5e Tussenrapportage
Platform Sport,
Bewegen en Onderwijs

1 maart 2012

Inhoud
Voorwoord4
Inleiding5
Stand van zaken deelprojecten Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs

6

Masterplan Bewegen en Sport in het mbo: van sprint naar duurloop – MBO Raad
Sportaanbod voor het Onderwijs – NOC*NSF
Effectiviteit Interventies – NISB / Mulier Instituut / TNO
Sport Lokaal Samen – VSG
Vmbo in beweging – NISB

Monitoring en evaluatie

21

Voorbereiding eindmeting monitoring beleidskader – TNO / Mulier Instituut

Werkwijze van het platform

22

Plenair platformoverleg
Projectleidersoverleg
Vervolg werkgroepen
Samenwerking binnen en buiten het platform
De toekomst van het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs

Communicatie24
Externe en interne communicatie
Communicatie met de ministeries van OCW en VWS

Financiën25

2

foto’s: Richard Krajicek Foundation

3

Voorwoord

Inleiding

Met veel genoegen bieden we u deze vijfde tussenrapportage van het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs
aan. Met deze tussenrapportage informeren we u over de voortgang die het platform in de tweede helft van
2011 heeft geboekt bij de uitvoering van het Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs. Hierin is het
beleid verwoord, om jongeren binnen en buiten het onderwijs meer aan het sporten en bewegen te krijgen.

Op 26 maart 2009 is in Den Haag door de toenmalige staatssecretarissen van VWS en OCW het Platform
Sport, Bewegen en Onderwijs gelanceerd. Dit platform behelst een uniek samenwerkingsverband tussen een
groot aantal organisaties op het terrein van sport, bewegen en onderwijs. Met het ondertekenen van een
intentieverklaring hebben deze organisaties zich gezamenlijk toegelegd op het uitvoeren van het
Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs. Hoofddoel van het beleid met betrekking tot het thema sport,
bewegen en onderwijs is om te bereiken dat in 2012 minimaal 50% van de jeugd van vier tot en met
zeventien jaar de beweegnorm haalt.

In het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs zijn uiteenlopende partijen op het gebied van onderwijs, sport
en kennis verenigd. Deze partijen hebben de afgelopen periode nauw samengewerkt om zowel binnen als
buiten het onderwijs een beter samenhangend aanbod aan sport en beweging voor jongeren te realiseren.
In deze tussenrapportage leest u waar die samenwerking tot op dit moment toe heeft geleid. Dit document
is de vijfde in een reeks waarmee het platform formeel verantwoording aflegt van haar werkzaamheden.

Het platform is gestart met het vertalen van de inhoud van het beleidskader in concrete projectvoorstellen,
die samen het uitvoeringsplan vormen. Vervolgens zijn deze projecten in uitvoering genomen.
In het uitvoeringsplan staan verder de afspraken die zijn gemaakt met betrekking tot de interne communicatie en de monitoring en evaluatie van de diverse projecten. Ook staan hierin de afspraken over de Brede
Analyse (die parallel aan de uitvoering van het beleidskader is uitgevoerd) en de wijze waarop projectleiders
en platform tussentijds en achteraf (financiële) verantwoording afleggen over uitgevoerde werkzaamheden.

Deze tussenrapportage

Platform Sport, Bewegen en Onderwijs
Karin van Bijsterveld – voorzitter
Philip Geelkerken – vicevoorzitter

Deze rapportage heeft betrekking op de activiteiten van het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs in het
tweede half jaar van 2011. Het platform heeft zich in die periode hoofdzakelijk bezig gehouden met de
volgende activiteiten:
• de verdere uitvoering van en communicatie over de deelprojecten. Zoals gepland is ook dit half jaar
hard gewerkt aan de uitvoering van de in het beleidskader gedefinieerde projecten. De projecten lopen
volgens schema. Op basis van voortschrijdend inzicht zijn er in enkele projecten wat aanpassingen
gedaan om de beoogde resultaten beter te kunnen realiseren;
• een verdere uitwerking van wat er in een eerdere fase in de werkgroepen ‘accommodaties’ en ‘volgsystemen’ was afgesproken;
• communicatie met de opdrachtgevers over de uitwerking van de plannen voor sport, bewegen en
onderwijs na afloop van het huidige beleidskader.
In deze tussenrapportage geven we een overzicht van deze activiteiten. De structuur van deze tussenrapportage is vergelijkbaar met de voorgaande rapportages. De eerste paragraaf bevat een rapportage van de
stand van zaken binnen de vijf deelprojecten. Voorts komen de monitoring en de evaluatie van het beleidskader en de deelprojecten aan bod. Daarna bespreken we de werkwijze in het platform, de werkgroepen en
de communicatie rondom het project.
Als peildatum geldt de stand van zaken op 1 januari 2012.

4

5

Stand van zaken deelprojecten
Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs
Met het Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs streven de ministeries naar meer sportdeelname en
beweging door de schoolgaande jeugd. Om deze doelstelling te realiseren, zijn vijf deelprojecten geformuleerd voor de beleidsperiode 2009-2012. De prioriteiten uit het beleidskader vormen daarbij het belangrijkste uitgangspunt.
Op 1 juli 2011 gaven we uitgebreidere informatie over de stand van zaken in de deelprojecten van het
Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs met het rapport ‘Monitor en Evaluatie Beleidskader Sport,
Bewegen en Onderwijs: Tussenmeting’ (TNO/LS 2011.027). In deze tussenrapportage geven we weer welke
ontwikkelingen zich in de tweede helft van 2011 hebben voorgedaan. Daarin wordt voorzichtig al vooruit
gekeken naar de eindresultaten per project. De informatie voor deze tussenrapportage is afkomstig uit
tussenrapportages vanuit de deelprojecten, aangevuld met informatie vanuit de projectleidersoverleggen.

Topsporters
Na de inventarisatie van de problematiek in de eerste periode, heeft in de tweede periode de pilot van het
topsportaddendum op de onderwijsovereenkomst bij 13 ROC-instellingen plaats gevonden. De afgelopen
maanden hebben in het teken gestaan van bijna 50 individuele casusbeschrijvingen, zodat per geïndiceerd
topsporttalent de individuele problematiek helder werd. De onderbouwing van het topsportaddendum is
daardoor vele malen sterker. Als de voorstellen zijn goedgekeurd door het ministerie van OCW en de
Onderwijsinspectie, kan vanaf het schooljaar 2012-2013 het topsportaddendum op de onderwijsovereenkomst definitief ingevoerd worden.
Sportkader

Masterplan Bewegen en Sport in het mbo: van sprint naar duurloop –
MBO Raad

In opdracht van en in samenwerking met de branche Sport en Bewegen (S&B) is in 2011 onderzoek gedaan
naar het huidige aanbod aan sportkaderopleidingen in het mbo en de samenwerking hiervoor met sportbonden en andere sportorganisaties. Hieruit blijkt dat steeds meer S&B opleidingen hun aanbod aan kaderopleidingen open willen/gaan stellen voor de regio en dus ook voor andere studenten dan S&B. Dit om in te
springen op de regionale behoefte vanuit sportverenigingen aan een passend opleidingsaanbod voor hun
leden. Ook enkele mbo-scholen zonder S&B opleiding zien kansen en succesfactoren voor hun sportkader
opleidingen: 1) de samenwerking met verenigingen, 2) ondersteuning vanuit gemeente en sportbonden,
3) afstemming van het aanbod op de regionale behoefte en 4) een goede wervingscampagne.

Project

Schoolsport

Masterplan Bewegen en Sport in het mbo: van sprint naar duurloop

Projectleider MBO Raad
Doelstelling

Het duurzaam implementeren van bewegen en sport binnen het mbo, om de deelnemers
voor te bereiden op een plek in de maatschappij als vitale werknemer en vitale burger. Om
te komen tot meetbare resultaten is een cijfermatige doelstelling nodig. Deze cijfermatige
doelstelling is als volgt gedefinieerd: het streven is 5% van de minimale contacttijd per
leerjaar (850 uur) die de student binnenschools aanwezig is (In Instellingstijd Verzorgd
Onderwijs (IIVO), dus met uitzondering van Beroeps Praktijk Vorming (BPV)) in te vullen
met sport en bewegen.

In het afgelopen half jaar heeft het accent gelegen op het initiëren van een aantal nieuwe initiatieven die
de scholen helpen om meer aandacht te genereren voor bewegen en sport, in kwantitatieve én kwalitatieve
zin. Hieronder geven we vanuit een aantal thema’s een kort verslag over de voortgang.

