Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

34 340

Instellen van een commissie van onderzoek

Nr. 20

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 17 december 2021
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Justitie en Veiligheid over
de brief van 14 juli 2021 inzake het rapport Commissie herziening
wetgeving ambtsdelicten Kamerleden en bewindspersonen (Kamerstuk
34 340, nr. 19).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 oktober 2021 aan de Minister van
Justitie en Veiligheid voorgelegd. Bij brief van 15 december 2021 zijn de
vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Van Meenen
Adjunct-griffier van de commissie,
Tielens-Tripels

kst-34340-20
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

1

Inleiding
Mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
ga ik hieronder in op de vragen en opmerkingen van de vaste commissie
voor Justitie en Veiligheid over het rapport «Niet boven maar in de wet.
Een werkbare en faire regeling voor de opsporing en vervolging van
ambtsdelicten van Kamerleden en bewindspersonen», dat de Commissie
herziening wetgeving ambtsdelicten Kamerleden en bewindspersonen
(Commissie-Fokkens) op 14 juli 2021 heeft uitgebracht.
Wij onderschrijven de waarderende woorden die de leden van de fracties
van de VVD, D66, de SP, de PvdA en de SGP hebben gewijd aan de inhoud
van het rapport en de inspanningen van de voorzitter, de leden en het
secretariaat van de commissie. In de brief waarmee wij het rapport aan de
Kamer hebben aangeboden1, spraken wij over een hecht doortimmerd
rapport, dat concrete en bruikbare voorstellen bevat voor noodzakelijke
verbeteringen in de wetgeving over ambtsdelicten van Kamerleden en
bewindspersonen. Wij constateren met genoegen dat de genoemde leden
deze opvatting delen.
In de aanbiedingsbrief merkten wij ook op dat het aan het nieuwe kabinet
is om over het rapport beslissingen te nemen en dat de nodige voorbereidingen worden getroffen om het nieuwe kabinet die beslissingen snel te
kunnen laten nemen. Het ligt naar ons oordeel dus niet op de weg van het
demissionaire kabinet om concreet in te gaan op de specifieke voorstellen
die in het rapport zijn gedaan. Het gaat immers om een onderwerp van
fundamenteel staatkundig belang, waarvoor naar het oordeel van de
commissie niet alleen wijziging van de «gewone» wet noodzakelijk is,
maar ook grondwetswijziging. Wij achten het van belang dat het nieuwe
kabinet een zelfstandige afweging kan maken over de inhoud van deze
belangrijke wetgeving.
Dit stelt ook beperkingen aan de mate waarin wij thans kunnen ingaan op
de vragen en opmerkingen van de leden van genoemde fracties. Feitelijke
vragen worden hieronder van een beantwoording voorzien. Voor zover
van het demissionaire kabinet standpunten worden gevraagd over
concrete voorstellen uit het rapport, menen wij evenwel dat die standpuntbepaling een zaak is van het volgende kabinet. Het ligt voor de hand
dat vragen en opmerkingen die om die reden door ons onbeantwoord
worden gelaten, bij de beoordeling van de aanbevelingen van de
commissie zullen worden betrokken en dat uw Kamer over de uitkomst
daarvan zal worden geïnformeerd. De zienswijzen van de leden van de
fracties van de VVD, D66, de SP, de PvdA en de SGP over de voorstellen
van de Commissie-Fokkens, zowel waar adhesie wordt betuigd als waar
kanttekeningen worden geplaatst, zijn dus waardevolle en belangrijke
bouwstenen voor de (nadere) onderbouwing van de door het nieuwe
kabinet te nemen beslissingen. Hieronder zullen wij bij de beantwoording
per fractie steeds aangeven welke vragen en opmerkingen dit betreft,
onder verwijzing naar deze inleiding.
1. Vragen en opmerkingen vanuit de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie vragen op welke termijn is voorzien dat een
nieuw kabinet over het rapport een besluit kan nemen. Wij gaan ervan uit
dat dit snel kan gebeuren. De voorstellen van de Commissie-Fokkens voor
«Spoor I» (voorstellen binnen het kader van het huidige artikel 119
Grondwet) zijn door haar reeds vervat in een concreet wetsvoorstel met
artikelsgewijze toelichting, dat als annex bij het rapport is gevoegd. Er is
dus al veel wetgevend werk verzet, waardoor een consultatieversie naar
1

