Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 441

Wijziging van de Wet havenstaatcontrole in
verband met de implementatie van richtlijn
2009/16/EG van het Europees Parlement en de
Raad van de Europese Unie van 23 april 2009
betreffende havenstaatcontrole

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN DEEL
1. Inleiding
Onderhavig wetsvoorstel strekt tot wijziging van de Wet havenstaatcontrole (hierna de wet) in verband met de inwerkingtreding van richtlijn
nr. 2009/16/EG van het Europees Parlement en de Raad van de Europese
Unie 23 april 2009 betreffende havenstaatcontrole (PbEU L131) (hierna:
richtlijn 2009/16). Deze richtlijn moet uiterlijk op 1 januari 2011 zijn
geïmplementeerd.
In het onderstaande zal eerst de totstandkoming van de nieuwe richtlijn
worden geschetst, vervolgens wordt kort ingegaan op de multilaterale
afspraak over havenstaatcontrole. Daarna wordt aandacht besteed aan het
nieuwe inspectiesysteem, de uitvoeringslasten als gevolg van dit voorstel
en de effecten op het Nederlandse bedrijfsleven. In paragraaf 8 van het
algemeen deel van deze toelichting is de implementatietabel opgenomen.
Tot slot wordt dit voorstel artikelsgewijs toegelicht.
2. Richtlijn 2009/16 betreffende havenstaatcontrole
Op 23 april 2009 heeft de Raad van de Europese Unie het zogenoemde
derde maritieme veiligheidspakket vastgesteld. Het derde maritieme
veiligheidspakket omvat zes EU-richtlijnen en twee EU-verordeningen die
beogen de veiligheid binnen de zeescheepvaart te verhogen en de
concurrentiekracht van de zeescheepvaart sector te herstellen.
Uitgangspunt hierbij is dat diegenen die de veiligheid van de sector in
voldoende mate waarborgen optimaal kunnen profiteren, terwijl de druk
op diegenen die onvoldoende zorg dragen voor veiligheid op zee
toeneemt.
Richtlijn 2009/16 is één van de richtlijnen uit het derde maritieme veiligheidspakket. Deze richtlijn is een herschikking van richtlijn nr. 95/21/EG
van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie 19 juni
1995 betreffende havenstaatcontrole (PbEU L 157) (hierna: richtlijn 95/21).

kst-32441-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

1

De laatstgenoemde richtlijn is geïmplementeerd in de Wet havenstaatcontrole en de Regeling havenstaatcontrole.
Havenstaatcontroles zijn controles van buitenlandse schepen in een haven
op de naleving van internationale verplichtingen op het gebied van
veiligheid, voorkoming van verontreiniging en de leef- en werkomstandigheden aan boord. In internationaal verband worden deze controles
noodzakelijk geacht omdat een aantal vlaggenstaten -staten onder wiens
vlag schepen varen- ernstig in gebreke blijft bij de implementatie en
naleving van de internationale normen ten aanzien van schepen die hun
vlag voeren. Dit terwijl naast de verantwoordelijkheid van de rederijen zelf
voor het «on standard» houden van hun schepen, de vlaggenstaten
verantwoordelijk zijn voor implementatie en handhaving van deze normen
op schepen die hun vlag voeren. Onvoldoende naleving en handhaving
van deze normen kan leiden tot gevaarlijke situaties voor het scheepvaartverkeer, gevaarlijke situaties aan boord van deze schepen of voor het
mariene milieu schadelijke situaties. Daarnaast kan «substandard
shipping» (varen met schepen die niet voldoen aan de voorschriften uit de
relevante scheepvaartverdragen) leiden tot een verslechtering van de
concurrentiepositie van reders die er voor zorgen dat hun schepen wel
voldoen aan alle internationale voorschriften en die hiervoor de nodige
investeringen plegen.
De bevoegdheid tot het uitvoeren van havenstaatcontroles is vastgelegd
in een aantal mondiale scheepvaartverdragen dat betrekking heeft op de
veiligheid aan boord, de voorkoming van mariene verontreiniging en de
leef- en werkomstandigheden aan boord. Een havenstaatcontrole bestaat
uit een bezoek aan boord van een buitenlands schip om na te gaan of dit
schip is voorzien van de vereiste certificaten of documenten en om de
toestand van het schip, de uitrusting, de bemanning en de leef- en
werkomstandigheden aan boord te inspecteren. In voorkomend geval kan
een dergelijke inspectie overgaan in een meer gedetailleerde inspectie,
indien er gegronde redenen zijn om aan te nemen dat het schip niet
voldoet aan de voorschriften. Bepaalde categorieën schepen die in de
laatste 12 maanden niet zijn geïnspecteerd, zoals tankers ouder dan 12
jaar, worden direct onderworpen aan een uitgebreide inspectie. Ook
schepen met een hoog risicoprofiel (zie hierna onder paragraaf 4) die in
de laatste zes maanden niet zijn geïnspecteerd worden onderworpen aan
een uitgebreide inspectie. Een uitgebreide inspectie kan een meer
gedetailleerde inspectie omvatten, indien tijdens de inspectie is gebleken
van voornoemde gegronde redenen.
Geconstateerde gebreken dienen te worden verholpen. Indien de
gebreken van dien aard zijn dat de voortzetting van de reis of activiteit een
gevaar (kan) vormen voor de veiligheid aan boord of indien deze
gebreken kunnen leiden tot verontreiniging van het mariene milieu, kan
een activiteit worden stopgezet of kan het schip worden aangehouden.
Wanneer een schip meerdere malen is aangehouden kan een schip de
toegang tot een haven geweigerd worden.
3. Memorandum of Understanding on Port State Control

1

België, Bulgarije, Canada, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk,
Griekenland, Ierland, Italië, IJsland, Kroatië,
Letland, Litouwen, Malta, Nederland,
Noorwegen, Polen, Portugal, Roemenië, de
Russische Federatie, Slovenië, Spanje,
Verenigd Koninkrijk, Zweden.

