Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-04

Ontwikkelingsraad

Nr. 142

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 mei 2012
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij vijf
fracties de behoefte de staatssecretaris van Buitenlandse Zaken enkele
vragen en opmerkingen voor te leggen inzake de Raad Buitenlandse
Zaken (Ontwikkelingssamenwerking) van 14 mei 2012. Voor dit schriftelijk
overleg zijn de volgende brieven van de staatssecretaris geagendeerd:
– Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking
van 14 november 2011 (21 501-04, nr. 138);
– Geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken (ontwikkelingssamenwerking) van 14 mei 2012 ( 21 501-04, nr. 140 en nr. 141);
– EU voortgangsrapportage over Beleidscoherentie voor Ontwikkeling in
de periode 2009–2011 (32 605, nr. 91);
– Fiche: Financieringsvoorstel Europees Ontwikkelingsfonds (2014–2020)
(22 112, nr. 1313).
De staatssecretaris heeft op de vragen en opmerkingen geantwoord bij
brief van 9 mei 2012. De vragen en opmerkingen van de fracties en de
antwoorden van de staatssecretaris zijn hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Albayrak
De griffier van de commissie,
Van Toor

kst-21501-04-142
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

1

Inbreng van de leden van de VVD-fractie
De leden van de fractie van de VVD hebben met belangstelling kennis
genomen van de standpunten van de regering inzake de Ontwikkelingsraad op 14 mei. Deze leden hebben hierover de volgende vragen:
OS begroting EU
De vergaderingen van de EU staan veelal in het teken van vergaande
bezuinigingen en overige crisismaatregelen. Bij de voorbereidingen voor
de vergadering van de Europese Ontwikkelingsraad valt op dat de
ODA-bestedingen van de Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO)
en het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) sterk stijgen. De leden van de
fractie van de VVD zijn het met de regering eens dat dit in tijden van
financiële crisis onacceptabel is. Ook geeft Nederland nu ruim 17% van
het Nederlandse OS-budget via EU-instellingen uit, volgens deze leden
vermindert dat de slagkracht van Nederland aanmerkelijk. Is de staatssecretaris het met de leden van de fractie van de VVD eens dat de buitenlandbegroting van de EU niet mag stijgen? Zijn nog meer lidstaten deze
mening toegedaan? Hoe gaat de staatssecretaris dit aankaarten op
14 mei?
ANTWOORD
Het kabinet wil een sobere EU-meerjarenbegroting. Dat geldt ook
voor categorie IV van de EU-begroting, die betrekking heeft op de
uitgaven voor het extern beleid van de Unie. Zowel in reactie op
het Financieringsvoorstel van de Commissie voor het Europees
Ontwikkelingsfonds [Kamerstuk 22 112, nr. 1313] als in reactie
op de financieringsvoorstellen van de Commissie voor de
instrumenten van extern beleid [Kamerstuk 22 112, nr. 1330]
heeft het kabinet gezegd dat de voorstellen van de Commissie te
hoog zijn, en zullen moeten worden teruggebracht. Hierover
wordt gesproken in het kader van de onderhandelingen voor het
nieuwe meerjarig financieel kader (MFK) 2014–2020. De financieringsvoorstellen zullen tijdens de Raad van 14 mei niet ter sprake
komen. Nederland laat echter geen gelegenheid voorbij gaan om
aan te geven dat de stijging van de begroting die de Commissie
voorstelt, niet aanvaardbaar is. Ik zal tijdens de Raad van 14 mei
dezelfde boodschap overbrengen. Overigens zijn andere lidstaten
dezelfde mening toegedaan.
Begrotingssteun
De EU is in 1959 begonnen met ontwikkelingssamenwerking. Volgens de
Agenda for Change verandert de focus van de EU. Desalniettemin is het
OS-beleid van de EU teveel blijven hangen in mega-budgetten die we
kennen uit de jaren «60 en «70, maar vooral ook in begrotingssteun. De
leden van de fractie van de VVD zijn blij met de inspanningen van de
staatssecretaris om de voorwaarden voor begrotingssteun aan te
scherpen. De inhoud van deze voorwaarden van de EU is echter nog niet
duidelijk. Welke voorwaarden stelt de EU inmiddels aan het verlenen van
begrotingssteun? Is de staatssecretaris het met deze leden eens dat
algemene begrotingssteun moet worden afgebouwd, net zoals we dat in
Nederland hebben gedaan?
ANTWOORD
De Commissie hanteerde al de volgende drie criteria voor het
toekennen van begrotingssteun aan derde landen: (1) een goed

