Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 345

Aanpak huiselijk geweld

31 015

Kindermishandeling

Nr. 208

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 april 2019
In de Regeling van werkzaamheden d.d. 5 februari 2019 (Handelingen II
2018/19, nr. 49, item 14) heeft Kamerlid Van den Hul (PvdA) gevraagd om
een brief met daarin een reactie op de zorg van de Nationale ombudsman
als ook op de berichten over de lange veiligheidsbeoordeling van Veilig
Thuis. Daarnaast heeft de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn
en Sport verzocht om een reactie op het bericht «Hulp na huiselijk geweld
stagneert, gezinnen lang in onzekerheid» (https://nos.nl/l/2270134). In deze
brief reageer ik op beide verzoeken. Hiermee voldoe ik tevens aan het
verzoek van de vaste commissie om voor het algemeen overleg huiselijk
geweld en kindermishandeling van 24 april 2019 te reageren.
Termijnen Veilig Thuis en zicht op veiligheid
In de berichten waar uw Kamercommissie en lid Van den Hul naar
verwijzen wordt bericht over het feit dat het niet alle Veilig Thuisorganisaties (hierna: VT-organisaties) lukt om meldingen van kindermishandeling en huiselijk geweld op tijd in behandeling te nemen en te
onderzoeken.
De cijfers in de betreffende berichten hebben betrekking op het laatste
kwartaal van 2018. Ondanks alle inspanningen van de VT-organisaties en
van gemeenten om de wachttijden te verkorten blijkt dat in de betreffende
periode niet alle VT-organisaties de wettelijke termijnen voor de eerste
veiligheidsbeoordeling (5 werkdagen) en onderzoek (10 weken) hebben
gehaald. Overigens toetst Veilig Thuis bij alle meldingen die binnenkomen
direct of sprake is van een acuut onveilige situatie. In dat geval pakt Veilig
Thuis de zaak meteen op. Dit wordt bevestigd door de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (hierna: IGJ). Voor meldingen waar geen sprake is van
een acuut onveilige situatie en die niet binnen de wettelijke termijnen
kunnen worden opgepakt, geldt dat Veilig Thuis het zicht op veiligheid
moet organiseren gedurende de periode dat de triage en eventueel
aansluitend onderzoek nog niet kan starten. Veilig Thuis pakt de melding

kst-28345-208
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 208

1

alsnog onmiddellijk op, zodra blijkt dat er iets is veranderd in de gemelde
situatie waardoor de veiligheid van betrokkenen acuut in het geding komt.
Ik betreur dat het een aantal VT-organisaties niet lukt om zaken binnen de
wettelijke termijnen op te pakken. Huiselijk geweld en kindermishandeling
moeten zo snel mogelijk worden gestopt en duurzaam opgelost; daar zijn
de wettelijke termijnen op gericht. Tegelijkertijd begrijp ik dat de voorbereidingen op de implementatie van de nieuwe werkwijze bij de
VT-organisaties en de verbeterde Wet meldcode, die beide per 1 januari
2019 in werking zijn getreden, voor extra voorbereidende werkzaamheden
heeft gezorgd, die tijd en capaciteit hebben gekost bij Veilig Thuis.
Daarnaast zijn andere partners in de keten ook nog voor een deel in
ontwikkeling of ze kampen met onderbezetting en wachttijden. Als na
afronding van de veiligheidsbeoordeling of het onderzoek door Veilig
Thuis een zaak nog niet kan worden overdragen, organiseert Veilig Thuis
het zicht op veiligheid in die zaak. Dit vergt (extra) capaciteit van
VT-organisaties.
Vooropgesteld: gemeenten zijn in de eerste plaats verantwoordelijk voor
hun regionale VT-organisatie. Onderdeel hiervan is het volgen of Veilig
Thuis de meldingen binnen de wettelijke termijnen afrondt en het
bijsturen als dat nodig is. Daarnaast houdt de IGJ risicogestuurd toezicht
op de kwaliteit van de VT-organisaties. Het behalen van de wettelijke
termijnen maakt deel uit van het toezichtkader van de IGJ. Bij serieuze
signalen dat een Veilig Thuis de wettelijke termijnen structureel niet haalt
en dat de personen waarover bij Veilig Thuis wordt gemeld acuut in
gevaar zijn kan de IGJ handhavend optreden. Op dit moment staan geen
VT-organisaties onder verscherpt toezicht van de inspectie en wordt ook
niet op andere wijze handhavend opgetreden.
Om te zorgen dat Veilig Thuis de wettelijk termijnen haalt, zet ik samen
met gemeenten, het Netwerk Veilig Thuis en betrokken ketenpartners
verschillende maatregelen in die moeten bijdragen aan het oplossen van
deze problematiek.
Versterken regionale aanpak
Gemeenten werken aan het verder versterken van de regionale aanpak
van huiselijk geweld en kindermishandeling. Via het programma «Geweld
hoort nergens thuis» (Kamerstukken 28 345, 31 015 en 34 907, nr. 185 )
ondersteun ik, samen met de Minister voor Rechtsbescherming en de
VNG, gemeenten hierbij. Voor dit programma hebben we jaarlijks ruim
€ 10 miljoen beschikbaar gesteld. Daarvoor zijn onder meer regionale
projectleider aangesteld om de regionale aanpak verder te versterken en
de samenwerking tussen gemeenten en andere partners in de regio te
ondersteunen en te verbeteren. De regionale projectleiders worden
ondersteund door een landelijk programmateam. Voor de zomer ontvangt
uw Kamer de tweede voortgangsrapportage van dit programma.
Versterken lokale infrastructuur
Een effectieve aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling vraagt
onder andere om een krachtige lokale infrastructuur. Naast een belangrijke signalerende rol bij huiselijk geweld en kindermishandeling draagt de
lokale infrastructuur in aansluiting op Veilig Thuis bij aan zorg voor het
zicht op veiligheid en inzetten van hulpverlening voor duurzame veiligheid
en herstel. Om gemeenten in staat te stellen te bepalen of de inrichting
van hun lokale infrastructuur en de samenwerkingsafspraken met de
VT-organisatie effectief zijn georganiseerd, wordt door de VNG, ondersteund door het programma Geweld hoort nergens thuis en in samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 208

