Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 680

Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in
verband met het toekomstbestendig maken van
de wetgeving op het terrein van arbeidsmigratie

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 5 februari 2021
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van voorliggend wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de in het verslag opgenomen vragen en
opmerkingen afdoende door de regering worden beantwoord acht de
commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel voldoende
voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.

Algemeen
Inleiding
Flexibele en toekomstbestendige regelgeving
Positie van werknemers versterken
Financiële gevolgen en administratieve lasten
Uitvoerings- en handhavingstoets
Internetconsultatie
Advies van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ)
Artikelsgewijs

1
2
3
4
5
6
6
6
7

1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in verband
met het toekomstbestendig maken van de wetgeving op het terrein van
arbeidsmigratie. Zij hebben hierover nog enkele vragen. In het algemeen
vragen zij een nadere inschatting van de regering welke gevolgen de
voorgestelde aanpassingen hebben op de toekomstige arbeidsmigratie
naar Nederland. Kan de regering hier een prognose, of liever nog enkele
mogelijke scenario’s, van geven voor de komende tien jaar? Daarnaast
vragen zij de regering toe te lichten welke veiligheidschecks gehanteerd
worden ten aanzien van zowel erkend referenten als kennismigranten.

kst-35680-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

1

Voorts vragen genoemde leden hoe dat wordt afgestemd met de
veiligheidsdiensten, om te voorkomen dat arbeidsmigratie wordt
misbruikt voor spionage en hoe dat eventueel wijzigt door dit
wetsvoorstel.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel Wijziging van de Wet arbeid vreemdelingen in
verband met het toekomstbestendig maken van de wetgeving op het
terrein van arbeidsmigratie. Genoemde leden maken van de gelegenheid
gebruik om enkele vragen te stellen.
De leden van de D66-fractie hebben met grote belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij zijn verheugd over de uitbreiding van de
mogelijkheden tot het langer verlenen van een werkstellingsvergunning
(twv), de mogelijkheid tot het bieden van maatwerk bij de prioritaire toets
en de maatregelen die de positie van werknemers versterken.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel en hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben nog wel enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van het
wetsvoorstel. Zij hebben daarover nog enkele vragen. Een belangrijke
vraag is daarbij welk effect deze wetswijziging naar verwachting heeft op
de arbeidsmigratie in ons land. Genoemde leden achten het onwenselijk
dat deze versoepeling leidt tot een substantiële toename van het aantal
(arbeids)migranten. Kan de regering in zijn reactie hier nader op ingaan?
Hoe heeft de regering het spanningsveld tussen de behoefte aan extra
werknemers in specifieke sectoren en de wens om onze arbeidsmarkt niet
te laten overspoelen door werknemers van buiten de EU gewogen bij de
totstandkoming van dit wetsvoorstel? Hoe schat de regering de effecten
van dit voorstel in met betrekking tot een mogelijke, substantiële toename
van het aantal arbeidsmigranten in ons land en de onwenselijkheid
daarvan? Kan hier uitgebreid op worden ingaan?
2. Inleiding
De leden van de CDA-fractie lezen dat naast de gegroeide arbeidsmarkt
van de EU, de oorzaak van de afname van het aantal afgegeven tewerkstellingsvergunningen (twv’s) ligt in wijzigingen in het Besluit uitvoering
Wet arbeid vreemdelingen (BuWav) en de Regeling uitvoering Wet arbeid
vreemdelingen (RuWav), waarin een (steeds groter) aantal uitzonderingen
is opgenomen op de twv-plicht of arbeidsmarkttoets. Om hoeveel
uitzonderingen gaat het en kan de regering hiervan een overzicht geven?
De leden van de CDA-fractie lezen dat door de strikte hoofdregel, de
arbeidsmarkttoets met de verplichte afwijzingsgronden uit artikel 8 van de
Wet arbeid vreemdelingen (Wav) bij de aanvraag van een twv of gecombineerde vergunningen voor verblijf en arbeid (gvva), er relatief weinig
vergunningen worden verleend na de reguliere aanvraagprocedure.
Hoeveel vergunningen worden verleend na de reguliere aanvraagprocedure?
De leden van de CDA-fractie vragen wat dit wetsvoorstel betekend voor
«derdelanders» die werkzaam zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt, maar
gedetacheerd zijn vanuit andere lidstaten.
Ongeveer de helft van de arbeidsmigranten in Nederland is van binnen de
EU, daar heeft deze wet geen betrekking op. Kan de regering aangeven
hoe toch in deze situatie het sturen op c.q. meebewegen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

