Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 317

JBZ-Raad

Nr. 102

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR IMMIGRATIE, INTEGRATIE EN
ASIEL
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2012
Tijdens het Algemeen Overleg van 8 juni 2011 (Kamerstuk 32 317, nr. 67)
voorafgaand aan de JBZ-Raad van 9 en 10 juni 2011 heb ik toegezegd uw
Kamer schriftelijk te informeren over de totaalbijdrage die Nederland
levert aan gemeenschappelijke operaties onder coördinatie van Frontex1.
Voorts heeft de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken tijdens het AO
Raad Algemene Zaken op 16 juni 2011 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1078)
toegezegd een overzicht te geven van het aantal migranten dat met
behulp van Frontex in 2011 is teruggekeerd naar Noord-Afrika. Met deze
brief doe ik deze toezeggingen gestand.
Nederland neemt sinds de oprichting van Frontex in 2004 actief deel aan
verschillende typen gemeenschappelijke operaties aan de gemeenschappelijke buitengrenzen (land-, zee- en luchtgrenzen) van de Europese Unie.
Deze bijdrage bestaat voornamelijk uit de deelname van Nederlandse
grenswachters van de Koninklijke Marechaussee en de Zeehavenpolitie
aan de gemeenschappelijke operaties onder coördinatie van Frontex. De
Koninklijke Marechaussee heeft daarnaast ook klein materieel zoals
voertuigen en kleine vaartuigen ingezet.
In het Border Security Training Center van de Koninklijke Marechaussee
op Schiphol worden ten behoeve van Frontex trainingen verzorgd voor
grenswachters uit de EU.
In 2007 heeft het nationaal contactpunt van Frontex in Nederland een
registratiesysteem opgezet waarin de Nederlandse bijdrage wordt
geregistreerd. Van 2007 tot en met december 2011 heeft Nederland aan 87
Frontex operaties deelgenomen.

1

Het Europees agentschap voor het beheer
van de operationele samenwerking aan de
buitengrenzen van de lidstaten van de
Europese Unie

kst-32317-102
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Sinds 2010 heeft Nederland ook verscheidene malen een bijdrage
geleverd in de vorm van groot materieel. In zowel 2010 als 2011 hebben
twee Alkmaarklasse mijnenjagers deelgenomen aan de operatie INDALO
bij de Zuid-Spaanse kust.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 102

1

In september 2010 heeft een vliegtuig van de Kustwacht deelgenomen
aan operatie POSEIDON in de Egeïsche zee bij Griekenland en hetzelfde
Kustwachtvliegtuig heeft in maart 2011 deelgenomen aan operatie
HERMES in het maritieme grensgebied tussen de Italiaanse en NoordAfrikaanse kust. De Kamer is over de inzet en uitvoering van de hierboven
genoemde operaties geïnformeerd.
Ook heeft Nederland van oktober 2010 tot maart 2011 een forse bijdrage
geleverd aan de inzet van de speciale Frontex snelle grensinterventieteams aan de landgrens tussen Griekenland en Turkije. Vanuit Nederland
zijn, verdeeld over vier perioden, in totaal 48 grenswachters actief
geweest in deze operatie. Daarnaast zijn ook een aantal Nederlandse
tolken beschikbaar gesteld voor deze operatie. Dit is de enige keer dat
deze speciale teams tot nu toe zijn ingezet.
Nederland neemt daarnaast ook deel aan gemeenschappelijke terugkeeroperaties waarbij Frontex een ondersteunende rol speelt. Hierbij gaat het
om groepsgewijze uitzettingen per overheidsvlucht, georganiseerd door
meerdere EU-lidstaten, waarbij Frontex een ondersteunende rol speelt.
Nederland heeft vanaf 2007 tot en met december 2011 aan 33 terugkeeroperaties deelgenomen. Van een tiental operaties was Nederland het
organiserende land. Vanaf 2007 tot en met december 2011 heeft
Nederland ruim tweehonderd vreemdelingen uitgezet via deze gezamenlijke terugkeeroperaties.
Tijdens het AO Raad Algemene Zaken op 16 juni 2011 heeft de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken toegezegd een overzicht te geven van het
aantal migranten dat met behulp van Frontex in 2011 is teruggekeerd naar
Noord-Afrika. In 2011 hebben vanuit EU-lidstaten geen gemeenschappelijke Frontex terugkeeroperaties plaatsgevonden naar Noord-Afrika. Uit de
thans beschikbare informatie van Frontex blijkt wel dat tot en met het
derde kwartaal van 2011 ongeveer 15 000 illegale migranten naar
Noord-Afrikaanse landen zijn teruggekeerd.
Alle EU lidstaten en Schengen Geassocieerde landen (Zwitserland,
Noorwegen en IJsland) dragen bij aan de gemeenschappelijke Frontex
operaties. In de jaarverslagen van Frontex wordt elk jaar een overzicht
gegeven van alle landen die deelnemen aan de specifieke operaties. De
jaarverslagen worden elk jaar toegestuurd aan het Europees Parlement,
de Raad, de Europese Commissie, het Europees Economisch en Sociaal
Comité en de Rekenkamer en worden tevens gepubliceerd op de website
van Frontex (www.frontex.europa.eu).
Met betrekking tot de Nederlandse inzet wil ik de volgende kanttekening
maken. Uit het bovengenoemde overzicht van Frontex blijkt niet de exacte
aantallen grenswachters of materieel dat door de landen beschikbaar is
gesteld.
Daarnaast kent elk land een eigen dienst voor grensbewaking, die
onderling grote verschillen kennen in grootte en specialisme. Dit heeft te
maken met de verschillende typen buitengrenzen die de diverse lidstaten
hebben. Het is vanuit dit perspectief bezien bijvoorbeeld te verklaren dat
lidstaten die een grote maritieme buitengrens hebben en een daartoe
ingerichte grensbewakingsdienst kennen, meer bijdragen leveren aan de
gemeenschappelijk maritieme operaties. Zo levert Nederland naar
verhouding veel grenswachters en minder materieel voor gemeenschappelijke operaties. Ik ben van mening dat de bijdragen die door verschillende lidstaten worden geleverd goed tot elkaar in verhouding staan.
Met de recente wijziging van de Frontex-verordening zal overigens beter
inzicht kunnen worden gegeven in de exacte bijdragen (inzet grenswachters en materieel) per lidstaat aan Frontex operaties. De lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 102

