Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 588

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2017
Bij brief van 16 mei 2016, heeft u aan mij en de Minister van Economische
Zaken het verzoek van het lid Beckerman overgebracht zoals dat is
verwoord in de Regeling van werkzaamheden van 16 mei jongstleden. In
de Regeling van werkzaamheden is gesproken over een rapport van
Changerism dat gaat over banden tussen de fossiele industrie en de
Rotterdam School of Management. In het stenografisch verslag is
aangegeven dat er een dertigleden debat wordt gepland nadat op het
verzoek is gereageerd. Met deze brief ontvangt u de reactie op het
verzoek.
Academische vrijheid en wetenschappelijke integriteit
Samenwerking tussen bedrijven en universiteiten is in algemene zin
positief en onderdeel van de drie belangrijkste ambities voor 2025 die
geformuleerd zijn in de Wetenschapsvisie:
1. De Nederlandse wetenschap is van wereldformaat.
2. De Nederlandse wetenschap is meer verbonden met de maatschappij
en het bedrijfsleven en heeft maximale impact.
3. De Nederlandse wetenschap is ook in 2025 een broedplaats voor
talent.
In een eerste reactie op het rapport van Changerism en berichtgeving op
het journalistiek platform Follow the Money heb ik dan ook het volgende
aangegeven.
Universiteiten kunnen zelf bepalen wat zij onderzoeken, wat zij onderwijzen en ook met wie zij samenwerken. Universiteiten hebben hierbij de
vrijheid om dus ook met het bedrijfsleven samen te werken. Vrijheid
impliceert tegelijkertijd ook verantwoordelijkheid voor het naleven van de
beginselen van integriteit.

kst-31288-588
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 588

1

Voor het vertrouwen in de wetenschap is het essentieel dat de principes
van eerlijkheid, zorgvuldigheid, betrouwbaarheid, controleerbaarheid,
onpartijdigheid en onafhankelijkheid worden nageleefd. Dit zijn niet voor
niets de principes die door de wetenschappelijke gemeenschap zelf zijn
vastgelegd in de Nederlandse gedragscode wetenschapsbeoefening.
Een ander voorbeeld van zelfbinding en zelfreinigend vermogen is het
onafhankelijke adviesorgaan Landelijk Orgaan Wetenschappelijke
Integriteit (LOWI) dat is ingesteld door de KNAW, NWO en VSNU. Het
LOWI adviseert instellingsbesturen over mogelijke schendingen van
wetenschappelijke integriteit, nadat de instelling zich eerst zelf over de
mogelijke schending heeft gebogen.
Verder heb ik afspraken gemaakt met universiteiten dat ze kenbaar
moeten maken welke nevenfuncties onderzoekers hebben. Voor de
transparantie en het vertrouwen in de wetenschap is bovendien essentieel
dat er transparantie is over wie bepaald onderzoek financiert. Dat heb ik
meerdere malen duidelijk gesteld, ook in debatten in de Kamer en
afgesproken met de instellingen.
Academische vrijheid die nauw samenhangt met de vrijheid van meningsvorming en meningsuiting speelt derhalve een cruciale rol in het geven
van onderwijs, het ontvangen van onderwijs en het doen van onderzoek.
Docenten, studenten en onderzoekers hebben de vrijheid bij het geven of
ontvangen van onderwijs dan wel het verrichten van onderzoek hun eigen
wetenschappelijke inzichten te volgen en daarbij niet afhankelijk te zijn
van bepaalde politieke, filosofische of wetenschapstheoretische
opvattingen.
In het kader van de academische vrijheid hebben universiteiten ook de
verantwoordelijkheid voor kritisch en onafhankelijk onderwijs. Het
onderwijs leidt zo op tot kritisch nadenkende studenten. Het meedenken
over de inhoud van het onderwijs om te weten wat een student moet
kennen voor en kunnen op de arbeidsmarkt juich ik toe, het sturen in het
curriculum niet. Het is de verantwoordelijkheid van de instelling om de
inhoud van het onderwijs vast te stellen en om het curriculum te bepalen.
Uiteraard met betrokkenheid van docenten en studenten. Ook het
afnemend veld dient betrokken te worden, maar zonder een beslissende
invloed. De verantwoordelijkheid voor het vaststellen van het curriculum
kan ook niet worden overgedragen aan derden.
Tot slot heb ik aangegeven dat ik als Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap de universiteiten aanspreek op het naleven van de eigen
gedragsregels. Ik heb derhalve aangekondigd met de Erasmus Universiteit
Rotterdam in gesprek te gaan over hetgeen nu naar buiten is gebracht in
de media.
Concrete acties
Op 17 mei jongstleden heeft vanuit mijn ministerie een telefonisch
gesprek plaatsgevonden met de voorzitter van het College van Bestuur
van de Erasmus Universiteit Rotterdam. In dat gesprek is duidelijk
geworden dat het College van Bestuur zich aan het beraden is op mogelijk
te ondernemen acties naar aanleiding van het rapport. Volgens de
voorzitter vindt de opzet van het curriculum met grote zorg plaats en
spelen bedrijven geen formele rol. Wel zijn relevante partijen betrokken
tijdens het accreditatieproces. Deze betrokkenheid is ook logisch
aangezien de mate waarin een academische opleiding aansluit bij de
eisen van de arbeidsmarkt een belangrijke factor is bij de beslissing van
studenten om zich voor de opleiding in te schrijven. In het gesprek gaf de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 588

