Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

31 936

Luchtvaartbeleid

Nr. 490

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2018
Bijgaand ontvangt u, conform de afspraken die daarover zijn gemaakt
naar aanleiding van de commissie-Elias die onderzoek heeft gedaan naar
de ICT bij de overheid, het advies van het Bureau ICT-toetsing (BIT) op het
programma iCAS1 bij Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL)2. Ik heb dit
advies op 14 juni 2018 van de Staatssecretaris van BZK mogen ontvangen.
Aangezien de conclusies en aanbevelingen van het advies aan LVNL zijn
gericht, heb ik LVNL gevraagd om een reactie. Via deze brief doe ik u, na
overleg met LVNL, de bestuurlijke reactie op dit advies toekomen3.
Inleiding
LVNL gaat het huidige AAA-luchtverkeersleidingssysteem4 vervangen,
omdat het niet voldoet aan de toekomstige Europese luchtvaarteisen die
vanaf 2024 gelden. LVNL werkt daarom sinds 2016 aan de realisatie van de
opvolger hiervan, iCAS. Invoering van iCAS draagt bij aan de realisatie
van de SESAR-doelstellingen (Single European Sky Air Traffic
Management Research) door de verbeterde interoperabiliteit met andere
systemen en nieuwe functionaliteiten die de efficiency en het dynamische
gebruik van het luchtruim verder kunnen vergroten. U bent over de
algehele voortgang van het programma iCAS in diverse Kamerbrieven
geïnformeerd5. Als onderdeel van het programma laat LVNL regelmatig
externe reviews uitvoeren, onder andere volgens de Gateway systematiek. Op uw verzoek heeft het BIT een toets uitgevoerd op dit
programma. LVNL en ik verwelkomen dit advies en zien dit als waarde-

1

iCAS staat voor «iTEC-based Centre Automation System», waar iTEC Staat voor «interoperability Through European Collaboration».
2
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
4
Het Amsterdam Advanced Air traffic control system (AAA) is sinds 1998 in gebruik bij LVNL.
5
Kamerstuk 31 936, nr. 322, Kamerstuk 31 936, nr. 363 en Kamerstuk 31 936, nr. 399.

kst-31936-490
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 490

1

volle aanvulling. Door het BIT is een aantal aanbevelingen gedaan,
waarmee de kwaliteit van dit programma verder kan worden vergroot.
Stand van zaken
iCAS is op dit moment in ontwikkeling bij de Spaanse leverancier Indra.
LVNL is hiervoor gezamenlijk met haar Duitse partner Deutsche Flugsicherung (DFS) opdrachtgever, en gezamenlijk zijn LVNL en DFS ook deel
van het bredere iTEC-consortium waarvoor Indra systeemvarianten
bouwt. Eind 2017 is als eerste stap iCAS-I in gebruik genomen in het
Duitse hogere luchtruim, op basis waarvan nu wordt gebouwd aan iCAS-II
voor het lagere luchtruim van Duitsland en Nederland.
Naar huidige verwachting zal iCAS-II eind 2021 bij LVNL in gebruik worden
genomen. Het specifieke tijdpad van de transitie naar iCAS hangt af van
de benodigde ontwikkeltijd, de acceptatie van het systeem – zowel vanuit
technisch-operationele en veiligheidsaspecten – de training van het
personeel, en de afspraken over implementatie met DFS en Indra. LVNL
zal de continuïteit van de dienstverlening borgen en ook rekening houden
met lopende projecten.
BIT-advies
Het BIT verwacht dat door «de hoge complexiteit van het te ontwikkelen
systeem en de kwaliteit van de ontwikkeling bij leverancier Indra» de
implementatie van iCAS bij LVNL twee jaar kan vertragen. Het BIT
adviseert LVNL om meer feitelijk inzicht te krijgen in de kwaliteit en
voortgang van de ontwikkeling bij Indra, zodat LVNL tijdig kan bijsturen. In
de bijgevoegde reactiebrief geeft LVNL aan zich er van bewust te zijn dat
iCAS een groot en complex programma is, dat qua tijdsplanning een hoog
risicoprofiel kent. Daarmee is de kans op een langer dan geplande
doorlooptijd aanwezig. Op basis van de huidige stand van zaken verwacht
LVNL zelf vooralsnog geen uitstel van de opleverdatum. LVNL stuurt ook
actief mee op de realisatie van de met Indra en DFS overeengekomen
planning en heeft ook, in lijn met de commissie-Elias, veel afspraken
contractueel vastgelegd om eventuele gevolgen van vertraging door
externe factoren (financieel) te mitigeren. LVNL heeft toegezegd met DFS
te overleggen over de manier waarop de sturing en het toezicht op Indra
kan worden verbeterd. Ik heb LVNL gevraagd mij over de uitkomst hiervan
te informeren. Dit is één van de onderwerpen in het gesprek dat ik met
LVNL voer over de voortgang van het programma. Ik verwijs u voor de
nadere reactie op het BIT-advies naar de brief van LVNL.
iCAS en luchtruimherziening
Bij de aanbieding van het Plan van Aanpak voor de luchtruimherziening6
is uw Kamer geïnformeerd over de relatie tussen (de planning van) iCAS
en (de planning van) de luchtruimherziening. Daarbij is de gefaseerde
aanpak van de luchtruimherziening geschetst. In de tweede fase worden
afspraken met buurlanden gemaakt die bepalend zijn voor de realisatiestappen in de derde fase. De derde fase richt zich op de realisatie van
luchtruimwijzigingen en heeft onder andere betrekking op het aanpassen
van systemen, het toetsen op veiligheid, het trainen van verkeersleiders,
het aanpassen van procedures en het publiceren van de wijzigingen voor
luchtruimgebruikers. Ik heb aangegeven dat bovengenoemde realisatiestappen vanaf 2022 kunnen worden doorlopen in verband met de
geplande ingebruikname van iCAS eind 2021.

