Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2827
Vragen van de leden Slootweg, Kuik en Van den Berg (allen CDA) aan de
Staatssecretarissen van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «The jury is still out»
(ingezonden 15 mei 2023).
Antwoord van Staatssecretaris Van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en
Sport) mede namens de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (ontvangen 6 juni 2023).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «The jury is still out»?1
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van het artikel «The Jury is still Out».
Vraag 2
Laat ook Nederlands onderzoek een stijging zien van gevallen van depressie
onder Nederlandse jongeren?
Antwoord 2
Het aantal depressies onder jongeren in Nederland wordt niet gemeten. Wel
is af te leiden uit de CBS-data jeugdhulpgebruik dat er een stijging is in
ambulante jeugdhulp op locatie, waarvan de schatting is dat dit voornamelijk
gaat om jeugd-ggz. Dit betreft een stijging van 3,2% van 308.000 jongeren in
2021 naar 318.000 jongeren in 2022. Er is hierbij echter geen inzicht in
specifieke diagnoses.
Vraag 3
Laat ook Nederlandse onderzoek zien dat bij jonge mensen, met name
meisjes, de mentale gezondheid verslechtert?
Antwoord 3
Ja, ook Nederlands onderzoek laat dit beeld zien. Bijvoorbeeld de Corona
Gezondheidsmonitor Jongvolwassenen 2022. De coronacrisis heeft bestaande
problemen nog scherper aan het licht gebracht en nieuwe problemen

1

ah-tk-20222023-2827
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Economist, 6 mei 2023; https://www.economist.com/graphic-detail/2023/05/03/suicide-rates-forgirls-are-rising-are-smartphones-to-blame

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

veroorzaakt. Meisjes lijken ten opzichte van jongens in hogere mate te maken
hebben met depressieve of angstklachten. Deze trend komt ook in de
Nederlandse onderzoeken terug, waaronder het onderzoeksrapport HBSC
20212, de Landelijke Monitor Depressie3 en een proefschrift van de Erasmus
Universiteit
Rotterdam.4
Vraag 4
Klopt het dat het aantal gevallen van suïcide daalt, behalve onder de groep
jonge meisjes van 10–19 jaar?
Antwoord 4
De CBS data over zelfdodingen in Nederland fluctueert over de jaren voor
jongeren van 10 tot 19 jaar, maar laat over de afgelopen jaren heen een
stabiel beeld zien. Dit geldt zowel voor jongens, meisjes als het totaal beeld
in deze leeftijdsgroep.
Vraag 5
Stijgt ook in Nederland het aantal gevallen van zelfmutilatie explosief onder
tienermeisjes?
Antwoord 5
Er is geen data beschikbaar over automutilatie onder jongeren in Nederland.
Vraag 6
In hoeverre wordt in onderzoek naar het effect van smartphone en social
media gebruik op de mentale gezondheid van tieners onderscheid gemaakt
tussen jongens en meisjes? Bent u bereid zich in te zetten voor meer
onderzoek specifiek onder de doelgroep tienermeisjes?
Antwoord 6
Recente onderzoeken zoals die beschreven in antwoord 3, beschrijven de
verschillen in het ervaren van psychische klachten tussen jongens en meisjes.
Zo blijkt dat meisjes ten opzichte van jongens in hogere mate te maken
hebben met depressieve of angstklachten. Er is al veel kennis beschikbaar. De
verschillen tussen jongens en meisjes in verschillende levensfases in hun
jeugd en jongere jaren worden gemonitord. Ik ben mij uiteraard bewust van
het feit dat de zorgen daarin toenemen. Daarom richt ik mij – samen met mijn
collega’s – ook expliciet op de leefomgeving «Online» in de Aanpak «Mentale
Gezondheid: van ons allemaal». Jongeren zijn daarin nadrukkelijk een
belangrijke doelgroep. Ik zie geen toegevoegde waarde om een apart
onderzoek uit te zetten, specifiek gericht op meisjes.
Vraag 7
Klopt het dat meisjes tussen 10–19 jaar gemiddeld meer tijd doorbrengen op
smartphones en social media dan jongens in dezelfde leeftijdsgroep?
Antwoord 7
Het Nederlands Jeugdinstituut5 stelt dat in 2021 bij 5,3 procent van de
leerlingen in het voortgezet onderwijs sprake was van problematisch gebruik
van sociale media. In groep 8 van het basisonderwijs gaat het om 3,9
procent. In het voortgezet onderwijs is hierbij het verschil tussen jongens en
meisjes significant. Onder meisjes is met 6,8 procent vaker spraken van
problematisch sociale mediagebruik dan onder jongens (3,9 procent). Deze
cijfers zijn afkomstig uit het eerder genoemde HBSC-onderzoek onder
scholieren. Aan leerlingen zijn diverse stellingen voorgelegd waarin is
nagegaan of leerlingen voldoen aan minstens vijf symptomen van problematisch gebruik.
In zowel basis- als voortgezet onderwijs gebruiken jongeren vaak sociale
media om niet aan vervelende dingen te hoeven denken. Dit is onder alle
2