Kamerstuk 34 340, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

2

verwachting kort na het aantreden van het nieuwe kabinet het licht zal
kunnen zien. In de inleiding hebben wij uiteengezet dat het gelet op de
demissionaire status van het kabinet niet in de rede ligt dat dit kabinet
beslissingen neemt over de inhoud van het rapport. Dat betekent dat ook
het uitbrengen van een consultatieversie een zaak is van het nieuwe
kabinet.
De vraag of deconstitutionalisering van de bijzondere procedure van
artikel 119 Grondwet gewenst is, is ter beoordeling aan het nieuwe
kabinet (zie de inleiding).
De leden van de VVD-fractie stellen tot slot enkele vragen over het in 2017
vastgestelde Protocol inzake de behandeling van aangiften bij een
ministerie, het openbaar ministerie of de procureur-generaal bij de Hoge
Raad tegen leden van de Staten-Generaal, Ministers en Staatssecretarissen, Ministerie van Justitie en Veiligheid (Stcrt. 2018, nr. 3803). Dat dit
protocol geen wettelijke grondslag heeft, houdt verband met het feit dat
de manier waarop de regering tot een opdracht tot vervolging kan komen,
niet wettelijk is geregeld. Wij constateren dat de Commissie-Fokkens
concrete en bruikbare voorstellen heeft gedaan om ook voor laatstgenoemde procedure te voorzien in wettelijke regels. De beslissing daarover
is aan het volgende kabinet (zie de inleiding). Het ontbreken van een
wettelijke grondslag van het protocol betekent naar onze waarneming
overigens niet, zo beantwoorden wij de daarop betrekking hebbende
vraag van de leden van de VVD-fractie, dat dit onzekerheid met zich
meebrengt voor de betrokken instanties en personen. Het oogmerk van de
vaststelling van het protocol in 2017 was juist om aan de onduidelijkheden rond de behandeling van aangiften wegens ambtsdelicten van
Kamerleden of bewindspersonen een einde te maken, omdat de betrokken
instanties behoefte hadden aan praktische richtlijnen voor de behandeling
van die aangiften. Naar ons oordeel is er met de totstandkoming van het
protocol een duidelijke verbetering aangebracht ten opzichte van de
situatie van vóór 2017. Wel is het, zoals ook tot uitdrukking is gebracht in
de considerans van het protocol, de bedoeling dat de richtlijnen vertaling
krijgen in wetgeving.
Naar aanleiding van de vraag van de leden van de VVD-fractie hoe vaak
het protocol sinds 2017 is toegepast en onder welke omstandigheden
wordt afgeweken van het protocol, merken wij op dat sinds 2017 vijf keer
gebruik is gemaakt van de procedure uit het protocol. De Kamer is
hierover in twee zaken, na publicatie van het rapport van het oriënterend
onderzoek van de procureur-generaal bij de Hoge Raad (hierna: PGHR),
geïnformeerd.2 In een andere zaak is de informatievoorziening verlopen
via rijksoverheid.nl.3 In de overige twee zaken wordt nog gewacht op het
rapport van het oriënterend onderzoek door de PGHR, waarna de Kamer
zal worden geïnformeerd. Wij hechten aan het volgen van de door het
protocol voorgeschreven procedure. Er zijn geen omstandigheden
waaronder van het protocol wordt afgeweken.
2. Vragen en opmerkingen vanuit de D66-fractie
De leden van de fractie van D66 wijden een beschouwing aan de
grondwettigheid van het voorstel van de Commissie-Fokkens om in haar
voorstellen bij Spoor I aan de PGHR de bevoegdheid toe te kennen om
ambtshalve een opsporingsonderzoek in te stellen. Deze leden vragen hoe
de Minister hiertegen aankijkt. Het is niet aan het demissionaire kabinet
om over dit onderdeel van het rapport een standpunt in te nemen (zie de
inleiding). Het ligt voor de hand dat de beschouwing van deze leden bij de
2
3