Binnen het thema Schoolsport worden diverse aandachtsgebieden onderscheiden. Eén daarvan is de NK’s
Schoolsport. Middels een bijeenkomst met organisatoren en sportbonden is besloten (nog) meer gebruik te
maken van elkaars expertise en netwerk. Hiermee lijken de verschillende, door de mbo-scholen georganiseerde, toernooien een verankering te vinden in de sport.
Een tweede thema betreft een integrale aanpak samen met het thema sportkader.
Als laatste is een start gemaakt met het ontwikkelen van sportles modules voor het Basisdocument mbo. In
dit ontwikkeltraject participeren zeventien sportbonden, die hun ontwikkelde en passende lesmateriaal ook
daadwerkelijk op enkele ‘proefscholen’ uit zullen proberen.
Vroegtijdig Schoolverlaten

Na het opleveren van de Handleiding Gezonde School MBO (RIVM/CGL in samenwerking met MBO Raad)
staat dit schooljaar de promotie en implementatie daarvan centraal. Het RIVM/CGL legt momenteel de
laatste hand aan een communicatie toolkit voor MBO-instellingen. Elf scholen implementeren de Gezonde
School methode op één of meerdere locaties en krijgen op de werkvloer ondersteuning van het NIGZ.

Bij de start van het schooljaar 2011-1012 hebben 25 van de 44 deelnemende mbo-instellingen één of
meerdere programma’s bewegen en sporten benoemd in het kader van de doelstelling om het percentage
voortijdig schoolverlaten te verminderen. In november 2011 is tijdens een succesvolle netwerkbijeenkomst
door 15 mbo-instellingen kennis en ervaring over de kansrijke programma’s uitgewisseld.
Zeven projecten worden nadrukkelijk gevolgd op de effectiviteit van de interventie die kan leiden tot een
verhoogde deelname aan de beroepskwalificerende programma’s. Kernvraag hierbij is: “Hoe kan bewegen en
sport bijdragen tot een positieve gedragsverandering?” De eerste resultaten worden in het voorjaar van
2012 verwacht.

Testjeleefstijl.nu

Coaching door buddy’s

Met de doorontwikkeling van Testjeleefstijl.nu is het voor een MBO-locatie mogelijk om ongezond gedrag
instellingsbreed te signaleren. Op basis van deze aandachtspunten is het binnenkort mogelijk om gezondheidseducatie te gebruiken vanuit het Basisdocument sport, bewegen en vitaliteit in het MBO, passend
binnen het herschreven document: Loopbaan en Burgerschap. Op deze manier wordt de handleiding Gezonde
School aangevuld met een praktische database met uitgeteste en hoogwaardige lesproducten.

De ervaringen bij de individuele begeleiding van een zevental mbo instellingen, variërend van ROC’s/AOC’s
tot vakscholen, zijn zeer divers. Wat duidelijk wordt, is het belang van een gekwalificeerde coördinator in
de school met positie, draagvlak en natuurlijk overwicht. Uit een eerste tussenrapportage over het effect
van ondersteuning vanuit de expertgroep blijkt het belang van individuele begeleiding op maat.

Gezonde School

6

7

Vitaal werknemerschap
Vanuit het thema vitaal werknemerschap zijn er de afgelopen periode op twee fronten activiteiten
ontplooid. Ten eerste op het gebied van ondersteuning van de scholen. Dit gebeurt door via de HRM
afdelingen de BRAVO principes in de school te gebruiken. Deze lopende ondersteuning heeft een boost
gekregen bij de landelijke bijeenkomst waarbij de mbo verzekeraars en de MBO Raad samen een druk
bezochte bijeenkomst hebben georganiseerd.
De andere ontwikkeling ligt op het terrein van het beïnvloeden van de diverse stakeholders op het terrein
van de mbo kwalificatiedossiers. In het mbo is sinds kort de stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven
verantwoordelijk voor de invulling van leerinhouden in de diverse beroepsopleidingen in het mbo.
De komende periode worden de nieuwe formats en structuur hiervoor bepaald. Begin februari vindt een
overleg plaats met partijen uit het beroepsonderwijs en bedrijfsleven met als doel om hen te bewegen
uitspraken te doen die het mogelijk moeten maken om de leerinhoud ‘vitaal werknemerschap’ in het
beroepsgerichte deel van alle beroepsopleidingen te krijgen.
Website
Naast de ondersteuning die vanuit de themaleiders inhoudelijk en via hun themanetwerken geboden wordt,
wordt ook de website goed bezocht. Het is dé vindplaats voor documenten.
Hierbij de webstatistieken voor www.platformbewegenensport.nl voor de periode 1 januari 2011 – 31
december 2011:
• In 2011 bezochten meer dan 15.000 mensen www.platformbewegenensport.nl (15.287 bezoekers, van
wie 9.571 uniek);
• Gemiddeld bekeken de bezoekers 2,99 pagina’s per bezoek, bleven ze 2 minuten en 20 seconden op de
site en 1 minuut en 10 seconden op een pagina;
• Bijna 20% van de bezoekers kwam via een verwijzende site (mboraad.nl, kvlo.nl, mondriaanmovit.nl en
sportbewegenenonderwijs.nl) op de site. Bijna 30% bereikte de website rechtstreeks en iets meer dan
de helft van de bezoekers (52,18%) bereikte de site via een zoekmachine. Ingevulde zoektermen waren
onder andere ‘platform bewegen en sport’ (in verschillende combinaties), ‘rudmer heerema’, ‘angela
hulst’, ‘bart van den bosch’, ‘ineke dijkstra’ en ‘jorg radstake’.
• De meest bezochte pagina’s op de site zijn de homepage, de pagina’s over de NK’s, de pagina met
algemene informatie over het platform, het nieuwsoverzicht, de goede voorbeelden, scholing en de
evenementenkalender.

Onderzoek implementatiestrategieën
Afgelopen periode is door het bureau Kennispraktijk onderzoek gedaan naar de manieren van implementeren
van beleid met betrekking tot bewegen en sport binnen de scholen. Doel van dit onderzoek is inzicht
krijgen in (I) de succes- en faalfactoren van de implementatie van sport- en beweegprogramma’s door de
deelnemende mbo-instellingen en (II) het begeleidingsmodel van de ondersteuningsorganisatie. Aan de
hand van het onderzoek zal worden vastgesteld op welke manier mbo-instellingen bij een regeling als het
Masterplan het beste begeleid kunnen worden en welke implementatiestrategieën door mbo-instellingen
worden gebruikt bij de invoering van het Masterplan. Enkele voorlopige resultaten geven we hieronder weer.
Top-down of bottom-up
In de vragenlijst is aan de sportcoördinatoren gevraagd aan te geven op welke wijze het Masterplan op hun
mbo-instelling is geïmplementeerd. Grofweg kan er een onderscheid gemaakt worden tussen: (1) klein

8

begonnen en daarna uitgebreid (58,5%), (2) in één keer breed uitgezet (22%) en (3) eerst gedegen
onderzoek, daarna gefaseerde invoering (19,5%). De (al dan niet bewuste) keuze om het Masterplan op
deze wijze te implementeren hangt samen met de beginsituatie en contextuele factoren van de mboinstelling. Zodoende kan niet gesteld worden dat één bepaalde manier per definitie de voorkeur heeft.
Uit de interviews komt naar voren dat het mbo-instellingen aan te raden valt volgens een gecombineerde
top-down/bottom-up benadering te werk te gaan. Ervaring leert dat het voor een succesvolle implementatie
noodzakelijk is voldoende draagvlak te creëren onder zowel het College van Bestuur, het middenmanagement, als de werkvloer. Dit lijkt het beste te lukken wanneer mbo-instellingen (vooral in de beginfase van
de invoering) vanuit het middenmanagement of een hogere bestuurslaag opereren. Ook het gegeven of de
macht en de structuur van de financiën centraal of decentraal georganiseerd zijn, lijkt hieraan bij te dragen,
waarbij uit de interviews naar voren komt dat het creëren van draagvlak binnen een decentrale structuur
vaak meer complex is dan het creëren van draagvlak binnen een instelling met een centrale structuur.
Kwaliteit sportcoördinator
Uit de interviews komt naar voren dat de implementatie van het Masterplan het meest succesvol is verlopen
binnen mbo-instellingen waar een persoon de invoering op zich heeft genomen die:
• niet te jong was;
• al een redelijke positie binnen de organisatie had;
• strategisch gezien op het netvlies van het College van Bestuur zat;
• een hoge gunfactor had;
• toegang had tot de relevante actoren binnen de school.
De personen die vanuit een middenmanagement functie (sectordirecteur, opleidingsmanager) opereerden
bleken daarbij het meest succesvol, doordat zij vanuit hun positie zowel naar beneden (werkvloer) als boven
(bestuurslaag) konden schakelen. Ook als de sportcoördinator zelf niet op middenmanagement niveau zit,
blijkt nauwe samenwerking met dit niveau een belangrijke voorwaarde voor succes.
Overige kenmerken, die uit de interviews naar voren zijn gekomen:
• kunnen enthousiasmeren en verbinden;
• overstijgend en strategisch kunnen denken;
• kwaliteit kunnen borgen;
• goed contact hebben met de verantwoordelijke directeur(en);
• kennis hebben van de ontwikkelingen binnen de organisatie;
• belangen kunnen behartigen;
• sport- en bewegen kunnen wegzetten als manier om aan opleidingscompetenties te kunnen voldoen.
Affiniteit met bewegen heeft de voorkeur maar lijkt geen noodzakelijke voorwaarde, evenals het hebben van
een sport- en beweegopleiding.
Implementatie in kleuren
Middels de ‘kleurentheorie’ van De Caluwé en Vermaak (2006) is vastgesteld volgens welke strategie mboinstellingen het Masterplan hebben geïmplementeerd. Concluderend kan gesteld worden dat het voorlopig
wenselijk lijkt een combinatie van strategieën in te zetten. In het vervolg van het onderzoek zal verdieping
worden gezocht in hoeverre dit vanuit de literatuur wenselijk is en of dit praktisch mogelijk is, rekening
houdend met de persoonlijke kenmerken en de positie van de projectleider en andere contextuele factoren
van de mbo-instellingen.

