Gezondheid in de IJmond 2020
Monitor over hinder, bezorgdheid en chronische aandoeningen in gebieden
met verschillende belasting van fijnstof afkomstig van de basismetaalindustrie
Rapport

Colofon

Juni 2022; GGD Kennemerland, Haarlem
Copyright: Veiligheidsregio Kennemerland, Postbus 5514, 2000 GM Haarlem

Auteurs:
Adriëtte Oostvogels
Ingrid Zandt
Michelle Otter
GGD Kennemerland
Met medewerking van:
Saskia van der Zee
GGD Amsterdam
Rinske Keuken
GGD Kennemerland (in dienst tot 1 februari 2022)
Fotografie Omgevingsdienst IJmond
Contact:
Epidemiologie, epidemiologie@ggdkennemerland.nl, of:
Medische milieukunde, mmk@ggdkennemerland.nl

Inhoudsopgave
Inleiding ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

5

Luchtkwaliteit …………………………………………………………………………………………………………………………………………….

9

Hinder en bezorgdheid ……………………………………………………………………………………………………………………………...

13

Hinder van stof, roet of rook ………………………………………………………………………………………………………………

16

Geurhinder …………………………………………………………………………………………………………………………………………

17

Geluidhinder ………………………………………………………………………………………………………………………………………

18

Slaapverstoring door geluidhinder ……………………………………………………………………………………………………..

19

Bezorgdheid over woonsituatie ………………………………………………………………………………………………………….

20

Hinder en bezorgdheid samengevat …………………………………………………………………………………………………..

21

Ervaren Gezondheid en Chronische Aandoeningen ……………………………………………………………………………………

22

(Zeer) goed ervaren gezondheid …………………………………………………………………………………………………………

25

Astma vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) ……………………………………………………………………………….

26

COPD vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) ………………………………………………………………………………..

27

Hart- en vaatziekten vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) …………………………………………………………

28

Hoge bloeddruk vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) ………………………………………………………………..

29

Diabetes vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd) ……………………………………………………………………………

30

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen samengevat ………………………………………………………….

31

Discussie ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………. 33
Bronnen …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. 41
Bijlagen ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………... 45
1. Definities ………………………………………………………………………………………………………………………………………… 46
2. Indeling in blootstellingsgebieden ………………………………………………………………………………………………….. 48
3. Aantal deelnemers per woongebied en blootstellingsgebied ………………………………………………………….

50

4. Persoonskenmerken per gebied ……………………………………………………………………………………………………... 51
5. Hinder door stof, rook of roet …………………………………………………………………………………………………………

52

6. Geurhinder …………………………………………………………………………………………………………………………………….. 54
7. Geluidhinder …………………………………………………………………………………………………………………………………..

55

8. Slaapverstoring door geluidhinder ………………………………………………………………………………………………….

56

9. Bezorgdheid om woonsituatie ………………………………………………………………………………………………………..

57

10. Prevalenties (zeer) goede ervaren gezondheid …………………………………………………………………………….. 58
11. Prevalenties chronische aandoeningen ………………………………………………………………………………………… 59
12. Ruwe en gecorrigeerde odds ratio’s voor chronische aandoeningen* in gebied 4 en 5 in 2020 ……. 60
13. Gecorrigeerde odds ratio’s voor chronische aandoeningen* in gebied 4 en 5 in 2012, 2016 en 2020 61
14. Prevalenties per woongebied ……………………………………………………………………………………………………….. 62

Inleiding

Aanleiding
In 2011 heeft de staatssecretaris van het ministerie van Infrastructuur & Waterstaat (I&W, destijds
VROM) besloten om periodiek te onderzoeken in welke mate de luchtkwaliteit in de IJmond
samenhangt met de gezondheid van de inwoners. Het doel hiervan was om de gezondheid van de
bewoners in de IJmond langdurig te monitoren, de zogenaamde ‘vinger aan de pols’. Dit besluit hing
samen met de maatregelen die Tata Steel moest nemen om hun uitstoot van fijnstof terug te dringen.
Daaruit is de ‘Gezondheidsmonitor IJmond' ontstaan, met daarin twee deelopdrachten:
1. Deelopdracht GGD Kennemerland met de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit en
vragenlijstonderzoek over de gezondheidssituatie;
2. Deelopdracht RIVM met een onderzoek naar medicatiegebruik met behulp van
registratiegegevens van apothekers in Nederland.
GGD Kennemerland heeft in 2012 van de IJmondgemeenten opdracht gekregen voor het
vragenlijstonderzoek. In 2016 én 2020 is de opdracht gegeven door alle gemeenten uit de GGD-regio
Kennemerland. Het RIVM heeft de opdracht voor het medicatie-onderzoek gekregen van het
ministerie I&W. Dit is, na 2012 en 2016, de derde keer dat de Gezondheidsmonitor IJmond wordt
uitgevoerd (2020) door de GGD (Overberg et al., 2014; Oosterlee, Keuken, & Zandt, 2018) en het
RIVM (Ameling et al., 2014; Houthuijs et al., 2019).
De Gezondheidsmonitor IJmond van 2020 telt drie rapporten. Dit rapport bevat de deelopdracht van
GGD Kennemerland met de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit en de resultaten van het
vragenlijstonderzoek over hinder, bezorgdheid en ervaren gezondheid en chronische aandoeningen.
Het RIVM publiceert een apart rapport over het onderzoek naar medicatiegebruik (Houthuijs et al.,
2022). Het derde rapport is de samenvatting en geeft een beschouwing op de resultaten uit beide
deelrapporten.
Doel
Het doel van de Gezondheidsmonitor IJmond 2020 is om de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie
in 2020 in kaart te brengen in gebieden met verschillende belasting van fijnstof, afkomstig van de
basismetaalindustrie in de gehele GGD-regio Kennemerland. Daarnaast wordt de
gezondheidssituatie in de gehele GGD-regio vergeleken met die in de IJmond-gemeenten (Beverwijk,
Heemskerk, Uitgeest en Velsen). Tot slot wordt een vergelijking gemaakt met de gezondheidssituatie
in 2012 en 2016. Hinder en bezorgdheid worden hierbij in kaart gebracht als onderdeel van de
gezondheidssituatie.
Onderzoeksopzet
Er wordt gekeken naar de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie in gebieden met verschillende
belasting van fijnstof. De gezondheidssituatie in de IJmond is in kaart gebracht aan de hand van het
vierjaarlijkse vragenlijstonderzoek de ‘Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen’. Met dit
onderzoek is het niet mogelijk om een oorzakelijk verband tussen de uitstoot van Tata Steel en de
gezondheid aan te tonen.
Luchtkwaliteit
Op basis van eerder gepubliceerde rapporten, zijn in dit hoofdstuk de langdurige ontwikkelingen
(trends) van de luchtkwaliteit beschreven. Dit geeft de context voor de uitkomsten van het
vragenlijstonderzoek. In lijn met de vorige rondes van de monitor, wordt hierbij gefocust op fijnstof
en stikstofdioxide. Deze componenten (met name fijnstof) hebben het grootste aandeel in de
ziektelast door luchtverontreiniging. Fijnstof is een mengsel van in de lucht zwevende deeltjes van
verschillende grootte, herkomst en samenstelling en bevat onder meer koolstofhoudende
componenten en zware metalen. Deze monitor gaat dus over concentraties in de lucht, en verschilt
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 6

daarmee van de recent gepubliceerde rapporten van het RIVM over neergedaald stof (depositie)
(Mennen et al., 2021) of de herkomst van stoffen (Elberse et al., 2021b).
Vragenlijst
Data over de gezondheidssituatie zijn afkomstig uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en
Ouderen 2020, afgenomen in het najaar van 2020. Dit is een vierjaarlijks vragenlijstonderzoek dat
GGD Kennemerland uitvoert (in samenwerking met het RIVM en het CBS). De deelnemers zijn op
basis van een steekproef uit de gehele bevolking (18+) van de GGD-regio Kennemerland
aangeschreven. Elke vier jaar wordt een nieuwe steekproef getrokken. In bepaalde gebieden, zoals
Wijk aan Zee, is de steekproef opgehoogd. Meer informatie over de Gezondheidsmonitor
Volwassenen en Ouderen 2020 is te lezen in het achtergronddocument. De gebruikte vragenlijst is
hier te vinden.
De analyse en rapportage van de gezondheidssituatie is gedaan op basis van een indeling in
woongebieden en blootstellingsgebieden:
1. Woongebied: de IJmond (gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Velsen en Uitgeest) wordt
vergeleken met het gemiddelde van de gehele GGD-regio Kennemerland (het
referentiegebied).
2. Blootstellingsgebieden: vijf verschillende blootstellingsgebieden, op basis van 4-cijferige
postcodes (figuur 1). Deze gebieden zijn gebaseerd op de berekende bijdrage van de
basismetaalindustrie aan de concentratie van fijnstof (PM10) in de leefomgeving in het
jaar 2000. Dezelfde indeling is ook gebruikt in de Gezondheidsmonitor IJmond 2012 en
2016. De gebieden rondom het Tata Steel-terrein zijn dus in verschillende mate belast
door fijnstof afkomstig van de basismetaalindustrie. Door deze gebieden te vergelijken
wordt de samenhang met luchtkwaliteit onderzocht. De blootstellingsgebieden
omvatten alle 9 gemeentes van de GGD-regio Kennemerland, zie bijlage 1.
Figuur 1.1. Indeling in blootstellingsgebieden
op basis van de bijdrage van de
basismetaalindustrie aan de concentratie van
fijnstof (PM10), in de GGD-regio Kennemerland
(rode lijn). Het meest donkerblauwe gebied
(gebied 5) is het hoogst belast door fijnstof
afkomstig van de basismetaalindustrie. Het
meest lichtblauwe gebied (gebied 1) is het
laagst belast door fijnstof afkomstig van de
basismetaalindustrie. In het RIVM-rapport
wordt ook gekeken naar de nabijheid van het
Tata Steel-terrein, maar het onderzoeksgebied
en de grenzen verschillen (groene lijn) (bron:
Ameling et al., 2014).

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 7

Zowel voor de woongebieden als de blootstellingsgebieden wordt een vergelijking gemaakt over de
verschillende jaren (2012, 2016 en 2020). Een uitgebreide beschrijving van de methoden, zoals de
keuze voor indicatoren en gebruikte statistische methoden is terug te vinden aan het begin van ieder
verdiepend hoofdstuk.
Vraagstellingen
In dit onderzoek beantwoorden we de volgende vraagstellingen:
1. Wat zijn de ontwikkelingen in de luchtkwaliteit in de IJmond?
2. Hoeveel komen hinder (door stof, roet of rook, geur en geluid) en bezorgdheid over de
gezondheid door bedrijven en industrie voor in de woongebieden en de
blootstellingsgebieden en wat zijn de verschillen tussen de gebieden?
3. Hoe vaak komen chronische aandoeningen en een (zeer) goed ervaren gezondheid voor in
de woongebieden en de blootstellingsgebieden en wat zijn de verschillen tussen de
gebieden? De uitkomsten van dit project worden vergeleken met de uitkomsten van de
Gezondheidsmonitors IJmond in 2012 en 2016.
Leeswijzer
De resultaten zijn opgedeeld in een hoofdstuk over de luchtkwaliteit, een hoofdstuk over hinder en
bezorgdheid en een hoofdstuk over ervaren gezondheid en chronische aandoeningen.
Daarna volgt een beschouwing op de resultaten. In dit hoofdstuk worden de uitkomsten van het
hoofdstuk luchtkwaliteit gecombineerd met de uitkomsten over de zelfgerapporteerde
gezondheidssituatie in de IJmond. Verder worden de resultaten in perspectief geplaatst met behulp
van andere onderzoeksrapporten en wetenschappelijke publicaties. Tot slot wordt er gereflecteerd
op de toegepaste onderzoeksopzet en methoden.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 8

Luchtkwaliteit

In dit hoofdstuk worden op basis van beschikbare gegevens de langdurige ontwikkelingen (trends) in
de luchtkwaliteit omschreven en wordt een gezondheidskundige duiding gegeven. In het algemeen
is er over de jaren heen een geleidelijke daling in de luchtverontreiniging door fijnstof en
stikstofdioxide in de IJmond te zien. Dit geldt niet alleen voor de IJmond, maar voor heel Nederland.
Achtergrondinformatie luchtkwaliteit
De luchtkwaliteit in Nederland wordt niet alleen gemeten maar ook berekend. Dit gebeurt op basis
van gegevens over uitstoot en verspreiding. Met het luchtmeetnet wordt onder meer op
meetstations in de IJmond en het landelijk gelegen achtergrondstation de Rijp continu (24/7) de
concentratie van verschillende stoffen in de lucht gemeten. De meetstations in de IJmond zijn deels
van de IJmond gemeenten, deels van de provincie Noord-Holland en deels van het Rijk.
Berekenen (ofwel modelleren) gebeurt door het maken van Grootschalige Concentratie Kaarten
(GCN). Deze stelt het RIVM jaarlijks op. Hiervoor berekent het RIVM op basis van de emissies
(uitstoot) van talloze bronnen en gegevens over de verspreiding, de jaargemiddelde concentratie van
de belangrijkste componenten van luchtverontreiniging voor elke plek (‘grid’) in Nederland. Deze
berekende GCN-concentraties worden gekalibreerd op basis van meetresultaten uit het Landelijk
Meetnet Luchtkwaliteit. De GCN-kaarten zijn dus gebaseerd op een combinatie van metingen en
modelberekeningen. Metingen geven de actuele situatie weer voor een aantal specifiek aangewezen
locaties, maar berekeningen zijn nodig om een goed beeld van een geheel gebied of van de
blootstelling op leefniveau te verkrijgen.
De inventarisatie is gebaseerd op twee rapporten:
1. Datarapport luchtkwaliteit IJmond 2020 (De Jonge, 2021), met daarin de trends in de
gemeten jaargemiddelde concentraties.
2. Deelrapport RIVM van Gezondheidsmonitor IJmond 2020, dat parallel aan dit rapport
verschijnt (Houthuijs et al., 2020). Hierin staan de ontwikkelingen in berekende bijdragen (op
basis van GCN) van het Tata Steel-terrein aan blootstelling.
Luchtverontreiniging bestaat uit verschillende componenten. Net als in de vorige rondes van de
Gezondheidsmonitor IJmond, ligt de focus in de Gezondheidsmonitor IJmond, op fijnstof (PM2.5 en
PM10) en stikstofdioxide (NO2). Fijnstof is een verzamelnaam voor zeer kleine deeltjes. Het is één
van de kenmerkende stoffen voor de basismetaalindustrie. Mensen die aan hogere concentraties
fijnstof worden blootgesteld, hebben vaker luchtwegklachten. Op lange termijn hebben zij een
grotere kans op het ontwikkelen van een longziekte of hart- en vaatziekten en een grotere kans op
sterfte aan deze aandoeningen (WHO, 2021).
De indeling in blootstellingsgebieden is gedaan voor de eerste Gezondheidsmonitor IJmond (2012).
Daarvoor is als richtstof fijnstof (PM10) genomen vanwege de beschikbaarheid van gemeten data
rondom het Tata Steel-terrein (zie Ameling et al., 2014). Fijnstof levert in Nederland de grootste
bijdrage aan de ziektelast als gevolg van luchtverontreiniging (RIVM, 2018; VZinfo.nl, 2022a).
Stikstofdioxide ontstaat bij verbrandingsprocessen en wordt meestal gebruikt als indicator voor
luchtverontreiniging van wegverkeer, maar ook de industrie is een bron van stikstofdioxide. Ook
heeft stikstofdioxide op zichzelf nadelige effecten op de gezondheid (Gezondheidsraad, 2018).
Naast fijnstof en stikstofdioxide, zijn ozon en ultrafijnstof voor de gezondheid relevante
componenten van luchtverontreiniging. Ozon wordt niet rechtstreeks door bronnen uitgestoten
maar in de lucht gevormd onder invloed van zonlicht. Ozon is op lokaal en zelfs nationaal niveau
nauwelijks te beïnvloeden. Daarom worden ozonconcentraties hier verder buiten beschouwing
gelaten. Ook op ultrafijnstof wordt niet gefocust. Er zijn in de IJmond verkennende metingen naar de
concentraties van ultrafijnstof uitgevoerd (Weijers & Vonk, 2020), maar de concentraties worden
niet periodiek gemonitord.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 10

Ontwikkelingen in gemeten jaargemiddelde concentraties
Het luchtmeetnet meet op verschillende meetstations in de IJmond en op achtergrondstation de Rijp.
Er is tussen 2011 en 2019 op alle meetstations in de IJmond een geleidelijke daling te zien in de
gemeten jaargemiddelde concentratie van fijnstof (PM2.5 -0,7 μg/m3 per jaar en PM10 -0,8 μg/m3
per jaar) en van stikstofdioxide (-0,5 μg/m3 per jaar). Op het merendeel van de stations is deze daling
statistisch significant. Voor figuren van deze trends en data van de verschillende meetstations, zie
het Datarapport luchtkwaliteit IJmond 2020 (De Jonge, 2021).
De geleidelijke daling van gemeten concentraties fijnstof en stikstofdioxide op de meetstations in de
IJmond past in de context van de geleidelijke verbetering van de luchtkwaliteit die in heel Nederland
plaatsvindt (Hoogerbrugge et al., 2020). In het landelijk gelegen achtergrondstation de Rijp is ook een
geleidelijke daling te zien, voor fijnstof (PM10) namelijk met gemiddeld –1 μg/m3 per jaar. De
luchtkwaliteit wordt, behalve door variatie in de uitstoot van bronnen, ook beïnvloed door variatie
in weersomstandigheden. Mede daardoor variëren de jaargemiddelden van de gemeten
concentraties van stoffen van jaar tot jaar. Om de ontwikkeling van de luchtkwaliteit te schetsen
wordt daarom naar de langdurige ontwikkeling gekeken, in dit geval de afgelopen 10 jaar.
De jaargemiddelde concentraties fijnstof liggen bij de meetstations in de IJmond hoger dan bij het
achtergrondstation in de Rijp dat in landelijk gebied ligt. Ook is het gemeten jaargemiddelde van
fijnstof in de IJmond hoger dan op het stedelijk achtergrondstation Vondelpark in Amsterdam. Ter
illustratie: de jaargemiddelde fijnstof (PM10) concentratie in Amsterdam was in 2020 15,6 ug/m3 in
het Vondelpark en direct langs de A10-West 17,2 ug/m3 (GGD Amsterdam, 2021).
De gemeten jaargemiddelde concentraties van fijnstof en stikstofdioxide in de IJmond in 2020
voldoen weliswaar aan de wettelijke grenswaarden, maar niet aan de gezondheidskundige
advieswaarden van de WHO uit 2021 (zie Tabel 1). Dat betekent dat de luchtverontreiniging een
negatieve invloed heeft op de gezondheid. De WHO-advieswaarden zijn recent aangescherpt (2021)
waardoor voor veel stoffen in grote delen (zoals stikstofdioxide) of heel Nederland (zoals PM2.5) niet
aan de advieswaarden wordt voldaan. Een belangrijke boodschap van de WHO in aanvulling op de
advieswaarden, is dat iedere reductie van luchtverontreiniging tot gezondheidswinst zal leiden, zelfs
op plekken met relatief schone lucht.
Tabel 1: Gemeten jaargemiddelde concentraties in IJmond 2020 van PM2.5, PM10 en NO2 (op basis
van zes meetstations in de IJmond), wettelijke grenswaarden en WHO-advieswaarden.
Jaargemiddelde
Gezondheidskundige
Wettelijke
concentratie IJmond 2020
advieswaarden WHO 2021
grenswaarden
PM2.5
10,5 µg/m³
5 µg/m
25 µg/m³
PM10
20,3 µg/m³
15 µg/m³
40 µg/m³
NO2
19,1 µg/m³
10µg/m³
40 µg/m³
Op de meetlocaties van het luchtmeetnet IJmond wordt ook een aantal andere stoffen gemonitord.
De aanwezigheid van een aantal van deze stoffen kan een rol spelen in de gezondheidssituatie,
bijvoorbeeld bij geurhinder en hinder van stof, roet of rook. Voor zwaveldioxide (SO2) (+0,05 μg/m3
per jaar) en waterstofsulfide (H2S) (+0,1 μg/m3 per jaar) is geen daling te zien tussen 2011 en 2019.
Op het meetstation Wijk aan Zee is een (statistisch niet significante) toename van zwaveldioxide en
waterstofsulfide over de jaren. De stof waterstofsulfide is bekend door zijn rotte-eieren lucht en kan
bij lage concentraties al geurklachten veroorzaken. Voor benzo(a)pyreen (BaP) is een geleidelijke
daling te zien tussen 2011 en 2019 (-0,05 ng/m3 per jaar). Benzo(a)pyreen is een polycyclische
aromatische koolwaterstof (PAK) en maakt deel uit van het fijnstof mengsel. Benzo(a)pyreen heeft
een belangrijk aandeel in de kankerverwekkende eigenschappen van PAKs in de buitenlucht. In deze
monitor wordt niet ingegaan op hoe vaak kanker voorkomt. Voor de ontwikkelingen in de gemeten
zware metalen in de lucht zijn in het datarapport geen betrouwbare trendanalyses (2011-2019)
beschikbaar, onder andere doordat deze componenten niet continu gemeten worden.
GGD Kennemerland
Gezondheid in de IJmond 2020 | 11