2

hoog/laagconjunctuur behoefte op de Nederlandse arbeidsmarkt in lijn
met deze wet mogelijk is (bij hoogconjunctuur en laagconjunctuur)?
De leden van de CDA-fractie signaleren dat er sprake is van ongewenste
beïnvloeding uit onvrije landen in ons land. Hierover heeft de parlementaire ondervragingscommissie ongewenste beïnvloeding uit onvrije
landen (POCOB) een rapport geschreven. Deze beïnvloeding komt onder
meer van geestelijk bedienaren die bepaalde antidemocratische ideologieën aanhangen die niet verenigbaar zijn met onze vrije samenleving, zo
constateren de leden van de CDA-fractie. Deze leden begrijpen dat deze
geestelijk bedienaren een gvva kunnen krijgen om hier te werken. In welke
mate is het mogelijk op basis van huidige wet- en regelgeving en
voorgestelde aanpassing daarvan om een vergunning te weigeren aan
een geestelijk dienaar om ongewenste beïnvloeding te voorkomen?
De leden van de GroenLinks-fractie snappen de ambitie om de
regelgeving toekomstbestendig en flexibel te maken. Genoemde leden
vragen of de verwachting is dat deze wijziging ook een structurele
oplossing biedt voor tekortsectoren, of dat er wellicht nog verdergaande
oplossingen nodig zijn.
Deze leden constateren dat er op dit moment ook steeds vaker wordt
gewerkt met indirecte vergunningen, waardoor doordetachering steeds
vaker voorkomt. Dit vergroot de kans op uitbuiting en ongelijke concurrentie. Genoemde leden vragen of de regering verwacht dat de verruimde
mogelijkheden voor directe vergunningen ook gaan leiden tot een afname
van de indirecte vergunningen.
3. Flexibele en toekomstbestendige regelgeving
De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere toelichting hoe de
zogenoemde facultatieve weigeringsgrond op het prioriteitgenietend
arbeidsaanbod gaat werken. Zij zien dat hier ook in de consultatie naar
gevraagd is, maar dat door de regering wordt verwezen naar (in ontwikkeling zijnde) lagere regelgeving. In welke gevallen wil de regering dat
aanvragen worden goedgekeurd, die onder het huidige kader zouden zijn
afgekeurd? Hoe wordt onder de nieuwe regels gestuurd op de noodzaak
van het toelaten van arbeidsmigranten? Hebben de conjuncturele
ontwikkelingen en daarmee gepaard gaande hogere of lagere werkloosheid een rol in die toelatingsregels? Welke precieze criteria worden
opgenomen in de Regeling uitvoering Wet arbeid vreemdelingen? Wat is
de rol van de sociale partners bij de totstandkoming en de naleving van
deze criteria?
De maximale duur van tewerkstellingsvergunning gaat naar drie jaar. De
leden van de CDA-fractie vragen wat er gebeurt met de vergunning in
het geval van tussentijds faillissement of bedrijfsovername. Daarop
aansluitend vragen genoemde leden wat er gebeurt in het geval dat er
binnen de periode van 3 jaar de arbeidsmarkt tussentijds rigoureus
verandert.
De leden van de D66-fractie zijn verheugd dat het Uitvoeringsinstituut
Werknemersverzekeringen (UWV) meer ruimte krijgt om maatwerk te
bieden bij krapte in sectoren door niet alle toetsen te hoeven doorlopen
voor prioriteitsgenietend aanbod, als duidelijk is dat er echt meer mensen
nodig zijn. Dit voorkomt langdurige en kostbare wervingsprocedures
terwijl bij voorbaat bekend is dat dat nauwelijks resultaat zal hebben. In de
wet wordt geregeld dat per algemene maatregel van bestuur (amvb)
gevallen kunnen aangewezen waarbij dan wordt bepaald dat de vergunning voor minder dan drie jaar kan worden afgegeven. Genoemde leden
vragen aan welke situaties dan moet worden gedacht, en of de regering
een voorbeeld kan geven hiervan. Deze leden vragen ook of er een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

