Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 693

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 november 2016
Om reizigers ook bij winters weer naar hun bestemming te kunnen blijven
brengen en de hinder voor reizigers te minimaliseren, treffen NS en
ProRail maatregelen binnen het winterweerprogramma. Met mijn brief
van 17 mei jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 668) heeft u de evaluatie van
afgelopen winter ontvangen. Met deze brief informeer ik u zoals
toegezegd in het AO Spoor van 27 oktober jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 692)
over de voorbereiding op komende winter. Op basis van de ervaringen en
routine die NS en ProRail de afgelopen jaren hebben opgebouwd, ligt de
nadruk in het winterweerprogramma niet meer op het ontwikkelen van
nieuwe maatregelen, maar op het inzetten en perfectioneren van
bestaande maatregelen. De aanpak voor de aankomende winter kent
hierdoor beperkte wijzigingen ten opzichte van eerdere jaren. Een
overzicht van alle maatregelen voor aankomende winter vindt u in de
bijlage1.
Voorbereiding op winter 2016–2017
De doelstelling voor komende winter is wederom het zoveel mogelijk «in
control» blijven bij winterse omstandigheden en de gevolgen van
eventuele verstoringen voor reizigers zoveel als mogelijk beperken.
Omdat de afgelopen jaren sprake was van beperkt winters weer, hebben
NS en ProRail in voorbereiding op komende winter extra aandacht
besteed aan het behouden van operationele scherpte en alertheid. Dit
doen NS en ProRail bijvoorbeeld door in samenwerking met de regio’s
wintersessies te organiseren om personeel (opnieuw) te instrueren en op
te leiden. Ook zijn er extra wintersimulaties georganiseerd, waarbij
besluitvorming bij extreem weer wordt nagebootst.
In voorbereiding op komende winter hebben NS en ProRail extra
aandacht besteed aan het verkrijgen van meer inzicht in de ijzelproble1

kst-29984-693
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 984, nr. 693

1

matiek. Zo is het model van de meteorologische dienstverlener aangepast
waardoor voortaan beter onderscheid gemaakt kan worden tussen
verschillende typen ijzel en rijp. Hierdoor kunnen ProRail en de
vervoerders beter inschatten welke beheersmaatregelen te nemen.
Aangepaste dienstregeling en alerteringscriteria
Uitgangspunt van het winterweerprogramma is dat zekerheid boven
capaciteit wordt gesteld. Wanneer winters weer verwacht wordt, kunnen
NS en ProRail besluiten om een landelijk (of regionaal) aangepaste
dienstregeling in te zetten. Dit creëert meer ruimte in de bijsturing en
voorkomt olievlekwerking van eventuele verstoringen. Aanpassen van de
dienstregeling is pas mogelijk nadat de zogenaamde alerteringscritera zijn
overschreden. De ambitie is om de alerteringscriteria steeds verder aan te
scherpen en de drempel tot het aanpassen van de dienstregeling steeds
hoger te leggen. NS en ProRail bekijken dan ook ieder jaar op basis van de
ervaringen van de vorige winters of aanpassing van de alerteringscriteria
mogelijk en wenselijk is. Zo zijn in de aanloop op de winter 2013–2014 de
alerteringscriteria op een aantal punten aangescherpt. Toen is o.a. het
vorstcriterium verhoogd van 10% kans naar 50% kans op 10 graden vorst.
Zoals ik aangaf in mijn brief van 17 mei jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 668) is
verdere aanscherping van deze kanspercentages nog niet aan de orde,
omdat het effect van de eerdere aanscherpingen nog nauwelijks beproefd
is als gevolg van de zachte weersomstandigheden van afgelopen winters.
Wel wordt in de aankomende winter het geografische gebied verkleind
waarop het zogenaamde «eerste keer criterium» van toepassing is. Het
eerste keer criterium schreef oorspronkelijk voor dat wanneer bij een
weersverwachting ergens in Nederland 10% of meer kans is op minimaal
1,5 cm sneeuw en/of 50% of meer kans is op een temperatuur van – 10°C
of minder, het besluitvormingsproces moet worden gestart. NS en ProRail
concluderen dat het geografische gebied van het eerste keer criterium kan
worden teruggebracht van ergens in Nederland naar de brede Randstad.2
Uit analyse van de winter 2015/2016 blijkt dat als afgelopen jaar het
nieuwe eerste keer criterium van toepassing zou zijn geweest, dit tot een
halvering van het aantal keer opstarten van het besluitvormingsproces
zou hebben geleid. Dit betekent dus niet direct dat de landelijk aangepaste
dienstregeling minder snel zal worden ingezet, maar dit voorkomt wel het
(achteraf gezien) onnodig opstarten van het besluitvormingsproces.
Hiermee willen NS en ProRail een eventuele vermindering van alertheid
en scherpte bij het personeel voorkomen. Uiteraard kunnen bij zware
weersverwachtingen buiten de Brede Randstad (en waarbij met zekerheid
gesteld kan worden dat de Brede Randstad niet geraakt wordt) andere
beheersmaatregelen worden genomen, zoals de inzet van extra
wegsleeplocs en personeel of de inzet van een regionaal aangepaste
dienstregeling. Hierbij wordt een beperkt aantal aanpassingen in de
dienstregeling doorgevoerd in een bepaald deel van Nederland, wanneer
alleen in dat specifieke deel van Nederland extreem weer wordt verwacht.
Dit om eventuele verstoringen te kunnen isoleren. NS en ProRail hebben
de processen m.b.t. inzet van een regionaal aangepaste dienstregeling
geoptimaliseerd. Met ingang van komende winter kunnen NS en ProRail