Ontwikkelingen in berekende bijdragen van de basismetaalindustrie
Het RIVM-rapport (Houthuijs et al., 2022) beschrijft de berekende jaargemiddelde concentraties van
fijnstof en stikstofoxide op leefniveau in de IJmond en de mate waarin verschillende bronnen daaraan
bijdragen. Deze gegevens zijn berekend met GCN op basis van gegevens over de emissies (uitstoot).
In de recente berekeningen (2022) was het mogelijk om de emissies van het Tata Steel-terrein apart
te nemen. Daarbij gaat het om de door Tata Steel zelf gerapporteerde gegevens over de jaarlijkse
uitstoot, die zijn opgenomen in de landelijke emissieregistratie. Daarom gaat het in resultaten van
het RIVM-rapport om uitstoot afkomstig van het Tata Steel-terrein. Bij het opstellen van de
blootstellingsgebieden werd nog gekeken naar emissies afkomstig van de sector
basismetaalindustrie (waar het Tata Steel-terrein onderdeel van uitmaakte). Daarom wordt bij de
analyse van de blootstellingsgebieden, gebruik gemaakt van de term basismetaalindustrie.
De berekende gemiddelde bijdrage (op basis van de door Tata Steel gerapporteerde uitstoot) van het
Tata Steel-terrein aan de concentratie in de IJmond is tussen 2005 en 2019 gedaald, voor fijnstof
(PM10) met gemiddeld 0,02 µg/m³ per jaar, en voor fijnstof (PM2.5) en stikstofdioxide met
gemiddeld 0,01 µg/m³ per jaar.
Ondanks de dalende trend, is de gemiddelde bijdrage van het Tata Steel-terrein aan de concentraties
fijnstof en stikstofdioxide onverminderd groter nabij het Tata Steel-terrein, dan verder weg. Dat
betekent dat een vergelijking van de gezondheidssituatie ingedeeld in blootstellingsgebieden
relevant blijft. Bij fijnstof worden de verschillen in de gemiddelde concentratiebijdrages afkomstig
van het Tata Steel-terrein tussen de blootstellingsgebieden geleidelijk kleiner, bij stikstofdioxide
nemen de verschillen tussen de gebieden relatief minder af. Blootstellingsgebied 5 is het meest
belaste gebied, daar is de blootstelling aan fijnstof afkomstig van het Tata Steel-terrein het hoogst.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 12

Hinder en bezorgdheid

In dit hoofdstuk over hinder en bezorgdheid worden enerzijds verschillende soorten hinder
en anderzijds de bezorgdheid over de woonsituatie beschreven. Deze vragen zijn aan een
steekproef van bewoners gesteld in de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen in het
najaar van 2020. Zie vragenlijst Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020.
Bij het gedeelte hinder worden vier verschillende soorten hinder beschreven:
1) hinder van stof, roet of rook;
2) geurhinder;
3) geluidhinder
4) slaapverstoring door geluidhinder.
Hinder van stof, roet of rook, geurhinder en geluidhinder
De vragen zijn gesteld voor verschillende bronnen van hinder op een 10-punts likertschaal
lopend van 0 - Ik ben helemaal niet gehinderd, tot 10 - Ik ben extreem gehinderd. Daarnaast
kon de optie “niet hoorbaar” / “niet ruikbaar” / “niet merkbaar” aangekruist worden. Indien
deze optie was aangekruist werd deze gescoord als 0.
Een score van 3-7 wordt gedefinieerd als ‘matige hinder’, een score van 8-10 als ‘ernstige
hinder’. Een score van 3-10 wordt gedefinieerd als ‘hinder’, dit is dus matige en ernstige
hinder samen.
Elke beschrijving van de vier soorten hinder heeft dezelfde indeling:
1. Grafiek met alle uitgevraagde bronnen van hinder (bijv. vliegverkeer; wegverkeer;
industrie). Het gaat hier om de prevalenties van ‘hinder’, dus matige en ernstige hinder
samen (score van 3-10). Deze ‘prevalentie’ (hoe vaak het voorkomt) wordt weergegeven
voor zowel de gehele GGD-regio Kennemerland als de IJmond.
Vervolgens wordt ingezoomd op de bron bedrijven/industrie:
2a. Grafiek met de prevalenties van matige hinder (score van 3-7) én ernstige hinder (score
van 8-10) van bedrijven/industrie, in een gestapelde kolomdiagram voor de gehele GGDregio Kennemerland, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden.
2b. Grafiek met de prevalentie van hinder (matig + ernstig; score van 3-10) van
bedrijven/industrie over de tijd (2012, 2016, 2020) voor de gehele GGD-regio, de IJmond
en de vijf blootstellingsgebieden (zie bijlage 1).
Bezorgdheid
Voor bezorgdheid is gevraagd of een bepaalde woonsituatie van toepassing is (bijv. wonen
in de buurt van industrie), en zo ja, of men daardoor bezorgd is over de eigen gezondheid
(ja/nee). De indeling van de resultaten lijkt op die van hinder, met als verschil dat er geen
onderscheid wordt gemaakt in matig en ernstig.
1. Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over woonsituatie voor alle bronnen. De
prevalentie worden weergegeven voor zowel de gehele GGD-regio Kennemerland als de
IJmond.
Vervolgens wordt ingezoomd op de woonsituatie in de buurt van bedrijven/industrie:
2a. Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over de woonsituatie in de buurt van
bedrijven/industrie voor de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf
blootstellingsgebieden.
2b. Grafiek met de prevalentie van bezorgdheid over de woonsituatie in de buurt van
bedrijven/industrie over de tijd (2012, 2016, 2020) voor de gehele GGD-regio, de IJmond en
de vijf blootstellingsgebieden.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 14

Prevalenties en betrouwbaarheidsintervallen
De prevalentie (het vóórkomen) in een bepaald gebied is in dit rapport een schatting van de
daadwerkelijke prevalentie. Dit komt omdat niet alle inwoners in een gebied zijn
ondervraagd, maar een steekproef. Bij een schatting hoort een betrouwbaarheidsinterval,
dit betekent dat er (in dit geval) met 95% zekerheid kan worden gezegd dat de
daadwerkelijke prevalentie binnen dat interval ligt. Om de grafieken overzichtelijk te houden
worden de betrouwbaarheidsintervallen niet getoond, maar deze zijn wel terug te vinden in
de bijlagen.
Om te bepalen of de prevalenties tussen twee gebieden van elkaar verschillen, wordt
gekeken naar de betrouwbaarheidsintervallen. Indien de betrouwbaarheidsintervallen niet
overlappen, dan is met 95% zekerheid te zeggen dat er sprake is van een significant verschil.
Dit betekent dat de kans dat de gepresenteerde verschillen op toeval berusten kleiner is dan
5%.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 15

Hinder van stof, roet of
en rook
rook
Prevalentie van hinder van stof, roet of rook van alle nagevraagde bronnen in de gehele GGD-regio en de
IJmond in 2020
Regio

IJmond
24%
16% 17%

15% 15%
12%

15% 14%

11% 12%

9%

13%
10%

9%

2% 3%

Wegverkeer

Vliegverkeer Scheepvaart

2% 2%

Openhaard

BBQ

Tabaksrook

Bouw

Landbouw

Industrie

Figuur 3.1 Voor de meeste bronnen zijn er geen grote verschillen zichtbaar in hinder van stof, roet of rook tussen
de gehele GGD-regio Kennemerland en de IJmond. In de gehele GGD-regio is meer hinder van vliegverkeer en de
bouw dan in de IJmond. In de IJmond is in 2020 ruim 2,5x meer hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie
dan in de gehele GGD-regio. De industrie is in de IJmond ook de grootste bron van hinder van stof, roet of rook.
Prevalentie van matige en ernstige hinder van stof, roet of rook van bedrijven/industrie in 2020
Ernstig

Matig

40%

25%

24%
15%

9%

16%

9%

6%
3%

9%

Regio

IJmond

2%

3%

2%
1

18%

2% 1%

7%
2%

9%

2

3

4

Woongebied

22%

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.2 In de IJmond ervaren inwoners in 2020 3x zo vaak ernstige hinder van stof, rook of roet dan in de gehele
GGD-regio. Bij de blootstellingsgebieden is duidelijk te zien dat hoe dichter het gebied bij het Tata Steel-terrein ligt,
hoe vaker inwoners van dat gebied hinder ervaren van stof, roet of rook. In bloostellingsgebied 4 ervaart ongeveer
25% van de inwoners hinder, terwijl dat in gebied 5, 40% van de inwoners is. Ernstige hinder van stof, roet of rook
is in gebied 5 tweemaal zo hoog als in gebied 4.
Prevalentie stof, roet en rook hinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016 en 2020
40%
33% 33%
25%

24%
18% 18%
7%

7%

18% 17%

9%
2%

2%

2%

2%

4%

3%

5%

6%

9%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond
Woongebied

1

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.3 In de gehele GGD-regio is de hinder van stof, roet of rook hoger in vergelijking met 2012 en 2016. Deze
verhoging wordt veroorzaakt door de statistich significante verhoging in de IJmond. Bij de blootstellingsgebieden is
een statistich significante verhoging terug te zien vanaf gebied 3, met de grootste verhoging in de
blootstellingsgebieden 4 en 5.
Hier komt witte tekst
GGD Kennemerland
Gezondheid in de IJmond 2020 | 16

Geurhinder
Prevalentie geurhinder van nagevraagde bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2020
Regio

IJmond

16%
12% 12%

9%

8%
5%

9%

7%

6%

4%

4%
1%

Riolering

Openhaard

Landbouw

Industrie

Vliegverkeer

Schiphol

Figuur 3.7 Voor de meeste bronnen zijn er geen grote verschillen in geurhinder tussen de gehele GGD-regio en de
IJmond. In de gehele GGD-regio is meer geurhinder door vliegverkeer en Schiphol dan in de IJmond.
In de IJmond is ruim 2x meer geurhinder door de industrie dan in de gehele GGD-regio. De industrie is ook de
grootste bron van geurhinder in de IJmond.
Prevalentie matige en ernstige geurhinder van bedrijven/industrie in 2020
Ernstig

28%

Matig
16%

7%

16%

12%

5%
2%

4%

Regio

IJmond

3%

4%

2%
1%
1

3%
1%
2

12%

6%
5%
1%
3

Woongebied

20%

8%

4%
4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.8 In de IJmond wordt ruim 2x vaker geurhinder ervaren van bedrijven/industrie dan in de gehele GGDregio. Ook ernstige geurhinder wordt 2x vaker ervaren in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Bij de
blootstellingsgebieden ervaren inwoners meer geurhinder naarmate men dichter bij het Tata Steel-terrein woont.
In gebied 4 ervaart 16% geurhinder, in gebied 5 28%. De verschillen tussen de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3 zijn
minimaal, daar ervaart ongeveer 5% van de inwoners geurhinder, in blootstellingsgebied 4 is de prevalentie van
geurhinder driemaal zo hoog en in gebied 5 bijna vijfmaal zo hoog.
Prevalentie geurhinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016 en 2020
35%
26%
20%

20%
14%

9%

7%

28%

7%

16%

13%
5%

4%

3%

4%

4%

4%

6%

5%

16%

6%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond
Woongebied

1

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.9 In de regio en in blootstellingsgebied 1 is het percentage geurhinder significant lager in 2020 dan in 2012.
In de blootstellingsgebieden 2 en 3 is de geurhinder nauwelijks veranderd over de tijd. In de IJmond en
blootstellingsgebied 4 en 5 was in 2016 de geurhinder lager dan in 2012 en in 2020 juist weer hoger dan in 2016. De
geurhinder in blootstellingsgebied 4 en 5 was in 2020 significant lager dan in 2012.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 17

Geluidhinder
Hier komt witte tekst
Prevalentie geluidhinder van nagevraagde bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2020
Regio

IJmond

39%

38% 37%

34%

27% 27%

24% 24%
14% 14%

13%
8%

6% 6%

1% 1%
Wegverkeer > 50 Wegverkeer < 50 Treinverkeer
km/h
km/h

Vliegverkeer

Scooters

Buren

Industrie

Windmolens

Figuur 3.4 Er zijn voor de meeste bronnen geen grote verschillen zichtbaar in geluidhinder tussen de gehele GGDregio en de IJmond. De meeste geluidhinder in de IJmond wordt veroorzaakt door vliegverkeer en
brommers/scooters. In de IJmond is er meer geluidhinder door vliegverkeer en industrie dan in de gehele GGDregio.
Prevalentie matige en ernstige geluidhinder van bedrijven/industrie in 2020
Ernstig

22%

Matig

13%

13%

8%
10%
6%
2%

3%

Regio

IJmond

5%

6%

4%
1%
1

5%
1%
2

Woongebied

4%

10%

3%
1%
3

3%

16%

6%

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.5 In de IJmond wordt vaker geluidhinder van bedrijven/industrie ervaren dan in de gehele GGD-regio. De
ernstige geluidhinder verschilt niet tussen de gehele GGD-regio en de IJmond. Bij de blootstellingsgebieden 1, 2 en
3 is er geen oplopende prevalentie van geluidhinder (4-6%) en ook niet van ernstige geluidhinder (1%). In
blootstellingsgebied 4 wordt wel 3x zo veel geluidhinder (13%) én ernstige geluidhinder (3%) ervaren dan in
blootstellingsgebied 3. In blootstellingsgebied 5 verdubbelt het percentage inwoners met ernstige geluidhinder
(6%) ten opzichte van gebied 4. Ook het totale percentage geluidhinder verdubbelt bijna in gebied 5 (22%) ten
opzichte van gebied 4 (13%).
Prevalentie geluidhinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016 en 2020
22% 21% 22%

11% 11%
6%

8%

13%

11% 11%

8%

7%
3%

8%
5%

4%

6%
3%

4%

13%

4%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond
Woongebied

1

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.6 Er zijn kleine fluctuaties te zien in ervaren geluidhinder van bedrijven/industrie. In de gehele GGD-regio
was de prevalentie van geluidhinder in 2020 significant hoger dan in 2012. In de IJmond is de prevalentie van
geluidhinder hoger in 2020 dan in 2016, maar dit verschil is niet significant. In 2016 is in gebied 1 en 2 de geluidhinder
significant hoger dan in 2012. In 2020 is de prevalentie van geluidhinder in die gebieden lager dan in 2016. Het
verschil in geluidhinder tussen 2012 en 2020 is alleen in gebied 1 significant hoger, In de andere gebieden zijn er
tussen 2012 en 2020 geen statistisch signficante verschillen.
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 18

Slaapverstoring door geluidhinder
Hier komt witte tekst
Prevalentie slaapverstoring van nagevraagde bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond in 2020
Regio

IJmond

21% 20%
15% 16%

12% 13%

16% 16%

6% 6%

4%

3% 3%

Wegverkeer >
50 km/h

Wegverkeer <
50 km/h

6%
1% 1%

Treinverkeer

Vliegverkeer

Scooters

Buren

Industrie

Windmolens

Figuur 3.4 Er zijn voor de meeste bronnen geen grote verschillen zichtbaar in slaapverstoring door geluidhinder
tussen de gehele GGD-regio en de IJmond. De meeste slaapverstoring door geluidhinder in de IJmond wordt
veroorzaakt door buren, vliegverkeer en brommers/scooters. Alleen voor de bron industrie is de slaapverstoring
door geluidhinder significant hoger in de IJmond.
Prevalentie matige en ernstige slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in 2020
Ernstig

11%

Matig

6%

5%

4%
5%

3%

9%

3%

3%

2%

2%
1%

4%

1%
1%

1%

2%

2

3

4

5

1%

1%

2%
1%

Regio

IJmond

1

Woongebied

Blootstellingsgebied

Figuur 3.5 In de IJmond is het percentage slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie significant
hoger dan in de gehele GGD-regio. In de blootstellingsgebieden 4 en 5 wordt er significant meer slaapverstoring
ervaren dan in de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3.
Prevalentie slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie in 2012, 2016 en 2020

14%
3%

4%

4%

7%

6%

6%

2%

3%

3%

3%

3%

3%

1%

3%

2%

7%

7%

5%

8%

11%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond
Woongebied

1

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.6 Er zijn slechts kleine fluctuaties te zien over tijd in de gehele GGD-regio, de IJmond en
blootstellingsgebieden 1, 2, 3 en 4. In blootstellingsgebied 5 is de slaapverstoring door geluidhinder in 2020
significant hoger dan in 2016, toen het percentage significant lager was dan in 2012.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 19

Bezorgdheid over woonsituatie
Hier komt witte tekst
Prevalentie bezorgdheid over de woonsituatie van nagevraagde bronnen in de gehele GGD-regio en de IJmond
in 2020
Regio

