Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 793

Internationale klimaatafspraken

Nr. 236

BRIEF VAN DE MINISTERS VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING EN VOOR KLIMAAT EN
ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2023
Hierbij informeren wij u, mede namens de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit, de Minister voor Natuur en Stikstof, de Minister en de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat en de Minister van
Financiën, over de voortgang van de mondiale klimaatdiplomatie. Deze
Kamerbrief blikt zoals de drie eerdere voortgangsbrieven1 terug op de
diplomatieke inzet van het kabinet om de mondiale klimaatambities te
verhogen en klimaatacties te versnellen.
Deze voortgangsbrief beslaat een periode van ruim een jaar en licht dus
inspanningen uit van zowel voor als na de Internationale Klimaatstrategie2
die op 7 oktober 2022 aan uw Kamer werd aangeboden. Volgend jaar zal
deze brief geheel in het teken staan van de uitvoering van de Internationale Klimaatstrategie. Deze brief beschrijft de Nederlandse multilaterale
en bilaterale klimaatdiplomatie om de Parijs-doelen en de SDG
2030-agenda te behalen. Achtereenvolgens wordt ingegaan op klimaatdiplomatie op multilateraal- en EU-niveau, alsook bij Internationale
Financiële Instellingen (IFI’s), en wordt ingegaan op de bilaterale inzet, de
samenwerking in coalities en klimaatfinanciering.
Multilaterale diplomatie: actieve klimaatinzet in de EU, multilaterale organisaties en internationale financiële instellingen
Een mondiale grensoverschrijdende uitdaging als klimaatverandering
vergt een goed werkend multilateraal stelsel en afspraken over transparantie, accountability en regulering. Binnen UNFCCC profileert Nederland
zich, onder andere in EU-verband, als betrouwbare partner die inzet op
vergaande samenhang en vooruitgang op de drie pijlers van het Parijsakkoord: mitigatie, adaptatie en financiering. De Nederlandse inzet op
1
2

kst-31793-236
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstuk 31 793, nr. 189, Kamerstuk 31 793, nr. 194 en Kamerstuk 31 793, nr. 199.
Kamerstuk 31 793, nr. 231.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

1

COP27 en de daaraan gelieerde initiatieven en coalities zijn te lezen in de
Kamerbrieven over de verwachtingen3 en uitkomsten4 van COP27. Op het
gebied van mitigatie waren de uitkomsten van COP27 teleurstellend. De
stijgende energieprijzen en hogere kosten van kritieke grondstoffen
verminderen de economische prikkels voor duurzame investeringen in
ontwikkelingslanden op de korte termijn. Dit is een dilemma en daarom
was en blijft actieve klimaatdiplomatie, gericht op het belang van de
groene transitie en de mogelijkheden voor duurzame investeringen, van
groot belang.
Multilaterale bijeenkomsten
Naast de klimaatonderhandelingen onder UNFCCC en de jaarlijkse
klimaattoppen, zijn ook afspraken in andere multilaterale fora van belang
voor het realiseren van de Parijsdoelen en economische samenwerking in
de groene transities.
Nederland heeft zich ingezet voor klimaat binnen verschillende fora
gericht op het milieu en klimaat. Bij de vijfde United Nations Environmental Assembly (UNEA, 22–23 februari 2021) en de Resumed session of
UNEA-5 (UNEA5.2, 28 februari – 2 maart 2022) heeft Nederland bijgedragen aan het besluit om onderhandelingen te starten over een juridisch
bindend instrument om plasticvervuiling (inclusief microplastics) tegen te
gaan, en de vaststelling voor de eerste multilateraal geaccepteerde
definitie voor het concept Nature-based Solutions.
Voortbouwend op de uitkomsten van UNEA-5 heeft Nederland de
problematiek van de export van laagwaardige brandstoffen en tweedehandsauto’s geagendeerd richting UNEA-6, en hierbij de verantwoordelijkheid van ontwikkelde landen onderstreept. Ook benadrukte Nederland
het belang van het financieel ondersteunen van importerende landen in
ontwikkeling (door bijvoorbeeld de Wereldbank) bij het ontwikkelen van
standaarden en de handhaving hiervan.
Tijdens Stockholm+50 (2–3 juni 2022) heeft de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Waterstaat de circulaire economie benadrukt als een
oplossing voor de drie mondiale milieucrises (klimaatverandering,
biodiversiteitsverlies en vervuiling). Daarnaast werd er door Nederland
aandacht besteed aan het verbeteren van toegang tot, en verhoogde
kwaliteit en kwantiteit van adaptatiefinanciering.
Gedurende The World Circular Economy Forum WCEF + Climate
(15–16 april 2021), waar Nederland co-host was, is de connectie tussen
klimaat en circulaire economie geadresseerd. Dit heeft o.a. geleid tot de
ontwikkeling van een circular finance roadmap en aandacht voor het
meten van de transitie. Nederland zet zich voor dit laatste in binnen de
Circular Economy Indicators Coalition, waarbij de link wordt gelegd met
het Science-based Targets Initiative.
Bij de 15e Conferentie van Partijen (COP) van het Biodiversiteitsverdrag
(CBD) van 7–19 december 2022 heeft Nederland met de EU het belang
benadrukt voor een ambitieus doel in het Global Biodiversity Framework,
waardoor natuur weerbaarder wordt tegen de gevolgen van klimaatverandering, nature based-solutions voor het klimaat worden benut en de
negatieve effecten van klimaatmaatregelen op biodiversiteit worden
vermeden en geminimaliseerd. De Nederlandse inzet op de VN biodiversi-