9

Knelpunten
Uit de vragenlijst komt naar voren dat mbo-instellingen tijdens de implementatie de volgende knelpunten
zijn tegengekomen (top 3): (1) roostering/planning van activiteiten, (2) accommodaties en locaties en
(3) gebrek aan draagvlak onder het docententeam. Deze knelpunten vormen een richtlijn voor de toekomst.
Mogelijk kan de ondersteuningsorganisatie mbo-instellingen in de toekomst door middel van praktische
begeleiding helpen deze knelpunten te omzeilen, door bijvoorbeeld in te zetten op creatieve oplossingen
om de problemen rond (onder andere) accommodaties, locaties, roostering op te lossen/ te voorkomen.

Sportaanbod voor het Onderwijs – NOC*NSF
Project:

Sportaanbod voor het Onderwijs

Projectleider

NOC*NSF

Doelstelling

Realisatie van 1.500 schoolactieve verenigingen in augustus 2012, die als volwaardige samenwerkingspartner van scholen en de overige partners in de BOS driehoek
kunnen functioneren. Gedurende de gehele projectduur verzorgen de schoolactieve
verenigingen gezamenlijk in totaal 87.500 contacturen aan sportaanbod voor de
schoolgaande jeugd.

Op basis van onze gezamenlijke ambitieuze doelstelling om in 2012 zo’n 1500 schoolactieve verenigingen
te hebben, hebben verschillende bonden een (meerjaren)aanvraag ingediend.
• Vanaf de start van de projectperiode (2009) participeren de volgende 15 bonden met tussen haakjes
( ) hun nog steeds geaccordeerde persoonlijke doelstelling wat betreft het aantal schoolactieve verenigingen in juni 2012: KNLTB (150), KNHS (50), KNSB (100), KNHB (125), Atletiekunie (85), KNZB (85),
Nevobo (100), KNKV (75), Watersportverbond (100), JBN (100), NHV (75), NTTB (30), SBN (20), KNVB
(150) en KNRB (50).
• Ook participeren vanaf 2010 de volgende twee bonden: KNKF (150) en Nefub (20).
• Daarnaast participeren vanaf dit jaar (2011) een tweetal ‘nieuwe’ bonden met tussen haakjes ( ) hun
kwantitatieve doelstelling: NBasketballB (8) en NKBV (7).
Dat brengt het totaal aantal op 19 participerende bonden, met een vooraf gestelde doelstelling van 1480
schoolactieve verenigingen. Over de prognoses in opbouw van het aantal schoolactieve verenigingen van de
bonden valt op dit moment te zeggen dat ze nog steeds als realistisch beschouwd kunnen worden. De reeds
ontvangen resultaten uit de herziene vragenlijst voor de 2-meting hebben een completer beeld opgeleverd,
ondanks dat de respons lang niet in alle gevallen aan onze wensen voldeed. Er zijn namelijk op dit moment
1250 schoolactieve verenigingen in beeld! Daarnaast heeft een groot aantal verenigingen al op de één of
andere wijze een samenwerking met het onderwijs (> 750 verenigingen) of wensen in de toekomst een
samenwerking aan te gaan (> 550 verenigingen). Naast het huidige aantal schoolactieve verenigingen biedt
juist deze grote groep potentiële schoolactieve verenigingen bij aan dit gevoel. De gestelde kwantitatieve
doelstelling behoeft – met een half jaar te gaan – daarom nog geen bijstelling.
Bonden kiezen in hun ingeleverde en gekeurde plannen een eigen strategie, die aansluit bij de ondersteuningsbehoeften die bij hun verenigingen heerst. Deze (ondersteunings)sportconcepten – bestaande uit
les- en materiaalpakketten, het inzetten en faciliteren van deskundig (verenigings)kader, een (aflopende)
financiële impuls tot extra verenigingsondersteuning – worden ingezet om verenigingen te begeleiden/
ondersteunen om schoolactief te worden. Enkele bonden maken hiervoor strikte resultaatafspraken (contracten) ten aanzien van de eigen inzet van de vereniging en de te ontvangen ondersteuning van hun bond om
er zeker van te zijn dat het ook een structureel karakter heeft.

10

Over de resultaten in 2011 valt – naast het aantal schoolactieve verenigingen – het volgende te zeggen.
Bonden hebben nog steeds met hun verenigingen over actieve participatie en ondersteuning gecommuniceerd. Tegelijkertijd zijn vaak verenigingsondersteuners geïnformeerd en opgeroepen met de resultaten uit
de 1-meting (potentiële schoolactieve verenigingen) in gesprek te gaan. Ook wordt getracht een match te
realiseren tussen de scholen met een ‘sportvraag’ en de lokale verenigingen. Kortom zowel aan de aanbodzijde als de vraagkant wordt gewerkt! Daarnaast is er vanuit het project collectief ingestoken op een tweetal
zaken, te weten: (1) uitzetten verdiepend onderzoek over de succes- en faalfactoren in een structurele
samenwerking tussen vereniging en school/scholen en (2) ontwikkelen lespakket Sport@School, waarin op
een sportoverstijgende en thematische wijze de sport in het primair onderwijs door de groepsleerkracht in
zowel theorie- als sportlessen belicht kan worden.
Meer informatie is te vinden op www.nocnsf.nl/sportenonderwijs zoals:
• de ondersteuningsconcepten van de deelnemende bonden;
• enkele succesverhalen van schoolactieve verenigingen;
• publicaties;
• de complete database met zowel de schoolactieve als potentiële schoolactieve verenigingen;
• een directe link naar de deelnemende bonden.

Collectieve kennisdelingsbijeenkomsten
In navolging van de inhoudelijke bijeenkomsten, die vanaf het aanstellen van de projectleider (per 1
september 2009) in het Huis van de Sport (Nieuwegein) hebben plaatsgevonden, zijn in 2011 een viertal
gezamenlijke kennisdelingsbijeenkomsten geweest, waarin vooral de afstemming ten aanzien van de
projectbrede (collectieve) activiteiten centraal stond.
Globaal kan gesteld worden dat er naast afstemming over de collectieve aanpak/communicatie een drietal
onderwerpen steeds weer op de agenda van deze bijeenkomsten terug kwamen. Deze onderwerpen waren:
• verdiepend onderzoek over de succes- en faalfactoren van een structurele samenwerking tussen sportverenigingen en scholen dat Mulier Instituut in opdracht van NOC*NSF en de sportbonden uitvoert;
• lespakket Sport@School dat in samenwerking met KlasseTV als onderwijspartner ontwikkeld is, en waarin
op een sportoverstijgende en thematische wijze de sport in het primair onderwijs door de groepsleerkracht in zowel theorie- als sportlessen belicht kan worden;
• (herziening) digitale vragenlijst 2-meting, inclusief tijdpad en database waarbij het doel tweeledig is,
namelijk het vergroten van de respons en het verkrijgen van de juiste inhoudelijke informatie ten aanzien van de beleidskaderbrede doelstellingen. Hiermee ontstaat zicht op zowel de schoolactieve verenigingen en de verenigingen die potentie hebben dit te worden. Deze verenigingen zijn opgenomen in
onze database.
Daarnaast hebben we diverse intermediairs in de verbinding tussen verenigingen en scholen tijdens deze
bijeenkomsten uitgenodigd om hun ervaringen juist op lokaal niveau met ons te delen. Dit om onze
ondersteuning daar nog beter op af te kunnen stemmen. Voorbeelden hiervan zijn:
• jeugdsportconsulenten van de provinciale sportservices (sportraden), die vanuit ons perspectief niet alleen
gemeenten, maar ook scholen kunnen adviseren in de ondersteuning die bonden naar hun verenigingen
kunnen leveren;
• sportmarketingbureau 2Basics vanuit schooljudo.nl en de sportmenukaart, uitgaande een plug & play
concept en gebaseerd op een doorlopende leerlijn van binnen- naar buitenschools leren sporten en
bewegen.