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

2

armoedebestrijdingsplan: er moet een duidelijk nationaal of
sectorspecifiek beleidsplan zijn, gebaseerd op een poverty
reduction strategy paper (PRSP) of een soortgelijke
armoedebestrijdings- en groeistrategie; (2) goedkeuring van het
Internationaal Monetair Fonds: er moet sprake zijn van een op
stabiliteit gericht macro-economisch beleid. In de praktijk is het
oordeel van het IMF bepalend; (3) goed beheer van publieke
middelen: er moet een geloofwaardig en effectief plan zijn voor
de verbetering van public finance management. Met de nieuwe
benadering van EU-begrotingssteun komt er een vierde criterium
bij: transparantie van de begroting. Daaraan vooraf gaat dan nog
het politieke weegmoment. Daarbij wordt gekeken – door
Commissie en lidstaten gezamenlijk – of in de heersende politieke
situatie in een land (gelet op democratie, mensenrechten en
rechtsstaat) een instrument als begrotingssteun überhaupt wel
geschikt is. Het kabinet beschouwt dit als een waardevolle
aanvulling op het beleid dat de EU voert ten aanzien van begrotingssteun. Het kabinet is ook van mening dat EU-begrotingssteun niet langer moet worden verleend aan landen die voldoende
eigen middelen genereren om ontwikkeling te financieren. Deze
notie zal tijdens de Raad op 14 mei worden bevestigd. Ook dat is
winst. Het is overigens niet zo dat algemene begrotingssteun van
de EU aan derde landen volledig zal worden afgebouwd, zoals in
Nederland nagenoeg het geval is. Voor de Commissie zal begrotingssteun een belangrijk instrument blijven, dat, mits goed
toegepast, ook effectief kan zijn. Met dit antwoord is eveneens
de vraag van de leden van de fractie van de PVV over begrotingssteun beantwoord.
Inbreng van de leden van de PvdA-fractie
TOEKOMST EU ONTWIKKELINGSBELEID EN HET 11e EUROPEES
ONTWIKKELINGSFONDS
De leden van de fractie van de Partij van de Arbeid merken op dat het
Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) nu een separaat, intergouvernementeel fonds is dat niet op de EU-begroting staat. De regering geeft aan
het teleurstellend te vinden dat de Europese Commissie in haar
mededeling stelt dat de voorwaarden om het Europees Ontwikkelingsfonds in de EU-begroting te integreren in 2014 op dit moment nog niet
zijn vervuld. De leden van de fractie van de PvdA pleiten al langer voor het
onder de Europese begroting brengen van het Europees Ontwikkelingsfonds, mede omdat dit de democratische controle versterkt. Deze leden
vinden dat de bijdrage van Lidstaten aan het 11e EOF meer in lijn dient te
worden gebracht met de verdeelsleutel voor het EU-budget zodat de
bijdrage aan het EOF evenrediger wordt verdeeld over alle Lidstaten. Het
budget van het 11e EOF is onder andere verhoogd doordat het 10e EOF
een jaar korter was en het budget van het 11e EOF voor inflatie gecorrigeerd moet worden om reëel minstens gelijk te blijven. De leden van de
PvdA-fractie vinden dat de demissionaire regering nu geen definitief
standpunt kan innemen inzake de gewenste omvang van het 11e EOF. Dat
is een zaak voor de volgende regering. Ook concrete inbreng met
betrekking tot een nieuwe definitie van ODA voor de post-2015 agenda is
een zaak voor de volgende regering. Graag een reactie van de regering.
ANTWOORD
Conform de motie van het Eerste Kamerlid Willems blijft het
kabinet zich ervoor inspannen dat het EOF binnen de
EU-begroting wordt opgenomen. Zoals reeds gemeld aan het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