3
4

Kamerstuk 31 793, nr. 210.
Kamerstuk 31 793 nr. 234.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

2

teitstop COP15 is te lezen in de Kamerbrief over de verwachtingen5 en de
uitkomsten van de COP15.6
Tijdens de 34ste bijeenkomst (31 oktober – 4 november 2022) onder het
Montreal Protocol heeft Nederland zich ingezet voor institutionele
versterking van het verdrag rondom thema’s als illegale handel, emissies
van HFK-23 (zeer sterk broeikasgas), gebruik van tetra chloor methaan
(CTC) en energie-efficiëntie. Ook is, mede door Nederlandse inzet, de
driejaarlijkse middelenaanvulling voor het Multilateraal Fonds 2021–2023
succesvol afgerond. De teller van ratificaties van het Kigali Amendement
(fluorkoolwaterstoffen – zware broeikasgassen) op het Montreal Protocol
stond eind 2022 op 145 landen. Daar waar in 2021 grote wereldspelers als
India en China tot ratificatie waren overgegaan, volgden in 2022 Brazilië
en de Verenigde Staten.
Daarnaast heeft Nederland zich ingezet voor klimaat in meer algemene
fora. Daarbij zet Nederland ook stevig in op het plaatsen van water in het
hart van klimaatactie en houdt als covoorzitter van de aankomende VN
2023 Waterconferentie in maart het belang van een ambitieuze adaptatie
agenda hoog op de internationale agenda. De klimaatdiplomatieke inzet
van het kabinet in multilaterale fora en bij internationale conferenties was
dit jaar mede gericht op de voorbereidingen voor de VN 2023 Waterconferentie en het beïnvloeden van de wereldwijde klimaatgemeenschap voor
het versnellen en opschalen van acties onder SDG6 en andere water
gerelateerde doelstellingen. Ook zette Nederland via de EU en in
multilateraal verband extra in op het aanjagen van de uitvoeringsagenda
op klimaatadaptatie (onder meer via Nationale Adaptatie Plannen) en
middels een initiërende rol voor de Champions Group voor delta’s en
kustgebieden. Met de publicatie van de Mondiale Gezondheidsstrategie7
verstevigde het kabinet ook de inzet voor de wereldwijde klimaatgezondheidsagenda binnen internationale fora.
Bij de Antarctic Treaty Consultative Meeting (22 mei–2 juni 2022) pleitte
Nederland voor meer klimaatonderzoek en mitigerende maatregelen op
Antarctica. In beide poolgebieden spant het kabinet zich in voor het
beschermen van klimaat, milieu en veiligheid en voor het waarborgen van
duurzame economische ontwikkeling in overeenstemming met internationale afspraken en duurzaamheidsstandaarden. Hierbij zet Nederland in
op de versterking van internationale samenwerking, onder andere binnen
de EU, NAVO en Arctische Raad.8
Vertegenwoordigers van OESO-lidstaten hebben tijdens de ministeriële
conferentie (9–10 juni 2022) het belang onderstreept van de onderbouwing van klimaatbeleid, bijvoorbeeld door het monitoren van de
klimaatprestaties via het International Programme for Action on Climate
(IPAC). Ook is tijdens de conferentie het Inclusive Forum on Carbon
Mitigation9 (IFCMA) gelanceerd, waar Nederland actief aan deelneemt.
Tijdens de AVVN in New York (19–27 september 2022) heeft Nederland
onder andere het belang van intensiveringen op klimaatadaptatie
onderstreept.10

