Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 977

AIVD

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 maart 2014
Met deze brief informeer ik de Tweede Kamer over de prioriteiten en
accenten van het AIVD Jaarplan 2014. Het AIVD Jaarplan 2014 vormt een
nadere uitwerking van het beleidsartikel 2 van de begroting van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (Kamerstuk
33 750 VII, nr. 2). Het Jaarplan zelf is vanwege zijn inhoud staatsgeheim
gerubriceerd en is integraal gedeeld met uw Commissie voor de
Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten. Het is gelijktijdig met het jaarplan
van de MIVD besproken en geaccordeerd in de Raad voor de Inlichtingenen Veiligheidsdiensten van 10 december jl. en daaropvolgend in de
Ministerraad vastgesteld.
Nationale veiligheid: rol van de AIVD
Veiligheid is een kerntaak van de overheid. De AIVD staat voor de
nationale veiligheid door tijdig dreigingen, (politieke) ontwikkelingen en
risico’s te onderkennen die niet direct zichtbaar zijn. Hiertoe verricht de
AIVD onderzoek in binnen- en buitenland. Inlichtingen verzamelen en
analyseren is geen doel op zich.
Het is een essentiële randvoorwaarde om terroristische aanslagen te
kunnen verijdelen, een uitreis te verstoren, spionage te ontdekken en
meer in het algemeen het regeringsbeleid ter bescherming van onze
nationale veiligheid en andere gewichtige belangen van de staat te
ondersteunen. De AIVD deelt gericht kennis en informatie met samenwerkingspartners (bijvoorbeeld bestuurders, beleidsmakers, Nationale Politie)
en zet andere organisaties aan tot handelen.
Prioriteiten en accenten operationele onderzoeken 2014
Veiligheidssituatie in het Midden-Oosten
Na de Arabische lente is het Midden-Oosten meer dan ooit een regio van
politiekreligieuze conflicten, instabiliteit en grootschalig geweld

kst-30977-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

1

geworden. De strijd in Syrië speelt een sleutelrol in de dynamiek van het
Midden-Oosten, waarbij Syrië zich heeft ontwikkeld tot een van de
belangrijkste «nieuwe» jihadistische strijdgebieden. Maar niet alleen de
situatie in Syrië is reden tot zorg. Ook de ontwikkelingen in Egypte,
Libanon en in de Palestijnse gebieden kunnen van grote betekenis zijn
voor de Europese en Nederlandse veiligheidsbelangen. De AIVD blijft in
2014 de regering informeren over de politieke ontwikkelingen en
machtsverhoudingen tussen de belangrijkste politieke en religieuze
groeperingen en verschaft de regering inzicht in de veiligheidssituatie in
het Midden-Oosten.
Jihadistisch terrorisme
Sinds de Arabische Lente is er in een aantal landen in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten meer ruimte ontstaan voor jihadistische bewegingen. Ook
Europese jihadisten hebben zich daarbij aangesloten. Een groot aantal
Nederlandse jihadisten (ruim honderd) neemt inmiddels deel aan de
gewapende strijd in Syrië.
Maar ook in andere strijdgebieden in de regio (Egypte/Sinaï) en
daarbuiten (Jemen, Somalië, Afghaans/Pakistaans grensgebied) nemen
Nederlandse jongeren deel aan de jihad. Zij doen kennis en gevechtservaring op en staan in contact met leden van lokale en regionale terroristische groeperingen. Via deze contacten kunnen zij ook in het vizier komen
van internationaal opererende terroristische netwerken en organisaties.
De meest bekende organisaties zijn Al Qaida (AQ) in Pakistan, de daaraan
gelieerde groeperingen AQ-I (AQ in Irak), AQAS (AQ op het Arabisch
Schiereiland), AQIM (AQ in de Islamitische Maghreb), Al Shabaab
(Somalië), Jabhat al-Nusra (Syrië) en Islamitische Staat in Irak en de
Levant (ISIL). Deze groeperingen achten het plegen van aanslagen in het
Westen en tegen westerse doelen elders legitiem. AQ en AQAS hebben in
het verleden (pogingen) tot aanslagen in westerse landen uitgevoerd. De
genoemde groeperingen zijn betrokken bij rekrutering, training en tasking
van (westerse) jihadisten, die naar Europa kunnen worden (terug)gestuurd
om een aanslag te plegen.
Daarnaast wordt de jihadistisch-terroristische dreiging op dit moment ook
bepaald door individuen die niet aan een bepaalde groep verbonden zijn.
Individueel geradicaliseerde moslims (soms bekeerlingen) kunnen,
geïnspireerd door jihadistische propaganda die ruimschoots beschikbaar
is via het internet, zelfstandig overgaan tot het plegen van aanslagen. De
aanslagen in Woolwich (Verenigd Koninkrijk) en Boston (Verenigde
Staten) in 2013 zijn hiervan recente illustraties.
Jihadistische netwerken maken intensief gebruik van het internet, niet
alleen om propaganda te verspreiden en nieuwe volgelingen te rekruteren, maar ook voor operationele samenwerking tussen jihadistische
groeperingen in de verschillende jihadgebieden. De toegenomen
samenwerking tussen de diverse groeperingen baart zorgen voor de
nationale veiligheid. De AIVD blijft in 2014 ook actief onderzoek doen naar
jihadistische websites en webfora.
De inspanningen van de AIVD zijn erop gericht te voorkomen dat
Nederlandse jongeren uitreizen naar Syrië om deel te nemen aan de
gewelddadige jihad, en de dreiging die uitgaat van van (teruggekeerde)
jihadstrijders vroegtijdig te onderkennen. Verder tracht de AIVD ondersteunende en rekruterende activiteiten voor deelname aan de internationale gewelddadige jihad te belemmeren. De AIVD heeft voor al deze
onderzoeken intern capaciteit herschikt en onderzoeken geherprioriteerd.
Vanzelfsprekend kan de AIVD niet alleen acteren, en is voor een effectieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

