Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

32 467

Oprichting van het College voor de rechten van
de mens (Wet College voor de rechten van de
mens)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
I ALGEMEEN
1. Inleiding

1
Eerste Gelijke behandelingslezing op
11 november 2009 van de minister van Justitie
ter gelegenheid van het 15-jarig bestaan van
de Commissie gelijke behandeling: Artikel 1 in
drievoud.
2
Vgl. de Nota Grondrechten in een pluriforme
samenleving, Kamerstukken II 2003/04, 29 614,
nr. 2, par. 3.1.

kst-32467-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Mensenrechten, wederzijds respect en menselijke waardigheid behoeven
voortdurende waakzaamheid. Met de wijze waarop zij worden geborgd en
beschermd, wordt in verschillende tijden op een verschillende manier
omgegaan.1 Grondrechten, democratie en rechtsstaat vertegenwoordigen
als historische verworvenheden een immateriële waarde van grote
betekenis.2 Dat wordt dan ook benadrukt in vele verdragen, andere
documenten en rechterlijke uitspraken die tezamen mede de grondslag
vormen voor de nationale en internationale rechtsorde. Al in de
Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens van 1948, wordt het
van het grootste belang geacht «dat de rechten van de mens beschermd
worden door de suprematie van het recht, opdat de mens niet gedwongen
worde om in laatste instantie zijn toevlucht te nemen tot opstand tegen
tirannie en onderdrukking». De preambule van het Europees Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden
(EVRM) van 1950 voegt daaraan onder andere toe dat «de handhaving van
gerechtigheid en vrede steunt op een waarlijk democratische regeringsvorm en op het gemeenschappelijk begrip en de gemeenschappelijke
eerbiediging van de rechten van de mens». Artikel 1 van het Handvest van
de grondrechten van de Europese Unie (EU) bepaalt: «Menselijke
waardigheid is onschendbaar. Zij moet worden geëerbiedigd en
beschermd». Ook de in het Handvest van de Verenigde Naties (VN)
vastgelegde doelstellingen over mensenrechten zijn nog onverkort van
kracht: «Internationale samenwerking bereiken om internationale
problemen van economische, sociale, culturele of humanitaire aard op te
lossen en respect voor de rechten van de mens en de fundamentele
vrijheden voor allen, zonder onderscheid van ras, geslacht, taal of
godsdienst te bevorderen en aan te moedigen».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

1

Artikel 90 van de Grondwet geeft uitdrukking aan het belang van
internationale samenwerking en bevordering van de internationale
rechtsorde door te bepalen dat de regering de internationale rechtsorde
bevordert. Mensenrechten maken daarvan een essentieel onderdeel uit en
werken door in de nationale rechtsorde.1 Daarnaast kent de Grondwet
uiteraard zelf een grondrechtencatalogus, waarin bijvoorbeeld het recht
op gelijke behandeling, vrijheid van meningsuiting, godsdienstvrijheid en
het recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer zijn opgenomen. Het borgen en handhaven van deze rechten is één van de
kenmerken van een democratische rechtsstaat. Nederland heeft, als het
gaat om het respecteren van mensenrechten én om het uitdragen
daarvan, zowel nationaal als internationaal, een reputatie hoog te houden.
Het kabinet hecht veel belang aan een effectieve mensenrechtenbescherming in binnen- en buitenland. In internationaal verband, zowel
binnen de VN als de Raad van Europa, is afgesproken dat alle lidstaten
een nationaal mensenrechteninstituut oprichten. Nederland heeft deze
oproepen ondersteund.
Dit wetsvoorstel strekt ertoe een nationaal mensenrechteninstituut op te
richten: het College voor de rechten van de mens. Het College zal tot doel
hebben de mensenrechten in Nederland te beschermen en de naleving
daarvan te bevorderen. Het College zal een cruciale schakel zijn tussen het
maatschappelijk middenveld, nationale en internationale organisaties. Zo
zal het op belangrijke wijze bijdragen aan het vertalen van het beginsel
menselijke waardigheid naar handreikingen om aan dat beginsel in de
praktijk vorm te geven. Het College wordt hiermee hoeder van de
menselijke waardigheid.

1
Zie over deze doorwerking o.a. Kamerstukken II 2007/08, 29 861, nr. 19 (antwoord op
motie-Visser).
2
Principles relating to the Status of National
Institutions (The Paris Principles), Adopted by
General Assembly resolution 48/134 of 20
December 1993, VN doc. A/RES/48/134, annex
(zie http://www.un.org/documents/ga/res/48/
a48r134.htm)
3
Council of Europe, Committee of Ministers,
Resolution (97) 11 on co-operation between
national human rights institutions of member
states and between them and the Council of
Europe (adopted by the Committee of
Ministers on 30 september 1997 at the 602nd
meeting of the Ministers’ deputies (zie
https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=589291&
BackColorInternet =9999CC&Back
ColorIntranet=FFBB55& Back
ColorLogged=FFAC75)

In de zogenoemde Paris Principles hebben de VN een aantal criteria
geformuleerd voor (de instelling van) nationale mensenrechteninstitututen. Om in aanmerking komen voor de zogenoemde A-status moet de
nationale overheid een instituut oprichten dat de taak heeft mensenrechten te beschermen en de naleving daarvan te bevorderen. Het
mensenrechteninstituut heeft derhalve een breed mandaat, dat alle
mensenrechten omvat. Het krijgt daartoe de taak te adviseren over
(voorgenomen) wet- en regelgeving en beleid, onderzoek te doen, te
rapporteren en aanbevelingen op te stellen. Tevens zal het aansporen tot
de ratificatie, implementatie en naleving van verdragen, richtlijnen en
aanbevelingen. Daarnaast zal het College samenwerken met nationale,
Europese en internationale instellingen en maatschappelijke organisaties
die zich de bescherming aantrekken van een of meer rechten van de mens
en door middel van voorlichting, educatie en publiciteit het bewustzijn
van en kennis over mensenrechten te vergroten.
Ten slotte krijgt het College de huidige taken van de Commissie gelijke
behandeling: te onderzoeken of een onderscheid, zoals bedoeld in de
gelijkebehandelingswetgeving is of wordt gemaakt en het geven van een
oordeel daarover. Binnen het College zal een aparte kamer belast zijn met
deze oordelende taak.
2. Voorgeschiedenis
De Nederlandse regering heeft met de aanvaarding van de VN-resolutie
van 20 december 1993 en de daarbij opgenomen Paris Principles2,
alsmede met de aanbeveling R (97) 14 van het Comité van Ministers van
de Raad van Europa3 het belang van een mensenrechteninstituut
onderkend. Voorts deed Nederland bij de kandidaatstelling voor het
lidmaatschap van de Mensenrechtenraad van de VN in 2005 en 2006
toezeggingen tot oprichting van een mensenrechteninstituut. In de
plechtige belofte (pledge) door Nederland van 23 februari 2007 voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

2

verkiezing van een zetel in de Mensenrechtenraad van de VN is de
oprichting van een mensenrechteninstituut expliciet genoemd. In
EU-verband heeft het Europees Parlement bij de lidstaten aangedrongen
op de oprichting van een nationaal mensenrechteninstituut dat onder
meer als gesprekspartner zou kunnen fungeren ten opzichte van een
destijds nog op te richten EU-grondrechtenagentschap.1
In de Tweede Kamer is in het verleden meermaals aandacht besteed aan
de oprichting van een mensenrechteninstituut. Reeds in 2001 hebben de
toenmalige ministers van Justitie en van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties toegezegd een voorontwerp op te stellen voor een
regeling inzake de instelling van een nationale mensenrechtencommissie.2 In de periode 2005–2007 heeft een consortium van de Nationale
ombudsman (No), het College bescherming persoonsgegevens (Cbp), de
Commissie gelijke behandeling (Cgb) en het Studie- en Informatiecentrum
Mensenrechten (SIM) een aantal rapportages uitgebracht over de
mogelijke blauwdruk voor een mensenrechteninstituut. In april 2007 heeft
het Consortium het samenvattend rapport «Mensenrechten verplichten en
verbinden» aangeboden aan de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. Het rapport beval aan om, met instandhouding van de
bestaande mensenrechtelijke infrastructuur, te komen tot de oprichting
van een nieuw instituut.
Het kabinet heeft op 18 juli 2008 een reactie op het rapport naar de
Tweede Kamer gestuurd.3 Daarin werd ook ingegaan op de eerder door de
Tweede Kamer aangenomen motie-Karimi, Koenders en Koşer Kaya
waarin op spoed werd aangedrongen bij de oprichting van een mensenrechteninstituut.4 In dat standpunt stelde het kabinet voor om het nieuwe
instituut organisatorisch bij de Nationale ombudsman onder te brengen.
Op 2 en 18 december 2008 vond een Algemeen Overleg plaats, waarna de
Tweede Kamer het kabinet opriep nog eens te onderzoeken of de taken
van de nieuwe organisatie ondergebracht kunnen worden bij bestaande
instellingen en organisaties.5 Op 10 juli 20096 heeft het kabinet op basis
van een nadere analyse voorgesteld om de Commissie gelijke behandeling op te laten gaan in het nieuwe instituut.
2.1. Paris Principles

1
Resolutie van het Europees Parlement over
de bevordering en bescherming van de
grondrechten: de rol van nationale en
Europese instellingen, met inbegrip van het
Bureau voor de grondrechten (2005/2007(INI),
A6–0144/2005 van 26 mei 2005 (zie
http://www.europarl.europa.eu/sides/
getDoc.do?pubRef=-//EP//TEXT+TA+P6-TA2005–0208+0+DOC+XML+V0//NL)
2
Kamerstukken II 2001/02, 28 000 VI, nr. 38.
3
Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 75.
4
Kamerstukken II 2006/07, 30 800 V, nr. 29.
5
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 52.
6
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 95.
7
Kamerstukken II 2007/ 08, 31 200 VII, nr. 75.
8
De ICC is opgericht in 1993 door de
nationale instituten voor de rechten van de
mens om de activiteiten van de instituten te
coördineren.

In de brief van het kabinet van 18 juli 20087 zijn randvoorwaarden voor de
organisatie opgenomen. Een belangrijke voorwaarde is dat voldaan moet
worden aan internationale eisen.
De VN hebben een aantal criteria geformuleerd voor (de instelling) van
nationale mensenrechteninstituten, die zijn opgenomen in de Paris
Principles. Wil het instituut in aanmerking komen voor de zogenoemde
A-status (volwaardige deelname bij de International Co-ordinating
Committee of National Institutions for the Protection and Promotion of
Human Rights (ICC)8), dan moet de nationale overheid een instituut
oprichten dat de taak heeft mensenrechten te beschermen en de naleving
daarvan te bevorderen. De ICC is in 1993 opgericht door de nationale
instituten voor de rechten van de mens om de activiteiten van de
instituten te coördineren en de instituten in overeenstemming met de
Paris Principles te laten functioneren. Hiertoe werkt de ICC samen met
bijvoorbeeld het bureau van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en de Mensenrechtenraad van de VN. Daarnaast wordt kennis
uitgewisseld en worden bijeenkomsten georganiseerd. Bovendien
beoordeelt de ICC of de bestaande en nieuwe instituten voldoen aan de
Paris Principles.
Ook in ander verband komen de nationale instituten bij elkaar. Zo heeft
het Comité van Ministers besloten om in het kader van de Raad van
Europa reguliere bijeenkomsten van nationale mensenrechteninstituten te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

3

organiseren, gericht op de uitwisseling van ideeën en ervaringen met
betrekking tot de bescherming en bevordering van mensenrechten (zowel
onderling als met de mensenrechtenorganen van de Raad van Europa).
In het kader hieronder worden de belangrijkste punten uit de Paris
Principles kort weergegeven.
Een mensenrechteninstituut:
– bevordert de naleving van mensenrechten en beschermt deze
binnen de nationale rechtsorde;
– heeft een zo breed mogelijk mandaat dat alle mensenrechten
omvat.
Een mensenrechteninstituut heeft de bevoegdheid om:
– te adviseren, monitoren en toezicht te houden;
– de harmonisatie van nationale wetgeving aan internationale
standaarden te bevorderen;
– aan te sporen tot de ratificatie van internationale instrumenten;
– mee te werken aan en te adviseren over rapportages op
internationaal niveau;
– samen te werken (onder andere op internationaal niveau);
– onderzoek en onderwijs te ondersteunen en hieraan deel te
nemen;
– aan bekendheid van (inspanningen gericht tegen schendingen
van) mensenrechten door voorlichting, educatie en publiciteit bij
te dragen.
Een mensenrechteninstituut kan de bevoegdheid hebben om:
– individuele klachten te behandelen;
– steun te verlenen aan slachtoffers van mensenrechtenschendingen.
Voor de uitvoering van deze taken behoort het instituut:
– onafhankelijk te zijn;
– een publiekrechtelijke rechtsvorm te hebben;
– deskundig te zijn;
– zijn eigen werkzaamheden te kunnen bepalen;
– te beschikken over onafhankelijkheidswaarborgen, die bij
voorkeur in de wet zijn vastgelegd, zoals financiële onafhankelijkheid en onafhankelijkheid bij de benoeming en het ontslag van
leden en medewerkers;
– pluralistisch samengesteld te zijn;
– toegang te krijgen tot alle benodigde gegevens;
– goede contacten met andere organisaties en instellingen te
onderhouden, met behoud van zijn onafhankelijkheid.
De Paris Principles eisen dat het instituut onafhankelijk (van de overheid)
is. Het instituut dient in staat te zijn, zijn prioriteiten vast te stellen op
basis van een wettelijk omschreven mandaat waarin de bevoegdheid is
vastgelegd om zelfstandig, vrij van sturing door de overheid onderzoek te
doen naar schendingen van de mensenrechten, toezicht te houden op de
naleving van de mensenrechten, standpunten in te nemen en een breed
publiek voor te lichten.
Ondanks de gewenste onafhankelijkheid van het instituut kan dit niet
volledig worden gescheiden van de overheid. In tegenstelling tot een
niet-gouvernementele organisatie worden de taken wettelijk vastgelegd.
De wetgever heeft dan ook een centrale rol bij het bepalen van de aard en
de omvang van de taakomschrijving. Daarnaast zal de regering het budget
toekennen en voorwaarden opstellen voor de financiering. Ook kan de
regering een rol spelen bij de benoeming van de leden van het instituut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

4

Daarnaast stellen de Paris Principles eisen aan pluriformiteit: de organisatie moet een weerspiegeling zijn van verschillende – bij mensenrechtenbescherming betrokken – sectoren van de maatschappij.
Nationale overheden zijn vrij om de meest geschikte structuur voor het
instituut te kiezen, zo lang die maar voldoet aan de genoemde uitgangspunten en voorwaarden.
Voor verkrijging van de A-status wordt door de VN nagegaan of de taken
die aan het nationale instituut voor de mensenrechten zijn opgedragen
voldoen aan de minimumeisen van de Paris Principles. Deze A-status
wordt overigens doorgaans niet eerder toegekend dan na indiening van
het eerste jaarverslag van de nieuwe organisatie. Na het verkrijgen van de
A-status in de huidige VN-ranking van mensenrechteninstituten1 kan
Nederland volwaardig (met stemrecht) deelnemen binnen het VN-circuit
van de Mensenrechtenraad en toezichthoudende Comités bij de
verdragen en aan de International Co-ordinating Committee of National
Institutions for the Protection and Promotion of Human Rights (ICC).
Zonder een instituut met de A-status kan Nederland hooguit meedoen als
toehoorder. Op dit moment heeft de Cgb, vanwege de beperkte omvang
van haar mandaat, een B-accreditatie bij de ICC.
De regering streeft naar het verkrijgen van de A-status in VN-verband.
Daarom zijn de taken en bevoegdheden, alsmede de inrichting en
samenstelling van de nieuwe organisatie zodanig beschreven dat zij
voldoen aan de Paris Principles en is de wettelijke basis geregeld.
3. Het mandaat, de taken en de vormgeving van de nieuwe
organisatie
3.1. Mandaat

1
Bestaande uit vier categoriën:
A=overenstemming met de Paris Principles,
A (r) is accreditatie met reserve, B= observator
status, niet volledig in overeenstemming met
de Paris Principles, C=niet in overeenstemming met de Paris Principles.

Het College voor de rechten van de mens krijgt een breed mandaat. Het
College kan zich bezig houden met het bevorderen van de bescherming
van alle mensenrechten in Nederland. Mensenrechten zijn opgenomen in
de Grondwet, maar ook in verdragen en richtlijnen. Het College moet
flexibel kunnen opereren en prioriteiten kunnen stellen bij het opstellen
van een werkprogramma. Daarom wordt in de wet geen definitie van
mensenrechten opgenomen.
De mensenrechten waarover het College zich kan uitspreken betreffen
onder andere die zijn vastgelegd in
– de Grondwet;
– de Universele verklaring van de Rechten van de Mens;
– het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en
de fundamentele vrijheden;
– het herzien Europees Sociaal Handvest;
– het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie;
– het Internationaal Verdrag inzake burgerrechten en politieke rechten;
– het Internationaal Verdrag inzake economische, sociale en culturele
rechten;
– het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van
rassendiscriminatie;
– het Verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of
onterende behandeling of bestraffing;
– het Verdrag inzake de rechten van het kind;
– het Verdrag inzake de uitbanning van alle vormen van discriminatie
van vrouwen;
– het Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap.
Daarnaast valt te denken aan zogenoemd soft law, zoals de Europese
gevangenisregels (Prison Rules) en vele verklaringen en aanbevelingen
van de (Parlementaire Assemblee van de) Raad van Europa, alsook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

5

VN-richtlijnen. Dit is een niet limitatieve opsomming. Zoals gezegd kan
het College zich ook richten op mensenrechten opgenomen in andere
(toekomstige) verdragen, richtlijnen. overeenkomsten en nationale
(uitvoerings)wetgeving.
Zoals ook blijkt uit de hiervoor genoemde mensenrechtendocumenten,
omvat de reikwijdte van het mandaat zowel klassieke grondrechten als
sociale grondrechten. Klassieke en sociale grondrechten vormen de
uitdrukking van het beginsel dat de overheid in een rechtsstaat een
tweezijdige verantwoordelijkheid heeft voor het garanderen van de
vrijheid van de burger. Enerzijds door de plicht zich te onthouden van
(ongerechtvaardigde) overheidsinmenging, anderzijds door de inspanningsplicht voorwaarden te scheppen voor het vrij functioneren van de
burger. Beide overheidsplichten worden gegarandeerd door primair de
klassieke respectievelijk de sociale grondrechten. De scheidslijn tussen
beide is echter niet altijd scherp, omdat sommige grondrechten zowel
klassieke als sociale elementen betreffen, zoals de onderwijsvrijheid.
Daarnaast kan de plicht tot overheidsoptreden ook voortvloeien uit
klassieke mensenrechten; de zogenoemde positieve verplichtingen. Zoals
in paragraaf 3.1. is beschreven gelden mensenrechten bovendien in
iedere verhouding tot de overheid, maar kunnen soms tevens doorwerken
in verhoudingen tussen burgers onderling.
Dat het College zich met (de schendingen van) alle mensenrechten bezig
kan houden, betekent niet dat dit voor alle rechten in dezelfde mate ook
zal gebeuren. Het is aan het College om beslissingen te nemen over zijn
werkzaamheden en bezigheden en dus ook het vaststellen van prioriteiten
daarbij. Het College zal ook de verantwoordelijkheid uitoefenen die het op
grond van bijvoorbeeld het Verdrag inzake de rechten van personen met
een handicap heeft of op grond van andere verdragen nog zal krijgen.
3.2. Wettelijke taken
Het nieuwe college krijgt de volgende wettelijke taken:
– onderzoek doen naar de bescherming van mensenrechten, waaronder
het onderzoek en oordeel op het terrein van gelijke behandeling;
– het rapporteren over en het doen van aanbevelingen op het terrein van
mensenrechten;
– advisering over (concept)wet- en regelgeving en beleid dat direct of
indirect betrekking heeft op mensenrechten;
– het geven van voorlichting op het terrein van mensenrechten en het
stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de
mens;
– het stimuleren van onderzoek naar de bescherming van de rechten van
de mens;
– het structureel samenwerken met maatschappelijke organisaties en
nationale, Europese en internationale instellingen, onder meer door
het organiseren van activiteiten in samenwerking met maatschappelijke organisaties;
– het aansporen tot de ratificatie, implementatie en naleving van
verdragen over de rechten van de mens en het aansporen tot de
opheffing van voorbehouden bij zulke verdragen;
– het aansporen tot de implementatie en naleving van bindende
besluiten van volkenrechtelijke organisaties over de rechten van de
mens;
– het aansporen tot de naleving van Europese of internationale
aanbevelingen over de rechten van de mens.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