Voordat de bevoegdheid tot het uitvoeren van een havenstaatcontrole
was uitgewerkt in richtlijn 95/21 heeft in 1982 een aantal Europese staten
een multilateraal samenwerkingsverband opgericht. Handhaving van de
verschillende verdragsvoorschriften en de bescherming van de concurrentiepositie van de vloten en havens van de samenwerkende landen kon
namelijk het meest effectief in regionaal verband worden uitgevoerd.
Hiertoe is het Memorandum of Understanding on Port State Control
(hierna: ParisMoU) op 26 januari 1982 in Parijs tot stand gekomen. Het
ParisMoU is in werking getreden op 1 juli 1982 en inmiddels zijn 271

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

2

landen aangesloten waaronder Nederland. In de strijd tegen substandard
shipping heeft dit ParisMoU zijn effectiviteit bewezen.
Bij de totstandkoming van richtlijn 95/21 was de Europese Commissie van
mening dat deze richtlijn het bestaan van het ParisMoU niet in de weg zou
moeten staan. De richtlijn verankerde daarom de principes van het
ParisMoU in de communautaire regelgeving en leverde op enkele punten
een aanvulling ter versterking van de effectiviteit van havenstaatcontroles.
Ook bij de totstandkoming van de nieuwe richtlijn is zoveel mogelijk
aangesloten bij het ParisMoU. Het nieuwe inspectiesysteem dat het
huidige inspectiesysteem van de richtlijn 95/21 zal vervangen loopt dan
ook vrijwel synchroon met het door de ParisMoU-leden ontwikkelde «New
Inspection Regime» dat per 1 januari 2011 in werking zal treden.
4. Inspectiesysteem
In richtlijn 95/21 lag bij de inrichting van het inspectiesysteem de nadruk
voornamelijk op een kwantitatieve benadering. Vanuit deze benadering
moest elke lidstaat, in navolging van het systeem van het ParisMoU, ten
minste 25% van de schepen van het gemiddelde jaarlijkse aantal
afzonderlijke schepen die de havens van die lidstaat hadden aangedaan
aan een havenstaatcontrole onderwerpen.
Richtlijn 2009/16 voorziet in een nieuw inspectieregime. Dit nieuwe regime
gaat uit van een meer kwalitatieve benadering. De inspecties worden
toegespitst op schepen die een hoog risico vormen, terwijl schepen met
een laag risicoprofiel, worden beloond met een vermindering van het
aantal inspecties. Het aan het schip toegekende risicoprofiel (hoog risico,
normaal risico of laag risico) is hierbij van doorslaggevend belang. Dit
risicoprofiel wordt vastgesteld aan de hand van vastgestelde parameters.
Hierbij wordt rekening gehouden met het type schip, de leeftijd van het
schip, de prestaties van de vlaggenstaat van het schip, de prestaties van
de rederij, de erkende organisatie en inspectiegegevens van het schip.
Schepen worden op basis van dit risicoprofiel geselecteerd voor inspectie.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen schepen die moeten worden
geselecteerd voor inspectie (de schepen van prioriteitsklasse I) en
schepen die kunnen worden geselecteerd voor inspectie (de schepen van
prioriteitsklasse II). Schepen met een hoog risicoprofiel die in de laatste
zes maanden niet zijn geïnspecteerd zullen op grond van dit nieuwe
inspectieregime gecontroleerd moeten worden, zodra zij een haven van
een lidstaat aanlopen.
De Europese Commissie is verantwoordelijkheid voor het beheer en de
bijwerking van de inspectiedatabank, het informatiesysteem dat bijdraagt
tot de uitvoering van de richtlijn en dat betrekking heeft op de gegevens
van inspecties uitgevoerd in de Gemeenschap en in het onder het
ParisMoU vallende gebied. Op basis van de inspectiegegevens die door
de lidstaten worden verstrekt, zal de Commissie uit de inspectiedatabank
gegevens putten over het risicoprofiel van de schepen, te inspecteren
schepen, alsmede over bewegingen van schepen, en zal zij de jaarlijkse
inspectieverplichting voor elke lidstaat berekenen.
Iedere lidstaat moet tenminste voldoen aan de jaarlijkse inspectie
verplichting. Deze inspectieverplichting betreft zijn aandeel in het totaal
aantal jaarlijks in de gemeenschap en in het onder het ParisMoU vallende
gebied uit te voeren inspecties. Dit aandeel (de zogenoemde fair share) is
gebaseerd op het aantal schepen dat de havens van de betreffende
lidstaat aandoet in verhouding tot de som van de schepen die de havens
alle lidstaten en staten in de ParisMoUregio aandoen. Daarbij geldt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

