Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 175

Luchtkwaliteit

Nr. 416

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 17 maart 2022
Hierbij ontvangt u een onderzoek dat is uitgevoerd door CE Delft, in
samenwerking met Manchester Metropolitan University en Opportunity
Green, naar de invloed van de samenstelling van vliegtuigkerosine op
niet-CO2-emissies en -effecten1. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht
van mijn ministerie naar aanleiding van het EASA-rapport over niet-CO2klimaateffecten2 en de publicatie van het Europese ReFuelEU-voorstel3
voor het bijmengen van duurzame luchtvaartbrandstoffen.
Inzet op basis van het EASA-rapport
Zoals het kabinet in het BNC-fiche4 van september 2021 aangaf, lijkt het
gebruik van duurzame kerosine naast een grote CO2-reductie ook te leiden
tot minder luchtverontreiniging op de grond en minder niet-CO2klimaateffecten (condensstrepen) op hoogte. Het kabinet zag risico’s dat
deze baten, veroorzaakt door een zeer laag aromatengehalte5 in duurzame
kerosine, teniet zouden worden gedaan door toevoeging van aromaten uit
andere raffinagestromen. In Raadsverband en in gesprekken met de
Commissie, EP-leden, en stakeholders heeft Nederland daarom gepleit
voor het toevoegen van het aromatengehalte van getankte kerosine aan
de monitoringsvoorschriften in ReFuelEU. Hiermee kan meer inzicht
komen in de daadwerkelijke niet-CO2-voordelen van duurzame kerosine
(door een lager aromatengehalte), en door transparantie voorkomen
worden dat men andere aromaten toevoegt en het voordeel teniet wordt
gedaan.

1

Zie bijlage
EC-mededeling: COM(2020)747, EASA-rapport: SWD(2020)277
3
COM(2021)561
4
Kamerstukken II, 2021–2022, 22 112, nr. 3188
5
Aromaten zijn cyclische koolwaterstoffen zoals benzeen, die bij verbranding makkelijker roet
vormen dan andere koolwaterstoffen.
2

