TOETSINGSKADER RISICOREGELINGEN RIJKSOVERHEID
Inleiding
Via de regeling Groeifaciliteit helpt het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bedrijven bij
het aantrekken van risicodragend vermogen door garanties te verstrekken op achtergestelde
leningen van banken en op aandelen van participatiemaatschappijen. De Groeifaciliteit is in 2007,
kort voor het begin van de kredietcrisis, operationeel geworden en kan ondernemingen in een
groeifase, bij bedrijfsovernames en bij herstructureringen helpen bij het aantrekken van
risicokapitaal.
Initieel zou de Groeifaciliteit per 1 juli 2020 uitgefaseerd worden zoals aangekondigd in de
Kamerbrief van 15 februari 2018.1 In de Kamerbrief van 20 april 20202 is aangekondigd dat er
besloten is om vanwege het uitbreken van de coronacrisis de geplande uitfasering met één jaar op
te schorten tot 1 juli 2021. Door de aanhoudende gevolgen van het coronavirus is besloten de
regeling te verlengen tot 1 juli 2023. Dit is aangekondigd in de Kamerbrief van 21 januari jl.3
Daarnaast zal om tijdens deze crisis de Groeifaciliteit voor zoveel mogelijk bedrijven toegankelijk
te maken de maximale financiering die voor één onderneming onder garantie kan worden gebracht
worden verhoogd naar €50 miljoen en zal de maximale financiering per financier gelijk worden
getrokken naar €25 miljoen voor elke financier.
Probleemstelling en rol van de overheid
1. Wat is het probleem dat aanleiding is voor het beleidsvoorstel?
Aanleiding
De Groeifaciliteit is in het leven geroepen om garanties te verschaffen ter dekking van aan mkbondernemingen verstrekt risicokapitaal in de vorm van aandelenkapitaal of achtergestelde
leningen. De garantiemaatregel dient om mkb-ondernemingen te helpen verder te groeien en om
de overdracht van ondernemingen aan een nieuwe generatie eigenaren te bevorderen.
In de Kamerbrief van 15 februari 2018 over de komst van Invest-NL staat dat de Groeifaciliteit zal
worden uitgefaseerd per 1 juli 2020, mede omdat de doelen van de GF via Invest-NL kunnen
worden bereikt. Door het uitbreken van de coronacrisis is besloten om de Groeifaciliteit een jaar
langer in stand te houden, tot 1 juli 2021, om de toegang tot financiering voor de doelgroep van
de Groeifaciliteit te waarborgen. De Groeifaciliteit is ook toegankelijk voor een breder segment van
het mkb dan de investeringsfocus van Invest-NL. De regeling richt zich namelijk niet alleen op
bedrijven in de groeifase maar ook op bedrijven in de overnamefase & op balansversterking voor
bedrijven. Ook richt de Groeifaciliteit zich op zowel het innovatieve, als het bredere mkb.
Vanuit de gebruikers van de Groeifaciliteit is aangegeven dat de uitfasering van de regeling
momenteel niet gewenst zou zijn vanwege de aanhoudende gevolgen van de coronacrisis. De
Groeifaciliteit is namelijk een instrument dat juist bij economische onzekerheid meer zekerheid aan
financiers & ondernemers kan bieden. Daarom is in de Kamerbrief van 21 januari jl. aangekondigd
dat de Groeifaciliteit verlengd zal worden tot 1 juli 2023. Vanaf deze datum zal de regeling niet
meer toegankelijk zijn voor nieuwe gebruikers. Wel zijn er reeds bestaande gebruikers van de GF
die investeringen hebben gedaan met de verwachting dat aanvullende investeringen onder de
garantie nog mogelijk zijn.
Om tijdens de crisis zoveel mogelijk bedrijven toegang te kunnen verlenen hebben de gebruikers
van de Groeifaciliteit tevens aangegeven dat het wenselijk is om de maximale financiering die per
onderneming onder garantie kan worden gebracht te verhogen naar €50 miljoen en de maximale
financiering per financier gelijk te trekken tot €25 miljoen.