3

parlement per brief d.d. 14 november 2011 (Tweede Kamerstuk
21 501-04, nr. 137) geeft het kabinet zich tegelijkertijd rekenschap van het gegeven dat hiervoor unanimiteit in de Raad is
vereist en dat slechts enkele lidstaten de Nederlandse wens
ondersteunen. Hoewel het 11e EOF een intergouvernementeel
akkoord behelst, is de besluitvorming hierover verbonden met de
onderhandelingen over het Meerjarig Financieel Kader 2014–2020
van de EU. Omdat EOF 11, evenals het MFK, in 2014 van start
gaat, is het tijdspad voor besluitvorming over het 11e EOF
gelijkgesteld aan het MFK 2014–2020. Besluitvorming is voorzien
voor eind 2012.
Een nieuwe OESO-DAC definitie van wat wordt aangemerkt als
official development assistance (ODA) zal zeker niet binnen de
looptijd van het demissionaire kabinet worden overeengekomen.
Wel is het aangewezen om, in de aanloop naar een nieuw
raamwerk voor ontwikkeling post-2015 (de einddatum van de
Millennium Ontwikkelingsdoelen), de gedachtenbepaling hierover
in gang te zetten, zowel nationaal als internationaal. Zonder
conclusies te trekken over de inhoud van de ODA-definitie, zal ik
hiertoe oproepen tijdens de Raad op 14 mei.
BELEIDSCOHERENTIE VOOR ONTWIKKELING
Coherentie: Transparantie
De leden van de PvdA-fractie zijn net als de staatssecretaris van mening
dat betalingen voor grondstoffen als olie, mineralen en hout veel
bijdragen aan de overheidsinkomsten van grondstofrijke lage-inkomenslanden. Zij benadrukken dat coherent en eerlijk grondstoffenbeleid ook
direct bijdraagt aan de grondstoffenzekerheid van Europese bedrijven en
lidstaten. Net als de regering pleiten de leden van de PvdA-fractie er voor
deze geldstromen transparant te maken. Gebrek aan transparantie over
betalingen door bedrijven actief in ontwikkelingslanden en over
inkomsten van ontwikkelingslanden uit de winning van grondstoffen
werkt corruptie, belastingontduiking en onverantwoord ondernemen in de
hand. Zonder juiste informatie krijgen landen geen eerlijke prijs voor hun
grondstoffen en wordt het innen van belasting sterk bemoeilijkt. Meer
informatie over de geldstromen tussen multinationals en overheden stelt
de lokale bevolking in staat om de overheid ter verantwoording te roepen
met betrekking tot de bestedingen van deze gelden. Daarom zijn de leden
van de PvdA-fractie, net als de regering, positief gestemd over de
EU-voorstellen voor de herziening van de Europese Transparantie- en
Financiële Rapportage richtlijnen. De leden van de PvdA-fractie zijn echter
bezorgd over de berichten die stellen dat de inbreng van de Nederlandse
regering in Europa te veel is beïnvloed door Shell waardoor Nederland in
Europa eerder wordt gezien als een remmende kracht in plaats van een
constructieve deelnemer. De leden van de PvdA-fractie benadrukken dat
de regering nu juist de kans moet grijpen om de totstandkoming van
historische Europese regelgeving te bevorderen. Daarmee draagt de
regering bij aan het verduurzamen van de grondstoffenketens, de groei
van lage inkomenslanden, het bestrijden van corruptie wereldwijd en een
gelijk speelveld voor bedrijven.
Daarom verzoeken deze leden de regering in Europees verband te pleiten
voor een Europese rapportageverplichting van de betalingen die zowel
beursgenoteerde bedrijven als grote niet-beursgenoteerde bedrijven in de
EU actief in de olie-, gas-, mijnbouw-, en houtsector doen aan overheden
voor elk land waar ze actief zijn (country-by-country reporting) en per
project (project-by-project reporting). De rapportageverplichting moet
gelden voor alle betalingen aan overheden door betreffende bedrijven en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