6

Deze taken zijn in de artikelsgewijze toelichting nader toegelicht. De
wettelijke taken die nu zijn toegekend aan de Cgb gaan over naar het
College voor de rechten van de mens. Het kabinet heeft in zijn reactie in
20081 op het rapport van het Consortium «Mensenrechten verplichten en
verbinden» aangegeven dat het mensenrechteninstituut geen individuele
klachten gaat behandelen m.u.v. de klachten over een mogelijke
schending van de gelijke behandelingswetgeving, maar klachten gaat
doorverwijzen naar de geëigende instanties. Hierbij kan gedacht worden
aan de Nationale ombudsman en het College bescherming persoonsgegevens, maar ook aan advocaten of rechtsbijstandsverleners die zouden
kunnen ondersteunen bij een procedure bij de nationale rechter of het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
3.3. Taken in verhouding tot andere organisaties
In Nederland zijn tientallen organisaties actief op het gebied van mensenrechten. De Nationale ombudsman, de Commissie gelijke behandeling en
het College bescherming persoonsgegevens houden zich op hun eigen
terrein (ook) bezig met de bevordering van de mensenrechten. Tevens zijn
organisaties zoals Amnesty International, VluchtelingenWerk, Movisie,
E-Quality, Art. 1, het Netwerk VN-Vrouwenverdrag, de Johannes
Wierstichting, Justitia et Pax, Aim for Human Rights, de Chronisch Zieken
en gehandicaptenraad en het Nederlands Juristen Comité voor de
Mensenrechten actief op het gebied van mensenrechten. Daarnaast
rapporteert het Bureau Nationaal Rapporteur Mensenhandel over
mensenhandel. Het Platform Mensenrechteneducatie en het toekomstige
Huis voor Democratie en Rechtsstaat hebben een rol in de mensenrechteneducatie. Tevens van groot belang zijn de activiteiten het Studie- en
Informatiecentrum Mensenrechten (SIM) en van universitaire experts, in
het bijzonder de betrokkenen bij de instellingen die deel uitmaken van de
Onderzoekschool Rechten van de Mens.
Tot dusverre bestrijken de Nederlandse organisaties en instituten ieder
een deel van het mensenrechtelijke terrein en belichten mensenrechtenvraagstukken elk vanuit hun eigen specifieke perspectief. Er is echter ook
behoefte aan advies en opinies over, en onderzoek naar mensenrechtelijke
vraagstukken en voorstellen in hun volle omvang en in onderlinge
samenhang. Het College kan hierin een rol van betekenis vervullen.

1
2

Kamerstukken II 2007/08, 31 200 VII, nr. 75.
Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr 95.

In opdracht van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is door de brede stuurgroep voor het nationaal instituut voor de
rechten van de mens in 2008 een analyse opgesteld van de taken van de
nieuwe organisatie ten opzichte van andere spelers op het terrein van
mensenrechten, opdat overlapping van werkzaamheden vermeden
wordt.2
Deze stuurgroep heeft geconcludeerd dat de nieuwe organisatie, met het
minimumtakenpakket volgens de Paris Principles, meerwaarde zal hebben
en lacunes zal opvullen, zonder dat werkzaamheden dubbel worden
uitgevoerd.
Het College zal een meerwaarde hebben in de hoedanigheid van:
– een herkenbaar, onafhankelijk mensenrechteninstituut, dat in
samenwerking met andere organisaties en instituten een onafhankelijke en samenhangende visie kan vormen op de bescherming van
mensenrechten en de manier waarop in Nederland met deze mensenrechten en eventuele spanningen daartussen kan worden omgegaan,
en dat daarover kan adviseren, informeren en communiceren,
nationaal en internationaal;
– een instantie die belast is met het gezaghebbend en integraal
adviseren en rapporteren over mensenrechtenkwesties, waaronder die
in algemeen verbindende voorschriften en beleidsdocumenten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

7

–
–

een algemeen en laagdrempelig loket voor alle soorten vragen over
mensenrechten;
een centraal informatie- en aanspreekpunt voor Nederlandse,
buitenlandse en internationale organisaties, waaronder
VN-organisaties, de Raad van Europa en Europese en nationale
mensenrechteninstituten van andere staten.

Het omvangrijke werkterrein in relatie tot de relatief beperkte omvang van
het College leidt ertoe dat de organisatie gebruik zal maken van de
expertise die bij andere organisaties aanwezig is. De manier waarop die
samenwerking gestalte krijgt, is aan de organisatie zelf. Het College zal
nauwe samenwerking met deze organisaties zoeken, maar kan ook
ondersteuning bieden.
Door de ruime formulering van taken in de Paris Principles, is overlap van
taakomschrijving niet te voorkomen. Overlap van taken hoeft echter niet
te leiden tot het dubbelop uitvoeren van werkzaamheden. Dubbele
uitvoering van werkzaamheden wordt voorkomen door juiste beleidsmatige keuzes voor het instituut op te nemen in een door het College op
te stellen beleids- dan wel uitvoeringsplan en een door het College op te
stellen reglement. Daarin kan de afbakening van werkzaamheden en de
procedures voor de samenwerking tot stand worden gebracht. Bij het
opstellen van het beleids- dan wel uitvoeringsplan en het vormgeven van
de samenwerking, wordt uiteraard rekening gehouden met de verantwoordelijkheden die het op grond van de Paris Principles, op grond van
de Europese richtlijnen en op grond van bijvoorbeeld het Verdrag inzake
de rechten van personen met een handicap heeft of op grond van andere
verdragen nog zal krijgen.
3.4. Vormgeving
De Paris Principles schrijven niets voor met betrekking tot de vormgeving
van het instituut. Er zijn dan ook verschillende typen mensenrechteninstituten te binden: commissies, ombudsmannen en instituten. Het type
mensenrechteninstituut heeft geen direct effect op het wel of niet krijgen
van de A-status. De nationale context kan bepalen dat een bepaald type
mensenrechteninstituut geschikter is of meer efficiënt voor de bescherming van de rechten van de mens.1
In de Europese Unie zijn er van de elf mensenrechteninstituten met
A-status zes commissies, drie ombudsmannen en twee instituten. In
Frankrijk, Luxemburg, Griekenland, Ierland, Noord-Ierland en het Verenigd
Koninkrijk kennen de mensenrechteninstituten een commissiestructuur.
In Polen, Spanje en Portugal heeft de ombudsman de A-status. In
Denemarken en Duitsland is gekozen voor een instituut.2

1

European Agency for fundamental rights:
National Human Rights Institutions in the EU
Member States, Strenghtening the fundamental rights architecture in the EU I, p. 12.
2
European Agency for fundamental rights:
National Human Rights Institutions in the EU
Member States, Strenghtening the fundamental rights architecture in the EU I, p. 24.

Voor het College voor de rechten van de mens is, net als bij de meerderheid van de Europese mensenrechteninstituten, gekozen voor een
commissiestructuur. Dit betekent dat de taken aan het College als geheel
worden opgedragen. Het College als geheel heeft verantwoordelijkheid
voor de taken op het terrein van mensenrechten en gelijke behandeling.
Er wordt een kamer ingesteld die speciaal belast is met de oordelende
taak. Het is aan het College zelf om te bepalen hoe de overige taken
worden verdeeld tussen de verschillende leden en binnen het bureau. Dit
betekent dat er leden kunnen zijn die zich alleen met oordelen bezig
houden, leden die zich alleen met adviezen en rapporten bezig houden en
leden die zich met beide taken bezig houden.
Het College heeft, net als de Cgb nu, een voorzitter en twee ondervoorzitters. In het rechtspositiereglement van het College zal, evenals nu bij de
Cgb het geval is, worden vastgelegd dat de voorzitter de werkzaamheden
tussen de leden en de plaatsvervangende leden verdeelt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

8

Voorgesteld wordt dat het College zal bestaan uit minimaal negen en
maximaal twaalf leden. Daarnaast kunnen plaatsvervangende leden
worden benoemd. De Commissie gelijke behandeling heeft nu negen
leden. Het College zal worden ondersteund door een toegerust en
deskundig bureau, waardoor de leden van het College zich kunnen
beperken tot de hoofdlijnen, met uitzondering van de oordelende taak,
waar meer directe betrokkenheid noodzakelijk blijft. Daarom is in artikel 9
vastgelegd dat er een aparte kamer is voor de oordelende taak. Dit
verzekert tevens dat de oordelende taak onverkort in stand blijft. Het is
aan het College zelf om te bepalen of daarnaast nog afdelingen worden
ingesteld en voor welke taken of aandachtsgebieden dit het geval zal zijn.
Ook bij de interne organisatie zal het College rekening moeten houden
met de eisen die de Paris Principles stellen, zoals dat de leden (en
plaatsvervangende leden) geregeld bij elkaar komen. Overigens voldoet
de Commissie gelijke behandeling nu ook al aan deze eisen.
3.5. Commissie gelijke behandeling
Zoals aangegeven zullen de taken van de Cgb worden overgenomen door
het College voor de rechten van de mens. De Algemene wet gelijke
behandeling (hoofdstuk 2) voorziet in de instelling van een toegankelijke
en onafhankelijke Commissie gelijke behandeling. De Cgb is een
zelfstandig bestuursorgaan en bestaat uit negen leden. De Cgb is in 1994
opgericht met het doel dat mensen die menen gediscrimineerd te zijn,
zich op eenvoudige wijze kunnen wenden tot een afzonderlijk overheidsorgaan dat is belast met het toezicht op de naleving van de wet.1 De
Commissie is belast met het onderzoek en de beoordeling of een
bepaalde gedraging moet worden aangemerkt als een door de wet
verboden vorm van onderscheid. Daarnaast geeft de Cgb gevraagd en
ongevraagd adviezen over gelijke behandeling. Bovendien rapporteert de
Cgb, als mensenrechteninstituut met de B-status, aan internationale
instanties.
De taken die de Cgb op dit moment op het gebied van onderzoek en
oordelen omtrent gelijke behandeling vervult gaan onverkort over naar
het College. Het kabinet acht het belang van de uitoefening van deze taken
groot. Nederland heeft op basis van Europese regelgeving (de richtlijnen
op het terrein van gelijke behandeling) met de Cgb een instantie die
toezicht houdt op de gelijke behandeling in een lidstaat. De voorwaarden
die verbonden zijn aan zo’n instantie vereisen dat de gelijke behandelingstaak van de huidige Cgb overeind blijft. Deze Europese voorwaarden
voor een gelijke behandelingsorgaan, zoals de onafhankelijkheid en het
toekennen van een budget, sluiten overigens aan bij de Paris Principles.
Voor deze taken wordt binnen het College een aparte kamer ingesteld.

1

Kamerstukken II 1990/91, 22 014, nr. 3.

Het kabinet heeft de volgende overwegingen om de Cgb op te laten gaan
in het nieuw te vormen College:
Ten eerste is het kabinet van mening dat het gelijkheidsbeginsel niet
alleen een zelfstandig mensenrecht is, maar ook onlosmakelijk onderdeel
is van alle andere mensenrechten.Het respect voor wat de menselijke
persoon eigen is, vormt de kern en grondslag van de bescherming van de
rechten van de mens. Daarvan getuigen de eerste artikelen van de
Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en van het Handvest
van de grondrechten van de Europese Unie. Het verbod van discriminatie
– gedragingen die mensen precies in wat hun eigen is, aantasten en zo
hun waardigheid schenden – is daarvan de meest directe uiting. Het
discriminatieverbod beschermt aldus ook vrijheden zoals die van
godsdienst en levensovertuiging en de lichamelijke – ook seksuele –
integriteit. Het discriminatieverbod is dus zowel een zeer fundamentele
constitutionele norm als een grondrecht dat alleen met veel inlevingsvermogen in de diversiteit van het leven kan worden gehandhaafd. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

9

onderbrengen van de gelijkebehandelingstaken van de Cgb bij het nieuwe
college draagt bij tot synergie, die aan horizontale en verticale aspecten
van de betrokken rechten ten goede komt. Waar grondrechten gelden in
iedere verhouding tot de overheid (verticale werking), kunnen grondrechten ook doorwerken in het rechtsverkeer tussen burgers onderling
(horizontale werking). Een voorbeeld van horizontale werking is de
toepassing van het verbod van discriminatie op grond van geslacht op de
verhouding tussen werkgevers en werknemers.
De activiteiten ten behoeve van de bewustwording van mensenrechten en
het recht op gelijke behandeling kunnen elkaar versterken. Diverse
activiteiten, zoals de internationale rapportages, onderwijs- en voorlichtingsprogramma’s, die nu beperkt zijn tot de gelijke behandelingswetgeving, zullen in de toekomst uitgebreid kunnen worden naar andere
mensenrechten, waarmee er een breder en samenhangend beeld
ontstaan zal.
Daarnaast heeft het kabinet een meer praktische overweging voor het
laten opgaan van de Cgb in het College voor de rechten van de mens,
namelijk dat deze past binnen het kabinetsbeleid om het aantal overheidsorganisaties niet uit te breiden.
Bovendien is in andere landen gebleken dat het mensenrechteninstituut
en het gelijke behandelingsorgaan succesvol met elkaar geïntegreerd zijn.
Een voorbeeld hiervan is de Britse Equality and Human Rights
Commission.
4. Financiën en lasten
4.1. Financiën
Het kabinet wil de vorming van het College voor de Rijksbegroting
budgettair neutraal laten plaatsvinden, zodat geen extra beslag wordt
gelegd op de collectieve middelen. Er zijn afspraken gemaakt over de
bekostiging waarbij verschillende ministers een bijdrage leveren door
herschikking binnen de eigen begroting. De minister van Justitie is thans
verantwoordelijk voor het beheer van de Cgb. Gelet op de keuze om de
Cgb op te laten gaan in de nieuwe organisatie, neemt de minister van
Justitie ook de beheersverantwoordelijkheid voor de nieuw te vormen
organisatie op zich. De minister van Justitie is ook verantwoordelijk voor
de oprichtingskosten van het instituut. Het uitgangspunt is dat er een
degelijke en sobere uitvoering van de nieuwe taken komt. Het totale
budget van het College bestaat uit het budget van de Cgb verhoogd met
900 000 euro voor de eerste drie jaren. Vanaf het vierde jaar van oprichting van het College is voor de verhoging van het budget van de Cgb een
structureel bedrag van 600 000 euro beschikbaar.
Daaraan wordt bijgedragen door de ministers van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties, Justitie, Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
De ministers van Buitenlandse Zaken, Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en voor Wonen, Wijken en Integratie leveren voor de eerste drie jaren van
oprichting van het College een bijdrage van ieder 100 000 euro per jaar.
Twee jaar na de oprichting van het College, dus in het derde jaar, zal een
evaluatie plaatsvinden van de werkzaamheden en het functioneren van
het College. Afhankelijk van de uitkomsten zal het kabinet vaststellen wat
de structurele financieringsbehoefte voor de periode daarna is en zorg
dragen voor de dekking hiervan.
De oprichting van het College kan leiden tot een uitbreiding van het aantal
rijksambtenaren met maximaal 8 fulltime-equivalent (fte).
Het instituut moet volgens de Paris Principles ook zijn eigen financiën
kunnen beheren via overeengekomen toewijzingen uit de rijksbegroting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

10

Het College wordt gefinancierd door het Rijk. Daartoe moet het College elk
jaar een begroting indienen die de goedkeuring behoeft van de minister
van Justitie. In het onderhavige wetsvoorstel wordt geen bepaling
opgenomen over het budget: in de jaarlijkse begrotingswetten wordt de
bekostiging geregeld. Het budget van het College zal zichtbaar zijn in
hoofdstuk 10 van de Justitiebegroting in het overzicht zelfstandige
bestuursorganen en rechtspersonen met wettelijke taak.
Aangezien de door het College ingediende ontwerpbegroting openbaar is,
wordt duidelijk wat het College zelf, op basis van zijn inzichten, verwachtingen en ervaringen denkt dat zijn taakvervulling in een volgend jaar zal
gaan kosten. Als het budget voor het College in de Justitiebegroting
afwijkt van de ontwerpbegroting van het College zelf, dan zal dat worden
vermeld in de memorie van toelichting bij de Justitiebegroting. Aldus
wordt de begrotingswetgever in staat gesteld een goede en gedocumenteerde afweging te maken.
4.2. Administratieve lasten
Dit wetsvoorstel heeft beperkte gevolgen voor de lasten voor bedrijven en
non-profitinstellingen in verband met de plicht aan het College inlichtingen te verstrekken wanneer het deze in verband met zijn taak nodig
heeft (artikel 6 van het onderhavige wetsvoorstel).
In de Algemene wet gelijke behandeling is deze plicht al opgenomen
(artikel 19), maar deze wordt breder nu het College taken krijgt op het
terrein van andere mensenrechten. Aangezien het onderzoek op het brede
mensenrechtenterrein zich naar verwachting vooral zal richten op de
overheid(sorganen), blijft de verhoging van de administratieve lasten voor
bedrijven en non-profitinstellingen beperkt. De verwachting en inschatting
is dat hooguit 20 bedrijven en non-profitinstellingen per jaar om informatie zullen worden gevraagd als bedoeld in artikel 6 van de wet. Dit
betekent een verhoging van de administratieve lasten met 11 700 euro. Dit
wetsvoorstel heeft geen gevolgen voor de administratieve lasten van
burgers, aangezien het College geen individuele klachtenbehandeling op
het brede mensenrechtenterrein als taak krijgt.
4.3. Werklast rechterlijke macht
Er is geen werklastvermeerdering voor de rechterlijke macht te
verwachten.
4.4. Gevolgen voor decentrale overheden
Dit wetsvoorstel legt geen taken op aan decentrale overheden en heeft
daarmee geen gevolgen voor decentrale overheden. Decentrale
overheden zullen na inwerkingtreding van de wet wel het College om
advies kunnen vragen. Tevens kan het College decentrale overheden uit
eigen beweging adviseren over algemeen verbindende voorschriften en
beleid. Daarnaast heeft het College de mogelijkheid informatie op te
vragen bij decentrale overheden naar aanleiding van een door het College
gestart onderzoek. Alhoewel het in de verwachting ligt dat de lasten voor
decentrale overheden op dit punt gering zullen blijven, zal dit voor een
groot deel afhangen van hoe de taken door het College worden ingevuld.
5. De verhouding tot andere wetgeving
5.1. De Algemene wet gelijke behandeling
De taken, bevoegdheden en samenstelling van de Commissie gelijke
behandeling zijn momenteel geregeld in hoofdstuk 2 van de Algemene
wet gelijke behandeling. Vanuit het oogpunt van toegankelijkheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

11

wetgeving, duidelijkheid en wetsystematiek is ervoor gekozen in een
aparte wet alles omtrent het College, inclusief de huidige taken van de
Commissie gelijke behandeling op te nemen. Het toekomstige College zal
immers over meer dan alleen gelijke behandeling gaan, waardoor een
plaats in de Algemene wet gelijke behandeling nu niet langer voor de
hand ligt. Hoofdstuk 2 (De commissie gelijke behandeling) van de
Algemene wet gelijke behandeling komt daarmee te vervallen.
Na inwerkingtreding van het onderhavige wetsvoorstel zal de Algemene
wet gelijke behandeling daarmee uitsluitend de inhoudelijke bepalingen
ten aanzien van gelijke behandeling bevatten. In dit wetsvoorstel zijn de
bepalingen uit de Algemene wet gelijke behandeling die betrekking
hebben op de taken en bevoegdheden van de Commissie gelijke
behandeling (hoofdstuk 2), zoveel mogelijk ongewijzigd overgenomen.
Ook de onderliggende besluiten blijven, behoudens enkele noodzakelijke
aanpassingen, in stand.
5.2. Kaderwet zelfstandige bestuursorganen

1

Kamerstukken II 2007/08, 25 268, nr. 60.