Kamerstuk 28165, nr. 281.
Kamerstuk 35420, nr. 20.
3
Kamerstuk 35420, nr. 217.
1
2

1

2. Waarom rekent de centrale overheid het tot haar verantwoordelijkheid om het probleem
op te lossen?
Een regeling als de Groeifaciliteit dient op centraal niveau beheerd te worden omdat de
betreffende problematiek landelijk geldt en in de praktijk ook aansluit bij landelijk opererende
banken en participatiemaatschappijen. De regeling vergt ook een bepaalde schaalomvang en
kritische massa. Door het uitbreken van de coronacrisis is het ook van belang dat er geen
problemen ontstaan met het aantrekken van financiering in de toekomst. De regeling kan in deze
situaties het verschil maken in het aantrekken van financiering.
3. Is het voorstel voor de risicoregeling:
a) ter compensatie van risico’s die niet in de markt kunnen worden gedekt, en/of
b) het beste instrument waarmee een optimale doelmatigheidswinst kan worden
bewerkstelligd ten opzichte van andere beleidsinstrumenten? Maak een vergelijking met
alternatieve beleidsinstrumenten.
Ja voor zowel a) als voor b) De regeling dient voor transacties/investeringen waar financiering van
en voor ondernemingen noodzakelijk is, waarbij het risico’s betreft die in de markt niet zonder
meer kunnen worden ondergebracht.
De regeling kent een aantal karakteristieken dat er voor zorgt dat de belangen van de betrokken
banken/participatiemaatschappijen (ppm’s) en de overheid in evenwicht worden gehouden en
daarmee aansluiten bij de markt waardoor een optimale doelmatigheidswinst wordt
bewerkstelligd:
-

-

-

-

-

-

De eis van “fresh money”, waarmee voorkomen wordt dat bestaande risicoposities van
de bank/PPM voor de helft worden doorgeschoven naar de overheid;
Bij vervroegde aflossing van de lening wordt garantieprovisie berekend tot aan het
einde van de looptijd. Als de bank/PPM na enige tijd constateert dat zij het volledige
risico zou willen dragen, kan zij zich niet onttrekken aan de garantie en de daaruit
voortvloeiende verplichtingen.
De overheid stelt de eis dat de te financieren ondernemingen “in de kern gezond” zijn.
Er moet voldoende continuïteit- en rentabiliteitsperspectief aanwezig zijn. Dit wordt
vooraf individueel getoetst.
De overheid kan meeprofiteren via een zgn. equity kicker (ingezet bij hogere
risicoprofielen): deze geeft de overheid bij verkoop van de aandelen een additioneel
rendement, bovenop de reguliere premie. De equity kicker is een percentage van de
winst die op door de overheid gegarandeerde financiering wordt gemaakt, zodat de
overheid meeprofiteert van de (over)winsten die op de exits worden gemaakt.
De omvang van de garanties valt goed te meten op het tijdstip van toekenning.
Een 50/50 risicodeling bank/PPM en overheid; de maximale garantie is 50% en
leningen worden (behoudens opschorting) volgens een vast aflossingsschema
afgebouwd. Er is geen sprake van een ‘first-loss’ garantie.
De voorwaarden zijn gebaseerd op een realistische risicoanalyse. Elke aanvraag wordt
individueel beoordeeld. Uit evaluatie blijkt dat het beoordelingsproces van individuele
aanvragen adequaat is ingericht en professioneel is vormgegeven.
De premies zijn marktconform. Evaluatie bevestigt dit.