Zie Kamerstuk 31 066, nr. 799 en Kamerstuk 35 570 VI, nr. 122.
www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2018/07/13/geen-opsporingsonderzoek-na-aangiften-overschenking-appartement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

3

beoordeling van de aanbevelingen van de commissie zal worden
betrokken en dat uw Kamer over de uitkomst daarvan zal worden
geïnformeerd. Hetzelfde geldt voor de vragen die de leden van de
D66-fractie stellen over de rol van de Eerste Kamer bij de vervolging van
ambtsdelicten.
Ook de vraag van deze leden hoe de door de Commissie-Fokkens in Spoor
II voorgestelde berechting in meerdere instanties zich verhoudt tot het
oorspronkelijke oogmerk van een snelle, relatief geruisloze afhandeling
van de procedure, is ter weging aan het nieuwe kabinet (zie de inleiding).
Hetzelfde geldt voor de vraag of het niet logischer is ook de vervolgingsregeling van ambtsdelicten in de Grondwet te laten staan als eveneens de
benoeming voor het leven van de PGHR in de Grondwet verankerd blijft.
3. Vragen en opmerkingen vanuit de SP-fractie
De leden van de SP-fractie vragen hoe de balans zal worden gevonden
tussen enerzijds het goed mogelijk maken van opsporing en vervolging en
anderzijds het niet lichtvaardig kunnen nemen van opsporings- en
vervolgingsbeslissingen teneinde het gevaar van politieke afrekening uit
te sluiten. Wij constateren dat de Commissie-Fokkens hieraan in haar
rapport ruim aandacht heeft besteed. De weging hiervan is aan het
nieuwe kabinet (zie de inleiding).
Naar aanleiding van de vragen van de leden van de SP-fractie over het
tijdpad voor in te dienen wetswijzigingen, merken wij op dat dat het aan
het nieuwe kabinet is om beslissingen te nemen over de inhoud en het
tijdpad van deze wetgeving (zie de inleiding) en dat wij geen aanwijzingen
hebben dat een meerderheid in beide Kamers dat anders ziet. Zoals
aangegeven in onze aanbiedingsbrief aan de Tweede Kamer van 14 juli
2021 worden op onze beide ministeries voorbereidingen getroffen om het
nieuwe kabinet hier snel beslissingen over te kunnen laten nemen. De
voorstellen van de commissie voor «Spoor I» zijn door haar reeds vervat
in een concreet wetsvoorstel met artikelsgewijze toelichting. Er is dus al
veel wetgevend werk verzet, waardoor een consultatieversie naar
verwachting kort na het aantreden van het nieuwe kabinet het licht zal
kunnen zien.
De leden van de SP-fractie vragen voorts wat het belang is van het door
de Commissie-Fokkens met een beroep op artikel 119 Grondwet beargumenteerde voorstel dat regering en Tweede Kamer tezamen kunnen
besluiten om van opsporing af te zien. De commissie is hierop ingegaan
aan het slot van paragraaf 6.2.1 van haar rapport. Dit voorstel maakt deel
uit van spoor I, dat uitgaat van de bestaande grondwettelijke regeling, en
dus eerder kan worden gerealiseerd dan spoor II, waarin de commissie
voorstelt om artikel 119 Grondwet te schrappen. Spoor II houdt kort
gezegd in dat de bevoegdheid tot het geven van een opdracht tot
vervolging niet meer toekomt aan de Tweede Kamer en de regering.
Daaruit vloeit logischerwijze voort dat de Tweede Kamer en de regering
dan evenmin nog de bevoegdheid hebben om de PGHR op te dragen een
voorgenomen opsporingsonderzoek niet in te stellen of een lopend
opsporingsonderzoek te beëindigen. Het nemen van beslissingen over de
voorstellen uit spoor I en II is aan het nieuwe kabinet (zie de inleiding).
De leden van de SP-fractie vragen tenslotte hoe, ook als overeenkomstig
het voorstel van de Commissie-Fokkens de aanwijzingsbevoegdheid van
artikel 127 Wet op de rechterlijke organisatie (Wet RO) zou worden
geschrapt, informele politieke druk op een onderzoek kan worden
voorkomen. Ook deze vraag zal door het nieuwe kabinet bij de beoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