5

Kamerstuk 26 407, nr. 145.
Kamerbrief verwacht begin 2023.
Kamerstuk 36 180, nr. 25.
8
Conform motie Kamerstuk 35 570 V, nr. 72 van de leden Brekelmans en Agnes Mulder over het
noordpoolgebied.
9
Het Inclusive Forum on Carbon Mitigation is opgezet om instrumenten van klimaatbeleid
(CO2-beprijzing, regulering, subsidies) te vergelijken teneinde de effectiviteit van klimaatbeleid
te vergroten.
10
Kamerstuk 26 150, nr. 203.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

3

Nederland heeft zich tijdens de G20-top in Indonesië (15–16 november
2022) ingezet om de belangrijkste afspraken uit het UNFCCC COP26
Glasgow Climate Pact op het gebied van klimaatambitie op te nemen in
de verklaring van G20 regeringsleiders. Dit was na uitgebreide onderhandelingen ook de uitkomst. De slotverklaring bevat onder andere de
afspraak van G20-landen om klimaatneutraal te zijn rond 2050, de oproep
om aangescherpte klimaatplannen voor 2030 in te dienen, het centraal
stellen van de grens van 1,5 graad opwarming, het terugdringen van
kolen uit de energiesector, en het uitfaseren van fossiele subsidies.
Het kabinet heeft politiek steun geuit voor twee initiatieven van Duitsland
die zijn opgezet in de context van de G7. Tijdens de klimaatconsultaties
met de Duitse regering op 4 oktober 2022 in Berlijn is steun uitgesproken
voor The Climate Club en het Global Shield against Climate Risks.11 Met
de focus op de decarbonisatie van de industrie voor verduurzaming van
internationale ketens kan internationale samenwerking via de Climate
Club bijdragen aan het Nederlands klimaatbeleid voor de industrie, waarin
ook nadruk ligt op reducties in de keten en risico’s op koolstoflekkage die
effectief klimaatbeleid in de weg kunnen zitten. Nederland zocht in 2022
actief aansluiting bij Just Energy Transition Partnerships in Zuid-Afrika en
Indonesië.
De Algemene Vergadering van de Internationale Organisatie voor de
Burgerluchtvaart (ICAO) heeft in haar 41ste bijeenkomst in Montreal
(27 september–7 oktober) overeenstemming bereikt over een lange
termijn CO2-reductiedoel dat streeft naar netto nul emissie in 2050 en
zwaardere inzet op de wereldwijde ontwikkeling en toepassing van
duurzame brandstoffen. Afgelopen jaar heeft Nederland actief bijgedragen aan de Europese onderhandelingsinzet voor de geplande
herziening van de klimaatstrategie van de Internationale Maritieme
Organisatie (IMO) in 2023. Dit heeft geresulteerd in concrete voorstellen
richting IMO om zeevaart broeikasgasemissies in de periode tot 2050 uit
te faseren. Nederland heeft ook andere landen buiten de EU benaderd om
deze lijn te steunen. Uw kamer is eerder over de klimaattransitie in de
zeevaart uitgebreider geïnformeerd over de Nederlandse inzet. De korte
termijn maatregelen voor zeevaart zijn dit jaar in IMO aangenomen en
treden per 1 januari 2023 in werking.
EU en extern optreden
De EU neemt mondiaal het voortouw met de Green Deal als holistische
groeistrategie, de doelstelling van klimaatneutraliteit in 2050, de inzet op
het «Fit for 55» pakket om het 2030 doel te realiseren en de klimaatadaptatiestrategie uit 2021. Vanuit deze voortrekkersrol is de EU zeer actief op
het gebied van mondiale klimaatdiplomatie.12 Op 21 februari 2022 riep
Nederland de Raad Buitenlandse Zaken op om met een Team Europe
benadering gezamenlijk bij te dragen aan verdere emissiereductie en
meer klimaatweerbaarheid. Mede dankzij Nederlandse inzet stond tijdens
de toppen en ministeriële bijeenkomsten van de EU met derde landen
(met o.a. de VS, Canada, China en Japan, de Latijns-Amerika en
Caribische regio en de Afrikaanse Unie), klimaat hoog op de agenda. En
11