3

lidstaat alle schepen van prioriteitsklasse I die de havens van de lidstaat
aandoen, moet inspecteren.
De richtlijn maakt het mogelijk om deze algemene regel met een zekere
mate van flexibiliteit toe te passen. Een bepaald percentage aan te
inspecteren schepen mag gemist worden, waarbij wel geldt dat lidstaten
voorrang moeten geven aan inspecties van schepen die niet vaak havens
in de gemeenschap aandoen. Afwijkingen zijn verder mogelijk indien het
totale aantal schepen die een haven in een lidstaat aandoen afwijkt van
het voor die lidstaat berekende inspectieaandeel en in bepaalde omstandigheden kan de inspectie van een schip worden uitgesteld.
5. Uitvoeringslasten
In Nederland wordt de havenstaatcontrole, bedoeld in de Wet havenstaatcontrole en het ParisMoU, uitgevoerd door ambtenaren van de Inspectie
Verkeer en Waterstaat. De nieuwe systematiek van het selecteren van
schepen voor inspectie, die ter uitvoering van de richtlijn met het
onderhavige wetsvoorstel in de Wet havenstaatcontrole wordt opgenomen, leidt naar de huidige inzichten niet tot een toename van het aantal
inspecties door deze ambtenaren en daarmee tot een toename van de
uitvoeringslasten. Evenmin leidt de nieuwe systematiek naar verwachting
tot een toename van het aantal meer gedetailleerde dan wel uitgebreide
en daarmee tijdrovende inspecties.
6. Effecten voor het Nederlandse bedrijfsleven
Zoals hierboven aangegeven gaat het nieuwe inspectieregime uit van een
kwalitatieve benadering, waarbij de inspecties worden toegespitst op
schepen die een hoog risico vormen, terwijl schepen met een laag
risicoprofiel worden beloond met een vermindering van het aantal
inspecties. Dit nieuwe regime tezamen met de evenredige verdeling van
deze inspecties over de lidstaten, vergroot de kans dat «substandard»
schepen worden geïnspecteerd. Hiermee worden de concurrentienadelen
die de Nederlandse reders ondervinden van «substandard» schepen van
buitenlandse reders verkleind. In die zin kan het nieuwe inspectieregime
een positief effect hebben op het Nederlandse bedrijfsleven. Indien de
Nederlandse reders de verplichtingen van de verschillende verdragen
goed naleven, kunnen hun schepen worden aangemerkt als schepen met
een laag risicoprofiel, wat betekent dat de inspectiedruk op deze schepen
verminderd kan worden tot een inspectie eens in de 24 tot 36 maanden.
7. Administratieve lasten
Uit dit wetsvoorstel vloeien geen administratieve lasten voor het
Nederlandse bedrijfsleven voort.
8. Handhaving
Een aantal bepalingen in de wet is door middel van het strafrecht
gesanctioneerd. Overtreding van artikel 12, tweede lid, van de wet (het
verbod om in strijd met een door de havenbeheerder gegeven weigering
de haven binnen te varen) is strafbaar gesteld via de wet, waarmee is
aangesloten bij de strafbaarstelling van vergelijkbare verboden in de
Scheepvaartverkeerswet. Overtreding van de overige bepalingen is
strafbaar gesteld via artikel 1, onder 4° van de WED, omdat deze vooral
gepleegd zullen worden in het kader van het scheepvaartbedrijf of als
uitvloeisel daarvan. Het motief voor deze overtredingen zal liggen in het
economisch voordeel dat deze het bedrijf opleveren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

4

Met het onderhavige voorstel wordt aan artikel 12 een vierde lid toegevoegd, waarin het verbod tot het uitvoeren van ladinghandelingen is
opgenomen voor de kapitein of exploitant van een schip, ten aanzien
waarvan het besluit is genomen dat het de toegang tot alle EU-havens zal
worden geweigerd. Dit verbod is nodig, omdat een dergelijk schip kan
worden toegestaan zich naar een haven te begeven voor het uitvoeren
van een hernieuwde inspectie met het oog op de opheffing van
voornoemd besluit. Gelet op de aard van het verbod, wordt voorgesteld
artikel 12, vierde lid, op te nemen in de opsomming in artikel 1, onder 4°,
van de WED. Voor het overige worden met het onderhavig wetsvoorstel
de bepalingen die door middel van het strafrecht zijn gesanctioneerd, niet
gewijzigd.
9. Transponeringstabel1
Bepaling richtlijn 2009/16/EG van het
Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 23 april 2009
betreffende havenstaatcontrole

Bepaling in onderhavig wetsvoorstel, tenzij anders is
aangegeven (Wet havenstaatcontrole = Whc en Regeling
havenstaatcontrole = Rhc)

Toelichting indien bepaling niet is
geïmplementeerd of uit zijn aard geen
implementatie behoeft

Artikel 1
Artikel 2, onder 1
Artikel 2, onder 2

Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Artikel 1, onderdeel b Whc
Artikel 1, onderdeel m Whc (met artikel I, onderdeel A, punt 3,
te verletteren tot onderdeel n)
Behoeven geen implementatie

Betreft doelstelling richtlijn

Artikel 2, onder 3 en 4
Artikel 2, onder 5
Artikel 2, onder 6
Artikel 2, onder 7
Artikel 2, onder 8
Artikel 2, onder 9
Artikel 2, onder 10
Artikel 2, onder 11
Artikel 2, onder 12
Artikel 2, onder 13
Artikel 2, onder 14
Artikel 2, onder 15
Artikel 2, onder 16
Artikel 2, onder 17
Artikel 2, onder 18
Artikel 2, onder 19 en 21
Artikel 2, onder 20
Artikel 2, onder 22
Artikel 3, eerste lid
Artikel 3, tweede en derde lid
Artikel 3, vierde lid
Artikel 4, eerste lid
Artikel 4, tweede lid
Artikel 5, eerste tot en met derde lid
en Bijlage I deel II
Artikel 6
Artikel 7, eerste en tweede lid
Artikel 7, derde lid
Artikel 8, eerste, tweede en derde lid
Artikel 8, vierde lid
Artikel 9, eerste tot en met vierde lid
en Bijlage III