2

spraak met gemeenten, een kwaliteitskader voor de lokale infrastructuur
bij de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling ontwikkeld.
Verbeteren kwaliteit Veilig Thuis
Daarnaast investeer ik in het verder versterken en het verbeteren van de
kwaliteit van de VT-organisaties via het Meerjarenprogramma Veilig Thuis
(hierna: MJP VT). Ik heb voor het MJP VT € 4 miljoen beschikbaar gesteld
voor de periode van 2017 tot 2020. Veilig Thuis-organisaties werken sinds
1 januari 2019 met een nieuwe werkwijze, beschreven in het Handelingsprotocol Veilig Thuis. Deze nieuwe werkwijze is gericht op het bevorderen
van de kwaliteit en uniformiteit van de prestaties van de VT-organisaties.
De VT-organisaties worden in 2019 vanuit het MJP VT ondersteund bij de
implementatie van de nieuwe werkwijze.
Verbeterde meldcode en radarfunctie Veilig Thuis
Met de inwerkingtreding van de verbeterde meldcode en de radarfunctie
bij Veilig Thuis per 1 januari 2019 is een belangrijke stap gezet om de
aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling verder te versterken.
In de decentralisatie-uitkering vrouwenopvang zijn hiervoor aan
gemeenten structureel middelen beschikbaar gesteld. Het gaat om
€ 11.9 miljoen in 2018 oplopend tot € 38.6 miljoen in 2021. In het
regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34) is daarnaast
€ 2 miljoen beschikbaar gesteld voor de verbeterde Meldcode. We
investeren dit jaar in het versterken van de implementatie van de
verbeterde meldcode bij de verschillende beroepsgroepen, organisaties
en professionals. Hiervoor richten we dit jaar onder andere een
meldcodetour in. Ook richten we leertafels in tussen professionals en
Veilig Thuis om de samenwerking te versterken.
Daarnaast verkent het Toezicht Sociaal Domein of zij aan het einde van
2019 integraal onderzoek kunnen doen naar de implementatie van de
verbeterde meldcode door de beroepsgroepen.
Arbeidsmarkt
Net als veel organisaties in de (jeugd)zorg hebben de VT-organisaties te
maken met veel verloop van medewerkers en een krappe arbeidsmarkt.
Voor de gehele zorg is er het actieprogramma «Werken in de zorg»
(bijlage bij Kamerstuk 29 282, nr. 303) om de huidige en komende
personeelstekorten het hoofd te bieden. Specifiek voor de jeugdhulp
organiseren we met deelnemers van diverse partijen uit de sector voor de
zomer een tweetal werksessies om de aanbevolen acties uit de arbeidsmarktverkenning op te pakken en verder uit te werken. Veilig Thuis wordt
hierbij ook betrokken.
Verbeteren samenwerking jeugdbeschermingsketen
Tot slot wordt in het kader van het programma «Zorg voor de jeugd»
(bijlage bij Kamerstuk 34 880, nr. 3) in een aantal regio’s pilots opgezet
waarin geëxperimenteerd wordt met een verkorte jeugdbeschermingsketen. VT-organisaties participeren in die pilots. Daarnaast is de Minister
voor Rechtsbescherming bezig met de aanpak van wachtlijsten bij de
Raad voor de Kinderbescherming.
Kortom, de keten van organisaties die met elkaar staan voor de veiligheid
van kinderen en gezinnen is volop in ontwikkeling. Dat geldt zowel voor
de individuele organisaties als voor de keten als geheel. In die ontwikkeling lukt het nu niet alle VT-organisaties om aan de wettelijke termijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 208