11

Door letterlijk enkele “bijeenkomsten op locatie” te houden proberen we tevens de aansluiting bij
bestaande initiatieven, zoals de Nationale Sportweek en Mission Olympic the School Final, te versterken. In
beide initiatieven is namelijk ook de verbinding en samenwerking tussen sport en onderwijs belangrijk en
kunnen de sportbonden een initiërende en versterkende rol spelen richting hun verenigingen.

enerzijds terug te blikken op het voorgaande jaar en tegelijkertijd om de (aangepaste) doelen voor het
komende jaar vast te stellen. Centraal daarbij staan steeds de metingen, met als output een lijst met
schoolactieve verenigingen en een overzicht van verenigingen, die meer met het onderwijs samen willen
(gaan) werken.

Ook de reeds ingezette andersoortige samenwerkingsverbanden (zie hieronder) zijn gecontinueerd en dat
heeft ook al enkele concrete producten opgeleverd, zoals een drietal nieuwe sportkennismakingsmappen.
• De KNKV, KNHB en KNVB ontwikkelen met SLO sportkennismakingsmappen voor vooral de onderbouw van
het voortgezet onderwijs (gezamenlijk ontwikkelingstraject);
• De NTTB en SBN stemmen met elkaar af en trekken gezamenlijk op in het schoolactief-pakket voor
verenigingen;
• Een viertal racketsportbonden – Badminton Nederland, SBN, NTTB en KNLTB – ontwikkelen met SLO
enkele lessen/activiteiten voor oog-hand coördinatie voor de onderbouw van het basisonderwijs;
• In samenwerking met de KVLO en NISB wordt een certificering voor sportactieve mbo-opleiding(en)
ontwikkeld om mbo-scholen te stimuleren meer aan bewegen en sport te realiseren door tevens gebruik
te maken van de sportieve omgeving (sportaanbieders, waaronder verenigingen);
• Er wordt ‘meegelift’ op onderzoeken van andere bonden (onder andere darts, schaken en golf), gekoppeld
aan een structurele verankering in het nieuwe sportbeleid (Sportagenda 2016).

Hieronder het overzicht van de resultaten die op basis van de digitale vragenlijst naar voren zijn gekomen.
Weliswaar voorzichtig valt het volgende te concluderen:
• Er zijn inmiddels 1250 schoolactieve verenigingen bij de bonden in beeld;
• De verenigingen verzorgen in bijna alle gevallen het merendeel van het sportaanbod binnen het primair
onderwijs, maar ook de andere onderwijsvelden (en dan vooral het voortgezet onderwijs) zijn vertegenwoordigd. Ten opzichte van de resultaten van 2010 lijkt er meer samengewerkt te worden met het mbo
en de BSO;
• Verenigingen werken vaak met meerdere scholen samen;
• Er is een grote diversiteit in motieven om met het onderwijs samen te werken. Verenigingen lijken niet
zo subsidie gestuurd te zijn. Ten opzichte van de resultaten van 2010 lijkt de samenwerking meer te zitten op het verzorgen van sportaanbod;
• Het sportaanbod wordt door veel verschillend kader (van vrijwillig tot en met combinatiefunctionarissen) aangeboden, maar wel is er in de meeste gevallen sprake van deskundig (geschoold) kader, niveau
3 (en 2);
• Groepsgrootte varieert tussen de 10 en 29 deelnemers;
• Het lijkt nog steeds lastig voor verenigingen om aan te geven of het een extra sportaanbod betreft of
dat het in de reguliere lessen LO en dus onder lestijd plaatsvindt.

(Collectieve) communicatie en publicaties
Er is – naast een eenmalige mailing naar alle directeuren in het primair onderwijs en een passende mailing
over het gratis beschikbaar gestelde lespakket Sport@School – met name ingestoken op de communicatie
vanuit de bonden. Bonden hebben in deze eigen uitingen naar hun achterban (in de meeste gevallen de
verenigingen) gecommuniceerd over de kansen van het schoolactief zijn en ondersteuning vanuit de bond.
De – vanuit collectieve middelen beschreven – succesverhalen en het delen van het belang van zichtbaarheid via de database is in deze communicatie-uitingen meegenomen. Daarnaast heeft de projectleider
middels diverse presentaties alle deelnemende sportbonden vertegenwoordigd in de communicatie en
binnen enkele publicaties. Zoals al aangegeven hebben we ook de ambitie met de aanwezige ‘sportvraag’ bij
zowel het onderwijs, de sportverenigingen en de intermediairs (in de meeste gevallen gemeentes) aan de
slag te gaan. Het op de website aanwezige contactformulier heeft hier wederom zicht op gegeven. In totaal
heeft dit gedurende de gehele projectperiode ruim 700 vragen opgeleverd en ook hebben enkele gemeentes
contact gezocht.
In het verlengde van het voorgaande jaar, hebben we diverse workshops op landelijke, regionale en lokale
studiedagen verzorgd. Naast een algemeen deel over de kansen die dit project voor het onderwijsveld biedt,
zijn de ondersteuningsconcepten van alle deelnemende bonden belicht in het belang van het structureel
verbinden van sport en onderwijs.

Een uitgebreide evaluatie
Welke voortgang heeft het project als collectief doorgemaakt? Juist de collectieve aanpak (onder andere op
het gebied van zichtbaarheid naar buiten en versterking van sportbonden onderling) lijkt veel waardering te
krijgen en de effectiviteit te vergroten. Daarnaast heeft elke bond weer een nieuwe meting (voor de meeste
bonden de 2-meting) uitgezet en de resultaten daarvan aangeleverd. Individueel zijn met enkele bonden
evaluatie-/participatiegesprekken gevoerd, van waaruit blijkt dat het project nog steeds voldoende (interne)
aandacht heeft.

Effectiviteit Interventies – NISB / Mulier Instituut / TNO
Project

Effectiviteit Interventies

Projectleider

NISB, TNO en Mulier Instituut

Doelstelling

Voorwaarden scheppen voor het vergroten van het gebruik van kwalitatief goede en
bewezen effectieve sport- en beweeginterventies in de setting onderwijs of sport. Het
gaat hierbij om interventies die tot doel hebben om het sport- en beweeggedrag onder
jeugdigen van 4 tot 23 jaar te stimuleren of die door middel van sport en bewegen
bijdragen aan het terugdringen van overgewicht, onderwijs(leer)achterstanden of
schooluitval dan wel het bevorderen van talentontwikkeling onder jeugdigen.

Het doel van het deelproject ‘Effectiviteit Interventies’ is om de voorwaarden te scheppen voor het vergroten van het gebruik van potentieel effectieve sport- en beweeginterventies. Het gaat hier om interventies
die gericht zijn op tenminste één van de volgende vier doelen:
• het stimuleren van sport- en beweeggedrag onder jeugdigen van 4 tot 23 jaar;
• verminderen van overgewicht door middel van sport en bewegen;
• onderwijs(leer)achterstanden en uitval te verminderen;
• talentontwikkeling onder jeugdigen te stimuleren.
Binnen de projectgroep wordt samengewerkt door NISB, TNO en Mulier Instituut. In deze tussenrapportage
wordt ingegaan op de voortgang van de diverse ondersteuningstrajecten en de voortgang van activiteiten
die bijdragen aan de kwaliteit van interventies en/of bijdragen aan de doelstellingen van het platform als
geheel.

De subsidieaanvragen van de bonden beslaan in de meeste gevallen de gehele projectperiode (2009-2011).
Toch is er tussentijds bij de individuele consultatiegesprekken steeds stilgestaan bij de voortgang om