2

worden verplicht om deze informatie via Frontex te verstrekken aan de
Europese Commissie en het Europees Parlement.
Ten slotte wijs ik u nog op het volgende. Lidstaten die participeren in
operaties die onder coördinatie van het agentschap Frontex worden
uitgevoerd, hebben de verantwoordelijkheid om te handelen conform het
Verdrag van Genève van 1951 betreffende de Status van Vluchtelingen,
het Vluchtelingenverdrag, inclusief het daaronder vallende principe van
non-refoulement, alsmede relevant EU-recht en internationale verdragen.
Alle grenswachters van de lidstaten zijn tijdens de operaties gebonden
aan de Schengengrenscode (Verordening 562/2006) waarin de taken en
bevoegdheden van de grenswachters zijn beschreven en aan de Frontexverordening. In deze documenten wordt ook expliciet verwezen naar
fundamentele rechten, in het bijzonder het EU-grondrechtenhandvest.
Voor iedere gezamenlijke operatie binnen het kader van de Frontexverordening wordt het doel van de operatie en de uitvoering van de taken
uit de Schengengrenscode nader vastgelegd in een operationeel plan.
Daarnaast is door Frontex ook een gemeenschappelijk curriculum voor
grenswachters opgesteld, dat ervoor zorgt dat alle grenswachters een
opleiding hebben genoten waarin dezelfde zaken aan bod komen.
Bescherming van de fundamentele rechten maken hier een belangrijk
onderdeel van uit.
Verder is er dit jaar door Frontex een «fundamental rights strategy paper»
opgesteld, waarin Frontex aangeeft hoe de bescherming van fundamentele rechten nog beter gewaarborgd kan worden. Ook in de wijzigingen die in de Frontex-verordening zullen worden doorgevoerd, zijn
extra bepalingen hieromtrent opgenomen. In de herziene Verordening zijn
bepalingen opgenomen waardoor snel opvolging kan worden gegeven
aan mogelijke incidenten die plaatsvinden. Het incidentmechanisme
wordt een verplicht onderdeel van het operationeel plan en de evaluaties.
Voor de maritieme Frontex operaties zijn operationele voorschriften en
richtsnoeren opgesteld, waarin de kaders zijn aangegeven op welke wijze
met personen moet worden omgegaan die tijdens de Frontex operaties op
zee worden aangetroffen en die bescherming behoeven. Derdelanders die
geen bescherming behoeven zullen moeten terugkeren naar het land van
herkomst. Over de uitvoering van deze voorschriften heeft de toenmalige
minister van Justitie uw Kamer bij brief van 3 september 20101 geïnformeerd.
Met de uitvoering van het voorgaande zijn er voldoende waarborgen voor
een uniform en respectvol handelen van grenswachters van de verschillende lidstaten ten opzichte van derdelanders in het kader van Frontex
operaties.
De minister voor Immigratie, Integratie en Asiel,
G. B. M. Leers

1

TK, 2009–2010, 21 501-28, nr. 61.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 317, nr. 102

3