IJmond

22%
14%

7% 7%

8%

7%
3% 3%

Straat

Vliegveld

1% 1%

Zendmasten

Hoogspanning

Industrie

0% 0%

1% 2%

Verontreinigde
grond

Route gevaarlijke
stoffen

Figuur 3.10 Voor de meeste bronnen zijn er geen grote verschillen zichtbaar in bezorgdheid tussen de gehele GGDregio en de IJmond. In de gehele GGD-regio is 2x meer bezorgdheid over het wonen in de buurt van een vliegveld
dan in de IJmond, terwijl in de IJmond bijna 3x meer bezorgdheid is over het wonen in de buurt van industrie dan in
de gehele GGD-regio. Wonen in de buurt van industrie is ook de grootste bron van bezorgdheid over de
woonsituatie in de IJmond.
Prevalentie bezorgdheid over de woonsituatie door bedrijven/industrie in 2020
39%
22%

22%

8%

Regio

IJmond

2%

3%

1 (laagst)

2

7%

3

Woongebied

4

5 (hoogst)

Blootstellingsgebied

Figuur 3.11 Zoals boven al genoemd geven de inwoners van de IJmond bijna 3x vaker aan bezorgd te zijn over de
woonsituatie rond bedrijven/industrie (22%) dan in de gehele GGD-regio (8%). Er is te zien dat er meer bezorgdheid
is over het wonen in de nabijheid van bedrijven/industrie naarmate men dichter in de buurt van het Tata-Steel terrein
woont. Inwoners van blootstellingsgebied 1 en 2 zijn nauwelijks bezorgd (2-3%). De prevalentie verdubbelt in
blootstellingsgebied 3 (7%), en verdrievoudigt van blootstellingsgebied 3 naar blootstellingsgebied 4 (22%). In
blootstellingsgebied 5 is de bezorgdheid het grootst (39%), deze prevalentie is 1,8x groter dan in bloostellingsgebied
4.
Prevalentie bezorgdheid over de woonsituatie door bedrijven/industrie in 2012, 2016 en 2020
33% 35%
19% 19%
7%

7%

22%

18% 19%

8%
2%

2%

2%

1%

2%

3%

6%

6%

39%

22%

7%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond
Woongebied

1

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 3.12 In de gehele GGD-regio en de blootstellingsgebieden 1 t/m 3 is de bezorgdheid over de woonsituatie
nauwelijks veranderd over de tijd. In de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5 is in 2020 het percentagae
bezorgheid door het wonen in de buurt van bedrijven/industrie hoger dan in 2016.
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 20

Hinder en bezorgdheid samengevat
Hieronder worden resultaten met betrekking tot hinder en bezorgdheid samengevat. Van de
verschillende soorten hinder komt hinder van stof, roet en rook het meest voor in de IJmond en in
de blootstellingsgebieden 4 en 5. Hinder van stof, roet en rook laat ook de grootste toename in
prevalentie zien in 2020 ten opzichte van 2012 en 2016. Ook de prevalenties van geurhinder en
bezorgdheid over de woonsituatie zijn in 2020 hoger dan in 2016. Bij de door inwoners ervaren
geluidhinder en slaapverstoring door geluidhinder zijn geen grote verschillen te zien over de tijd. In
de blootstellingsgebieden 4 en 5 wordt meer hinder (voor alle vormen) van bedrijven/industrie
ervaren dan in de andere blootstellingsgebieden. Ook is men in blootstellingsgebieden 4 en 5 meer
bezorgd over de woonsituatie in de nabijheid van bedrijven/industrie.
Hinder van stof, roet en rook
Bedrijven en industrie zijn de grootste bron van hinder van stof, roet en rook in de IJmond (24%). In
2020 wordt in de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5 meer hinder van stof, roet en rook ervaren
dan in 2012 en 2016. In blootstellingsgebied 5 is de hinder van stof, roet en rook het hoogst (40%).
Geurhinder
Bedrijven en industrie zijn de grootste bron van geurhinder in de IJmond (16%). Na een daling tussen
2012 en 2016 wordt er in 2020 iets meer geurhinder ervaren in de IJmond en blootstellingsgebieden
4 en 5. De geurhinder is het hoogst in blootstellingsgebied 5 (28%).
Geluidhinder
Bedrijven en industrie zijn een van de minder belangrijke bronnen van geluidhinder in de IJmond
(13%). Wél wordt er meer geluidhinder ervaren in de IJmond van bedrijven/industrie dan in de gehele
GGD-regio, met name in gebied 4 (13%) en gebied 5 (22%). Tussen 2012 en 2020 is de geluidhinder
van bedrijven/industrie min of meer gelijk gebleven in alle gebieden.
Slaapverstoring door geluidhinder
Bedrijven en industrie zijn een van de minder belangrijke bronnen van slaapverstoring door
geluidhinder in de IJmond (6%). Wél wordt er meer slaapverstoring door geluidhinder ervaren in de
IJmond van bedrijven/industrie dan in de gehele GGD-regio, met name in gebied 5 (11%). Tussen
2012 en 2020 is de slaapverstoring door geluidhinder van bedrijven/industrie min of meer gelijk
gebleven in alle gebieden, behalve in gebied 5. Daar is het percentage slaapverstoring door
geluidhinder van bedrijven/industrie lager dan in 2012, maar hoger dan in 2016.
Bezorgdheid
Bedrijven en industrie zijn de grootste bron van bezorgdheid in de IJmond (22%). In 2020 wordt in de
IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5 meer bezorgdheid ervaren dan in 2012 en 2016. Binnen de
IJmond is de bezorgdheid het grootst in blootstellingsgebied 5 (39%).

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 21

Ervaren Gezondheid en
Chronische Aandoeningen

In dit hoofdstuk over gezondheid worden de ervaren gezondheid en de chronische aandoeningen
beschreven. Deze uitkomsten zijn gebaseerd op vragen uit de Gezondheidsmonitor Volwassenen en
Ouderen, die is afgenomen onder een steekproef van inwoners van de GGD-regio in het najaar van
2020. Klik hier voor de vragenlijst van de Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020.
Ervaren gezondheid is een veelgebruikte maat voor het oordeel over de eigen gezondheid. Het wordt
ook wel subjectieve gezondheid of gezondheidsbeleving genoemd. Het is een samenvattende
gezondheidsmaat van alle relevante gezondheidsaspecten voor de persoon in kwestie, de
interpretatie kan dus per persoon verschillen. Ervaren gezondheid is uitgevraagd als ‘Hoe is over het
algemeen uw gezondheid?’ en kon beantwoord worden met zeer goed; goed; gaat wel; slecht; zeer
slecht. Die zijn samengevat in de 2 categorieën ‘(zeer) goed’ en ‘gaat wel of (zeer) slecht’.
Chronische aandoeningen betreffen een aantal chronische aandoeningen waarbij aan de respondent
de vraag is voorgelegd of de respondent de aandoening heeft én of dit door een arts is vastgesteld.
In dit hoofdstuk zullen de prevalenties van de volgende chronische aandoeningen worden
beschreven: astma, COPD, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk, diabetes. Van deze chronische
aandoeningen is bekend dat ze samenhangen met langdurige blootstelling aan luchtverontreiniging
door fijnstof en stikstofdioxide (Gezondheidsraad, 2019; Dijkema et al., 2018). In dit hoofdstuk
worden alleen de chronische aandoeningen getoond waarbij de respondenten hebben aangegeven
dat ze door een arts zijn vastgesteld, zodat het mogelijk is een vergelijking te maken met rapporten
over medicijngebruik en huisartsgegevens. In de bijlagen staat ook het totaal van de chronische
aandoeningen (wel en niet door een arts vastgesteld) weergegeven.
De prevalentie van een (zeer) goed ervaren gezondheid en van chronische aandoeningen wordt
weergegeven per woongebied en per blootstellingsgebied. Vervolgens worden de prevalenties van
de (zeer) goed ervaren gezondheid en chronische aandoeningen vergeleken met 2012 en 2016.
Om een zuivere vergelijking te maken tussen de blootstellingsgebieden, wordt er in aanvullende
analyses gecorrigeerd voor eventuele verschillen in de populatie tussen gebieden. Van de
persoonskenmerken waarvoor gecorrigeerd wordt, is uit de literatuur bekend dat zij een verhoogd
of verlaagd risico op de ervaren gezondheid of het voorkomen van een bepaalde chronische
aandoening geven. Alle uitkomsten zijn gecorrigeerd voor geslacht, leeftijd, opleiding en rookstatus.
Bij diabetes wordt aanvullend gecorrigeerd voor overgewicht en het voldoen aan de beweegnorm.
Ervaren gezondheid, hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk worden ook nog aanvullend
gecorrigeerd voor overmatig alcoholgebruik, zwaar alcoholgebruik en geluidhinder. Er wordt ook
voor geluidhinder gecorrigeerd omdat die wordt genoemd als oorzaak van onder meer hoge
bloeddruk en hart- en vaatziekten (Slob et al., 2019). Een overzicht van de achtergrondkenmerken
per gebied is terug te vinden in bijlage 4.
Correctie voor persoonskenmerken gebeurt met behulp van zogenaamde “odds ratio’s” (OR). Die zijn
een benadering van de verhouding tussen de mate waarin een aandoening voorkomt in een
blootstellingsgebied en in het referentiegebied (blootstellingsgebied 1). Met deze uitkomstmaat is
het niet mogelijk een oorzakelijk verband vast te stellen. Het referentiegebied krijgt standaard een
OR van 1. Een OR groter dan 1 geeft aan dat het meer voorkomt in dat gebied dan in het
referentiegebied, en bij een OR kleiner dan 1 komt het minder voor. OR’s zijn altijd een schatting,
daarom worden er ook de bijbehorende statistische onzekerheidsmarges weergegeven (95%
betrouwbaarheidsinterval), waarbinnen de werkelijke waarde zich met 95% zekerheid bevindt.
Indien de betrouwbaarheidsintervallen de OR - lijn op 1 niet snijden dan is met 95% zekerheid te
zeggen dat er sprake is van een significant verschil met het referentie gebied (blootstellingsgebied
1). Zie hieronder de visuele uitleg:

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 23

Om te bepalen of de odds ratio's tussen 2012, 2016 en 2020 van elkaar verschillen, wordt gekeken
naar de betrouwbaarheidsintervallen. Indien de betrouwbaarheidsintervallen niet overlappen, dan
is met 95% zekerheid te zeggen dat er sprake is van een significant verschil. Dit betekent dat de kans
dat de gepresenteerde verschillen op toeval berusten kleiner is dan 5%.
De resultaten worden gepresenteerd voor ervaren gezondheid en chronische aandoeningen
vastgesteld door een arts (astma, COPD, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en diabetes). Elke
bladzijde heeft dezelfde indeling:
1. Grafiek met de prevalenties voor (zeer) slecht ervaren gezondheid of chronische
aandoening van de gehele GGD-regio Kennemerland, de IJmond en de vijf
blootstellingsgebieden.
2. Grafiek met de gecorrigeerde odds ratio’s (OR) per blootstellingsgebied met gebied
1 als referentie.
3. Grafiek met de prevalenties over de tijd (2012, 2016, 2020) voor de gehele GGDregio, de IJmond en de vijf blootstellingsgebieden.
4. Grafiek met de gecorrigeerde odds ratio’s (OR) over de tijd (2012, 2016, 2020) voor
de vijf blootstellingsgebieden waarbij als referentie steeds gebied 1 van het
betreffende jaar is genomen.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 24

(Zeer) goed ervaren gezondheid
Hier komt witte tekst
Prevalentie (zeer) goed ervaren gezondheid 2020
81%

84%

81%

78%

81%

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied 2020
2,00

77%

74%
1,50
1,00

1,05

1

0,99

0,86

0,80

0,50
0,00
1
Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

5

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Blootstellingsgebied

(gebied 1 = referentie)

Figuur 4.1 De prevalentie van volwassenen die een
(zeer) goede gezondheid ervaart is significant lager in
de IJmond dan in de gehele GGD-regio. In
blootstellingsgebied 2 is de hoogste prevalentie (zeer)
goed ervaren gezondheid. De prevalentie van een
(zeer)
goed
ervaren
gezondheid
in
blootstellingsgebied 4 en 5 is significant lager dan in
de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3.

Figuur 4.2 Deze figuur laat zien dat de OR’s in
blootstellingsgebied 2 en 3 niet verschillen van het
referentiegebied. In blootstellingsgebied 4 en 5 zijn OR's
kleiner dan in referentiegebied. De inwoners van deze
gebieden ervaren minder vaak een (zeer) goed ervaren
gezondheid, voor gebied 5 is dit zelfs een significant
verschil met gebied 1.

Prevalentie (zeer) goed ervaren gezondheid per gebied in 2012, 2016 en 2020
79% 78% 81% 79% 76% 78% 79% 78% 81% 81% 81% 84% 80% 79% 81% 78% 76% 77% 78% 75% 74%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond

1

2

3

Woongebied

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 4.3 Binnen de regio, de IJmond en de blootstellingsgebieden zijn zeer kleine fluctuaties zichtbaar in het
ervaren van een (zeer) goede gezondheid. In 2020 is, in de regio en in blootstellingsgebieden 1 en 2, het percentage
volwassenen dat hun gezondheid als (zeer) goed ervaren drie procentpunt hoger dan in 2016. Dit verschil is
significant voor de regio en blootstellingsgebied 1. De prevalentie in blootstellingsgebied 5 is lager dan in 2012 en
2016, maar dit is geen significant verschil.
(Zeer) goed ervaren gezondheid (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) in 2012, 2016 en 2020
2,00
1,50
1,00

1

1

1

0,96

0,91

1,05

1,03

1,00

0,99

0,92

0,91

0,86

1,00

0,89

0,50

0,80

0,00
2012

2016
1 (laag/ref)

2020

2012

2016
2

2020

2012

2016
3

2020

2012

2016
4

2020

2012

2016

2020

5

Figuur 4.4 In 2012 en 2016 waren de OR’s in de verschillende blootstellingsgebieden niet significant verhoogd of
verlaagd ten opzichte van het referentiegebied. In 2020 zijn, zoals boven beschreven de OR’s in blootstellingsgebied
4 en 5 verlaagd ten opzichte van het referentiegebied, in gebied 5 zelfs significant verlaagd.
Ast

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 25

Astma vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)
ma + COPD
Prevalentie astma 2020

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied in 2020
2,00
1,50
1,00

6%

5%

5%

5%

6%

5%

1

0,99

1,13

0,99

1,00

0,50

6%

0,00
1
Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

5

(gebied 1 = referentie)

Blootstellingsgebied

Figuur 4.5 Het percentage volwassenen dat astma Figuur 4.6 De gecorrigeerde OR’s voor astma ten opzichte
heeft, verschilt niet noemenswaardig tussen de regio van het referentiegebied verschillen niet significant in de
en de IJmond en tussen de verschillende blootstellingsgebieden.
blootstellingsgebieden.
Prevalentie astma per gebied in 2016 en 2020

5%

5%

5%

6%

5%

5%

6%

5%

4%

5%

6%

6%

6%

6%

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

Regio

IJmond

1

2

3

4

5

Woongebied
Figuur 4.7 Regionaal
en binnen de IJmond zijn de prevalentieBlootstellingsgebied
volwassenen die astma hebben (ongeveer) gelijk
gebleven. Ook bij de blootstellingsgebieden zijn geen grote verschillen zichtbaar.

Astma (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) in 2016 en 2020
2,00
1,50

1,38

1,00

1,00

1,25

1,00

0,99

0,83

1,27

1,13

0,99

1,00

0,50
0,00
2016

2020

1 (laag/ref)

2016

2020
2

2016

2020
3

2016

2020
4

2016

2020
5

Figuur 4.8 In 2016 waren de OR’s in gebied 2, 4 en 5 verhoogd ten opzichte van het referentiegebied. In 2020 zijn
de OR’s ten opzichte van gebied 1 niet verhoogd.
N.B. In 2012 zijn astma en COPD gecombineerd uitgevraagd, daarom zijn er van 2012 geen zelfstandige gegevens
over astma bekend.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 26

COPD vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)
Prevalentie COPD 2020

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied in 2020
2,00
1,50
1,00

4%

4%

4%

4%

5%

4%

3%

1,02

1

1,19

1,08

0,86

0,50
0,00
1

Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

2

5

3

4

5

Blootstellingsgebied

Blootstellingsgebied

(gebied 1 = referentie)

Figuur 4.9 De prevalentie van COPD is gelijk in de
gehele GGD-regio en in de IJmond. Ook bij de
bloostellingsgebieden zijn er geen noemenswaardige
verschillen te zien.

Figuur 4.10 Er zijn geen significante verhoogde OR’s
voor COPD ten opzichte van blootstellingsgebied 1.
Alleen gebied 5 heeft een iets hogere, maar niet
significante verhoogde OR voor COPD.

Prevalentie COPD per gebied in 2016 en 2020

4%

4%

5%

4%

4%

4%

4%

4%

4%

3%

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

2016

2020

Regio

IJmond

1

2

6%

2016

3

Woongebied

4%

4%

5%

2020

2016

2020

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 4.11 Regionaal en binnen de IJmond is de prevalentie van COPD (ongeveer) gelijk gebleven. In 2020 lijkt in
gebied 4 de prevalentie iets lager dan in 2016, maar dit is geen significant verschil.
COPD (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) in 2016 en 2020
2,00
1,50

1,57

1,359

1,00

1

1,11

1,02

1

1,08

0,86

1,19

1,019

0,50
0,00
2016

2020

1 (laag/ref)

2016

2020
2

2016

2020
3

2016

2020
4

2016

2020
5

Figuur 4.12 In gebied 2 en 4 zijn de grootste verschillen te zien ten opzichte van 2016. In 2016 waren de OR in deze
gebieden significant hoger dan in gebied 1, in 2020 zijn de OR’s bijna gelijk aan gebied 1. In gebied 5 is, zoals ook
al in figuur 4.10 aangegeven is, in 2020 een iets hogere, maar niet significante hogere OR voor COPD te zien ten
opzichte van gebied 1, in 2016 was de OR in gebied 5 niet verhoogd ten opzichte van gebied 1.
N.B. In 2012 zijn astma en COPD gecombineerd uitgevraagd, daarom zijn er van 2012 geen zelfstandige gegevens
over COPD bekend.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 27

Hart- en vaatziekten vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)
Astma + COPD
Prevalentie hart- en vaatziekten 2020

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied 2020
2,00
1,69

1,50
1,00
6%

5%

4%

4%

4%

4%

1,16

1

1,15

1,12

0,50

4%

0,00
1
Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

5

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Blootstellingsgebied

(gebied 1 = referentie)

Figuur 4.13 Het percentage volwassenen met hart- en
vaatziekten is ongeveer gelijk in de gehele GGD-regio
en in de IJmond. Bij de blootstellingsgebieden is
gebied 5 significant hoger dan in gebied 1 en 2.

Figuur 4.14 Het OR van hart- en vaatziekten in gebied 5 is
significant
hoger
t.o.v.
het
referentiegebied
(blootstellingsgebied 1). De OR’s van hart- en vaatziekten
in de andere gebieden t.o.v. het referentiegebied zijn
ongeveer gelijk en niet significant verschillend.

