Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 066

Belastingdienst

Nr. 1237

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 mei 2023
Met deze brief wordt u geïnformeerd over een viertal gerechtelijke
uitspraken, die van belang zijn in de Hersteloperatie Toeslagen. In twee
civielrechtelijke procedures hebben eisers verzocht om een verklaring
voor recht dat de Staat in het verleden tegenover hen onrechtmatig heeft
gehandeld. De andere twee uitspraken hebben betrekking op beroepen
niet tijdig beslissen in het kader van de Hersteloperatie Toeslagen, waarbij
de rechter is verzocht een nieuwe beslistermijn op te leggen.
Laat ik vooropstellen dat het buitengewoon onwenselijk is om bij de
rechtbank tegenover gedupeerde ouders te staan; het uitgangspunt is om
zo min mogelijk te procederen en te voorkomen dat ouders zich genoodzaakt voelen om naar de rechter te stappen. Daarom is ook de Hersteloperatie Toeslagen opgericht. Binnen de Hersteloperatie Toeslagen wordt niet
gekeken naar de vraag of er onrechtmatig gehandeld is en welke schade
daaruit voortvloeit. Het uitgangspunt van de Hersteloperatie Toeslagen is
om de gedupeerde ouders ruimhartig te compenseren en de volledige
schade te vergoeden. De Hersteloperatie Toeslagen is er niet alleen voor
ouders als er onrechtmatig is gehandeld, maar ook in situaties waarin
mogelijk rechtmatig is gehandeld maar de wetgeving te hard uitpakte
voor deze ouders. Voor de ouders is er daarmee geen noodzaak om via de
civiele rechter hun schade vergoed te krijgen.
1. Verklaring onrechtmatig handelen
Op 25 april en 26 april jl. hebben de rechtbanken Overijssel respectievelijk
Rotterdam een vonnis gewezen in twee zaken.1 Beide rechtbanken hebben
uitgesproken dat de Staat in het verleden onrechtmatig heeft gehandeld
tegenover deze gedupeerde ouders en stellen daarbij dat het aan de Staat
1

kst-31066-1237
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Rechtbank Overijssel, 25 april 2023: https://deeplink.rechtspraak.nl/
uitspraak?id=ECLI:NL:RBOVE:2023:1459.
Rechtbank Rotterdam, 26 april 2023: https://deeplink.rechtspraak.nl/
uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2023:3475.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1237

1

is om aan te tonen dat in het verleden voldoende rekening is gehouden
met de beginselen van behoorlijk bestuur, in het bijzonder het evenredigheidsbeginsel. De rechtbank Overijssel heeft overwogen dat de Staat
onrechtmatig heeft gehandeld in het verleden door niet te toetsen aan het
evenredigheidsbeginsel. Dat geldt ook voor jaren waarin de UHT geen
compensatie heeft toegekend. De rechtbank Rotterdam overweegt dat de
Staat niet heeft aangetoond dat Belastingdienst/Toeslagen in het verleden
voldoende rekening heeft gehouden met de beginselen van behoorlijk
bestuur en stelt daarbij het onrechtmatig handelen vast voor de jaren
waarvoor de UHT een compensatie heeft geboden.
De Staat wil niet tegenover de gedupeerde ouder staan. Daarom zal de
Staat in toekomstige procedures niet (achteraf) proberen aan te tonen dat
in het verleden voldoende rekening is gehouden met het evenredigheidsbeginsel bij het nemen van besluiten waar UHT compensatie voor heeft
geboden. In de zaken die zijn uitgesproken door de rechtbanken erkent de
Staat de aansprakelijkheid voor de jaren waarvoor de UHT compensatie
heeft geboden. Zodoende kan de Staat zich vinden in het vonnis van de
rechtbank Rotterdam en zal de Staat niet in hoger beroep gaan. Deze lijn
zal de Staat ook communiceren richting de gemachtigden (van de ouders)
bij een viertal zaken waarin nog geen uitspraak is gedaan.
De Staat verenigt zich niet volledig met het vonnis van de rechtbank
Overijssel. De Staat is het ermee eens dat hij onvoldoende kan aantonen
dat Belastingdienst/Toeslagen in het verleden voldoende rekening heeft
gehouden met het evenredigheidsbeginsel jegens de gedupeerde ouders
voor de jaren waarvoor de UHT compensatie biedt. Dit geldt echter niet
voor de jaren waarvoor de UHT geen compensatie biedt. Voor die jaren
wordt de lijn van de rechtbank Overijssel niet gevolgd. Terugvorderingen
in dit soort jaren kunnen – in het algemeen – bijvoorbeeld als oorzaak
hebben dat ouders het eigen inkomen wijzigden, of wanneer er geen
kinderopvang werd genoten, met een terugvordering als gevolg. Zo zijn er
nog meer situaties waarin de UHT geen compensatie afgeeft. Gegeven de
sterke wens om niet tegenover de gedupeerde ouder in de rechtszaal te
staan, wordt nog verder gewogen of dit ook betekent dat in deze
specifieke zaak op dit punt hoger beroep wordt ingesteld. Uw Kamer
wordt hier op een later moment over geïnformeerd.
In alle zaken zal contact worden opgenomen met (de gemachtigden van)
betrokken ouders. Immers, de wens om voor deze ouders de schade te
vergoeden blijft ook met deze uitspraken onverminderd van kracht en dat
zal ook de inzet zijn van de vervolggesprekken.
2. Termijn beroepen niet tijdig beslissen – UHT
Op 14 april en 26 april jl. hebben de rechtbanken Midden-Nederland
respectievelijk Rotterdam uitspraken gedaan in het kader van beroepen
niet tijdig beslissen.2 De uitspraken van de rechtbanken verschillen
significant van elkaar. De rechtbank Midden-Nederland heeft daarbij naar
het collectieve belang gekeken en gesteld dat de bestuursrechter de
Hersteloperatie Toeslagen als geheel niet kan versnellen, terwijl het
versnellingseffect in individuele zaken steeds kleiner wordt naarmate het
aantal zaken toeneemt. Het blijvend versnellen van individuele procedures
van gedupeerde ouders heeft tot gevolg dat de UHT steeds minder tijd
aan inhoudelijke beoordelingen kan besteden en andere ouders benadeelt
2