kst-30175-416
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 416

1

Naast het zo snel mogelijk opschalen van het gebruik van duurzame
kerosine, waarop vanuit de Luchtvaartnota (Kamerstuk 31 936, nr. 820) en
het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) reeds veel inzet
wordt gepleegd, is er volgens het EASA-rapport nog een andere
mogelijkheid om via brandstoffen de niet-CO2-klimaateffecten van de
luchtvaart te verminderen. Dat betreft het verlagen van het (maximale)
aromatengehalte in fossiele kerosine. Als de uiteindelijke ReFuelEUverordening meer duidelijkheid schept over niet-CO2-emissies van
duurzame kerosine, zal dit ook bijdragen aan kennis en beleidsvorming
over niet-CO2-emissies van fossiele kerosine. De hierboven genoemde
monitoring zou bijvoorbeeld nieuw inzicht geven in de variatie van
kerosinesamenstelling op de Europese markt, zodat veel beter te
beoordelen is wat het effect zou zijn van aanscherping van de geldende
standaarden.
Het EASA-rapport beval specifiek aan om naar aromatenreductie in
fossiele kerosine te kijken ten behoeve van het klimaat. Vanuit het
oogpunt van luchtkwaliteit heeft de Gezondheidsraad in zijn advies6 van
september 2021 over ultra fijnstof de nadruk gelegd op zwavelreductie in
fossiele kerosine.
Vervolgonderzoek naar de samenstelling van kerosine
Dit nieuwe onderzoek onder leiding van CE Delft keek naar de rol van
aromaten (en daarbinnen de naftalenen) en van zwavel in zowel duurzame
als fossiele kerosine in de uitstoot van roet, en het effect van die roetuitstoot op het klimaat (door vorming van condensstrepen) en luchtkwaliteit.
Het betreft hier een uitvoerige literatuur-analyse. Vervolgens is, mede
door interviews met stakeholders, in kaart gebracht wat de geldende
standaarden zijn, wat gangbare concentraties van deze stoffen in Europa
en Nederland zijn, en hoe en wanneer in de brandstofketen gemeten
wordt. Ook is een doorrekening op hoofdlijnen gedaan van de business
case voor het reduceren van deze stoffen in fossiele kerosine. Ten slotte
zijn mondiale en Europese beleidsopties in kaart gebracht, waaronder
monitoring in ReFuelEU.
De onderzoekers tonen aan dat gangbare fossiele kerosine reeds ruim
onder het maximumgehalte voor aromaten zit. Indien er aromaten uit
andere raffinagestromen overblijven zouden zij deze nu al toevoegen aan
fossiele kerosine. Er zijn geen incentives om aromaten uit andere stromen
wel (of méér) toe te voegen als het gemiddelde gehalte daalt door het
bijmengen van duurzame kerosine. Ook laten zij zien dat het niet triviaal is
om het aromatengehalte van alle verkochte kerosine op luchthavens te
monitoren. Kerosine wordt mondiaal verhandeld en doorgaans wordt
alleen bij de productie vastgesteld wat de precieze samenstelling is.
Verderop in de keten volstaan certificaten en testen die aantonen dat de
fossiele kerosine voldoet aan de minimum- en maximumgehaltes. Het zou
eenvoudiger zijn om alleen het aromatengehalte te monitoren van
brandstofpartijen die bestaan uit pure of gemengde duurzame kerosine
omdat deze wel reeds getest wordt.
De onderzoekers bevestigen dat duurzame kerosine een zeer laag gehalte
aan zowel aromaten als zwavel bevat, en dat het bijmengen hiervan dus
naast CO2-reductie leidt tot minder condensstrepen en minder luchtverontreiniging. Het is tegen beperkte meerkosten mogelijk om het
aromaten- en zwavelgehalte van fossiele kerosine tot hetzelfde lage
niveau te brengen. Ten slotte maakt het onderzoek duidelijk dat er nog
onzekerheden en kennisleemtes te overwinnen zijn tussen het toepassen
6

Kamerstuk 30 175, nr. 378

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 416

2

van zoveel mogelijk duurzame en schonere fossiele kerosine, en het
verlagen van de aardopwarming onder invloed van condensstrepen.
Vervolgstappen
Het kabinet ziet zich gesterkt in zijn nationale en Europese inzet op een zo
hoog mogelijke bijmengverplichting voor duurzame kerosine, vanwege de
vermindering van luchtverontreiniging en condensstrepen in aanvulling
op de sterke CO2-reductie. Op basis van het ReFuelEU-voorstel zal er
EU-breed in 2050 nog maximaal 37% fossiele kerosine gebruikt worden.
Hoewel meer onderzoek naar de kosten en baten nodig is, ziet het kabinet
potentie in het opschonen van dit resterende aandeel fossiele kerosine ter
verbetering van het klimaat en de luchtkwaliteit.
Het onderzoek leidt wel tot een nuancering van de eerdere inzet uit het
BNC-fiche. Hoewel het monitoren van het aromatengehalte van alle
kerosine vanuit ReFuelEU waardevolle data zou opleveren, is dit niet
eenvoudig en lijkt de vrees ongegrond dat men aromaten uit andere
stromen zou toevoegen aan gemengde kerosine.
Het kabinet zal dit rapport in relevante Europese en mondiale gremia
gebruiken om het gesprek aan te gaan over manieren om via de
opschaling van duurzame kerosine en aangescherpte kwaliteitseisen voor
fossiele kerosine de niet-CO2-effecten van de luchtvaart te adresseren. In
het bijzonder richten wij ons daarbij op de gelijkgestemde landen uit de
Europese «SAF-kopgroep». Het streven is om tot een gezamenlijke inzet te
komen voor de onderhandelingen rondom het ReFuelEU-voorstel, en voor
een mogelijke opkomende herziening van de richtlijn brandstofkwaliteit.7
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

7

2009/30/EG, tevens bekend als de FQD (Fuel Quality Directive)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 175, nr. 416

3