4

deling van de voorstellen van de Commissie-Fokkens moeten worden
betrokken.
4. Vragen en opmerkingen vanuit de PvdA-fractie
De vraag van de leden van de PvdA-fractie of wij hun mening delen dat de
huidige wettelijke regeling over ambtsdelicten van Kamerleden en
bewindspersonen tekortschiet en verbeterd moet worden, beantwoorden
wij bevestigend. Dat was ook de reden waarom wij de CommissieFokkens hebben ingesteld. Aanleiding daarvoor was de constatering in de
door de Tweede Kamer aanvaarde motie van het lidTellegen c.s., dat de
wetgeving op grond waarvan ministers, staatssecretarissen en Kamerleden voor ambtsdelicten kunnen worden vervolgd, in de praktijk niet
volstaat.4 De door de leden van de PvdA-fractie gestelde vraag of door het
tekortschieten van de bestaande regeling de vervolging van Kamerleden
en bewindspersonen nu belemmerd wordt, valt moeilijk te beantwoorden.
De Commissie-Fokkens stelt vast dat er nog nooit een Kamerlid of
bewindspersoon wegens een ambtsdelict is vervolgd. Of dat een gevolg is
van de huidige regeling staat naar het oordeel van de commissie niet vast.
Wel constateert de commissie in navolging van de door de Tweede Kamer
ingestelde onderzoekscommissie-Schouten dat de huidige regeling
opsporing, vervolging en berechting van deze ambtsdelicten in ieder
geval ernstig bemoeilijkt. Die constatering onderschrijven wij.
De vraag van de leden van de PvdA-fractie of de beslissing tot vervolging
niet door politici moet worden genomen, maar door een onafhankelijke
functionaris, zoals de Commissie-Fokkens voorstelt, is ter beantwoording
aan het nieuwe kabinet (zie de inleiding).
Hetzelfde geldt voor de vragen die deze leden stellen over het al dan niet
schrappen van de aanwijzingsbevoegdheid op grond van artikel 127 Wet
RO.
De leden van de PvdA-fractie vragen verder naar de voorbereidingen om
het nieuwe kabinet in staat te stellen snel beslissingen te nemen over de
aanpassing van wetgeving. Deze bestaan er onder meer uit dat ambtelijke
capaciteit is vrijgemaakt om de daarop betrekking hebbende wetgeving
spoedig na het aantreden van het nieuwe kabinet in procedure te
brengen.
Het door de leden van de PvdA-fractie genoemde onderwerp van de
vervolging van de overheid als rechtspersoon maakte geen deel uit van de
opdracht aan en het rapport van de Commissie-Fokkens. Dit onderwerp
wordt door ons derhalve niet betrokken bij de voorbereidingen van de
besluitvorming door het nieuwe kabinet over het rapport.
5. Vragen en opmerkingen vanuit de SGP-fractie
De vraag van de leden van de SGP-fractie of de voorstellen van de
Commissie-Fokkens integraal worden overgenomen, is ter beantwoording
aan het nieuwe kabinet (zie de inleiding). Dat geldt ook voor hun vraag
waarom enkel het wijzigen van de «gewone» wet, hetgeen dus betekent
het volstaan met «Spoor I» van het rapport, niet voldoende kan zijn voor
een modernisering van de procedure.
Naar aanleiding van het voorstel van de Commissie-Fokkens om bij
opsporing en vervolging van Kamerleden of bewindspersonen de
aanwijzingsbevoegdheid jegens het openbaar ministerie neer te leggen bij
de PGHR, vragen de leden van de SGP-fractie naar de werkwijze ingeval
de Minister van Justitie en Veiligheid (JenV) onderwerp is van onderzoek.
4

