Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3748
Schriftelijke vragen van het lid Snels (GroenLinks) aan de Staatssecretaris van
Financiën over het bericht «Uber created a $ 6.1 billion Dutch weapon to avoid
paying taxes» (ingezonden 9 augustus 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Snel (Financiën) (ontvangen 30 augustus 2019).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Uber created a $ 6.1 billion Dutch
weapon to avoid paying taxes»?1 Deelt u de opvatting dat dergelijke
nieuwsberichten niet bijdragen aan de prioriteit van het kabinet om belastingontwijking aan te pakken?
Antwoord 1
Ja, ik heb kennisgenomen van dit bericht. Ik deel de opvatting niet dat
degelijke nieuwsberichten van invloed zijn op de prioriteit van het kabinet om
belastingontwijking aan te pakken. De aanpak van belastingontwijking is en
blijft een van de speerpunten van dit kabinet.
Vraag 2
Klopt het dat bedrijven Nederland als fiscaal vriendelijk alternatief zien, nu
andere landen (zoals Bermuda) op de zwarte lijst van de EU staan? Kunt u dit
kwantificeren? Hoeveel bedrijven hebben de afgelopen jaren intellectueel
eigendom verplaatst vanuit een land op de zwarte lijst naar Nederland? Wat
is de totale waarde hiervan?
Antwoord 2
De laatste jaren zijn internationaal veel afspraken gemaakt over maatregelen
om belastingontwijking aan te pakken, bijvoorbeeld in de eindrapporten van
het BEPS-project van de OESO/G20 en in de eerste en tweede antibelastingontwijkingsrichtlijn van de EU. Ook nemen landen zelf aanvullende maatregelen, zoals Nederland doet met de introductie van een bronbelasting op
betalingen van interest en royalty’s naar laagbelastende landen. Door dit
soort maatregelen wordt het voor bedrijven onaantrekkelijk om gebruik te
maken van structuren waarbij winsten kunstmatig worden verplaatst naar
landen waar geen of weinig winstbelasting wordt geheven. Als bedrijven er

1

ah-tk-20182019-3748
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-08-08/uber-created-a-6-1-billion-dutch-weaponto-avoid-paying-taxes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

door deze maatregelen voor kiezen om dergelijke structuren te ontmantelen,
dan is dat volgens het kabinet een wenselijk gevolg van de maatregelen
tegen belastingontwijking.
Door de nationale en internationale aanpak van belastingontwijking zijn
ondernemingen in toenemende mate op zoek naar een duurzame vennootschappelijke structuur. Een structuur die meer in overeenstemming is met de
economische realiteit. Bedrijven kunnen daarbij besluiten om (een deel van)
de activiteiten voortaan in Nederland uit te voeren. Nederland heeft immers
een aantrekkelijk ondernemingsklimaat, waarbij de fiscaliteit overigens maar
één van de relevante aspecten is. Als onderdeel van het ontmantelen van de
oude structuur kan een bedrijf besluiten om intellectueel eigendom naar
Nederland te verplaatsen. Hierbij geldt als voorwaarde dat in Nederland de
vereiste relevante functionaliteit aanwezig is waardoor de relevante risico’s
die zijn verbonden aan het betreffende intellectueel eigendom kunnen
worden beheerst. Het Nederlandse lichaam moet hier dus reële aanwezigheid
hebben en kan zich voor fiscale doeleinden niet enkel op papier in Nederland
vestigen als juridische eigenaar van het intellectueel eigendom. Ook is de
winst die het Nederlandse lichaam vervolgens behaalt met de exploitatie van
het intellectueel eigendom onderworpen aan Nederlandse vennootschapsbelasting. Bij het bepalen van de fiscale winst kan daarbij in voorkomende
gevallen worden afgeschreven op het intellectueel eigendom. Het kabinet
herkent zich daarom niet in de stelling dat Nederland «een fiscaal vriendelijk
alternatief» zou zijn voor landen op de EU-lijst van niet coöperatieve
rechtsgebieden voor belastingdoeleinden.2
Informatie over verplaatsingen van intellectueel eigendom naar Nederland
vanuit landen die zijn opgenomen op de Nederlandse lijst met laagbelastende
jurisdicties3 is niet voorhanden omdat dit niet uit de aangiften naar voren
komt. Ik beschik daarom niet over de gevraagde kwantitatieve informatie
hieromtrent.
Vraag 3
Wat is bij grote multinationals gemiddeld gezien de waarde van het intellectueel eigendom ten opzichte van de marktwaarde van die bedrijven,
bijvoorbeeld voor een bedrijf X met een marktwaarde van $ 73 miljard? Wat
is gemiddeld genomen de waarde van het intellectuele eigendom van bedrijf
X als de aftrekpost hiervoor $ 6,1 miljard bedraagt in Nederland?
Antwoord 3
Zowel het jaarrekeningrecht als de fiscale regelgeving kent niet de verplichting om intellectueel eigendom jaarlijks op marktwaarde te waarderen.
Informatie over de waarde van intellectueel eigendom bij grote multinationals, en de waarde van intellectueel eigendom in verhouding tot de marktwaarde van grote multinationals, is daarom niet beschikbaar.
Vraag 4
Kunt u in het algemeen beschrijven hoe een constructie eruitziet waarmee
bedrijven belasting kunnen ontwijken via Nederland door middel van
intellectueel eigendom?
Antwoord 4
Ik interpreteer uw vraag zo dat u doelt op de fiscale behandeling van een
verplaatsing van intellectueel eigendom naar een Nederlands lichaam. In zijn
algemeenheid geldt dat een bedrijf activa aanschaft om een onderneming te
kunnen drijven. Dit kunnen materiële activa zijn, bijvoorbeeld machines, of
immateriële activa, bijvoorbeeld een intellectueel eigendom. Indien een
overdracht van een activum, bijvoorbeeld een intellectueel eigendom,
plaatsvindt tussen twee groepsmaatschappijen moet dit op grond van het
zakelijkheidsbeginsel (het arm’s-lengthbeginsel) plaatsvinden tegen de
waarde in het economisch verkeer. Daardoor wordt de tot het moment van
verplaatsing aanwezige, maar nog ongerealiseerde, waardestijging door de