4

geen uitzonderingen kennen. Het is belangrijk dat het Nederlandse
standpunt nauw aansluit bij de standpunten van initiatieven als Publish
What You Pay (meer dan 600 leden wereldwijd) en het Extractive
Industries Transparency Initiative (EITI). De leden van de PvdA-fractie
vragen de regering gedetailleerd aan te geven wat de Nederlandse
inbreng is geweest in Europa met betrekking tot de herziening van de
Europese Transparantie- en Financiële Rapportage richtlijnen.
ANTWOORD
Het kabinet is het met de leden van de PvdA-fractie eens dat
internationale afspraken over rapportage over betalingen die
ondernemingen doen aan overheden in het kader van de winning
van grondstoffen een belangrijk doel kunnen dienen. Deze
rapportage kan onder meer bijdragen aan de ontwikkeling van
goed bestuur in de betrokken landen, door betere verantwoording van inkomsten en uitgaven, door meer transparantie in
overheidsfinanciën, door het tegengaan van resource curse en
door het genereren van meer belastinginkomsten. Daarom steunt
het kabinet ook de EU-voorstellen deze rapportage voor Europese
bedrijven verplicht te stellen in de ontwerp-richtlijn betreffende
de jaarlijkse financiële overzichten (en de verwijzing naar deze
richtlijn in het voorstel voor wijziging van de Richtlijn
2004/109/EG betreffende de transparantievereisten). Met deze
voorstellen wil de Europese Commissie en dus ook Nederland de
voortgang bij het Extractive Industries Transparency Initiative
stimuleren. De inbreng van het kabinet is er dan ook op gericht
om deze rapportageplicht succesvol tot stand te brengen, zonder
de administratieve lasten voor het bedrijfsleven uit het oog te
verliezen. Die administratieve lasten zijn aanzienlijk in dit dossier.
Ik heb u in het BNC-fiche (Kamerstukken II 2011/12, 22 112, nr.
1284) aangegeven wat de door de Europese Commissie beraamde
kosten voor het bedrijfsleven bedragen. Daarom let het kabinet
bij deze onderhandelingen op de vraag of het voorstel voldoet
aan eisen van effectiviteit en efficiëntie en het een internationaal
zo gelijk mogelijk speelveld creëert.
In de onderhandelingen is gebleken dat vooral de projectmatige
rapportage tot veel problemen bij de lidstaten leidt. Ook in het
kader van de Amerikaanse Dodd-Frank Act die eenzelfde rapportageplicht aan het Amerikaanse bedrijfsleven oplegt, is de US
Securities and Exchange Commission nog niet gekomen tot het
opstellen van een uitvoeringsregeling voor projectmatige
rapportage. Bedrijven in landen die geen rapportageplicht
kennen, zouden kunnen profiteren van de concurrentiegevoelige
informatie die Europese bedrijven per project openbaar zouden
moeten maken. Wanneer concessies per project worden geveild,
is informatie over eerdere projecten vooral interessant voor
concurrenten bij een volgende veiling. Het voorzitterschap van de
Raad heeft inmiddels voorgesteld om in plaats van verplichting
om per project de betalingen te rapporteren, een lijst van
projecten openbaar te maken, zonder daarbij per project de
kosten te specificeren. Nederland zou dit compromis kunnen
steunen, indien de meerderheid van de lidstaten zich achter dit
compromis schaart.
In de tussentijd zijn de onderhandelingen nog in volle gang. Deze
maand zal een informele triloog tussen Europees Parlement, Raad
en Commissie worden gestart. Over de input in die onderhandelingen wordt momenteel in Brussel gesproken. In al deze bespre-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