Kamerstuk 34 340, nr. 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

5

Voor de huidige situatie bevat het eerdergenoemde protocol voorzieningen die inhouden dat bij een aangifte tegen de Minister van JenV zelf,
diens rol volledig wordt overgenomen door de Minister van JenV ad
interim- (a.i.). De Minister van JenV a.i. is de Minister die in de zogeheten
Vervangingsregeling ministers is aangewezen als vervanger van een
Minister in geval van diens tijdelijke afwezigheid. Daarmee wordt dan
toepassing gegeven aan artikel 5 van de Vervangingsregeling ministers,
waarin is bepaald dat de Minister die is aangewezen als vervanger in
geval van tijdelijke afwezigheid tevens optreedt als vervanger voor zover
het gaat om de uitoefening van een taak van een Minister ten aanzien van
een bepaalde aangelegenheid waarbij deze tevens persoonlijk en direct
betrokken kan zijn.5 De Minister van JenV a.i. stuurt de aangifte door naar
de PGHR en de PGHR informeert daarna dan de Minister van JenV a.i.
over zijn bevindingen. Indien het komt tot een opdracht waarbij wordt
besloten tot vervolging van de Minister van JenV zelf, wordt het daartoe
strekkende koninklijk besluit voorgedragen door de Minister van JenV a.i.
Ook de verdere communicatie met Kamer en aangever wordt gedaan door
de Minister van JenV a.i.
De vraag van de leden van de SGP-fractie of het voor burgers mogelijk is
melding te doen bij de PGHR of bij het OM teneinde onderzoek te doen
naar een ambtsdelict, beantwoorden wij bevestigend. Het eerdergenoemde protocol bevat richtlijnen hoe vervolgens wordt gehandeld. Hoe
een en ander wordt uitgewerkt als wordt besloten tot het overnemen van
de voorstellen van de Commissie-Fokkens is aan het nieuwe kabinet,
hetgeen ook geldt voor de beoordeling van de door deze leden gestelde
vraag of daarmee alle politieke redenen voor het doen van onderzoek zijn
uitgesloten (zie de inleiding).
De leden van de SGP-fractie vragen verder hoe vaak het sinds het nieuwe
protocol is voorgekomen dat aangiften waarbij mogelijk sprake is van een
ambtsdelict worden doorgezonden naar de Minister van JenV. Sinds de
inwerkingtreding van het protocol zijn in vijf zaken aangiften doorgezonden aan de Minister van JenV. Dit betreft de vijf zaken waarin ook
gebruik is gemaakt van de procedure uit het protocol (zie de beantwoording van de vragen vanuit de SP-fractie). In antwoord op de vraag of
er nog andere situaties dan de in paragraaf 2.3.2 van het rapport van de
Commissie-Fokkens genoemde zaken aan de orde geweest, merken wij op
dat er nadien nog drie situaties aan de orde zijn geweest waarin een
aangifte conform het protocol aan de PGHR is gezonden. Het betreft een
inmiddels afgesloten zaak waarin er namens de Minister-President door
de Beveiligingsautoriteit van het Ministerie van Algemene Zaken bij het
openbaar ministerie aangifte was gedaan wegens het vermoeden van
schending van geheimhouding aangaande notulen van de ministerraad6
en twee nog lopende zaken.
De vraag van de leden van de SGP-fractie naar de beoordeling van het
risico dat door het voorzien (in spoor I van de voorstellen van de
Commissie-Fokkens) van een meer reguliere positie van het onderzoek
naar ambtsdelicten en de mogelijkheid van aangifte, een aanzuigende
werking kan ontstaan die het bijzondere karakter van de vervolging van
deze delicten onder druk zet, is ter beoordeling en weging aan het nieuwe
kabinet (zie de inleiding).
Hetzelfde geldt voor de vragen die deze leden stellen over de overwegingen van de Commissie-Fokkens bij spoor I om niet te kiezen voor een
verlofstelsel en haar voorstellen en overwegingen inzake het kunnen
5