3

voorhang geldt voor deze beperking van de mogelijkheid om de twv voor
drie jaar af te geven.
De leden van de GroenLinks-fractie kunnen zich voorstellen dat het
UWV iets meer maatwerk wil kunnen leveren. Voorgestelde wijziging is
wel een flinke verruiming. Genoemde leden vragen welke criteria
UWV-medewerkers zullen hanteren wanneer zij hun nieuwe discretionaire
bevoegdheid gebruiken om ook bij onvoldoende bewijs «voldoende
wervingsinspanningen» een werkvergunning toe te kennen.
De leden van de SP-fractie hebben grote vraagtekens bij het nut van het
voorliggende wetsvoorstel. Zij vragen waarom er een noodzaak is tot
versoepeling van de nu geldende regels voor het verschaffen van een
tewerkstellingsvergunning. Hoeveel aanvragen komen er per jaar binnen
bij het UWV? Hoeveel mensen krijgen per jaar een tewerkstellingsvergunning of een gecombineerde vergunning? Hoeveel van de aanvragen
werden er de afgelopen paar jaar afgewezen? Uit welke landen, in
percentages, komen de mensen met een tewerkstellingsvergunning? In
welke sectoren zijn nu vacatures die lastig gevuld kunnen worden die met
de versoepeling in onderliggend wetsvoorstel wel gevuld zouden kunnen
worden? Om hoeveel vacatures gaat dit?
In het verlengde hiervan zetten de leden van de SP-fractie ook vraagtekens bij het verlegen van de duur van de tewerkstellingsvergunningen.
Kan de regering uitleggen waarom een duur van drie jaar beter zou
passen bij een flexibele regeling dan een duur van één jaar? Heeft de
regering zicht op welke verschuivingen er jaarlijks plaatsvinden op de
arbeidsmarkt in de sectoren waar onderliggend wetsvoorstel een
oplossing voor zou moeten bieden? Hoeveel van de tewerkstellingsvergunningen zijn de afgelopen jaren verlengd? Hoeveel tewerkstellingsvergunningen hebben deze verlenging niet toegekend gekregen omdat de
sectorale arbeidsmarkt ondertussen veranderd was? In welke sectoren
waren de verlengingen en de afwijzingen? Uit welke landen, in procenten,
kwamen de mensen waarvan de vergunning niet werd verlengd?
De leden van de SGP-fractie hebben vraagtekens bij de voorgestelde
wijziging om de dwingendrechtelijke afwijzingsgrond bij onvoldoende
wervingsinspanningen om te zetten in een facultatieve afwijzingsgrond
(wijziging van artikel 8 Wav). Werkt dit geen gemakzucht in de hand, zeker
als het gaat om de situatie waarin de werkgever onvoldoende inspanningen heeft verricht? Acht de regering dat niet onwenselijk? Kan de
regering dit voorstel verder motiveren?
Naar aanleiding van de maximale duur van tewerkstellingsvergunning
naar drie jaar (voorgestelde wijziging van artikel 11 Wav). De leden van de
SGP-fractie lezen dat het UWV elke twee jaar gaat toetsen of de arbeidsmarkt zodanig veranderd is dat prioriteitgenietend aanbod aanwezig is. Is
het niet mogelijk dat er veel sneller dan deze periodieke tweejaarlijkse
toetsing een andere situatie op de arbeidsmarkt kan ontstaan, denk aan de
acute intrede van de coronacrisis vorig jaar? Waarom is dan gekozen voor
deze periodieke twee jaar, en in hoeverre is de mogelijkheid van een
snelle wijziging van de omstandigheden op de arbeidsmarkt hier
voldoende in verdisconteerd? Hoe kritisch wordt getoetst als de termijn
naar drie jaar gaat, mede gelet op de onwenselijkheid van een substantiële toename van het aantal (arbeids)migranten? Welke rationale redenen
ligt ten grondslag aan de keuze voor de termijn van drie jaar?
4. Positie van werknemers versterken
De leden van de VVD-fractie vragen de regering nader toe te lichten hoe
de uitzondering voor startende ondernemers gaat werken. Welke stappen
moet een startende ondernemer zetten om hieraan te voldoen? Hoe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

