Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3498
Vragen van het lid Van den Berg (CDA) aan de Minister voor Medische Zorg
over onduidelijkheid rond de voorraad aan mondkapjes (ingezonden 4 juni
2020).
Antwoord van Minister Van Ark (Medische Zorg) (ontvangen 13 juli 2020).
Vraag 1 en 2
Kent u het onderzoek waaruit blijkt dat de helft van de mondkapjes die in
verpleeghuizen worden gebruikt ondeugdelijk zouden zijn?1, 2
Kunt u aan geven of er volgens u wel of niet voldoende mondkapjes zijn voor
zowel de intra- als extramurale zorg, dus inclusief thuiszorg en mantelzorg?
Klopt het dat er in principe voldoende ingekocht is? Kunt u ook aangeven of
mondkapjes in de praktijk door alle zorgverleners voldoende worden gebruikt
en worden toegepast? Kunt u dit nader onderbouwen?
Antwoord 1 en 2
Ja. Het betreft hier een onderzoek naar de kwaliteit van mondkapjes die door
zorginstellingen zelf zijn ingekocht. Op dit moment heeft LCH voldoende
mondmaskers van goede kwaliteit ingekocht om in de (huidige) vraag van de
zorg te voorzien. Daarnaast legt het LCH een voorraad aan om te kunnen
voorzien in een eventuele tweede piek in de vraag. Zorginstellingen en
zorgprofessionals kunnen persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM)
aanvragen bij het LCH. Het LCH regelt de distributie van de ingekochte
middelen naar alle zorgsectoren, bijvoorbeeld naar ziekenhuizen, verpleeghuizen, huisartsen en GGZ-instellingen. Het bestellen van PBM voor zorgverleners van pgb-houders, mantelzorgers of vrijwilligers in de palliatieve zorg
gebeurt op recept, via de apotheek, en conform de richtlijn persoonlijke
beschermingsmiddelen voor mantelzorgers, PGB-gefinancierde zorgverleners
en vrijwilligers in palliatieve zorg.
Zorginstellingen zijn primair zelf verantwoordelijk voor het gepast gebruik
van beschermingsmiddelen conform de RIVM-richtlijnen. Indien een
werknemer zonder, of met onvoldoende bescherming zorg moet verlenen,
kan hiervan melding worden gemaakt bij de IGJ.
1

AD, 25 mei 2020, «Veel falende mondkapjes in verpleeghuizen: «Schandalig, we worden
besodemieterd»», https://www.ad.nl/binnenland/veel-falende-mondkapjes-in-verpleeghuizenschandalig-we-zijn-besodemieterd~a91dfea5/
2
BNR.nl, 25 mei 2020, «Haal productie mondkapjes weer naar Europa», https://www.bnr.nl/
nieuws/gezondheid/10411260/haal-productie-medische-mondkapjes-weer-naar-europa