5

kingen wordt door Nederland gehandeld in overeenstemming met
hetgeen in bovengenoemd BNC-fiche is uiteengezet.
Coherentie: belastingontduiking
De leden van de PvdA-fractie zijn verheugd dat de regering aangeeft zich
actief te willen inzetten in Europees en OESO-verband om belastingontduiking tegen te gaan. De leden van de PvdA-fractie roepen de regering
op ook onwenselijke, maar legale belastingontwijking door multinationals
tegen te gaan. Dit is van groot belang omdat ontwikkelingslanden jaarlijks
US$ 160 miljard aan inkomsten mislopen als gevolg van belastingontwijking en -ontduiking door multinationals. Dit getal komt uit een rapport
van Christian Aid uit 2008. Andere schattingen ramen de kosten van
kapitaalvlucht uit ontwikkelingslanden in 2009 op 1300 miljard US$,
ongeveer 10 keer zo veel als de ontwikkelingshulp die deze landen dat jaar
ontvingen. De leden van de PvdA-fractie zijn dan ook verheugd dat het
Europees Parlement de Europese Commissie en de Raad heeft gevraagd
om concrete maatregelen te presenteren om de gaten in de belastingwetgeving te dichten die belastingontduiking door bedrijven mogelijk maken.
Deze leden verzoeken de regering zich achter deze oproep van het
Europees Parlement te scharen en deze boodschap in Brussel waar
mogelijk uit te dragen. Daarnaast verzoeken de leden van de PvdA-fractie
de regering zich sterk te maken voor de financiering van het VN
Committee of Experts on International Cooperation in Tax Matters, zodat
via de VN meer werk gemaakt kan worden van capaciteitsversterking van
belastingdiensten in ontwikkelingslanden.
ANTWOORD
Nederland waardeert de EU-initiatieven op het gebied van Tax &
Development, waarbij doelmatige en eerlijke belastingstelsels
centraal staan met aandacht voor kapitaalvlucht en belastingontwijking. Nederland steunt daarom initiatieven zoals de herziening
van de Transparantie- en Accountancy richtlijnen, die rapportage
door grondstofwinnende bedrijven proberen te bewerkstelligen
(zie ook het antwoord op de vraag over de Nederlandse inbreng in
Europa met betrekking tot deze richtlijnen). Ontwikkelingslanden
zullen hierdoor beter in staat zijn na te gaan of betrokken
bedrijven correct belasting afdragen. Tevens vindt Nederland, net
als de EU, dat de aanpak van ontduiking/ontwijking vooral moet
komen van beter geoutilleerde belastingdiensten in de ontwikkelingslanden zelf. Nederland speelt daarom actief een rol bij het
versterken van deze belastingdiensten door bijvoorbeeld automatische uitwisseling van informatie tussen belastingdiensten te
ondersteunen. Hierdoor krijgen ontwikkelingslanden de
beschikking over accurate informatie voor het opleggen van
aanslagen. Nederland heeft kennisgenomen van de oproep van
het Europees Parlement om belastingfraude en belastingontduiking te bestrijden en wacht de vervolgstappen van de
Europese Commissie af. Zoals aangegeven in de Notitie Fiscaal
Verdragsbeleid 2011 (Kamerstuk 25 087, nr. 7) zal Nederland zich
inzetten ontwikkelingslanden bilateraal en via internationale
initiatieven te ondersteunen bij de verbetering van de fiscale
stelsels en de inrichting van de belastingadministraties.
Nederland neemt actief deel aan de vergaderingen van het VN
Committee of Experts on International Cooperation in Tax
Matters en steunt initiatieven op het gebied van capaciteitsopbouw, zoals de OESO Informal Task Force on Tax and
Development, waarvan Nederland co-voorzitter is. Deze Task

