Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

31 066

Belastingdienst

Nr. 814

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 april 2021
Overheidsbreed is afgesproken jaarlijks de projectgegevens van grote
projecten met een ICT-component groter dan € 5 miljoen te actualiseren
in het Rijks ICT-dashboard. Deze informatie wordt vervolgens in de
Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk opgenomen die uw Kamer elk jaar op
1 mei ontvangt. In de actualisatie wordt voor drie grote ICT-projecten van
de Belastingdienst een opwaartse bijstelling in zowel planning als budget
zichtbaar waar ik u graag nader over informeer.
De Belastingdienst rapporteert dertien projecten op het Rijks
ICT-dashboard, dat als peildatum 31 december 2020 hanteert. Voor een
drietal projecten geldt dat de huidige kostenraming hoger uitvalt dan de
prognose die per eind 2019 is afgegeven. Het betreft hier de projecten
Autoheffingen Motorrijtuigenbelasting (Auto MRB) met een opwaartse
bijstelling van circa € 20 miljoen, Belasting voor Personenauto’s en
Motorrijwielen (Auto BPM) en Uitfaseren Enterprise Tax Management
(ETM) met beide een bijstelling van circa € 6 miljoen. Voor zowel Auto
MRB als Uitfaseren ETM gaat dit gepaard met een uitloop in planning.
Voor deze drie projecten geldt dat wij deze direct extern zullen laten
doorlichten op de huidige stand van zaken, om te beoordelen of de
projecten verdere bijsturing behoeven. Per project wordt hieronder
ingegaan op de geconstateerde afwijking en de achterliggende oorzaak.
Project Auto MRB
Het project Autoheffingen Motorrijtuigenbelasting zorgt ervoor dat de
continuïteit van de heffing en inning van motorrijtuigenbelasting (MRB)
ook de komende jaren geborgd blijft. Omdat het verouderde systeem
moet worden uitgefaseerd, wordt een nieuw systeem gebouwd dat zorgt
voor het sneller kunnen meebewegen met veranderende wetgeving. Het
huidige systeem voor de heffing van de MRB blijft operationeel totdat de
implementatie van het nieuwe systeem voltooid is.

kst-31066-814
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 814

1

In het Rijks ICT-dashboard van vorig jaar (met als peildatum 31 december
2019) werden de totale kosten voor dit project nog op € 17,5 miljoen
ingeschat met een geplande einddatum van 31 december 2020. Op dit
moment is de verwachting echter dat de kosten op € 37,4 miljoen zullen
uitkomen met een nieuw geplande einddatum van 31 december 2022. Dit
is een forse uitloop in zowel tijd als kosten die nadere uitleg behoeft.
De huidige systemen waarmee de MRB wordt uitgevoerd zijn verouderd
en daardoor is het lastig nieuwe wetgeving toegevoegd te krijgen. Dit
ondervonden we bijvoorbeeld al bij de invoering van de Fijnstoftoeslag
MRB die 1 januari 2020 van kracht werd. Om de Fijnstoftoeslagwetgeving
tijdig te kunnen invoeren is een tijdelijke ICT-voorziening in het
ICT-landschap ingebouwd met vertraging van de bouw van het nieuwe
systeem tot gevolg. Om ook met nieuwe wetgeving sneller mee te kunnen
bewegen is in 2016 voor de MRB gestart met het bouwen van een nieuwe
applicatie die twee oude systemen1 gaat vervangen. Dit alles met als doel
een robuust en goed beheersbaar ICT-landschap.
Na eerdere problemen met de voortgang van het project is in 2019
besloten om in te grijpen op het project en de sturing te verstevigen2.
Onder leiding van de stuurgroep Auto heeft herijking van de planning
plaatsgevonden. Deze herijkte planning is in september 2019 door PWC
gevalideerd.
De bijsturing en door PWC gevalideerde herijking van het project heeft tot
een aantal consequenties geleid:
1. De ICT-ondersteuning voor de nieuwe wetgeving van Fijnstofheffing is
gelijktijdig separaat ontwikkeld en met behulp van een robuuste
tijdelijke voorziening per 1 januari 2020 geïmplementeerd.
2. De scope van het project is vergroot met noodzakelijke maar extra
functionaliteit. Deze scope-uitbreiding van functionaliteit leidt tevens
tot bijbehorende extra testinspanningen.
3. Daarnaast kwam uit het externe onderzoek de aanbeveling de
implementatiestrategie te wijzigen. De oorspronkelijk bedachte directe
en volledige overgang naar het nieuwe systeem (een zogenaamde
«big bang») werd als een te groot risico voor de continuïteit van de
productie beoordeeld. De Belastingdienst heeft deze aanbeveling na
aanvullende analyses overgenomen en gekozen voor een gefaseerde
overgang naar het nieuwe systeem. De beoogde start van de gefaseerde implementatie vindt in de zomer van 2021 plaats en afronding
wordt in 2022 verwacht.
4. Door de gewijzigde implementatiestrategie, worden tijdens de transitie
twee systemen onderhouden en zijn extra koppelingen met andere
systemen nodig.
Bovenstaande vier factoren hebben tot de hogere kosten voor het project
geleid. Deze informatie was ten tijde van het opstellen van het Rijks ICT
Dashboard over 2019 nog niet beschikbaar en wordt dus nu pas volledig
op het Rijks ICT Dashboard over 2020 verwerkt. De Belastingdienst zal
voortaan voor de grote projecten bij grote wijzigingen in scope en koers al
gedurende het jaar het Rijks ICT Dashboard bijwerken zodat veranderingen en eventuele bijsturingsmaatregelen eerder gecommuniceerd
worden.
1