Prevalentie hart- en vaatziekten in 2012, 2016 en 2020

6%

5%

7%

5%

4%

5%

6%

6%

4%

4%

4%

5%

4%

6%

6%

4%

6%

4%

7%

5%

6%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond

1

2

3

Woongebied

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 4.15 In de gehele GGD-regio en in de IJmond is in 2020 de prevalentie van hart- en vaatziekten significant
lager t.o.v. 2016. Bij de blootstellingsgebieden 1, 3, 4 is de prevalentie van hart- en vaatziekten lager dan in 2016,
voor gebied 1 is dit een significant verschil. In gebied 2 is de prevalentie gelijk gebleven.
Hart- en vaatziekten (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) in 2012, 2016 en 2020
2,00
1,69

1,50
1,00

1

1

1

0,94

0,67

0,50

1,16

1,09

1,15

0,75

1,26
0,96

1,12

1,06
0,77

0,00
2012

2016

2020

1 (laag/ref)

2012

2016
2

2020

2012

2016
3

2020

2012

2016
4

2020

2012

2016

2020

5

Figuur 4.16 In 2012 hadden alle blootstellingsgebieden een lagere OR in vergelijking met het referentiegebied, in
gebied 2 en 3 was het zelfs significant lager. In 2016 waren de OR van de verschillende gebieden ongeveer gelijk aan
het referentiegebied. In 2020 zijn de OR’s op hart- en vaatziekten juist licht verhoogd in de blootstellingsgebieden
ten opzichte van gebied 1, waarbij de verhoging voor gebied 5 significant is.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 28

Hoge bloeddruk vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)
Astma + COPD
Prevalentie hoge bloeddruk 2020
17%

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied 2020

16%

15%

17%

16%

2,00

14%

1,50

12%

1,00

1

1,17

0,99

1,17

1,11

0,50
0,00
1
Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

5

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Blootstellingsgebied

(gebied 1 = referentie)

Figuur 4.17 In de IJmond is de prevalentie van hoge
bloeddruk significant verhoogd ten opzichte van de
gehele GGD-regio. In blootstellingsgebied 2 is de
prevalentie significant lager dan in de andere
gebieden. De prevalentie in gebied 5 is significant
hoger dan in gebied 1.

Figuur 4.18 De OR’s voor hoge bloeddruk zijn in de
blootstellingsgebieden 3, 4 en 5 iets verhoogd ten opzichte
van het referentiegebied 1. Dit verschil is voor gebied 3 net
niet significant en voor gebied 5 net wel.

Prevalentie hoge bloeddruk in 2012, 2016 en 2020
16% 16% 15% 17% 17% 17% 18% 16%
17%
16% 18% 17% 16% 17% 17% 17%
14% 13% 13%
14%
12%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond

1

2

3

Woongebied

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 4.19 In sommige gebieden zijn wat lichte fluctuaties in de prevalentie van hoge bloeddruk te zien. De
prevalentie in 2020 is significant lager dan in 2012 in de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 1. De verschillen
die te zien zijn in gebied 2, 3 en 4 zijn niet statistisch significant. In de IJmond en gebied 5 blijft de prevalentie over
de afgelopen jaren gelijk.
Hoge bloeddruk (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) vergelijking in 2012, 2016 en 2020
2,00
1,50
1,00

1

1

1

0,98

0,83

0,50

0,99

0,98

0,96

1,17

1,07

1,00

1,11

0,95

0,82

1,17

0,00
2012

2016
1 (laag/ref)

2020

2012

2016
2

2020

2012

2016
3

2020

2012

2016
4

2020

2012

2016

2020

5

Figuur 4.20 In 2012 en 2016 zijn de OR’s voor een hoge bloeddruk in blootstellingsgebieden 2, 3, 4 en 5 lager of gelijk
in vergelijking met gebied 1. In 2020 is juist een hogere OR te zien voor hoge bloeddruk in de gebieden 3, 4 en 5 in
vergelijking met gebied 1.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 29

Diabetes vastgesteld door arts (zelfgerapporteerd)
Astma + COPD
Prevalentie diabetes 2020

Gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied 2020
2,00
1,50

7%

6%

7%

6%

1,00

7%

6%

1,14

1

0,95

0,88

0,83

0,50

4%

0,00
1
Regio IJmond

1

2

Woongebied

3

4

5

2

3

4

5

Blootstellingsgebied

Blootstellingsgebied

(gebied 1 = referentie)

Figuur 4.21 De prevalentie van diabetes is vrijwel Figuur 4.22 De OR’s voor diabetes in de
gelijk in de gehele GGD-regio en de IJmond. Bij de blootstellingsgebieden 2, 3, 4 en 5 zijn niet significant
blootstellingsgebieden is met name opvallend dat in hoger of lager in vergelijking met het referentiegebied 1.
blootstellingsgebied 2 de prevalentie significant lager
is dan in de andere gebieden, maar verder zijn er geen
significante verschillen.
Prevalentie diabetes in 2012, 2016 en 2020
6%

6%

6%

7%

6%

7%

6%

6%

6%

4%

5%

6%

4%

5%

7%

7%

6%

6%

10%

7%

7%

2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020 2012 2016 2020
Regio

IJmond

1

2

3

Woongebied

4

5

Blootstellingsgebied

Figuur 4.23 In de gehele GGD-regio en blootstellingsgebied 1 is de prevalentie over alle jaren gelijk gebleven.
Ondanks dat in de andere gebieden de prevalenties licht fluctueren is alleen in gebied 5 het percentage significant
lager in 2020 dan in 2016.
Diabetes (gecorrigeerde OR naar blootstellingsgebied) in 2012, 2016 en 2020
2,00
1,50
1,00

1

1

1

0,96

0,74

0,50

0,83

0,97

0,83

1,14

1,09
0,77

1,33
0,88

0,95

0,91

0,00
2012

2016
1 (laag/ref)

2020

2012

2016
2

2020

2012

2016
3

2020

2012

2016
4

2020

2012

2016

2020

5

Figuur 4.24 Over de tijd is te zien dat in 2012 de OR’s voor diabetes in alle gebieden lager of gelijk waren in
vergelijking met gebied 1. In 2016 waren de OR’s voor diabetes in alle blootstellingsgebieden min of meer gelijk aan
het blootstellingsgebied 1, maar in gebied 5 significant hoger. In 2020 zijn de OR’s voor diabetes in alle
blootstellingsgebieden weer min of meer gelijk aan blootstellingsgebied 1.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 30

Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen samengevat
Hieronder worden de resultaten met betrekking tot een (zeer) goede ervaren gezondheid en
chronische aandoeningen samengevat. Inwoners van de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5
ervaren in 2020 hun gezondheid minder vaak als (zeer) goed in vergelijking met de inwoners van de
gehele GGD-regio. Van de onderzochte chronische aandoeningen komen in 2020 hoge bloeddruk en
hart- en vaatziekten significant vaker voor in blootstellingsgebied 5 dan in blootstellingsgebied 1 (het
referentiegebied).
Ervaren Gezondheid
Inwoners van de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5 ervaren hun gezondheid minder vaak als
(zeer) goed in vergelijking met de inwoners van de gehele GGD-regio. Ook na correctie voor
persoonskenmerken is de odds ratio (OR) in blootstellingsgebied 4 en 5 lager dan in gebied 1. Hoewel
het percentage inwoners dat de gezondheid als (zeer) goed ervaart in de gehele GGD-regio en
blootstellingsgebieden 1 en 2 twee tot drie procentpunten hoger is dan in 2012 en 2016, is de
prevalentie in gebied 5 juist vier procentpunten lager dan in 2012. Bij een vergelijking van de OR
tussen 2012, 2016 en 2020 is te zien dat in vergelijking met het referentiegebied de OR voor een
(zeer) goed ervaren gezondheid in 2020 lager is dan in 2012.
Astma
Er zijn geen noemenswaardige verschillen in de prevalentie van astma in de verschillende gebieden,
ook niet na correctie voor persoonskenmerken. Ook tussen 2016 en 2020 is de prevalentie ongeveer
gelijk gebleven. Wel is te zien dat, OR’s die in 2016 in een aantal gebieden verhoogd waren, dit in
2020 niet meer zijn.
COPD
Er zijn geen noemenswaardige verschillen in de prevalentie van COPD in de verschillende gebieden.
Na correctie voor persoonskenmerken heeft gebied 5 wel een verhoogde OR voor COPD, maar die is
niet statistisch significant. Tussen 2016 en 2020 lijkt de prevalentie ongeveer gelijk te blijven. Wat
wel te zien is, is dat een aantal OR’s die in 2016 in een aantal gebieden hoger waren dan het
referentiegebied, dat niet meer zijn in 2020.
Hart- en vaatziekten
De prevalentie van hart- en vaatziekten is in 2020 significant hoger in blootstellingsgebied 5 dan in
blootstellingsgebied 1. Tussen andere gebieden zijn geen grote verschillen. Ook na correctie voor
persoonskenmerken is de OR in gebied 5 significant verhoogd in vergelijking met het
referentiegebied. In alle blootstellingsgebieden, behalve gebied 2, is de prevalentie van hart- en
vaatziekten lager dan in 2016. In vergelijking met het referentiegebied waren de OR’s van de andere
blootstellingsgebieden in 2012 lager, in 2016 ongeveer gelijk en in 2020 hoger. In blootstellingsgebied
5 is het verschil in OR in vergelijking met het referentiegebied significant hoger in 2020 dan in 2012.
Hoge bloeddruk
De prevalentie van hoge bloeddruk is significant hoger in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Ook
de prevalentie in gebied 5 is significant hoger dan in gebied 1. Na correctie voor persoonskenmerken
zijn de OR’s in gebied 4 en 5 hoger in vergelijking met gebied 1, maar dit is alleen voor gebied 5 (net)
statistisch significant. In blootstellingsgebieden 1 en 4 is in 2020 de prevalentie van hoge bloeddruk
lager dan in 2016. In 2012 en 2016 waren de OR’s lager of gelijk in vergelijking met gebied 1. In 2020
waren de OR’s juist hoger. In 2020 was voor blootstellingsgebied 5 het verschil in OR in vergelijking
met het referentiegebied significant hoger in 2020 dan in 2012.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 31

Diabetes
Er zijn geen noemenswaardige verschillen in de prevalentie van diabetes tussen de verschillende
gebieden, alleen de prevalentie in gebied 2 is significant lager. Na correctie voor persoonskenmerken
heeft geen enkel blootstellingsgebied een (significant) hoger of lager OR voor diabetes dan in gebied
1. Tussen 2012 en 2020 zijn de prevalenties min of meer gelijk gebleven, alleen in gebied 5 is de
prevalentie in 2020 significante lager dan in 2016. De significant verhoogde OR voor diabetes die in
2016 in blootstellingsgebied 5 werd gevonden ten opzichte van blootstellingsgebied 1, is nu niet meer
aanwezig.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 32

Discussie

Dit hoofdstuk combineert de uitkomsten van het hoofdstuk luchtkwaliteit met de uitkomsten over
de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie in de IJmond en reflecteert op de betekenis die hieraan
toegekend kan worden.

Reflectie op de uitkomsten
Luchtkwaliteit
De gemeten fijnstof concentraties in het IJmond gebied zijn duidelijk verhoogd ten opzichte van
meetstations buiten de regio en ze zijn ook hoger dan, bijvoorbeeld, in Amsterdam. In het algemeen
is er over de jaren heen een geleidelijke verbetering te zien in de gemeten en berekende
luchtkwaliteit in de IJmond. Deze conclusie is hetzelfde als in 2016 en in lijn met de landelijke
verbetering van luchtkwaliteit. Elke verbetering van de luchtkwaliteit betekent gezondheidswinst. Dit
komt doordat er geen veilige grenswaarde is voor fijnstof (WHO, 2021; Dijkema et al., 2018).
Verontreinigde lucht is een complex mengsel dat varieert in samenstelling, maar het is bekend dat
fijnstof en stikstofdioxide veruit de grootste bijdragen aan de ziektelast leveren (Gezondheidsraad,
2018).
De geleidelijke afname in de concentraties fijnstof en stikstofdioxide is terug te zien in de gemiddelde
waarden. Dit zegt weinig over de hoogte van kortdurende ‘pieken’ die regelmatig voorkomen. Deze
pieken zijn achteraf niet los te identificeren met het luchtmeetnet. In recent onderzoek van het RIVM
(Elberse et al., 2021a) zijn concentraties fijnstof in de IJmond gedurende één jaar per dag en per uur
geanalyseerd. Hieruit blijkt dat op dagen met een gemiddeld matige luchtkwaliteit, pieken kunnen
voorkomen waarbij de uurgemiddelde concentratie fijnstof (PM10) onvoldoende is. Voor de
gezondheid en met name bij hinder kunnen pieken een belangrijke rol spelen. Een plotselinge
tijdelijke toename van bepaalde componenten van luchtverontreiniging (zoals fijnstof), kan leiden
tot een toename van hinder van stof, roet en rook. Een piek van een stof zoals waterstofsulfide kan
leiden tot een toename van geurhinder. Kortdurende pieken kunnen ook leiden tot acute
gezondheidsklachten, zoals in de IJmond in de jaren negentig is gevonden bij patiënten met COPD
(Dusseldorp et al., 1995). Naar het vóórkomen van acute gezondheidsklachten in de IJmond is
onderzoek gedaan door het NIVEL. Uit dit onderzoek blijkt dat er in de IJmond meer acute
gezondheidsklachten worden gemeld bij de huisarts dan in andere industriegebieden en op het
platteland (Baliatsas et al., 2021). Omdat bekend is dat met name langdurige blootstelling aan fijnstof
de kans op chronische aandoeningen vergroot, gaat het in deze monitor over jaargemiddelde
concentraties.
De analyse van de gezondheidssituatie op basis van de indeling in de blootstellingsgebieden is
relevant om de samenhang met de luchtverontreiniging afkomstig van de basismetaalindustrie te
onderzoeken. De gemiddelde berekende bijdrage van de jaarlijks gerapporteerde uitstoot van de
basismetaalindustrie aan de concentraties fijnstof en stikstofdioxide op leefniveau, is over de jaren
heen gedaald. De verschillen in de bijdrage van de basismetaalindustrie aan concentraties fijnstof op
leefniveau van de gebieden worden over de jaren heen kleiner, maar de gebieden nabij het Tata
Steel-terrein zijn nog steeds meer belast door luchtverontreiniging dan verder weg. Doordat het
vooral gaat om de verschillen tussen hoog en laag belaste gebieden, zijn de resultaten van dit
onderzoek weinig beïnvloed door een eventuele onderschatting van de bijdrage van de emissies van
Tata Steel aan de concentraties. De bijdrage van de basismetaalindustrie is in gebied 5 nog steeds
het hoogst en in gebied 1 het laagst. Wel kan er ook binnen een blootstellingsgebied nog een
aanzienlijke variatie in blootstelling zijn (RIVM, 2022).
Hinder en bezorgdheid over gezondheid van bedrijven en industrie
Van de verschillende vormen van hinder van bedrijven en industrie zijn in 2020 in de IJmond de
hinder door stof, roet en rook en de geurhinder het grootst. Net als in de Gezondheidsmonitor
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 34

IJmond 2012 en 2016, laten de resultaten zien dat er meer hinder en bezorgdheid wordt ervaren in
de IJmond dan in de gehele GGD-regio Kennemerland. Sinds 2016 is in de IJmond een flinke toename
te zien in de hinder van stof, roet, en rook, met name in de blootstellingsgebieden 4 en 5. Ook
geurhinder en bezorgdheid over het wonen in de nabijheid van bedrijven/industrie zijn in deze
gebieden sinds 2016 toegenomen.
In het rapport is de gehele GGD-regio, dus alle 9 gemeenten, vergeleken met de 4 IJmondgemeenten.
Uit bijlage 14 blijkt dat de werkelijke verschillen tussen de IJmondgemeenten en de niet-IJmond
gemeenten groter zijn dan tussen de gehele GGD-regio en de IJmond. Het GGD-regio gemiddelde
wordt dus deels gedreven door de IJmondgemeenten. Hierdoor zijn de verschillen tussen de gehele
GGD-regio en de IJmond afgevlakt.
Er zijn geen andere gestandaardiseerde, breed opgezette en herhaalde onderzoeken in de IJmond
zoals de Gezondheidsmonitor IJmond. Wel heeft bureau IPSOS in opdracht van de provincie NoordHolland in de gemeenten Velsen, Heemskerk en Beverwijk onderzocht hoe vaak inwoners overlast
van de leefomgeving ervaren. De daar gevonden prevalenties zijn niet één op één te vergelijken met
de uitkomsten van deze monitor, vanwege de andere vraagstelling en focus van het rapport. Wel laat
ook dit rapport zien dat er veel hinder en bezorgdheid is in deze gemeenten (Ipsos, 2021). Kortom,
hoe dichter men bij het Tata Steel-terrein in de buurt woont, hoe meer hinder en bezorgdheid er
wordt ervaren door de bron bedrijven/industrie. Hinder is een belangrijke factor voor het
welbevinden, en daarmee ook te beschouwen als maat voor gezondheid (Gezondheidsraad, 2016).
De hogere prevalentie van hinder en bezorgdheid nabij het Tata Steel-terrein, en met name de
toename in prevalentie van hinder van stof, roet en rook en bezorgdheid, zijn gezondheidskundig
onwenselijk.
Een mogelijke verklaring voor de toename in de hinder van stof, roet en rook in IJmond is dat dit
verband houdt met het optreden van de grafietregens en stofhinder van andere bronnen op het Tata
Steel-terrein. Regelmatig zichtbaar stof in de leefomgeving bevestigt de ervaring van mensen in een
vieze, ongezonde leefomgeving te wonen (Elberse et al., 2021a). Ook bij de toename in bezorgdheid
over de woonomgeving in de buurt van bedrijven/industrie spelen de grafietregens mogelijk een rol.
In de periode na de grafietregens werd er door de omgevingsdienst een flinke toename van het
aantal gezondheidsgerelateerde klachten en vragen gerapporteerd (Omgevingsdienst
Noordzeekanaalgebied, persoonlijke communicatie, 2019). Dit laat zien dat deze kwestie de
inwoners bezighoudt. Naast grafietregens, zijn er verschillende onderzoeken uitgekomen, waaronder
het kankerincidentieonderzoek (Oosterlee en Nijbroek, 2020). Deze publicaties en aandacht in de
media hierover, kunnen leiden tot een toename van bezorgdheid, bijvoorbeeld doordat mensen
meer ernstige gevolgen verwachten (Elsman-Domburg et al., 2006).
Na een significante afname in geurhinder tussen 2012 en 2016 in zowel de hele GGD-regio, de IJmond
als in blootstellingsgebieden 4 en 5, lijkt er in 2020 weer een kleine stijging te zien in de IJmond en
blootstellingsgebieden 4 en 5. Deze is echter niet significant. Het is mogelijk dat de stijgende
jaargemiddelde concentraties van waterstofsulfide in de IJmond in de afgelopen vier jaren (De Jonge,
2021) mede een rol spelen bij de lichte stijging in geurhinder. Waterstofsulfide staat bekend vanwege
zijn rotte-eieren geur, die als onaangenaam ervaren wordt. Daarnaast zijn er andere stoffen die tot
geurhinder kunnen leiden (Venselaar-Mooij M et al., 2015).
De belangrijkste bronnen van geluidhinder in de GGD-regio en de IJmond zijn vliegverkeer,
scooters/brommers en buren. Wel is de ervaren geluidhinder van bedrijven/industrie in de IJmond
en zeker in blootstellingsgebied 5 (zie bijlage 7) veel hoger dan buiten de IJmond. Geluidhinder kan
zorgen voor slaapverstoring, wat met name in gebied 5 duidelijk te zien is. Langdurige geluidhinder
kan leiden tot stress en hoge bloeddruk waardoor het risico op hart- en vaatziekten wordt verhoogd
(Slob et al., 2019).
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 35