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

6

Force richt zich op capaciteitsopbouw van belastingdiensten in
ontwikkelingslanden, kennisoverdracht op het gebied van
transfer pricing, betere rapportage door multinationals en het
tegengaan van belastingontwijking en ontduiking. Daarnaast
ondersteunt Nederland o.a. de IMF regionale technische steunpunten «Afritacs» (West-Afrika en Oost-Afrika), die deelnemende
overheden steunen bij het verbeteren van hun overheidsfinanciën
en belastingsystemen, alsmede het IMF trustfonds voor Tax
Policy and Administration, dat een twaalftal ontwikkelingslanden
ondersteunt bij het doorlichten en versterken van hun belastingdiensten. Ook wordt het African Tax Administration Forum
ondersteund en is Nederland lid van het Partnership Panel van de
door NGO’s opgerichte Task Force on Financial Integrity and
Economic Development.
Inbreng van de leden van de PVV-fractie
Europa en ontwikkelingshulp, een ergere combinatie is nauwelijks
denkbaar. Ellende in het kwadraat. De leden van de fractie van de Partij
voor de Vrijheid zijn tegen gesubsidieerde ontwikkelingshulp. Zij zijn dus
ook tegenstander van alle vormen van ontwikkelingshulp gegeven via de
Brusselse bureaucraten. Zij vinden dan ook dat het Europees Ontwikkelingsfonds (EOF) zo snel mogelijk moet worden opgeheven. In het huidige
fonds, het EOF 10, zit bijna 23 miljard euro. Het volgende fonds, het EOF
11, zal, zoals de plannen nu zijn, meer dan 34 miljard euro bedragen. Een
stijging van miljarden en miljarden. Is dat een grap, vragen zij de
staatssecretaris? Deelt de staatssecretaris de mening dat, als er dan zo
nodig zo’n EOF moet zijn, de omvang van dat fonds in elk geval niet nog
groter zou moeten worden en al helemaal niet met vele miljarden?
ANTWOORD
Zoals in de Kabinetsreactie op het Financieringsvoorstel voor het
Europees Ontwikkelingsfonds [Kamerstuk 22 112, nr. 1313] is
omschreven, is Nederland kritisch over de door de Commissie
voorgestelde omvang van EOF11. Die is niet in lijn met de door
Nederland gewenste sobere EU-begroting. Wat wel een
aanvaardbare omvang is voor EOF11 zal in een later stadium en in
relatie tot de onderhandelingen over een nieuw meerjarig
financieel kader (MFK) moeten worden bepaald.
Dan het punt van begrotingssteun. Ook op dit punt is de regering veel en
veel te slap. Natuurlijk mag begrotingssteun nooit een blanco cheque zijn,
dat zijn de leden van de fractie van de PVV eens met de staatssecretaris.
Maar het gaat wat deze leden betreft niet ver genoeg. Brussel zou
helemaal geen begrotingssteun moeten geven, geen algemene en ook
geen sectorale. Hoe kijkt de staatssecretaris daar tegen aan?
De beantwoording van deze vraag is meegenomen bij de beantwoording van de vraag over begrotingssteun van de leden van de
fractie van de VVD.
Dat het Europese hulpbeleid wordt herzien is op zichzelf niet verkeerd.
Liever laat dan nooit, zullen we maar zeggen. Maar wat zijn de woorden
van commissaris Piebalgs in de praktijk waard? En laten we Turkije eens
als graadmeter nemen. Turkije is de grootste ontvanger van Europees
hulpgeld. Maar Turkije is geen laag inkomensland. Sterker nog, het is zelfs
de zeventiende economie ter wereld en is daarmee qua economische
omvang vergelijkbaar met Nederland. Nu het Europees hulpbeleid wordt
herzien, betekent dat dan dat Turkije geen, of in elk geval veel en veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

7

minder, Europees hulpgeld zal ontvangen? En hetzelfde geldt voor de
Palestijnen, de tweede ontvanger van Europese hulp. Zal ook daar minder
belastinggeld naartoe gaan? Of blijft Europa onder aanvoering van de
socialisten de Mohammedanen in hun strijd tegen de Joodse staat
financieel ondersteunen?
ANTWOORD
Het kabinet is van mening dat de economische positie van een
land moet meewegen bij de vaststelling in welke mate en op
welke terreinen dat land in aanmerking komt voor ontwikkelingssamenwerking van de EU. Dat is wat de Commissie verstaat
onder een gedifferentieerde benadering: schaarse hulpmiddelen
dáár inzetten waar ze het hardst nodig zijn en het meeste verschil
kunnen maken. Het kabinet is sterk voorstander van deze
benadering. In het geval van Turkije, dat hoge groeipercentages
kent, zou de EU minder officiële ontwikkelingshulp (ODA)
moeten besteden. Het geeft geen pas dat een middeninkomensland als Turkije de grootste netto-ontvanger is van
EU-hulpgelden. Voor de Palestijnse Gebieden valt de afweging
anders uit. Het kabinet is geen voorstander van korten op de
EU-steun aan de Palestijnse Autoriteit. De EU-bijdrage past in het
kader van het EU-beleid ten aanzien van het Midden-Oosten
Vredesproces (MOVP), met name de noodzaak om bij te dragen
aan de voorwaarden voor een duurzame tweestatenoplossing. De
steun van de EU is daarbij gericht op de opbouw van Palestijnse
instituties die essentieel zijn voor de economische en politieke
stabiliteit van een toekomstige Palestijnse staat, zonder dat dit
afbreuk doet aan de legitieme Israëlische veiligheidsbelangen. De
Nederlandse bilaterale bijdrage aan de Palestijnse Gebieden is
hier ook op gericht.
De leden van de PVV-fractie hopen dat alle gesubsidieerde ontwikkelingshulp zo snel mogelijk stopt. Zij roepen op om op te houden met die
verspilling. Dat Nederlanders belasting moeten betalen voor Turkije en de
Palestijnen is aan niemand uit te leggen Er zijn al bodemloze putten
genoeg.
Inbreng van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de voorliggende stukken. Deze leden hebben grote waardering voor
het beleid dat door deze staatssecretaris is ingezet. Met de gestarte
hervorming hebben we de basis gelegd voor een modern beleid op het
gebied van ontwikkelingssamenwerking dat aansluit bij de veranderingen
die we in de wereld om ons heen waarnemen. Van hulp naar investeren.
Meer focus, meer coherentie, kiezen voor die onderwerpen waarbij
Nederland echt bijdraagt aan de duurzame ontwikkeling van partnerlanden. Het is een agenda waar we op voort kunnen bouwen. Europa
heeft daarin een belangrijke rol. De veranderingen die zojuist werden
geschetst, vragen om een sterk Europees beleid. Het is daarbij goed om te
constateren dat Europa inzet op een Agenda for Change. Dat is broodnodig wil de Europese Unie in de toekomst een effectief ontwikkelingsbeleid kunnen voeren dat aansluit bij de agenda die wordt ontwikkeld op
buitenlands politiek gebied. Het is daarom ook goed dat Nederland
kritisch blijft kijken welke bijdrage nodig is aan het EOF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