Dit zijn de systemen «Motorrijtuigenbelasting onder architectuur» en «Houderschapsbelasting».
2
In de 21e en 22e halfjaarrapportage Belastingdienst (Kamerstuk 31 066, nr. 401 en Kamerstuk
31 066, nr. 438) en in de beantwoording van de vragen naar aanleiding van de 21e halfjaarrapportage (Kamerstuk 31 066, nr. 408) is gemeld dat het huidige ICT-systeem van de MRB sterk
verouderd is en dat deze momenteel wordt gemoderniseerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 814

2

De komende periode blijven de risico’s bij dit project onverminderd hoog.
Het gaat om schaarse ICT-capaciteit van medewerkers met kennis van de
(oude) systemen. Veel software is gebouwd en getest maar nog niet
geïmplementeerd. De projectsturing is vorig jaar reeds verstevigd en heeft
ertoe geleid dat de Fijnstoftoeslag MRB tijdig kon worden geïmplementeerd via een alternatieve wijze. Nu wordt volledig ingezet op de bouw
van het nieuwe systeem en het beheersen van eventuele risico’s.
Project BPM
Het project Rationalisatie Autoheffingen Belasting voor Personenauto’s en
Motorrijwielen (BPM) omvat de vervanging van de huidige systemen voor
de aanschafbelasting op nieuwe auto’s zodat de continuïteit van deze
heffing wordt geborgd en het aanpassingsvermogen aan nieuwe wet- en
regelgeving voor de BPM aanzienlijk wordt vergroot.
In het Rijks ICT Dashboard 2019 werden de kosten voor dit project tot en
met 2021 geraamd op € 9,0 miljoen. In het actuele ICT Dashboard zijn de
kosten gestegen naar € 15,4 miljoen. De einddatum van het project is
onveranderd.
De invoering van het nieuwe systeem is randvoorwaardelijk voor het
kunnen implementeren van nieuwe wetgeving betreffende de BPM.
Reguliere tariefsaanpassingen in de BPM kunnen jaarlijks doorgevoerd
worden.
Belangrijke reden voor de meerkosten is dat in 2020 er bewust voor
gekozen is om de scope van het project te verruimen met een aantal niet
eerder voorziene functionaliteiten, welke met het oog op de toekomstbestendigheid van het systeem noodzakelijk wordt geacht. De benodigde
nieuwe functionaliteiten zien onder andere toe op:
1. Het aansluiten van het nieuwe systeem BPM op de tevens in ontwikkeling zijnde systemen voor de inning van belastingen.
2. Het aansluiten op de nieuwe basisadministratie «Fiscaal Voertuigbeeld» vanuit de RDW.
3. Het te realiseren noodzakelijke beveiligingsniveau voor online
BPM-aangifte door particulieren.
Voor het project Auto BPM geldt dat de aanpassingen en de effecten
daarvan op scope en aanpak in het verleden te rooskleurig geraamd zijn
en dat de rapportage daarover niet altijd van voldoende kwaliteit is
geweest. Het project is momenteel in de afrondende fase waarbij de
planning is dat uiterlijk eind 2021 met het uitfaseren van de oude
applicatie wordt gestart en de modernisering BPM als project kan worden
afgesloten.
Project uitfaseren ETM
Het ICT-landschap van inning en betalingsverkeer is erg complex. Sinds
2017 wordt gewerkt aan een meerjarig vernieuwingstraject op basis van
een zogeheten doelarchitectuur. Dit komt erop neer dat de huidige drie
grote inningssystemen worden vervangen door een aantal kleinere
applicaties. Enterprise Tax Management (ETM) is één van die drie te
vervangen applicaties. In de applicatie ETM zijn nu de inningsvoorzieningen voor ongeveer 25 aangifte- en aanslagmiddelen opgenomen. ETM
int jaarlijks ca. € 17 miljard aan belastingmiddelen en verzorgt een
belastingteruggave van ca. € 5 miljard. De huidige ondersteuning door de
leverancier stopt voor ETM na 1 januari 2023 waardoor ETM moet worden
vervangen. Hier is uw Kamer in eerdere brieven en rapportages nader