2

aanpak van de problematiek een goede samenwerking nodig met andere
organisaties zoals de NCTV, de Politie, het Openbaar Ministerie,
gemeenten en de Raad voor de Kinderbescherming.
Radicalisme en extremisme
Het links-extremisme in Nederland wordt gekenmerkt door een grillig
verloop met pieken in intensiteit en dreiging. De dreiging die uitgaat van
rechts-extremisme blijft beperkt en is minder ernstig dan door links
activisten en extremisten, vanuit hun anti-fascistische oogpunt, wordt
aangezet. De duiding van de feitelijke dreiging door de AIVD is voor
(lokale) bestuurders van belang om indien nodig passende maatregelen te
kunnen nemen.
Gedurende 2014 worden de ontwikkelingen binnen de verschillende
vormen van extremisme (links, rechts, dierenrechten, anti-asielbeleid)
gemonitord. Zware intimidatie of dreiging met geweld tegen personen
wordt zo vroegtijdig mogelijk onderkend.
Verder onderzoekt de AIVD de dreiging die uitgaat van de radicale islam.
Het onderzoek naar personen en organisaties die jihadistisch gedachtegoed verkondigen en verheerlijken, helpt om tijdig zicht te krijgen op
jihadisten-in spé.
Het onderzoek naar de niet-jihadistische radicale islam helpt onder meer
om lokale overheden maatregelen te kunnen laten treffen tegen personen
die anderen aanzetten tot afkeer van de Nederlandse samenleving.
(Digitale) spionage en cyberdreigingen
Vrijwel alle vitale sectoren van onze samenleving (zoals bijvoorbeeld
energie, drinkwater, gezondheidszorg en transport) maken tegenwoordig
gebruik maken van internetgekoppelde systemen, besturingsprocessen en
netwerken. Virussen als Flame, Shamoon en Stuxnet laten zien hoe (delen
van) vitale sectoren ontregeld of beschadigd kunnen worden. Maar ook
met minder geavanceerde aanvallen kunnen vitale sectoren ontregeld
worden, zoals is gebleken in 2013 uit de DDoS aanvallen op verschillende
banken in Nederland.
De impact van digitale aanvallen op de nationale veiligheid en het
economisch welzijn van de samenleving kan zeer groot zijn. Of het nu
gaat om spionage of maatschappelijke ontwrichting, de schade van
digitale aanvallen kan in de miljarden lopen. De AIVD bestrijdt digitale
aanvallen gericht op spionage en sabotage, door onderzoek te doen naar
de intentie en potentie van de voornamelijk statelijke actoren die achter
dit soort aanvallen zit. De AIVD richt zich primair op statelijke actoren,
maar van digitale aanvallen is het zelden direct duidelijk wie erachter zit
en wat de gevolgen zijn. Daardoor is ook niet direct duidelijk of een aanval
raakt aan de taak van de AIVD. Als blijkt dat een digitale aanval niet
behoort tot de taak van de AIVD, bijvoorbeeld digitale criminaliteit, draagt
de AIVD de bevindingen over voor verder onderzoek aan bijvoorbeeld het
Nationaal Cyber Security Centrum of het Team High Tech Crime van de
Nationale Politie.
De AIVD heeft tot nu toe vooral digitale aanvallen waargenomen, gericht
op spionage en het vergaren van kwetsbare en kostbare (politieke,
militaire, economische en technische) informatie. Behalve op digitale
spionage richt de AIVD zich in 2014 nog steeds op het onderkennen en
verstoren van «klassieke» spionage, al is hiervoor minder capaciteit
beschikbaar dan een aantal jaar geleden. Ook «klassieke» spionage is
immers nog steeds een actueel risico.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

