Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

28 719

Reïntegratiebeleid

Nr. 100

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2017
De Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming (RSJ) heeft
een advies uitgebracht over de re-integratie van (ex-)gedetineerden. In het
advies Van detineren naar re-integreren1 schetst de RSJ hoe in de praktijk
uitvoering wordt gegeven aan het re-integratiebeleid. De RSJ verklaart
tegelijkertijd dat dit geen uitputtend beeld geeft. In het rapport wordt
geconcludeerd dat er veel initiatieven en activiteiten worden ondernomen
op het terrein van re-integratie, maar dat het proces knelpunten vertoont.
De RSJ doet vier aanbevelingen om het proces te verbeteren. Daarnaast
beschrijft de RSJ ook een aantal aandachtspunten en knelpunten die niet
enkel mijn beleid aangaan, maar ook dat van gemeenten, de geestelijke
gezondheidszorg en raken aan de taken van de rechterlijke macht. Ik
beperk mij in mijn reactie tot het adresseren van de aanbevelingen.
Ten eerste beveelt de RSJ aan zo spoedig mogelijk voor regelgeving te
zorgen die een legitieme grondslag biedt voor de uitwisseling van
gegevens over individuele (ex-)gedetineerden tussen penitentiaire
inrichtingen (PI’s), gemeenten en ketenpartners. Het betreft hier de
gegevensuitwisseling over begin- en einddatum van de detentie en over
de vijf basisvoorwaarden voor een goede terugkeer naar de maatschappij.
De vijf basisvoorwaarden zijn: het verkrijgen van een ID-bewijs, onderdak,
werk en inkomen, inzicht in eventuele schulden en zorg. Ten tweede pleit
de RSJ ervoor alle gedetineerde bij binnenkomst in de PI te screenen op
de vijf basisvoorwaarden omdat de RSJ betwijfelt of de huidige vorm van
screening voldoende tegemoet komt aan de hulpvraag van alle gedetineerden, gelet op de breed aanwezige maar zeer uiteenlopende problematiek. De RSJ ziet ten aanzien van de screening ook een structurele
(adviserende) rol voor de reclassering weggelegd. Tot slot doet de RSJ
een oproep om zoveel mogelijk regionaal te plaatsen.

1

kst-28719-100
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 719, nr. 100

1

Beleidsreactie
Inleiding
Het re-integratiebeleid heeft als doel het terugdringen en voorkomen van
recidive, zodat de samenleving wordt beschermd tegen herhaling van
crimineel gedrag. Er is de afgelopen jaren door DJI, gemeenten en
maatschappelijke partners veel in gang gezet om gedetineerden te
ondersteunen bij hun terugkeer in de samenleving. Het is van belang dat
de aansluiting vanuit detentie naar gemeenten en maatschappelijke
organisaties goed is. Binnen DJI krijgt het re-integratiebeleid vorm door
de activiteiten tijdens detentie mede ten dienste te stellen van de
re-integratie. DJI faciliteert daarbij de gedetineerde. Zelfredzaamheid en
eigen verantwoordelijkheid staan in het huidige beleid centraal. DJI streeft
hierbij voortdurend naar nauwere samenwerking met (regionale) partners
zoals gemeenten en zorgaanbieders die vanuit hun eigen taken en
verantwoordelijkheden betrokken zijn bij de (ex-)gedetineerde. Deze
samenwerking vormt de kapstok waaronder het re-integratiebeleid wordt
uitgevoerd.
Eerste aanbeveling: informatie-uitwisseling
Gemeenten bieden belangrijke steun aan (ex-)gedetineerde ingezetenen
die dat behoeven voor hun re-integratie. Om deze ondersteuning effectief
te kunnen bieden zullen gemeenten ten minste op de hoogte moeten zijn
van het begin en einde van de detentie van deze ingezetenen. Dit stelt
gemeenten immers in staat om te bepalen welke ondersteuning moet
worden geboden en wat hiervoor het meest geschikte moment is. Daarom
bereid ik een wijziging van het Besluit justitiële en strafvorderlijke
gegevens (Bjsg) voor op grond waarvan gegevens over het begin en
einde van detentie van gedetineerden aan de gemeenten van terugkeer
kunnen worden verstrekt.
Gegevens van (ex-)gedetineerden over de vijf basisvoorwaarden die
tijdens detentie bekend worden bij medewerkers van DJI, zijn voor een
groot deel afhankelijk van de eigen opgave van de gedetineerde maar
kunnen voor gemeenten behulpzaam zijn bij het goed kunnen uitvoeren
van hun ondersteunende activiteiten. Ik verken daarom momenteel of
gegevens over de vijf basisvoorwaarden, die gedurende de detentie
bekend worden, met toestemming van de gedetineerde kunnen worden
uitgewisseld tussen DJI en gemeenten.
Tweede aanbeveling: screening gedetineerden
Samen met gemeenten en andere partners streef ik ernaar zo veel
mogelijk gedetineerden te bereiken met het beleid. Daartoe beschikt
inmiddels elke PI over een Re-integratiecentrum (RIC), waar alle gedetineerden terecht kunnen voor ondersteuning bij hun re-integratie. De RSJ
doet in dit kader de aanbeveling om alle gedetineerden te screenen op de
vijf basisvoorwaarden. Daarbij pleit de RSJ voor maatwerk, omdat niet
iedere gedetineerde een re-integratieplan nodig heeft. Dit laatste
onderschrijf ik. De gedetineerdenpopulatie is divers samengesteld, wat
betekent dat een volledig re-integratieplan niet altijd nodig is. Om deze
afweging te kunnen maken, is screening uiteraard van belang. Ik laat
daarom onderzoeken wat de personele, organisatorische en financiële
consequenties zijn van een zo vroeg mogelijke screening na binnenkomst
in detentie en het invoeren van meer maatwerk in het re-integratieproces.
De uitkomsten hiervan betrek ik bij de verbetering van de samenwerking
met (regionale) netwerkpartners waaraan DJI momenteel werkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 719, nr. 100