Artikel 2, eerste lid, Whc
Artikel I, onderdeel A, punt 5
Artikel I, onderdeel A, punt 2
Artikel 1, onderdeel k, Whc (met artikel I, onderdeel A, punt 4
te verletteren tot onderdeel l)
Behoeft geen implementatie
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Artikel I, onderdeel A, punt 2
Artikel I, onderdeel A, punt 2
Artikel I, onderdeel A, punt 4
Artikel I, onderdeel A, punt 5
Artikel 1, onderdeel i, Whc (met artikel I, onderdeel A, punt 4
te verletteren tot onderdeel j)
Artikel I, onderdeel M (nieuw artikel 11a)
Artikel 1, onderdeel j, Whc (met onderdeel A, punt 4 te
verletteren tot onderdeel k)
Behoeft geen implementatie
Behoeven geen implementatie
Artikel 8, eerste lid, Regeling havenstaatcontrole
Artikel I, onderdeel A, punt 5
Artikel I, onderdeel B
Artikel 4 Whc
Artikel 2, tweede lid, Whc
Hoofdstuk II Whc
Instellingsbesluit Inspectie Verkeer- en Waterstaat en
Algemeen Rijksambtenarenreglement
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)

Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc) en Regeling communicatie en
loodsaanvragen zeevaart (artikel 10, vijfde lid, Scheepvaartreglement territoriale zee)
Artikel
10implementatie
eerste en tweede
Behoeven naar hun aard geen implementatie
1
Met de
vanlid,
richtlijn 2009/16
Bijlage
I deel I en Bijlage
wordt aangesloten
bij de IIkeuzen, die reeds zijn
Artikel
10,met
derde
lid
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
gemaakt
de implementatie
van richtlijn
Artikel
11in de wet. Om deze reden is in de
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
95/21/EG
Artikel
12
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
implementatietabel
niet aangegeven of de
Artikel
eerste
tottot
enhet
metmaken
derdevan
lid keuzen
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
richtlijn13,
ruimte
laat
en
IV en V
vanBijlagen
beleidsinhoudelijke
aard.

Begrippen worden niet gebruikt in
Nederlandse regelgeving

Begrip wordt niet gebruikt in Nederlandse regelgeving

Begrip wordt niet gebruikt in Nederlandse regelgeving
Begrippen zijn voldoende duidelijk

Betreft verplichting Europese Commissie
Betreft comitéprocedure

Betreffen verplichtingen Europese
Commissie
Betreft comitéprocedure

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

5

Bepaling richtlijn 2009/16/EG van het
Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 23 april 2009
betreffende havenstaatcontrole

Bepaling in onderhavig wetsvoorstel, tenzij anders is
aangegeven (Wet havenstaatcontrole = Whc en Regeling
havenstaatcontrole = Rhc)

Artikel 14, eerste tot en met derde lid
en Bijlage VII
Artikel 14, vierde lid
Artikel 15, eerste en tweede lid,
derde lid, eerste en tweede alinea en
bijlage VI
Artikel 15, derde lid, derde alinea
Artikel 15, vierde lid
Artikel 16, eerste lid

Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)

Artikel 16, tweede lid
Artikel 16, derde lid

Artikel 16, vierde lid
Artikel 16, vijfde lid en Bijlage VIII
Artikel 17 en Bijlage IX
Artikel 18
Artikel 19, eerste lid
Artikel 19, tweede lid
Artikel 19, derde lid en Bijlage X
Artikel 19, vierde lid, eerste alinea
Artikel 19, vierde lid, tweede alinea
Artikel 19, vijfde lid
Artikel 19, zesde lid
Artikel 19, zevende lid
Artikel 19, achtste lid
Artikel 19, negende lid
Artikel 20
Artikel 21, eerste lid
Artikel 21, tweede lid
Artikel 21, derde lid, eerste alinea
Artikel 21, derde lid, tweede alinea
Artikel 21, vierde lid,
Artikel 21, vijfde lid
Artikel 21, zesde lid
Artikel 22, eerste tot en met derde
lid, vijfde lid, zesde lid en Bijlage XI

Artikel 22, vierde lid
Artikel 22, zevende lid
Artikel 23, eerste tot en met derde lid
Artikel 23, vierde lid
Artikel 23, vijfde lid
Artikel 24, eerste lid en Bijlage XII
Artikel 24, tweede en derde lid
Artikel 24, vierde lid
Artikel 25
Artikel 26 en Bijlage XIII
Artikel 27
Artikel 28, eerste en derde lid

Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)

Betreft comitéprocedure

Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Artikel I, onderdelen L (nieuw artikel 11, eerste lid) en M
(nieuwe artikelen 11a, eerste lid onder a en 11c)
Artikel I, onderdeel M (nieuw artikel 11a, tweede en derde lid)
Artikel I, onderdelen L (nieuw artikel 11, derde lid en vierde lid
onder a) en M (nieuw artikel 11a, eerste lid onder b en vierde
lid)
Artikel I, onderdelen L (nieuw artikel 11, vierde lid, onder b) en
M (nieuw artikel 11a. eerste lid, onder c)
Artikel I, onderdelen L (nieuw artikel 11, vijfde lid), M (nieuw
artikel 11a) en N
Artikel 3, derde lid, Whc en artikel 9 Rhc
Artikel I, onderdeel T en aanpassing Rhc
Artikel 7 Rhc
Artikel 6, 7 en 10 Whc en artikel I, onderdelen G, H en J,
waarmee deze artikelen worden gewijzigd.
Artikel 7, eerste lid, onder a, Whc en artikel I, onderdeel H,
punt 1, waarmee dit artikelonderdeel wordt gewijzigd
Artikel I, onderdelen H, punt 2 en I
Artikel I, onderdeel I
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Artikel 8, derde lid, Whc en artikel 8, eerste lid, Rhc
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Artikel 27 Whc en aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Artikel I, onderdeel I (nieuw artikel 9, vierde lid, Whc)
Artikel 26 Whc en artikel I, onderdeel S, waarmee dit artikel
wordt gewijzigd
Artikel 9, eerste lid, Whc en artikel I, onderdeel I, waarmee dit
artikellid wordt gewijzigd
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Artikel 9, tweede lid, Whc en artikel I, onderdeel I, waarmee dit
artikellid wordt gewijzigd.
Artikel 8, vierde lid, Rhc
Artikel I, onderdeel M (nieuw artikel 11b)
Artikel 8, vijfde en zesde lid, Rhc
Artikel I, onderdeel M (nieuw artikel 11c)
Artikel 1, onderdeel k (met artikel I, onderdeel A, punt 4 te
verletteren tot onderdeel l), artikel 5, eerste lid Whc en artikel 2
Rhc, zoals dat zal luiden na aanpassing bij ministeriële
regeling
Artikel 17 Whc en artikel I, onderdeel Q, waarmee dit artikel
wordt gewijzigd.
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Artikel 8, zevende lid Rhc, artikel 24 Besluit certificaatloodsen
en artikel 4 Voorschriftenbesluit registerloodsen
Aanpassing Rhc (artikel 5 Whc)
Behoeft geen implementatie
Behoeft geen implementatie
Aanpassing Rhc (artikel 29 Whc)
Behoeft naar zijn aard geen implementatie