Het Global Shield against Climate Risks is een G7-initiatief met als doel het versterken van de
internationale verzekeringsarchitectuur. Het bouwt voort op het InsuResilience Global
Partnership. Ook de Climate Club is opgezet in de context van de G7, maar moet een breder
samenwerkingsverband worden met zo veel mogelijk landen voor het bevorderen van
ambitieus en transparant mitigatiebeleid, decarbonisatie van de industrie en internationale
samenwerking en partnerschappen voor klimaat actie o.a. in de vorm van Just Energy
Transition Partnerships.
12
Raad van de EU Persmededeling 21 februari 2022: Klimaatdiplomatie: Raad pleit voor
versnelde uitvoering van resultaten Glasgow.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

4

marge van de Raad Buitenlandse Zaken van 17 oktober 2022, trad NL toe
tot de Group of Friends for an ambitious EU Climate Diplomacy.
In 2022 is de samenwerking tussen de EU-instellingen en EU-lidstaten
verder toegenomen. Via de Global Gateway en Team Europe Initiatives
(TEI) vergroot de EU zijn impact en zichtbaarheid. Nederland is onderdeel
van o.a. het Amazone Initiative, het Africa EU Green Energy Initiative en
het Team Europe Initiative on Climate Change Adapation and Resilience in
Africa en ziet TEIs als kans voor het behalen van meer schaal en impact.
Daarnaast waardeert het kabinet de grote nadruk op klimaat vanuit het
Europese Fonds voor Duurzame Ontwikkeling-plus (het EFSD+), waar de
Europese Commissie private middelen mobiliseert met behulp van
garanties en innovatieve financiering.
Op 24 oktober 2022 bevestigde de Milieuraad met Nederlandse steun dat
klimaatactie en het tegengaan van biodiversiteitsverlies hand in hand
dienen te gaan om de bijdragen die ecosystemen kunnen bieden aan het
tegengaan van klimaatverandering te versterken, en tegelijkertijd om de
negatieve effecten van klimaatverandering en -actie te minimaliseren. In
november 2021 is een wetsvoorstel door de Commissie gepresenteerd
betreffende ontbossingsvrije producten. Dit voorstel heeft als doel om
ontbossing en bosdegradatie, veroorzaakt door EU consumptie en
productie van een zestal grondstoffen, te minimaliseren. Nederland heeft
zich mede als voorzitter van het Amsterdam Declaration Partnership hard
gemaakt voor een ambitieuze en inclusieve uitkomst in de onderhandelingen over de verordening, met voldoende aandacht voor kwetsbare
groepen, waaronder kleine boeren en inheemse volkeren – en zal dit
blijven doen. Het kabinet heeft zich met succes ervoor ingezet dat ook
andere EU-beleidsinstrumenten, waaronder handelspolitiek, bijdragen aan
het promoten van klimaatdoelen in lijn met de Green Deal.13 Over de
stand van zaken betreffende «Fit for 55», het wetgevende pakket om in
2030 tenminste 55% broeikasgasemissiereductie te realiseren, is de Kamer
in december 2022 ten laatste geïnformeerd.14
De EU diplomatieke inzet wordt ondersteund door een aanzienlijk budget
voor ontwikkelingssamenwerking, waarvan 30% van de financiering voor
klimaatactie dient te worden ingezet.15 In 2021 bleven de EU en de 27
lidstaten de grootste mondiale donor van internationale klimaatfinanciering met een gezamenlijke bijdrage van circa EUR 23 miljard.16 Deze
bijdrage is exclusief de door de EU(-lidstaten) privaat gemobiliseerde
klimaatfinanciering.
Multilaterale financiële instellingen
Mede onder druk van Nederland hebben alle multilaterale banken in
aanloop naar de COP26 klimaattop in Glasgow concrete tijdsdoelen
gesteld om hun activiteiten in lijn te brengen met de Parijsdoelen (Paris
Alignment). In 2022 heeft Nederland in het bestuur van de multilaterale
banken vooral aandacht gevraagd voor de praktische implementatie van
de klimaattoezegging van multilaterale ontwikkelingsbanken. Op de
klimaattop in Sharm el Sheikh hebben de banken gezamenlijk hun
voortgang gepresenteerd en spraken ze hun commitment uit om
problemen van duurzame ontwikkeling, klimaat en biodiversiteit geïntegreerd aan te pakken. De COP27-slotverklaring roept de multilaterale
13

Op 17 oktober 2022 heeft de Raad conclusies aangenomen over handel en duurzame
ontwikkeling naar aanleiding van de Commissiemededeling.
14
Kamerstuk 22 112, nr. 3521.
15
Via het EU Neighbourhood, Development And International Cooperation Instrument (NDICI).
16
Raad van de EU Persmededelingen 4 oktober 2022: Klimaatfinanciering: Raad keurt toezeggingen 2021 goed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