De Kaderwet zelfstandige bestuursorganen wordt van toepassing op het
College. Het gaat hier immers om een bestuursorgaan van de centrale
overheid dat bij wet met openbaar gezag is bekleed en dat niet hiërarchisch ondergeschikt is aan een minister. Het feit dat er een wettelijke
verplichting bestaat voor een ieder de gevorderde inlichtingen, die het
College voor de vervulling van zijn taak redelijkerwijs nodig heeft, te
verstrekken, behoudens uitzonderingen, betekent dat het College
openbaar gezag heeft. Niet-nakoming van deze verplichting is strafbaar
ingevolge artikel 184 Wetboek van Strafrecht.
Een zelfstandig bestuursorgaan kan alleen worden ingesteld, indien wordt
voldaan aan een in artikel 3 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen opgenomen instellingscriterium. Het College wordt ingesteld
aangezien er behoefte is aan onafhankelijke oordeelsvorming op grond
van specifieke deskundigheid (artikel 3, onderdeel a, van de Kaderwet
zelfstandige bestuursorganen). Het College moet onafhankelijk van de
politiek een opinie kunnen vormen over een schending van mensenrechten en de wetgeving gelijke behandeling. Dit is vereist op grond van
de Paris Principles en geldt ook op basis van Europeesrechtelijke
regelgeving voor een gelijkebehandelingsorgaan.
De ministers dienen over bepaalde bevoegdheden te beschikken om de
ministeriële verantwoordelijkheid voor het College als zelfstandig
bestuursorgaan te kunnen effectueren. Deze bevoegdheden doen geen
afbreuk aan de noodzakelijke onafhankelijkheid. De minister is slechts
verantwoordelijk is voor zover zijn bevoegdheden gaan. Bij de reikwijdte
van deze bevoegdheden is rekening gehouden met de bijzondere aard van
het College. Het College moet immers de vrijheid hebben zo nodig
maatregelen te treffen tegen mensenrechtenschendingen die vallen onder
de verantwoordelijkheid van een minister. Daarom wordt een uitzondering
gemaakt op de artikelen 21 en 22, waarin de bevoegdheid van de minister
is vastgelegd beleidsregels vast te stellen en – als ultimum remedium –
besluiten te vernietigen. Tevens wordt een uitzondering gemaakt op
artikel 12 van die wet (de bevoegdheid van de minister tot strafschorsing
of strafontslag van leden van het College). Ten slotte wordt geregeld dat
in afwijking van artikel 20 van de Kaderwet, het College kan weigeren
inlichtingen te verstrekken of inzage te geven in zakelijke gegevens en
bescheiden, met betrekking tot de inhoud en de aanpak van lopende
onderzoeken. De minister van Justitie heeft deze uitzonderingen eerder
voor de Commissie gelijke behandeling aangekondigd.1 In de artikelsgewijze toelichting worden deze uitzonderingen nader toegelicht.
In bijlage 3 bij deze toelichting is een overzicht te vinden welke artikelen
uit de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen wel en niet van toepassing
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

12

5.3. Kaderwet adviescolleges
Aangezien het College een wettelijke adviestaak krijgt, wordt het een
adviescollege als bedoeld in artikel 1, onder a, van de Kaderwet adviescolleges. De Kaderwet is daarmee van toepassing, met uitzondering van de
hoofdstukken 3 en 5 en artikel 28, omdat advisering niet de hoofdtaak van
het College wordt.
In bijlage 4 bij deze toelichting is een overzicht te vinden welke artikelen
uit de Kaderwet adviescolleges wel en niet van toepassing zijn.
5.4. Wet Nationale ombudsman
Het onderhavige wetsvoorstel heeft geen wijziging tot gevolg ten opzichte
van de Wet Nationale ombudsman. De Cgb had de mogelijkheid een
onderzoek in te stellen naar een onderscheid makende gedraging van een
administratief orgaan. Het College zal op dezelfde wijze fungeren als
wettelijk geregelde administratiefrechtelijke voorziening die eerst moet
worden doorlopen, wanneer het gaat om een onderzoek naar onderscheid. Na afhandeling van de zaak herleeft de bevoegdheid van de
Nationale ombudsman om kennis te nemen van een klacht tegen een
administratief orgaan wegens onbehoorlijk handelen. Het College krijgt
geen individuele klachtbehandeling op het bredere mensenrechtenterrein
als taak. Dit betekent dat de Nationale ombudsman de aangewezen
instantie is om klachten over bestuursorganen, ook als die aan mensenrechten raken, te behandelen.
5.5. Wet bescherming persoonsgegevens
In het kabinetsstandpunt over het advies van de Adviescommissie
veiligheid en de persoonlijke levenssfeer en de evaluatie van de Wet
bescherming persoonsgegevens is aangekondigd dat bij gelegenheid van
het opstellen van wetgeving voor het Nationaal Instituut voor de Rechten
van de Mens nog eens zou worden nagegaan of de taakomschrijving van
het College bescherming persoonsgegevens (Cbp) op het gebied van de
wetgevingsadvisering wel voldoende nauwkeurig is geformuleerd.1
Ondergetekenden hebben met name bezien of er in het licht van de
formulering van de adviestaak van het College aanleiding is om artikel 51,
tweede lid, van de Wet bescherming persoonsgegevens aan te passen.
Daartoe lijkt geen noodzaak te bestaan. De keuzes die zijn gemaakt ten
aanzien van de adviestaak van het College laten uitdrukkelijk de
mogelijkheid open voor een zekere parallellie tussen advisering door het
College en het Cbp over wetgevingsvoornemens. Beide adviesorganen
hebben de mogelijkheid tot samenwerking om de eendracht in de
advisering te bevorderen. Dat brengt met zich dat de taakomschrijving
van het Cbp als wetgevingsadviseur geen verandering hoeft te ondergaan
en dat de formele taakomschrijving ongewijzigd blijft, met inbegrip van de
uit de systematiek van de Wet bescherming persoonsgegevens voortvloeiende beperkingen daarvan.2
5.6. Verhouding tot internationale en Europese regelgeving

1
2

Kamerstukken II 2009/10, 31 051, nr. 5, p. 26.
Kamerstukken II 1997/98, 25 892, nr. 3, p. 178.

Met deze wet wordt uitvoering gegeven aan Resolutie A/RES/48/134 van
de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties van 20 december 1993
en aanbeveling R (97) 14 van het Comité van ministers van de Raad van
Europa van 30 september 1997. De Paris Principles, behorende bij de
resolutie van de VN, zijn dan ook bepalend geweest bij het opstellen van
onderhavig wetsvoorstel. De minimale eisen die daarin zijn opgenomen,
zijn gevolgd en ingevuld, zodat het College de A-status kan verkrijgen.
Op grond van verschillende Europese richtlijnen (nr. 2000/43/EG van de
Raad van de Europese Unie van 29 juni 2000, nr. 2004/113/EG van de Raad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

13

van de Europese Unie van 1 december 2004 en nr. 20006/54/EG van het
Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie van 5 juli 2006)
bestaat de verplichting een orgaan te belasten met het toezicht op de
gelijke behandelingswetgeving. Met de oprichting van de Commissie
gelijke behandeling heeft Nederland aan deze verplichting voldaan. Met
het toekomstige College voor de rechten van de mens, die alle taken van
de Cgb krijgt, blijft dit toezicht onverkort overeind.
6. Consultatie
6.1. Wijze van consultatie en geconsulteerde organisaties
De volgende organisaties en instellingen zijn geconsulteerd:
– de Vereniging van Nederlandse Gemeenten;
– de bestuurscolleges van Bonaire, St. Eustatius en Saba;
– het Adviescollege voor toetsing administratieve lasten (Actal);
– de Raad voor de rechtspraak;
– het College bescherming persoonsgegevens;
– de Nationale ombudsman;
– het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten (SIM)1;
– de Commissie gelijke behandeling;
– het Breed MensenrechtenOverleg Nederland, bestaande uit Aim for
human rights, Amnesty International, COC, Johannes Wierstichting,
Justitia et Pax, Nederlands Helsinki Comité, Nederlands Juristen
Comité voor de Mensenrechten (NJCM), het Netwerk
VN-Vrouwenverdrag en YWCA Nederland;
– Platform Mensenrechteneducatie;
– E-Quality;
– Movisie;
– Art. 1; en
– de President van het Hof te ’s-Gravenhage.
Daarnaast heeft de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de
Verenigde Naties half juni 2010 informeel en vertrouwelijk advies
uitgebracht aan de Cgb over de overeenstemming van het voorstel met de
Paris Principles. Daarnaast heeft de Staat der Nederlanden eind augustus
2010 advies aan de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de
Verenigde Naties gevraagd.

1

Het SIM heeft een reactie gegeven in
samenwerking met deskundigen van andere
afdelingen van het Departement Rechtsgeleerdheid aan de Universiteit Utrecht, en van
de Onderzoekschool Rechten van de Mens,
waar het Departement Rechtsgeleerdheid en
de Faculteit Geesteswetenschappen van de
Universiteit Utrecht, de Juridische Faculteiten
van de Erasmus Universiteit, de Universiteit
Leiden, de Universiteit Maastricht en de
Universiteit van Tilburg en het T.M.C. Asser
Instituut bij aangesloten zijn.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Naast de mogelijkheid schriftelijk te reageren op het wetsvoorstel is een
groot deel van de hierboven genoemde organisaties aanwezig geweest op
een bijeenkomst, georganiseerd door de ministeries van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties en Justitie, waar de eerste indrukken omtrent
het conceptwetsvoorstel konden worden gedeeld.
Het was voor andere geïnteresseerden mogelijk gedurende een periode
van vier weken via internetconsultatie op het conceptwetsvoorstel te
reageren. Er zijn via deze weg zeven reacties binnengekomen: van de
Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad, Vrijbit, het Platform bescherming burgerrechten, van de Johannes Wierstichting en van drie burgers.
Daarnaast is het kabinet de studenten van de Vrije Universiteit Amsterdam
erkentelijk voor de bijdrage die zij aan dit wetsvoorstel hebben geleverd.
Deze studenten hebben voor het vak wetgevingsleer als opdracht een
wetsvoorstel voor de oprichting van het mensenrechteninstituut geschreven, waarvan de kwaliteit hoog was.
6.2. De reacties2
Hieronder worden de belangrijkste reacties, per onderwerp, kort weergegeven. Na elke reactie volgt een verantwoording wat er met deze reactie is
gedaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

14

De oprichting
In het algemeen wordt positief gereageerd op het feit dat het mensenrechteninstituut er komt. Uit de internetconsultatie is één negatieve reactie
gekomen: het nut van een nieuwe organisatie is niet aangetoond: wat
merkt de burger hiervan? Bovendien geeft de organisatie Vrijbit via de
internetconsultatie aan dat er een instituut zonder bevoegdheden en
zonder merkbaar effect voor de burger, wordt opgericht.
Het kabinet is van mening dat het College wel degelijk genoeg bevoegdheden krijgt om voor de burger verschil te kunnen maken. Door gezaghebbende onderzoeken, rapportages, voorlichting en aanbevelingen, zal het
College schendingen van mensenrechten aan de kaak kunnen stellen.
Budget
Een groot aantal organisaties (de Commissie gelijke behandeling, het
College bescherming persoonsgegevens, het NJCM, het SIM, Art. 1,
Amnesty International, E-Quality, Movisie, het Platform Mensenrechteneducatie, de Chronisch Zieken en gehandicaptenraad, het Netwerk
VN-vrouwenverdrag, Aim for Human Rights, Justitia et Pax, het Platform
bescherming burgerrechten en Vrijbit) merken op dat het budget van de
nieuwe organisatie te kort schiet om de gewenste ambitie van de
organisatie waar te maken.
Het kabinet heeft in het nader kabinetsstandpunt van 10 juli 20091
aangegeven dat het streeft naar een degelijke en sobere uitvoering van de
nieuwe taken. De consortiumpartners (het College bescherming persoonsgegevens, de Commissie gelijke behandeling, de Nationale ombudsman
en het Studie- en Informatiecentrum Mensenrechten) hebben in het
rapport «Mensenrechten verbinden en verplichten» van april 2007 gesteld
dat voor een bureau met kleine staf een bedrag van 1,15 miljoen euro
nodig is. Dit ging echter uit van het opbouwen van een organisatie op
basis van een twinning of shared services model. De keuze om het
mensenrechteninstituut te integreren met de Commissie gelijke behandeling levert naar verwachting synergievoordelen op, niet alleen in
organisatorische zin, maar ook inhoudelijk. Bovendien zal na twee jaar
worden geëvalueerd of het bestaande budget voor het College voldoende
is.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 700 VII, nr. 95.

Samenwerking met maatschappelijke organisaties
Vrijwel alle organisaties hebben opmerkingen gemaakt over de samenwerking tussen het College en de verschillende maatschappelijke
organisaties. Een aantal organisaties pleit ervoor dit gedetailleerder in de
wet te regelen, bijvoorbeeld door middel van de instelling van een raad
van advies. Ook de VN adviseert de samenwerking met maatschappelijke
organisaties te regelen in het wetsvoorstel.
Het kabinet onderschrijft de visie van de verschillende organisaties dat het
van belang is dat het College samenwerkt met de verschillende
maatschappelijke organisaties. Dit voorkomt dubbele uitvoering van taken
en bevordert de kwaliteit van de taakuitvoering van het College. Het
College kan zich op die manier richten op taken die niet, of nog niet
voldoende, worden uitgevoerd door andere organisaties. Het kabinet
heeft daarom bij nader inzien besloten een raad van advies in te stellen zie
artikel 15). Deze raad zal het College jaarlijks adviseren over het voorgenomen beleidsplan, alsmede de minister bij benoeming van (plaatsvervangende) leden. De Raad van advies zal bestaan uit de Nationale
ombudsman, de voorzitter van het College bescherming persoonsgegevens, de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, afgevaardigden
van maatschappelijke organisaties die actief zijn op het terrein van de
bescherming van een of meer rechten van de mens, uit afgevaardigden
van werkgevers- en werknemersorganisaties en uit wetenschappers. Door
zijn samenstelling kan de raad van advies daarom bijdragen aan het
pluriforme karakter dat het College op grond van de Paris Principles dient

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

15

te hebben. Bovendien is bij de taken van het College opgenomen dat zij
activiteiten dienen te organiseren met de maatschappelijke organisaties.
De naam «College voor mensenrechten en gelijke behandeling»
Vrijwel alle organisaties hebben opgemerkt dat de keuze voor de naam
«College voor mensenrechten en gelijke behandeling» niet gelukkig is.
Deze naam is verwarrend, niet aansprekend, weinig herkenbaar in binnenen buitenland en creëert geen draagvlak. Als alternatief worden genoemd
instituut of commissie, waarbij een aantal organisaties ervoor pleiten
alleen mensenrechten en niet «gelijke behandeling» in de naam op te
nemen.
Naar aanleiding van deze reacties heeft het kabinet besloten dat het
College voor de internationale herkenbaarheid de Engelse naam «Netherlands Institute for Human Rights gebruiken. In internationale gremia waar
gelijkebehandelingsorganisaties samenkomen kan, indien dit de duidelijkheid ten goede komt, eveneens Equality aan de naam toegevoegd
worden. Bovendien is er voor gekozen in het tweede lid van artikel 1 op te
nemen dat het College voor de rechten van de mens het nationaal
instituut voor de rechten van de mens is.
Aangezien op dit moment de naam Nationaal Instituut voor de Rechten
van de Mens nationaal nog weinig bekendheid geniet, zal de Nederlandse
naam College blijven.
Echter, hoewel het kabinet het van groot belang acht dat gelijke behandeling een belangrijke plaats in de werkzaamheden van het College krijgt
is het kabinet mede naar aanleiding van de adviezen van de geconsulteerde organisaties voornemens om de term gelijke behandeling niet op
te nemen in de naam en te kiezen voor de naam College voor de rechten
van de mens.
Het voordeel van de keuze voor de naam college in plaats van instituut is
dat met college zowel het orgaan als de bemensing daarvan bedoeld
wordt. Bij de naam instituut zou gekozen moeten worden voor een
commissie of bestuur aan het hoofd van dit instituut.
Onderscheid en evenwicht taken mensenrechten en gelijke behandeling
Het NJCM, Amnesty International, Aim for Human Rights, het SIM, Art.1,
Justitia et Pax, het Netwerk VN-vrouwenverdrag en het Platform mensenrechteneducatie hebben soortgelijke opmerkingen gemaakt over het
evenwicht tussen mensenrechten en gelijke behandeling. Dit is ook vanuit
de internetconsultatie opgemerkt. Dit lijkt onevenwichtig: mensenrechten
lijken erbij geplakt, in plaats van dat er een nieuw instituut voor mensenrechten komt. Bovendien komt dit onderscheid kunstmatig over: gelijke
behandeling is immers ook een mensenrecht. Daarnaast worden
opmerkingen gemaakt over de volgorde van de taakomschrijving in artikel
3: allereerst wordt het onderzoek en oordeel gelijke behandeling genoemd
en daarna pas de taken op het brede mensenrechtenterrein. Dit zou
omgedraaid moeten worden.
Uit deze opmerkingen blijkt dat uit de wet en de memorie van toelichting
onterecht het beeld is ontstaan dat het mensenrechteninstituut als iets
kleins bij de Cgb wordt geplakt in plaats van dat er een nieuw mensenrechteninstituut wordt opgericht, waar de taken van de Cgb aan worden
toegevoegd. Daarom heeft het kabinet verschillende wijzigingen doorgevoerd in de wet en de toelichting. Zo is het opschrift van de wet en de
naam van het College gewijzigd. Bovendien is in artikel 1, derde lid, van
de wet tot uiting gebracht dat het College tot doel heeft de rechten van de
mens, waaronder het recht op gelijke behandeling, te beschermen en de
naleving van deze rechten te bevorderen. Daarnaast komt in artikel 3 de
specifieke taak voor gelijke behandeling niet meer op de eerste plek in de
opsomming. In de artikelen 3 en 5 (taakomschrijving) wordt gesproken
van rechten van de mens, met dien verstande dat gelijke behandeling hier
ook onderdeel van is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

