Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2346
Vragen van de leden Schonis en Belhaj (D66) aan de Staatssecretaris van
Defensie en de Minister van Infrastructuur en Waterstaat over het bericht
«Angst voor lekken giftige stoffen uit 30 miljoen kilo munitie in Oosterschelde:
«Er moet echt wat gebeuren»» (ingezonden 20 maart 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie), mede namens de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat (ontvangen 19 april 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Angst voor lekken giftige stoffen uit
30 miljoen kilo munitie in Oosterschelde: «Er moet echt wat gebeuren»»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u toelichten welke Minister verantwoordelijk is voor oude oorlogsmunitie die door Nederland op de zeebodem is gedumpt voor Zierikzee en in de
Noordzee?
Antwoord 2
Op 19 februari 1946 heeft een vergadering van betrokken ministers onder
leiding van de Minister-President de ministers van Marine en Oorlog belast
met het opruimen van de in Nederland achtergebleven Duitse en Engelse
munitie. Een deel van de munitie is op land tot ontploffing gebracht, een
ander deel is op vier locaties in de Noordzee en de Oosterschelde gestort. Het
storten van de munitie in diep water is op 2 juli 1946 vergund door het
Ministerie van Openbare Werken en Wederopbouw en heeft plaats gevonden
in de periode 1945–1967. Het Ministerie van Verkeer en Waterstaat heeft de
vergunning in 1981 ingetrokken omdat er vanaf 1967 geen munitie meer
gestort is.
De verantwoordelijkheid voor de waterkwaliteit van de rijkswateren in
Nederland is belegd bij het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.
Rijkswaterstaat monitort regelmatig de waterkwaliteit in de nabijheid van de
munitiestortplaatsen. De Circulaire Vliegtuigberging (Staatscourant nr. 54987

1

ah-tk-20182019-2346
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.pzc.nl/zeeuws-nieuws/angst-voor-lekken-giftige-stoffen-uit-30-miljoen-kilo-munitiein-oosterschelde-er-moet-echt-wat-gebeuren~a152a4c1/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