In de vragenlijst wordt niet specifiek naar overlast door bedrijvigheid op het Tata Steel-terrein
gevraagd. Uitkomsten kunnen dus ook andere bedrijven en industrie betreffen, maar niet
landbouwbedrijven of Schiphol omdat die bronnen los zijn uitgevraagd. Doordat de
blootstellingsgebieden met de hoogste belasting ook dichter bij het Tata Steel-terrein zijn gelegen, is
het aannemelijk dat verschillen in hinder tussen deze gebieden samenhangen met dichterbij of
verder weg wonen van het Tata Steel-terrein.
Ervaren gezondheid en chronische aandoeningen
In de IJmond en in blootstellingsgebieden 4 en 5 ervaren inwoners in 2020 de gezondheid minder
vaak als (zeer) goed in vergelijking met de gehele GGD-regio en met de blootstellingsgebieden 1, 2
en 3. Van de onderzochte chronische aandoeningen komt alleen hoge bloeddruk significant vaker
voor in de IJmond dan in de gehele GGD-regio. Daarnaast lijken astma, hart- en vaatziekten en
diabetes iets vaker voor te komen in de IJmond, maar dit is niet statistisch significant aan te tonen.
Ook lijken de meeste chronische aandoeningen vaker voor te komen in blootstellingsgebied 4 en/of
5, maar alleen de prevalentie van hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk in gebied 5 is significant
hoger dan in gebied 1. Ook na correctie voor persoonskenmerken zijn in 2020 de odds ratio’s (OR’s)
voor hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk in blootstellingsgebied 5 statistisch significant verhoogd
ten opzichte van blootstellingsgebied 1. Ook voor de andere chronische aandoeningen, behalve
diabetes, lijkt er in 2020 een hogere of gelijke OR te zijn in gebied 4 en met name gebied 5 in
vergelijking met blootstellingsgebied 1, maar deze zijn niet significant.
Net als bij hinder en bezorgdheid, zijn bij ervaren gezondheid en chronische aandoeningen de
IJmondgemeenten vergeleken met de gehele GGD-regio, waar dus ook de IJmondgemeenten bij zijn
inbegrepen. Voor ervaren gezondheid en bijvoorbeeld hoge bloeddruk en diabetes zijn de verschillen
tussen de afzonderlijke IJmond gemeenten en de niet-IJmond gemeenten groter dan de
gerapporteerde verschillen tussen de gehele GGD-regio en de IJmondgemeenten (zie bijlage 14).
Het lijkt dat de algemene verbetering van de luchtkwaliteit over de jaren in de IJmond, zich niet heeft
vertaald in duidelijke veranderingen in chronische aandoeningen. Tussen 2012 en 2020 is er geen
significante verandering in de OR, behalve voor hoge bloeddruk en hart- en vaatziekten. De
verhoogde uitkomst voor drie van de vijf chronische aandoeningen (hoge bloeddruk, hart- en
vaatziekten en COPD) in 2020 gebied 5 kwam in 2012 en 2016 niet zo duidelijk naar voren uit de
resultaten. In 2012 konden geen eenduidige conclusies worden getrokken op basis van het
onderzoek, en in 2016 werd vooral in blootstellingsgebied 4 een verhoogde OR gevonden voor een
aantal aandoeningen. Mogelijk spelen onzekerheden door de onderzoeksopzet hierin een rol, maar
er zijn ook andere mogelijke verklaringen. In het stuk hieronder wordt per aandoening de uitkomsten
en
verschillen
besproken.
Voor de prevalentie van een (zeer) goed ervaren gezondheid is te zien dat die in 2020 in de
blootstellingsgebieden 4 en 5 significant lager is dan in de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3. Ook de
OR voor een (zeer) goed ervaren gezondheid is in 2020 in gebied 5 significant verlaagd. Daarnaast is
te zien dat in gebied 5 de prevalentie lager is dan in 2012 en in de blootstellingsgebieden 1, 2 en 3
juist hoger. Ditzelfde beeld is te zien voor de OR van gebied 5 als er gecorrigeerd wordt voor
persoonskenmerken. Aan de ervaren gezondheid liggen vaak tal van factoren ten grondslag, doordat
het een samenvattende maat is van alle relevante gezondheidsaspecten voor de persoon in kwestie
(VZinfo, 2022b). Het is mogelijk dat het vaker voorkomen van chronische aandoeningen, hinder en
bezorgdheid een rol kan spelen bij het feit dat mensen in de gebieden 4 en 5 minder vaak een (zeer)
goed ervaren gezondheid rapporteren.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 36

Voor zowel hart- en vaatziekten als hoge bloeddruk geldt dat in 2012 de OR voor deze aandoeningen
in de hoog belaste gebieden lager was dan, of gelijk was aan het referentiegebied. In 2020 is de OR
voor hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk juist significant verhoogd in gebied 5. Voor beide
aandoeningen is er ook in gebied 4 een verhoogde OR te zien, al is deze niet significant. Uit
wetenschappelijk onderzoek is bekend dat langdurige stress en hoge bloeddruk een rol kunnen
spelen bij het ontstaan van hart- en vaatziekten (Kivimäk & Steptoe, 2018; Richardson et al., 2012).
De toename in hinder en bezorgdheid kan gepaard gaan met stress en daardoor een rol spelen bij
het verhoogd voorkomen van hart- en vaatziekten. Het zou ook kunnen zijn dat het verschil in de
OR's niet zozeer voorkomt uit een toename van hart- en vaatziekten en hoge bloeddruk in de nabije
omgeving van het Tata Steel-terrein, maar door een afname van deze aandoeningen in het
referentiegebied.
De trends op het gebied van luchtwegaandoeningen zijn moeilijker te interpreteren, omdat in 2012
astma en COPD samen werden genomen en er dus alleen voor 2016 en 2020 afzonderlijke data
beschikbaar zijn. Er was in 2012 wél een verhoogde OR (niet significant) voor deze aandoeningen
sámen te zien in gebied 5 in vergelijking met gebied 1. Voor COPD was er in 2016 in gebied 4 een
significant verhoogde OR in vergelijking met gebied 1. In 2020 is de OR voor COPD (niet significant)
verhoogd in gebied 5 in vergelijking met gebied 1, maar niet in gebied 4. Voor astma was in 2016 de
OR in gebied 4 en 5 verhoogd (niet significant), ook in 2020 is de OR in gebied 4 verhoogd ten opzichte
van het referentiegebied (niet significant). Het beeld over de jaren heen is dus niet eenduidig. Voor
de verschillen tussen 2016 en 2020 is geen verklaring gevonden.
De prevalentie en de OR voor diabetes is in de IJmond en blootstellingsgebieden 4 en 5 niet hoger
dan in het referentiegebied. In 2016 was de OR wel verhoogd in gebied 5. Er is geen verklaring
gevonden voor het significante verschil in de prevalentie van diabetes tussen 2016 en 2020.
De monitor heeft betrekking op chronische aandoeningen die zijn vastgesteld door een arts, maar
wel zelfgerapporteerd zijn. Het NIVEL heeft in 2021 een verkennend onderzoek gedaan met gegevens
van een selectie van huisartsen van de afgelopen zeven jaar (Baliatsas et al., 2021). Deels zijn de
resultaten op het gebied van chronische aandoeningen vergelijkbaar met de uitkomsten van deze
monitor. De verhoogde OR voor hart- en vaatziekten en aanwijzingen voor COPD in deze monitor
komen overeen met het vaker diagnosticeren van hart- en vaatziekten en COPD in het NIVEL-rapport.
De verhoogde OR voor hoge bloeddruk in deze monitor, wordt in het NIVEL-rapport niet gevonden.
Daarentegen vindt dit rapport geen verhoogde OR voor diabetes, terwijl uit het NIVEL-rapport blijkt
dat diabetes vaker wordt gediagnosticeerd. De uitkomsten van het NIVEL-rapport en dit rapport
kunnen echter niet één op één vergeleken worden, vanwege verschillen in methodiek. De uitkomsten
van de OR in deze monitor zijn gecorrigeerd voor leefstijlfactoren, wat in het NIVEL-onderzoek niet
mogelijk was. Bij cijfers in deze monitor van de OR vóór correctie van deze factoren (zie bijlage 12) is
te zien dat de uitkomsten meer in lijn liggen met de uitkomsten van het NIVEL (bijv. COPD, diabetes).
De verschillen tussen de prevalenties en OR vóór correctie én de gecorrigeerde OR, laten zien dat het
belangrijk is om voor leefstijlfactoren te corrigeren. Deze persoonskenmerken kunnen ook
veranderen over de tijd, en daarmee de uitkomsten van bijvoorbeeld chronische aandoeningen
beïnvloeden. Met name voor COPD en diabetes is de invloed van de correctie voor leefstijl en andere
persoonskenmerken goed terug te zien: de significante verhoging die vóór correctie bij COPD wordt
gevonden, is na correctie niet meer significant.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 37

Reflectie op de onderzoeksopzet
Dit is de derde keer dat de Gezondheidsmonitor IJmond heeft plaatsgevonden. De monitor wordt
gekenmerkt door het periodieke karakter, de gestandaardiseerde vragenlijst, en de vergelijking van
de zelfgerapporteerde gezondheidssituatie tussen de woon- en blootstellingsgebieden. Deze aanpak
kent een aantal sterktes en zwaktes die gevolgen kunnen hebben voor de interpretatie van de
resultaten.
Een eerste sterkte, is dat er voor het hoofdstuk luchtkwaliteit gebruik is gemaakt van de beschikbare
gemeten en berekende gegevens voor fijnstof. Vanwege het doel van de Gezondheidsmonitor
IJmond om een ‘vinger aan de pols’ te houden, is het waardevol dat het luchtmeetnet op meerdere
meetstations in de IJmond al meer dan 10 jaar fijnstof meet. Hierdoor kunnen betrouwbare
uitspraken worden gedaan over de ontwikkelingen in de jaargemiddelde concentraties van fijnstof
en stikstofdioxide in de IJmond.
Een ander sterk punt van deze monitor is dat gebruik is gemaakt van het breed opgezette 4-jaarlijkse
vragenlijstonderzoek van de GGD. Voor hinder en bezorgdheid is dit een sterkte, omdat er minder
kans is dat mensen die hinder ervaren oververtegenwoordigd zijn in het onderzoek (selectieve
respons) dan bij een onderzoek dat alleen over hinder gaat. Hetzelfde geldt voor de uitvraag van
bronnen van hinder, doordat de bron ‘bedrijven/industrie’ is uitgevraagd als onderdeel van hinder
van andere bronnen. Vragenlijstonderzoek is bovendien de gebruikelijke manier om de mate van
hinder vast te stellen.
Doordat er ook veel persoonskenmerken zijn uitgevraagd in de Gezondheidsmonitor Volwassenen &
Ouderen kan er bij de chronische aandoeningen statistisch worden gecorrigeerd voor andere
risicofactoren voor een slechtere gezondheid. Hierdoor wordt het waarschijnlijker dat
gezondheidsverschillen tussen de blootstellingsgebieden komen door de blootstelling aan fijnstof
afkomstig van de basismetaalindustrie en niet door verschillen in sociaal-demografische kenmerken
of leefstijl. Het valt echter niet uit te sluiten dat er in de analyses sprake is geweest van residual
confounding. Dit betekent dat er ook na correctie voor verschillende kenmerken nog een verstoring
van de uitkomsten overblijft door andere factoren, die niet weg te corrigeren is.
Een ander voordeel van het gebruik van de gestandaardiseerde en periodieke Gezondheidsmonitor
is dat er een nieuwe uitkomstmaat aan dit rapport kon worden toegevoegd. In de evaluatie van de
Gezondheidsmonitor IJmond 2016 werd aangegeven dat het goed zou zijn om de ervaren gezondheid
toe te voegen aan de Gezondheidsmonitor IJmond 2020. Doordat ervaren gezondheid een
standaardonderdeel is van de periodieke Gezondheidsmonitor Volwassenen & Ouderen, kon er met
terugwerkende kracht ook gekeken worden naar de prevalentie van een (zeer) goed ervaren
gezondheid in 2012 en 2016 en daarmee naar de ontwikkeling over de tijd.
Een nadeel van de opzet van het onderzoek (een willekeurige steekproef elke vier jaar) is dat het niet
mogelijk is om individuen te identificeren en over langere tijd te volgen. De populatie is dus niet
constant. Dat betekent dat verschillen in het vóórkomen van bijvoorbeeld chronische aandoeningen
het gevolg kunnen zijn van deelname van andere populaties aan de monitor. Dit is ondervangen door
het gebruik van weegfactoren, die zorgen voor een representatieve afspiegeling van de werkelijke
populatie. Er is geen reden om aan te nemen dat dit leidt tot systematische verschillen in de
uitkomsten van deze monitor.
Een ander nadeel van de wisselende populaties is dat in het onderzoek voor de chronische
aandoeningen alleen gekeken kan worden naar het vóórkomen van de aandoening in de populatie
op een bepaald moment (prevalentie), en niet naar het aantal nieuwe gevallen van de aandoening
(incidentie). Hoewel prevalenties een goed beeld geven van de gezondheidssituatie op een bepaald
moment, zegt de incidentie meer over hoe de gezondheidssituatie verandert over de tijd.
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 38

De uitkomsten op het gebied van hinder, bezorgdheid en ervaren gezondheid kunnen door
verschillende factoren zijn beïnvloed. Het vragenlijstonderzoek vond plaats tussen september en
december 2020. In deze periode was er sprake van oplopende besmettingscijfers van COVID-19 en
werden de thuiswerkadviezen weer aangescherpt met uiteindelijk een nieuwe lockdown tot gevolg.
In een periode waarin men veel thuis is, is er logischerwijs meer aandacht voor de eigen
leefomgeving. Uit de cijfers van de algemene Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen van
GGD Kennemerland blijkt dat 8% van alle inwoners van de GGD-regio meer bezorgd is over de
woonomgeving door de coronacrisis en 1% juist minder (Overberg, Kramer, & Berlijn, 2021).
Meerdere onderzoeken hebben aangetoond dat de coronacrisis het (mentaal) welbevinden van veel
mensen in Nederland heeft beïnvloed (Reep en Hupkens, 2021). De pandemie en de bijbehorende
maatregelen hebben daardoor mogelijk de ervaren gezondheid beïnvloed.
Naast de coronacrisis, kunnen ook andere factoren een rol spelen bij het ervaren van hinder, zoals
het vertrouwen in verantwoordelijke instanties, het publieke debat, eventuele voordelen van het
bestaan van de industrie (werkgelegenheid) en de verwachtingen ten aanzien van de toekomst
(Elsman-Domburg et al., 2006). Deze factoren zijn niet in kaart gebracht in deze monitor.
De monitor kent ook een aantal zwakkere punten met betrekkingen tot de chronische aandoeningen.
De chronische aandoeningen zijn weliswaar vastgesteld door een arts, maar dit is gebaseerd op
zelfrapportage in een vragenlijst en daarom mogelijk minder betrouwbaar dan de
registratiegegevens van de huisarts of apotheker. Overigens is deze methode wel gevalideerd in
eerder onderzoek (Van den Bos, 1989) en blijkt uit vergelijking met het NIVEL-onderzoek (Baliatsas
et al., 2021) dat de uitkomsten grofweg overeenkomen met dit onderzoek.
De uitkomsten van het vragenlijstonderzoek kunnen beïnvloed zijn doordat inwoners eerder naar de
dokter gaan (exposure suspicion bias) en/of zorgverleners eerder geneigd kunnen zijn diagnoses te
stellen (diagnostic bias) omdat inwoners en/of zorgverleners een invloed van de luchtkwaliteit
vermoeden. Zowel exposure suspicion bias als de diagnostic bias kunnen dan in elke ronde van de
Gezondheidsmonitor IJmond een rol spelen. Op basis van de uitkomsten is er geen reden om aan te
nemen dat deze twee biases de uitkomsten (hoofdconclusies) vertekenen.
Op basis van dit onderzoek is niet vast te stellen in hoeverre de luchtkwaliteit heeft bijgedragen aan
het ontstaan van een chronische aandoening. Een chronische aandoening ontstaat na jaren of
tientallen jaren blootstelling aan luchtverontreiniging, of op grond van andere factoren, zoals
beroepsmatige blootstelling. Hoewel er veel persoonskenmerken bekend zijn door het
vragenlijstonderzoek, is niet bekend of men beroepsmatig blootgesteld is aan schadelijke stoffen die
de chronische aandoeningen kunnen verklaren.
Alle voors en tegens afwegend kan worden gesteld dat deze monitor een gedegen opzet kent.
Ondanks de hierboven geschetste beperkingen geven de resultaten in dit rapport een betrouwbaar
en representatief beeld van het vóórkomen van hinder, bezorgdheid, chronische aandoeningen en
ervaren gezondheid in de IJmond en de GGD-regio Kennemerland.

Aanbevelingen vervolgonderzoek
De afgelopen jaren zijn er veel onderzoeken gedaan naar de gezondheid van inwoners van het
IJmondgebied (onder meer Baliatsas et al., 2021; Elberse et al. 2021a; Elberse et al. 2021b). Uit veel
van deze onderzoeken blijkt dat verschillende negatieve gezondheidseffecten vaker voorkomen
onder inwoners in de IJmond dan onder inwoners van andere gebieden. De uitkomsten van deze
monitor zijn daarmee in overeenstemming. Dit laat zien dat het nodig is om de uitstoot van het Tata
Steel-terrein verder terug te dringen, de algemene luchtkwaliteit in de IJmond verder te verbeteren
en de negatieve gezondheidseffecten terug te dringen. Er zijn hiertoe al diverse maatregelen en
plannen aangekondigd door Tata Steel en de overheden (zie bijv. Ministerie van Infrastructuur en
GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 39

Waterstaat, 2021; Omgevingsdienst IJmond, 2021). In deze context is het van belang om zicht te
houden op de gezondheid van de inwoners in de IJmond.
Een monitoringsonderzoek zoals de Gezondheidsmonitor IJmond geeft een goede indruk van de
gezondheidssituatie van de inwoners. Hierbij moet opgemerkt worden dat met name de aspecten
hinder, bezorgdheid en ervaren gezondheid op korte termijn kunnen veranderen en snel in de
resultaten zichtbaar zijn. De veranderingen op langere termijn in chronische aandoeningen laten zich
niet zo snel zien en gaan gepaard met meer onzekerheden. Door een gedegen onderzoeksopzet
kunnen knelpunten ondervangen worden om de monitoring van gezondheid zo goed mogelijk in te
vullen. Denk aan de keuze van gebieden, de frequentie waarin de monitor plaatsvindt, en de keuze
van indicatoren voor gezondheid. Daarnaast kan ook gedacht worden aan longitudinaal onderzoek,
omdat het wellicht geschikter is om veranderingen over de tijd te onderzoeken. Het wordt daarom
aanbevolen om door een evaluatie van de drie rondes van de Gezondheidsmonitor en een verdere
verkenning te bepalen hoe een eventueel vervolg op deze Gezondheidsmonitor in de toekomst
vormgegeven zou kunnen worden.
Daarnaast zijn er een aantal factoren die niet zijn opgenomen in deze monitor, zoals een brede
selectie aan factoren die een rol kan spelen bij hinder, bezorgdheid en ervaren gezondheid. In het
licht van de toename van onder meer de stof, roet en rookhinder en bezorgdheid kan worden
overwogen om deze vragen verder uit te diepen, bijvoorbeeld door kwalitatief onderzoek of door in
gesprek te gaan met bewoners.