5

banken op om operaties in lijn te brengen met de klimaatdoelen,
leiderschap te tonen op klimaat en de private sector te mobiliseren. Deze
verklaring wordt ondersteund door alle landen, wat hopelijk de eerste stap
is in het verkleinen van de tegenstellingen tussen het mondiale noorden
en zuiden binnen het bestuur van de banken. Nederland draagt, bij
voorkeur in coalitieverband met gelijkgestemde landen, deze beleidsinzet
uit in gesprek met IFI’s over de uitwerking van de verklaring en geeft
hierbij specifieke aandacht aan het belang van private sector mobilisatie,
financiering voor adaptatie en bijdrage aan de eerlijke en inclusieve
(energie)transitie.
Vanuit het mondiale zuiden heeft de premier van Barbados afgelopen
zomer het Bridgetown initiatief gelanceerd. Onderdeel hiervan is de
oproep aan de IFI’s om meer middelen beschikbaar te stellen voor klimaat
en de uitvoering van de SDGs. In dit kader ondersteunt Nederland o.a. de
aanbevelingen van het G20 Panel over Capital Adequacy Frameworks
(CAF) om de financiële slagkracht van IFI’s te vergroten.
De Europese Investeringsbank (EIB) is de eerste multilaterale bank die ook
van haar klanten inspanningen vereist om de CO2-uitstoot van activiteiten
terug te brengen in lijn met het Parijsakkoord. Het afgelopen jaar is, mede
op verzoek van Nederland, in navolging van het nieuwe EIB klimaat- en
energiebeleid uit 2020, een nieuw raamwerk opgesteld (PATH Framework)
door de Raad van Bewind. Daarnaast heeft de EIB in 2022 een klimaatadaptatieplan aangenomen, waarin de bank adaptatiefinanciering
verhoogt naar 15% en de impact van investeringen vergroot. Ook heeft de
EIB een pakket aangenomen om het Europese RePowerEU plan te
ondersteunen met EUR 30 miljard t/m 2027 aan additionele groene
investeringen (renewables, efficiëntie en innovatie).
De Wereldbank verleende in 2022 een recordbedrag aan klimaatfinanciering (USD 31,7 miljard; 36% van totale financiering en een stijging van
19% t.o.v. 2021).17 De Wereldbank presenteerde in 2022 ook de eerste
Country Climate and Development Reports (CCDRs), waarmee o.a. beter
in beeld wordt gebracht welke klimaatinvesteringen het meest impactvol
kunnen zijn. Via International Finance Corporation (IFC) en European Bank
for Reconstruction and Development (EBRD) financierde Nederland de
ontwikkeling van groene investeringskansen, onder andere door de
private sector. Nederland steunde via het multidonor-fonds in het kader
van het Amazon Initiative van de Inter-American Development Bank (IDB)
duurzame, inclusieve economische ontwikkeling met behoud van het
Amazone regenwoud. Via de Wereldbank Global Facility for the Decarbonisation of Transport ondersteunde Nederland de transitie naar duurzame
mobiliteit in ontwikkelingslanden. Via de Climate Investment Funds (CIF)
stimuleerde Nederland investeringen van de gezamenlijke multilaterale
ontwikkelingsbanken in de integratie van variabele hernieuwbare energie
in elektriciteitsnetten.
Het Internationaal Monetair Fonds (IMF) heeft in 2022 de Resilience and
Sustainability Trust (RST) opgericht. Met dit fonds zouden zowel
kwetsbare lage- als middeninkomenslanden lange termijn financiering
kunnen krijgen ten behoeve van duurzame versterking van de economie.
Dit kan de weerbaarheid tegen schokken zoals klimaatverandering
17

World Bank Group Delivers Record $ 31.7 Billion in Climate Finance in Fiscal Year 2022Bij de
Wereldbankgroep droeg Nederland bij aan het 35% klimaatdoel voor de 20ste middelenaanvulling van het International Development Organisation (IDA). Het door de Wereldbank
gelanceerd replenishment process van de International Development Association (IDA) is
gericht op het ondersteunen van landen in hun herstel van de COVID-19 crisis en hun transitie
naar groene, weerbare en inclusieve ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

