Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 625

Waterbeleid

Nr. 599

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2023
Hierbij stuur ik u de verkenning effectief instrumentarium Bewust en
zuinig drinkwatergebruik, de verkenning facts & figures belasting op
leidingwater, een onderzoek naar de gevaren van dumpingen en lozingen
van drugsproductieafval voor de kwaliteit van drinkwaterbronnen en mijn
reactie op deze rapporten.
Achtergrond
Na een jarenlange daling neemt sinds 2015 het drinkwatergebruik in
Nederland weer toe, terwijl de natuurlijke beschikbaarheid van bronnen
afneemt. De toenemende drinkwatervraag zet de toekomstige drinkwatervoorziening, en in sommige gebieden het watersysteem als geheel, onder
druk.
Om de (toekomstige) druk op de drinkwatervoorziening en het watersysteem te verlichten, structureel en tijdens piekmomenten, is bewust en
zuinig drinkwatergebruik een hoofddoel in de Beleidsnota Drinkwater voor
de periode 2021–2026 (Kamerstuk 27 625, nr. 530). Zonder aanvullende
(beleids-)inspanningen zet de toename van het drinkwatergebruik zich
naar verwachting door als gevolg van bevolkingsgroei, economische
ontwikkelingen en een groeiend drinkwaterverbruik per inwoner. Daarbij
is er door klimaatverandering in de zomer vaker sprake van een piekvraag
naar (drink)water. Tegen deze achtergrond wordt het steeds moeilijker om
voldoende schone drinkwaterbronnen te vinden. Daarom is bewust en
zuinig drinkwatergebruik belangrijk voor de toekomst.
Als eerste stap naar een aanpak voor bewust en zuinig drinkwatergebruik
is een verkenning uitgevoerd naar de effectiviteit van mogelijke drinkwaterbesparingsmaatregelen en -instrumenten voor verschillende drinkwatergebruikers. Daarnaast stuur ik u de gevraagde verkenning naar de
belasting op leidingwater; deze verkenning brengt feiten en cijfers in

kst-27625-599
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 599

1

beeld over de belasting op leidingwater en schetst enkele mogelijke
aanpassingen.
Met deze brief doe ik de toezegging over waterbesparing en de belasting
op leidingwater af1.
Verkenning bewust en zuinig drinkwatergebruik
Deze verkenning laat zien dat drinkwaterbesparing mogelijk is met een
combinatie van maatregelen en instrumenten. Een maatregel is de wijze
waarop bespaard kan worden (korter douchen, waterbesparende
douchekop, enz.) Onder instrumenten verstaan we manieren om de inzet
van maatregelen te stimuleren, te ontmoedigen, te verbieden of af te
dwingen (gedragsbeïnvloeding, financieel beïnvloeden of reguleren).
De verkenning beveelt aan een ambitie te formuleren en hier met de
partners samen naar toe te werken via een mix van maatregelen en
instrumenten.
Beleidsreactie
In de Kamerbrief over Water en bodem sturend2 is de kabinetsambitie
geformuleerd: «We werken toe naar een drinkwatergebruik per hoofd van
de bevolking van 100 liter in 2035 (thans 125 liter) en beperken
laagwaardig gebruik van drinkwater. Grootverbruikers vragen we het
drinkwatergebruik ook met 20% te reduceren. Zo beperken we het effect
van toename van de watervraag in relatie tot de schaarsere beschikbaarheid van water.»
Samen met stakeholders wil ik komen tot een passende mix van maatregelen en instrumenten om de beoogde doelen voor korte en lange termijn
te realiseren. Enkele in de Kamerbrief Water en bodem sturend reeds
aangekondigde maatregelen willen we op korte termijn oppakken:
– We gaan samen met de partners werken aan een nationaal plan van
aanpak voor drinkwaterbesparing, op basis van de verkenning naar
maatregelen en instrumenten voor bewust en zuinig drinkwaterverbruik.
– Met de drinkwaterbedrijven (Vewin) en de grootzakelijke gebruikers
(VEMW) worden afspraken gemaakt over drinkwaterbesparing bij alle
watergebruikers. Het leveren van drinkwater voor koeling van
grootzakelijke waterverbruikers, waaronder bijvoorbeeld datacenters,
wordt beperkt.
– We bekijken hoe het beleidsinstrument beprijzing het beste kan
worden ingezet voor het toekomstbestendig maken van de drinkwatervoorziening, met waarborgen voor de betaalbaarheid.
Verkenning belasting op leidingwater
De tien Nederlandse drinkwaterbedrijven leveren jaarlijks ruim 1,1 miljard
m3 water via hun drinkwaternet; dit betreft 7% van het totale waterverbruik. Ongeveer 73% van het drinkwater wordt geleverd aan huishoudens,
12% aan de industrie, 4% aan de landbouw en 11% aan overige bedrijven.
De belasting op leidingwater is in 2000 ingevoerd in het kader van een
verdere fiscale vergroening. Daarbij trad een verschuiving op van directe
naar indirecte belastingen, mede vanuit de gedachte «de vervuiler/
1

Toezegging tijdens het CD Water van 7 juni 2022 aan het lid Tjeerd de Groot (D66). (Kamerstuk
27 625, nr. 582).
2
Kamerstuk 27 625, nr. 592.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 599