Conclusie
In gebieden met een hoge belasting door fijnstof van de basismetaalindustrie ervaren inwoners meer
hinder en bezorgdheid dan in de laag belaste gebieden. In 2020 wordt er meer hinder en bezorgdheid
ervaren dan in 2012 en 2016, met name stof, roet en rookhinder en bezorgdheid over de
woonsituatie in de nabijheid van bedrijven/industrie. In de hoog belaste gebieden ervaren minder
inwoners hun gezondheid in 2020 als (zeer) goed dan in laag belaste gebieden. Ook hebben inwoners
van hoog belaste gebieden vaker chronische aandoeningen, zoals COPD, hoge bloeddruk en hart- en
vaatziekten, dan in laag belaste gebieden. Er is geen duidelijke trend te onderscheiden in het
vóórkomen van chronische aandoeningen in 2012, 2016 en 2020. Wel is er in de afgelopen tien jaar
sprake van een geleidelijke daling in de concentraties fijnstof en stikstofdioxide in de IJmond.
Daarmee worden de concentratieverschillen tussen de verschillende blootstellingsgebieden kleiner,
maar de gebieden nabij het Tata Steel-terrein blijven zwaarder belast dan gebieden verder weg. Al
wordt de lucht schoner in de IJmond, de lucht is nog niet gezond.
Kortom, de onderzoeksuitkomsten van de hinder en bezorgdheid, de ervaren gezondheid en de
chronische aandoeningen laten zien dat de gezondheid van inwoners in de IJmond ongunstiger is dan
van inwoners van de gehele GGD-regio. Ondanks een algemene verbetering in de luchtkwaliteit in de
IJmond, zijn de onderzochte indicatoren van de gezondheid in de IJmond over de jaren heen niet
verbeterd.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 40

Bronnen

Ameling, C.B., Breugelmans, O.R.P., Fischer, P.H., Houthuijs, D.J.M., Marra, M., Velders, G.J.M.,
Wesseling, J.P., & Van Wiechen, M.A.G. (2014). Gezondheid in de IJmond. Monitoring
medicatieverstrekking in relatie tot luchtkwaliteit. RIVM-rapport 601357015.
Baliatsas, C., Gerbecks, J., Dückers, M., Ijzersmans, J. (2021). Gezondheidsproblemen in de regio
IJmond; een verkenning. NIVEL.
De

Jonge,

D.

(2021).

Datarapport

Luchtkwaliteit

IJmond

2020.

GGD

Amsterdam.

Dijkema, M., Koeman, T., Odink, J., Van der Zee, S., Zuurbier, M., Aarts, F., Van Buggenum, S., EldersMeijerink, M., Fischer, P., Van den Hout, K., Jansen, H., Keuken, R., van Leeuwen, A., Ovaa, W. (2018).
GGD-richtlijn medische milieukunde: luchtkwaliteit en gezondheid. RIVM Rapport 2018-0016.
Dusseldorp, A., Kruize, H., Brunekreef, B., Hofschreuder, P., De Meer, G., Van Oudvorst, A.B. (1995).
Associations of PM10 and airborne iron with respiratory health of adults living near a steel factory.
American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, 152, 1932-1939
Elberse, J.E., Mennen, M.G., Hoogerbrugge, R., Mooibroek, D., Zoch, J.P., Dusseldorp, A., Janssen, N.
(2021a). Tussentijdse resultaten Gezondheidsonderzoek in de IJmond. RIVM-Briefrapport 2021-0061.
Elberse, J.E., Mooibroek, D., Teeuwisse, S., Mennen, M.G., Hoogerbrugge, R. (2021b). Onderzoek
naar de herkomst van neergedaald stof en stoffen in de lucht in de IJmond regio. RIVM-rapport 20210216.
Elsman-Domburg, M.G., Van Brederode, N.E., Greuningen-Willemsen, E.S.D., Hall, E.F., Jans, H.,
Leenders, H., Woudenberg, F. (2006). GGD-richtlijn Risicocommunicatie.
Gezondheidsraad. (2018). Gezondheidswinst door schonere lucht. Den Haag: Gezondheidsraad.
2018/01. https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2018/01/23/gezondheidswinstdoor-schonere-lucht
Gezondheidsraad. (2016). Meewegen van gezondheid in omgevingsbeleid. Evenwichtig en
rechtvaardig omgaan met risico's en kansen, Den Haag: 2016/12.
GGD
Amsterdam
(2021).
Meetresultaten
luchtkwaliteit
Amsterdam
https://openresearch.amsterdam/nl/page/70670/jaarrapportage-luchtmeetnet-2020

2020.

Hoogerbrugge, R., et al. (2020). Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland:
Rapportage 2020. RIVM-rapport 2020-0091.
Houthuijs, DJM., De Vries, W., Hoekstra, J., Hoogerbrugge, R. (2022). Gezondheid in de IJmond III:
Monitoring incidentie medicijngebruik 2008-2019. RIVM-rapport.
Houthuijs, D.J.M., Marra, M., De Vries, W.J., Aben, J.M.M, Swart, W.J.R., Schipper, C.M.A. (2019).
Gezondheid in de IJmond II: Monitoring medicijngebruik 2007-2015. RIVM-rapport 2019-0037.
IPSOS (2021). Inwonersonderzoek naar de leefomgeving in regio IJmond, Rapport voor Provincie
Noord-Holland. Ipsos 2021.
Kivimäki, M., & Steptoe, A. (2018). Effects of stress on the development and progression of
cardiovascular disease. Nature Reviews Cardiology, 15, 215-229.
Omgevingsdienst IJmond (2021). Programma Gezondheid & Luchtkwaliteit IJmond 2021-2025.
https://www.beverwijk.nl/_flysystem/media/programma-gezondheid-luchtkwaliteit-ijmond.pdf
Oosterlee, A., Keuken, R., Zandt, I. (2018). Gezondheid in de IJmond 2016, Monitor over hinder,
bezorgdheid, chronische aandoeningen in relatie tot luchtkwaliteit. GGD Kennemerland.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 42

Oosterlee, A. & Nijbroek, W. (2020). Incidentie en prevalentie van kanker in de regio Kennemerland
2004-2018.
GGD
Kennemerland.
Geraadpleegd
via
https://www.ggdkennemerland.nl/professionals/-/media/ggdwebsites2016/documenten/onderzoek/kankerincidentie-rapportage-2004-2018.ashx?la=nl-nl
Overberg, R., Kramer, D., Berlijn, A. (2021). Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2020
Resultaten van een onderzoek naar gezondheid, welbevinden en leefstijl van volwassenen en
ouderen. GGD Kennemerland.
Overberg, R., Oosterlee, A., Keuken, R., Buijtendijk, J. (2014). Gezondheid in de IJmond, Monitoring
hinder, bezorgdheid en chronische aandoeningen in relatie tot luchtkwaliteit. GGD Kennemerland.
Mennen, M.G., Geraets, L., Ter Burg, W., Elberse, J.E, Van Putten, E.M., Boshuis-Hilverdink, M.E. &
Van Veen, N.W.
(2021). Depositieonderzoek IJmond 2020, Monstername, analyse en
risicobeoordeling van PAK en metalen in neergedaald stof binnen- en buitenshuis in de IJmondregio.
RIVM-rapport 2021-0110.
Ministerie Infrastructuur en Waterstaat (2021). Naar een gezonde leefomgeving in de IJmond:
Aanpak voor het beperken van de luchtverontreinigende emissie van Tata Steel Nederland.
Reep, C., & Hupkens, C. (2021). Ervaren impact corona op mentale gezondheid en leefstijl. CBS.
Geraadpleegd via https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2021/ervaren-impactcorona-op-mentale-gezondheid-en-leefstijl?onepage=true#c-1--Inleiding
Richardson, S., Shaffer, J. A., Falzon, L., Krupka, D., Davidson, K. W., & Edmondson, D. (2012). Metaanalysis of perceived stress and its association with incident coronary heart disease. The American
journal of cardiology, 110, 1711-1716.
RIVM (2018). Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2018 (VTV2018): Milieukwaliteit. Geraadpleegd
via www.vtv2018.nl/milieukwaliteit
Slob M.J.A., van Ballegooij M.C., Breugelmans, O., Esser, P., Groenewold, A.W., Janssen, I.E., Poelman,
B., Schmidt, D., van de Weerdt, R., Woudenberg, F., van Overveld, A.J.P. (2019). GGD-richtlijn
medische milieukunde: omgevingsgeluid en gezondheid. RIVM-rapport 2019-0177.
Van den Bos, G.A.M. (1989). Zorgen van en voor chronisch zieken. Bohn, Scheltema & Holkema,
Utrecht. ISBN 90-313-1046-8.
Venselaar-Mooij M et al. (2015). Geur en gezondheid: GGD-richtlijn medische milieukunde.
Onderdeel Veehouderij en geur in apart rapport. RIVM-rapport 2015-0106.
VZinfo.nl (2022a). Fysieke omgeving | Luchtverontreiniging | Fijn stof, stikstofdioxide en ozon.
Geraadpleegd
via:
https://www.vzinfo.nl/fysieke-omgeving/luchtverontreiniging/fijn-stofstikstofdioxide-en-trends
VZinfo.nl (2022b) Ervaren gezondheid.
gezondheid/verantwoording-definities

Geraadpleegd

via

https://vzinfo.nl/ervaren-

Wijers, E.P., & Vonk, J. (2020). Verkennende metingen aan ultrafijn stof in het IJmondgebied. RIVMrapport 2020-0095.
WHO (2021). WHO global air quality guidelines: particulate matter (PM2.5 and PM10), ozone,
nitrogen dioxide, sulfur dioxide and carbon monoxide. World Health Organization.
https://apps.who.int/iris/handle/10665/345329

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 43

Bijlagen

1. Definities
Term
Basismetaalindustrie

Berekende bijdrage

Blootstellingsgebieden

Emissie
Ervaren gezondheid
Fijnstof

GCN

Gehele GGD-regio

Gezondheidssituatie
(zelfgerapporteerd)
Hinder

IJmond
Odds ratio (OR)

Persoonskenmerken

PM2.5
PM10
GGD Kennemerland

Definitie
Ook wel staalindustrie. Wordt gebruikt als het gaat over
blootstellingsgebieden. Deze zijn vastgesteld op basis van uitstoot van de
sector ‘basismetaalindustrie’, waar de emissies van Tata Steel onder
vallen, maar ook andere bedrijven.
Bijdrage van verschillende bronnen van luchtverontreiniging aan de
jaargemiddelde concentraties van fijnstof of stikstofdioxide op
leefniveau. Wordt berekend met GCN-gegevens. Gaat veelal om de
bijdrage van de basismetaalindustrie.
Één van de twee indelingen van GGD-regio Kennemerland waarvoor de
gezondheidssituatie wordt vergeleken. De GGD-regio is ingedeeld in 5
blootstellingsgebieden op basis van de belasting door fijnstof afkomstig
van de basismetaalindustrie. Hierbij is gebied 1 het minst belast en gebied
5 het meest belast. Gebiedsindeling vindt plaats op basis van viercijferige
postcodes.
Uitstoot van een bepaalde bron.
Veelgebruikte maat voor het oordeel over de eigen gezondheid. Wordt
ook wel subjectieve gezondheid of gezondheidsbeleving genoemd.
Ook wel aangeduid als PMx. Is een verzamelnaam voor een mengsel van
in de lucht zwevende deeltjes van verschillende grootte, herkomst en
samenstelling en bevat onder meer koolstofhoudende componenten en
zware metalen. Fijnstof is één van de kenmerkende stoffen voor de
basismetaalindustrie. Kan worden ingedeeld op basis van
deeltjesgrootte, zie PM10 en PM2.5.
Grootschalige Concentratie Kaarten. Hiermee berekent het RIVM op basis
van gegevens over emissies en verspreiding, de jaargemiddelde
concentratie van de belangrijkste componenten van luchtverontreiniging
voor elke plek (‘grid’) in Nederland.
Betreft alle gemeenten binnen de grenzen van de GGD-regio
Kennemerland: Beverwijk, Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer,
Heemskerk, Heemstede, Velsen, Uitgeest en Zandvoort.
Betreft in dit rapport hinder, bezorgdheid, ervaren gezondheid en
chronische aandoeningen. Deze uitkomstmaten zijn verkregen via
vragenlijstonderzoek en dus gerapporteerd door de inwoners zelf.
Subjectieve maat. Door de Gezondheidsraad gedefinieerd als ‘een gevoel
van afkeer, boosheid, onbehagen, onvoldaanheid of gekwetstheid, dat
optreedt wanneer een milieufactor iemands gedachten, gevoelens of
activiteiten negatief beïnvloedt’.
Gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Velsen en Uitgeest samen, zie
woongebied.
Een benadering van de verhouding van de kans op een aandoening in een
blootstellingsgebied en in het referentiegebied (blootstellingsgebied 1).
Het referentiegebied krijgt standaard een OR van 1. Een OR groter dan 1
geeft aan dat het meer voorkomt in dat gebied dan in het
referentiegebied, en bij een OR kleiner dan 1 komt het minder voor.
Kenmerken van de personen die de vragenlijst hebben ingevuld. Denk
aan geslacht, leeftijd, opleiding, rookstatus, overgewicht, bewegen en
alcoholgebruik. Wordt gebruikt in de statistische analyses om een zuivere
vergelijking te maken tussen blootstellingsgebieden.
PM2.5 betreft fijnstof met deeltjes die kleiner zijn dan 2,5 micrometer.
PM10 betreft fijnstof met deeltjes die kleiner zijn dan 10 micrometer.
Gezondheid in de IJmond 2020 | 46

Prevalentie

Referentiegebied

Tata Steel-terrein

Woongebieden

GGD Kennemerland

Hoe vaak een desbetreffende gezondheidsmaat (bijvoorbeeld hinder) op
een bepaald moment voorkomt. Vaak uitgedrukt in percentages (%
inwoners).
Gebied waarmee wordt vergeleken. Bij woongebieden wordt de IJmond
vergeleken met de gehele GGD-regio (referentiegebied) en bij de
blootstellingsgebieden wordt de vergelijking gemaakt met gebied 1
(referentiegebied).
1) Geografische locatie. Op het Tata Steel-terrein zijn verschillende
bedrijven gevestigd, waaronder Tata Steel en Harsco. Het luchtmeetnet
in de IJmond en de blootstellingsgebieden zijn gelegen rondom het Tata
Steel-terrein.
2) In dit rapport gaat het over uitstoot van het Tata Steel-terrein bij
referentie naar de RIVM-resultaten van 2022. In de berekeningen zijn
gegevens over emissies van puntbronnen van Tata Steel gebruikt.
Één van de twee indelingen waarvoor de gezondheidssituatie wordt
vergeleken. Het gaat hier om de vergelijking van het woongebied IJmond
met het gemiddelde van de gehele GGD-regio Kennemerland (het
referentiegebied).

Gezondheid in de IJmond 2020 | 47

2. Indeling in blootstellingsgebieden
In onderstaande tabel is per blootstellingsgebied aangegeven welke postcodes en welke wijken hieronder vallen
Gemeente
Beverwijk

1

Bloemendaal

2111 (Aerdenhout)
2114 (Vogelenzang)
2121 (Bennebroek)
Schalkwijk
2034 (Europawijk)
2035 (Boerhaavewijk)
2036 (Molenwijk)
2037 (Meerwijk)

Haarlem

Haarlemmermeer
Heemskerk

GGD Kennemerland

2

Blootstellingsgebieden
3

4

Alle postcodes
(behalve 1942 en
1949)

Alle postcodes
(behalve 2064 en 2065)

Overveen (2051)

Bloemendaal (2061)

Centrum Zuid-West
2011 (Oude Stad)
2012 (Haarlemmerhoutkwartier)
2013 (Zijlwegkwartier)
2014 (Houtvaartkwartier)
2015 (Duinwijk)
2019 (Oude Stad)
Noord
2021 (Transvaalwijk)
2022 (Indische Wijk)
2023 (Ter Kleefkwartier)
Oost
2031 (Waarder- en Veerpolder)
2032 (Amsterdamsewijk)
2033 (Slachthuiswijk & Parkwijk)
2064 (Spaarnwoude)
2065 (Haarlemmerliede)

Noord
2024 (Ter Kleefkwartier)
2025 (Te
Zaanenkwartier;
Vogelenwijk, Delftwijk)
2026 (Vogelkwartier)
2063 (Spaarndam)

Bomenbuurt-west
(01)
Bomenbuurt-oost
Schoterveenpolder
Kweektuinbuurt
Kleverpark-noord
Ripperdabuurt
Kleverpark-zuid (07)

1961 (Heemskerk-Dorp)
1962 (Poelenburg en
Oosterzij;
Slotherenbuurt)
1963 (Noordbroek en
De Trompet)

1964 (Commandeurs
en Marquette;
Kerkbeek;
Verzetstrijdersbuurt)
1965 (Hoogdorp en
Waterakkers;

5
1942 (Vondellaan & Ronde
Boogaard)
1949 (Wijk aan Zee)

Gezondheid in de IJmond 2020 | 48

1966 Hofland,
Oosterwijk en
Zuidbroek)
1967 (Broekpolder)
1968 (Noorddorp)

Heemstede
Uitgeest

Westertuinen;
Beijerlust)
1969
(Heemskerkerduin; De
Houtwegen,
Duingebied)

Alle postcodes

Alle postcodes

Velsen

1991 (Velserbroek)
1992 (Velserbroek)
2082 (Santpoort-Zuid)

Zandvoort

GGD Kennemerland

2042 (Zandvoort Zuid)
2116 (Bentveld)

2071 (SantpoortNoord)

1951 (Velsen-Noord)
1971 (IJmuiden)
1972 (IJmuiden)
1973 (IJmuiden)
1974 (IJmuiden)
1975 (IJmuiden)
1976 (IJmuiden)
1981 (Velsen-Dorp;
Velserbeek;
Velsen-Oost;
Spaarndammerpolder)1985
(Kapelbuurt;
Kriemhildebuurt;
Driehuis-Dorp)

2041 (Zandvoort Noord)

Gezondheid in de IJmond 2020 | 49

3. Aantal deelnemers per woongebied en blootstellingsgebied
In de onderstaande tabel is het aantal deelnemers per woongebied terug te vinden. Daarnaast wordt
een opsplitsing gemaakt in woongemeente. Vervolgens wordt het percentage deelnemers
weergegeven uit een woongebied dat in een bepaald blootstellingsgebied woont.