d.d. 19 oktober 2016) beschrijft onder andere de verantwoordelijkheden bij
het opsporen en ruimen van conventionele explosieven. Defensie kan op
verzoek van een burgemeester, de veiligheidsregio of Rijkswaterstaat steun
en expertise verlenen bij het onderzoek naar munitie in de (zee)bodem. Indien
tot ruiming wordt besloten, dan kan dit alleen door de Explosieven Opruimings Dienst Defensie (EODD) worden uitgevoerd of door de Mijnendienst
van de Koninklijke Marine.
Vraag 3, 4
Hoe waarschijnlijk acht u de kans dat de door Nederland gedumpte oude
oorlogsmunitie risico’s veroorzaakt voor natuur, milieu en de volksgezondheid? Kunt u uw antwoord toelichten?
Deelt u de zorgen van bomexperts en milieuorganisaties dat de ruim
30 miljoen kilo aan oude oorlogsmunitie in de aankomende jaren gaat lekken,
met desastreuze gevolgen voor het milieu en het ecosysteem in de zee?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3, 4
Vanaf 1998 zijn er in opdracht van Rijkswaterstaat en het Ministerie van
Defensie vijftien onderzoeken door het Rijksinstituut voor Kust en Zee (RIKZ),
TNO, Imares/Wageningen UR en het bureau Adede Search & Recovery
uitgevoerd naar de mogelijke risico’s als gevolg van de aanwezigheid van de
munitiestortplaatsen in Nederland. Er is onderzoek gedaan naar de kans op
spontane ontploffing van de gestorte munitie en van ontstekers, naar de
waterkwaliteit en de staat van de waterbodemfauna in de directe omgeving
van de munitiestortplaatsen en naar de eventuele aanwezigheid van
energetische stoffen en zware metalen in schelpdiervlees. De resultaten en
conclusies uit de onderzoeken zijn aan de Kamer gerapporteerd, voor het
laatst in de brief van 28 mei 2015 (Kamerstuk 27 625, nr. 339). Op basis van
de resultaten van deze onderzoeken door deze onafhankelijke onderzoeksinstituten achten wij de kans op schade aan natuur, milieu en volksgezondheid
bijzonder klein.
De onderzoeken hebben aangetoond dat de kans op spontane ontploffing
praktisch nihil is omdat de ontstekers destijds uit de munitie zijn gehaald.
Bovendien is massadetonatie van de munitie door het grote verspreidingsoppervlak (bijna 100 hectare) uitgesloten. Het onderzoek in 2003 naar ontstekers,
die apart van de munitie zijn gestort, toonde aan dat van de 100 onderzochte
ontstekers er na drie jaar blootstelling aan zeewater geen enkele meer
functioneerde.
Er zijn in deze onderzoeken geen negatieve effecten op het milieu aangetoond en ze worden ook niet verwacht, omdat de corrosie van de gestorte
munitie een buitengewoon traag proces is dat honderden jaren zal duren.
TNO schat die periode in tussen de 300 en 500 jaar. De daarbij vrijkomende
metalen en andere stoffen komen, mede door de stroming ter plaatse, in een
langzaam tempo en sterk verdund in het water. Het onderzoek in 2015 naar
de waterkwaliteit direct boven de munitiestortplaats laat voor metalen zeer
lage waarden zien. De waterkwaliteit ter plaatse blijkt vergelijkbaar te zijn met
die op het reguliere meetpunt in de Oosterschelde bij Wissenkerke. Energetische stoffen zijn in de watermonsters niet aangetroffen. Het onderzoek naar
de waterkwaliteit boven de munitiestortplaats wordt in 2019 door Rijkswaterstaat herhaald. Dit onderzoek is inmiddels gestart en de uitkomsten worden
in het voorjaar 2020 verwacht.
Het onderzoek (2015) naar de aanwezigheid van energetische stoffen en
zware metalen in schelpdiervlees uit de Oosterschelde in de nabijheid van de
munitiestortplaats laat zien dat de concentraties lager zijn dan de risiconiveaus voor voedselveiligheid en voor de ecologie.
Bij een aantal van de tot nu toe uitgevoerde onderzoeken hebben duikers
verschillende soorten munitie naar boven gebracht. Afhankelijk van de mate
van afdekking is een deel van de munitie al sterk aangetast en er komt er dus
energetisch materiaal uit de munitie vrij. Toch worden – als gevolg van het
lage tempo van de corrosie en de passage van miljoenen liters water per dag
over de munitiestortplaats – noch in de watermonsters noch in het oestervlees energetische stoffen aangetroffen. Vanzelfsprekend vinden wij het van
belang de waterkwaliteit in de omgeving van de munitiestortplaats periodiek
te blijven monitoren, zoals ook dit jaar weer wordt gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Vraag 5, 6
Kunt u toelichten welke stappen Nederland zet om te voorkomen dat oude
oorlogsmunitie op de zeebodem ecologische schade veroorzaakt en de
volksgezondheid in gevaar brengt?
Deelt u de mening dat Nederland waar mogelijk zijn verantwoordelijkheid
dient te nemen en oude oorlogsmunitie op zeebodems, gestort door
Nederland, dient op te ruimen? Zo nee waarom niet?
Antwoord 5, 6
Gezien de hierboven genoemde resultaten ligt voortzetting van de periodieke
monitoring het meest voor de hand. In de periode 2002–2004 is afdekking van
het munitiestort met een laag zand en grind overwogen omdat daarmee het
tempo van het vrijkomen van metalen en energetische stoffen nog verder
wordt vertraagd. Er is toen niet voor deze optie gekozen omdat er geen
verhoogde concentraties in het water werden aangetroffen.
Op 12 april jl. hebben de gemeente Schouwen-Duiveland, het Nationaal Park
Oosterschelde en Rijkswaterstaat een bijeenkomst georganiseerd met alle
belanghebbenden in de Oosterschelde regio, waarbij Defensie ook aanwezig
was. Er is daar afgesproken de informatievoorziening aan de regio over de tot
nu toe ondernomen activiteiten rond de munitiestortplaats te versterken.
Rijkswaterstaat en Defensie zullen daartoe gezamenlijk een samenvattend
overzicht maken van alle in het verleden aan de Tweede Kamer aangeboden
onderzoeksrapporten en Kamerbrieven. Daarnaast zal de monitoringsfrequentie en -methodiek boven de munitiestortplaats worden bezien en zullen de
mogelijk te nemen maatregelen bij een eventuele stijging van de gemeten
concentraties zware metalen en energetische stoffen worden geactualiseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3