12

13

Voortgang ondersteuningstrajecten interventies
Momenteel worden 21 interventies ondersteund vanuit de 1e tranche en 15 interventies vanuit de 2e
tranche. De ondersteuning bestaat globaal uit doorontwikkeling, (theoretisch) goed onderbouwen van de
interventie, opstellen en uitvoeren van monitoring en evaluatie, en opzetten van een implementatie
structuur voor landelijke uitrol. Van deze interventies voeren de initiatiefnemers van de projecten ‘Realfit’
en ‘SportMpower’ een uitgebreid effectiviteitsonderzoek uit. Het Mulier Instituut heeft vanuit de
Tussenbalans (opgesteld nadat is gebleken dat minder interventies in aanmerking kwamen voor grootschalig
effectonderzoek) de opdracht gekregen om de effectiviteit van LOOT-scholen nader te onderzoeken.
Daarnaast heeft de interventie ‘Iedereen heeft Talent’ van Flik Flak vanuit de Tussenbalans middelen
gekregen om hun interventie verder door te ontwikkelen. Deze interventie bevindt zich in het themagebied
talentontwikkeling.
De ondersteuningstrajecten van maximaal 38.000 euro verlopen in algemeenheid volgens plan. Dit blijkt uit
nadere analyse van de tussenrapportage, die elke interventie heeft aangeleverd. Iedere interventie heeft een
vaste contactpersoon vanuit één van de drie kennisinstituten en dat bevordert de ondersteuning op maat.
Indien voortschrijdend inzicht ervoor zorgt dat beoogde resultaten van het ondersteuningstraject dienen te
worden aangepast, gebeurt dit in samenspraak met de contactpersoon. Daarnaast zijn de EI-organisaties
goed in staat om samen met de interventie-eigenaar te bepalen welke specifieke workshop en bijeenkomst
(aangeboden door de EI-organisaties of partnerorganisaties als CGL) van belang is voor de interventie-eigenaar. Deze persoonlijke benadering zorgt er ook voor dat interventie-eigenaren de meerwaarde zien van
kennisontwikkeling op het gebied van m&e, lokale implementatie, lokale netwerken en theoretische onderbouwing van de interventie. Tegelijkertijd vindt er een kennisontwikkeling plaats bij de kennisinstituten,
omdat door dit intensieve contact beter zicht wordt gekregen op de behoeften en vragen van interventieeigenaren. Het is daarmee een leertraject voor beide kanten en dat is een positief gevolg.
Belangrijke aandachtspunten
Een belangrijk aandachtspunt en ook een punt van zorg is de voortgang van twee effectiviteitsonderzoeken
binnen EI: Realfit en SportMpower. Vooral op het gebied van werving (dit is overigens een bekend landelijk
probleem bij de uitvoer van effectiviteitsonderzoeken) zijn er de nodige problemen. Hierover is veelvuldig
contact geweest tussen de contactpersoon van EI en beide interventies om naar een bevredigende oplossing
te komen. Wijzigingen in onderzoeksvoorstellen zijn vervolgens voorgelegd aan de stuurgroep EI.
Bij Realfit waren er problemen bij de werving van controlegroepen. Dit is opgelost door onder andere
gebruik te maken van referentie data van het onderzoek dat is uitgevoerd door interventie-eigenaar DOiT.
SportMpower heeft problemen gehad bij de werving van de experimentele groep. Dit werd mede veroorzaakt
doordat twee van de drie locaties voor het effectiviteitsonderzoek gestart zijn met de interventie. De
metingen van SportMpower worden uitgevoerd in meerdere tranches en uit data van de 2e tranche blijkt dat
werving beter op orde is. SportMpower is een vrij complexe interventie dat extra tijd nodig heeft om op
lokaal niveau goed ingebed te zijn.
Tweede punt van aandacht blijft de planning. Het uitvoeren van dit type effectiviteitsonderzoeken verhoudt
zich slecht tot het vaste tijdsraamwerk waar het platform aan gebonden is. Er hoeft binnen het onderzoek
maar iets tegen te zitten, en dat gebeurt eigenlijk altijd, en men loopt tegen planningsproblemen op. Het
LOOT-onderzoek verloopt prima volgens planning, maar ook hier blijft er een continue zorg over de
planning.

14

Uitgevoerde activiteiten ten behoeve van kwaliteit interventies en doelen platform
Kennisbijeenkomsten
In mei en november 2011 hebben de EI-organisaties in samenwerking met NASB kennisbijeenkomsten
georganiseerd. Doel van deze bijeenkomsten was om kennis te delen met interventie-eigenaren om de
kwaliteit van interventies te verbeteren, en om onderling contact tussen interventies te bevorderen en
daarmee kennisuitwisseling mogelijk te maken. Voor de kennisinstituten gaven deze bijeenkomsten de
mogelijkheid om met interventie-eigenaren te discussiëren over behoeften en vragen vanuit de praktijk en
hoe we gezamenlijk om kunnen gaan met evidence-based werken in de praktijk en de landelijke uitrol van
interventies.
Tijdens de kennisbijeenkomsten zijn er workshops georganiseerd over financiering, m&e, lokale implementatie en lokale netwerkvorming. De ervaringen zijn zeer positief. Onderling contact tussen interventie-eigenaren werd door interventie-eigenaren verder aangemoedigd en de nauwe samenwerking tussen praktijk en
kennisinstituten begint echt vorm te krijgen. Vanuit EI zijn we van mening dat dit echt een belangrijk
resultaat is van het project EI, en ook van NASB. Daarnaast is het zo dat kennisinstituten in het algemeen
elkaar het laatste jaar steeds beter weten te vinden.
Internationale interventies
Na analyse van de interventies die door EI worden ondersteund bleek vorig jaar dat op een aantal gebieden
en settings het aantal interventies achterbleef bij de verwachting. Vanuit de Tussenbalans is er een systematische search uitgevoerd. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de beoogde resultaten. Er wordt
gewerkt aan een overzicht van relevante internationale, effectieve interventies op bovengenoemde terreinen. Hier wordt vervolgens een omschrijving van gemaakt met daarin specifieke aandacht voor de werkzame
elementen van deze interventies. Met deze kennis kunnen professionals en interventie-eigenaren hun
werkzaamheden of interventies verder verrijken. De wijze hoe over deze werkzame elementen gecommuniceerd gaat worden, is het komende half jaar punt van aandacht. CGL heeft in samenwerking met NJI en NCJ
haar erkenningstraject geëvalueerd, en daaruit kwam onder andere naar voren dat de focus van kennisdeling
binnen de database van CGL zich meer zal toespitsen op de werkzame elementen. De WUR doet momenteel
onderzoek naar hoe dit het beste vorm kan krijgen.
Wetenschappelijke onderbouwing nut en noodzaak sport en bewegen
De wetenschappelijke onderbouwing van het nut van sport en bewegen is van wezenlijk belang om sport en
bewegen op de agenda te blijven zetten van politiek en lokale bestuurders en kan een van de pijlers zijn
waarop wij ons werk baseren. In dit kader hebben TNO, Mulier Instituut en NISB allen bijgedragen aan het
opstellen van het document Bewegen=beter leren, dat in samenwerking met onder andere de Hogeschool
van Amsterdam, VUmc en BMC is opgesteld. Binnen EI wordt verder gewerkt aan de wetenschappelijke
onderbouwing van het nut van sport en bewegen.
Theoretische onderbouwing
Zestien interventies hebben vanuit EI deelgenomen aan een workshop verzorgd door CGL die zich richt op
het goed onderbouwen van de interventie. Deze interventies worden daarnaast verder ondersteund door TNO
en Mulier Instituut om in samenwerking met de interventie de onderbouwing verder uit te werken.
De ervaringen van deze workshop zijn zeer positief. Interventies worden begeleid in het kritisch bekijken
van hun interventie en dit wordt door interventie-eigenaren als zeer waardevol ervaren. Interventies zullen
het komend half jaar verder begeleid en aangespoord worden om hun kennis ter beschikking te stellen voor
de rest van Nederland door hun interventie te laten erkennen door CGL en daarmee opgenomen te worden in

15

de database van CGL. De menukaart, dat in samenwerking en afstemming met Masterplan Effectief Actief
wordt opgesteld, zal deze erkende interventies en overige interventies, die binnen EI ondersteund zijn,
overzichtelijk presenteren. De menukaart zal onderdeel uitmaken van het communicatieplan van Masterplan
Effectief Actief.
Cursus Netwerk in Beweging
Aan acht interventies is in januari 2012 de cursus Netwerk in Beweging gegeven. Tijdens deze cursus werd
nader ingegaan op hoe interventies op lokaal, regionaal of landelijk niveau verbindingen met andere
professionals of organisaties kunnen leggen, en welke contacten en relaties bijdragen aan de verspreiding
van de interventie of de lokale implementatie. Ook hier waren de ervaringen zeer positief. Deelnemers gaven
aan dat de opgedane kennis zal resulteren in betere implementeerbaarheid van de interventie. Het was de
eerste keer dat deze cursus werd gegeven voor specifiek interventie-eigenaren. Ook hier is het onderlinge
contact weer van absolute meerwaarde. Tevens heeft het de EI-organisaties weer nieuwe inzichten gegeven
als het gaat om lokale implementatie als landelijke uitrol.
Wat dat aangaat kan EI ook echt beschouwd worden als een leertraject voor zowel interventie-eigenaren als
voor de betrokken kennisinstituten.
Punt van aandacht is wel de planning en volle agenda met workshops en cursussen. Ook vanuit het
Masterplan Effectief Actief worden er bijeenkomsten georganiseerd en de volle agenda zorgt ervoor dat
interventie-eigenaren niet alle bijeenkomsten, workshops en cursussen kunnen en willen bijwonen.
Adviesgesprekken landelijke uitrol
Eind vorig jaar is een start gemaakt met adviesgesprekken met de ondersteunde interventies. Dit zal komend
half jaar verder doorgaan. Deze gesprekken hebben tot doel om meer inzicht te krijgen in de ambities van
interventie-eigenaren om hun interventie landelijk uit te rollen. Het minimale niveau van landelijke uitrol is
de kennis over de interventie (dus de interventiebeschrijving) ter kennisdeling aan te bieden in een
database (CGL/MEA). Een vervolgstap kan zijn dat de interventie ondersteuning verleent door middel van
‘train de trainer’-concepten en/of de inrichting van een helpdesk. Dit kan uiteindelijk leiden tot een actieve
landelijke uitrol, eventueel met landelijke implementatiepartners. Vooral voor dit laatste wordt ‘bewezen’
effectiviteit vaak wel als voorwaarde beschouwd.