2

Overigens is Bemuda op dit moment niet opgenomen op deze lijst. Bermuda is wel
opgenomen op de Nederlandse lijst met laagbelastende jurisdicties.
3
Regeling laagbelastende staten en niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden
(Stcrt. 2018, 72064).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

verplaatsing gerealiseerd. De gerealiseerde waardestijging is belastbaar in het
land waar die waardestijging plaatsvond. Indien dit land geen of een relatief
lage winstbelasting kent, wordt over die waardestijging (vrijwel) geen
belasting betaald.
De winsten die na de verplaatsing met het intellectueel eigendom worden
behaald, zijn onderworpen aan winstbelasting in het land waarheen het
intellectueel eigendom is verplaatst. Daarbij dient, eveneens op grond van het
zakelijkheidsbeginsel, de verkrijgende groepsmaatschappij over de vereiste
relevante functionaliteit te beschikken om de relevante risico’s die zijn
verbonden aan het betreffende intellectueel eigendom te kunnen beheersen.
Als het intellectueel eigendom naar Nederland is verplaatst, is de toekomstige
winst toerekenbaar aan het intellectueel eigendom onderworpen aan
vennootschapsbelasting in Nederland. Op grond van het beginsel van goed
koopmansgebruik kan in beginsel op de aangeschafte activa worden
afgeschreven. Dat geldt voor zowel materiële als immateriële activa. De
afschrijvingen zullen in beginsel ten laste van het fiscale resultaat komen.
Tegenover deze afschrijvingslasten zullen over het algemeen belastbare
opbrengsten staan die worden behaald met de aangeschafte activa. Bovendien ontstaat er in de toekomst bij een (eventuele) overdracht van het
intellectueel eigendom een in Nederland te belasten overdrachtswinst voor
zover de waarde in het economische verkeer van het intellectueel eigendom
op dat moment de fiscale boekwaarde ervan overschrijdt. Afschrijvingen
verlagen de boekwaarde en verhogen daarmee een eventuele toekomstige
overdrachtswinst.
Vraag 5
Waarom is het voor bedrijven fiscaal gunstig om intellectueel eigendom
onder te brengen bij een Nederlandse tak van het bedrijf? Hoeveel jaar is
intellectueel eigendom fiscaal aftrekbaar? Hoe wordt bepaald of intellectueel
eigendom aan slijtage onderhevig is en afschrijfbaar is ten laste van de
fiscale winst?
Antwoord 5
Op een verplaatsing van intellectueel eigendom naar een in Nederland
gevestigde vennootschap is al ingegaan in het antwoord op vraag 4. Een
intellectueel eigendom wordt op de balans gewaardeerd tegen de kostprijs of
tegen de lagere bedrijfswaarde. In zijn algemeenheid geldt dat op grond van
goed koopmansgebruik over het intellectuele eigendom mag worden
afgeschreven omdat het intellectueel eigendom gedurende de gebruiksduur
wordt benut. Per jaar mag van de aanschaf- of voortbrengingskosten
maximaal 20% worden afgeschreven, rekening houdend met de restwaarde.4
Vraag 6
Kan intellectueel eigendom ook worden afgeschreven ten laste van de fiscale
winst tot beneden de werkelijke waarde van dat intellectuele eigendom? Hoe
denkt u over een afschrijvingsbeperking op intellectueel eigendom, net zoals
de afschrijvingsbeperking op vastgoed?5
Antwoord 6
Zoals uiteengezet in het antwoord bij vraag 5 kan in de meeste gevallen over
intellectueel eigendom worden afgeschreven, rekening houdend met de
restwaarde. Hierdoor kan de aanschafwaarde daarvan, verminderd met de
restwaarde, gedurende de gebruiksduur in de loop der jaren ten laste van het
resultaat worden gebracht. Ik zie geen aanleiding om een (verdere) afschrijvingsbeperking te introduceren ten aanzien van intellectueel eigendom omdat
op basis van goed koopmansgebruik de uitgaven mogen worden toegerekend
aan de jaren waarin deze worden benut.