16

Op deze manier wordt beter tot uiting gebracht dat het College brede
taken krijgt op het terrein van de mensenrechten, waar gelijke behandeling een onderdeel van is, maar ook een specifieke taak op het terrein
van gelijke behandeling (het komen tot een oordeel). De oordelende taak
vraagt wel meer artikelen dan de taken op het terrein van mensenrechten,
omdat dit een taak is met bijzondere (procedurele) eisen.
Structuur van het College: aantal leden
Het Cbp, het SIM, de Nationale ombudsman, Justitia et Pax en het
Platform burgerrechten hebben opmerkingen gemaakt over de constructie
van een College met negen tot twaalf leden. Een uitbreiding van het
aantal leden past niet bij een organisatie die slagvaardig behoort op te
kunnen treden. Bovendien is dit ook voor de herkenbaarheid van een
nieuwe organisatie essentieel. Als suggestie wordt genoemd een bestuur
met enkele leden, waarbij de directeur krachtig naar buiten treedt.
Het kabinet ondersteunt de opmerking dat het voor de herkenbaarheid
van de organisatie goed is als de voorzitter krachtig naar buiten treedt.
Daarom is aan artikel 14 een lid toegevoegd, dat bepaalt dat de voorzitter
het College vertegenwoordigt. Bij afwezigheid zal dit een ondervoorzitter
zijn.
Het kabinet kiest echter niet voor een bestuur met enkele leden. Het is van
mening dat niet de in de wet gekozen structuur van het College, maar de
feitelijke inrichting en werkwijze de slagvaardigheid van een organisatie
bepalen. Het College zal worden ondersteund door een toegerust en
deskundig bureau, waardoor de leden van het College zich kunnen
beperken tot de hoofdlijnen, met uitzondering van de oordelende taak,
waar meer directe betrokkenheid noodzakelijk blijft. Ook kunnen collegeleden in deeltijd worden aangesteld. Het kabinet heeft bij de keuze voor de
structuur andere mensenrechteninstituten als voorbeeld genomen. Hierbij
blijkt dat goed functionerende instituten, zoals het Ierse mensenrechteninstituut, met een soortgelijke structuur werken. De toelichting is op dit punt
aangevuld (zie paragraaf 3.4). In deze paragraaf wordt duidelijk dat het
College als geheel verantwoordelijkheid draagt voor de brede mensenrechtelijke taken en dat er een kamer wordt ingesteld die belast is met de
oordelende taak. Met een commissiestructuur is beter te voldoen aan de
eisen met betrekking tot de pluriformiteit, die de Paris Principles stellen.
Een commissiestructuur is en blijft bovendien, naar de mening van het
kabinet, noodzakelijk voor de oordelende taak.
Pluriformiteit en onafhankelijkheid van het College
Er zijn opmerkingen gemaakt over de samenstelling en benoeming van
het College en het bureau. De vraag is of dit wel in lijn is met de Paris
Principles. Is de benoeming onafhankelijk genoeg? De VN heeft geadviseerd de bepalingen die betrekking hebben op de benoeming van de
leden en het bureau, alsmede de bepaling dat ambtenaren het College
kunnen bijstaan, te herzien. Hoe wordt bereikt dat het College en het
bureau een goede weerspiegeling is van de diversiteit van de bevolking?
Een suggestie die gedaan wordt is om streefcijfers op te nemen voor het
aantal mannen en vrouwen. Daarnaast wordt voorgesteld de Paris
Principles letterlijk te volgen door het College een representatie te laten
zijn van mensenrechtenorganisaties, vakbonden, wetenschappers, het
parlement en dergelijke. Ook bestaat de wens het maatschappelijk
middenveld een formele rol te geven bij de benoeming.
Het kabinet heeft ervoor gekozen de wijze van benoeming van de leden en
het bureau flink te wijzigen. De (plaatsvervangende) leden worden nu bij
koninklijk besluit, op voordracht van de minister van Justitie benoemd.
Bovendien adviseert een ingestelde raad van advies de minister van
Justitie over de benoeming van de (plaatsvervangende) leden. Op deze
manier zitten er meer waarborgen in het proces met betrekking tot de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

17

onafhankelijkheid en de betrokkenheid van het maatschappelijk
middenveld.
Het kabinet is van mening dat in plaats van het opnemen van streefcijfers
in de wet of het wettelijk vastleggen uit welke afgevaardigden van
bepaalde stromingen in de maatschappij het College moet bestaan, dit bij
uitstek een aangelegenheid is die in de praktijk, in een transparant
selectieproces, moet worden geregeld.
Daarnaast benoemt nu de voorzitter van het College, in plaats van de
minister van Justitie, de medewerkers van het bureau. Hiermee is de
onafhankelijkheid van het bureau gewaarborgd. Ook is de bepaling die het
mogelijk maakt dat het College zich laat bijstaan door daartoe door de
minister aangewezen ambtenaren (het huidige artikel 18, eerste lid, Awgb)
geschrapt.
Ten slotte is naar aanleiding van het advies van de VN in de wet
opgenomen dat de raad van advies in de selectieprocedure rekening
houdt met de noodzaak van een deskundig en onafhankelijk College,
alsmede met het streven naar een divers samengesteld College (artikel 16,
tweede lid).
Individuele klachtenbehandeling
Een aantal organisaties pleit ervoor de oordelende taak te verbreden naar
alle mensenrechten. Daarentegen hebben Amnesty International, NJCM,
Art.1 en de Cbp aangegeven dat het een goede keuze is dit niet te
verbreden.
De Paris Principles bepalen dat een nationaal mensenrechteninstituut
geautoriseerd kan worden tot het horen en in behandeling nemen van
klachten die individuele situaties betreffen. Het kabinet heeft eerder, op
basis van het rapport van de Consortiumpartners van april 2007, besloten
dat het mensenrechteninstituut niet de taak krijgt individuele klachten te
behandelen. De Nationale ombudsman kan naar aanleiding van een klacht
onderzoeken of de overheid zich al dan niet behoorlijk heeft gedragen. De
Nationale ombudsman toetst het overheidshandelen aan de verenigbaarheid met grondrechten en mensenrechten. Om overlap te voorkomen
is het daarom onwenselijk deze taak aan het College op te dragen. Er zijn
slechts enkele buitenlandse mensenrechteninstituten met een oordelende
taak naar aanleiding van individuele klachten, en waar dit het geval is, is
het mensenrechteninstituut geïntegreerd met de Ombudsman. Tegen
overheidsgedragingen die de vorm hebben van een besluit (in de zin van
de Algemene wet bestuursrecht) staat voor belanghebbenden in beginsel
bestuursrechtelijke rechtsbescherming open.
Rechtsvordering
De Nationale ombudsman en de Raad voor de rechtspraak maakten een
opmerking over de in het voorontwerp opgenomen verbreding van artikel
15 Awgb naar het brede mensenrechtenterrein (het College kan de rechter
vragen om een gedraging die een schending vormt van een mensenrecht
onrechtmatig te verklaren of te verbieden). De Nationale ombudsman
vindt de betekenis van deze verbreding onduidelijk en vindt dat een
nadere afweging noodzakelijk is.De Raad voor de rechtspraak wijst erop
dat een actie van het College alleen de partijen betrokken bij het proces
kan binden.
Naar aanleiding van deze opmerkingen heeft het kabinet ervoor gekozen
artikel 15 van de Algemene wet gelijke behandeling niet te verbreden naar
het brede mensenrechtenterrein. Het College kan zijn rapportages,
aanbevelingen en adviezen openbaar maken en toezenden aan betrokken
instanties, aan de regering en aan de Staten-Generaal. Hiermee kan het
College mensenrechtelijke kwesties breed en samenhangend presenteren
en schendingen aan de kaak stellen. Mede gezien de al bestaande
rechtsbescherming in Nederland en de mogelijkheid om een klacht in te
dienen bij (een van) de ombudsman(nen) ziet het kabinet onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

18

aanleiding om het College een eigen procesbevoegdheid te geven op het
brede terrein van de rechten van de mens. Bovendien brengt het
toekennen van de procesbevoegdheid het risico mee dat het College toch
individuele klachten over mensenrechtenschendingen moet gaan
behandelen, terwijl dit – voor zover het om gedragingen van bestuursorganen – nu juist een taak is van de Nationale ombudsman. Het kabinet wil
nu juist dubbele uitvoering van taken voorkomen. Het College kan
overigens wel als deskundige optreden in rechtszaken, wanneer een lid
van het College wordt opgeroepen door de rechter.
Onverenigbaarheid van functies en nevenfuncties leden van het College
Het SIM, het NJCM, Art.1 en Justitia et Pax maken opmerkingen over de
onverenigbaarheid van functies en de nevenfuncties van de leden en
plaatsvervangende leden. Een functie bij een ministerie zou niet mogelijk
moeten zijn. Naar aanleiding van deze opmerkingen is artikel 17 van het
wetsvoorstel aangevuld met twee leden. Het derde lid bepaalt dat een lid
of plaatsvervangend lid van het College geen ambtenaar mag zijn in
dienst van een minister. In het vierde lid wordt geregeld dat ook de
plaatsvervangende leden, conform artikel 13 van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen, hun nevenfuncties moeten melden bij de minister en
dat deze openbaar worden gemaakt.
Eisen tot benoembaarheid rechterlijk ambtenaar voor voorzitter en
ondervoorzitter
In het huidige artikel 16, tweede lid, van de Algemene wet gelijke
behandeling wordt de eis gesteld dat de voorzitter en twee ondervoorzitters moeten voldoen aan de vereisten voor benoembaarheid tot
rechterlijk ambtenaar (artikel 5 van de Wet rechtspositie rechterlijke
ambtenaren). Dit houdt in dat zij een juridische universitaire opleiding (of
daarmee gelijkgestelde juridische opleiding) met goed gevolg moeten
hebben afgerond en beschikken over tijdens die opleiding verkregen
grondige kennis van en inzicht in bepaalde rechtsgebieden dan wel over
ruime juridische praktijkervaring. In het concept dat ter consultatie was
aangeboden, werd voorgesteld deze eis slechts te stellen voor de
voorzitter en een van de ondervoorzitters. Het NJCM, SIM en de Cgb
hebben opmerkingen gemaakt over dit artikel. Deze eis houdt verband
met de oordelende taak en zou naar hun oordeel in ieder geval voor de
voorzitter nu moeten worden losgelaten. De voorzitter, als gezicht naar
buiten, zou zich bij uitstek niet met oordelen bezig te hoeven houden.
Het NJCM stelt voor om aan twee leden, belast met de oordelende taak
deze eis te stellen. De Cgb stelt voor om aan vijf collegeleden, waaronder
een van de ondervoorzitters deze eis te stellen.
De ontvangen reacties hebben het kabinet aanleiding gegeven om de
opleidingseisen enigszins te versoepelen. Bij nader inzien kan worden
volstaan met de bepaling dat de voorzitter en een van beide ondervoorzitters een universitaire juridische opleiding (of een daarmee in dit
verband gelijkgestelde opleiding) met goed gevolg moeten hebben
afgerond. Dat betekent dat voor deze leden niet meer de eis wordt gesteld
dat zij beschikken over grondige kennis van en inzicht in bepaalde
rechtsgebieden dan wel over ruime juridische praktijkervaring. In
bijzondere gevallen kan ten aanzien van de voorzitter worden afgeweken
van het vereiste dat een universitaire juridische opleiding met goed
gevolg moet zijn afgerond. Dit geeft voldoende flexibiliteit om tot een
pluriformere samenstelling van het College te komen, waarbij kan worden
ingesprongen op een wijziging in de omvang van de mensenrechtelijke
taken en de oordelende taak. Overigens kunnen aan de overige collegeleden, indien gewenst (bijvoorbeeld aan die leden die zich specifiek zullen
bezig houden met de oordelen), bij de werving en selectie alsnog
bepaalde opleidingseisen worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

19

Bemoedigen ratificatie van verdragen
Het SIM, het NJCM, Aim for Human Rights, Amnesty International, Art.1,
Justitia et Pax en de Chronisch Zieken en Gehandicaptenraad hebben
opmerkingen gemaakt over de taak van het College de ratificatie van
verdragen te bemoedigen en de toepassing daarvan te bevorderen. Ook
de VN vroeg om aanpassing van deze bepalingen. Naar aanleiding van
deze opmerkingen heeft het kabinet besloten dit onderdeel anders te
formuleren, zodat duidelijk is dat het College de taak heeft het kabinet,
parlement en eventueel anderen aan te sporen tot de ratificatie en de
implementatie van verdragen op het terrein van mensenrechten. Ook de
toelichting is op dit punt, naar aanleiding van de opmerkingen aangevuld,
zodat duidelijker is wat de taak van het College is.
Mensenrechten in de praktijk
Door een aantal organisaties wordt opgemerkt dat het vooral lijkt alsof het
College gaat kijken naar de mensenrechtensituatie op papier in plaats van
in de praktijk. Hierbij wordt verwezen naar artikel 5 (adviestaak).
Artikel 5 doet niets af aan de taakomschrijving van het College in artikel 3.
Door middel van het doen van onderzoek, het rapporteren en het doen
van aanbevelingen zal het College juist de praktijk kunnen toetsen. Dit kan
het College tevens meenemen in zijn beleids- of wetgevingsadviezen. Dit
is verduidelijkt in de toelichting bij de artikelen 3 en 5.
Vestigingsplaats
De Nationale ombudsman, het Platform mensenrechteneducatie en de
Johannes Wierstichting vragen zich af wat de vestigingsplaats van het
College wordt. Den Haag lijkt, als stad van internationaal recht, het meest
aangewezen. Het kabinet is van mening dat het College bij de oprichting
in Utrecht gevestigd zal blijven om tijdens het proces van reorganisaties
en vernieuwing de medewerkers van het College niet te belasten met een
verhuizing.
Jaarverslag
De VN en het NJCM zouden graag opgenomen zien dat het College
rapporteert over de mensenrechtensituatie. Het kabinet heeft artikel 3 van
de wet aangepast, zodat duidelijk is dat het College jaarlijks rapporteert
over de mensenrechtensituatie in Nederland.
Bovendien is het onderwerp van het jaarverslag aangeduid.
Openbaarheid adviezen, rapporten, onderzoeken en aanbevelingen en de
opvolging daarvan
Op advies van de VN is een nieuw artikel 8 toegevoegd, waarin wordt
bepaald dat alle adviezen, rapporten, onderzoeken en aanbevelingen door
het College openbaar worden gemaakt. Daarnaast is bepaald dat de
minister die het aangaat op verzoek van het College een gesprek moet
aangaan over deze stukken.
Overige opmerkingen
Daarnaast zijn een flink aantal opmerkingen overgenomen, waarvan
hieronder enkele genoemd worden:
– het opnemen van het Verdrag voor de rechten van het kind in de
niet-limitatieve opsomming van het mandaat;
– het aanpassen van de tekst over de internationale rapportagetaak,
zodat helder is dat het College als «specialized body» rapportages
schrijft;
– de toevoeging aan artikel 5 dat het College ook over voorstellen van
wet en ontwerpen van algemene maatregelen van bestuur en voor
ministeriële regelingen kan adviseren;
– de toevoeging dat het College ook zal samenwerken met universitaire
instellingen;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

20

–

de verduidelijking in de considerans dat Nederland op grond van
diverse Europese richtlijn verplicht is een orgaan voor gelijke
behandeling te hebben.

De Vereniging van Nederlandse Gemeenten kan instemmen met het
conceptwetsvoorstel, maar heeft twee opmerkingen over de lasten voor
decentrale overheden. Ook al rust er geen plicht op decentrale overheden
om het College om advies te vragen, zal het in bepaalde gevallen wel in
de rede liggen. Daarnaast kan het College inlichtingen opvragen bij
decentrale overheden, indien het een onderzoek doet. De gevolgen voor
de administratieve en financiële lasten zullen waarschijnlijk gering zijn,
maar dit is deels afhankelijk van de activiteit van het nieuw te vormen
instituut. De toelichting is op dit punt aangevuld, waarmee verduidelijkt is
dat er (geringe) lasten voor decentrale overheden zijn.
De Raad voor de rechtspraak merkt op dat door te bepalen dat de
president van het gerechtshof te ’s-Gravenhage de disciplinaire maatregel
aan de voorzitter van het College kan worden opgelegd, wordt afgeweken
van de normale regeling van relatieve competentie. Deze bevoegdheid
zou volgens de huidige stand van regelgeving moeten worden toebedeeld
aan de president van het gerechtshof te Amsterdam en na inwerkingtreding van het wetsvoorstel Evaluatiewet modernisering rechterlijke
organisatie1 aan de president van het gerechtshof te Arnhem. De Raad
voor de rechtspraak adviseert de toelichting op dit punt aan te vullen of de
bevoegdheid toe te bedelen aan de president van het gerechtshof van het
ressort waarbinnen het arrondissement Utrecht valt. De toelichting is op
dit punt aangevuld.
Actal heeft laten weten dit wetsvoorstel niet te selecteren voor een toets.
Het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen hebben
aangegeven geen behoefte te hebben aan consultatie, gezien de beperkte
invloed die dit wetsvoorstel heeft op hun activiteiten. De president van het
Hof ’s-Gravenhage kan instemmen met artikel 17, eerste lid, onderdeel a,
van het voorstel.
Van de bestuurscolleges van Bonaire, St. Eustatius en Saba zijn geen
reacties ontvangen, maar in aanloop naar de inwerkingtreding van de wet
zal het College met de bestuurscolleges spreken over de invulling van de
werkwijze van het College op de eilanden.
II ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
Hoofdstuk 1. Instelling, taak en bevoegdheden
Artikel 1
Eerste lid
Het mensenrechteninstituut krijgt de naam «het College voor de rechten
van de mens». In het algemeen deel van deze toelichting is ingegaan op
de keuze voor deze naam.
Tweede lid
Met de oprichting van het College voor de rechten van de mens wil
Nederland de A-status behalen. Daarom wordt voorgesteld in het
wetsvoorstel te verduidelijken dat het College in Nederland het nationaal
instituut voor de rechten van de mens is, zoals bedoeld in de betreffende
VN-resolutie en aanbeveling van de Raad van Europa. De VN zal beslissen
1

Kamerstukken I 2009/10, 32 021, nr. A.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

21

of het College de A-status zal krijgen. In internationaal verband zal het
College de naam «Netherlands Institute for Human Rights» gebruiken.
Derde lid
In deze bepaling is de taak van het College vervat: het beschermen van de
rechten van de mens, waaronder het recht op gelijke behandeling, en
bevordering van de naleving daarvan in Nederland. Deze taakopdracht
sluit aan bij de Paris Principles (punt 1). Daarnaast dient volgens de Paris
Principles een mensenrechteninstituut in staat te zijn zijn prioriteiten vast
te stellen op basis van een wettelijk omschreven taakopdracht waarin de
bevoegdheid is vastgelegd om zelfstandig, vrij van sturing door de
overheid, zijn taken uit te oefenen. Deze taakopdracht is daarom breed
gehouden en kan door het College zelf nader worden ingevuld.
Artikel 2
De wet wordt gedeeltelijk van toepassing in de openbare lichamen
Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Dit betekent dat het College ook hier een
groot deel van zijn taak zal uitvoeren. Een gedeelte van de taken (bijvoorbeeld advisering, voorlichting via de website) kan ook van een afstand
worden uitgevoerd. Voor andere taken (bijvoorbeeld onderzoek) ligt dat
anders. In aanloop naar inwerkingtreding van de wet zal, in overleg met
de bestuurscolleges van de eilanden, bekeken worden hoe de uitvoering
van de taken vorm kan krijgen.
De artikelen die betrekking hebben op de taak van het College een
onderzoek te doen naar en een oordeel te geven over de vraag of er
onderscheid is gemaakt als bedoeld in de wetgeving gelijke behandeling
zullen tijdelijk uitgezonderd worden voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba.
Dit houdt verband met het feit dat de wetgeving gelijke behandeling bij de
transitie niet van toepassing wordt op de openbare lichamen. Het is dan
ook niet mogelijk dat het College al vanaf het moment van inwerkingtreding van deze wet oordelen op grond van deze wetgeving gaat geven.
Op grond van de Slotverklaring van 11 oktober 2006 is steeds het
uitgangspunt geweest dat bij aanvang van de nieuwe staatsrechtelijke
positie van de drie eilanden de Nederlands-Antilliaanse regelgeving die
daar tot de datum van transitie van kracht was, zal blijven gelden en dat
Nederlandse regelgeving na de overgang geleidelijk zal worden
ingevoerd.
Het gelijkheidsbeginsel van artikel 1 van de Grondwet en internationale
verdragen zullen op Bonaire, Sint Eustatius en Saba wel van toepassing
zijn. De inwoners van de drie eilanden kunnen evenals het Europees deel
van Nederland aanspraak maken op de bescherming van de Grondwet,
met inbegrip van het gelijkheidsbeginsel zoals dat is vastgelegd in artikel
1. Er bestaat dus bescherming tegen ongelijke behandeling. Zo is er
beroep mogelijk tegen een beschikking genomen op grond van de Wet
administratieve rechtspraak BES bij ongelijke behandeling door de
overheid. Bovendien bevat het Wetboek van Strafrecht BES een aantal
bepalingen voor strafbaarstelling van discriminatie (de artikelen 143b tot
en met 143e).1 Daarnaast is het mogelijk bij de rechter te vorderen dat een
gedraging van een particulier onrechtmatig is. Bezien zal worden op welke
termijn de desbetreffende wetten op het terrein van gelijke behandeling
en de daarmee samenhangende bevoegdheden van de College ingevoerd
kunnen worden.2
Artikel 3

1
2

Kamerstukken II 2008/09, 31 959, nr. 2.
Kamerstukken II 2008/09, 31 959, nr. 6, p. 7.