Betreft toepassingsbereik richtlijn
Betreft verplichting Europese Commissie

Artikel 28, vierde lid
Artikel 29 en Bijlage XIV

Aanpassing Rhc (artikel 29 Whc)
Behoeft geen implementatie
Behoeft geen implementatie
Artikel 14, eerste lid en artikel I, onderdeel O, waarmee dit
artikellid wordt gewijzigd
Artikel 14, tweede lid en artikel I, onderdeel O, waarmee dit
artikellid wordt gewijzigd
Artikel 10, tweede lid, onder b
Behoeft naar zijn aard geen implementatie

Artikel 30

Behoeft geen implementatie

Artikel 28, tweede lid

Toelichting indien bepaling niet is
geïmplementeerd of uit zijn aard geen
implementatie behoeft

Betreft toepassingsbereik richtlijn

Betreft verplichting Europese Commissie

Betreft comitéprocedure
Betreft verplichting Europese Commissie
Betreft bevoegdheid Commissie en
toegang tot databank
Betreft verplichting Europese Commissie
Betreft verplichting Europese Commissie

Betreft feitelijke handeling door of
vanwege minister
Betreft verplichting Europese Commissie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

6

Bepaling richtlijn 2009/16/EG van het
Europees Parlement en de Raad van
de Europese Unie van 23 april 2009
betreffende havenstaatcontrole

Bepaling in onderhavig wetsvoorstel, tenzij anders is
aangegeven (Wet havenstaatcontrole = Whc en Regeling
havenstaatcontrole = Rhc)

Toelichting indien bepaling niet is
geïmplementeerd of uit zijn aard geen
implementatie behoeft

Artikel 31
Artikel 32
Artikel 33
Artikel 34

Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Artikel 33 Whc en artikel 1, onder 1°, Wet op de economische
delicten
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie
Behoeft naar zijn aard geen implementatie

Betreft Comitéprocedure
Betreft verplichting Europese Commissie
Betreft verplichting Europese Commissie

Artikel 35
Artikel 36
Artikel 37 en Bijlage XV
Artikel 39
Bijlage XVI

Betreft verplichting Europese Commissie
Betreft implementatietermijn
Betreft intrekking richtlijn 95/21/EG
Betreft adressaten richtlijn
Betreft concordantietabel

ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Artikel I, onderdeel A
Dit onderdeel introduceert een aantal nieuwe begrippen in de wet en
vervangt de definitie van de «oude» richtlijn. Verder wordt de definitie van
«haven» aangepast. Met deze aanpassing sluit het begrip «haven» met
daaronder begrepen een ankerplaats beter aan bij de definitie van «schip
voor een ankerplaats» in de richtlijn. De ankerplaatsen die moeten worden
betrokken zijn de ankerplaatsen binnen het gebied onder jurisdictie van de
desbetreffende haven. Het betreft het gebied van de gemeente, met
betrekking waartoe de raad op grond van de Gemeentewet gemeentelijke
verordeningen (waaronder de havenverordening) kan vaststellen. Bij de
Wet regeling provincie- en gemeentegrenzen langs de Noordzeekust van
Den Helder tot en met Sluis en het Besluit van 22 september 2004,
houdende wijziging van de grens tussen de gemeente Rotterdam en
niet-ingedeeld gebied in Noordzee, tevens provinciegrens Zuid-Holland,
zijn de gemeentegrenzen in zee wettelijk bepaald dan wel gewijzigd.
Voorts strekt dit onderdeel tot aanpassing van de definitie van «inspectie»
en van uitsplitsing van het begrip «nadere inspectie». Voorgesteld wordt
het begrip nadere inspectie uit te splitsen in de door de richtlijn gehanteerde begrippen «uitgebreide inspectie» en «meer gedetailleerde
inspectie.» Omdat vanuit de richtlijn verschillende situaties te onderscheiden zijn waarin deze begrippen als zelfstandige begrippen worden
gehanteerd, is het voor de overzichtelijkheid niet wenselijk de samenvoeging van deze begrippen in het begrip «nadere inspectie» in stand te
houden. De voorgestelde onderdelen C, D, punten 1, 2 en 3, E, punten 1,4
en 5, F, G, O, punt 1, en P hangen samen met deze voorgestelde splitsing.
Het begrip «schip/havenraakvlak» wordt gedefinieerd omdat het, gelet op
de werkingsfeer van deze wet, relevant is of een schip op een ankerplaats
een schip/havenraakvlak uitvoert. Bij de toelichting van artikel I, onderdeel
B, zal dit nader toegelicht worden.
Richtlijn 2009/16 bevat in artikel 18 een mogelijkheid voor betrokkenen om
bij de bevoegde instantie een klacht in te dienen over een schip. Met het
nieuwe artikel 26a van dit wetsvoorstel wordt de klachtenprocedure
geïmplementeerd en derhalve voorziet dit wetsvoorstel in een definiëring
van het begrip klacht.
Tot slot definieert dit wetsvoorstel het begrip «inspectiedatabank». Deze
inspectiedatabank wordt door de Europese Commissie opgezet. De
inspectiedatabank vormt de basis voor de selectie van schepen die
worden onderworpen aan een havenstaatcontrole. Voorts voeren de
lidstaten alle resultaten van deze controles in de inspectiedatabank in.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