4
5

Indien er sprake is van goodwill mag per jaar maximaal 10% worden afgeschreven.
Wet Inkomstenbelasting 2001, artikel 3.30a Afschrijving op bedrijfsmiddelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 7
Klopt het dat bedrijven tot 1 juli 2019 rulings konden afsluiten met de
Belastingdienst over transacties met belastingparadijzen zoals Bermuda en
daarna niet meer? Wat gaat er met deze rulings gebeuren na 1 juli 2019?
Hoelang blijven de oude regels dan nog gelden?
Antwoord 7
De maatregelen die ik heb genomen in het kader van de vernieuwde
rulingpraktijk zijn per 1 juli jl. van kracht geworden. Deze maatregelen zijn
neergelegd in het Besluit vooroverleg rulings met een internationaal
karakter.6 Het besluit beschrijft in onderdeel 3 in welke gevallen door de
Belastingdienst geen vooroverleg zal worden gevoerd en derhalve geen
ruling tot stand zal komen. Kort samengevat is dit het geval indien geen
sprake is van economische nexus, indien het besparen van Nederlandse of
buitenlandse belasting de enige of doorslaggevende reden is voor de
rechtshandeling, of indien een transactie plaatsvindt met een land dat is
opgenomen in de Nederlandse lijst met laagbelastende jurisdicties. Deze
eisen golden niet voor rulings afgegeven vóór 1 juli jl.7 Zodra de looptijd van
deze rulings is geëindigd zullen bij een eventueel nieuw verzoek om
zekerheid vooraf de per 1 juli 2019 aangescherpte maatregelen van toepassing zijn.
Vraag 8
Deelt u de opvatting van de Organisatie voor Economische Samenwerking en
Ontwikkeling (OESO) dat belastingdiensten achteraf altijd zouden moeten
kijken of intellectueel eigendom goed op waarde is geschat?
Antwoord 8
In het algemeen geldt dat het zakelijkheidsbeginsel van de OESO (het
arm’s-lengthbeginsel) is gecodificeerd door artikel 8b Wet Vpb 1969. Ik zie de
OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen als een passende uitleg en verduidelijking van het zakelijkheidsbeginsel. In het Verrekenprijsbesluit8 wordt nadere
invulling gegeven aan het zakelijkheidsbeginsel. In 2018 is het Verrekenprijsbesluit aangepast mede naar aanleiding van de resultaten van het BEPSproject van de OESO/G20. Een belangrijke wijziging is de aanpassing van de
paragrafen over moeilijk te waarderen immateriële activa en de prijsbepaling
daarvan.9
Bij de overdracht van immateriële activa kan het moeilijk zijn om op het
moment van overdracht de waarde vast te stellen omdat er bijvoorbeeld
onvoldoende soortgelijke markttransacties zijn of er onvoldoende inzicht
bestaat in de toekomstige voordelen en risico’s. De Nederlandse Belastingdienst neemt het standpunt in dat het onzakelijk is een vaste prijs overeen te
komen wanneer de waardering op het tijdstip van de transactie hoogst
onzeker is en economisch rationeel handelende onafhankelijke partijen in een
soortgelijke situatie geen vaste prijs zouden zijn overeengekomen. In
dergelijke gevallen dient bijvoorbeeld een aanpassingsclausule te worden
opgenomen in de overeenkomst tussen de gelieerde partijen waarbij de prijs
mede afhankelijk is van de latere inkomsten. In dat geval loopt de overdrachtsprijs in de pas met de voordelen die het immateriële activum in de
toekomst genereert. De Belastingdienst kan in dat geval achteraf de daadwerkelijk met het immateriële activum behaalde resultaten gebruiken bij de
beoordeling van de zakelijkheid van de prijs op het moment dat de overdracht heeft plaatsgevonden.
De OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen beschrijven tevens de mogelijkheid
dat de gelieerde overdracht van het intellectueel eigendom is afgedekt door
middel van een bilaterale of multilaterale APA tussen de landen van de
6

Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 19 juni 2019, nr. 2019/13003 (Stcrt. 2019,
35519).
7
Voor situaties vóór 1 juli 2019 gold overigens al wel de voorwaarde dat er geen vooroverleg
werd aangegaan als het besparen van Nederlandse belasting de enige dan wel doorslaggevende beweegreden was voor het verrichten van de (rechts)handeling(en). Zie Besluit van de
Staatssecretaris van Financiën van 9 mei 2017, nr. 2017-1209 (Stcrt. 2017, 28270).
8
Besluit van de Staatssecretaris van Financiën van 22 april 2018, nr. 2018-6865 (Stcrt. 2018,
26874).
9
Paragrafen 5.2 en 5.3 van het Verrekenprijsbesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

overnemer en de overdrager. De beoordeling door belastingdiensten kan
derhalve ook vooraf plaatsvinden. Indien er sprake is van een unilaterale APA
hanteert de Belastingdienst bij moeilijk te waarderen immateriële activa
conform het Verrekenprijsbesluit een prijsaanpassingsclausule. Zie ook mijn
brief van 23 mei 2017.10
Vraag 9
Controleert u bij een bedrijf X (met een aftrekpost voor intellectueel
eigendom van meer dan een miljard euro) altijd of de waarde van het
intellectueel eigendom zich achteraf redelijkerwijs verhoudt tot de opbrengsten uit de bezittingen? Zo niet, hoe groot is de kans dat een dergelijk bedrijf
X achteraf wordt gecontroleerd?
Antwoord 9
Zie hiervoor ook mijn antwoord op vraag 8. In zijn algemeenheid geldt dat
het toezicht dat de Belastingdienst uitoefent risicogericht plaatsvindt. Hierbij
wordt met allerlei factoren rekening gehouden, waaronder het financiële
belang. Binnen de Belastingdienst is de Coördinatiegroep Verrekenprijzen
verantwoordelijk voor de uitvoeringscoördinatie op het terrein van de
verrekenprijzen. Hierbij worden de kaders gehanteerd die worden gesteld
door artikel 8b Wet Vpb 1969, de OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen en het
Verrekenprijsbesluit.
Vraag 10
Hoe vaak wordt de waardering van het intellectueel eigendom bij een
dergelijk bedrijf X (met een aftrekpost voor intellectueel eigendom van meer
dan een miljard euro) achteraf aangepast als de opbrengsten mee- of
tegenvallen?
Antwoord 10
Zoals ook blijkt uit het antwoord van vraag 8 kan de Belastingdienst onder
omstandigheden de waardering van immateriële activa achteraf aanpassen.
De regelgeving omtrent moeilijk te waarderen immateriële activa maakt sinds
eind 2015 onderdeel van de OESO-richtlijnen voor verrekenprijzen en is sinds
2018 opgenomen in het Verrekenprijsbesluit. Informatie over de vraag hoe
vaak de waardering van het intellectueel eigendom achteraf wordt aangepast
is niet voorhanden.
Vraag 11
Kunt u deze vragen een voor een beantwoorden?
Antwoord 11
Ja.

10

Verschijningsvorm 9 in de bijlage «Exemplarische ATR’s en APA’s» bij Kamerstuk 25 087, nr.
153.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5