4

worden startende ondernemers hierover geïnformeerd? Heeft de
Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) hiervoor een specifiek loket dat
bekend is bij ondernemers? Welke documentatie of gegevens moeten op
welk moment worden overlegd om te (blijven) voldoen aan de startersuitzondering?
De leden van de D66-fractie onderschrijven de noodzaak van de
maatregelen ter versterking van de positie van werknemers. Zij hebben
nog een enkele vraag over deze maatregelen. Zij vragen op welke manier
de toets in praktijk gaat werken voor startende ondernemingen die
aannemelijk moeten maken dat er in de toekomst economische activiteiten zullen plaatsvinden.
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het systeem waarbij
de werkgever een tewerkstellingsvergunning moet aanvragen soms een
(te) hoge administratieve drempel lijkt voor werkgevers. Een alternatief is
om de vreemdeling een persoonsgebonden werkvergunning te geven
waaruit blijkt dat betrokkene toegang heeft tot de arbeidsmarkt. Daarbij
kan eventueel aangesloten worden bij de meldingssystematiek die geldt
voor Europese arbeidsmigranten, zodat wel gecontroleerd kan worden of
de asielzoeker onder marktconforme omstandigheden gaat werken.
Genoemde leden vragen of ook is overwogen om over te schakelen op
een persoonsgebonden werkvergunning en een meldplicht voor
werkgevers.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook enkele vragen over de
mogelijkheden om te werken voor kansrijke asielzoekers. De regering stelt
dat de Wav geen ruimte biedt voor experimenteren met arbeid door
kansrijke asielzoekers. Dat er behoefte aan zo’n experiment is blijkt uit
recent politiek debat en eerdere onderzoeken. Anders dan de regering
stelt is een wetswijziging voor versnelde toegang tot arbeid evenwel niet
nodig omdat de wachttijd van zes maanden in artikel 2a, eerste lid onder a
BuWav staat. Deze regel is eenvoudiger te wijzigen dan de wet.
Genoemde leden vragen of de regering bereid is om aan artikel 2a BuWav
een bepaling toe te voegen die het mogelijk maakt om asielzoekers met
een nationaliteit waarmee zij volgens de IND kansrijke asielzoeker zijn,
eerder toegang tot arbeid te verlenen, bijvoorbeeld al na twee maanden.
Voorts constateren deze leden dat in «Van azc naar een baan»1 is uiteengezet dat de beperking tot 24 weken arbeid, waarna weer 24 weken
inactiviteit verplicht is, in strijd is met het Unierecht (Opvangrichtlijn).
Nederland is het enige land in Europa dat asielzoekers op deze manier
beperkt in hun toegang tot arbeid. In «Van azc naar een baan» werd geen
onderscheid gemaakt tussen kansrijke of niet kansrijke asielzoekers, maar
werd in aanbeveling 2 (pagina 101) een alternatief systeem van getrapte
toelating tot de arbeidsmarkt voorgesteld. Is de regering bereid de
beperking tot 24 weken arbeid neergelegd in artikel 2a, eerste lid onder a
BuWav te schrappen wegens strijd met het unierecht?
5. Financiële gevolgen en administratieve lasten
De leden van de SGP-fractie constateren dat er reeds sprake was van
een verplichting om het wettelijke minimumloon en het kennismigrantensalaris giraal te betalen. Om welke redenen is dan toch gekozen voor deze
aanvullende verplichting bovenop de bestaande verplichting op grond
van artikel 7a van de Wet Minimumloon (WML) en artikel 1d BuWav?

1

Tesseltje de Lange, Elles Besselsen, Soumaya Rahouti en Conny Rijken: Van azc naar een baan.
De Nederlandse regelgeving over en praktijk van arbeidsmarktintegratie van vluchtelingen
(2017).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