6

versterken en toekomstige betalingsbalansproblemen voorkomen.
Nederland heeft de oprichting van de RST gesteund en draagt hier
financieel aan bij. Zo leent De Nederlandse Bank (DNB) SDR18 1,2 miljard
door aan de RST en zal er vanuit de BHOS-begroting een bijdrage worden
gedaan aan de reserve account van de RST van ongeveer EUR 25 miljoen.
Nederland werkt ook aan de projectontwikkeling voor de projectenpijplijn
ter financiering door multilaterale banken (IFI’s) met private partijen. Dit
doen we via bilaterale samenwerking met verschillende landen en onze
eigen instrumenten, bijvoorbeeld door het cofinancieren van grootschalige rivierprojecten van de Asian Development Bank en Wereldbank in
Bangladesh. In het volgende stuk wordt de Nederlandse bilaterale inzet en
programma’s verder belicht.
Mondiale diplomatie: bilateraal en samenwerken in daadkrachtige
coalities
Bilaterale diplomatie
Nederland blijft de noodzaak van meer klimaatambitie en -actie aan de
orde stellen in de bilaterale contacten op politiek en hoog ambtelijk
niveau. Daarbij is het van belang, conform de recente rapporten van het
UNFCCC-secretariaat (NDC synthese rapport) en UNEP (emissions gap &
adaptation gap rapporten) om zowel het gat in ambitie als in implementatie te dichten. Nederland benadrukt het belang van het verlagen van de
mondiale uitstoot en biedt landen met opkomende economieën
handvatten voor de ambitieverhoging en de uitvoering van nationale
klimaatplannen. Vanuit de positie van het Koninkrijk kent Nederland de
uitdagingen en mogelijkheden voor de energietransitie van kleine
eilandstaten en wil zich hier in de toekomst nader op profileren. Deze inzet
wordt geleid door een landen specifieke aanpak waarin gezamenlijke
interesses en Nederlandse kennis en kunde samenkomen. Bijvoorbeeld
door landen via ontwikkelingssamenwerkingspartners of de private sector
te ondersteunen bij investeringen in circulaire economie, kringlooplandbouw, hernieuwbare energie en duurzame mobiliteit. De Klimaatgezant sprak met o.a. Japan, Zuid-Korea en China over het versnellen van
de mitigatieacties. In EU-verband droeg Nederland bij aan de ambitie van
beoogde Just Energy Transition Partnerships met Indonesië, India,
Vietnam en Senegal.
Nederland heeft diverse programma’s en instrumenten beschikbaar voor
het postennet om klimaatacties en economische samenwerking in de
groene transitie te stimuleren, onder andere bij de Rijksdienst voor
Ondernemend Nederland (RVO). Het Landbouwattachénetwerk (LAN)
vervult hierin een belangrijke rol. Klimaat slim produceren binnen de
gegeven context is en blijft uitgangspunt van de programma’s en
activiteiten van het LAN netwerk en ambassades. De recent gepubliceerde
LAN agrospecial geeft een overzicht van de inspanningen.19
Ook via de in 2022 gelanceerde BHOS-combinatielandenaanpak en het
nieuwe programma Climate and Energy Response Facility (CERF) dragen
Nederlandse ambassades bij aan het versnellen van de transitie en het
verminderen van uitstoot met activiteiten, gericht op kennisoverdracht,
capaciteitsopbouw of het ontsluiten van financiering in sectoren als
zonne-energie, wind op zee, circulaire economie en groene waterstof. Het
Climate and Development Knowledge Network (CDKN) – een kennisnetwerk dat zich inzet voor het versnellen van rechtvaardige, inclusieve en
18
19

SDRs zijn Special Drawing Rights. SDR 1,2 miljard is ongeveer EUR 1,5 miljard.
Landbouwattachénetwerk agrospecials 8 uitgave november 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