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 814

3

over geïnformeerd. Meest recente rapportage hierover heeft plaatsgevonden bij de 2e Voortgangsrapportage Belastingdienst 2020.3
In het vorige Rijks ICT Dashboard werden de kosten van uitfaseren ETM
op € 29,5 miljoen geraamd met een geplande einddatum voor het project
van 31 december 2021. Dit is gestegen naar € 35,9 miljoen met een nieuw
geplande einddatum van 31 december 2022. Dit is een forse uitloop in
zowel tijd als kosten. De uitloop heeft geen gevolgen voor de continuïteit
van de belastinginning.
De planning is met name aangepast vanwege onvoorziene, veel langere
doorlooptijden bij het realiseren van geautomatiseerde koppelingen
tussen ICT-systemen, zodat deze via het internet met elkaar kunnen
communiceren. De problematiek met betrekking tot deze geautomatiseerde koppelingen is van voldoende maatregelen voorzien. Door een
andere technische aanpak, het intensiveren en standaardiseren -en
daardoor versnellen- van de wijze van voortbrengen liggen de koppelingen niet langer op het kritieke pad.
Aanpak van de projectbeheersing
In de Kamerbrief van 14 september 20204 hebben wij u geïnformeerd over
hoe we de Belastingdienst in brede zin willen verbeteren en dat er
verschillende meerjarige programma’s lopen om dit te realiseren.
Eén van deze programma’s is het ICT-verbeterprogramma dat als doel
heeft de ICT-uitvoeringsorganisatie én de sturing daarop zodanig te
verbeteren dat deze doelmatiger en effectiever kan opereren. Het
ICT-verbeterprogramma draagt hiermee bij aan het beperken of
voorkomen van de uitloop van ICT-projecten in de toekomst.
Zo richt het ICT-verbeterprogramma zich onder meer op:
– Het vergroten van de interne en externe stuurbaarheid van de portfolio
van projecten. Dit wordt gerealiseerd door het ontwikkelen van een
actueel en meerjarig inzicht op en matching van ICT-vraagportfolio en
-aanbod en verbetering van de prioritering in het portfolioproces.
– Het vergroten van de voorspelbaarheid van het portfolioproces door
het op orde krijgen van basisadministraties en het uitwerken van
processen en governance. Kaders, richtlijnen en definities worden
helder beschreven en toepasbaar en op basis hiervan kan gestuurd
worden.
– Het versterken van het ICT-vakmanschap en kennis van projectmanagement door opleidingen voor medewerkers te faciliteren.
Met deze maatregelen vanuit het ICT-verbeterprogramma wordt beoogd
de projectbeheersing te verbeteren. Projecten die uitlopen in tijd en/of
geld moeten binnen een maand met een analyse en een verbeterplan
komen, zodat tijdig kan worden bijgestuurd. Dit moet in 2021 worden
geëffectueerd, zodat in de toekomst eerder zichtbaar wordt waar projecten
problemen ondervinden en hoe zo snel mogelijk kan worden bijgestuurd.
Verder gaat de Belastingdienst bij het beoordelen van grote ICT-projecten
gebruik maken van interne en externe audits, zoals audits van de
Auditdienst Rijk (ADR), aanvullend op de CIO-oordelen. Zo start de ADR in
april dit jaar een toets op het project Auto MRB. Daarnaast neemt de
Belastingdienst de aanbevelingen van PWC over, voor de planningen
binnen het project Auto MRB.
3
4

Kamerstuk 31 066, nr. 747.
Kamerstukken 31 066 en 32 140, nr. 700.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 814

4

De stand van zaken omtrent de hierboven genoemde projecten wordt net
als alle overige grote projecten van de rijksoverheid jaarlijks geactualiseerd op het Rijks ICT-dashboard. De informatie in deze brief zal daarom
tevens worden opgenomen op het Rijks ICT-dashboard voor de
rapportage met als peildatum 31 december 2020.
De toegenomen uitgaven aan bovengenoemde ICT-projecten worden
binnen de capaciteit en begroting van de Belastingdienst (Art. 1, Hfdst. IX)
opgevangen. Wij zullen uw Kamer informeren wanneer bij deze of andere
ICT-projecten significante aanpassingen optreden.
De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 31 066, nr. 814

5