5

6. Uitvoerings- en handhavingstoets
De leden van de D66-fractie vragen wat bij dit wetsvoorstel precies de
verdeling is in de uitvoering tussen het UWV en de IND. Het is deze leden
niet helemaal duidelijk hoe het komt dat de IND een uitvoerige uitvoeringstoets heeft opgeleverd met als belangrijkste punt dat de meeste
wijzigingen niet aan hen raken, en dat bij het UWV een veel minder
uitvoerige uitvoeringstoets is opgeleverd. Genoemde leden vragen
daarnaast welke uitvoeringstoetsen vertrouwelijk ter inzage zijn gelegd,
en wat daarvoor de reden is.
De leden van de D66-fractie vragen in dit kader ook wat de raakvlakken
zijn van dit wetsvoorstel met de signalen dat de kennismigrantenregeling
fraudegevoelig zou zijn.2 Genoemde leden vragen of dit deel van het
toezicht onder het UWV of onder de IND valt. Deze leden zijn van mening
dat de belangrijke toegevoegde waarde van arbeidsmigranten aan de
Nederlandse economie alleen gehandhaafd kan worden als dit op een
eerlijke manier gebeurt. Zij vragen in dat kader om een korte eerste reactie
op deze berichtgeving.
7. Internetconsultatie
De leden van de CDA-fractie lezen dan werkgeversorganisaties
aangeven dat zij in de praktijk verwachten dat er weinig van de flexibilisering terecht zal komen. Kan worden toegelicht waarom werkgevers dit
verwachten?
Werknemersorganisaties wijzen op een toename van derdelanders die
werkzaam zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt maar gedetacheerd
worden vanuit andere lidstaten. Deze signalen over toename bereiken
CDA-fractie ook. In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat dit
een andere situatie is. Kan de regering aangeven waarom dit een andere
situatie is en/of de wet hierin toch een rol kan spelen?
Werknemersorganisaties geven aan dat illegale tewerkstelling reeds
strafbaar is en daarop effectieve handhaving nodig is. Is er volgens de
regering nu sprake van voldoende en effectieve handhaving?
8. Advies van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken
(ACVZ)
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat nader overleg met UWV heeft
plaatsgevonden over het opnemen van het begrip «traject». Kan de
regering toelichten wat de uitkomst hiervan is en welke juridische
consequentie een eventuele begripswijziging heeft?
De leden van de CDA-fractie vragen aan de regering of zij nader kunnen
toelichten waarom in eerste instantie niet is ingegaan op het advies van
de ACVZ.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de regering van mening is dat een
aanpassing van de definitie gecombineerde vergunning voor verblijf en
arbeid zoals voorgesteld door de ACVZ niet zou passen bij de Nederlandse wetssystematiek rond de toegang tot de arbeidsmarkt. Tevens stelt
de regering dat er bovendien geen juridische noodzaak voor is, aangezien
reeds wordt voldaan aan Richtlijn 2011/98/EU. Kan de regering dit
standpunt nader onderbouwen?

2

https://www.platform-investico.nl/artikel/kennismigrantenregeling-is-fraudegevoeliggeannoteerd-verhaal/#annotation-32503-41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

6

De leden van de D66-fractie hebben nog een aantal vragen over de
adviezen van de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ). Zij
hebben ten eerste een vraag over het advies om «aanwezig» prioritair
aanbod te vervangen door «beschikbaar» prioritair aanbod. Zij vragen of
er met de wetswijziging in 2014 ook in de praktijk een verandering is
geweest door het wisselen van toetsen op beschikbaar of prioritair
aanbod. Genoemde leden vragen op welke manier de beschikbaarheid
van dat aanbod eerder werd getoetst, en welke middelen het UWV wel
zou hebben om dat te kunnen doen. Daarnaast vragen zij of de regering
nader in kan gaan op het advies van de ACVZ om een brede adviescommissie in te stellen die kan adviseren over tekortberoepen waar arbeidsmigratie juist een oplossing kan bieden.
De leden van de D66-fractie hebben ook nog enkele vragen over het
advies van de ACVZ om de BuWav in overeenstemming te brengen met
de Opvangrichtlijn. Genoemde leden vragen of er eerder rechtszaken zijn
geweest die gingen over de vraag of de BuWav met de mogelijkheid van
24 weken arbeid per jaar in strijd is met de Opvangrichtlijn, en of er
anders een andere manier is om dit juridisch te toetsen. Zij vragen of de
Opvangrichtlijn ook zo gelezen moet worden dat na negen maanden er
geen enkele belemmering meer mag zijn voor de toegang tot de arbeidsmarkt, en of in dat licht de beperking in duur niet in strijd is. Daarnaast
vragen deze leden wat er praktisch zou gebeuren als er WW-recht zou
ontstaan en de asielaanvraag daarna zou worden afgewezen.
Artikelsgewijs
De leden van de D66-fractie vragen tot slot wat de beoogde inwerkingtredingsdatum is voor de verschillende artikelen.
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze wordt gemonitord of
de doelstelling van het wetsvoorstel wordt bereikt. Op welke wijze worden
daarbij ook de effecten van dit wetsvoorstel op het migratiesaldo betrokken? Wat is de beoogde inwerkingtredingsdatum van dit wetsvoorstel?
De voorzitter van de commissie,
Van Toorenburg
De adjunct-griffier van de commissie,
Sjerp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 680, nr. 5

7