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 033, nr. 23

2

derzoek, een door de aanvrager verstrekt inlichtingenformulier, het
nagaan van opgegeven referenten en bezoek aan huis in het kader van de
kluiscontrole. Medewerking aan de e-screener is, conform de bepalingen
van de wet, voor de aanvrager een verplichte stap. Hieraan geen gevolg
geven resulteert in weigering van het verlof.
Het Trimbos-instituut heeft het kader voor de e-screener ontwikkeld door
middel van literatuurstudie en in afstemming met experts. TNO heeft
hierop een kalibratieonderzoek gedaan en de e-screener verder afgesteld.
Hierin zijn aanpassingen gemaakt op basis van aanbevelingen, door Ipsos
(technisch) en TNO (inhoudelijk). De e-screener is getest op mensen uit
een hoogrisicogroep, bestaande uit mensen met psychische afwijkingen,
en een laagrisicogroep, bestaande uit mensen uit een representatieve
steekproef van de bevolking en mensen met een wapenvergunning. Het
instrument is inmiddels klaar en is op 1 oktober 2019 geïmplementeerd.
Dit alles betekent in de praktijk dat komende maanden een aantal
wapenverlofhouders en jachtaktehouders de uitnodiging krijgt het
onderzoek te doen als onderdeel van de aanvraagprocedure van de
(nieuwe) verlening van hun wapenverlof of jachtakte. In drie jaar worden
alle circa 60.000 wapenverlofhouders eenmalig aan het onderzoek
onderworpen. Ook dienen aanvragers van een ontheffing (art. 4 Wwm) of
erkenning (art. 9 Wwm) de e-screener af te nemen.
De e-screener is gebaseerd op gevalideerde psychologische testen over
erkende risicofactoren voor wapenbezit. Te denken valt aan alcoholmisbruik, agressiebeheersing en snel gekrenkt zijn. Juist een combinatie van
dergelijke factoren levert al snel twijfel over de geschiktheid voor
wapenbezit op.3 De e-screener is geen fysisch-deterministisch instrument.
Hiermee bedoel ik dat het – evenals de andere benoemde toetsingscriteria
bij een aanvraag – geen 100% garantie is tegen het risico dat iemand op
enig moment misbruik gaat maken van een vuurwapen waarvoor hij/zij
een verlof heeft ontvangen. Mede op basis van het arrest van de Hoge
Raad heb ik besloten de kalibratie van e-screener dusdanig af te stellen
dat de bescherming van de burger het meest optimaal gegarandeerd kan
worden, en de kans op misbruik van het wapen zo klein mogelijk is.
Vanwege de wettelijke maatstaf van geringe twijfel is de kalibratie zo
afgesteld dat de kans dat iemand een positieve score haalt terwijl een
wapenverlof niet verantwoord moet worden geacht, klein is. Dit heeft wel
tot gevolg dat een deel van de aanvragers – en van diegene die nu reeds
een verlof hebben – een negatieve uitkomst kan krijgen. Voor de vergunningaanvraag betekent een negatieve uitkomst wettelijk gezien geen
automatische afwijzing, maar ik heb wel met de korpschef afgesproken
dat – conform de hierboven gememoreerde uitspraak van de Hoge Raad –
de aanvraag zal worden afgewezen als er geen heldere contra-indicaties
zijn die de negatieve uitkomst van de e-screener in een ander perspectief
plaatsen.
De verlofaanvrager kan in administratief beroep gaan tegen het besluit
om geen wapenverlof te verlenen. Hierin heeft een aanvrager de
gelegenheid om de uitkomst van de e-screener te betwisten middels door
hem over te leggen nadere medische of psychologische verklaringen
waaruit blijkt dat hem een wapen kan worden toevertrouwd. Deze zaken
worden namens de Minister behandeld door dienst Justis. Tegen die
uitspraak kan beroep bij de rechtbank worden ingesteld en hoger beroep
bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State.
3

Omwille van de betrouwbaarheid en de bruikbaarheid van het instrument is het niet mogelijk
verder inzicht te geven in de risicofactoren of in de vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 033, nr. 23

3

Bij de ontwikkeling van de e-screener heb ik de samenwerking gezocht
met onder andere de belangenvereniging van de jagers en de sportschutters. Zij hebben mij laten weten niet onverdeeld gelukkig te zijn met
de uitrol van dit instrument. Ik zal de komende tijd nauwlettend in de
gaten houden hoe de toepassing van dit instrument zich in de praktijk
voltrekt. En over een jaar evalueert TNO de e-screener op basis van de
uitslagen van wapenverlofhouders die tot dan toe de e-screener hebben
afgelegd (dit zijn er circa 20.000). Eventueel kunnen we nadien of zo nodig
al eerder tot aanpassingen overgaan. Ik zal uw Kamer op de hoogte
houden van de ontwikkelingen hieromtrent.
De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 33 033, nr. 23

4