2

voorzitter aan dat het beter was geweest als er in het verleden meer
transparantie over de financiering van het onderzoek was geweest.
In navolging op dit gesprek heeft het College van Bestuur in een brief op
23 mei jongsleden laten weten dat er inmiddels is besloten om een aantal
concrete acties te ondernemen. Er komt:
– een onafhankelijke commissie,
– een onderzoek naar de samenwerkingsovereenkomsten, en
– een register over de samenwerking met derden.
In dit stadium vind ik dat de Erasmus Universiteit Rotterdam voortvarend
en adequaat actie onderneemt. Dit sterkt mijn vertrouwen in het zelfregulerend vermogen van de universiteit. Mocht het onderzoek van de
commissie niet leiden tot heldere uitkomsten, dan zal de Inspectie van het
Onderwijs een eigen onderzoek instellen en zal worden bezien welke
verdere acties wenselijk zijn. Vanwege deze mogelijke betrokkenheid zal
de Inspectie in contact treden met de Erasmus Universiteit Rotterdam
voorafgaand aan de start van het onafhankelijk onderzoek door de
commissie.
Hieronder geef ik u nadere informatie over de aangekondigde acties zoals
die is verwoord in de brief van 23 mei 2017 van het College van Bestuur.
Daarbij treft u ook mijn reactie aan.
Onafhankelijke commissie
Het College van Bestuur zal een onafhankelijke commissie van wetenschappers van buiten de universiteit instellen met de vraag om de
aantijgingen in de studie van Changerism te onderzoeken. De concrete
formulering voor de opdracht moet nog worden opgesteld. In ieder geval
zal de aard van de betrokkenheid van de bedrijven bij het curriculum aan
de orde komen.
Het College van Bestuur buigt zich momenteel over de samenstelling. De
universiteit verwacht over enkele weken meer duidelijkheid te kunnen
geven. De universiteit kiest voor zorgvuldigheid boven snelheid en die
keuze respecteer ik.
Register over de financiering van onderzoek en onderwijs
Het College van Bestuur heeft aangegeven dat er in eerste instantie een
register komt over de samenwerking tussen de Rotterdam School of
Management en derden. De universiteit zal de lessen die hieruit getrokken
worden delen met de overige faculteiten en daarop acteren.
Ik heb het College van Bestuur gevraagd om de ervaringen met het
register te gaan delen met andere universiteiten zodat kan worden bezien
of een dergelijk register tot verdere vergroting van transparantie kan
leiden. Dit in aanvulling op de al bestaande uitwerking van het principe
van onafhankelijkheid in de Nederlandse Gedragscode Wetenschapsbeoefening. Die uitwerking houdt in dat externe financiers van wetenschappelijke activiteiten met name worden genoemd in onder meer publicaties of
congrespresentaties en voor het onderwijs een vermelding bij cursusaankondigingen en -materiaal.
Samenwerkingsovereenkomsten
Aangezien de studie van Changerism en de berichtgeving daarop is
toegespitst op de Rotterdam School of Management, ziet het College van
Bestuur vooralsnog geen aanleiding om ook samenwerkingsovereenkomsten van andere faculteiten te onderzoeken. Ik wacht het oordeel van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 588

3

de onafhankelijke commissie over de invloed van bedrijven op het
curriculum af en verwacht dat de Inspectie van het Onderwijs daarna zal
bezien of zij aanleiding ziet tot een breder onderzoek.
Conclusie
Samenwerking tussen bedrijven en universiteiten is in algemene zin
positief. Het meedenken over de inhoud van het onderwijs om te weten
wat een student moet kennen voor en kunnen op de arbeidsmarkt juich ik
toe, het sturen in het curriculum niet. Met het instellen van een onafhankelijke commissie, het opstellen van een register over samenwerking met
bedrijven en het controleren van de samenwerkingsovereenkomsten vind
ik dat het College van Bestuur van de Erasmus Universiteit Rotterdam
voortvarend en adequaat acties onderneemt naar aanleiding van het
rapport van Changerism. Dit schept vertrouwen in de het zelfregulerend
vermogen van de universiteit.
Zolang de uitkomsten van de door het College van Bestuur in te stellen
onafhankelijk commissie niet bekend zijn doe ik verder geen inhoudelijke
uitspraken. Ik zal de Kamer desgewenst nader informeren over de
bevindingen van de onafhankelijke commissie.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 288, nr. 588

4