2

Derde aanbeveling: rol reclassering
De RSJ geeft in overweging de reclassering een structurele (adviserende)
rol te geven bij de screening van gedetineerden. Ik zie deze aanbeveling
als steun voor hetgeen in de praktijk in gang is gezet. In mijn brief van
23 november 20152 heb ik uw Kamer geïnformeerd over de maatregelen
om binnen de gegeven budgettaire kaders te komen tot een effectievere
en efficiëntere inzet van de reclasseringsorganisaties op het terrein van de
advisering. Dit heeft in 2016 geleid tot de in het RSJ-rapport genoemde
pilots in de PI’s Sittard en Alphen. Het succes van deze pilots ligt wat mij
betreft in de nauwe samenwerking tussen DJI en de reclassering.
Medewerkers van de reclassering en DJI bezien met elkaar voor welke
gedetineerde advisering door de reclassering nodig is voor het opstellen
van het re-integratie plan. Hierdoor kan al vroeg worden bepaald wat een
gedetineerde nodig heeft om zijn re-integratie te bevorderen, hetgeen –
kort samengevat – resulteert in een meer persoonsgerichte aanpak. Op
grond van de positieve resultaten van deze pilots wordt deze werkwijze de
komende periode landelijk uitgerold.
Vierde aanbeveling: regionale plaatsing
De RSJ beveelt aan zo veel mogelijk regionaal te plaatsen. Binnen het
gevangeniswezen geldt als uitgangspunt dat gedetineerden regionaal
worden geplaatst.3 De eerste plaatsing van voorlopig gehechte gedetineerden binnen het gevangeniswezen geschiedt in een huis van
bewaring, bij voorkeur gelegen in of toegewezen aan het arrondissement
van vervolging. Afgestrafte gedetineerden worden in principe in een
gevangenis in het arrondissement van vestiging geplaatst of, als daar
geen plaats is, in een gevangenis in een aanpalend arrondissement.
Hoewel regionaal plaatsen het uitgangspunt is, kan hieraan in de praktijk
niet altijd worden voldaan. Uit oogpunt van beperkt beschikbare expertise
of de geringe omvang van de doelgroep heeft DJI een aantal landelijke
locaties bestemd voor specifieke doelgroepen, zoals vrouwen, arrestanten
en gedetineerden met psychiatrische problematiek. Tevens zijn er centrale
voorzieningen zoals de terroristenafdeling en de extra beveiligde
inrichting. Gemiddeld verblijft circa 40 procent van alle gedetineerden op
een gecentraliseerde, specifieke of specialistische bestemming, in welke
gevallen er dus niet regionaal kan worden geplaatst. Daarnaast kunnen
uiteenlopende contra-indicaties een rol spelen bij de plaatsing in een
bepaalde regio, bijvoorbeeld een discrepantie tussen de regionale
behoefte en de aldaar beschikbare bedden, collusiegevaar, risico op
voortgezet crimineel handelen, detentieverleden.
Tot slot
De bevindingen van de RSJ tonen mij dat er veel goed werk wordt
verricht door DJI en haar ketenpartners, maar dat verbetering op een
aantal punten mogelijk is. Om inzicht te krijgen in de bijdrage van de vele
inspanningen op het voorkomen van recidive, zal in 2018 opnieuw de
Monitor Nazorg Ex-gedetineerden worden uitgebracht door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC). In deze
Monitor zal worden onderzocht welke relatie de vijf basisvoorwaarden
voor re-integratie hebben met de recidive van de doelgroep. Uw Kamer
kan te zijner tijd een uitgebreide reactie tegemoet zien. Tot besluit merk ik
op dat het thema re-integratie ook aan de orde komt in het whitepaper
over de «toekomst van de sanctie-uitvoering». Hierin wordt een toekomst
2
3

Kamerstuk 29 270, nr. 106
Voor vreemdelingen (in de strafrechtketen) geldt dit uitgangspunt niet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 719, nr. 100

3

geschetst waarin de veilige samenleving – nog meer dan nu het geval is –
lokaal haar beslag moet krijgen en de samenwerking tussen alle partners
versterkt wordt voor een groter maatschappelijk effect. Zoals ik in de
aanbiedingsbrief4 van dit rapport aangaf, ligt de opvolging hiervan bij het
volgende Kabinet.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
S.A. Blok

4

Zie bijlage bij Kamerstuk 24 587, nr. 689.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 719, nr. 100

4