Tussenresultaten
Ondersteuning
De adviseurs/ondersteuners, werkzaam binnen het traject, zijn per tranche twee keer bij elkaar geweest in
een ondersteunersoverleg voor uitwisseling van ervaringen en bijscholing. Bij de 1e tranche zijn er acht
ondersteuners betrokken en bij de tweede tranche dertien, waaronder ook de eerder ingezette acht om
zodoende inmiddels opgedane ervaringen ook in de 2e tranche van het project te benutten. De adviseurs
houden hun bevindingen bij in een logboek dat elke maand bij Mulier Instituut aangeleverd wordt en een
samenvatting van wordt gemaakt. De logboeken bieden inzicht in het proces en geven informatie over de
succes- en faalfactoren van lokale netwerkvorming bij de verschillende gemeenten.
De adviseurs ondersteunen de 2e tranche-trajecten in principe tot februari 2012 met een mogelijkheid van
uitloop tot mei.
‘Uitrol’
Voor de deelnemers aan de 1e tranche zijn in 2011 twee ‘terugkom’-bijeenkomsten georganiseerd. Tijdens
deze bijeenkomsten zijn ervaringen met het project uitgewisseld door partijen uit de projectgemeenten,
zowel met elkaar als met de aanwezige belangstellende deelnemers uit andere gemeenten. Deze bijeenkomsten trokken gemiddeld 15-20 deelnemers en zijn door hen positief gewaardeerd.
Om meer aandacht te trekken voor de ervaringen uit Sport Lokaal Samen is besloten de laatste twee
bijeenkomsten vóór de zomer voor de 1e tranche en de vier bijeenkomsten in het najaar voor de 2e tranche
geen doorgang te laten vinden. In plaats daarvan wordt op 29 mei een landelijke slotbijeenkomst
‘Netwerken in werking’ gehouden waar alle partijen, betrokkenen en andere belangstellenden voor Sport
Lokaal Samen en lokale netwerken in het algemeen worden uitgenodigd. Tijdens deze bijeenkomst wordt de
uitgave verspreid met do’s & dont’s bij het opzetten of versterken van lokale netwerken.
In het magazine van Vereniging Sport en Gemeenten wordt tweemaandelijks een aan Sport Lokaal Samen
deelnemende gemeente voor het voetlicht gebracht. Zowel lokaal als landelijk wordt in verschillende
publicaties en via verschillende media aandacht aan Sport Lokaal Samen besteed. Deze uitingen worden
allen op de site www.sportlokaalsamen.nl vermeld.
Ervaringen

Sport Lokaal Samen – VSG
Project

Bevordering Lokale Netwerkvorming

Projectleider

Vereniging Sport en Gemeenten (VSG)

Doelstelling

Het versterken van lokale netwerken van Sport en Onderwijs. Speciale aandacht gaat
daarbij uit naar achterstandswijken.

In totaal participeren nu 43 gemeenten in het deelproject ‘Sport Lokaal Samen’. Van de 19 gemeenten uit de
1e tranche hebben twee gemeenten uitstel aangevraagd en gekregen om het traject in de 2e tranche af te
ronden. De partijen bleken nog onvoldoende betrokken of doelen waren (achteraf gezien) te ambitieus om
binnen het tijdsbestek van één jaar te realiseren.
Van de eerste tranche hebben de overige 17 gemeenten de eindrapportages ingevuld. Door onderbesteding
binnen het deelproject van de MBO Raad konden er in september nog drie gemeenten aan de 2e tranche
toegevoegd worden die met hun traject een focus hebben op het betrekken van het MBO. Zodoende zijn er
26 gemeenten die tot mei in de 2e tranche het traject kunnen afronden. De eindrapportages dienen uiterlijk
30 april 2012 ingeleverd te worden.

16

De trajecten uit de 1e tranche zijn in de meeste gevallen volgens planning verlopen hoewel niet alle doelen
altijd gerealiseerd konden worden. Enkele projecten hebben ook ingezet op meetbare doelstellingen zoals
meer kinderen laten voldoen aan de beweegnorm/combinorm, het terugdringen van overgewicht of schooluitval. Daar bleek de looptijd van het project te kort voor.
Een traject wordt afgesloten met het invullen van een digitale vragenlijst van Mulier Instituut door de
lokaal betrokken partijen ten behoeve van de monitoring.
De 2e tranche gemeenten gaan de afrondende fase in waarin ook zij aan de slag kunnen met de eindrapportage die uiterlijk 30 april ingeleverd moet zijn.
Uit de eindrapportages van de eerste tranche komen al duidelijke succesfactoren, knelpunten en aanbevelingen voor oplossingen daarvan naar voren. In de eindrapportage over Sport Lokaal Samen worden die
uitgebreid beschreven. Zoveel is in elk geval wel duidelijk dat haastige spoed zelden goed is. Een structurele aanpak voor de lange termijn met veel aandacht voor draagvlak bij alle betrokkenen en die niet alleen
afhankelijk is van één enthousiaste kartrekker leidt tot succes. Dat kan dan weer leiden tot de volgende
opbrengsten zoals ze nu uit de eerste eindrapportages naar voren komen:

17

Algemeen:
• Structureel overleg tussen PO, VO, sportverenigingen, gemeente en/of cf’s;
• Aansluitingen van de lokale partners uit gemeente, sport en onderwijs met een welzijnsorganisatie;
• Het onderbrengen van losse sport- en beweegactiviteiten in één programma door samenwerking tussen
lokale partners;
• Gecoördineerd aanbod;
• Met succes onder de aandacht brengen van onbekende sporten;
• Realisatie van een doorgaande ontwikkelingslijn en een sluitend netwerk rond een kind door een geïntegreerde aanpak met aan de basis onderwijs, kinderopvang en gemeente.
Scholen:
• Het ontstaan van samenwerkingsverbanden met meer scholen die zich nu op verschillende niveaus
(bestuurlijk en uitvoerend) verantwoordelijk voelen voor sport- en beweegaanbod;
• Docenten of partijen die met een vaste regelmaat bij elkaar komen en bijscholing krijgen over het
onderwerp sport, bewegen en onderwijs;
• Ontwikkeling van (nieuwe) structurele sportactiviteiten in het PO en VO;
• Meer en breder sportaanbod onder en na schooltijd waardoor inactieve leerlingen bereikt worden;
• Samenwerking tot stand gebracht tussen PO en VO (bijvoorbeeld door maatschappelijke stages);
• Samenwerking tot stand gebracht tussen openbare scholen en scholen met een geloofsovertuiging;
• Kennisdeling en ervaringsuitwisseling waardoor niveau van het bewegingsonderwijs omhoog gaat;
• Inzicht in sport- en beweeggedrag en vrijetijdsbesteding van vmbo-leerlingen;
• Het aanstellen van een combinatiefunctionaris in het VO.
Verenigingen:
• Veel verenigingen bieden nu ook naschools aanbod of in vakanties en werken onderling samen;
• Er zijn nieuwe samenwerkingsverbanden ontstaan tussen kinderopvang en sportverenigingen;
• De wens leeft om met de schoolsportvereniging aan te sluiten in de wijk bij het nieuwe beleidsprogramma ‘Sport en bewegen in de Buurt’ en daarmee weer aan te sluiten op het gemeentelijk sportbeleid;
• Scholingstrajecten voor betrokken partijen vonden plaats bij een buurtsportvereniging;
• Bewustwording is ontstaan en interesse gewekt bij verenigingen over maatschappelijke ontwikkelingen.
Overige:
• De maatschappelijke stages hebben binnen verschillende projecten invulling gekregen;
• Bij een gemeente is een digitaal dorpsplein opgezet.
Vormen van bestuurlijke verankering:
• Structureel overleg binnen de gemeente voor wat betreft de afdelingen gezondheid, jeugd, onderwijs en
sport;
• Structureel overleg op docentniveau en jaarlijks directieoverleg binnen de school;
• Structureel overleg tussen de lokale partners bekrachtigd in een samenwerkingsovereenkomst;
• Een samenwerkingsverband bewegingsonderwijs dat omgezet wordt in een stichting;
• Commitment bij verenigingen over het gezamenlijk exploiteren van een digitaal dorpsplein;
• Een programma sport en bewegen is vastgelegd in een uitvoeringsnota met een beschrijving van de
partners en financiering en de samenstelling van een stuurgroep;
• Het netwerk is opgenomen in het sportieve leefstijlproject van de gemeente voor vmbo-leerlingen;
• Het ontwikkelde netwerk en de activiteiten zijn opgenomen in het jeugdbeleid van de gemeente met het
voornemen voor opname tevens in het nieuwe sportbeleid;

18

• Schoolplannen in het VO worden aangepast voor het aanbieden van voorlichtingslessen op het gebied
van bewegen en gezondheid;
• Er is een uitvoeringsovereenkomst opgesteld tussen gemeente en sportaanbieder;
• Oprichting van een sportplatform dat structureel overleg heeft en advies uitbrengt aan het college;
• Project is ingebed in totaalconcept dat verankerd is in een uitvoeringsprogramma, geaccordeerd door
het college;
• Inbedding van activiteiten van een werkgroep in jaarprogramma’s van lokale partijen;
• Voor een schoolsportvereniging is door de partijen een model ondertekend (netwerk schoolsport);
• Schoolsportvereniging is verankerd in een bestuursakkoord;
• Afspraak vanuit meerdere gemeentes om volledig te gaan voor invoer van combinatiefunctionarissen.
Toekomst
Alle eindrapportages vermelden vervolgplannen met een daaraan gekoppelde termijn. De borging is bestuurlijk, financieel en/of organisatorisch (vaste overlegstructuren en/of activiteiten, inbedding in uitvoeringsprogramma’s/-nota’s). De maatschappelijke functie voor de wijk van sport en bewegen komt duidelijk naar
voren, waarmee een brug geslagen wordt naar het nieuwe beleidsprogramma ‘Sport en bewegen in de Buurt’.