In artikel 1, derde lid, is het doel van het College opgenomen: het
beschermen van de rechten van de mens, waaronder het recht op gelijke
behandeling, en het bevorderen van de naleving daarvan. In de artikelen 3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

22

en 5 wordt gesproken over «de bescherming van de rechten van de
mens». Hieronder wordt ook het bevorderen van de naleving daarvan
verstaan. Aangezien in de Paris Principles wordt gesproken van «promote
and protect human rights» is ervoor gekozen de bevordering tot de
naleving ervan wel in expliciet in de doelstelling van het College op te
nemen.
Daarnaast wordt onder rechten van de mens ook het recht op gelijke
behandeling verstaan: gelijke behandeling, zoals is bedoeld in de
Algemene wet gelijke behandeling, is immers ook een mensenrecht.
Onderdeel a
Het College gaat onderzoek doen naar mogelijke (stelselmatige) schendingen van mensenrechten of naar het niveau van bescherming van deze
rechten op een specifiek terrein. Het College moet onafhankelijk en
zelfstandig kunnen beslissen of het onderzoek wil doen en hierover wil
rapporteren.
Het College kan drie verschillende soorten onderzoek doen. Ten eerste kan
het College onderzoek doen naar de bescherming van de rechten van de
mens. Een voorbeeld hiervan zou kunnen zijn een onderzoek naar de
situatie in Nederlandse gevangenissen. Indien het College advies geeft
over wet- en regelgeving (zie de toelichting bij artikel 5) kan aan het
advies ook een onderzoek ten grondslag liggen.
Ten tweede kan het College op schriftelijk verzoek onderzoeken of een
onderscheid is of wordt gemaakt als bedoeld in de wetgeving gelijke
behandeling. Dit onderzoek is beperkt tot gelijke behandeling, leidt tot een
oordeel en is daarmee van een andere aard dan het eerstgenoemde
onderzoek.
Ten slotte kan het College ook uit eigen beweging onderzoeken of
stelselmatig onderscheid wordt gemaakt en zijn oordeel daarover kenbaar
maken. Ook dit onderzoek is beperkt tot gelijke behandeling en leidt tot
een oordeel. Bovendien moet er hier sprake zijn van een vermoeden tot
stelselmatig onderscheid.
De onderzoeken die hierboven als tweede en derde genoemd worden,
worden ongewijzigd overgedragen van de Commissie gelijke behandeling
naar het College voor de rechten van de mens (artikel 12 Awgb). Het is en
blijft van groot belang dat mensen die menen gediscrimineerd te zijn, zich
op eenvoudige wijze kunnen wenden tot een afzonderlijk overheidsorgaan
dat is belast met het toezicht op de naleving van de wetgeving op het
terrein van gelijke behandeling. Dit is een van de vereisten voor een
effectieve bestrijding van discriminatie. Het College is daarom de
handhaver van de wetgeving op het terrein van gelijke behandeling. In de
toelichting bij artikel 10 wordt verder ingegaan op deze taak van het
College.
Het is niet de taak van het College om individuele klachten over de
schendingen van andere mensenrechten dan gelijke behandeling te
behandelen. Het College kan individuele klachten doorverwijzen naar de
geëigende instanties. Het zou echter wel kunnen voorkomen dat bij een
onderzoek naar een situatie waar mensenrechten geschonden worden,
gekeken wordt naar individuele gevallen om uiteindelijk in algemeenheid
conclusies te kunnen trekken die relevant zijn voor het onderzoek. Deze
gevallen zullen echter niet leiden tot een individueel oordeel van het
College.
Het College zal bij zijn onderzoekstaak uiteraard artikel 162 Wetboek van
Strafvordering in ogenschouw moeten nemen. Dat artikel bepaalt dat
openbare colleges en ambtenaren die in de uitoefening van hun
bediening kennis krijgen van een misdrijf met de opsporing waarvan zij
niet zijn belast, verplicht zijn daarvan onverwijld aangifte te doen, met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

23

afgifte van de tot de zaak betrekkelijke stukken, aan de officier van justitie
of aan een van zijn hulpofficieren.
Onderdeel b
Het College kan een rapport uitbrengen naar aanleiding van een
onderzoek. Het College zal bovendien een keer per jaar rapporteren over
de mensenrechtensituatie in Nederland. Het College kan ervoor kiezen dit
rapport te combineren met het jaarverslag (artikel 21). Bovendien zal het
College ook aanbevelingen kunnen doen hoe verbetering te brengen in de
situatie of om te gaan met bepaalde praktijken. De aanbevelingen
onderscheiden zich van de adviezen (artikel 5), omdat de adviezen alleen
worden uitgebracht aan bestuursorganen en de Eerste en Tweede Kamer
en slechts betrekking hebben op wet- en regelgeving en beleid, terwijl
aanbevelingen een breder bereik kunnen hebben. Zo is het denkbaar dat
het College aanbevelingen doet aan ziekenhuizen en scholen of aan
organisaties die zich bezig houden met de bescherming van de rechten
van de mens. Het is aan het College om te bepalen hoe vaak en aan wie
deze aanbevelingen worden gegeven.
Het College zal tevens als «specialized body» rapportages opstellen over
de bescherming van mensenrechten en gelijke behandeling in internationaal verband. De Verenigde Naties willen behalve een rapportage van de
regering ook een rapportage van een onafhankelijke organisatie of
onafhankelijk instituut. De Cgb schrijft nu rapportages op het terrein van
de gelijke behandeling, zoals rapportages naar aanleiding van de
regeringsrapportage over het Verdrag inzake de uitbanning van alle
vormen van rassendiscriminatie en het Verdrag inzake de uitbanning van
alle vormen van discriminatie van vrouwen. Een voorbeeld van een
toekomstige rapportagetaak ligt bij het Verdrag inzake de rechten van
personen met een handicap. Daarnaast blijven uiteraard de non-gouvernementele organisaties de mogelijkheid hebben een schaduwrapportage
te schrijven naar aanleiding van de rapportage van de regering.
Onderdeel c
Deze taak wordt bij de artikelsgewijze toelichting bij artikel 5 nader
toegelicht.
Onderdeel d
Er is in Nederland behoefte aan een laagdrempelig, deskundig en
objectief centrum, waar behalve overheden ook het bedrijfsleven en de
burger terecht kunnen voor een richtinggevend antwoord op vragen over
kwesties waarbij mensenrechten in het geding zijn.
In resolutie A/RES/48/134 van de Algemene Vergadering van de Verenigde
Naties van 20 december 1993 inzake nationale instituten voor de
bevordering en bescherming van de rechten van de mens is opgenomen
dat de nationale mensenrechteninstituten informatie over VN mensenrechtenverdragen en activiteiten van de VN zouden moeten verspreiden.
In de bijbehorende Paris Principles is de voorlichtingstaak ook benoemd.
Een van de taken die daarom wettelijk wordt opgedragen aan het College
is het geven van voorlichting over de rechten van de mens en het
stimuleren en coördineren van onderwijs over de rechten van de mens.
Het College kan op verzoek en uit eigen beweging voorlichting (laten)
geven. De Cgb geeft nu voorlichting over vraagstukken op het terrein van
gelijke behandeling door middel van een website, een telefonisch
spreekuur, bijeenkomsten, lezingen, trainingen, campagnes en een
lespakket. Het College heeft de mogelijkheid dit op vergelijkbare wijze
voort te zetten en te verbreden naar alle mensenrechten. Daarbij zal het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

24

College rekening houden met de activiteiten die op dit terrein al plaatsvinden door andere organisatie.
Bij vragen zal het College daarom in veel gevallen doorverwijzen naar
andere instanties. Zo zal het College bij vragen over de verwerking van
persoonsgegevens verwijzen naar het College bescherming persoonsgegevens en in veel gevallen ook doorverwijzen naar de Nationale
ombudsman. Het College zal namelijk, naast de huidige oordelen en
onderzoekstaak van de Cgb, geen individuele klachten in relatie tot het
bredere mensenrechtenterrein gaan behandelen. De Nationale
ombudsman behandelt klachten over bestuursorganen, ook waar het
raakt aan mensenrechten.
Het College kan op allerlei manieren het bewustzijn onder de bevolking
over mensenrechten en de kennis hierover vergroten. Door voorlichting,
aandacht voor, educatie en publiciteit wordt bijgedragen aan de
bekendheid van mensenrechten en gelijke behandeling en de inspanningen om schendingen hiervan tegen te gaan. Het College kan eveneens
de media benaderen. Ook hier is het aan het College zelf te bepalen aan
wie en op welke wijze mensenrechteneducatie en voorlichting het meest
effectief zijn. Zo zullen het Platform Mensenrechteneducatie en het
toekomstige Huis voor de Democratie en Rechtsstaat logische partners
worden om mensenrechteneducatie te bevorderen.
Onderdeel e
Het College kan ook het initiatief nemen tot een onderzoek naar de
bescherming van de rechten van de mens, maar dit door een andere
organisatie laten uitvoeren of (financieel of inhoudelijk) bijdragen aan
onderzoek van andere organisaties.
Onderdeel f
Nederlandse, Europese en internationale organisaties hebben behoefte
aan een centraal en herkenbaar aanspreekpunt, waar zij informatie
kunnen vragen en expertise kunnen aanboren en delen. Zij missen een
nationaal centrum waarmee zij hun activiteiten en strategie kunnen
afstemmen en kunnen overleggen over een gezamenlijke aanpak.
Het College zal zijn taken kunnen uitvoeren door samen te werken en
contact te onderhouden met maatschappelijke organisaties en universitaire instellingen, zoals de Onderzoeksschool voor de Rechten van de
Mens. Zoals toegelicht in het algemeen deel van deze memorie van
toelichting, zijn veel organisaties actief op het mensenrechtenterrein,
waarmee het College dan ook samenwerking zal zoeken. Naast verschillende maatschappelijke organisaties zijn dit ook de Nationale ombudsman
en het College bescherming persoonsgegevens. Uiteraard zal het College
ook de huidige samenwerking van de Commissie gelijke behandeling met
diverse organisaties die actief zijn op het terrein van gelijke behandeling
voortzetten.
Het College heeft een actief maatschappelijk middenveld nodig voor de
uitoefening van zijn activiteiten. De noodzaak hiervan is onderstreept in de
Paris Principles. Voor het draagvlak en de effectiviteit van het College is
het van belang dat het op de hoogte is van wat er leeft in de maatschappij. Bij de samenwerking tussen het College en andere instellingen,
organisaties en organen, kan ook behoren dat het advies uitbrengt of
ondersteuning biedt bij advisering door deze organen. Hoe het College dit
contact en deze samenwerking vormgeeft is aan de organisatie zelf.
Het College kan bovendien ook dienen als aanspreekpunt voor het
kabinet, het parlement en andere bestuursorganen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

25

Het College zal kunnen fungeren als extra aanspreekpunt voor internationale organisaties met een mensenrechtelijk mandaat. Dit betreft met
name de Verenigde Naties (onder andere de Mensenrechtenraad en zijn
speciale rapporteurs, alsmede de toezichthoudende comités op de
VN-mensenrechtenverdragen), de Raad van Europa (onder andere de
Commissaris Mensenrechten en toezichthoudende comités als het
Europees Comité tegen racisme en intolerantie, het Comité voor de
voorkoming van foltering, het Europees Comité voor sociale rechten, het
Stuurcomité Mensenrechten en het Adviescomité inzake de bescherming
van nationale minderheden), de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (onder andere de Hoge Commissaris voor nationale
minderheden) en de Europese Unie (met name het Agentschap grondrechten).
Sommige verdragen schrijven voor dat de nationale regering samenwerkt
met de desbetreffende niet-gouvermentele organisaties (NGO’s), bijvoorbeeld bij het Internationaal Verdrag inzake de rechten van personen met
een handicap en verdragen van de Internationale Arbeidsorganisatie
(ILO). Ook bij deze samenwerking kan het College een faciliterende rol
vervullen.
Bovendien kan het College deelnemen aan het International Co-ordinating
Committee of National Institutions for the Protection and Promotion of
Human Rights (ICC) en andere internationale overlegstructuren en
projecten. Een nationaal mensenrechteninstituut heeft hierin alleen
stemrecht als dit instituut op grond van de Paris Principles de A-status
heeft.
Onderdeel g, h en i
Het College krijgt als taak het kabinet en eventueel het parlement aan te
sporen tot de (tijdige) ratificatie en implementatie van verdragen op het
gebied van de rechten van de mens. Het College kan bijvoorbeeld advies
geven aan het kabinet over de gevolgen van de ratificatie voor het beleid
van het kabinet. Daarnaast kan het ook adviseren over de vraag welke
regelgevende en organisatorische maatregelen nodig zijn, wil Nederland
effectief zijn verdragsverplichtingen nakomen. Het College bevordert op
deze manier het in overeenstemming brengen van nationale wetgeving
aan internationale verplichtingen. Daarnaast kan het College de aandacht
vestigen op of adviseren over de implementatie van Europese richtlijnen
en een correcte naleving van verdragen en Europese en internationale
aanbevelingen in de praktijk. Met aanbevelingen wordt gedoeld op
instrumenten van de Europese en internationale die niet geratificeerd
hoeven te worden, zoals verklaringen («declarations») en resoluties en
aanbevelingen van verdragscomités van de verdragen die door het
Koninkrijk zijn geratificeerd.
Ten slotte zal het College verschillende bestuursorganen aansporen tot
correcte naleving van verdragen in de praktijk.
Het College heeft de taak om, indien het kabinet niet dan wel onjuist
uitvoering geeft aan internationale en Europese verplichtingen, de
aandacht hierop te vestigen door bijvoorbeeld een rapport uit te brengen,
aanbevelingen te doen of contact te zoeken met (inter)nationale en
Europese instellingen of de pers.
Artikel 4
De noodzaak van een onafhankelijke positie het College is reeds in het
algemeen deel van deze memorie toegelicht. De onafhankelijkheid van het
College blijkt eveneens uit een aantal institutionele bepalingen uit het
wetsvoorstel, zoals de artikelen 16, 17 en 18.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

26

Artikel 5
Adviezen zijn een belangrijk instrument om het bewustzijn van mensenrechten en het recht op gelijke behandeling te bevorderen en ervoor te
zorgen dat deze worden nageleefd. Ook kan door middel van adviezen
antwoord worden gegeven op meer algemene vragen die op dit terrein
spelen. In de Paris Principles is eveneens neergelegd dat een nationaal
instituut voor de rechten van de mens moet kunnen adviseren over weten regelgeving.
Het kabinet wijkt om deze redenen af van de Aanwijzingen voor de
regelgeving (Ar 124c, tweede lid). Deze aanwijzing bepaalt dat het niet is
toegestaan aan een zelfstandig bestuursorgaan adviestaken op te dragen
ten aanzien van algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid
van het Rijk.
Het is regeringsbeleid om geen wettelijke adviesverplichtingen voor de
overheid te creëren. Het wordt dan ook niet verplicht advies te vragen aan
het College. Het zal uiteraard in bepaalde gevallen wel in de rede liggen
om dat te doen.
Het College kan adviseren in gevallen waarin (een wijziging van) wet- en
regelgeving of beleid dat direct of indirect invloed heeft op de bescherming van mensenrechten in Nederland. Dit betekent dat het College niet
alleen om advies kan worden gevraagd over de implementatie van
verdragen of richtlijnen op het terrein van mensenrechten, maar ook over
nationale wetgeving die direct of indirect invloed hierop heeft.
Hoewel het wenselijk is dat het College veelvuldig om advies wordt
gevraagd en dit advies ook gaat geven, is het van belang dat het, gezien
zijn beperkte capaciteit, zijn andere taken ook naar behoren kan blijven
vervullen. Het mensenrechtenterrein is breed en de reikwijdte van de
adviestaak daarmee ook. Daarom is er voor gekozen slechts voor een
gedeelte van de verzoeken het College te belasten met de plicht te
adviseren.
Als om advies wordt gevraagd over wetten, algemene maatregelen van
bestuur of ministeriële regelingen door een of meer ministers of de Eerste
of Tweede Kamer heeft het College de plicht te adviseren. Dit ligt anders
bij een adviesaanvraag afkomstig van andere bestuursorganen: in dat
geval kán het College adviseren, maar bestaat hiertoe geen plicht.
Bovendien heeft het College geen plicht om te adviseren aan bestuursorganen en de Eerste en Tweede Kamer over beleid.
Het College kan tevens uit eigen beweging adviseren aan alle bestuursorganen en de Eerste en Tweede Kamer over alle algemeen verbindende
voorschriften en beleid. Het College is bij een advies uit eigen beweging
verplicht de minister(s) en de beide Kamers der Staten-Generaal hierover
te informeren. Dit vloeit voort uit artikel 18 van de Kaderwet adviescolleges.
Bij een adviesverzoek kan een termijn worden gesteld (artikel 3:6
Algemene wet bestuursrecht). Deze termijn mag niet zodanig kort zijn dat
het College zijn taak niet naar behoren kan vervullen.
Het College krijgt op grond van artikel 3 de taak onderzoek te doen naar
en te rapporteren over de bescherming van mensenrechten. Dit betekent
dat het College juist bij de uitvoering van deze taken zich zal richten op de
vraag hoe regelgeving en beleid, dat aan mensenrechten raakt, in de
praktijk uitwerkt. Daarnaast ligt het in de rede dat het College bij een
advies over beleid of wetgeving ook de toepassing van dat beleid in de
praktijk kan en zal betrekken. Aangezien het College geen individuele
klachtenbehandeling op het brede mensenrechtenterrein als taak krijgt, is
het niet de bedoeling dat het College adviseert over de toepassing van
beleid in een individuele casus. Het is echter niet uitgesloten dat in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