3

Veiligheidsbevordering (C/E-taak)
De AIVD bevordert het nemen van maatregelen op het gebied van
beveiliging. Zo probeert de AIVD met behulp van kennis en ervaring uit de
praktijk, bedrijven en overheden bewust te maken van veiligheidsrisico’s
(zoals bijvoorbeeld digitale spionage) en geeft adviezen hoe bedrijven en
overheden kwetsbaarheden kunnen verminderen.
Waar het gaat om de beveiliging van personen, objecten en diensten
opgenomen in het zogenaamde «Rijksdomein» levert de AIVD dreigingsanalyses en risicoanalyses aan de NCTV ten behoeve van het Stelsel
Bewaken en Beveiligen en het Alerteringssysteem Terrorismebestrijding.
Het Nationaal Bureau voor Verbindingsbeveiliging (NBV), onderdeel van
de AIVD, adviseert de rijksoverheid over informatiebeveiliging, bijvoorbeeld over preventieve maatregelen en over detectie van en reactie op
inbreuken op de beveiliging. Ook beoordeelt de AIVD op verzoek
beveiligingsproducten voordat ze door de rijksoverheid worden ingezet.
De AIVD draagt in aanloop naar en gedurende de Nuclear Security
Summit (24 en 25 maart 2014) bij aan het veilig verloop van dit
evenement door het leveren van dreigingsgerelateerde informatie en het
leveren van expertise op het gebied van cyberdreigingen, screening en
accreditatie.
Inlichtingentaak Buitenland
Gezien de onzekere en onvoorspelbare internationale omgeving en de
risico’s die dit meebrengt voor de internationale vrede en veiligheid, zijn
inlichtingen van wezenlijk belang voor de totstandkoming van het
Nederlandse buitenlandbeleid.
De AIVD levert een essentiële bijdrage aan de positionering en besluitvorming van de Nederlandse regering met betrekking tot de heimelijke
politieke (en economische) intenties van de landen, genoemd in het
geheime Aanwijzingsbesluit Buitenlandtaak.
Proliferatie van massavernietigingswapens via Nederland voorkomen
De gezamenlijke Unit Contraproliferatie (UCP) van de AIVD en de MIVD is
erop gericht om een zo zelfstandig mogelijke inlichtingenpositie uit te
bouwen met betrekking tot programma’s van massavernietigingswapens
in de landen van zorg, om op basis hiervan de Nederlandse regering te
informeren. Het gaat daarbij om chemische, biologische, radiologische of
nucleaire massavernietingswapens.
Daarnaast is het doel te voorkomen dat Nederlandse bedrijven
(onbedoeld) bijdragen aan de proliferatie van (onderdelen van) massavernietigingswapens. De Unit Contra Proliferatie stelt de Nederlandse
overheid in staat om een goede afweging te maken ten aanzien van het
afgeven van exportvergunningen voor landen van zorg, met name Iran.
Overige prioriteiten en accenten 2014
Heroriëntatie op de toekomst van de AIVD
De bezuinigingen op de AIVD zoals voorzien in het Regeerakkoord zijn bij
het Herfstakkoord 2013 gehalveerd tot structureel € 34 miljoen per jaar, te
bereiken in 2018. Voor de eerste tranche van de bezuinigingen is door de
AIVD voor € 23 miljoen aan efficiency- en versoberingsmaatregelen
voorbereid, gepaard gaande aan een reorganisatie van de AIVD. Over de
inhoudelijke invulling van deze maatregelen heb ik uw Kamer bij brief van
3 juni 2013 geïnformeerd (Kamerstuk 30 977, nr. 54; zie ook de brief bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