Zie voor de huidige tekst van de Vervangingsregeling ministers: wetten.overheid.nl/
BWBR0040153.
6
Zie Kamerstuk 35 570 VI, nr. 122.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

6

stopzetten van een ambtshalve onderzoek of geen opdracht geven tot
vervolging.
Wat betreft spoor II van de voorstellen van de Commissie-Fokkens vragen
de leden van de SGP-fractie waarom niet volstaan zou kunnen worden
met een rechtsgang in twee instanties. Ook eventuele wijzigingen in de
rechtsgang zijn ter beoordeling van het nieuwe kabinet (zie de inleiding).
Eveneens is het aan het nieuwe kabinet om een weging te geven van de
kritiek dat het niet gepast zou zijn dat de regering opdracht geeft tot het
vervolgen van een parlementslid wegens ambtsdelicten en te beoordelen
of en in hoeverre de Eerste Kamer een rol moet krijgen in de procedure.
De leden van de SGP-fractie vragen of met het oog op de verdere
voorbereiding een overzicht kan worden opgesteld waaruit blijkt in
hoeverre de ambtsdelicten uit de artikelen 355 en 356 van het Wetboek
van Strafrecht (Sr) ook op basis van andere bepalingen vervolgd kunnen
worden, waarbij zij vragen met name in te gaan op delicten zoals
corruptie en fraude.
De artikelen 355 en 356 Sr zijn de enige delicten in het Wetboek van
Strafrecht die uitsluitend kunnen worden gepleegd door ministers en
staatssecretarissen. Deze strafbaarstellingen verschillen daarmee van de
andere ambtsmisdrijven uit titel XXVIII van het Tweede Boek van het
Wetboek van Strafrecht en de overige, commune delicten uit dat wetboek.
De commissie merkt op dat de reikwijdte van de artikelen 355 en 356
«tamelijk onbepaald» is. Tot op heden is nog nooit een Minister of
Staatssecretaris veroordeeld voor deze ambtsdelicten. Er is dus geen
jurisprudentie voorhanden waarin de betreffende artikelen in de praktijk
tot een veroordeling hebben geleid. Uit de in het rapport omschreven
casuïstiek waarin een verdenking van overtreding van de artikelen 355 of
356 Sr op enigerlei wijze aan de orde was, blijkt dat het gaat om zeer
diverse gevallen. Deze omstandigheden maken dat het feitelijke toepassingsbereik van de betreffende artikelen zeer moeilijk af te bakenen is en
dat geen volledig overzicht kan worden geboden van gedragingen die
binnen de reikwijdte van de artikelen 355 en 356 Sr vallen en die ook op
basis van andere strafbaarstellingen kunnen worden vervolgd.
De Commissie-Fokkens heeft beschreven dat de artikelen 355 en 356 Sr
dienen te worden begrepen in het licht van de tijd waarin de politieke
ministeriële verantwoordelijkheid nog niet bestond. De commissie stelt in
dit verband dat als gevolg van de in 1848 ingevoegde politieke ministeriële verantwoordelijkheid de klassieke, strafrechtelijke ministeriële
verantwoordelijkheid sterk aan belang heeft ingeboet. Bewindspersonen
leggen vandaag de dag primair verantwoording af ten overstaan van het
parlement in plaats van de strafrechter.
Op de keper beschouwd stellen de artikelen 355 en 356 Sr ministers en
staatssecretarissen strafrechtelijk aansprakelijk voor elk opzettelijk of
culpoos handelen en nalaten in strijd met enig (grond)wettelijk
voorschrift. Gesteld kan worden dat, voor zover dit door de wetgever
wenselijk is geacht, dit handelen of nalaten elders in het Wetboek van
Strafrecht nader is gespecificeerd in voor veel bredere categorieën van
personen bestemde, gedetailleerde strafbepalingen die de integriteit van
het overheidsapparaat en andere, publieke waarden van een zwaar
sociaal-ethisch kaliber beschermen. Op basis van die bepalingen is
eveneens adequaat optreden tegen strafwaardige vormen van machtsmisbruik, begaan door ministers en staatssecretarissen, mogelijk.
Zo kent het Wetboek van Strafrecht in de eerste plaats verschillende
strafbaarstellingen die van toepassing kunnen zijn indien een bewindspersoon in de uitoefening van zijn ambt het publieke vertrouwen schaadt.
In dit verband wordt gewezen op enkele andere ambtsmisdrijven die in
titel XXVIII van het Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht zijn
opgenomen, zoals ambtelijke verduistering van geld (art. 359 Sr), het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