27

uitzonderlijke gevallen het onderzoek naar een individueel geval ook zal
leiden tot een beleidsadvies.
Zoals is toegelicht bij artikel 3, onderdeel b, onderscheiden de adviezen
zich van de aanbevelingen. Het College zal in een advies echter vaak ook
aanbevelingen opnemen hoe de wet- en regelgeving of het beleid
aangepast zou moeten worden.
Het werkterrein van het College bescherming persoonsgegevens (Cbp)
heeft raakvlakken met het werkterrein van het College. Het ligt voor de
hand dat het College zich terughoudend opstelt bij kwesties die specifiek
gaan over verwerking van persoonsgegevens. Maar het is ook denkbaar
dat het juist wenselijk is dat beide organisaties over een kwestie adviseren. Artikel 24 van de Kaderwet adviescolleges regelt de samenwerking
tussen beide adviescolleges in zo’n geval: het College en het Cbp kunnen
gezamenlijk advies uitbrengen en zijn daartoe verplicht, indien dat bij het
adviesverzoek is verzocht.
Artikel 6
De Paris Principles schrijven voor dat het mensenrechteninstituut in
voldoende mate informatie moet kunnen opvragen. Een mensenrechteninstituut kan immers niet naar behoren zijn taken uitoefenen wanneer het
niet over voldoende informatie beschikt om te beoordelen of er daadwerkelijk sprake is van een schending van mensenrechten.
Het College krijgt daarom de bevoegdheid alle inlichtingen en bescheiden
te vorderen die voor de vervulling van zijn taak noodzakelijk zijn. De Cgb
heeft deze bevoegdheid nu en dit artikel is daarom overgenomen uit de
Algemene wet gelijke behandeling (artikel 19). Artikel 18, tweede lid, van
de Algemene wet gelijke behandeling is samengevoegd met dit artikel.
Een ieder is verplicht de ingevolge het eerste lid gevorderde inlichtingen
en bescheiden volledig en naar waarheid te verstrekken. Deze verplichting
geldt niet voor zover het inlichtingen en bescheiden betreft waarvan het
verstrekken in strijd is met het belang van de nationale veiligheid, dan wel
een schending van een ambts- of beroepsgeheim met zich brengt. Voorts
geldt deze verplichting niet, indien een persoon daardoor of zichzelf of
een van zijn bloed- of aanverwanten in de rechte lijn of in de zijlijn in de
tweede of de derde graad of zijn echtgenoot of eerdere echtgenoot dan
wel geregistreerde partner of eerdere geregistreerde partner aan het
gevaar van een strafrechtelijke veroordeling ter zake van een misdrijf zou
blootstellen: een betrokkene kan dan niet gedwongen worden aan zijn
eigen veroordeling of die van bloed- of aanverwanten mee te werken.
Niet-nakoming van deze verplichting is strafbaar ingevolge het bestaande
artikel 184 Wetboek van Strafrecht. Uiteraard zijn er wel beperkingen met
betrekking tot de openbaarmaking van deze gegevens, zie hiervoor de
toelichting bij artikel 8, eerste lid.
Artikel 7
Dit artikel verschaft aan het College de bevoegdheid tot het betreden van
plaatsen, met uitzondering van woningen zonder toestemming van de
bewoner. De Commissie gelijke behandeling heeft deze bevoegdheid op
grond van artikel 14 van het Besluit werkwijze Commissie gelijke
behandeling. Voorgesteld wordt deze bevoegdheid op het niveau van de
wet te regelen, alsmede uit te breiden naar het hele werkterrein van het
College.
Als middel om informatie te krijgen die uit de stukken of – in het geval van
de gelijke behandelingstaak – het horen van partijen onvoldoende naar
voren komt, kan het nuttig zijn om de situatie ter plekke op te nemen. Het
staat het College vrij om binnen zijn taak hiertoe over te gaan, maar mede
gelet op het tijdsbeslag ligt het niet voor de hand dat van dit middel in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

28

praktijk veelvuldig gebruik zal worden gemaakt. Daarnaast mag worden
verwacht dat het College zo veel mogelijk gebruik maakt van al bestaande
rapporten van inspecties of (internationale) organisaties die onderzoek ter
plaatse hebben gedaan.
Vergaderruimten van algemeen vertegenwoordigde organen, plaatsen
waar godsdienstuitoefeningen of bezinningsbijeenkomsten van levensbeschouwelijke aard worden gehouden en ruimten waarin terechtzittingen
worden gehouden, kunnen gedurende de tijden dat deze ruimten als
zodanig in gebruik zijn slechts in beperkte mate worden betreden. Dit
volgt uit artikel 12 Algemene wet op het binnentreden, dat in zoverre een
beperking is op dit artikel.
Gelet op het belang van het grondwettelijk gewaarborgde huisrecht kan
het College geen woning betreden als de bewoner daarvoor geen
toestemming geeft. Voor het binnentreden van een woning met toestemming van de bewoner gelden de procedureregels inzake legitimatie van
artikel 1 Algemene wet op het binnentreden.
Het is bovendien niet toegestaan plaatsen te betreden die als verboden
plaats zijn aangewezen ingevolge de Wet bescherming staatsgeheimen.
Het gaat hierbij bijvoorbeeld om de gebouwen van de Algemene
Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en van de Militaire Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst. Uiteraard kan het College in voorkomende gevallen
toegang krijgen na voorafgaande toestemming.
Artikel 8
Eerste lid
Het College zal de onderzoeken, aanbevelingen, rapportages en adviezen
openbaar maken. Het College is bij zijn publicaties uiteraard gehouden
aan beperkingen ten aanzien van de openbaarmaking van gegevens. Het
College is een orgaan van de rechtspersoon de Staat en daarmee een
bestuursorgaan als bedoeld in artikel 1:1, eerste lid, van de Algemene wet
bestuursrecht. De Wet openbaarheid van bestuur, met inbegrip van de
artikelen 10 en 11 van die wet, is dus op het College van toepassing. Deze
beperking vloeit ook voort uit artikel 2:5, tweede lid, van de Algemene wet
bestuursrecht en de Wet bescherming persoonsgegevens. Uit artikel 9 van
de Wet openbaarheid van bestuur volgt dat de bestuursorganen die een
advies ontvangen verplicht zijn dit advies openbaar te maken.
Tweede lid
Het is belangrijk dat het College, indien het dat wenst, met de betrokken
minister kan bespreken wat er met de onderzoeken, rapporten, aanbevelingen en adviezen gedaan zal worden. Daarom is in de wet bepaald dat
de betrokken minister het College in de gelegenheid stelt hierover een
gesprek te hebben. Dit betekent dat als het gaat om rapportages of
aanbevelingen met betrekking tot het gevangeniswezen het College
contact opneemt met het ministerie van Justitie, maar als het om een
aanbeveling op het terrein van mensenrechteneducatie met de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
Hoofdstuk 2. Onderzoek en oordeel gelijke behandeling
Artikel 9
Een aparte kamer binnen het College zal zich bezig houden met oordelende taak op het terrein van gelijke behandeling, omdat deze taak zich in
meerdere opzichten onderscheidt van de overige taken van het College.
De kennis over gelijke behandeling en vaardigheden die nodig zijn voor
de oordelende taak zijn van een andere aard dan wat nodig is voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

29

overige taken van het College. Bovendien zullen de leden van het College
voor de taken op het brede mensenrechtenterrein zich kunnen beperken
tot de hoofdlijnen daarbij ondersteund door een deskundig bureau, terwijl
de oordelende taak meer directe betrokkenheid van de leden vraagt. Zoals
in paragraaf 3.4 is toegelicht zullen er in de praktijk leden zijn die zich
alleen met oordelen bezig houden, leden die zich alleen met adviezen,
rapporten en dergelijke bezig houden en leden die zich met beide taken
bezig houden. Indien een Collegelid zitting heeft in de kamer die zich met
oordelen bezig houdt, betekent dit dus niet dat hij zich niet met advisering
of rapportages zal bezig houden.
Artikel 10
Dit artikel is ongewijzigd overgenomen uit de Algemene wet gelijke
behandeling. Deze wettelijke taakopdracht zorgt ervoor dat het College de
taak van de Cgb overneemt om de naleving van het verbod van onderscheid te bevorderen. Het oordeel of in strijd met de wetgeving gelijke
behandeling (Algemene wet gelijke behandeling, Wet gelijke behandeling
van mannen en vrouwen en artikel 646 van Boek 7 van het Burgerlijk
Wetboek, maar ook (zie wijzigingsartikelen) de Wet gelijke behandeling op
grond van handicap of chronische ziekte of de Wet gelijke behandeling op
grond van leeftijd bij arbeid) is gehandeld is daarbij zijn voornaamste
middel. Daarnaast heeft het College de bevoegdheid uit eigen beweging
een onderzoek in te stellen naar vormen van stelselmatige discriminatie.
Het oordeel heeft noch de kracht van bindend advies noch van een
(pseudo)rechterlijke uitspraak. De wet verbindt aan de resultaten van een
onderzoek geen specifieke rechtsgevolgen. Het zijn het gezag en de
deskundigheid van het College die bepalend zijn voor wat de rechter, het
bestuur, belanghebbenden of betrokkenen met eventuele bevindingen en
aanbevelingen doen. Primair beoogt deze constructie door het geven van
een gezaghebbend en deskundig advies partijen in een conflict bij elkaar
te brengen.
Het College kan op schriftelijk verzoek van iemand die zich gediscrimineerd acht, onderzoeken of een verboden onderscheid is of wordt
gemaakt. Zo’n schriftelijk verzoek kan ook worden ingediend door
personen en instellingen die willen weten of zij een verboden onderscheid
maken, alsmede door ondernemingsraden en belangenorganisaties. Het
College is bevoegd tot onderzoek en beoordeling van onderscheid als
bedoeld in de wetgeving gelijke behandeling.
Het College biedt aldus een extra mogelijkheid om de naleving van de
wetgeving gelijke behandeling te bevorderen. De procedure bij het
College is betrekkelijk informeel en er zijn voor de aanvrager geen kosten
aan verbonden (geen griffierecht of het risico van een veroordeling in de
kosten). De procesgang zal op grond van artikel 19 geregeld worden in
een algemene maatregel van bestuur, analoog aan het Besluit werkwijze
Commissie gelijke behandeling.
Artikel 11
Dit artikel is ongewijzigd overgenomen uit de Algemene wet gelijke
behandeling (artikel 13).
Eerste lid
Het eerste lid regelt aan wie het oordeel bekend wordt gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

30

Tweede lid
Het College kan aan zijn oordeel ter voorkoming van onderscheid
aanbevelingen toevoegen. Veelal zal dat geschieden, als strijd met de wet
is geconstateerd. De aanbevelingen kunnen betrekking hebben op onder
meer het beleid, op een concreet geval of feitelijke omstandigheden.
Derde lid
Het College kan zijn oordeel ter kennis brengen van betrokken ministers,
van organisaties van werkgevers en werknemers uit het beroepsleven of
van overheidspersoneel, van eindgebruikers van goederen of diensten en
van de betrokken overlegorganen. De strekking van deze bepaling is de
betrokken organisaties op de hoogte brengen van (belangwekkende)
oordelen over de handhaving van het discriminatieverbod. In veel
gevallen wordt het oordeel geanonimiseerd kenbaar gemaakt.
Artikel 12
Dit artikel is ongewijzigd overgenomen uit de Algemene wet gelijke
behandeling (artikel 14). De mogelijkheid van toegang tot het College bij
onderscheid op andere dan in het wetsvoorstel vermelde gronden is
uitgesloten. Tevens moet het belang van de verzoeker of het gewicht van
de gedraging voldoende zijn om een onderzoek in te stellen. Deze
uitzondering is bedoeld om aan te sluiten bij hetgeen in vergelijkbare
wetten en regelingen gebruikelijk is alsmede in verband met de in de
praktijk gebleken behoefte. Daarnaast is een beperking in tijd opgenomen.
Uiteraard dient het College de verzoeker mede te delen wanneer wordt
afgezien van het doen van onderzoek.
Artikel 13
Eerste lid
Dit artikel is ongewijzigd overgenomen uit de Algemene wet gelijke
behandeling (artikel 15). Het College krijgt daarmee, net als de Commissie
gelijke behandeling nu, de bevoegdheid zich tot de rechter te wenden, die
een bindende uitspraak kan geven of een gedraging in strijd is met de
wetgeving gelijke behandeling. Er kunnen immers redenen zijn voor het
College een rechterlijke uitspraak, als voorlopige voorziening of in de
vorm van definitieve geschillenbeslechting, te vorderen. Te denken is aan
situaties waarin de ernst van het gemaakte onderscheid, de verwachte
precedentwerking of de aard van de afweging van de in het geding zijnde
belangen daartoe aanleiding geven.
Deze bevoegdheid is tot op heden door de Cgb niet gebruikt. Het
opvolgingspercentage van de oordelen van de Cgb was jaarlijks rond de
75%. Gegeven dit hoge opvolgingspercentage was de inzet van deze
bevoegdheid niet opportuun. Bovendien neemt de Cgb een zekere
terughoudendheid in ten aanzien van bemoeiingen met de nakoming in
verband met de mogelijke schijn van partijdigheid. De laatste twee jaar
bleek dat waar oordelen niet opgevolgd worden, dit zich specifiek op
bepaalde deelterreinen manifesteert, bijvoorbeeld bij zwangerschap en
arbeid. Een herbezinning binnen de Cgb op het gebruik van de procesbevoegdheid is dan ook gaande.
Tweede lid
Het ligt voor de hand dat het College afziet van gebruikmaking van de
bevoegdheid een vordering in rechte te doen, indien de benadeelde
daartegen bezwaar heeft.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

31

Hoofdstuk 3. Samenstelling en werkwijze
Artikel 14
Eerste lid
Zoals is uiteengezet in het algemeen deel van de toelichting heeft het
kabinet gekozen voor bestuursmodel met aan het hoofd een college van
relatief beperkte omvang. Leden die (een belangrijk deel van) hun
weektaak aan het College besteden kunnen hun expertise ten volle
inzetten. Via het plaatsvervangend lidmaatschap kan worden voorzien in
aanvullende deskundigheid op specifieke gebieden.
Daarom wordt voorgesteld het aantal leden te stellen op minimaal negen
en maximaal twaalf leden. Er kunnen ook leden parttime worden
benoemd. Volgens de Paris Principles moeten er echter leden zijn die
fulltime zitting hebben in het College. Aangezien er maximaal twaalf leden
benoemd mogen worden en de taken naar verwachting met niet minder
dan negen fulltime leden gedaan zullen kunnen worden, zullen er nu en in
de toekomst zeker fulltime leden voor het College benoemd moeten
blijven worden. Overigens moge duidelijk zijn dat een dergelijke flexibiliteit in het aantal leden niet kan leiden tot een overschrijding van het
vastgestelde budget voor het College.
Op het moment van inwerkingtreding van deze wet worden de leden van
de Cgb van rechtswege benoemd als leden van het College. Het is echter
niet zo dat deze negen leden na inwerkingtreding van de wet zich slechts
met gelijke behandeling zullen blijven bezig houden en drie nieuwe leden
met de mensenrechtentaken. De taken worden integraal aan het College
opgedragen, er zijn bovendien inhoudelijke en procesmatige synergievoordelen te behalen bij de samenvoeging en het College zal zich, door te
zijn toegerust met een deskundig bureau, concentreren op de hoofdlijnen.
Voor de oordelende taak zal meer directe betrokkenheid van de leden
noodzakelijk zijn: voor deze taak wordt dan ook een aparte kamer ingesteld. Bij toekomstige benoemingen zal eveneens aandacht besteed
worden aan voldoende kennis en betrokkenheid van de openbare
lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba in het College.
Tweede lid
In het huidige artikel 16, tweede lid, van de Awgb is vastgelegd dat de
voorzitter en beide ondervoorzitters van de Cgb moeten voldoen aan de
vereisten voor benoembaarheid tot rechterlijk ambtenaar. Deze drie leden
dienen een universitaire juridische opleiding (of een daarmee in dit
verband gelijkgestelde opleiding) met goed gevolg te hebben afgerond en
te beschikken over grondige kennis van en inzicht in bepaalde rechtsgebieden dan wel over ruime juridische praktijkervaring.
De eerste volzin van het tweede lid regelt dat de voorzitter en een van
beide ondervoorzitters bovenbedoelde universitaire juridische (of
daarmee gelijkgestelde) opleiding met goed gevolg moeten hebben
afgerond. Dat betekent dat voor een van de ondervoorzitters geen
opleidingseisen meer worden gesteld en dat voor de andere ondervoorzitter en voor de voorzitter niet meer de eis wordt gesteld dat zij
beschikken over grondige kennis van en inzicht in bepaalde rechtsgebieden dan wel over ruime juridische praktijkervaring.
Het kabinet acht het wenselijk dat de mogelijkheid bestaat om in
bijzondere gevallen van het benoemingsvereiste van de voorzitter te
kunnen afwijken. Het kan wenselijk zijn om voor de uitoefening van het
voorzitterschap personen aan te trekken die beschikken over bijzondere,
niet juridische kwaliteiten, ervaringen en deskundigheden. Met het oog
hierop is de tweede volzin in het tweede lid opgenomen. Zie verder het
algemeen deel van deze memorie, § 6. Consultatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

32

Overigens kunnen ook aan de overige collegeleden, indien gewenst,
bijvoorbeeld aan die leden die zich specifiek zullen bezig houden met de
oordelen, bij de werving en selectie bepaalde opleidingseisen worden
gesteld.
Derde lid
Het is belangrijk dat het College een extra aanspreekpunt is voor nationale, Europese en internationale instellingen en organisaties die zich bezig
houden met de bescherming van de rechten van de mens. Om nationaal
en internationaal bekendheid te verwerven is het wenselijk dat de
voorzitter het gezicht naar buiten is. Dit betekent dat het College in de
internationale en nationale media en bij belangrijke Europese en internationale bijeenkomsten van de mensenrechteninstituten aanwezig is en
het woord voert. Bij afwezigheid van de voorzitter kan een ondervoorzitter
als plaatsvervanger optreden.
Artikel 15
Eerste lid
Met deze bepaling wordt de raad van advies (hierna: de raad) van het
College ingesteld. De raad adviseert het College elk jaar over het
voorgenomen beleidsplan van het College. Daarnaast adviseert de raad
de minister over de benoeming van de (plaatsvervangende) leden van het
College. Dit wordt nader toegelicht bij artikel 16, tweede lid. De raad
draagt daarmee bij aan de legitimatie van het College en aan de kwaliteit
van zijn werk.
De raad is geen zelfstandig bestuursorgaan, aangezien de raad geen
openbaar gezag heeft. De raad is ook geen adviescollege zoals bedoeld in
de Kaderwet adviescolleges. Er is immers geen sprake van advies over
algemeen verbindende voorschriften of te voeren beleid van het Rijk
(artikel 1, onderdeel a, van de Kaderwet adviescolleges).
Tweede lid
Een van de eisen die de Paris Principles stellen aan het instituut is dat
verzekerd is dat bij de benoemingsprocedure een pluriforme vertegenwoordiging van het maatschappelijk middenveld, werkzaam op het terrein
van de bescherming en bevordering van de rechten van de mens,
betrokken is. Het creëren van diversiteit, door middel van het laten
doorklinken van alle geluiden in de maatschappij kan echter op verschillende manieren worden ingevuld. De Paris Principles geven landen ruimte
om de pluriformiteit te organiseren op een manier die het best past
binnen de context van het desbetreffende land.
Voorgesteld wordt, door middel van het instellen van een raad van advies
met leden afkomstig uit de onderscheidende sectoren uit de maatschappij, invulling te geven aan de Paris Principles.
De raad bevat drie vaste leden: de Nationale ombudsman, de voorzitter
van het College bescherming persoonsgegevens en de voorzitter van de
Raad voor de rechtspraak. Daarnaast bevat de raad minimaal 4 en
maximaal 7 leden afkomstig van maatschappelijke organisaties, die zich
bezig houden met de bescherming van een of meerdere rechten van de
mens, van werkgevers- en werknemersorganisaties en uit de wetenschap.
De kennis en het netwerk van maatschappelijke organisaties is van belang
bij de activiteiten en samenstelling van het College. Daarnaast zullen
werkgevers- en werknemersorganisaties in de raad worden vertegenwoordigd, aangezien in arbeidsverhoudingen veel vragen rondom de
bescherming van mensenrechten (bijvoorbeeld bij het recht op gelijke
behandeling, de vrijheid van godsdienst en bescherming van de persoon-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