https://open.overheid.nl/documenten/ronl-0ced13784471cc6b8733f12b4e6410dbadfbbd71/pdf
https://www.trimbos.nl/aanbod/webwinkel/af1854-landelijke-monitor-depressie/
4
https://www.eur.nl/nieuws/benader-mentale-gezondheid-breder-dan-alleen-jongeren-dievolgens-de-dsm-ziek-zijn
5
https://www.nji.nl/cijfers/mediagebruik#problematisch-socialemediagebruik
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

leerlingen het meest voorkomende symptoom van problematisch gebruik. Dit
geldt voor 41 procent van de basisschoolleerlingen en 45 procent van de
leerlingen in het voortgezet onderwijs. Meisjes doen dit significant vaker dan
jongens. In het basisonderwijs gat het om 37,3 procent van de jongens en
44,3 procent van de meisjes. In het voortgezet onderwijs gaat het om 35,7
procent van de jongens en 54,3 procent van de meisjes (Boer e.a. 2022).
Vraag 8 en 9
Mochten smartphone en social media gebruik een trigger zijn voor depressiegevoelens onder meisjes, welke maatregelen zouden er genomen kunnen
worden om de trend te keren?
Neemt het kabinet op dit moment maatregelen om schadelijk effecten van
smartphone en social media gebruik te ondervangen? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, welke maatregelen?
Antwoord 8 en 9
Het is lastig aan te tonen of sociaal media gebruik een directe trigger is voor
een depressie. Dit komt doordat er geen duidelijke consensus is in wetenschappelijk onderzoek over een oorzakelijk verband tussen sociaal media en
depressie. Net als in het artikel «The jury is still out». De oorzaak van een
depressie is gelegen in een combinatie van vele factoren zoals een combinatie van lichamelijke, geestelijke en/of omgevingsfactoren. Hierbij is het vaak
niet mogelijk één doorslaggevende factor aan te wijzen voor het ontstaan van
depressie. In het in januari gepubliceerde essay «#GeenPaniek» van de Raad
voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) is ook aangegeven dat het lastig
te achterhalen is of «online zijn» goed of slecht is voor de gezondheid. In de
beantwoording van de recent gestelde Kamervragen door de leden Slootweg
en Kuik gaat de Staatssecretaris van BZK verder in op de relatie tussen
sociaal mediagebruik en depressie.6
Wat tegelijkertijd wél te zien is, is dat er brede wetenschappelijke consensus
is over het feit dat problematisch gebruik van sociale media door jongeren
ten koste gaat van hun mentale en cognitieve ontwikkeling. Dit is zorgwekkend, omdat de groep jongeren die problematisch sociale mediagebruik
vertoont stijgt.
Met de inzet van het basistakenpakket JGZ wil ik gezondheidsproblemen
voorkomen. De jeugdgezondheidsprofessionals kunnen tijdens de contactmomenten met ouders spreken over verantwoord schermgebruik, wat schermgebruik doet met ontwikkeling van een kind en ze hierover adviseren. Voor
professionals is een e-learning Mediaopvoeding beschikbaar. Daarnaast heeft
het NJI de Toolbox Mediaopvoeding: «Media? Gewoon opvoeden» ontwikkeld. Hierin zijn factsheets voor professionals en leerkrachten en tipsheets
voor ouders opgenomen. Verder zet het kabinet met de landelijke aanpak
«Mentale gezondheid; van ons allemaal» in op de mentale gezondheid van
jongeren en jongvolwassenen. Hierbij is nadrukkelijk aandacht voor de
effecten van teveel online activiteiten. Samen met jongeren zelf en organisaties zoals MIND Us en het netwerk Mediawijsheid, wordt onder meer ingezet
op het stimuleren van mediawijsheid, digitale vaardigheden en digitale
balans.
Bepaalde mechanismen in sociale media zelf kunnen bijdragen aan het
versterken van een depressie of gevoelens van angst. Een voorbeeld hiervan
is dat iemand in een informatiefuik terecht kan komen met eenzijdige content,
bijvoorbeeld over depressie. Dit kan het depressieve gevoel van de persoon
verder aanwakkeren. Het is ook duidelijk dat sociale media het gedrag en de
emoties van gebruikers kunnen beïnvloeden.7
Sociale media platforms hebben de verantwoordelijkheid om de rechten en
belangen van minderjarigen ten allen tijde te borgen. Vanuit het Verenigde
Naties Verdrag inzake de Rechten van het Kind dienen zowel publieke als
private partijen het belang van het kind mee te nemen bij activiteiten die
kinderen raken. Wij spreken de sociale media platforms hierop aan. De
Staatssecretaris van BZK brengt negatieve effecten tijdens gerichte gesprek-