ah-tk-20192020-3498
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Hoe verhouden de berichten over onvoldoende mondkapjes voor de zorg zich
tot het bericht dat er eind deze maand (juni) voldoende voorraad is voor een
tweede golf?3
Antwoord 3
De distributie van PBM én de aansluiting van bepaalde zorgsectoren op het
LCH is in de afgelopen periode verder verbeterd. Inmiddels zijn ruim 5.000
zorginstellingen aangesloten op de bestelportals van het LCH. Daarnaast zijn
de afgelopen weken, en worden in de komende weken, grote partijen
mondmaskers geleverd aan het LCH. Deze producten worden getest door het
RIVM op kwaliteit en er zijn inmiddels voldoende partijen vrijgegeven zodat
er voorraad is, om in de vraag vanuit de zorg te voorzien. Daarnaast zie ik dat
reguliere kanalen van zorginstellingen voor de aanschaf van PBM weer op
gang beginnen te komen.
Vraag 4
Op welke wijze wordt in dit licht de Kamerbreed aangenomen motieMarijnissen c.s. uitgevoerd, waarin de regering verzocht wordt om meer
ruimte te geven aan de professionele inschatting van zorgverleners?4
Antwoord 4
In de motie van het lid Marijnissen c.s. is gevraagd meer ruimte te geven aan
de professionele inschatting van zorgverleners bij het gebruiken van PBM.
Deze wens was ook aanwezig bij de zorgverleners in het veld en heeft er in
overleg tussen RIVM en veldpartijen toe geleid dat dit vanaf 1 mei expliciet is
opgenomen in de uitgangspunten van het RIVM voor het gebruik van PBM
buiten het ziekenhuis, en op 6 mei jl. in de uitgangspunten voor Wmo
ondersteuning. Dit betekent dat zorgmedewerkers op basis van hun professionele inzichten en ervaring beredeneerd kunnen afwijken van de uitgangspunten als de specifieke situatie daarom vraagt. Door V&VN en door de
vakbonden zijn de algemene uitgangspunten van het RIVM vertaald in een
handreiking voor het gebruik in concrete situaties in de dagelijkse praktijk om
te beoordelen wanneer beredeneerd kan worden afgeweken van de norm.
Het LCH heeft aangegeven dat indien de geboden ruimte leidt tot een
toenemende en/of veranderende vraag naar PBM vanuit de zorgverleners,
hieraan kan worden voldaan.
Vraag 5
Hoe wordt geborgd dat ook mantelzorgers toegang hebben tot mondkapjes?
Hoe zit dat met werkenden in uitvaartondernemingen?
Antwoord 5
Voor de continuïteit van de zorg is het van cruciaal belang dat ook mantelzorgers, wanneer dit nodig is, toegang hebben tot PBM. Hiervoor is de richtlijn
«Beschermingsmiddelen voor mantelzorgers, PGB gefinancierde zorgverleners, en vrijwilligers in palliatieve zorg» opgesteld, die sinds 18 mei van
kracht is. Daarin staat beschreven dat wanneer een cliënt klachten heeft,
diegene getest wordt door de huisarts of GGD. De huisarts of de infectie arts
van de GGD geeft een «recept» voor een «korte termijnpakket PBM» voor de
mantelzorger. Dit korte termijnpakket is ter overbrugging van de testperiode
en kan worden opgehaald bij de apotheek. Wanneer de uitslag positief is,
meldt de huisarts of GGD arts dat via het systeem aan de apotheek waarna
een «lange termijnpakket» wordt verstrekt. Vooralsnog worden deze PBM aan
deze doelgroepen door VWS gefinancierd.
Over de beschikbaarheid van PBM voor werkenden in uitvaartondernemingen
verwijs ik u naar de beantwoording van schriftelijke Kamervragen aan de
Minister van BZK d.d. 2 juni met kenmerk 2020Z06376.

3

Het Parool, 3 juni 2020, «Van Rijn: «Eind deze maand voldoende mondkapjes voor tweede
coronagolf»» https://www.parool.nl/nederland/van-rijn-eind-deze-maand-voldoendemondkapjes-voor-tweede-coronagolf~bebbbfd7/
4
Kamerstuk 25 295, nr. 329