2

De definitie van brede Randstad wordt uitgebreid van oorspronkelijk het gebied begrensd door
de knooppunten Alkmaar, Lelystad, Ede-Wageningen, Geldermalsen en Dordrecht naar het
gebied begrensd door de knooppunten Alkmaar Lelystad, Ede-Wageningen, Eindhoven en
Breda. Dit in verband met het belang van de Brabantroute en de A2-corridor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 984, nr. 693

2

na ‘s ochtends een regionaal aangepaste dienstregeling te hebben
gereden, ’s middags weer opschalen naar een reguliere dienstregeling3, 4.
Anti-icing
Zoals ik aangaf in mijn brief van 17 mei jl. (Kamerstuk 29 984, nr. 668) is
het percentage behandeld materieel met anti-icing afgelopen winter
toegenomen, maar hebben NS en ProRail de beoogde verhoging van
10–15% nog niet geheel gerealiseerd. ProRail en NS hebben in voorbereiding op komende winter de haalbaarheid en wenselijkheid van deze
streefwaarde opnieuw tegen het licht gehouden. Met de huidige middelen
en processen blijkt het behalen van deze streefwaarde niet realistisch. De
effecten op de bijsturing lijken bij het vaststellen van deze streefwaarde te
zijn onderschat. Het materieel moet namelijk – bovenop de reguliere
dienstregeling – door één van de zes anti-icing locaties in Nederland
rijden. Dat vraagt veel van de bijsturingsorganisatie op dagen waarop
deze organisatie vaak al het maximale moet geven. Dit kan ook negatieve
gevolgen hebben voor de punctualiteit. Deze effecten vind ik onwenselijk.
Ik heb NS en ProRail daarom gevraagd ieder jaar opnieuw een optimale
afweging te maken tussen bijstuurbaarheid, punctualiteit en het behandelen van materieel met anti-icing.
Tot slot
NS en ProRail hebben de benodigde voorbereidingen voor komende
winter getroffen en waar mogelijk maatregelen verder aangescherpt.
Zoals ik eerder ook al heb geconstateerd; het fundament van het korte
termijn winterweerprogramma staat. Conform afspraken in de beheer- en
vervoerconcessie evalueer ik in 2017 of dit programma afgerond kan
worden. Dit neemt niet weg dat alertheid geboden blijft. Het behouden
van operationele scherpte is cruciaal. Zware weersomstandigheden zullen
immers altijd invloed hebben op het spoor, net zoals op de weg en in de
luchtvaart.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
S.A.M. Dijksma

3

De tegenovergestelde optie, waarbij ’s ochtends een reguliere dienstregeling wordt gereden en
’s middags een regionaal ontkoppelde dienstregeling wordt ingezet, was al mogelijk.
4
Zoals aangegeven in de brief van 29 oktober 2014 (Kamerstuk 29 984, nr. 567) is eerder
onderzocht of ook de landelijk aangepaste dienstregeling tijdens één dagdeel ingezet kan
worden in plaats van de gehele dag. Dit bleek moeilijk uitvoerbaar en met ongewenste effecten
voor de reiziger.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 984, nr. 693

3