6

beantwoording-vragen-over-het-bericht-social-media-is-a-major-cause-of-the-mental-illnessepidemic-in-teen-girls-heres-the-evidences (1).pdf
7
Veel studies zijn uitgevoerd naar de invloed van dark patterns, zie bijvoorbeeld https://
link.springer.com/article/10.1007/s12599-022-00783-7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

ken met grote techbedrijven onder de aandacht. Daarnaast wil de Staatssecretaris van BZK tijdens structurele overleggen waaraan grote techbedrijven
deelnemen – zoals de klankbordgroep van de publiek-private samenwerking
over online content – op thematische wijze aandacht gaan besteden aan
negatieve effecten. Ook wil de Staatssecretaris van BZK dat de platforms in
het kader van de opkomende verplichtingen vanuit de Digital Services Act
(DSA) meer transparantie bieden over de effecten van hun platforms, de
risico’s voor minderjarigen, de maatregelen die zij nemen om risico’s te
mitigeren en de effectiviteit van die maatregelen. Mede in dit kader wordt er
momenteel in opdracht van het Ministerie van BZK een Kinderrechten Impact
Assessment (KIA) ontwikkeld. Met deze KIA kunnen de risico’s van een
concrete online product of dienst voor kinderrechten in kaart worden
gebracht, waaronder op het recht op een goede mentale en fysieke gezondheid. Het Ministerie van BZK is voornemens om deze KIA te gaan toepassen
op door minderjarigen veelgebruikte online diensten en met de producenten
daarvan in gesprek te gaan over de resultaten van de toegepaste KIA. Ook zal
het Ministerie van BZK de komende jaren kijken in welke mate de DSA
bijdraagt aan het beter beschermen van minderjarigen. Voor de zomer stuurt
de Staatssecretaris van BZK een brede beleidsbrief met fundamentele acties
om kinderen in de digitale wereld beter te beschermen. Daarin zal ook
aandacht worden besteed aan goede voorlichting aan kinderen, ouders en
verzorgers over kansen en risico’s in de digitale wereld. De voorlichting
maakt onderdeel uit van een meerjarige publieksvoorlichting. Omdat
wetenschappelijke onderzoek laat zien dat het aantal jongeren dat problematisch online gedrag vertoont stijgt8, zal de eerste campagne zich richten op de
effecten van langdurig online zijn.
Vraag 10
Bent u bereid om de aanpak «Mentale gezondheid voor ons allemaal» uit te
breiden en specifiek aandacht te besteden aan de online leefwereld en de
risico’s voor meisjes? Zo ja, welke acties onderneemt u?
Antwoord 10
Met de aanpak richten we ons op preventie en het bevorderen van de
mentale gezondheid van al onze inwoners met specifieke aandacht voor de
jeugd. Juist omdat de aanpak voor iedereen is, is het belangrijk dat verschillende activiteiten inspelen op verschillende behoeften. Zie ook antwoord 6.

8

Zie ook beantwoording-vragen-over-het-bericht-social-media-is-a-major-cause-of-the-mentalillness-epidemic-in-teen-girls-heres-the-evidences (1).pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4