Afgezet tegen een subsidieregeling geldt dat de garantieregeling kostendekkend werkt en daarmee
efficiënter is. In de prijsstelling van de premie is naast het dekken van de risico’s ook rekening
gehouden met de uitvoeringskosten van de regeling. Bij de ontwikkeling van de regeling zijn
participatiemaatschappijen en banken geconsulteerd. Daaruit is gebleken dat alternatieven als
subsidies, participaties of andere kasstromen voor dit segment minder effectief moeten worden
geacht.
Er zijn voor participatiemaatschappijen geen andere regelingen voor garanties op risicokapitaal in
de doelgroep. De SEED capital regeling betreft een co-financieringsregeling die zich richt op het
verstrekken van kapitaal op fondsniveau van participatiemaatschappijen die zich specifiek richten
op early stage investeringen, terwijl de Groeifaciliteit investeringen in ondernemingen in een latere
2

levensfase garandeert. Qua doelstelling hebben de Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen en met
name Invest-NL ook als doel investeringen in een latere levensfase te garanderen.

4. Op welke wijze wordt het nieuw aan te gane risico gecompenseerd door risico’s vanuit
andere risicoregelingen binnen de begroting te verminderen?
Dit gebeurt niet. EZK kent verschillende instrumenten (zowel garanties als leningen) die zich
richten op bedrijfsfinanciering, maar de Groeifaciliteit is de enige regeling die zich richt op het
aantrekken van risicodragend vermogen.
Risico’s en risicobeheersing
5. Wat zijn de risico’s van de regeling voor het Rijk:
a. Wat is het totaalrisico van de regeling op jaarbasis? Kent de regeling een totaalplafond?
De totale portefeuille met onder de Groeifaciliteit gegarandeerde financieringen bedraagt, op basis
van de huidige inzichten en het gebruik tot nu toe, per februari 2021 bruto maximaal € 110 mln.
Het uitstaande garantieobligo bedraagt derhalve 50% hiervan, maximaal € 55 mln. Het jaarlijkse
garantieplafond bedraagt € 85 mln.
De gemiddelde provisie-inkomsten over de huidige portefeuille bedragen gemiddeld ongeveer 3%.
De verwachte inkomstenstroom aan provisies en fees is naar berekening van RVO toereikend om
eventuele verliezen af te dekken.
b. Hoe staan risico en rendement van de regeling tot elkaar in verhouding?
De regeling moet voldoen aan de eisen van de Europese Commissie, en daarmee ook aan die van
de CRR, inzake staatsteun en dient gebaseerd te zijn op ten minste kostendekkendheid. Dit houdt
in dat om te vermijden dat sprake is van staatsteun, een premie gehanteerd moet worden die
omvat:

het risico op basis van een rating;

de fictieve kosten van kapitaalbeslag, volgens de berekeningswijze van het
staatssteunkader inzake garanties (voor de Groeifaciliteit zijn de jaarlijkse capitalcosts
0,48%);

de uitvoeringskosten van de overheid.
Financiers betalen om de garantie te verwerven in ieder geval een eenmalige premie van 1% van
het garantiebedrag vooraf en vervolgens een premie over het uitstaande garantiebedrag. Voor
participaties is uitgegaan van 3% per jaar en voor achtergestelde leningen 3%. De huidige
gemiddelde premie bedraagt 3%. De premie kan bij aanvang van de garantiemaatregel naar
boven worden bijgesteld of gedurende de looptijd worden herzien om ervoor te zorgen dat de
premies de kosten van de regeling blijven dekken.
c. Wat is de inschatting van het risico voor het Rijk in termen van waarschijnlijkheid,
impact, blootstellingduur en beheersingsmate?
De inschatting van het risico bestaat uit de beoordeling en eventueel aanpassing van de conclusies
van de financier over dit onderwerp. Uiteraard kan een risico variëren gedurende de looptijd van
de garantie (maximaal 12 jaar, huidige gemiddelde looptijd is 7 jaar). Inschattingen van het
kredietrisico zijn gebaseerd op de risicomodellen en -inschatting, die banken/PPM’s hanteren bij de
financiering. Op basis van eigen analyse van RVO en die van PPM’s en banken wordt bepaald welke
vergoeding voor de betreffende garantieverlening moet worden toegepast. De te ontvangen
vergoeding vormt daarmee een adequate beloning voor het te lopen risico. Om op een
voortdurende wijze te kunnen beoordelen of de regeling zichzelf financiert, worden periodiek de
cijfers bezien. Indien nodig zullen maatregelen genomen worden, zo zijn de tarieven voor
achtergestelde leningen in 2018 verhoogd van 2,5% naar 3%.
6. Welke risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen worden getroffen om het
risico voor het Rijk te minimaliseren? Heeft de budgettair verantwoordelijke minister
3