6

Kamerstuk 31 936, nr. 431.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 490

2

Naar aanleiding van het BIT-advies heb ik LVNL gevraagd of bij een
eventuele vertraging van iCAS een vertraging van de luchtruimherziening
kan worden voorkomen. Zoals reeds aangegeven verwacht LVNL zelf
vooralsnog geen uitstel van de opleverdatum. LVNL heeft mij aangegeven
in het geval van een eventuele vertraging van iCAS langer van het
bestaande AAA-systeem gebruik te zullen blijven maken. Dit is bevestigd
in het BIT-advies. Het systeem kan volgens LVNL vanuit technisch
perspectief nog tenminste tien jaar functioneren na de recente hardwarevervanging en de komende jaren blijft ook voldoende capaciteit voor het
AAA-systeem beschikbaar (deze maatregelen zijn reeds genomen om
eventuele risico’s in de transitie naar iCAS te mitigeren).
Gezien het samenvallen in de tijd van het iCAS-programma en de
luchtruimherziening is er in de bestaande planning een grote verbondenheid van beide projecten. Dit is als zodanig ook gecommuniceerd.
Echter, doordat LVNL langer met het bestaande AAA-systeem kan blijven
werken kunnen de eerste wijzigingen van de luchtruimherziening daarin
worden ingevoerd en heeft eventuele vertraging van iCAS geen gevolgen
voor de luchtruimherziening. Dat laat onverlet dat de voor de realisatie
van luchtruimwijzigingen te doorlopen stappen (inclusief het participatietraject, afspraken met de buurlanden, het luchtruimontwerp en eerder
genoemde realisatiestappen) een dusdanige voorbereidingstijd kennen
dat realisatie van de luchtruimherziening ook op deze wijze niet eerder
dan in 2023 kan worden gerealiseerd. Dit ongeacht in welk systeem de
luchtruimwijzigingen moeten worden ingevoerd.
De komende jaren zal – afhankelijk van de maatregelen en het nadere
tijdpad die uit het traject van de luchtruimherziening zullen komen en
rekening houdend met andere projecten en de beschikbare capaciteit –
worden bezien welke wijzigingen in het huidige systeem en welke na
realisatie van iCAS doorgevoerd worden. Op het moment dat een besluit
moet worden genomen over de implementatie en planning van (een of
meerdere) luchtruimwijzigingen zal de stand van zaken van het
iCAS-programma op dat moment dan ook worden meegewogen. Ik zal uw
Kamer vanzelfsprekend over de ontwikkelingen hierin periodiek op de
hoogte houden, onder andere via de halfjaarlijkse rapportages over de
voortgang met de luchtruimherziening.
Tot slot
Het traject met BIT heeft een waardevolle rol als tussentijds reflectiemoment vervuld voor het programma en de aanbevelingen uit het
BIT-advies bieden zoals eerder aangegeven handvatten om de kwaliteit
van het programma verder te vergroten. De afgelopen maanden is het
proces met het BIT als zeer positief ervaren. Ik wil hen mede namens LVNL
bedanken voor de goede samenwerking.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 31 936, nr. 490

3