33

lijke levenssfeer) spelen. Ten slotte zullen in de raad wetenschappers
plaats nemen met specifieke kennis over mensenrechten.
Daarnaast is het denkbaar, zoals de Paris Principles aangeven, dat
journalisten, politici (bijvoorbeeld leden van de Eerste en Tweede Kamer),
afgevaardigden van religieuze instellingen en ambtenaren zitting nemen
in de raad.
De wisselende leden hebben op persoonlijke titel zitting in de raad. Ook al
zijn leden afgevaardigde van een maatschappelijke organisatie of van een
werkgevers- of werknemersorganisatie, het is niet de bedoeling dat zij
vanuit hun organisatie gemachtigd moeten zijn om beslissingen te
kunnen nemen.
Derde lid
De wisselende leden van de raad worden door de minister van Justitie in
overeenstemming met de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties benoemd, geschorst en ontslagen. De minister van Justitie
hoort voorafgaand aan de benoeming het College, de Nationale
ombudsman, de voorzitter van het College bescherming persoonsgegevens en de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak. De leden van de
raad worden voor een periode van vier jaar benoemd en kunnen
maximaal acht jaar lid zijn van de raad.
Vierde lid
De raad kiest uit zijn midden een voorzitter en bepaalt zelf, onafhankelijk
van het College en de minister, zijn werkwijze. Het ligt voor de hand dat de
raad in ieder geval eenmaal per jaar bijeenkomt om met het College het
voorgenomen beleidsplan te bespreken, Nadere afspraken tussen Raad en
College kunnen in een reglement worden vastgelegd.
Vijfde lid
De leden van de raad zullen voor hun werkzaamheden een onkostenvergoeding krijgen.
Zesde lid
Ondanks het feit dat de raad geen zelfstandig bestuursorgaan is (zie de
toelichting bij het eerste lid), wordt artikel 13 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen van overeenkomstige toepassing verklaard op de
leden van de raad van advies.
De meeste leden van de raad zullen naast hun functie als lid van de raad
ook nog (een) andere functie(s) bekleden. Het is – vanwege de invloed van
de raad op de benoemingen van het College – wenselijk dat het openbaar
is welke functies dit zijn en dat bij aanvaarding van een nieuwe functie, dit
gemeld wordt aan de minister van Justitie. Met nevenfunctie wordt hier
dus bedoeld: functie(s) naast het lidmaatschap van de raad, wat ook de
hoofdfunctie kan zijn van een persoon die zitting heeft in de raad.
Artikel 16
Eerste lid
De leden van het College worden benoemd bij koninklijk besluit, omdat de
bevordering en de bescherming van mensenrechten raakt aan het beleid
van (vrijwel) alle ministers. De minister van Justitie doet de voordracht
voor het koninklijk besluit. Een ontwerp van het koninklijk besluit zal in de
ministerraad worden besproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

34

Tweede lid
De raad adviseert de minister van Justitie, voorafgaand aan de
voordracht, over de geschiktheid van de kandidaten. Dit advies wordt
opgesteld in overeenstemming met het College.
De minister van Justitie is niet verplicht het advies over te nemen. Het ligt
echter in de rede dat de minister dit advies in de meeste gevallen
overneemt, aangezien het voor de legitimatie van het College van belang
is dat de samenstelling kan rekenen op breed draagvlak in de
maatschappij.
Met deze procedure wordt invulling gegeven aan de Paris Principles. Daar
is in opgenomen dat de samenstelling van het mensenrechteninstituut en
de benoeming van zijn leden volgens een procedure moet lopen waarbij
garanties zijn voor een pluralistische vertegenwoordiging van het maatschappelijk middelveld betrokken bij de bescherming en bevordering van
de rechten van de mens, meer in het bijzonder door samenwerking met of
vertegenwoordiging van:
– maatschappelijke organisaties verantwoordelijk voor de bescherming
van de rechten van de mens
– vakbonden, werkgevers- en werknemersorganisaties, bijvoorbeeld
belangenorganisaties voor advocaten, artsen, journalisten en
wetenschappers;
– stromingen binnen de filosofie of religie;
– universiteiten en gekwalificeerde experts;
– het parlement;
– ministeries (alleen in een adviserende rol).
De raad houdt er bij zijn advies rekening mee dat het College deskundigheid moet bezitten op een breed terrein van de rechten van de mens.
Bij een openstaande vacature moet dan ook oog zijn voor de vereiste
expertise in relatie tot de bestaande samenstelling.
Daarnaast is het – voor de vereiste onafhankelijkheid van het College –
gewenst dat de raad en het College bij de selectie rekening houden met
de onafhankelijkheid van de leden. Dit betekent dat het niet wenselijk is
dat leden in het College zitting nemen,waarvan getwijfeld wordt aan de
capaciteit om onafhankelijk van de overheid of de maatschappelijke druk
de taken van het College uit te voeren.
De waarborg van de onafhankelijkheid en deskundigheid van de leden is
verder in de persoon van de leden gelegen. De eigen deskundigheid,
ervaring en kennis van de leden zijn bepalend. Deskundigheid ziet in dit
verband zoals gezegd op juridische deskundigheid alsmede deskundigheid op het terrein van mensenrechten en gelijke behandeling en
deskundigheid op terreinen waar mensenrechten ingrijpen. De specifieke
deskundigheden zullen evenwichtig gespreid dienen te zijn over de
verschillende leden.
Ten slotte wordt er bij het advies rekening gehouden met het streven naar
een diverse samenstelling van het College, die een reflectie is van de
verscheidenheid van de Nederlandse samenleving in identiteit, achtergrond en geestelijke stromingen. De raad en het College kunnen onder
meer praktische uitvoering geven aan dit streven door de vacatures actief
uit te zetten bij maatschappelijke organisaties betrokken bij de bescherming van de rechten van de mens (zie derde lid). De raad kan slechts
binnen de grenzen van de gelijke behandelingswetgeving uitvoering
geven aan dit streven. Op grond van artikel 2, derde lid, van de Algemene
wet gelijke behandeling en artikel 3, eerste lid, onderdeel c, van de Wet
gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte kunnen
ten behoeve van vrouwen, personen behorende tot een bepaalde etnische
of culturele minderheidsgroep en personen met een handicap of
chronische ziekte specifieke (voorkeurs)maatregelen worden getroffen
mits deze in redelijke verhouding staan tot het doel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

35

Derde lid
De vacatures worden door het College openbaar gemaakt. Daarnaast zal
het College actief de maatschappelijke organisaties betrokken bij de
bescherming en de bevordering van de rechten van de mens attenderen
op de vacature. Het College maakt eveneens de selectieprocedure voor de
(plaatsvervangende) leden openbaar.
Artikel 17
Eerste lid
Ten einde de onafhankelijkheid van de leden en plaatsvervangende leden
van het College te benadrukken verklaart het eerste lid het bepaalde in de
Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren (Wrra) over ontslag, schorsing
en disciplinaire maatregelen, met enkele uitzonderingen, van overeenkomstige toepassing. Dit is thans geregeld in artikel 16, vierde lid, van de
Algemene wet gelijke behandeling. Het eerste lid bevat vijf wijzigingen.
Ten eerste is artikel 46h, eerste lid, Wrra aan de opsomming toegevoegd.
Die bepaling regelt dat de rechterlijk ambtenaar op eigen verzoek wordt
ontslagen bij koninklijk besluit op voordracht van de minister van Justitie.
De verwijzing naar artikel 46h vervangt het huidige artikel 16, vijfde lid,
laatste volzin, Awgb («Op eigen verzoek worden zij door de minister van
Justitie ontslagen»).
Ten tweede wordt ook het tweede lid van artikel 46l Wrra (ontslag op
eigen verzoek bij koninklijk besluit «in geval van ongeschiktheid voor het
vervullen van zijn ambt anders dan wegens ziekte») van overeenkomstige
toepassing verklaard, omdat ook de benoeming plaatsvindt bij koninklijk
besluit.
Ten derde wordt de omissie hersteld dat op grond van artikel 16, vierde
lid, Awgb onduidelijk is wie bevoegd is om de voorzitter van het College
de disciplinaire maatregel van schriftelijke waarschuwing op te leggen.
Deze bevoegdheid wordt toegekend aan de president van het gerechtshof,
gelet op beider functieniveau. De bevoegdheid wordt toegekend aan de
president van het hof in Den Haag, aangezien bij schorsing of ontslag de,
eveneens in Den Haag gevestigde, Hoge Raad beslist.
Ten vierde wordt buiten twijfel gesteld dat het eerste lid niet alleen voor
de leden geldt, maar ook voor de plaatsvervangende leden.
Ten vijfde wordt de omissie hersteld dat op grond van artikel 16, vierde
lid, Awgb onduidelijk is wie voor de toepassing van de artikelen 46j en 46o
Wrra moet worden aangemerkt als de functionele autoriteit. Daartoe
wordt in het eerste lid de voorzitter van het College aangewezen.
Tweede lid
De Paris Principles schrijven voor dat het mandaat en de duur van het
lidmaatschap moet zijn vastgelegd in een officieel besluit. De duur van de
benoeming wordt hierbij in de wet vastgelegd. De benoemingstermijn is
zes jaar. Dit is van belang voor de continuïteit. Herbenoeming is mogelijk.
Het tweede lid is inhoudelijk gelijk aan de eerste twee volzinnen van het
huidige artikel 16, vijfde lid, Awgb. Zie voor de geschrapte derde volzin
(«Op eigen verzoek worden zij door de minister van Justitie ontslagen»)
de toelichting bij het voorgestelde eerste lid.
Derde lid
Uit artikel 9 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen volgt dat een
lid of plaatsvervangend lid van een zelfstandig bestuursorgaan niet tevens
een ambtenaar kan zijn van de minister die politiek verantwoordelijk is
voor het desbetreffende bestuursorgaan. Ten einde de onafhankelijkheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

36

van het College zeker te stellen, bepaalt het derde lid dat een lid of
plaatsvervangend lid ook geen andere rijksambtenaar kan zijn.
Vierde lid
Artikel 13 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen regelt dat leden
van een zelfstandig bestuursorgaan geen nevenfuncties vervullen die
ongewenst zijn met het oog op een goede vervulling van zijn functie of de
handhaving van zijn onafhankelijkheid of het vertrouwen daarin. Het
voornemen van de aanvaarding van een nevenfunctie moet gemeld
worden aan de minister. Bovendien wordt deze nevenfunctie openbaar
gemaakt. Met deze bepaling wordt geregeld dat dit ook geldt voor de
plaatsvervangende leden. Met nevenfunctie wordt hier dus bedoeld:
functie(s) naast het lidmaatschap van het College, wat – in het geval van
een plaatsvervangend lid – ook de hoofdfunctie kan zijn.
Vijfde lid
De in dit lid bedoelde nadere regels over de rechtspositie van de leden en
de plaatsvervangende leden zullen geen betrekking hebben op de
bezoldiging en schadeloosstelling, bedoeld in artikel 14, tweede lid, van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. In beide onderwerpen zal
worden voorzien bij regeling van de minister van Justitie.
Vanwege de Evaluatiewet Awgb (Stb. 2005, 516) bevat het tweede lid van
artikel 21 van de Awgb een grondslag om de rechtspositie van de leden
van de Cgb, in ruimere zin dan voorheen, nader te regelen. Daarbij is een
aantal rechtspositionele onderwerpen opgesomd die in elk geval bij
algemene maatregel van bestuur regeling moeten vinden. Deze opsomming is overgenomen uit artikel 21 van de Algemene wet gelijke behandeling, maar met enige aanpassing. Voor enkele van de genoemde
onderwerpen geldt namelijk dat hiervoor in de wet reeds een afdoende
regeling is opgenomen (bijvoorbeeld disciplinaire maatregelen, schorsing) of bij nader inzien vooralsnog geen reden bestaat om hierover enige
regelgeving tot stand te brengen (bijvoorbeeld loopbaanvorming).
Tegelijkertijd ontbreken in de huidige opsomming enige onderwerpen
waarvoor geldt dat aan een regeling bij algemene maatregel van bestuur
voor de leden van het College juist zonder meer behoefte bestaat
(bijvoorbeeld vakantie, voorzieningen bij ziekte en arbeidsongeschiktheid).
De voorgestelde opsomming is niet limitatief.
Artikel 18
Eerste en tweede lid

1
Zie o.a. de aanbevelingen in het in maart
2010 uitgebrachte rapport inzake de
re-accreditatie van de Cgb: bijlage bij een brief
van 6 april 2010 van het Hoge Commissariaat
voor de Mensenrechten van de Verenigde
Naties aan de voorzitter van de Cgb.
2
Bijvoorbeeld het College bescherming
persoonsgegevens, de Nederlandse Mededinginsautoriteit en de Hoge Raad der
Nederlanden,

Volgens de Paris Principles moet een mensenrechteninstituut beschikken
over zijn eigen personeel. Het Hoge Commissariaat voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties heeft eerder, bij de herziening van de
B-status van de Commissie gelijke behandeling, kritische opmerkingen
gemaakt over de benoeming van het bureau door de minister van
Justitie.1
De regering wil benadrukken dat het van mening is dat een benoeming
van het personeel door de minister van Justitie geen afbreuk doet aan de
onafhankelijkheid. Er zijn immers talloze voorbeelden te noemen van
organisaties die zeer onafhankelijk zijn en waarvan de medewerkers door
een minister worden benoemd.2 Om echter te voorkomen dat de VN de
A-status door deze wijze van benoeming niet toekent, heeft de regering
besloten de benoeming van het bureau bij de voorzitter te leggen. Deze
constructie is vergelijkbaar met de Raad voor de rechtspraak. De Raad
voor de rechtspraak heeft ook geen rechtspersoonlijkheid, maar benoemt
wel de medewerkers van het ondersteunende bureau.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

37

Derde en vierde lid
Het bevoegd gezag is niet langer de minister van Justitie, maar het
College. Bij algemene maatregel van bestuur worden hierover nadere
regels gesteld.
Artikel 19
Dit artikel is afgeleid van artikel 21 van de Algemene wet gelijke behandeling. De betreffende algemene maatregel van bestuur, waarvan de tekst
zal zijn afgeleid van het Besluit werkwijze Commissie gelijke behandeling,
waarin deze onderwerpen thans zijn geregeld, zal tegelijk met deze wet in
werking treden.
Artikel 20
Eerste lid
Artikel 12 van de Kaderwet is niet van toepassing wegens het onafhankelijke karakter van dit zelfstandig bestuursorgaan. De van toepassing zijnde
procedure voor het opleggen van disciplinaire maatregelen, schorsing en
ontslag uit hoofdstuk 6a van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren
verhoudt zich niet met het bepaalde in artikel 12 van de Kaderwet.
Bovendien worden de leden door de Kroon benoemd. De benoeming van
de leden en plaatsvervangende leden is in artikel 16 van dit wetsvoorstel
geregeld. Daarnaast is artikel 21 van de Kaderwet niet van toepassing: de
bevoegdheid van de minister om beleidsregels vast te stellen met
betrekking tot de taakuitoefening door een zelfstandig bestuursorgaan.
Ook dit heeft te maken met de gewenste onafhankelijkheid van politieke
organen en het feit dat het College uitspraken doet over de Staat zelf.1 De
minister moet niet de inhoud en de wijze van uitvoering van de taken
kunnen bepalen.
Tweede lid
In deze bepaling wordt een geclausuleerde uitzondering gemaakt op
artikel 20 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen. Het College
hoeft het kabinet geen inlichtingen te verstrekken met betrekking tot de
inhoud en aanpak van concrete onderzoeken. Dit houdt verband met de
onafhankelijkheid van het College. Het moet zelfstandig onderzoek kunnen
uitvoeren, zonder bemoeienis van het kabinet. De minister kan wel
inlichtingen vragen die verband houden met het beheer van het College.
Er kan gevraagd worden of een bepaald voorval wordt onderzocht en wat
de stand van zaken van het onderzoek is. Het inlichtingenrecht beperkt
zich dus tot de procesmatige informatie: in welke fase beving het
onderzoek zich en waar richt het zich op. De minister moet in staat zijn, in
het geval het parlement een onderzoek afdwingt naar vermeende
schendingen van mensenrechten, het parlement te melden of het College
onderzoek doet en in welke fase het onderzoek zich bevindt.
Uiteraard hoeft het College geen inlichtingen te verstrekken over wie er
benaderd worden of betrokken zijn bij het onderzoek en wat de bevindingen tot nu toe zijn.
Derde lid

1
Commissie Gerritse, augustus 2007, ZBO’s
binnen kaders.

In deze bepaling wordt een uitzondering gemaakt op de uit artikel 22 van
de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen voortvloeiende bevoegdheid
van de minister om besluiten te vernietigen. Het gaat hier om de besluiten
in de zin van de Algemene wet bestuursrecht, te weten een schriftelijke
beslissing van een bestuursorgaan, inhoudende een publiekrechtelijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

38

rechtshandeling. Hoewel in het kader van de oordelende en onderzoekstaak meestal geen sprake zal zijn van besluiten, wordt hiermee uitgesloten
dat de minister deze kan vernietigen. Ook dit houdt verband met de
vereiste onafhankelijkheid: politieke bemoeienis moet worden uitgesloten.
Hoofdstuk 4. Verslag en rapport
Artikel 21
Aangezien artikel 18 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
voorschrijft dat het jaarverslag wordt gezonden aan de minister die het
aangaat en beide kamers der Staten-Generaal, is het niet noodzakelijk dit
in de wet op te nemen. Het College maakt het verslag, net als de Cgb dit
nu conform artikel 20, eerste lid, van de Algemene wet gelijke behandeling, doet, openbaar en stuurt dit aan verschillende adviesorganen. Aan
deze bepaling wordt toegevoegd dat het College het jaarverslag eveneens
stuurt naar de Nationale ombudsman, het College bescherming persoonsgegevens en maatschappelijke organisaties die zich bezig houden met de
bescherming van een of meerdere rechten van de mens.
Artikel 18 van de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen bepaalt dat in
het jaarverslag een beschrijving is opgenomen van de taakuitoefening en
het gevoerde beleid en het gevoerde beleid met betrekking tot de
kwaliteitszorg. Of een mensenrechteninstituut in aanmerking komt voor
de A-status wordt mede aan de hand van het jaarverslag bepaald. De VN
ziet hier dan ook graag een aantal punten in terug. Daarom wordt
voorgesteld vast te leggen dat het College in zijn jaarverslag alle
uitgevoerde onderzoeken, uitgebrachte adviezen en een korte beschrijving
van de overige activiteiten vermeldt. Een beschrijving van de mensenrechtensituatie in Nederland (artikel 3, onderdeel b) kan eveneens
onderdeel zijn van het jaarverslag.
Artikel 22
Het College stelt, net als de Cgb nu, elke vijf jaar een rapport over zijn
bevindingen ten aanzien van de praktijk de wetgeving gelijke behandeling
op. Naast de evaluatie van de Algemene wet gelijke behandeling, Wet
gelijke behandeling van mannen en vrouwen en artikel 646 van Boek 7
van het Burgerlijk Wetboek, zal het College elke vijf jaar een evaluatie
opstellen over de werking in de praktijk van het onderhavige wetsvoorstel.
Artikel 23
Artikel 33 van de Algemene wet gelijke behandeling bepaalt dat de
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, in overeenstemming met andere betrokken ministers, na ontvangst van het rapport
van het College, bedoeld in artikel 20, een verslag stuurt aan de Kamers
over de werking in de praktijk van de wetgeving gelijke behandeling. Daar
is nu aan toegevoegd dat dit verslag ook zal gaan over de werking in de
praktijk van het onderhavige wetsvoorstel. Het verslag zal bovendien via
de ministerraad instemming krijgen van alle ministers. Artikel 39 van de
Kaderwet zelfstandige bestuursorganen bepaalt dat de minister elke vijf
jaar een verslag aan beide kamers der Staten-Generaal stuurt ten behoeve
van de beoordeling van de doelmatigheid en doeltreffendheid van het
functioneren van een zelfstandig bestuursorgaan. Aangezien de termijn
voor dit verslag gelijk loopt, zal in de praktijk dit ook één verslag kunnen
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

