Factsheet Handhaving
leeftijdsgrens Tabak 2014

Divisie Consument &
veiligheid
Afdeling Toezichtontwikkeling
Alcohol & Tabak
NVWA hoofdkantoor
Catharijnesingel 59
3511 GG Utrecht
Postbus 43006
3540 AA Utrecht
www.nvwa.nl
T 088 223 33 33
F 088 223 33 34
Projectnaam
Leeftijdsgrens Tabak

Datum: 28 januari 2015

1. Inleiding
De NVWA houdt toezicht op de regels gesteld in de Tabakswet, waaronder de
leeftijdsgrens die gesteld is voor de verkoop van tabaksproducten.
Het is verboden bedrijfsmatig of anders dan om niet tabaksproducten te
verstrekken aan een persoon van wie niet is vastgesteld dat deze de leeftijd van
18 jaar heeft bereikt. De vaststelling, blijft achterwege, indien het een persoon
betreft die onmiskenbaar de leeftijd van 18 jaar heeft bereikt.
Dit betekent dat de verkoper bij een persoon, die niet overduidelijk 18 jaar of
ouder is, de leeftijd moet vaststellen aan de hand van een identiteitsbewijs. Zo
kan er worden geverifieerd of de koper de vereiste leeftijd heeft bereikt alvorens
de verkoper de tabaksproducten verkoopt.
In 2014 hebben de jonge toezichthouders van het flexteam leeftijdsgrenscontroles
uitgevoerd bij diverse typen bedrijven zoals supermarkten, tankstations,
tabaksspeciaalzaken, horecabedrijven en evenementen. Deze controles zijn
uitgevoerd aan de hand van een vooraf vastgestelde methodiek. Deze methodiek
moet waarborgen dat er risicogericht gewerkt wordt. Dit vertaalt zich in een
werkwijze waarbij de jonge toezichthouders surveilleren in een gemeente,
bijvoorbeeld rondom een school. Tijdens de surveillance bekijken zij waar de
tabaksverkooppunten zich bevinden, waar jeugd zich bevindt en spreken zij jeugd
aan op straat. Daarna worden de hotspotlocaties, dat wil zeggen locaties waar
jeugd regelmatig komt om sigaretten te kopen, onderworpen aan een langere
observatie. Tijdens deze observatie wordt gekeken of de ondernemer zich aan de
leeftijdsgrens houdt bij de verkoop van tabak.
In deze factsheet worden de resultaten van de in 2014 uitgevoerde controles
weergegeven en toegelicht.
2. Resultaten
In 2014 zijn er 6280 locaties meegenomen in de controle op de leeftijdsgrens met
behulp van de methode surveilleren en observeren. Bij 2512 van deze locaties is
daadwerkelijk een observatie uitgevoerd, bij de overige locaties is gesurveilleerd.
Bij 45% van de observaties werd een kooppoging van tabak waargenomen van
een jongere die niet onmiskenbaar de leeftijd van 18 jaar had bereikt. Dit ging in
totaal om 906 kooppogingen. De jonge toezichthouders kijken bij deze
kooppogingen of de verstrekker zich aan de leeftijdsgrens houdt.
Pagina 1 van 3

Zij kijken of de leeftijd van de koper wordt vastgesteld aan de hand van een
geldig identiteitsbewijs. In 185 gevallen hebben de jonge toezichthouders
waargenomen dat er tabak werd verstrekt aan personen onder de 18 jaar zonder
dat de leeftijd werd vastgesteld. Hiervoor is een boeterapport opgemaakt. Het
gemiddelde maatregelpercentage is 22%.

Verkooplocatie
Horeca
Levensmiddelenzaak
Evenement
Tabaksspeciaalzaak
Tankstation
Overig
Totaal

Surveillances
n

Observaties
n

Kooppoging
n

683
1132
6
612
734
601
3768

465
928
21
361
483
254
2512

119
299
12
167
223
86
906

Maatregelen
n
%
48
27
2
44
50
14
185

40%
9%
17%
26%
22%
16%
22%

Het maatregelpercentage verschilt per branche. Het hoogste maatregelpercentage
vinden we bij de horeca (40%). Het betreft dan met name de cafetaria’s. Hierna
volgen de tabaksspeciaalzaken en de tankstations met een maatregelpercentage
van respectievelijk 26% en 22%.
Het maatregelpercentage ligt het laagst bij de levensmiddelenzaken (9%). De
maatregelen zijn in deze categorie met name genomen bij nachtwinkels.
3. Three Strikes Out
Sinds 1 januari 2014 is de 3 strikes out (3SO) maatregel van kracht. Dit betekent
dat bij bedrijven die 3 maal in een periode van 12 maanden de leeftijdsgrens
overtreden de tabaksverkoop stilgelegd kan worden voor een periode van
minimaal een week en maximaal 12 weken. De duur van de stillegging varieert
per soort bedrijf (is de verkoop van tabak de core business of een bijproduct) en
het aantal overtredingen.
Deze maatregel is in 2014 bij 2 bedrijven opgelegd. Het betrof een
tabaksspeciaalzaak en een cafetaria. Bij één van deze bedrijven is de maatregel
zelfs twee keer opgelegd. De tabaksverkoop in de tabaksspeciaalzaak is de eerste
keer 1 week stilgelegd en de 2e keer 2 weken. De cafetaria heeft 2 weken geen
tabak mogen verkopen.
Gebleken is dat ondernemers de 3SO serieus nemen. Kennelijk ervaren zij het
stilleggen van de tabaksverkoop als een zware maatregel. Deze maatregel heeft
hen in veel gevallen dan ook aanleiding gegeven om er alles aan te doen om
verkoop onder de 18 jaar te voorkomen.

Pagina 2 van 3

4. Conclusie
In het algemeen kan gezegd worden dat het maatregelpercentage nog te hoog is.
In de horeca werd in 40% van alle kooppogingen door jongeren daadwerkelijk
tabak verkocht aan een persoon onder de 18 jaar, bij tabaksspeciaalzaken lag dit
op 26%. Supermarkten doen het duidelijk beter. Wellicht is dit het gevolg van het
actieve beleid dat binnen deze branche gevoerd wordt en de preventieve
maatregelen die genomen worden rondom de tabaksverkoop en de leeftijdsgrens.
Zo voeren zij vaak zelf ook interne controles uit op de leeftijdsgrens om na te
gaan of het personeel de regels naleeft.
Het werkelijke aantal overtredingen zal hoger liggen dan hetgeen door de NVWAinspecteurs geconstateerd wordt. Ondanks de risicogerichte toezichtmethode kost
het tijd om de aankooppogingen ‘te treffen’. Het aankoopgedrag kent een grillig
karakter qua locatie en tijdstip.
De resultaten van de leeftijdsgrenscontroles leiden ertoe dat de NVWA in 2015
intensief zal blijven controleren en streng optreedt bij overtreding van de regels.
Daarnaast zal in overleg met de verschillende branches gekeken worden of er
branchespecifieke aanpakken ontwikkeld kunnen worden om de naleving te
verhogen.

Pagina 3 van 3