voldoende mogelijkheden tot beheersing van de risico’s, ook als de regeling op afstand van
het Rijk wordt uitgevoerd?
7. Bij complexe risico's: hoe beoordeelt een onafhankelijke expert het risico van het voorstel
en de risico-beheersende en risico-mitigerende maatregelen van Rijk?
Beantwoording vraag 6 en 7: Het ligt in de rede de uitvoering bij RVO te houden, waar veel
ervaring aanwezig is met het uitvoeren van langdurige garantieregelingen. Bij RVO is een team
werkzaam dat toegerust is met de kennis en ervaring om garantieaanvragen en wijziging te
kunnen beoordelen. Daarnaast is een commissie met externe deskundigen geïnstalleerd, die alle
voorstellen beoordeelt. De Commissie toetst - additioneel aan RVO - het risico van het betreffende
voorstel en bij positief advies wordt de premie bepaald op basis van het te lopen risico. Op deze
wijze zijn de institutionele kaders adequaat ingericht.
Vormgeving
8. Welke premie wordt voorgesteld en hoeveel wordt doorberekend aan de eindgebruiker? Is
deze premie kostendekkend en marktconform. Zo nee, hoeveel budgettaire ruimte wordt
het door het vakdepartement specifiek ingezet?
Financiers betalen om de garantie te verwerven in ieder geval een eenmalige premie van 1% van
het garantiebedrag vooraf en vervolgens een premie over het uitstaande garantiebedrag. Voor
participaties en achtergestelde leningen geldt een provisie van 3% per jaar. Deze jaarlijkse premie
kan gedurende de looptijd van de garantiemaatregel worden herzien en zo nodig naar boven
worden bijgesteld om ervoor te zorgen dat de premies de kosten van de regeling blijven dekken.
De premie staat los van de equity-kicker of vaste verhoogde provisie (zie vraag 3), die bij de PPM
cq. bankier additioneel in rekening wordt gebracht bij een verhoogd risico.
De mate waarin de provisie wordt doorberekend aan de eindgebruiker verschilt per financier.
Banken belasten vrijwel altijd door, bij PPM’s verschilt dit per fonds.
9. Hoe wordt de risicovoorziening vormgegeven?
Er is een begrotingsreserve voor de Groeifaciliteit ingesteld. De omvang van de begrotingsreserve
was ultimo 2020 € 15,4 mln en zal worden verhoogd met een aanvullende kasbuffer van €50 mln.
Het saldo van premie-ontvangsten en verliesdeclaraties wordt gestort dan wel onttrokken aan deze
reserve.
10. Welke horizonbepaling wordt gehanteerd (standaardtermijn is maximaal 5 jaar)?
De nieuwe horizonbepaling voor de Groeifaciliteit is 1 juli 2023.
11. Wie voert de risicoregeling uit en wat zijn de uitvoeringskosten van de regeling?
De uitvoeringskosten van de regeling bedragen ca. € 0,7 mln per jaar en hebben betrekking op de
beoordeling van de ingediende voorstellen en vervolgens waar van toepassing het beheer bij RVO.
Deze kosten zijn geheel in de garantiepremie verwerkt.
12. Hoe wordt de regeling geëvalueerd, welke informatie is daarvoor relevant en hoe wordt
een deugdelijke evaluatie geborgd?
De Groeifaciliteit wordt eens in de 5 jaar geëvalueerd. In 2018 is de regeling geëvalueerd door de
Erasmus Universiteit, Erasmus Center for Entrepreneurship & Dialogic. De volgende evaluatie
wordt naar verwachting eind 2022 afgerond.

4