8

Agenda for Change
De leden van de CDA-fractie hebben steeds benadrukt dat coördinatie op
EU-niveau van het grootste belang is nu alle EU donoren prioriteren om
effectiever beleid te kunnen voeren. Goed dus dat ook hier het belang van
coherentie van beleid wordt aangemerkt. Maar van de gezamenlijke
programmering komt nog weinig terecht. Het ontbreekt de lidstaten aan
mogelijkheden binnen het eigen beleid om gezamenlijk te programmeren.
Welke gevolgen heeft deze constatering voor de geplande gezamenlijke
programmering voor het einde van dit jaar? Welke afspraken zijn wel
gemaakt voor een land als Afghanistan?
ANTWOORD
Nederland steunt de Commissie in haar inzet op gezamenlijke
programmering tussen EU en lidstaten, gezien de grotere
efficiency en ontwikkelingsimpact die hiermee te behalen zijn.
Gezamenlijke programmering is geen gemakkelijk en geen snel
proces. Lidstaten kennen eigen prioriteiten, werkmethodes en
begrotingscycli, die zich moeilijk met elkaar verenigen. Dit maakt
dat de afstemming onderling en op het partnerland slechts
geleidelijk tot stand komt. Op hoofdkwartierniveau moet
hiervoor de benodigde ruimte worden gecreëerd, zoals Nederland
heeft gedaan door een evaluatiemoment in de Meerjarige
Strategische Plancyclus in te bouwen. Hiermee is tevens
antwoord gegeven op de vraag van de leden van de D66-fractie.
Daarnaast worden in sommige partnerlanden juist ná 2012 goede
mogelijkheden gezien voor gezamenlijke programmering. Zoals in
Afghanistan, waar aansluiting bij de nationale plancyclus pas in
2014 mogelijk is. Ook zullen de uitkomsten van de Tokyoconferentie in juli dit jaar hoogstwaarschijnlijk leiden tot herziening
van het EU Actieplan voor Afghanistan in de tweede helft van
2012. Vandaar dat de EU-delegatie, na consultaties met lidstaten
en de overheid, heeft geconcludeerd dat gezamenlijk programmering beter past in een later stadium. Nederland zal dit proces
actief blijven volgen en waar mogelijk ondersteunen.
In het gesprek dat de Tweede Kamer onlangs had met Pierre Vimont, SG
van EDEO, gaf hij aan dat bekeken wordt of in landen waar lidstaten geen
ambassades meer hebben, (hoge) nationale diplomaten op de EU-post
geplaatst kunnen worden. Deze leden zijn van mening dat deze optie is
met name interessant zou kunnen zijn voor een land als Guatemala. Kan
de regering ingaan op deze mogelijkheid?
ANTWOORD
De inzet van het kabinet is altijd geweest om de mogelijkheden
van EDEO optimaal te benutten. Dat is ook tegenover de
Secretaris-Generaal van EDEO, dhr. Vimont, uitgesproken.
Co-locatie, het gezamenlijk huisvesten van ambassades en
EU-delegaties, is één van de mogelijkheden die lastenvermindering kan betekenen. EDEO en lidstaten bekijken momenteel of
er pilot-projecten kunnen plaatsvinden. Het kabinet denkt hierbij
niet aan posten waarvan besloten is ze te sluiten. Voor Guatemala
is besloten taken onder te brengen bij de Nederlandse ambassade
in San José. Die opereert vanuit een regionale invalshoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