Rechtbank Midden-Nederland, 14 april 2023: https://deeplink.rechtspraak.nl/
uitspraak?id=ECLI:NL:RBMNE:2023:1702.
Rechtbank Rotterdam, 26 april 2023: https://deeplink.rechtspraak.nl/
uitspraak?id=ECLI:NL:RBROT:2023:3474.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1237

2

omdat het principe van «first in first out» wordt doorkruist. Ten gunste van
de collectieve belangen van de groep van gedupeerde ouders zal de
rechtbank voortaan bepalen dat de Belastingdienst/Toeslagen (c.q. de
UHT) een beslistermijn krijgt tot 1 juli 2024. Dit geldt voor alle beroepen
niet tijdig beslissen die zullen worden aangespannen bij de rechtbank
Midden-Nederland. De rechtbank Rotterdam houdt vast aan de lijn van
12 weken na het indienen van het verweer. De rechtbank stelt dat de
prikkel van een nadere termijn van twaalf weken afdoende werkt. De
rechtbank Rotterdam is er ook niet van overtuigd dat de UHT door het
verlengen van de termijn, het principe van «first in first out» kan
herstellen. Daarnaast wijzen beide rechtbanken op de rol van de wetgever
om realistische beslistermijnen vast te leggen in de Wet Hersteloperatie
Toeslagen en dat dit in onvoldoende mate is gebeurd.3
De huidige situatie waarin twee rechtbanken verschillende termijnen
hanteren is onwenselijk voor de ouders. Het gevolg hiervan is namelijk
dat er verschillen ontstaan voor de beslistermijnen bij (gedupeerde)
ouders, enkel op basis van een geografische ligging. Zo zal, los van het
moment van aanmelding, een gedupeerde ouder die in Utrecht woont op
basis van een gerechtelijke uitspraak lager op de stapel komen dan een
gedupeerde ouder in Rotterdam.
Voor de UHT brengt dit eveneens operationele problemen met zich mee.
De UHT haalt helaas de wettelijke beslistermijn in veel individuele
gevallen niet. Deze uitspraken zorgen er echter voor dat de UHT rekening
moet houden met nog een extra factor: de woonplaats van de gedupeerde
ouder. Immers op basis daarvan – en deze uitspraken – zal de beslistermijn, na een gerechtelijke uitspraak, verschillen. Het first in first
out-principe wordt daarmee nog verder onder druk gezet. Beide rechtbanken zien ook de worstelingen bij de UHT die voortkomen uit de
wettelijke beslistermijnen. De rechtbank Midden-Nederland heeft hier ook
oog voor in haar overwegingen: «De rechtbank heeft niet de indruk dat
hier sprake is van een situatie waarin een bestuursorgaan actief een
capaciteitsprobleem laat ontstaan, waardoor vervolgens beslistermijnen
worden overschreden. Hier zit het probleem in de enorme omvang van de
Hersteloperatie, wat leidt tot een beperking in de mogelijkheden van de
afhandeling ervan.»
Ondanks de sterke wens om in voorkomende zaken niet te procederen,
acht de UHT het daarom in het belang van de ouders en de UHT om hoger
beroep in te stellen tegen beide bestuursrechtelijke uitspraken om te
komen tot een uniforme lijn. Door hoger beroep aan te tekenen kan de
Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State zich uitspreken over
de opgelegde termijn in beide zaken en daarmee duidelijkheid voor de
ouders en de UHT creëren over de gerechtelijke beslistermijnen.
Daarnaast zal de UHT een voorlopige voorziening verzoeken ten aanzien
van uitspraak van de rechtbank Rotterdam gegeven de gestelde korte
termijn van twee weken na de uitspraak (van de termijn van 12 weken na
indiening verweerschrift).
De UHT voelt zich dus helaas genoodzaakt om in hoger beroep te gaan
tegen beide uitspraken inzake de beroepen niet tijdig. De UHT zal evenwel
voortvarend aan de slag gaan met de dossiers van de ouders, zodat daar
geen onnodige vertraging in zal ontstaan.

3

Zie hierover ook de aanbiedingsbrief voor de wet aanvullende regelingen Hersteloperatie
Toeslagen van 28 april jl., p. 5: Kamerbrief over aanbieding wetsvoorstel Wet aanvullende
regelingen Hersteloperatie Toeslagen | Kamerstuk 36 352, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1237

3

De Kamerleden Omtzigt, Leijten en Van Dijk hebben over deze uitspraken
Kamervragen gesteld.4 De door Kamerlid Omtzigt op 19 april 2023
gestelde vragen kunnen niet binnen de termijn van drie weken worden
beantwoord, gelet op de vereiste afstemming en de aard van de vragen.
Streven is om al deze vragen zo spoedig mogelijk te beantwoorden.5
Ik zal uw Kamer nader informeren over het vervolg van deze uitspraken.
De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries

4
5

Kamervragen, nummers: 2023Z07764; 2023Z07763; 2023Z07768 (ingezonden 1 mei 2023).
Kamervragen nr. 2023Z07143 (ingezonden 19 april 2023).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 066, nr. 1237

4