7

Artikel I, onderdeelB
Met dit artikel wordt de reikwijdte van de wet aangepast. De bestaande
reikwijdte ziet op schepen die niet gerechtigd zijn de Nederlandse vlag te
voeren en die zich in een haven bevinden. Schepen die geregistreerd
staan in de Nederlandse Antillen en Aruba vallen hiermee niet onder het
toepassingsbereik van de wet. Deze schepen zijn immers – op grond van
de Nederlands-Antilliaanse en Arubaanse wetgeving – gerechtigd de
Nederlandse vlag te voeren. De richtlijn is echter wel van toepassing op
deze schepen. In de definitie van schepen is immers aangegeven dat het
gaat om schepen die varen onder een andere vlag dan die van de
havenstaat. Omdat het Verdrag betreffende de Europese Unie alleen van
toepassing is op het rijksdeel van het Koninkrijk in Europa en niet op de
Nederlandse Antillen en Aruba en de havenstaatcontrole, bedoeld in de
richtlijn geen onderdeel uitmaakt van Deel IV van dit verdrag en de daarop
gebaseerde associatieregelingen, moet onder «havenstaat» in de
omschrijving van schip »Nederland» worden gelezen. Om het toepassingsbereik van de wet in overeenstemming te brengen met dat van de
richtlijn, wordt artikel 2, eerste lid, van de wet aangepast. Als gevolg van
deze aanpassing zullen ook schepen die geregistreerd staan in de
Nederlandse Antillen en Aruba worden geselecteerd voor inspectie op
grond van de wet. Overigens worden deze schepen in de praktijk reeds
geïnspecteerd in het kader van havenstaatcontrole.
De reikwijdte van de wet in combinatie met de definitie van het begrip
«haven» in artikel 1, onderdeel d, betekent dat ook schepen op een
ankerplaats onder jurisdictie van een haven zonder meer in aanmerking
zouden komen voor een havenstaatcontrole. Artikel 3 van richtlijn 2009/16
beperkt de werkingssfeer echter tot schepen en hun bemanning die een
haven of ankerplaats van een lidstaat aandoen om een interactie
schip/havenraakvlak te verrichten. Dit betekent dat schepen op ankerplaatsen uitsluitend in aanmerking komen voor een havenstaatcontrole,
voor zover deze rechtstreeks en onmiddellijk betrokken zijn bij handelingen die gepaard gaan met de verplaatsing van personen of goederen,
dan wel de verlening van havendiensten. Dit geldt ook voor schepen aan
de kade, al mag verwacht worden dat deze schepen een interactie
schip/haven-raakvlak verrichten. Met de voorgestelde wijziging van artikel
2, eerste lid, van de wet wordt aangesloten bij artikel 3, eerste lid, van de
richtlijn.
Voor het overige blijft artikel 2 van de wet ongewijzigd. Overeenkomstig
de richtlijn is in artikel 2, tweede lid, van de wet een uitzondering gemaakt
voor onder andere oorlogsschepen, mariene hulpschepen en voor andere
dan handelsdoeleinden gebruikte overheidsschepen en pleziervaartuigen.
Verder blijft de wet, in afwijking van de richtlijn, grotendeels van
toepassing op vissersvaartuigen. Voor een nadere toelichting op dit punt
zij verwezen naar de Memorie van Toelichting bij de Wet havenstaatcontrole (TK 1996–1997, 25 254, nr. 3).
Artikel I, onderdeel D
In verband met het voorstel artikel 28 van de wet te laten vervallen (zie
hierna de toelichting bij artikel I, onderdeel U), wordt voorgesteld artikel 3,
derde lid, onder d, en vierde lid te laten vervallen. Daartoe strekt artikel I,
onderdeel D, punten 3 en 4.
Artikel I, onderdeel E
Richtlijn 2009/16 voorziet in een aantal elementen dat betrekking heeft op
de inspectieprocedure. Gelet op het overwegend technische en gedetail-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

