Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 511

Beleidsdoorlichting Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap

Nr. 52

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR PRIMAIR EN VOORTGEZET
ONDERWIJS
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 augustus 2023
Gelijke kansen in het Nederlandse onderwijs staan hoog op de
maatschappelijke agenda. De mate van financiële stabiliteit thuis, de
gezondheidssituatie van ouders, de sociale kring, de woonsituatie: het
heeft allemaal grote invloed op de ontwikkelingskansen van een kind.
Maar in sommige wijken en in sommige gezinnen komen problemen heel
zichtbaar samen. Dan is het belangrijk dat het onderwijs een plek van
kansen is. De kwaliteit van het onderwijs en de keuzes die gemaakt
worden in het onderwijs (zoals het onderwijstype en een bepaald
vakkenpakket) kunnen van grote invloed zijn op de kansen op de
arbeidsmarkt en de loopbaan van een leerling, Het beleid is er daarom op
gericht dat leerlingen onderwijs krijgen dat recht doet aan hun capaciteiten en dat hun ontwikkeling wordt gestimuleerd, zonder dat achtergronden daarbij remmend werken.1 Ik streef ernaar dat verschillen in
positie in het onderwijs tussen groepen leerlingen met verschillende
achtergronden kleiner worden.
In de tweede helft van 2023 en het eerste kwartaal van 2024 wordt een
periodieke rapportage over het thema kansengelijkheid in het funderend
onderwijs voorbereid. Dit is reeds aangekondigd in de beschrijving van de
Strategische Evaluatie Agenda van mijn departement in de toelichting op
de begroting voor 2023.2 Conform de uitwerking van de motie van het lid
Harbers c.s.3 informeer ik u met deze brief over de opzet en vraagstelling
van deze rapportage, zodat uw Kamer hier desgewenst nog invloed op uit
kan oefenen.

1

Kamerstuk 31 293 en 31 289, nr. 660.
Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 2.
3
Kamerstuk 34 000, nrs. 36 en 52.
2

kst-31511-52
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 511, nr. 52

1

Doel en reikwijdte van het onderzoek
De periodieke rapportage beschrijft de inzichten uit een evaluatieonderzoek naar het beleid van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap ter bevordering van kansengelijkheid in het funderend
onderwijs. Het doel is om inzicht te krijgen in de (voorwaarden voor)
doeltreffendheid en doelmatigheid van beleidsmaatregelen uit de periode
2017–2023 die bedoeld waren om kansengelijkheid in het funderend
onderwijs te vergroten.
Ik wil daarmee meer te weten komen over de impact van deze maatregelen en hoe we in de toekomst zo goed mogelijk de kansen van kinderen
kunnen vergroten.
Onder kansengelijkheid verstaan we in dit onderzoek: gelijke kansen voor
kinderen met dezelfde aanleg, ongeacht het opleidingsniveau, het beroep,
het inkomen of de culturele achtergrond van hun ouders, om zich te
ontwikkelen en resultaten te behalen in het onderwijs. Dat sluit aan bij de
doelstellingen die de afgelopen jaren leidend zijn geweest voor de inzet
van het beleid.
Aanpak en planning
Het onderzoek wordt uitgevoerd door een extern onderzoeksbureau en
bestaat uit een terugblikkende analyse op basis van bestaande bronnen.
Inhoudelijk wordt de onderzoekers gevraagd ten minste de volgende
deelonderwerpen en bijbehorende maatregelen te betrekken in het
onderzoek:
• voor- en vroegschoolse educatie en onderwijsachterstandenbeleid in
het primair onderwijs;
• het leerplusarrangement in het voortgezet onderwijs;
• overgangen en doorstroom in het funderend onderwijs;
• toegankelijkheid van het onderwijs en schoolkosten; en
• verschillen in onderwijsuitkomsten en onderwijskwaliteit tussen
groepen leerlingen en scholen.
Hoewel de omstandigheden en andere vraagstukken in het onderwijs
eveneens invloed kunnen hebben op de kansen van leerlingen in het
onderwijs, zoals de arbeidsmarkttekorten of de gevolgen van de coronapandemie, richt het onderzoek zich niet op deze grote thema’s. Uiteraard
kunnen deze wel door de onderzoekers meegenomen worden in de
beschouwing van de thematiek, als dat relevant geacht wordt. Ook
thema’s in het bredere sociaal domein kunnen grote invloed hebben op de
kansen van leerlingen, zoals armoedebestrijding of jeugdhulp. De
gevraagde focus van dit onderzoek ligt echter op maatregelen die gericht
zijn genomen om kansengelijkheid te bevorderen in het onderwijs.4
Om lessen te kunnen trekken voor toekomstig beleid, zal het onderzoek
zich richten op:
• De beleidstheorie onder de keuze van maatregelen en de wijze waarop
deze zich ontwikkeld heeft;
• Het in kaart brengen van aangrijpingspunten voor beleid, waarmee we
bedoelen: de elementen in het onderwijs(stelsel) waarbij beleidsmatige ingrepen (onbedoelde of bedoelde) effecten zouden hebben op
kansengelijkheid, om eventuele «witte vlekken» in beleid in beeld te

4

Het onderzoek richt zich op beleid dat binnen de begrotingsartikelen 1 (Primair Onderwijs) en 3
(Voortgezet Onderwijs) valt van de OCW-begroting en dat de bevordering van kansengelijkheid
in het onderwijs tot doel had, volgens de hier gegeven definitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 511, nr. 52

2

•
•
•

brengen of te kunnen bepalen welke beleidsmaatregel het meeste
effect zou hebben;
Inventariseren van beleidsmaatregelen en de ontwikkeling van beleid
in de aangeduide periode;
Het in kaart brengen van uitgaven op de rijksbegroting en de kosteneffectiviteit van maatregelen;
Een analyse van de mate van de effectiviteit van verschillende
maatregelen, aan de hand van beleidsevaluaties en wat we weten uit
bestaande literatuur, evenals inzicht geven in de oorzaken van de
doeltreffendheid en doelmatigheid.

De onderzoekers voeren ook een internationale vergelijking uit, door
evaluaties van beleidsmaatregelen in andere landen bij het onderzoek te
betrekken en te kijken naar wat verschillende onderwijssystemen
betekenen voor kansengelijkheid in een aantal landen.
Om de onafhankelijkheid nog extra te waarborgen, ziet een klankbordgroep van deskundigen toe op de juistheid, volledigheid en onderbouwing van de bevindingen en conclusies van het onderzoek, zowel op
gebied van het onderwerp van onderzoek als de onderzoeksmethode.
Tot slot
Dit onderzoek beoogt inzicht te geven in de doeltreffendheid en doelmatigheid van verschillende instrumenten die er zijn om de kansengelijkheid
in het funderend onderwijs te vergroten. Het kan helpen om de effecten
van beleid nader te duiden en vast te stellen welke bijdrage de overheid
nu al levert en kan leveren. Hiermee kan het toekomstige beleid rondom
kansengelijkheid nog beter worden vormgegeven, doordat we nog beter
weten wat werkt en wat nodig is om kansen te vergroten van leerlingen
uit gezinnen waar de sociaaleconomische situatie kwetsbaar is.
Het eindrapport wordt uiterlijk in maart 2024 opgeleverd en zal in het
voorjaar met uw Kamer worden gedeeld.
De Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs,
M.L.J. Paul

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 511, nr. 52

3