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 6
Klopt het dat een traject is gestart van enkele landen, waaronder Frankrijk,
Spanje en België, om minimum normen te stellen aan mondkapjes maar dat
Nederland daar niet bij is aangesloten? Wat is de reden dat we niet zijn
aangesloten? Klopt het dat Nederland daarmee het enige land in de Europese
Unie is zonder minimum kwaliteitsnorm voor mondkapjes voor burgers en
dat Nederland daardoor het «laagste punt« is waar alles verkocht en
doorgevoerd mag worden?
Antwoord 6
Nee, dit klopt niet. Samen met 9 andere EU-landen heeft het (onafhankelijk)
Koninklijk Nederlands Normeringsinstituut (NEN) in de European Committee
for Standardization (CEN), een CEN workshop Agreement (CWA) opgesteld.
Alleen normeringsinstituten van landen die een normeringsdocument in
enige vorm hadden, waren uitgenodigd om deel te nemen aan de totstandkoming. Ook in andere landen is er alleen door niet-overheden gewerkt aan het
CWA document. De stelling dat Nederland het enige land is in de Europese
Unie dat geen kwaliteitsnorm voor mondkapjes voor burgers hanteert, herken
ik niet.
Vraag 7
Hoeveel aanbiedingen van mondkapjes van Nederlandse bedrijven ontvangt
het Landelijk Consortium Hulpmiddelen (LCH) nu dagelijks dan wel van
bedrijven die de stof kunnen maken c.q. die mondkapjes kunnen maken als ze
materiaal hebben? Binnen welke termijn worden deze aanbiedingen
momenteel afgehandeld? Is het opzetten van een keten waarbij zowel de
grondstof als de mondkapjes in Nederland worden geproduceerd niet veel
betrouwbaarder en goedkoper dan afhankelijk te blijven van landen in Azië?
Antwoord 7
Het LCH heeft de afgelopen maanden tientallen aanbiedingen ontvangen van
bedrijven en/of organisaties die de stof c.q. mondkapjes kunnen maken als ze
materiaal hebben. Met zes van deze bedrijven zijn tot op heden contracten
afgesloten, mede om de afhankelijkheid van landen in Azië te verminderen.
Tevens worden gesprekken gevoerd met enkele bedrijven rondom het
produceren van grondstoffen voor mondkapjes in Nederland. De overige
ontvangen aanbiedingen zijn grotendeels afgehandeld, een aantal aanbiedingen zijn aangehouden.
Vraag 8
Wordt gekeken naar de mogelijkheden van een verdere opschaling van
productie van mondkapjes in Nederland en/of Europa? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Zowel in Nederland als Europa wordt momenteel overleg gevoerd over de
mogelijkheden rondom de verdere opschaling van de productie van
mondkapjes. Daarnaast is de productie van FFP-2 mondmaskers in Nederland
momenteel gaande. Drie fabrikanten zijn inmiddels FFP2-mondmaskers aan
het produceren of starten de productie van FFP2-mondmaskers op zeer korte
termijn op. Ik ben met alle drie de bedrijven in gesprek om de productie
gedurende 12 maanden verder op te schalen tot gemiddeld 2 mln. stuks per
week. Met drie andere fabrikanten zijn contracten gesloten voor onder meer
de afname van chirurgische mondmaskers. Hiervan verwacht ik dat er het
komende jaar gemiddeld 3 mln. chirurgische mondmaskers per week
gemaakt worden.
Vraag 9
Klopt het dat de zogenaamde type I en II mondneusmaskers, die een betere
bescherming bieden tegen COVID-besmetting dan de «community masks»,
vooralsnog tot medisch mondmasker zijn verklaard, terwijl deze niet worden
ingekocht door het LCH dat voor de zorg inkoopt? Zo ja, wat is daarvan de
reden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Chirurgische mondmaskers zijn onder te verdelen in verschillende typen:
type I, type II en type IIR. Alle chirurgische mondmaskers zijn een medisch
hulpmiddel en moeten voldoen aan de relevante Europese en nationale weten regelgeving.
LCH is ingericht voor de inkoop van aanvullende PBM, waar een hogere
vraag naar is als gevolg van de coronacrisis. Het LCH heeft voorraden van
alle type mondmaskers beschikbaar. De LCI-richtlijn van het RIVM schrijft
specifiek het gebruik voor van chirurgische mondmasker type IIR voor het
verlenen van Covid-19 zorg, vanwege de spatbestendigheid. Als gevolg
daarvan heeft het LCH van specifiek het type IIR de hoogste voorraden
beschikbaar.
Vraag 10
In hoeverre wordt gekeken naar het nut van het gebruik van gezichtsmaskers,
waarover onder andere het medisch wetenschappelijke tijdschrift The Lancet
geschreven heeft?5
Antwoord 10
Nieuwe wetenschappelijke inzichten worden door het RIVM en OMT
meegenomen bij hun advisering. In het door u genoemde onderzoek wordt
geconcludeerd dat overdracht van virus lager is bij een afstand van meer dan
1 meter en lager wordt bij een grotere afstand. Dit is een nadere onderbouwing van ons beleid, gericht op een afstand van 1,5 meter. Het onderzoek
kijkt naar het gebruik van mondkapjes in zowel de zorg als daarbuiten. De
algemene conclusie daarbij is dat het gebruik van gezichtsmaskers overdracht
kan verlagen, evenals oogbescherming. Dit ondersteunt ons beleid van het
gebruik van medische mondkapjes en andere beschermingsmiddelen in de
zorg en het gebruik van mondkapjes buiten de zorg, daar waar de 1,5 meter
moeilijk aangehouden kan worden.
Vraag 11
Kunt u uiteenzetten wat nu feitelijk het onderscheid is tussen medische en
niet-medische mondmaskers? Wat zijn de minimumeisen waaraan nietmedische mondkapjes moeten voldoen?
Antwoord 11
Medische mondmaskers, zowel van het type FFP als alle typen chirurgische
mondmaskers, zijn voorzien van een CE-markering. Voor FFP-maskers geldt
dat de CE-markering is aangebracht op het masker zelf, bij chirurgische
mondmaskers is deze markering op de doos terug te vinden. De
CE-markering betekent dat het mondmasker voldoet aan de relevante
Europese en nationale wet- en regelgeving. In het geval van FFP-maskers
gaat het om specifieke wet- en regelgeving op het gebied van beschermingsmiddelen, en bij chirurgische mondmaskers betreft het de wet- en regelgeving voor medische hulpmiddelen.
Niet-medische mondmaskers zijn niet voorzien van een CE-markering, en
vallen onder de Warenwet. Zij dienen te voldoen aan algemene productveiligheidsvereisten voor consumentenproducten.
Vraag 12
Vindt u dat het ook voor burgers die bijvoorbeeld mondkapjes voor gebruik
in het openbaar vervoer moeten kopen, duidelijk zou moeten zijn wat de
kwaliteit daarvan is en welke bescherming ze bieden?
Antwoord 12
Ik ben een voorstander van kwalitatief goede mondkapjes met een goed
beschermingsniveau. Ik vind echter dat het ontwikkelen van kwaliteits- en
beschermingsnormen voor deze producten in Europees verband zou moeten
plaatsvinden, een traject dat nu in gang is gezet. Ik zal de Europese discussie