7

lokaal-geleide klimaatadaptatie en verhogen van de weerbaarheid van de
meest kwetsbare mensen – ondersteunt met de lokale kennis ook
ambassades bij het integreren van klimaatrisico’s in strategieën en
activiteiten. Ook voor adaptatiemaatregelen specifiek op het gebied van
water zijn er diverse programma’s. Een voorbeeld hiervan is het Partners
voor Water programma dat zich richt op nature based solutions, waterbiodiversiteit-voedsel nexus en de Blue Deal.
Highlights uit de bilaterale diplomatieke inzet
Zuid-Afrika
In Zuid-Afrika draagt Nederland in samenwerking met energiebedrijf
Eskom bij aan het bewerkstelligen van een rechtvaardige energietransitie en de uitvoering van het Just Energy Transition Partnership
door inzet op alternatieve werkgelegenheid en omscholing op het
gebied van klimaat slimme landbouw, circulaire economie en water
management in het gebied van de Grootvlei kolencentrale die zal
worden gesloten.
DRC
Met de overheid en belangengroepen in de DRC voert Nederland een
actieve dialoog over acties om het bos in het Congo Basin in stand te
houden. De dialoog wordt zoveel mogelijk samen met andere
partners gevoerd, bijvoorbeeld in het samenwerkingsverband
«Central African Forest Initiative», waar Nederland ook financieel aan
bijdraagt. CAFI ondersteunde DRC met het organiseren van de
pre-COP27, waar de wisselwerking klimaat – bossen hoog op de
agenda stond.
China
Op initiatief van Nederland zijn op COP27 de eerste China – EU
(EDEO en een aantal EU-lidstaten) klimaatgezantenconsultaties
gehouden. En marge van de G20-bijeenkomst in Bali bevestigden
Chinese President Xi en Minister-President Rutte de wens om samen
te werken op klimaat. Naar aanleiding hiervan wordt een aantal
initiatieven op klimaatadaptatie, -mitigatie, duurzaam transport,
circulaire economie en duurzame zorg verder ontwikkeld.
Vietnam
Nederland heeft met Vietnam strategisch partnerschapsakkoorden
op klimaatadaptatie, duurzame landbouw, voedselzekerheid en
waterbeheer. De Nederlandse ambassade ondersteunt o.a. met het
Partners voor Water programma en het RVO instrumentarium de
groene agrotransformatie van intensieve rijstteelt naar duurzame
productie van hoogwaardige producten (fruit, kweekvis/garnalen) en
biodiversiteit (mangrove herstel). Zo wordt een bijdrage geleverd
aan de duurzame, sociale en economische ontwikkeling van de
Mekong Delta en het bereiken van de klimaatdoelen, met name
adaptatie.
Zuid-Korea
De NDC doelstelling van Zuid-Korea biedt kansen voor business to
business (B2B) en government to government (G2G) samenwerking
op offshore wind. In 2022 is de klimaatsamenwerking met
Zuid-Korea vergroot. I.h.k.v. het CERF instrument nam een delegatie
uit Zuid-Korea deel aan de Offshore Energy Exhibition and Conference in Amsterdam 29 en 30 november 2022. Door het Strategisch
Partnerschap en de geplande bezoeken van Nederlandse bewindspersonen in 2023 kan de klimaatsamenwerking met Zuid-Korea naar
een hoger politiek plan worden getild.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

8

Er zijn meerdere bilaterale samenwerkingsovereenkomsten gesloten waar
de water- en klimaatadaptatiesamenwerking voor de komende jaren
gestalte mee krijgt. De Minister van Infrastructuur en Waterstaat tekende
een Memorandum of Understanding (MoU) met Colombia (mei 2022) en
met Indonesië (juni 2022) waarin expliciet aandacht is voor klimaatadaptatie. Ook op circulaire economie heeft Nederland het afgelopen jaar de
internationale samenwerking versterkt. Nederland is toegetreden tot de
Advisory Board van de African Circular Economy Alliance en financiert
samen met Japan de Circular Economy For Net Zero Industry Transition
Initiative, om circulaire oplossingen in de gebouwde omgeving te
versnellen.
Buiten de centrale overheden zocht Nederland ook in 2022 de samenwerking met lokale overheden en steden, kennisinstellingen, jongeren,
bedrijven en het maatschappelijk middenveld voor hun rol in de
bestrijding van de drie planetaire crises klimaatverandering, biodiversiteitsverlies en vervuiling. Het UNEP World Conservation Monitoring
Centre heeft met Nederlandse steun het Nature Commitments Platform
opgericht waar gebiedsgerichte toezeggingen van bescherming van niet
statelijke actoren worden verzameld en mogelijkheden voor publieke en
private investeringen geïdentificeerd.
Jongeren zijn een belangrijke stakeholder van de toekomst, de erkenning
daarvan is in de vorm van de generatietoets in het coalitieakkoord
opgenomen.20 Het afgelopen jaar zette het kabinet zich wederom in voor
het borgen van betekenisvolle jongerenparticipatie in het opstellen van
nationale klimaatagenda’s, zoals via het We Are Tomorrow Global
Partnership (WATGP). In 2022 heeft WATGP in samenwerking met 11
partnerlanden de Global Youth Climate Agenda ontwikkeld en
gepresenteerd.
Met de jongerenstrategie Youth at Heart,21 is het Nederlands buitenlandbeleid en de programmering in 2022 meer jongeren-responsief gemaakt
en worden jongeren integraal betrokken in de totstandkoming van beleid
en programmering. Om jongeren klaar te stomen voor de toekomst en de
aanstaande transities, ontwikkelt het Ministerie van Buitenlandse Zaken
een nieuw onderwijs- en vaardighedenprogramma met klimaat als een
belangrijk inhoudelijk thema.
Nederlandse internationale klimaatfinanciering
Nederland ondersteunt ontwikkelingslanden in een koolstofarm en
klimaatweerbaar ontwikkelingspad. De steun beslaat terreinen als toegang
tot hernieuwbare energie, klimaat slimme landbouw, water, bosbeheer en
klimaatbestendige infrastructuur en verloopt zowel als bilateraal als
multilateraal. Via het NDCP zijn in tientallen landen adviseurs geplaatst
die de autoriteiten assisteren bij de ontwikkeling van klimaatplannen. In
2021 besteedde NL EUR 638 miljoen aan publieke middelen voor
klimaatactie in ontwikkelingslanden22 waarvan meer dan de helft ten
goede kwam aan klimaatadaptatie. Daarnaast is in 2021 met publieke
middelen EUR 620 miljoen aan private klimaatinvesteringen gemobiliseerd, onder meer via het Dutch Fund for Climate and Development
(DFCD) en de multilaterale ontwikkelingsbanken. In 2022 is een eerste stap
gemaakt in het intensiveren van de klimaatfinanciering met het oog op het
20