TOTAAL
GGD-regio
Kennemerland
IJmond

Aantal
18814

Percentage van het totaal
100%

6240

33%

Blootstellingsgebied 1
Blootstellingsgebied 2
Blootstellingsgebied 3
Blootstellingsgebied 4
Blootstellingsgebied 5

8987
2946
2522
2137
2222

48%
16%
13%
11%
12%

IJMOND
IJMOND
waarvan
Blootstellingsgebied 3
Blootstellingsgebied 4
Blootstellingsgebied 5

Aantal
6240

Percentage van totaal IJmond
100%

1881
2137
2222

30%
34%
36%

IJMOND GEMEENTEN

Aantal

Aantal

Percentage van het totaal aantal
deelnemers per gemeente

Beverwijk
Blootstellingsgebied 4
Blootstellingsgebied 5

1644
1309
335

80%
20%

Heemskerk
Blootstellingsgebied 3
Blootstellingsgebied 4

1073
529
544

49%
51%

Uitgeest
Blootstellingsgebied 3

875
875

100%

Velsen
Blootstellingsgebied 3
Blootstellingsgebied 4
Blootstellingsgebied 5

2648
477
284
1887

18%
11%
71%

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 50

4. Persoonskenmerken per gebied

Geslacht
Leeftijd

Opleiding

Ervaart matige
of ernstige
geluidhinder
Overgewicht

Zware drinker7
Overmatige
drinker8
Voldoet aan
beweegrichtlijn
20179
Huidig roker
Heeft nooit
gerookt

Man
Vrouw
19-34 jaar
35-49 jaar
50-64 jaar
65-74 jaar
75+ jaar
Laag 1
Midden 1 2
Midden 2 3
Hoog 4
Nee
Ja

Woongebied
GGD-regio
IJmond
45%
46%
55%
54%
15%
17%
18%
17%
30%
33%
21%
19%
16%
13%
4%
6%
19%
24%
34%
38%
43%
32%
40%
40%
60%
60%

1
45%
55%
15%
19%
30%
21%
16%
4%
19%
34%
43%
39%
61%

Blootstellingsgebied
2
3
4
45%
47%
46%
55%
53%
54%
15%
13%
19%
17%
14%
18%
24%
27%
35%
27%
26%
17%
18%
19%
11%
3%
4%
6%
15%
19%
24%
29%
34%
39%
53%
44%
31%
42%
41%
41%
58%
59%
60%

5
45%
55%
18%
19%
36%
16%
12%
7%
27%
39%
27%
40%
60%

Geen
Overgewicht 5
Obesitas 6
Onbekend
Nee
Ja
Nee
Ja
Nee
Ja

52%
33%
13%
2%
92%
8%
93%
7%
43%
57%

48%
35%
15%
2%
91%
9%
93%
7%
44%
56%

51%
34%
13%
2%
93%
7%
94%
6%
46%
54%

59%
29%
11%
2%
92%
8%
94%
6%
38%
62%

53%
34%
12%
1%
92%
8%
93%
7%
41%
59%

47%
36%
15%
2%
93%
7%
93%
7%
43%
57%

46%
35%
18%
2%
90%
10%
93%
7%
47%
53%

Nee
Ja
Nee
Ja

85%
15%
50%
50%

84%
16%
51%
49%

86%
14%
48%
52%

85%
15%
51%
49%

87%
13%
48%
52%

85%
15%
51%
50%

81%
19%
56%
44%

1) geen opleiding, lager onderwijs; (2) lbo, mavo; (3) mbo, havo, vwo; (4) hbo, wo
5) body mass index (BMI) > 25 kg/m2 en < 30 kg/m2
(6) body mass index (BMI) > 30 kg/m2
7) minstens 1x per week 6 (mannen) dan wel 4 (vrouwen) glazen of meer per dag
8) Overmatige drinker, (richtlijn Voedingscentrum, vóór RGV 2006 (dwz meer dan 21 (m) of 14 (v)
glazen pw)
9) voldoet aan het doen van spierversterkende oefeningen, balans, matig intensieve inspanning

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 51

5. Hinder door stof, rook of roet (1)
Percentage inwoners dat matige en/of ernstige hinder door stof, roet of rook ervaart,
uitgesplitst naar bron

Wegverkeer
Vliegverkeer
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
Regio
14,8 (14,1 - 15,5) 2,7 (2,4 - 3,0) 12,4 (11,9 - 13,0) 3,0 (2,7 - 3,3)
IJmond
15,1 (14,0 - 16,2) 2,9 (2,5 - 3,4) 9,5 (8,7 - 10,3) 2,1 (1,7 - 2,6)
Gebied 1 (laagst belast) 13,2 (12,3 - 14,0) 2,3 (2,0 - 2,7) 17,9 (17,0 - 18,8) 4,2 (3,8 - 4,7)
Gebied 2
17,1 (15,3 - 19,2) 3,0 (2,3 - 3,9) 7,0 (5,9 - 8,3) 1,8 (1,3 - 2,6)
Gebied 3
14,7 (12,9 - 16,7) 2,5 (1,8 - 3,5) 9,9 (8,6 - 11,5) 2,6 (1,8 - 3,6)
Gebied 4
16,1 (14,5 - 17,9) 3,4 (2,6 - 4,4) 8,3 (7,2 - 9,7) 1,7 (1,2 - 2,4)
Gebied 5 (hoogst belast) 15,2 (13,6 - 17,0) 3,1 (2,4 - 4,0) 9,0 (7,9 - 10,4) 2,0 (1,5 - 2,8)

Regio
IJmond
Gebied 1 (laagst belast)
Gebied 2
Gebied 3
Gebied 4
Gebied 5 (hoogst belast)

Scheepvaart
Open Haard
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
1,8 (1,5 - 2,0) 0,3 (0,2 - 0,5) 11,1 (10,6 - 11,7) 2,7 (2,5 - 3,0)
3,3 (2,8 - 3,8) 0,6 (0,4 - 0,8) 12,0 (11,1 - 13,0) 3,0 (2,6 - 3,5)
1,0 (0,7 - 1,3) 0,2 (0,1 - 0,4) 10,1 (9,4 - 10,8) 2,4 (2,1 - 2,8)
1,4 (0,9 - 2,1) 0,4 (0,2 - 0,9) 11,6 (10,1 - 13,2) 3,2 (2,5 - 4,1)
0,7 (0,4 - 1,3)
12,8 (11,3 - 14,6) 2,6 (1,9 - 3,3)
2,0 (1,4 - 2,8) 0,6 (0,3 - 1,2) 11,7 (10,4 - 13,2) 3,2 (2,5 - 4,0)
8,1 (6,9 - 9,4) 1,3 (0,8 - 1,9) 11,3 (9,9 - 12,7) 2,9 (2,2 - 3,7)

Barbecue
Tabaksrook
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
Regio
16,4 (15,7 - 17,0) 3,4 (3,1 - 3,8) 14,6 (13,9 - 15,3) 4,4 (4,0 - 4,9)
IJmond
16,7 (15,6 - 17,8) 3,7 (3,2 - 4,3) 13,7 (12,7 - 14,8) 4,3 (3,7 - 5,0)
Gebied 1 (laagst belast) 16,1 (15,2 - 17,1) 3,2 (2,8 - 3,7) 14,0 (13,1 - 14,9) 4,4 (3,9 - 5,0)
16,0 (14,3 - 17,8) 3,6 (2,8 - 4,6) 16,9 (15,0 - 19,0) 4,6 (3,5 - 5,9)
Gebied 2
Gebied 3
17,9 (16,0 - 20,0) 3,4 (2,6 - 4,5) 13,7 (11,9 - 15,7) 4,3 (3,2 - 5,7)
17,2 (15,5 - 19,0) 4,0 (3,2 - 5,0) 14,1 (12,5 - 15,8) 4,7 (3,8 - 5,8)
Gebied 4
Gebied 5 (hoogst belast) 14,6 (13,1 - 16,2) 3,3 (2,6 - 4,2) 14,7 (13,1 - 16,4) 4,3 (3,5 - 5,4)
95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke
waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen
Ontbrekende gegevens: aantallen te klein voor betrouwbare uitkomsten.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 52

5. Hinder door stof, rook of roet (2)
Percentage inwoners dat matige en/of ernstige hinder door stof, roet of rook ervaart, uitgesplitst
naar bron

Bouw
Landbouw
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) % (95% BI) % (95% BI)
Regio
12,6 (12 - 13,2) 2,7 (2,4 - 3) 2,3 (2 - 2,6) 0,2 (0,2 - 0,4)
IJmond
9,9
(9 - 10,7) 2,1 (1,7 - 2,5) 1,8 (1,4 - 2,2) 0,2 (0,1 - 0,4)
Gebied 1 (laagst belast) 12,6 (11,8 - 13,5) 2,6 (2,2 - 3,1) 3,0 (2,6 - 3,5) 0,2 (0,1 - 0,4)
Gebied 2
15,4 (13,7 - 17,2) 3,3 (2,6 - 4,3) 1,8 (1,2 - 2,6) 0,4 (0,2 - 0,9)
Gebied 3
10,7 (9,2 - 12,5) 2,2 (1,5 - 3,4) 2,1 (1,5 - 2,9) 0,1 (0 - 0,2)
Gebied 4
11,2 (9,8 - 12,8) 2,3 (1,7 - 3,1) 2,0 (1,4 - 2,8) Gebied 5 (hoogst belast) 10,2 (8,9 - 11,7) 2,5 (1,8 - 3,3) 1,1 (0,7 - 1,8) 0,3 (0,1 - 0,8)

Industrie
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
%
(95% BI)
Regio
9,0 (8,5 - 9,4) 3,2 (2,9 - 3,4)
IJmond
24,3 (23,2 - 25,5) 9,5 (8,7 - 10,2)
(1,3 - 2)
0,2 (0,1 - 0,3)
Gebied 1 (laagst belast) 1,6
Gebied 2
3,0 (2,3 - 3,9) 0,8 (0,5 - 1,5)
8,9 (7,5 - 10,5) 2,1 (1,5 - 2,9)
Gebied 3
Gebied 4
25,2 (23,2 - 27,2) 9,4 (8,1 - 10,8)
Gebied 5 (hoogst belast) 39,9 (37,7 - 42,2) 17,7 (16,1 - 19,5)
95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke
waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen
Ontbrekende gegevens: aantallen te klein voor betrouwbare uitkomsten.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 53

6. Geurhinder
Percentage inwoners dat matig en/of ernstige geurhinder ervaart, uitgesplitst naar bron
Riolering
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)

Open haard
Landbouw
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) % (95% BI) % (95% BI)

Regio

8,8

(8,2 - 9,4)

1,5 (1,3 - 1,8) 11,7 (11,2 - 12,3) 2,9 (2,6 - 3,2) 4,8 (4,4 - 5,2) 0,5 (0,4 - 0,7)

IJmond

8,1

(7,4 - 9,0)

1,5 (1,1 - 1,9) 12,4 (11,5 - 13,4) 3,0 (2,6 - 3,5) 3,9 (3,3 - 4,6) 0,4 (0,2 - 0,6)

Gebied 1
(laagst belast)

8,2

(7,5 - 9,0)

1,3 (1,0 - 1,7) 10,9 (10,2 - 11,6) 2,4 (2,1 - 2,8) 6,6 (5,9 - 7,3) 0,7 (0,5 - 0,9)

Gebied 2

11,0 (9,4 - 12,8) 2,0 (1,4 - 2,9) 12,1 (10,7 - 13,8) 3,6 (2,8 - 4,6) 2,3 (1,7 - 3,1) 0,5 (0,2 - 0,9)

Gebied 3

6,7

(5,5 - 8,2)

Gebied 4

8,6

(7,4 - 10,1) 1,5 (1,0 - 2,3) 11,9 (10,6 - 13,4) 3,3 (2,6 - 4,1) 3,1 (2,4 - 4,1)

1,2 (0,7 - 2,2) 13,2

(11,6 - 15)

2,9 (2,2 - 3,9) 6,3 (5,0 - 7,8) 0,4 (0,2 - 0,8)
-

-

Gebied 5
10,0 (8,7 - 11,5) 1,8 (1,3 - 2,6) 12,0 (10,6 - 13,5) 2,5 (1,9 - 3,3) 1,7 (1,2 - 2,5) 0,5 (0,2 - 1,0)
(hoogst belast)

Industrie
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
(6,8 - 7,7)

Vliegverkeer
Schiphol
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) % (95% BI) % (95% BI)

Regio

7,3

1,7 (1,5 - 1,9) 8,9

(8,5 - 9,4)

1,9 (1,7 - 2,1) 3,9 (3,6 - 4,2) 1,0 (0,9 - 1,2)

IJmond

15,9 (14,9 - 16,8) 4,1 (3,6 - 4,6) 6,1

(5,5 - 6,8)

1,4 (1,1 - 1,7) 1,2 (0,9 - 1,5) 0,3 (0,1 - 0,5)

Gebied 1
(laagst belast)

3,0

(2,6 - 3,5)

0,5 (0,3 - 0,8) 13,5 (12,7 - 14,4) 2,8 (2,5 - 3,2) 7,4 (6,8 - 8,0) 2,0 (1,7 - 2,3)

Gebied 2

4,0

(3,1 - 5,1)

0,9 (0,6 - 1,5) 4,5

(3,7 - 5,4)

0,9 (0,6 - 1,3) 1,6 (1,2 - 2,3) 0,4 (0,2 - 0,7)

Gebied 3

6,0

(4,9 - 7,4)

1,1 (0,7 - 1,6) 6,7

(5,6 - 8,0)

1,4 (0,9 - 2,3) 1,2 (0,8 - 1,8) 0,2 (0,1 - 0,6)

Gebied 4

15,7 (14,1 - 17,5) 3,5 (2,8 - 4,5) 5,4

(4,4 - 6,5)

1,4 (0,9 - 2,0) 1,0 (0,6 - 1,6)

Gebied 5
27,9 (25,9 - 29,9) 8,1 (7,0 - 9,3) 6,2
(hoogst belast)

(5,2 - 7,4)

1,6 (1,1 - 2,3) 1,6 (1,1 - 2,4) 0,3 (0,1 - 0,9)

-

-

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke waarde
met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen
Ontbrekende gegevens: aantallen te klein voor betrouwbare uitkomsten.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 54

7. Geluidhinder
Percentage inwoners dat matig en/of ernstige geluidhinder ervaart, uitgesplitst naar bron
Wegverkeer >50 km/h
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
Regio
13,5 (12,9 - 14,2) 2,0 (1,8 - 2,3)
IJmond
14,4 (13,4 - 15,4) 2,3 (1,9 - 2,7)
Gebied 1 (laagst belast) 12,5 (11,7 - 13,4) 1,7 (1,4 - 2)
Gebied 2
14,4 (12,7 - 16,2) 2,2 (1,6 - 3)
Gebied 3
13,7 (12 - 15,6) 2,3 (1,6 - 3,2)
Gebied 4
15,3 (13,7 - 17,1) 2,7 (2 - 3,6)
Gebied 5 (hoogst belast) 13,8 (12,3 - 15,5) 2,0 (1,5 - 2,8)

Wegverkeer <50 km/h
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
24,4 (23,6 - 25,2) 4,4 (4 - 4,8)
23,9 (22,7 - 25,2) 4,7 (4,1 - 5,3)
22,9 (21,8 - 24) 4,0 (3,5 - 4,5)
27,6 (25,3 - 29,9) 4,8 (3,8 - 6,1)
22,0 (19,8 - 24,3) 3,3 (2,4 - 4,4)
25,4 (23,4 - 27,5) 5,6 (4,6 - 6,8)
26,9 (24,9 - 29) 5,5 (4,6 - 6,7)

Treinverkeer
Vliegverkeer
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
6,0 (5,5 - 6,4) 0,6 (0,5 - 0,8) 33,7 (32,9 - 34,6) 6,9 (6,5 - 7,3)
6,1 (5,4 - 6,8) 0,6 (0,4 - 0,9) 38,8 (37,4 - 40,2) 7,9 (7,2 - 8,7)
5,0 (4,5 - 5,6) 0,5 (0,3 - 0,7) 39,3 (38,1 - 40,6) 8,7 (8,1 - 9,3)
8,3
(7 - 9,9)
1,1 (0,7 - 1,8) 19,0 (17,2 - 20,8) 3,0 (2,4 - 3,7)
6,2 (5,1 - 7,4) 0,4 (0,2 - 0,6) 36,8 (34,4 - 39,2) 8,3 (7,2 - 9,6)
6,1 (5,1 - 7,4) 0,7 (0,3 - 1,3) 35,6 (33,5 - 37,9) 6,0 (5 - 7,2)
4,1 (3,3 - 5,2) 0,7 (0,4 - 1,3) 36,1 (33,9 - 38,3) 7,0 (5,9 - 8,2)

Scooters
Buren
Industrie
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
Regio
38,5 (37,6 - 39,4) 7,9 (7,4 - 8,4) 26,9 (26,1 - 27,8) 5,6 (5,2 - 6,1) 7,7 (7,3 - 8,2) 1,5 (1,3 - 1,7)
IJmond
37,1 (35,7 - 38,6) 7,6 (6,8 - 8,4) 26,5 (25,2 - 27,9) 5,3 (4,6 - 6) 12,5 (11,7 - 13,4) 3,1 (2,6 - 3,5)
Gebied 1 (laagst belast) 38,6 (37,4 - 39,9) 7,7 (7,1 - 8,4) 25,3 (24,2 - 26,5) 5,6 (5 - 6,2) 5,5 (4,9 - 6,1) 0,9 (0,7 - 1,2)
Gebied 2
40,4 (38 - 42,9) 8,8 (7,4 - 10,4) 30,7 (28,4 - 33,2) 6,5 (5,3 - 7,9) 6,3 (5,2 - 7,7) 0,8 (0,5 - 1,4)
Gebied 3
36,1 (33,6 - 38,7) 6,7 (5,4 - 8,2) 25,1 (22,9 - 27,6) 4,7 (3,6 - 6) 4,3 (3,3 - 5,5) 0,9 (0,5 - 1,4)
Gebied 4
37,1 (34,9 - 39,4) 8,2 (7 - 9,6) 27,4 (25,4 - 29,6) 5,2 (4,2 - 6,4) 13,0 (11,5 - 14,6) 3,0 (2,3 - 3,9)
Gebied 5 (hoogst belast) 39,1 (36,9 - 41,4) 8,3 (7,1 - 9,7) 27,5 (25,5 - 29,6) 5,7 (4,7 - 6,9) 21,9 (20,1 - 23,8) 5,6 (4,7 - 6,6)

Windmolens
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
1,2
(1 - 1,4)
0,3 (0,2 - 0,4)
1,4 (1,1 - 1,7) 0,5 (0,3 - 0,7)
1,1 (0,9 - 1,5) 0,2 (0,1 - 0,3)
1,0 (0,6 - 1,7)
0,7 (0,4 - 1,2) 0,1 (0,1 - 0,4)
1,5
(1 - 2,3)
0,7 (0,4 - 1,3)
2,3 (1,6 - 3,1) 0,7 (0,4 - 1,2)

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen
Ontbrekende gegevens: aantallen te klein voor betrouwbare uitkomsten.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 55

8. Slaapverstoring door geluidhinder

Percentage inwoners dat matig en/of ernstige slaapverstoring geluidhinder ervaart, uitgesplitst naar bron