5

The Lancet, 1 juni 2020, «Physical distancing, face masks, and eye protection to prevent
person-to-person transmission of SARS-CoV-2 and COVID-19: a systematic review and
meta-analysis»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4

nauwgezet volgen en Nederland zal hierin participeren zodra lidstaten hiertoe
door de Europese Commissie worden uitgenodigd.
Vraag 13
Hoe wordt omgegaan met het weggooien van gebruikte mondkapjes in het
OV? Worden daar speciale bakken voor geplaatst? Kan er meer duidelijkheid
komen over hoe gebruikte mondkapjes op een veilige manier kunnen worden
weggegooid?
Antwoord 13
Wegwerp mondkapjes zijn restafval en dienen daarom direct na gebruik in de
grijze prullenbakken te worden gegooid. Herbruikbare mondkapjes dienen na
gebruik in een afgesloten zakje te worden bewaard.
Vraag 14
Wie houdt toezicht op niet-medische mondmaskers en daarmee dus ook op
productveiligheid?
Antwoord 14
Niet-medische mondmaskers vallen onder de Warenwet en dienen te voldoen
aan algemene productveiligheidsvereisten voor consumentenproducten. Het
is de taak van de NVWA om hier toezicht te houden.
Vraag 15
Waarom heeft Nederland geen testapparatuur in China, gezien er nu enkele
miljoenen mondkapjes zijn afgeschreven omdat ze niet voldoen voor de zorg?
Waarom worden deze mondkapjes bijvoorbeeld niet aan burgers uitgedeeld
als zij net niet goed genoeg zijn voor de zorg?
Antwoord 15
Er zijn op dit moment voldoende niet-medische mondkapjes beschikbaar zijn
voor het algemeen publiek via retailers. Op dit moment wordt onderzocht of
en hoe de afgekeurde maskers van het LCH veilig en verantwoord op andere
wijze kunnen worden ingezet. Daarbij is het van belang dat duidelijk is dat
deze maskers ongeschikt zijn voor de zorg en niet alsnog via een andere weg
in de zorg terecht komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

5