4

Nota van Wijziging op de begrotingsstaat van het Ministerie van BZK
2014, Kamerstuk 33 750 VII, nr. 15). Bij de invulling van de resterende
bezuinigingen (€ 11 mln.) zal het primaire proces zo mogelijk worden
ontzien.
De voorbereidingen voor de reorganisatie zullen in 2014 binnen de AIVD
de nodige aandacht vragen (deelname aan en begeleiding van Van-WerkNaar-Werk trajecten). De geplande startdatum van de nieuwe organisatie
is 1 januari 2015.
De Joint Sigint Cyber Unit (JSCU)
Voor de oprichting van de gezamenlijke Joint Sigint-Cyber-Unit (JSCU) is
door de AIVD en de MIVD in 2012 een kwartiermakersorganisatie
ingericht. De eenheid wordt in Zoetermeer gehuisvest en de formele start
is op 1 mei 2014. De MIVD en de AIVD werkten al samen op het gebied
van Signals Intelligence in de Nationale Sigint Organisatie (NSO). Deze
samenwerking wordt nu met de oprichting van de JSCU uitgebreid met
alle Sigint activiteiten en met cyberspecialisten van beide diensten,
waarmee de doelmatigheid en doeltreffendheid wordt vergroot. Hiermee
kan de Sigint-ondersteuning aan onder andere militaire operaties,
contrainlichtingen en contra-terrorisme onderzoeken worden verbeterd.
Ontwikkelingen op het gebied van ICT
Het belang van goede ICT-voorzieningen voor de ondersteuning van het
inlichtingenwerk is evident. Mede vanwege de bezuinigingen zijn
strategische keuzes in de ICT-portefeuille van de AIVD noodzakelijk.
Daarbij wordt nadrukkelijk gekeken naar mogelijkheden om ICT-diensten
efficiënter en goedkoper te maken door samen te werken met andere
partijen. Op het gebied van inlichtingentechnologie en de veilige
verwerking van staatsgeheimen wordt samenwerking gezocht binnen het
nationale veiligheidsdomein, in het bijzonder met de MIVD. Op het gebied
van bedrijfsvoering wordt daar waar mogelijk aangesloten bij shared
service voorzieningen binnen de Rijksoverheid.
Veiligheidsonderzoeken
Sinds 1 januari 2014 wordt een nieuwe, herijkte, werkwijze voor de
aanwijzing van vertrouwensfuncties en de uitvoering van veiligheidsonderzoeken gefaseerd geïmplementeerd. Alleen die functies waarin de
nationale veiligheid ernstige en voorstelbare schade kan worden
toegebracht, worden aangewezen als vertrouwensfunctie. Bij de
uitvoering van veiligheidsonderzoeken is de bescherming van de
nationale veiligheid leidend. Onderzoek in de eigen systemen vormt de
basis van ieder veiligheidsonderzoek. De aard van de door de AIVD
onderkende dreiging bepaalt daarbij welke informatie het meest relevant
is.
Daarbij geldt als doelstelling dat tenminste 90 procent van de veiligheidsonderzoeken binnen de wettelijke behandeltermijn van acht weken
worden afgerond.
In de loop van 2014 – afhankelijk van wanneer de behandeling van de
wetswijziging Wet op de Veiligheidsonderzoeken in het parlement wordt
afgerond – zal ook aan de private aanvragers voor de uitvoering van
veiligheidsonderzoeken een tarief in rekening worden gebracht (voor
aanvragers uit de publieke sector ingevoerd begin 2013).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

5

Ook worden in 2014 voorbereidingen getroffen om de uitvoering van de
veiligheidsonderzoeken door zowel de AIVD als de MIVD te bundelen in
een gemeenschappelijke unit.
Rapportages en verantwoording
Verantwoording over de uitvoering van het jaarplan wordt in het
openbaar afgelegd in het departementale jaarverslag van mijn departement en in het eigen jaarverslag van de AIVD. Tussentijds rapporteert de
AIVD over de voortgang in zijn Driemaandelijkse Rapportages (waarin de
focus ligt op de activiteiten en resultaten van de dienst) en in het
Nationale Inlichtingenbeeld (waarin de focus ligt op de bevindingen van
de dienst). Beide rapportages worden gedeeld en besproken met de
commissie voor de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten van uw Kamer.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 977, nr. 83

6