8

leerde karakter van deze elementen en het feit dat deze elementen naar
verwachting op onderdelen in het kader van de comitologieprocedure
veelvuldig kunnen worden gewijzigd, kan op grond van artikel 5 van de
wet invulling worden gegeven aan de technische aspecten van de
inspectieprocedure. In het nieuwe onderdeel h wordt aan de in artikel 5
van de wet opgenomen delegatiegrondslagen een delegatiegrondslag
toegevoegd.
De overige voorgestelde wijzigingen hangen samen met de splitsing van
het begrip nadere inspectie in de begrippen «uitgebreide inspectie» en
«meer gedetailleerde inspectie», zoals beschreven bij artikel I, onderdeel
A.
Artikel I, onderdelen H, I (punt 4) en J
Onderdeel H voorziet in een wijziging van artikel 7, eerste lid, onderdeel a,
van de wet. De in dit onderdeel opgenomen verwijzing naar richtlijn 95/21
moet worden aangepast in verband met de totstandkoming van richtlijn
2009/16.
Voorts strekt onderdeel H tot een nieuw artikel 7, eerste lid, onderdeel b,
van de wet. In dit onderdeel is een grond opgenomen om over te gaan tot
aanhouding van een schip bij het ontbreken van een op grond van de
internationale veiligheidscode voor de scheepvaart en ter voorkoming van
mariene verontreiniging (hoofdstuk IX van het op 1 november 1974 te
Londen tot stand gekomen Verdrag inzake de beveiliging van mensenlevens op zee) voorgeschreven veiligheidsmanagementcertificaat of een
ingevolge dat verdrag voorgeschreven afschrift van het conformiteitsdocument. Richlijn 95/21 voorzag in deze specifieke aanhoudingsgrond en de
mogelijkheid om ter voorkoming van havencongestie het aanhoudingsbevel in te trekken, indien behalve het ontbreken van genoemde
documenten geen andere tekortkomingen werden geconstateerd. Het
ontbreken van het veiligheidsmanagementcertificaat en het afschrift van
het conformiteitsdocument komt nauwelijks meer voor en daarom is deze
aanhoudingsgrond in richtlijn 2009/16 niet meer overgenomen. Dit wil
overigens niet zeggen dat een schip bij het ontbreken van genoemde
certificaten niet aangehouden kan worden. Op de aanwezigheid van deze
certificaten wordt gecontroleerd en het ontbreken van vereiste certificaten
kan op grond van artikel 7, eerste lid, onder a, van de wet in samenhang
met bijlagen X en IV van de richtlijn evengoed tot aanhouding leiden.
Gelet op het voorgaande wordt voorgesteld de specifieke, in artikel 7,
eerste lid, onder b, van de wet opgenomen grond voor aanhouding te
schrappen. Tegelijkertijd wordt voorgesteld in artikel 7, onderdeel b, van
de wet de in artikel 19, vierde lid, van de richtlijn opgenomen aanhoudingsgrond in geval een schip niet is uitgerust met een functionerende
reisgegevensrecorder te implementeren. Genoemde aanhoudingsgrond
was voorheen opgenomen in de op de wet berustende Regeling havenstaatcontrole. Op deze wijze worden alle aanhoudingsgronden in artikel 7,
eerste lid, samengebracht.
De voorgestelde wijziging in artikel I, onderdeel J, hangt samen met het
vervallen van de mogelijkheid om in geval van havencongestie het
aanhoudingsbevel in verband met het ontbreken van voornoemde
documenten in te trekken. In verband met het voorkomen van havencongestie is in artikel 20, negende lid, van richtlijn 2009/16 wel een algemene
mogelijkheid opgenomen toestemming te verlenen om een aangehouden
schip naar een andere haven te verplaatsen indien dat op een veilige
manier kan gebeuren. Hieraan is uitvoering gegeven met het nieuwe
artikel 9, vierde lid, van de wet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

9

Artikel I, onderdeel I
Met dit onderdeel wordt voorgesteld artikel 9 te vervangen. Het eerste lid
wordt meer in overeenstemming gebracht met artikel 21, eerste lid, van
de richtlijn. Voorts wordt de groep van betrokkenen die worden geïnformeerd over de voorwaarden ingeval van verplaatsing van een aangehouden schip naar een reparatiewerf buiten Nederland, uitgebreid. In
overeenstemming met artikel 19, zesde lid, in samenhang met artikel 21,
derde lid, van de richtlijn wordt voorgesteld ook de erkende organisatie
die verantwoordelijk is voor de verstrekking van de bij het schip
behorende certificaten te informeren.
Artikel I, onderdeel K
Dit onderdeel wijzigt het opschrift van Hoofdstuk IV. Dit voorstel vult
Hoofdstuk IV aan met bepalingen omtrent een weigering van toegang in
een haven. Om de reikwijdte van Hoofdstuk IV vollediger te duiden wordt
voorgesteld de titel niet te beperken tot verplichtingen van de havenbeheerder maar aan te knopen bij de specifieke situatie van een weigering
van toegang tot een haven.
Artikel I, onderdeel L
Het voorgestelde artikel 11 betreft de situaties waarin de havenbeheerder
een schip weigert. Met dit artikel wordt artikel 16 van richtlijn 2009/16
geïmplementeerd. Het eerste lid van artikel 11 voorziet in de categorieën
van schepen die de toegang tot een haven moeten worden geweigerd. De
criteria die van belang zijn bij de vaststelling of een schip in één van deze
categorieën valt, zijn de prestaties van de vlaggenstaat -staat deze staat
op de zwarte of grijze lijst van de ParisMoU- en de inspectieresultaten van
het schip in een bepaalde periode. Artikel 11 bepaalt voorts de gevolgen
van een of meerdere toegangsweigeringen. Hierbij wordt aangesloten bij
artikel 16 van de richtlijn.
Verder geeft artikel 11 de havenbeheerder ter uitvoering van Bijlage VIII
(punt 5) van de richtlijn de bevoegdheid om in overeenstemming met
Onze Minister een schip dat de toegang tot de haven is geweigerd,
desondanks toe te staan zich naar een haven te begeven voor het uitvoeren van een hernieuwde inspectie met het oog op de opheffing van de
weigering.
Artikel I, onderdeel M
Het voorgestelde artikel 11 bepaalt in welke gevallen de aanhouding van
een schip moet worden gevolgd door de weigering van toelating van dit
schip in havens van de lidstaten. Indien deze aanhouding plaatsvindt in
een Nederlandse haven, moet op grond van de richtlijn in deze haven een
besluit worden uitgevaardigd, waarin wordt gemeld dat het schip de
toegang zal worden geweigerd in alle havens van de lidstaten. Met het
nieuw in te voegen artikel 11a wordt hieraan uitvoering gegeven. Omdat
de ambtenaar van de Inspectie Verkeer en Waterstaat degene is die het
schip aanhoudt, zal ook hij degene zijn die – namens Onze Minister – dit
besluit uitvaardigt en opheft.
Naast de situaties zoals opgenomen in het voorgestelde artikel 11 weigert
de havenbeheerder ook schepen die toestemming hadden gekregen naar
een reparatiewerf te vertrekken maar niet aan de daartoe gestelde
voorwaarden hebben voldaan of zich niet naar de gekozen dichtstbijzijnde
haven hebben begeven. Artikel I, onderdeel N, voorziet in een in te
voegen artikel 11b dat betrekking heeft op een dergelijke weigering van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