9

Begrotingssteun
De leden van de CDA-fractie zijn blij met de opstelling van de staatssecretaris in Brussel, die heeft bijgedragen aan herbezinning van het
instrument van begrotingssteun. Begrotingssteun kan alleen een politiek
invloedrijk en interessant instrument zijn, als afspraken duidelijk zijn en
als het leidt tot vooruitgang op onderwerpen als mensenrechten en
democratie. Goed dus dat deze inzet heeft geleid tot veel duidelijkere
afspraken. Maar we zijn er nog niet. Hoe is het verdere proces nu? En hoe
zorgt de staatssecretaris er voor dat in de toekomst nog scherpere
afspraken worden gemaakt, zo vragen deze leden.
ANTWOORD
Het kabinet is positief over de nieuwe benadering van
EU-begrotingssteun: het politieke karakter van het instrument is
met de aangenomen wijzigingen, waaronder het politiek
weegmoment vooraf, duidelijk onderkend. Maar ook hier geldt
dat the proof of the pudding is in the eating. Nu moet de stap
worden gezet van goede uitgangspunten op papier naar goed
beleid in praktijk. Dat gebeurt onder andere in de staff guidelines
die de Commissie zal opstellen naar aanleiding van de nieuw
overeengekomen benadering. Hierin moet duidelijk worden
vastgelegd hoe het politiek weegmoment in praktijk vorm gaat
krijgen. Nederland houdt vinger aan de pols bij de vertaling van
beleid naar instrumenten, ook in de onderhandelingen over de
verordeningen voor de instrumenten van extern beleid die gaande
zijn. Daarbij trekt Nederland nauw op met gelijkgezinde lidstaten.
In de beheerscomités van het Europees Ontwikkelingsfonds, het
Development Cooperation Instrument (hulp aan Azië en LatijnsAmerika) en het Europese Nabuurschapsinstrument (buren van de
EU), waar de landenspecifieke voorstellen voor begrotingssteun
passeren, zal Nederland scherp in de gaten houden hoe aan het
nieuwe beleid uitvoering wordt gegeven. Overigens hebben
lidstaten in deze comités geen veto.
Inbreng van de leden van de D66-fractie
De leden van de fractie van D66 hebben met belangstelling kennis
genomen van de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken
(ontwikkelingssamenwerking) van 14 mei 2012. De leden van de
D66-fractie steunen in grote lijnen de Europese inzet zoals die is
neergelegd in het stuk «Increasing the impact of EU Development Policy:
an Agenda for Change.» Deze leden benadrukken de mogelijkheden die er
zijn om op Europees niveau beleid verder te integreren, zodat dubbelingen worden voorkomen en middelen zo efficiënt mogelijk worden
verdeeld.
De leden van de D66-fractie onderschrijven de stelling van de regering dat
gezamenlijke programmering in de praktijk moeizaam tot stand komt.
Volgens de regering is dat niet alleen een kwestie van wil. Kan de regering
aangeven welke concrete mogelijkheden ontbreken om deze coördinatie
te bevorderen? Gaat dit vooral om een gezamenlijke analyse, afstemming
van werkverdeling en financiële allocatie, of ontbreken er ook Europese en
nationale instrumenten die hierin een rol kunnen spelen?
Het antwoord op deze vraag is meegenomen bij de antwoorden
op de vragen van de leden van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

10

Met de regering zijn de genoemde leden tevreden met de stellingname
van de Europese Commissie dat begrotingssteun geen blanco cheque kan
zijn. Wanneer komt het politieke weegmoment waarbij Commissie en
lidstaten gezamenlijk bezien of landen zich verbonden hebben aan en
voldoende voortgang hebben laten zien op het gebied van democratie,
mensenrechten en rechtsstaat? Wat zullen de stappen zijn die gezet
worden?
Het antwoord op deze vraag is meegenomen bij de antwoorden
op de vragen van de leden van de CDA-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-04, nr. 142

11