39

Hoofdstuk 5. Wijziging andere wetten
Artikel 24
Aangezien alle bepalingen uit hoofdstuk 2 van de Algemene wet gelijke
behandeling zijn overgenomen in het onderhavige wetsvoorstel, kan dit
hoofdstuk komen te vervallen. Hetzelfde geldt voor artikel 33 van de
Algemene wet gelijke behandeling.
De artikelen 25 tot en met 34
Deze artikelen bevatten technische aanpassingen van enkele wetten
waarin een verwijzing is opgenomen naar de Commissie gelijke behandeling.
Hoofdstuk 6. Overgangs- en slotbepalingen
De artikelen 35 tot en met 38
De leden, plaatsvervangende leden en het personeel van het bureau van
de huidige Commissie gelijke behandeling worden lid, respectievelijk
werkzaam bij het College voor de rechten van de mens met dezelfde
rechtspositie als zij hadden. Voor de leden en plaatsvervangende leden
geldt dat de datum van benoeming in het latere ambt wordt gelijkgesteld
met de datum van benoeming in het eerdere ambt. Dit betekent dat de
leden en plaatsvervangende leden die nu werkzaam zijn bij de Commissie
gelijke behandeling voor de zittingstermijn die nog resteert op het
moment van inwerkingtreding van deze wet lid worden van het College.
Bij de (her)benoeming van leden of plaatsvervangende leden zal
bijzondere aandacht zijn voor deskundigheid op het brede mensenrechtenterrein. Bij recente benoemingen en bij (her)benoemingen in de
periode tot inwerkingtreding van het wetsvoorstel wordt rekening
gehouden met de nieuwe situatie: er zijn en worden leden aangetrokken
met een bredere kijk op en kennis van mensenrechten.
Op dit moment is er al brede kennis aanwezig bij het College, onder
andere op het terrein van migranten- en vreemdelingenrecht, rechten van
vrouwen, kinderen en etnische minderheden, gezondheidsrecht en van de
terreinen waarop mensenrechten in het bijzonder ingrijpen. Leden en
plaatsvervangende leden van de Commissie gelijke behandeling die nu
werkzaam zijn onder verantwoordelijkheid van een minister (zie artikel 17,
derde lid) zullen niet van rechtswege tot plaatsvervangend lid van het
College benoemd worden.
Voor het bureau geldt dat een groot deel van het huidige personeel zich
bezig blijft houden met het voorbereiden van oordelen op het terrein van
gelijke behandeling. Er zal echter ook nieuw personeel worden aangetrokken dat zich bezig zal houden met het brede mensenrechtenterrein.
Hierbij zal speciale aandacht zijn voor expertise die nu nog ontbreekt.
Daarnaast zal het huidige personeel van de Commissie, afhankelijk van
zijn functie in meer of mindere mate, door het volgen van opleidingen zijn
kennis verbreden naar andere mensenrechten.
Hiermee wordt aan de ene kant recht gedaan aan de continuïteit van de
gelijke behandelingstaken en de rechtspositionele zekerheid voor de op
dit moment bij de Commissie werkzame leden, plaatsvervangende leden
en het personeel van het bureau, terwijl aan de andere kant bewerkstelligd wordt dat de nieuwe organisatie voldoende expertise in huis heeft
om zich na inwerkingtreding van de wet met het brede mensenrechtenterrein te gaan bezighouden.
De lopende onderzoeken worden voortgezet door het College en het
archief wordt aan het College overgedragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

40

Gezien de mogelijkheid van gedifferentieerde inwerkingtreding (zie artikel
39) worden deze artikelen gekoppeld aan inwerkingtreding van artikel 1:
het moment dat het College voor de rechten van de mens bestaat.
Artikel 39
De wet treedt in werking op een bij koninklijk besluit te bepalen tijdstip.
Dit houdt verband met het feit dat nog twee onderliggende algemene
maatregelen van bestuur moeten worden aangepast. Het streven is de
wet in de eerste helft van 2011 in werking te laten treden. In de tijd
voorafgaande aan inwerkingtreding van deze wet zullen al voorbereidingen worden getroffen, zonder dat deze onomkeerbaar zijn, om het
College ook daadwerkelijk vanaf de datum van inwerkingtreding van de
wet te kunnen laten functioneren.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin
De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
A. Th. B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

41

Bijlage 1

Transponeringstabel wetsvoorstel College voor de rechten van de
mens
Wetsvoorstel College voor de rechten van
de mens

Algemene wet gelijke behandeling

Artikel 1
Artikel 2
Artikel 3
Artikel 4
Artikel 5
Artikel 6
Artikel 7

Artikel 11, eerste lid
–
–
–
–
Artikel 19 en artikel 18, tweede lid
–
(Artikel 14 Besluit werkwijze Commissie gelijke
behandeling)
–
–
Artikel 12
Artikel 13
Artikel 14
Artikel 15
Artikel 16, eerste en tweede lid
–
–
–
Artikel 16, vierde en vijfde lid
–
Artikel 21, tweede en derde lid
Artikel 17, eerste lid
–
Artikel 21, eerste lid
–
–
Artikel 20, eerste lid
Artikel 20, tweede lid
Artikel 33

Artikel 8
Artikel 9
Artikel 10
Artikel 11
Artikel 12
Artikel 13
Artikel 14 eerste en tweede lid
Artikel 14, derde lid
Artikel 15
Artikel 16
Artikel 17, eerste en tweede lid
Artikel 17, derde en vierde lid
Artikel 17, vijfde lid
Artikel 18, eerste lid
Artikel 18, tweede, derde en vierde lid
Artikel 19
Artikel 20
Artikel 21, eerste lid
Artikel 21, tweede lid
Artikel 22
Artikel 23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

42

Bijlage 2

Implementatietabel

RL 2000/43
anti-rassendiscriminatie

RL 2004/113
goed/dienst m/v

RL 2006/54 herschikking

Huidige Awgb

Wetsvoorstel College voor
mensenrechten en gelijke
behandeling

Artikel 13 (organen ter
bevordering van gelijke
behandeling)

Artikel 13 (organen ter
bevordering van gelijke
behandeling)

Artikel 20 (organen ter
bevordering van gelijke
behandeling)

Hoofdstuk 2 en artikel 33

De artikelen 1 tot en met
23

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

43

Bijlage 3

Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
Hieronder zijn die artikelen uit de Kaderwet zelfstandige bestuursorganen
opgenomen waar voor het College verplichtingen uit voortvloeien. Zo zijn
bijvoorbeeld die artikelen uit de Kaderwet ZBO die betrekking hebben op
de instelling, op ZBO’s die niet onderdeel zijn van de staat, het vaststellen
van tarieven buiten deze tabel gehouden. Bij enkele artikelen is een
motivering opgenomen waarom dit artikel wel of niet van toepassing is.

Artikel

Inhoud van de bepaling

Van toepassing of niet, eventueel motivering

8

Een zelfstandig bestuursorgaan behoeft voor instemming met
mandaatverlening de goedkeuring van Onze Minister, tenzij
het mandaatverlening door Onze Minister betreft. De
goedkeuring kan worden onthouden wegens strijd met het
recht of op de grond dat de te mandateren bevoegdheid naar
het oordeel van Onze Minister een goede taakuitoefening
door het zelfstandig bestuursorgaan kan belemmeren.
Een lid van een zelfstandig bestuursorgaan kan niet tevens
zijn een aan Onze Minister ondergeschikte ambtenaar.
1. Onze Minister benoemt, schorst en ontslaat de leden van
een zelfstandig bestuursorgaan.
2. Schorsing en ontslag vindt slechts plaats wegens ongeschiktheid of onbekwaamheid voor de vervulde functie dan
wel wegens andere zwaarwegende in de persoon van de
betrokkene gelegen redenen. Ontslag vindt voorts plaats op
eigen verzoek.

Van toepassing. Onder mandaat wordt verstaan: de bevoegdheid om in naam van een bestuursorgaan besluiten te nemen,
Deze bepaling weerhoudt het College er niet van om – zonder
instemming van de minister –samen te werken met andere
instanties of organen, bijvoorbeeld bij het doen van onderzoek.

9
12

13

14

18

19

1. Een lid van een zelfstandig bestuursorgaan vervult geen
nevenfuncties die ongewenst zijn met het oog op een goede
vervulling van zijn functie of de handhaving van zijn
onafhankelijkheid of van het vertrouwen daarin.
2. Een lid van een zelfstandig bestuursorgaan meldt het
voornemen tot het aanvaarden van een nevenfunctie anders
dan uit hoofde van zijn functie aan Onze Minister.
3. Nevenfuncties van een lid van een zelfstandig bestuursorgaan anders dan uit hoofde van zijn functie worden openbaar
gemaakt. Openbaarmaking geschiedt door het ter inzage
leggen van een opgave van deze nevenfuncties bij het
zelfstandig bestuursorgaan en bij Onze Minister.
1. Aan het lidmaatschap van een zelfstandig bestuursorgaan
is een bezoldiging dan wel schadeloosstelling verbonden.
2. Onze Minister stelt de bezoldiging of de schadeloosstelling
vast.
1. Een zelfstandig bestuursorgaan stelt jaarlijks voor 1 juli een
jaarverslag op. Het jaarverslag beschrijft de taakuitoefening
en het gevoerde beleid. Het jaarverslag beschrijft voorts het
gevoerde beleid met betrekking tot de kwaliteitszorg.
2. Het jaarverslag wordt aan Onze Minister en aan beide
kamers der Staten-Generaal toegezonden.
1. Een zelfstandig bestuursorgaan ziet met betrekking tot de
uitoefening van zijn taken en bevoegdheden toe op:
a. een tijdige voorbereiding en uitvoering;
b. de kwaliteit van de daarbij gebruikte procedures;
c. de zorgvuldige behandeling van personen en instellingen
die met hem in aanraking komen;
d. de zorgvuldige behandeling van bezwaarschriften en
klachten die worden ontvangen.
2. Een zelfstandig bestuursorgaan treft voorzieningen,
waardoor personen en instellingen, die met hem in aanraking
komen, in de gelegenheid zijn voorstellen tot verbeteringen
van werkwijzen en procedures te doen.
3. In het jaarverslag, bedoeld in artikel 18, doet een zelfstandig
bestuursorgaan verslag van hetgeen tot uitvoering van het
eerste en tweede lid is verricht.

Van toepassing, maar in artikel 17, derde lid uitgebreid naar
plaatsvervangende leden en naar een Onzer Ministers.
Niet van toepassing. De leden worden bij koninklijk besluit
benoemd, op voordracht van de minister van Justitie. Bovendien verhoudt de van toepassing zijnde procedure voor het
opleggen van disciplinaire maatregelen, schorsing en ontslag
uit hoofdstuk 6a van de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren zich niet met het bepaalde in artikel 12 van de Kaderwet. De
benoeming van de leden en plaatsvervangende leden is in de
artikelen 16 en 17 van dit wetsvoorstel geregeld.
Van toepassing en is eveneens uitgebreid naar de plaatsvervangende leden en de raad van advies.

Van toepassing.

Van toepassing en aangevuld (zie artikel 21).

Van toepassing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

44

Artikel

Inhoud van de bepaling

Van toepassing of niet, eventueel motivering

20

1. Een zelfstandig bestuursorgaan verstrekt desgevraagd aan
Onze Minister alle voor de uitoefening van diens taak
benodigde inlichtingen. Onze Minister kan inzage vorderen
van alle zakelijke gegevens en bescheiden, indien dat voor de
vervulling van zijn taak redelijkerwijs nodig is.
2. Een zelfstandig bestuursorgaan geeft bij het verstrekken
van de in het eerste lid bedoelde inlichtingen waar nodig aan
welke gegevens een vertrouwelijk karakter dragen. Dit
vertrouwelijke karakter kan voortvloeien uit de aard van de
gegevens, dan wel uit het feit dat natuurlijke of rechtspersonen deze aan het zelfstandig bestuursorgaan hebben verstrekt
onder het beding dat zij als vertrouwelijk zullen gelden.
1. Onze Minister kan beleidsregels vaststellen.
2. De beleidsregels worden in de Staatscourant bekendgemaakt.

Een geclausuleerde uitzondering t.a.v. de lopende onderzoeken
van het College. Zie verder de toelichting bij artikel 20, tweede
lid.

21

22

1. Onze Minister kan een besluit van een zelfstandig bestuursorgaan vernietigen.
2. Van het vernietigingsbesluit wordt mededeling gedaan in
de Staatscourant.

23

1. Indien naar het oordeel van Onze Minister een zelfstandig
bestuursorgaan zijn taak ernstig verwaarloost, kan Onze
Minister de noodzakelijke voorzieningen treffen.
2. De voorzieningen worden, spoedeisende gevallen
uitgezonderd, niet eerder getroffen dan nadat het zelfstandig
bestuursorgaan in de gelegenheid is gesteld om binnen een
door Onze Minister te stellen termijn alsnog zijn taak naar
behoren uit te voeren.
3. Onze Minister stelt beide kamers der Staten-Generaal
onverwijld in kennis van door hem getroffen voorzieningen
als bedoeld in het eerste lid.
Een zelfstandig bestuursorgaan dat onderdeel is van de Staat,
zendt jaarlijks voor 1 april aan Onze Minister de ontwerpbegroting voor het daaropvolgende jaar.
Indien gedurende het jaar aanmerkelijke verschillen ontstaan
of dreigen te ontstaan tussen de werkelijke en de begrote
baten en lasten dan wel inkomsten en uitgaven, doet een
zelfstandig bestuursorgaan daarvan onverwijld mededeling
aan Onze Minister onder vermelding van de oorzaak van de
verschillen.
1. Een zelfstandig bestuursorgaan draagt op voet van de ter
zake voor de Rijksdienst geldende voorschriften zorg voor de
nodige technische en organisatorische voorzieningen ter
beveiliging van zijn gegevens tegen verlies of aantasting en
tegen onbevoegde kennisneming, wijziging en verstrekking
van gegevens.

25

30

41

31

Niet van toepassing: de bevoegdheid van de minister om
beleidsregels vast te stellen met betrekking tot de taakuitoefening door een zelfstandig bestuursorgaan. Ook dit heeft te
maken met de gewenste onafhankelijkheid van politieke
organen en het feit dat het College uitspraken doet over de
Staat zelf31. De minister moet niet de inhoud en de wijze van
uitvoering van de taken kunnen bepalen.
Niet van toepassing. Hoewel in het kader van de oordelende en
onderzoekstaak meestal geen sprake zal zijn van besluiten,
wordt hiermee uitgesloten dat de minister deze kan vernietigen.
Ook dit houdt verband met de vereiste onafhankelijkheid:
politieke bemoeienis moet worden uitgesloten.
Van toepassing. Het ligt voor de hand dat de minister hierbij
rekening houdt met de eisen die de Paris Principles en de
Europese richtlijnen stellen.

Van toepassing.

Van toepassing. Zie m.b.t. de financiële onafhankelijkheid
paragraaf 4,1 van de memorie van toelichting.

Van toepassing.

Commissie Gerritse, augustus 2007, ZBO’s binnen kaders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

45

Bijlage 4

Kaderwet adviescolleges
Hieronder zijn die artikelen uit de Kaderwet adviescolleges opgenomen
die voor het College relevant zijn.

Artikel

Inhoud van de bepaling

Van toepassing of niet, eventueel motivering

17

Een adviescollege adviseert op schriftelijk verzoek van Onze
Minister of de Staten-Generaal
Een adviescollege kan onze Minister uit eigen beweging
adviseren. Van een voornemen daartoe stelt het adviescollege
Onze Minister en de beide kamers der Staten-Generaal
onverwijld in kennis.
1. Een adviescollege kan zich voor het inwinnen van
inlichtingen wenden tot daartoe door Onze Minister aangewezen ambtenaren.
2. Een adviescollege kan zich doen bijstaan door andere
personen, voor zover dat voor de vervulling van zijn taak
nodig is.
1. Een adviescollege beraadslaagt en besluit in vergadering
over de uit te brengen adviezen.
2. Over de uit te brengen adviezen wordt niet besloten dan in
aanwezigheid van ten minste de helft van de leden.
3. De adviezen worden uitgebracht overeenkomstig het
gevoelen van de meerderheid van de ter vergadering
aanwezige leden, waarbij elk lid één stem heeft.
4. Indien het nodig is over het besluit tot vaststelling van het
advies bij wijze van stemming te beslissen, wordt dat besluit
bij meerderheid van stemmen opgemaakt.
5. Indien de stemmen staken, wordt de besluitvorming
aangehouden tot de volgende vergadering, tenzij de
advisering niet uitgesteld kan worden of de vergadering
voltallig is. In deze gevallen beslist de stem van de voorzitter.
Van die omstandigheid wordt in het advies melding gemaakt.
6. Een lid dat ter vergadering een standpunt heeft ingebracht
dat afwijkt van het gevoelen van de meerderheid, kan over dat
standpunt een afzonderlijke nota bij het advies voegen.
Een adviescollege kan zijn werkwijze nader vaststellen in een
reglement van orde.
Indien een advies wordt uitgebracht aan één van de kamers
der Staten-Generaal, zendt het adviescollege een afschrift van
het advies aan Onze Minister.
1. Adviescolleges kunnen gezamenlijk advies uitbrengen en
zijn daartoe verplicht, indien dat bij het adviesverzoek is
verzocht.
2. De betrokken colleges regelen in onderling overleg hun
werkwijze bij gezamenlijke advisering.
3. De betrokken colleges zijn gezamenlijk bevoegd voor het
voorbereiden van een gezamenlijk advies een gemengde
commissie uit hun midden in te stellen.
1. Onze Minister stelt de beide kamers der Staten-Generaal
binnen drie maanden na ontvangst in kennis van zijn
standpunt over:
a. een door hem gevraagd en tijdig uitgebracht advies over
een vast te stellen ministeriële regeling of over te voeren
beleid;
b. een uit eigen beweging uitgebracht advies over hoofdlijnen
van beleid.
2. Indien de vaststelling van het standpunt niet binnen de
termijn, bedoeld in het eerste lid, plaatsvindt, stelt Onze
Minister de beide kamers der Staten-Generaal hiervan
gemotiveerd in kennis.
Een adviescollege verstrekt desgevraagd aan Onze Minister
de voor de uitoefening van zijn taak benodigde inlichtingen.
Onze Minister kan inzage vorderen van zakelijke gegevens en
bescheiden, voor zover dat voor de vervulling van zijn taak
redelijkerwijs nodig is.

Van toepassing en is uitgebreid naar andere bestuursorganen

18

19

20

21
22

23

24

29

Van toepassing.

Van toepassing.

Van toepassing.

Van toepassing.
Van toepassing.

Van toepassing.

Van toepassing.

Van toepassing, met dien verstande dat het College niet
verplicht is gegevens over concrete onderzoeken die ten
grondslag liggen aan het advies, te overleggen. Zie hiervoor de
uitzondering op artikel 20 van de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 32 467, nr. 3

46