10

toegang, ter implementatie van artikel 21, vierde lid, van de richtlijn. Dit
artikel komt overeen met het huidige artikel 11.
Het nieuw in te voegen artikel 11c geeft de havenbeheerder de bevoegdheid om in overleg met de Minister van Verkeer en Waterstaat een schip
dat de toegang geweigerd is, onder bepaalde omstandigheden toch in de
haven toe te laten. Bij overmacht, in situaties die de veiligheid voor mens
en milieu in gevaar brengen of wanneer tekortkomingen moeten worden
verholpen is het niet opportuun te blijven vasthouden aan een weigering
van toegang. Voorwaarde hierbij is wel dat de kapitein afdoende maatregelen heeft genomen voor een veilige binnenkomst. Dit artikel komt
overeen met het huidige artikel 11, vijfde lid. Omdat de in dit artikel
geboden voorziening ook van toepassing is op situaties als bedoeld in het
voorgestelde artikel 11 (artikel I, onderdeel L) is er voor gekozen deze
bepaling in een afzonderlijk artikel op te nemen.
Artikel I, onderdeel N
Bijlage VIII van de richtlijn bevat de mogelijkheid voor de bevoegde
instantie van een lidstaat een schip, dat de toegang tot een haven is
geweigerd, toe te staan zich naar deze haven te begeven voor een
hernieuwde, uitgebreide inspectie, met het oog op de opheffing van de
weigering van toegang. Hieraan is uitvoering gegeven in artikel 11, vijfde
lid. Omdat de toestemming die op grond van het nieuwe artikel 11, vijfde
lid, van de wet aan het schip wordt gegeven om zich naar een haven te
begeven louter dient om een hernieuwde inspectie in die haven te kunnen
uitvoeren, wordt een vierde lid toegevoegd aan artikel 12, op grond
waarvan het uitvoeren van ladingoperaties in die haven wordt verboden
totdat het besluit, waarbij is meegedeeld dat het schip de toegang zal
worden geweigerd tot alle havens van de EU-lidstaten, is opgeheven.
Artikel I, onderdelen O, P en Q
De voorgestelde wijzigingen houden verband met de herschikking van
richtlijn 95/21 door richtlijn 2009/16. Voorts wordt met onderdeel O de
kosten die moeten worden vergoed door de exploitant van het schip
uitgebreid met de kosten die worden gemaakt in verband met de
aanhouding van het schip. Artikel 28, derde lid, van de richtlijn verplicht
hiertoe.
Artikel I, onderdelen R en T
Onderdelen R en S vormen de implementatie van artikel 18 van de
richtlijn, waarin een klachtenprocedure is neergelegd. Blijkens de in de
richtlijn gegeven definitie van het begrip «klacht» kan de klacht worden
ingediend door een persoon of organisatie die een legitiem belang heeft
bij de veiligheid van het schip, met inbegrip van de veiligheids- en
gezondheidsrisico’s voor de bemanning, leef- en werkomstandigheden
aan boord en de voorkoming van verontreiniging. Zoals aangegeven in de
toelichting bij Artikel I, onderdeel A, is deze definitie overgenomen in de
wet. In onderdeel S wordt Onze Minister belast met de behandeling van
deze klachten en wordt een basis gecreëerd om bij ministeriële regeling
uitvoering te geven aan de in de richtlijn opgenomen gedetailleerde
regels met betrekking tot de behandeling van deze klachten.
Artikel I, onderdeel S
Artikel 26, vierde lid, geeft Onze Minister de bevoegdheid te bepalen dat
een beroep tegen het besluit een schip aan te houden, de werking van dit
besluit schorst. Alleen de schorsing van een besluit tot aanhouding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

11

een schip is hiervan uitgezonderd. Artikel 20 van de richtlijn bepaalt echter
dat ook de werking van een besluit tot weigering van toegang van een
schip niet kan worden geschorst. Met de aanpassing van artikel 26, vierde
lid, wordt hieraan uitvoering gegeven.
Artikel I, onderdeel U
Artikel 28 van de wet betreft de grondslag voor publicatie door de
Minister van Verkeer en Waterstaat van inspectiegegevens van schepen,
met uitzondering van vissersvaartuigen, die zijn aangehouden of zijn
onderworpen aan een weigering van toegang in de voorgaande maand.
Richtlijn 2009/16 legt deze verantwoordelijkheid in artikel 26 van de
richtlijn neer bij de Commissie. In dat verband kunnen de artikelen 28 en
32 van de wet vervallen.
Artikel I, onderdeel W
Deze wijzigingen vervangen verwijzingen naar bepalingen uit richtlijn
95/21 door verwijzingen naar de relevante bepalingen van richtlijn
2009/16. Artikel I, onderdeel U, onder 2, hangt samen met de herschikking
van het huidige artikel 11 van de wet, zoals beschreven in artikel I,
onderdeel L.
Artikel II
Met dit artikel wordt de strafbaarstelling geregeld van het met dit
wetsvoorstel aan artikel 12 van de wet toe te voegen verbod tot het
uitvoeren van ladingoperaties op een schip, dat is toegelaten tot een
haven ondanks het ten aanzien van dit schip uitgevaardigde besluit dat
het de toegang tot alle EU-havens zal worden geweigerd. Dit verbod
wordt toegelicht bij artikel I, onderdeel N. De strafbaarstelling wordt
toegelicht in paragraaf 8 van het algemeen deel van deze toelichting.
De minister van Verkeer en Waterstaat,
C. M. P. S. Eurlings

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 441, nr. 3

12