Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 500 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2011

Nr. 142

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 februari 2011
Op 1 juli jl. stuurde de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap u het onderzoeksrapport «De onderwijsachterstand van
jongens» (kamerstuk 32 123 VIII, nr. 139). Hij gaf toen aan de beleidsreactie op het rapport over te laten aan het nieuwe kabinet. Graag wil ik u
met deze brief mijn reactie geven, maar alvorens dat te doen, vat ik eerst
de belangrijkste conclusies uit het rapport samen.
Naar aanleiding van vragen uit de Tweede Kamer hebben de toenmalige
staatssecretarissen Van Bijsterveldt en Dijksma eind 2009 toegezegd
gegevens over de prestaties en schoolloopbanen van jongens in het
primair en voortgezet onderwijs te laten verzamelen, analyseren en
beoordelen. Het onderzoek is in de eerste helft van 2010 uitgevoerd door
onderzoekers van de Radboud Universiteit Nijmegen. Zij komen tot de
volgende conclusies:
– Jongens hebben als het om toetsprestaties gaat geen systematische
achterstand op meisjes. De verschillen zijn klein en wisselend (meisjes
iets beter bij taal en jongens bij rekenen-wiskunde).
– Jongens en meisjes verschillen op een aantal sociale en persoonlijke
competenties, soms ten nadele van jongens (werkhouding en sociaal
gedrag).
– Jongens hebben een minder gunstige schoolloopbaan dan meisjes.
Veel meer jongens nemen deel aan het speciaal onderwijs en jongens
in het voortgezet onderwijs doubleren iets vaker, nemen iets vaker deel
aan lagere vormen van onderwijs, stromen iets vaker af naar een lager
niveau en verlaten iets vaker voortijdig het onderwijs.
– Het geschetste beeld geldt niet alleen voor de gehele populatie
leerlingen, maar ook voor de verschillende autochtone en allochtone
subgroepen.
– Er zijn geen aanwijzingen dat zich de laatste jaren grote veranderingen
in dit patroon hebben voorgedaan of zullen voordoen.

kst-32500-VIII-142
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 142

1

–

–

Het is lastig om precies vast te stellen wat de oorzaken zijn van de
verschillen tussen jongens en meisjes. Sommigen wijzen daarbij op
biologische factoren (hersenen, hormonen e.d.), anderen op maatschappelijke oorzaken (opvoeding, organisatie onderwijs e.d.) en weer
anderen op een combinatie van beide (bijvoorbeeld zelfstandig werken
bevoordeelt meisjes, omdat hun hersenontwikkeling «verder» is).
Om verschillen tussen jongens en meisjes aan te pakken kunnen drie
typen interventies worden onderscheiden. Pedagogisch-didactische
interventies om jongens erbij te houden zijn bijvoorbeeld meer ruimte
voor sport, meer aandacht voor gestructureerd onderwijs en «leren
door te doen». Sociaal-culturele interventies richten zich met name op
het versterken van de onderwijsmotivatie van jongens door middel
van verschillende activiteiten, zoals wedstrijden en «teambuilding».
Lerarenopleidingen zouden hieraan ook meer aandacht kunnen geven.
Tot slot worden organisatorische maatregelen genoemd, zoals apart
onderwijs voor jongens en meisjes, meer mannelijke leraren, andere
roosters en een latere selectie.

De onderwijsinspectie bevestigde in haar Onderwijsverslag over
2008–2009 in grote lijnen de conclusies van het ITS over de prestaties en
schoolloopbanen van jongens en meisjes. Ik zal SLO vragen om, in
aansluiting op de hierboven genoemde interventies uit de onderzoeksliteratuur, voor scholen een handreiking te maken waarmee zij hun voordeel
kunnen doen bij de vormgeving van hun onderwijs.
Ik blijf de prestaties en schoolloopbanen van jongens en meisjes volgen,
maar ik zie op dit moment geen reden apart landelijk beleid voor jongens
te ontwikkelen. De verschillen met meisjes zijn klein, maar bovendien zal
ik het kwaliteitsbeleid van het vorige kabinet krachtig uitbouwen met de
Actieplannen «Basis voor Presteren» en «Beter Presteren» en van die
maatregelen (bijvoorbeeld meer programmatische focus) kunnen jongens
ook profiteren.
Mijn primaire uitgangspunt hier is dat besturen en scholen verantwoordelijk zijn voor de kwaliteit van het onderwijs aan alle leerlingen, dus ook
aan jongens. Zij kunnen, indien nodig, zelf aanvullende maatregelen
nemen voor bepaalde groepen leerlingen.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 500 VIII, nr. 142

2