7

wegmaken van bewijsstukken (art. 361 Sr), passieve omkoping (art. 363 en
364a Sr) en dwang door een ambtenaar (art. 365 Sr).
In de tweede plaats bevat het Wetboek van Strafrecht een groot aantal
algemenere delicten die, indien zij worden gepleegd door een Minister of
Staatssecretaris, onder omstandigheden eveneens onder de werkingssfeer van de artikelen 355 en 356 Sr zijn te rubriceren. Voorbeelden
hiervan zijn actieve ambtelijke omkoping (art. 177, 178 en 178a Sr),
ambtsdwang (art. 179 Sr), meineed (art. 207 Sr) en de strafbare feiten uit
de titels XII (valsheid in geschrifte), XVII (schending van geheimen), XXIII
(afpersing en afdreiging), XXIV (verduistering) en XXV (bedrog) van het
Tweede Boek van het Wetboek van Strafrecht. Bij een verdenking wegens
een van deze delicten is artikel 44 Sr van belang. Dit artikel betreft een
wettelijke strafverzwaringsgrond die van toepassing is indien een
ambtenaar door het begaan van een strafbaar feit een bijzondere
ambtsplicht schendt of bij het begaan daarvan gebruik maakt van macht,
gelegenheid of middel hem door zijn ambt geschonken. Indien een
Minister of Staatssecretaris onder deze strafverzwarende omstandigheid
een strafbaar feit begaat, is de bijzondere procedure op grond van artikel
119 van de Grondwet van toepassing (art. 76, tweede lid, Wet RO en
artikel 3, tweede lid, Wet ministeriële verantwoordelijkheid en ambtsdelicten leden Staten-Generaal, ministers en staatssecretarissen). De
commissie noemt de door artikel 44 Sr bestreken delicten «oneigenlijke
ambtsdelicten».
De leden van de SGP-fractie vragen of het toereikend is te volstaan met
slechts politieke verantwoordelijkheid in situaties waarin moedwillig
grondwettelijke regels worden genegeerd en verzoeken om de mogelijkheden te verkennen om een beperktere categorie van doleuze delicten een
bijzondere, grondwettelijke status te laten houden. Het is aan het nieuwe
kabinet om de artikelen 355 en 356 Sr op hun merites te beoordelen. Het
ligt voor de hand dat bij die beoordeling ook de door de leden van de
SGP-fractie gestelde vragen zullen worden betrokken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 34 340, nr. 20

8