Regio
IJmond
Gebied 1 (laagst belast)
Gebied 2
Gebied 3
Gebied 4
Gebied 5 (hoogst belast)

Wegverkeer >50 km/h
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
5,8
(5,4 - 6,3) 1,0 (0,8 - 1,2)
6,0
(5,3 - 6,8) 1,1 (0,9 - 1,5)
5,5
(4,9 - 6,1) 0,8 (0,6 - 1,1)
5,9
(4,8 - 7,2) 1,1 (0,7 - 1,8)
6,7
(5,4 - 8,3) 1,1 (0,6 - 1,9)
6,4
(5,3 - 7,7) 1,5 (1,0 - 2,2)
5,3
(4,3 - 6,4) 0,9 (0,6 - 1,5)

Scooters
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
21,1
(20,3
21,9)
4,0
(3,6 - 4,4)
Regio
19,6 (18,4 - 20,8) 3,5 (3,0 - 4,1)
IJmond
Gebied 1 (laagst belast) 21,4 (20,4 - 22,5) 4,2 (3,7 - 4,8)
23,2 (21,0 - 25,4) 4,5 (3,5 - 5,7)
Gebied 2
18,8 (16,7 - 21,0) 3,2 (2,3 - 4,4)
Gebied 3
19,6 (17,8 - 21,6) 4,1 (3,2 - 5,2)
Gebied 4
Gebied 5 (hoogst belast) 19,9 (18,2 - 21,8) 3,3 (2,6 - 4,3)

Wegverkeer <50 km/h
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
12,2 (11,6 - 12,9) 2,2 (2,0 - 2,5)
12,9 (12,0 - 14,0) 2,0 (1,6 - 2,4)
11,4 (10,6 - 12,3) 2,2 (1,9 - 2,6)
12,6 (11,0 - 14,5) 2,7 (1,9 - 3,7)
11,7 (10,0 - 13,6) 1,5 (0,9 - 2,4)
14,2 (12,6 - 15,9) 2,6 (1,9 - 3,4)
13,9 (12,3 - 15,6) 2,2 (1,6 - 2,9)

Treinverkeer
Vliegverkeer
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
2,7 (2,4 - 3,1) 0,4 (0,3 - 0,6) 15,1 (14,5 - 15,7) 3,5 (3,2 - 3,8)
3,0 (2,5 - 3,5) 0,3 (0,2 - 0,5) 15,5 (14,6 - 16,6) 3,2 (2,8 - 3,7)
2,3 (1,9 - 2,7) 0,3 (0,2 - 0,5) 19,4 (18,5 - 20,4) 4,7 (4,3 - 5,2)
3,3 (2,6 - 4,4) 0,8 (0,4 - 1,3) 7,5 (6,4 - 8,7) 1,7 (1,3 - 2,3)
3,3 (2,5 - 4,3) 0,4 (0,2 - 1,0) 17,1 (15,4 - 19) 4,5 (3,6 - 5,6)
2,6 (1,9 - 3,6) 0,3 (0,1 - 0,7) 12,3 (10,9 - 13,8) 2,0 (1,5 - 2,8)
2,4 (1,7 - 3,3) 0,2 (0,1 - 0,5) 13,3 (11,9 - 15,0) 2,1 (1,6 - 2,9)

Buren
Industrie
matig + ernstig
ernstig
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI) %
(95% BI)
% (95% BI)
16,5 (15,7 - 17,2) 3,5 (3,2 - 3,9) 3,6 (3,3 - 4,0) 0,8 (0,6 - 0,9)
16,4 (15,3 - 17,6) 3,3 (2,8 - 3,9) 5,7 (5,1 - 6,3) 1,2 (1,0 - 1,5)
15,1 (14,2 - 16,1) 3,4 (2,9 - 3,9) 2,7 (2,3 - 3,2) 0,5 (0,4 - 0,7)
18,4 (16,5 - 20,5) 4,1 (3,2 - 5,2) 2,5 (1,9 - 3,5) 0,6 (0,3 - 1,1)
16,9 (14,9 - 19,1) 3,0 (2,2 - 4,2) 2,4 (1,7 - 3,5) 0,6 (0,3 - 1,3)
16,4 (14,7 - 18,2) 3,4 (2,7 - 4,4) 4,9 (4,0 - 5,9) 1,1 (0,8 - 1,7)
17,4 (15,7 - 19,2) 3,6 (2,8 - 4,6) 11,3 (10,0 - 12,8) 2,3 (1,7 - 3,0)

Windmolens
matig + ernstig
ernstig
%
(95% BI)
% (95% BI)
0,6 (0,5 - 0,8) 0,2 (0,1 - 0,3)
0,6 (0,4 - 0,9) 0,2 (0,1 - 0,3)
0,7
(0,5 - 1)
0,1 (0,0 - 0,3)
0,5
(0,3 - 1)
0,2 (0,0 - 0,6)
0,5 (0,2 - 1,1) 0,2 (0,1 - 0,9)
0,7 (0,4 - 1,4) 0,2 (0,1 - 0,7)
0,8 (0,4 - 1,4) 0,2 (0,0 - 0,6)

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 56

9. Bezorgdheid om woonsituatie
Percentage inwoners dat bezorgdheid om de woonsituatie ervaart, uitgesplitst naar bron
Straat
%
(95% BI)

Vliegveld
%
(95% BI)

Zendmasten
%
(95% BI)

Hoogspanning
%
(95% BI)

Regio

7,1 (6,6 - 7,6)

14,3 (13,8 - 14,9)

3,2

(2,9 - 3,6)

1,2

(1,0 - 1,4)

IJmond

6,7 (6,0 - 7,4)

6,6

(5,9 - 7,4)

2,8

(2,4 - 3,4)

0,6

(0,4 - 0,9)

Gebied 1
(laagst belast)

6,1 (5,5 - 6,8)

25,2 (24,2 - 26,3)

3,7

(3,3 - 4,3)

2,1

(1,8 - 2,5)

Gebied 2

9,6 (8,2 - 11,3)

6,4

(5,4 - 7,6)

3,0

(2,4 - 3,8)

0,7

(0,3 - 1,4)

Gebied 3

5,0 (3,9 - 6,4)

8,1

(6,9 - 9,5)

2,9

(2,1 - 3,9)

0,5

(0,3 – 1,0)

Gebied 4

9,0 (7,7 - 10,5)

4,4

(3,6 - 5,4)

2,7

(2,1 - 3,6)

0,7

(0,4 - 1,2)

Gebied 5
7,0 (5,9 - 8,2)
(hoogst belast)

5,5

(4,5 - 6,6)

2,6

(2,0 - 3,4)

0,3

(0,1 - 0,7)

Industrie
%
(95% BI)

Verontreinigde grond
%
(95% BI)

Route gevaarlijke stoffen
%
(95% BI)

Regio

8,4

(8,0 - 8,9)

0,4

(0,3 - 0,5)

1,0

(0,8 - 1,2)

IJmond

22,2

(21,1 - 23,3)

0,3

(0,2 - 0,5)

2,4

(2,0 - 2,9)

Gebied 1
(laagst belast)

2,2

(1,9 - 2,6)

0,5

(0,3 - 0,7)

1,0

(0,8 - 1,2)

Gebied 2

3,3

(2,5 - 4,4)

0,4

(0,2 - 0,7)

2,4

(2,0 - 2,9)

Gebied 3

6,6

(5,5 - 7,8)

0,2

(0,1 - 0,8)

1,4

(1,2 - 1,6)

Gebied 4

21,9

(20,1 - 23,9)

0,3

(0,1 - 0,7)

6,2

(5,1 - 7,4)

Gebied 5
(hoogst belast)

39,2

(37,0 - 41,5)

0,6

(0,4 - 1,2)

5,8

(4,8 – 7,0)

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke
waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 57

10. Prevalenties (zeer) goede ervaren gezondheid
Percentage inwoners dat de gezondheid als (zeer) goed ervaart

(zeer) goede ervaren gezondheid
%
(95% BI)
Regio
80,7
(80,0 – 81,3)
IJmond
77,9
(76,7 – 79,1)
Gebied 1 (laagst belast)
80,7
(79,7 – 81,7)
Gebied 2
84,1
(82,4 – 85,6)
Gebied 3
81,3
(79,3 – 83,2)
Gebied 4
77,4
(75,4 – 79,2)
Gebied 5 (hoogst belast)
74,5
(72,5 – 76,4)
95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke
waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 58

11. Prevalenties chronische aandoeningen
Prevalenties inwoners met astma, COPD, hart- en vaatziekten, hoge bloeddruk en/of diabetes.

Astma / COPD
Totaal
Arts
%
(95% BI) % (95% BI)
Regio

8,9

Astma
%

Totaal
(95% BI)

(8,4 - 9,4) 7,9 (7,4 - 8,4)

6,2

IJmond
Gebied 1
(laagst belast)

9,3 (8,5 - 10,2) 8,4 (7,7 - 9,3)
9,1

Gebied 2
Gebied 3

COPD

%

Arts
(95% BI)

Totaal
% (95% BI)

(5,8 - 6,7)

5,5

(5,1 - 5,9)

4,3 (4,0 - 4,6) 3,8 (3,5 - 4,1)

6,2

(5,6 - 7,0)

5,7

(5,0 - 6,4)

4,7 (4,2 - 5,3) 4,2 (3,7 - 4,8)

(8,4 - 9,8) 7,8 (7,2 - 8,6)

6,3

(5,7 - 7,0)

5,5

(4,9 - 6,1)

4,3 (3,8 - 4,7) 3,7 (3,3 - 4,2)

8,3

(7,2 - 9,6) 7,2 (6,2 - 8,4)

6,1

(5,0 - 7,3)

5,2

(4,3 - 6,3)

3,9 (3,3 - 4,7) 3,5 (2,9 - 4,2)

8,0

(6,7 - 9,5) 7,2 (6,0 - 8,7)

5,6

(4,5 - 6,9)

5,2

(4,1 - 6,5)

3,8 (3,0 - 4,7) 3,3 (2,6 - 4,3)

10,2 (8,9 - 11,7) 9,3 (8,0 - 10,7) 6,7
Gebied 4
Gebied 5
10,0 (8,8 - 11,4) 9,0 (7,8 - 10,4) 6,5
(hoogst belast)

(5,6 – 8,0)

6,2

(5,1 - 7,4)

4,8 (4,0 - 5,8) 4,2 (3,4 - 5,1)

(5,4 - 7,7)

5,8

(4,8 - 7,0)

5,5 (4,6 - 6,6) 5,0 (4,1 - 6,0)

Hart- en vaatziekten
Totaal
Arts
%
(95% BI) % (95% BI)

%

Hoge Bloeddruk
Totaal
Arts
(95% BI)
%
(95% BI)

%

Arts
(95% BI)

Diabetes
Totaal
% (95% BI)

%

Arts
(95% BI)

Regio

4,3

(4,0 - 4,6) 4,1 (3,8 - 4,5) 16,7 (16,1 - 17,3) 14,6 (14,1 - 15,2) 6,0 (5,7 - 6,4) 5,8 (5,4 - 6,2)

IJmond
Gebied 1
(laagst belast)

5,3

(4,8 - 6,0) 5,1 (4,6 - 5,7) 18,9 (17,9 - 20,0) 17,0 (16,0 - 18,0) 6,9 (6,2 - 7,6) 6,7 (6,0 - 7,4)

4,0

(3,6 - 4,4) 3,8 (3,4 - 4,2) 16,6 (15,8 - 17,5) 14,5 (13,7 - 15,3) 6,4

Gebied 2

3,7

(3,0 - 4,5) 3,6 (3,0 - 4,4) 13,8 (12,5 - 15,3) 11,8 (10,6 - 13,1) 4,3 (3,6 - 5,2) 4,1 (3,4 - 5,0)

Gebied 3

4,5

(3,7 - 5,5) 4,5 (3,7 - 5,4) 18,3 (16,5 - 20,1) 16,3 (14,7 - 18,1) 7,0 (5,9 - 8,2) 6,7 (5,7 - 7,9)

4,7

(3,9 - 5,7) 4,5 (3,7 - 5,5) 18,3 (16,7 - 20,0) 16,2 (14,7 - 17,8) 6,4 (5,4 - 7,5) 6,2 (5,2 - 7,3)

6,6

(5,6 - 7,8) 6,3 (5,3 - 7,4) 19,2 (17,5 - 20,9) 17,4 (15,9 - 19,1) 6,9 (5,9 - 8,1) 6,7 (5,7 - 7,9)

Gebied 4
Gebied 5
(hoogst belast)

(5,8 - 7)

6,0 (5,5 - 6,6)

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke
waarde met 95% zekerheid ligt.
IJmond = gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 59

12. Ruwe en gecorrigeerde odds ratio’s voor chronische aandoeningen* in gebied 4 en 5 in 2020
*Chronische aandoeningen betreffen een selectie van chronische aandoeningen waarbij aan de respondent de vraag is voorgelegd of de respondent de aandoening
heeft én of dit door een arts is vastgesteld.
Gebied 4
Prevalentie

Astma
COPD
Hart- en vaatziekten
Hoge bloeddruk
Diabetes

Ruwe odds ratio’s

Gebied 4

Gebied 1
(laagst belast)

Relatief risico

Gebied 4 t.o.v.
gebied 1

95% BI

6,2%
4,2%
4,5%
16,2%
6,2%

5,5%
3,7%
3,8%
14,5%
6,0%

1,13
1,14
1,18
1,12
1,03

1,14
1,14
1,20
1,15
1,04

(0,91) - (1,43)
(0,89) - (1,45)
(0,95) - (1,52)
(1,00) - (1,31)
(0,84) - (1,27)

Gecorrigeerde odds ratio (complete model)
aantal
cases in
model
N=18079
N=18079
N=18079
N=18079
N=18079

Gebied 4
t.o.v. gebied
1
1,13
1,08
1,12
1,11
0,88

95% BI

aantal cases
in model

(0,89) - (1,42)
(0,84) - (1,40)
(0,85) - (1,47)
(0,94) - (1,30)
(0,69) - (1,12)

N=17527
N=17527
N=17527
N=17527
N=17527

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke waarde met 95% zekerheid ligt.

Gebied 5
Prevalentie

Astma
COPD
Hart- en vaatziekten
Hoge bloeddruk
Diabetes

Gebied 5

Gebied 1
(laagst belast)

5,8%
5%
6,3%
17,4%
6,7%

5,5%
3,7%
3,8%
14,5%
6,0%

Ruwe odds ratio’s
Relatief risico

Gebied 5 t.o.v.
gebied 1

95% BI

1,05
1,35
1,66
1,20
1,12

1,07
1,37
1,71
1,25
1,13

(0,85) - (1,34)
(1,08) - (1,72)
(1,39) - (2,11)
(1,10) - (1,41)
(0,92) - (1,38)

Gecorrigeerde odds ratio (complete model)
aantal
cases in
model
N=18079
N=18079
N=18079
N=18079
N=18079

Gebied 5
t.o.v. gebied
1
1,00
1,19
1,69
1,17
0,95

95% BI

aantal cases
in model

(0,79) - (1,27)
(0,93) - (1,53)
(1,33) - (2,15)
(1,00) - (1,36)
(0,76) - (1,19)

N=17527
N=17527
N=17527
N=17527
N=17527

95% BI = 95% betrouwbaarheidsinterval. Dit interval geeft aan tussen welke waarden de werkelijke waarde met 95% zekerheid ligt.

GGD Kennemerland

Gezondheid in de IJmond 2020 | 60

13. Gecorrigeerde odds ratio’s voor chronische aandoeningen* in gebied 4 en 5 in 2012, 2016 en 2020
*Chronische aandoeningen betreffen een selectie van chronische aandoeningen waarbij aan de respondent de vraag is voorgelegd of de respondent de aandoening
heeft én of dit door een arts is vastgesteld.

Astma

COPD

Hart- en vaatziekten

Hoge bloeddruk

Diabetes

GGD Kennemerland

2012
2016
2020
2012
2016
2020
2012
2016
2020
2012
2016
2020
2012
2016
2020

Prevalentie
6,6%
6,2%
5,9%
4,2%
5,5%
6,1%
4,5%
17,7%
16,5%
16,2%
5,6%
6,7%
6,2%

OR
1,25
1,13
1,57
1,08
0,96
1,26
1,12
1,00
1,07
1,11
0,77
1,09
0,88

Gebied 4
95% betrouwbaarheidsinterval
ondergrens
bovengrens
0,93
1,69
0,89
1,42
1,20
2,06
0,84
1,40
0,72
1,27
0,95
1,65
0,85
1,47
0,82
1,23
0,88
1,29
0,94
1,30
0,58
1,02
0,83
1,42
0,69
1,12

Prevalentie
6,3%
5,8%
4,4%
5,0%
5,1%
7,1%
6,3%
16,8%
16,5%
17,4%
7,1%
10,0%
6,7%

OR
1,27
1,00
1,02
1,19
0,77
1,06
1,69
0,82
0,95
1,17
0,91
1,33
0,95

Gebied 5
95% betrouwbaarheidsinterval
ondergrens
bovengrens
0,97
1,66
0,79
1,27
0,79
1,31
0,93
1,53
0,57
1,03
0,83
1,36
1,33
2,15
0,68
0,99
0,80
1,13
1,00
1,36
0,70
1,19
1,06
1,70
0,76
1,19

Gezondheid in de IJmond 2020 | 61

14. Prevalenties per woongebied

Prevalenties in de gehele GGD-regio, de IJmondgemeenten en de niet-IJmondgemeenten
Hinder van bedrijven/industrie
 Stof, rook of roet
 Geur
 Geluid
 Slaapverstoring door geluid
Bezorgdheid om de gezondheid
door aanwezigheid bedrijven/industrie
Gezondheid
(Zeer) Goede Ervaren Gezondheid
Astma
COPD
Hart- en vaatziekten
Hoge bloeddruk
Diabetes
1) IJmond:
2) Niet IJmond:

Regio KL

IJmond1

Niet IJmond2

9%
7%
8%
4%
8%

24%
16%
13%
6%
22%

2%
4%
6%
3%
3%

81%
5%
4%
4%
15%
6%

78%
6%
4%
5%
17%
7%

82%
5%
4%
4%
14%
5%

gemiddelde van de gemeenten Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest en Velsen
gemiddelde van de gemeenten Bloemendaal, Haarlem, Haarlemmermeer,
Heemstede, Zandvoort

Prevalenties in de IJmondgemeenten
Hinder van bedrijven/industrie
 Stof, rook of roet
 Geur
 Geluid
 Slaapverstoring door geluid
Bezorgdheid om de gezondheid
door aanwezigheid bedrijven/industrie
Gezondheid
(Zeer) Goede Ervaren Gezondheid
Astma
COPD
Hart- en vaatziekten
Hoge bloeddruk
Diabetes

GGD Kennemerland

Beverwijk

Heemskerk

Uitgeest

Velsen

32%
23%
18%
8%
30%

17%
9%
7%
3%
11%

10%
5%
3%
2%
9%

27%
18%
14%
7%
26%

75%
6%
5%
4%
15%
6%

80%
5%
4%
6%
20%
8%

86%
6%
3%
3%
12%
4%

77%
5%
5%
5%
17%
6%

Gezondheid in de IJmond 2020 | 62