Vmbo in beweging – NISB
Project

Vmbo in beweging

Projectleider

NISB

Doelstelling

In 2012 op tachtig scholen integraal sport- en beweegaanbod creëren voor inactieve
leerlingen op en rondom school. Met betrekking tot deze scholen wordt gestreefd naar
een stijging van het aantal inactieve leerlingen dat aan de beweegnorm voldoet met
10%. Tevens is de doelstelling om de sport- en beweegactiviteiten structureel in te
bedden in het schoolaanbod.

Van de 79 scholen die in 2010 het project gestart zijn, doen er begin 2012 nog 73 mee. Deze scholen zijn
druk bezig met het uitvoeren van hun plannen van aanpak. De regiocoaches ondersteunen hen daarbij en
daarnaast biedt de samenkomst in de netwerken de scholen steun, informatie en uitwisseling. Vanuit het
landelijk projectteam wordt op basis van de behoefte van scholen ondersteuning geboden.

Uitgevoerde activiteiten
Interviews
Uit de tussenmeting bleek dat veel scholen worstelen met het creëren van draagvlak voor het project en het
verankeren van de opgestarte activiteiten in de school. Ook bleek het nog lastig voor de scholen om ervoor
te zorgen dat juist de minder actieve leerlingen aan het aanbod deelnamen. Vandaar dat er opdracht is
gegeven aan onderzoeksbureau DSP om interviews te houden met zes Vmbo in beweging scholen (directie,
docenten en leerlingen) die betreffende deze thema’s goede voorbeelden zijn. Deze interviews worden
samengevat in een praktisch onderzoeksverslag, zodat ook andere scholen hier hun voordeel mee kunnen
doen. De interviews zijn inmiddels afgerond en februari 2012 wordt het onderzoeksverslag opgeleverd.
Certificaat Sportactieve School
Om de scholen meer handvatten te geven om draagvlak en verankering van sport en bewegen in de school
te bewerkstelligen, is op een aantal netwerkbijeenkomsten van de scholen een presentatie gegeven door de
VO-raad over hoe de verschillende beslisstructuren binnen het onderwijs eruit zien. Op enkele

19

netwerkbijeenkomsten is daarnaast een presentatie gegeven door de KVLO over de certificering voor
sportactieve school. Negen ‘Vmbo in beweging’ scholen hebben naar aanleiding daarvan het afgelopen half
jaar hun certificering behaald en mogen zichzelf sportactieve school noemen. Hiermee profileren zij
zichzelf. Daarnaast is het een manier om aan de directie, het docententeam en samenwerkingspartners van
buiten de school te laten zien dat de school actief bezig is met het thema bewegen. Op die manier zorgt
het behalen van het certificaat ook voor een stuk bekendheid en draagvlak.

Monitoring en evaluatie

Financiering
De financiering van de activiteiten is tevens een aandachtspunt voor scholen, zo kwam uit de tussenmeting
naar voren. Daarom is op 29 november 2011 een werkcongres met de titel ‘Vmbo blijft in beweging’ georganiseerd waarin dit thema centraal stond. Hiervoor waren sport- en beweegcoördinatoren samen met hun
directie uitgenodigd. Dit om te zorgen dat het project in beide lagen van de school (management en
uitvoering) draagvlak krijgt. Er waren 60 deelnemers aanwezig, waarvan 22 directieleden. De deelnemers
hebben het congres gemiddeld beoordeeld met een 7. Met name de ronde waarin drie Vmbo in beweging
scholen hun goede voorbeeld deelden met de deelnemers is erg goed gewaardeerd. Opvallende uitkomst van
de evaluatie is dat 85% van de deelnemers behoefte heeft aan nog een landelijke bijeenkomst in 2012. Er is
behoefte aan informatie over de volgende onderwerpen: verankering/draagvlak en subsidies/cofinanciering.

In het voorjaar van 2011 zijn de gegevens verzameld voor de tussenmeting waarin de stand van zaken met
betrekking tot de doelstellingen van het Beleidskader Sport, Bewegen en Onderwijs wordt beschreven. Het
definitieve rapport is aangeleverd op 29 juni (TNO-rapport LS 2011.027).

Focusgroep gesprekken
Om meer zicht te krijgen op de wensen en behoefte van leerlingen zijn eind 2011 op twee scholen focusgroep gesprekken gehouden met leerlingen die niet aan de beweegnorm voldoen. Een vereniging uit de
omgeving en de sportbond zijn tijdens deze gesprekken aangeschoven zodat ze in nauw overleg met de
leerlingen een aanbod konden bedenken. Begin 2012 volgen er nog gesprekken op twee andere scholen. Het
aanbod wat in gezamenlijkheid bedacht is, wordt in het voorjaar van 2012 daadwerkelijk uitgevoerd. NISB
en NOC*NSF ondersteunen de scholen en verenigingen tijdens dit proces. Doelstelling is om een mooi
passend aanbod voor inactieve leerlingen op deze vier scholen neer te zetten. Daarnaast is het doel om
informatie te verzamelen over de behoefte van deze doelgroep en te bekijken in hoeverre de methode om
leerlingen en vereniging met elkaar het aanbod te laten bepalen, zoals dat nu gebeurd is tijdens de
gesprekken, werkt.

Voorbereiding eindmeting monitoring beleidskader – TNO / Mulier
Instituut

In de tweede helft van 2011 is vooral hard gewerkt aan de planning van de eindmeting. TNO en Mulier
Instituut hebben op 8 september 2011 een overleg gehad over de evaluatie van de nulmeting en de
tussenmeting. Dit overleg is tevens gebruikt om een plan van aanpak te maken voor de eindrapportage.
Besloten is dat de aanpak van de tussenmeting ook wordt gebruikt voor de eindrapportage. Dit betekent dat
de vijf deelprojecten beoordeeld worden op de volgende thema’s:
1. Gerealiseerd aanbod
2. Opgezette samenwerkingsverbanden
3. Gerealiseerde deskundigheidsbevordering
4. Verankering van de projecten
Hierover heeft reeds afstemming met de projectleiders van de vijf deelprojecten plaatsgevonden waarbij de
planning is doorgenomen en goedgekeurd. Verder is een overzicht met de relevante data voor het aanleveren van de gegevens vastgesteld.
De oplevering van de eindrapportage Monitor en Evaluatie vindt plaats op 29 juni 2012.

Eindevaluatie
De voorbereidingen voor het afnemen van de eindmeting (schoolscan en leerlingenscan) zijn in volle gang.
In februari en maart 2012 wordt deze meting uitgezet onder de scholen. In mei 2012 kunnen er uitspraken
gedaan worden over de effecten en resultaten van dit project. TNO heeft de opdracht gekregen om de
leerlingenscan af te nemen en de resultaten van de schoolscan en de leerlingenscan te vergelijken met de
beginmeting. Het onderzoeksrapport wordt door TNO in juni 2012 opgeleverd.

20

21

Werkwijze van het platform
Plenair platformoverleg
In het tweede halfjaar van 2011 zijn er twee reguliere platformoverleggen geweest, op 28 september en op
30 november. Tijdens deze overleggen zijn lopende zaken besproken met betrekking tot de vijf deelprojecten, de monitoring en evaluatie, communicatie en financiën. Verder is in deze overleggen gesproken over de
voortgangsoverleggen met de ministeries van OCW en VWS, over de voortgang met betrekking tot het
vervolg op de werkgroepen die in 2010 hebben gefunctioneerd en over actuele zaken rondom het platform.
Het overleg in september vond plaats bij de PO-raad in Utrecht, dat in november bij de VO-raad, ook in
Utrecht. Dat kan als typerend worden beschouwd voor de op samenwerking gerichte werkwijze in het
platform. De platformleden nodigen elkaar voor deze overleggen uit in hun eigen huis.