3

te voldoen (de mate van overschrijding kan in de tijd en per VT-organisatie
fluctueren). VT-organisaties moeten hoe dan ook het zicht op veiligheid
organiseren. Dat geldt zowel na melding, in de periode tussen melding en
triage, tussen triage en onderzoek en na afloop van het onderzoek en in
gevallen waarin de zaak nog niet kan worden overgedragen. Dit neemt de
IGJ mee in haar toezicht. Ondertussen werken we intensief met elkaar,
vanuit Rijk, gemeenten en betrokken organisaties aan de ontwikkelingen
die we in gang hebben gezet. Het gezamenlijke doel is onveranderd:
iedereen moet zich veilig weten in zijn eigen omgeving.
Vrouwenopvang
Kamerlid Van den Hul (PvdA) heeft in de Regeling van werkzaamheden
d.d. 5 februari 2019 (Handelingen II 2018/19, nr. 49, item 14) gevraagd om
een reactie op de zorg van de Nationale ombudsman over knelpunten in
de vrouwenopvang. De Nationale ombudsman heeft in juli 2017 het
rapport «Vrouwen in de knel» uitgebracht. Eind januari 2019 heeft de
Nationale ombudsman een update gepubliceerd waarin hij zijn zorgen uit
over de voortgang van de acties naar aanleiding van het rapport.
Reactie
De vrouwenopvang is een belangrijk onderdeel van de aanpak van
huiselijk geweld. Gemeenten zijn op grond van de Wet maatschappelijke
ondersteuning (Wmo 2015) verantwoordelijk voor het bieden van opvang
aan slachtoffers van huiselijk geweld en kindermishandeling. In de praktijk
zijn 35 centrumgemeenten namens hun regiogemeenten opdrachtgever
voor de vrouwenopvang in hun regio.
Ik vind het belangrijk dat de knelpunten die de Nationale ombudsman
constateert worden aangepakt en neem daar als (coördinerend) bewindspersoon mijn rol in. Ik heb naar aanleiding van het rapport van de
Ombudsman samen met gemeenten en andere betrokken partijen
verschillende trajecten in gang gezet. Ik heb de wethouders van de
centrumgemeenten Vrouwenopvang in een brief geïnformeerd over de
laatste stand van zaken (bijlage 1)1.
Knelpunten op gemeentelijk niveau
Gemeenten zijn naar aanleiding van het rapport van de Ombudsman aan
de slag gegaan. Ik heb uw Kamer met de voortgangsrapportage van het
Programma «Geweld hoort nergens thuis» van december 2018 een
inventarisatie van Movisie gestuurd over de wijze waarop gemeenten de
gesignaleerde knelpunten hebben opgepakt.2 Het betreft veelal «quickwins» en in de meeste gevallen gaat het om oplossingen in de samenwerking tussen de vrouwenopvang binnen één gemeente of centrumgemeentegebied. In aanvulling op de verbeteringen die men lokaal of in een
centrumgemeentegebied doorvoert, zijn diverse centrumgemeenten een
werkgroep gestart waarin knelpunten worden opgepakt waarvoor het
noodzakelijk is dat centrumgemeenten onderling afspraken maken. Ik stel
middelen beschikbaar om gemeenten te ondersteunen bij de totstandkoming van deze samenwerkingsafspraken.
Knelpunten op landelijk niveau
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld heb ik met verschillende partijen een
landelijke werkgroep ingericht. Deze werkgroep werkt aan oplossingen
1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstukken 28 345, 31 015 en 34 907, nr. 206.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 208

4

voor knelpunten die voortkomen uit de wijze waarop landelijk werkende
organisaties hun werkwijze hebben ingericht. De werkgroep heeft
prioriteiten gesteld en heeft besloten om eerst te werken aan knelpunten
gerelateerd aan schulden en financiële zelfredzaamheid van vrouwen. De
focus ligt op het vinden van oplossingen voor het sneller verstrekken van
een aantal uitkeringen en toeslagen, zoals de kinderbijslag, het kindgebondenbudget en de kinderopvangtoeslag.
De afgelopen periode is verkend welke mogelijkheden er zijn voor het
sneller omzetten van de kinderbijslag en het kindgebondenbudget van de
man naar de vrouw. Streven is het werkproces met meerdere weken in te
korten. De Belastingdienst en Sociale Verzekeringsbank werken op dit
moment samen met Federatie Opvang een werkproces uit, waarna een
uitvoeringstoets zal plaatsvinden. Vervolgens zullen zij gedurende een half
jaar, kleinschalig gaan werken volgens dat proces. Aan de hand daarvan
volgt besluitvorming over het vervolg. Met betrekking tot de kinderopvangtoeslag en de zorgtoeslag is besloten in een experiment te verkennen
welke mogelijkheden er zijn om deze (sneller) toe te kennen aan de vrouw.
Dit experiment zal in de tweede helft van 2019 starten.
Uiteraard houd ik uw Kamer over de voortgang hiervan op de hoogte.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 345, nr. 208

5