2

verbruiker betaalt». Voor huishoudens werd dit onder meer gerealiseerd
via een verschuiving van de loon- en inkomstenbelasting naar een nieuwe
belasting op leidingwater. De leidingwaterbelasting was daarmee
specifiek gericht op kleinverbruikers. Om te bereiken dat de leidingwaterbelasting daadwerkelijk neerslaat bij de huishoudens en niet bij bedrijven,
is een heffingsplafond ingesteld van 300 m3 per aansluiting per jaar. Als er
sprake is van een hoger verbruik, hoeft over het meerdere geen leidingwaterbelasting te worden betaald. De belasting op leidingwater is een
milieubelasting. De overheid wil daarmee stimuleren dat burgers en
bedrijven zuiniger omgaan met leidingwater. In 2022 was het tarief EUR
0,359 (excl. btw) voor de eerste 300 m3 per jaar. Grootverbruikers betalen
door het heffingsplafond maximaal EUR 107,70 per jaar.
Door het heffingsplafond ervaren grootverbruikers vanuit de leidingwaterbelasting geen prikkel tot drinkwaterbesparing. De verkenning geeft een
aantal opties voor aanpassing van de Belasting op leidingwater om deze
prikkel te vergroten:
– De grondslag aanpassen naar alleen water geleverd via het
drinkwaternet;
– Het heffingsplafond verhogen;
– Herinvoering van een grondwaterbelasting.
Deze opties bieden (individueel of gecombineerd) aanknopingspunten
voor verdere verkenning.
Beleidsreactie
Het rapport beschrijft de ontstaansgeschiedenis van de belasting op
leidingwater; een verschuiving van directe naar indirecte belastingen voor
kleinverbruikers en maakt de keuzen die destijds zijn gemaakt inzichtelijk.
Eén van de mogelijkheden om drinkwaterbesparing te realiseren via
beprijzing, en daarmee het toekomstbestendig maken van de drinkwatervoorziening, is de aanpassing van de belasting op leidingwater. De opties
hiervoor gaan verder verkend worden, samen met de Ministeries van
Financiën, Economische zaken en Klimaat, Binnenlandse Zaken en
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en samen met de belanghebbenden, zoals de Vewin en de VEMW.
Als volgende stap zal een update gemaakt worden van de verkenning die
de toenmalig Staatssecretaris van Financiën in 2014 heeft uitgevoerd naar
de mogelijke afschaffing van het heffingsplafond.3 Bij die update moet
antwoord worden gegeven op vragen als:
– Wat de zijn de kwantitatieve effecten voor grote afnemers als het
plafond verandert?
– In hoeverre kunnen grote verbruikers drinkwater substitueren door
bijvoorbeeld grondwater of oppervlaktewater en onder welke
voorwaarden (per sector, bedrijfstype en regio)?
Hierbij worden ook aspecten meegenomen als uitvoerbaarheid, economische effecten en handelingsperspectief.
Onderzoek dumpingen en lozingen van drugsproductieafval
Dit onderzoek gaat in op de gevaren voor de kwaliteit van drinkwaterbronnen van dumpingen en lozingen van drugsproductieafval. In
Nederland worden in illegale laboratoria veel synthetische drugs gemaakt,
zoals amfetamine en XTC. Het afval wordt onder andere in vaten in de
natuur en op straat gedumpt, of op het riool geloosd. Het RIVM heeft in
3

Kamerstuk 33 752, nr. 95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 599

3

kaart gebracht in hoeverre dit schadelijk kan zijn voor de kwaliteit van het
drinkwater.
Hieruit blijkt dat ongeveer twintig procent van de dumpingen plaatsvindt
in de buurt van of in gebieden waar water uit de grond wordt gehaald
voor de bereiding van drinkwater (grondwaterbeschermingsgebieden).
Deze stoffen zijn ook in enkele oppervlaktewateren gevonden. Deze
verontreinigingen kunnen invloed hebben op de kwaliteit van het water
dat wordt gewonnen voor de drinkwaterbereiding.
Het afval van de drugsproductie is vaak een mengsel van stoffen waarmee
de synthetische drugs worden gemaakt. Meerdere stoffen die potentieel in
drugsproductieafval aanwezig zijn, worden geclassificeerd als zeer
zorgwekkende stoffen (ZZS). Deze schadelijke stoffen worden niet
standaard gemeten in het Nederlandse watersysteem.
Beleidsreactie
Het RIVM beveelt aan om meer metingen te doen op meerdere plekken in
de waterketen. Dat wil zeggen: in gezuiverd rioolwater, grondwater,
oppervlaktewater en op de plekken waar water wordt gewonnen voor de
bereiding van drinkwater. Ook wordt aanbevolen om te bepalen tot welke
concentraties in drinkwater deze stoffen gezondheidskundig zeker veilig
zijn (drinkwater-richtwaardes). Verder is het belangrijk dat de partijen die
als eerste bij een dumping zijn (politie en brandweer) goed communiceren
met drinkwaterbedrijven en waterschappen. Het RIVM beveelt aan om een
protocol te ontwikkelen zodat duidelijk is wie op zo’n moment welke
maatregelen kan nemen. Als de betrokken partijen elkaar beter en sneller
kunnen vinden, kan de schade van de dumpingen worden verminderd. Ik
neem deze aanbevelingen over en ga deze samen met de betrokken
partijen verder uitwerken. Ik zal de Kamer medio 2023 over de voortgang
informeren.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 625, nr. 599

4