Projectleidersoverleg
Eind 2010 is besloten om het projectleidersoverleg te intensiveren. De projectleiders kwamen steeds twee
weken voor het plenaire platformoverleg bijeen. Op grond van dit overleg kon de agenda voor het plenaire
overleg dan nog worden bijgesteld. Deze keuze heeft goed gewerkt. De bijeenkomsten werden steevast ook
stevig benut voor collegiale consultatie over de eigen projecten, maar ook over andere relevante
ontwikkelingen.

Vervolg werkgroepen
In de eerste helft van 2010 heeft het platform drie kortlopende werkgroepen opgericht met het doel drie
voor het platform belangrijke onderwerpen te verkennen: accommodaties voor sport en bewegen, gekwalificeerd personeel en volgsystemen.

Leerlingvolgsystemen
Eind februari 2011 verscheen de rapportage over een inventarisatie van leerlingvolgsystemen op het gebied
van beweging, gewicht, schooluitval en talentontwikkeling (TNO/LS 2011.009). De conclusie luidde dat de
inventarisatie een mooie eerste stap was, maar dat het wenselijk was om in een vervolg vanuit een bredere
blik te kijken naar mogelijkheden en beperkingen van leerlingvolgsystemen. Volgend op dit onderzoek
hebben in de loop van 2011 diverse bijeenkomsten plaatsgevonden met het doel dit door het platform
gewenste vervolg op deze inventarisatie voor te bereiden. TNO is vervolgens aan de slag gegaan met het
uitvoeren van het vervolgonderzoek en verwacht daar in het voorjaar van 2012 over te kunnen rapporteren.

Samenwerking binnen en buiten het platform
In de loop van het bestaan van het platform zijn er in toenemende mate samenwerkingsverbanden ontstaan. Hierin zijn drie typen samenwerkingsverbanden te onderscheiden. Ten eerste samenwerkingsverbanden tussen deelprojecten met als doel om de effectiviteit van elkaars projecten te versterken. Ten tweede
samenwerkingsverbanden met andere platformpartners om zowel projectdoelen als additionele doelen te
realiseren. Ten derde zijn samenwerkingsverbanden opgezet met partijen buiten het platform met het doel
hen te betrekken bij de projecten.
Ook in de tweede helft van 2011 is deze positieve ontwikkeling doorgezet. Het meest duidelijk werd dat bij
de Group Decision Room over een agenda voor het Platform SB&O 2.0 in december. Daar waren ouderverenigingen, de HBO-raad, Olympisch Vuur 2028, de Stichting Sportsupport Rotterdam en het Lectoraat Topsport
en Onderwijs van de HvA/UvA bij betrokken.

De toekomst van het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs
In de tweede helft van 2010 heeft het platform een gezamenlijke visie neergelegd op de verdere ontwikkeling van beleid ten aanzien van sport, bewegen en onderwijs na afloop van het beleidskader. Die visienotitie
is in november 2010 aan de departementen aangeboden. In de eerste helft van 2011 is daar in het reguliere
voortgangsoverleg met de ministeries van VWS en OCW over gesproken. Dat proces is in de zomer van 2011
geïntensiveerd. Vanaf dat moment is met regelmaat door de voorzitters van het platform gesproken met de
departementen over de beste manier om het Platform Sport, Bewegen en Onderwijs 2.0 – zoals aangekondigd in de beleidsbrief “Sport en bewegen in Olympisch Perspectief” en in het Programma “Sport en
Bewegen in de Buurt” – vorm te geven.
In december 2011 werd het proces versneld door een breed samengestelde expertgroep, waaronder veel
platformleden, in een Group Decision Room met elkaar te laten spreken over een Agenda voor Sport,
Bewegen en Onderwijs 2012-2016. In de projectleiders- en platformoverleggen is de voortgang van deze
overleggen steeds besproken en heeft het platform de voorzitters gevoed met ideeën en suggesties voor het
nieuwe platform. Dat de samenwerking moet worden voortgezet, zoals die nu in en met het platform
gegroeid is, staat daarbij als een paal boven water.

Sportaccommodaties
In de vorige tussenrapportage (1 september 2011) stond vermeld dat InnoSportNL en TNO begin 2011 een
voorstel hadden gedaan voor een onderzoek naar de behoefte aan vernieuwende, multifunctionele sportaccommodaties en voornemens waren dit onderzoek in de tweede helft van 2011 uit te voeren. Na diverse
besprekingen, waarbij ook externe experts zijn geraadpleegd, hebben TNO en InnoSportNL echter de
conclusie getrokken dat de vraagstelling voor het onderzoek niet helder geformuleerd kon worden. Dit mede
omdat in deze periode ook de ‘Taskforce Belemmeringen’ onder leiding van dhr. Onno Hoes actief is. Daarom
achtten zij het niet zinvol om het onderzoek daadwerkelijk uit te voeren. Een definitieve beslissing over het
wel of niet doorgaan van het onderzoek is uitgesteld naar begin 2012. Dan wordt hier in het platform
opnieuw over gesproken.

22

23

Communicatie

Financiën

Externe en interne communicatie

Alle projecten leggen directe financiële verantwoordelijkheid af aan het ministerie van OCW met betrekking
tot de projecten in het beleidskader. Daarbij is wel de afspraak gemaakt dat de onderlinge wijze van
rapporteren over projecten aan het platform en gezamenlijk goedkeuring verlenen aan de jaarlijkse begrotingen door het platform gehandhaafd blijft. Zoals gemeld bij de tussentijdse verslagen per project zijn er
enkele projecten die hun projectplan licht hebben bijgesteld op basis van zich wijzigende financiële
prognoses. Zij hebben dat steeds met het platform besproken en waar nodig met het ministerie van OCW
kortgesloten. De projectleiders hebben intern inmiddels een begin gemaakt met de voorbereidingen voor de
financiële eindrapportage en verantwoording.

Externe communicatie
Het platform en de platformprojecten waren regelmatig zichtbaar in de eigen magazines en nieuwsbrieven
en ook in die van parallelle organisaties als het Convenant Gezond Gewicht en op SportKnowhowXL.
Tamelijk veel aandacht is gegaan naar de voorbereiding van een gezamenlijk werkbezoek van de minister
Schippers van VWS en minister Van Bijsterveldt van OCW in het kader van een aantal projecten en initiatieven op het gebied van sport, bewegen en onderwijs en gezondheid. Hierin werd samengewerkt met diverse
partijen waaronder het Convenant Gezond Gewicht. Het bezoek was eerder gepland voor juni 2011, en kon
toen niet doorgaan. Het werkbezoek is toen verschoven naar 5 september 2011. De ministers zouden een
basisschool in Zoetermeer en een vmbo school in Den Haag bezoeken. Uiteindelijk is het werkbezoek
vanwege de drukke agenda’s van de beide ministers niet doorgaan.

Interne communicatie
De interne communicatie tussen projectleiders en –medewerkers onderling (uiteraard gestimuleerd door de
platformbijeenkomsten, door het projectleidersoverleg en door de praktische samenwerking in projecten) en
tussen communicatiemedewerkers onderling liep al goed. Het voor oktober geplande halfjaarlijkse overleg
tussen de communicatiemedewerkers van de platformleden werd deze keer afgelast. Er waren, mede omdat
er over het vervolg van het platform in dat stadium nog weinig duidelijkheid te geven was, te weinig
specifiek gemeenschappelijke communicatiezaken te bespreken. De website en het extranet worden continu
up-to-date gehouden met nieuwsberichten, publicaties, contactinformatie, et cetera van de platformpartners. De nadruk in de communicatie-uitingen begint daarbij steeds meer te verschuiven naar voorbeelden
van best practices.
Periodiek vond gefaciliteerd door Winkelman Van Hessen een onderlinge update plaats over communicatie
over de voortgang van de projecten. Vooral in de zin van ‘Wat staat er op de planning voor de komende
periode? En in hoeverre kunnen we daarbij als projecten samenwerken?’.
In de komende periode, als de resultaten van de inspanningen van het platform zichtbaar gemaakt moeten
worden, zal communicatie een speerpunt worden.

Communicatie met de ministeries van OCW en VWS
Ook nu verliep de communicatie met de beide ministeries als vanouds. Voor lopende zaken via telefoon en
e-mail. En via het halfjaarlijkse voortgangsoverleg op één van de ministeries. Extra overleggen vonden
plaats over de nadere uitwerking van de toekomstige inrichting van het Platform Sport, Bewegen en
Onderwijs.

24

25

In het Platform Sport, Bewegen en
Onderwijs werken samen:
Koepel-, branche- en vakorganisaties

Koninklijke Vereniging van
leraren Lichamelijke Opvoeding

Onderzoeks- en kennisinstituten

nationaal expertisecentrum
leerplanontwikkeling

26

27

Platform Sport, Bewegen en Onderwijs
t.a.v. Berend Brouwer
p/a Postbus 2041
7500 CA Enschede
t +31 (0)53 484 04 10
f +31 (0)53 430 76 92
e info@sportbewegenenonderwijs.nl
www.sportbewegenenonderwijs.nl

28