Coalitieakkoord 2021 – 2025, Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst (Bijlage bij
Kamerstuk 35 788, nr. 77).
Kamerbrief jongerenstrategie «Youth at Heart». Kamerstuk 34 952, nr. 104, Kamerstuk 35 926,
nr. 3.
22
Homogene Groep Internationale Samenwerking Jaarverslag 2021.
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

9

streven om in 2025 meer dan EUR 1,8 miljard aan publieke en gemobiliseerde private klimaatfinanciering bij te dragen aan de collectieve
verplichting om in de jaren 2020–2025 jaarlijks USD 100 miljard te
mobiliseren voor klimaatactie in ontwikkelingslanden.
De klimaatfinanciering bestaat uit een pallet van activiteiten23 waarbij er
ook klimaatrelevante activiteiten zijn die een ander primair doel hebben.
Zo dragen de strategische partnerschappen met het maatschappelijk
middenveld ook bij aan klimaatactie, met name door te lobbyen voor
beter beleid en betere beleidsuitvoering. Daarbij staan de belangen van de
meest kwetsbare mensen voorop.
Gezien de grote financieringsbehoefte die voortkomt uit de klimaatdoelstellingen, speelt het bevorderen van financiering vanuit de private sector
een belangrijke rol in de Nederlandse internationale klimaatinzet. Naast
het Dutch Fund for Climate and Development en de mobilisatie van
private financiering via multilaterale ontwikkelingsbanken, heeft het
kabinet bijvoorbeeld het ILX initiatief gesteund. Dit fonds is in 2022
gelanceerd met circa USD 1 miljard kapitaal vanuit Nederlandse pensioenfondsen waarmee institutionele investeerders beleggen in (groene)
private sector leningen met ontwikkelingsbanken. Bij een deel van de
activiteiten onder de klimaatfinanciering is er ruimte om de innovatieve
kracht van Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven beter in te zetten.
Mede ter uitvoering van de motie van de leden Erkens Boucke (Kamerstuk
31 793, nr. 216) wordt er het eerste kwartaal van 2023 een workshop
gehouden met kennisinstellingen en bedrijven en uitvoeringspartners als
FMO, Invest International, RVO en Atradius Dutch State Business om te
bezien hoe zij beter betrokken kunnen worden en hoe hun toegang tot
nationale en internationale klimaatfondsen verbeterd kan worden.24
In lijn met de Internationale Klimaatstrategie en het feministisch
buitenland beleid,25 gaf Nederland in 2022 in haar klimaatinzet specifieke
aandacht aan vrouwen en meisjes, en inheemse gemeenschappen, omdat
zij onevenredig hard getroffen worden door de gevolgen van klimaatverandering.26
Tot slot
Wereldwijd zijn voor velen de gevolgen van klimaatverandering al een
harde realiteit en de komende jaren zal deze realiteit alleen maar meer
voelbaar worden. Om de gevolgen te beperken en ons er op aan te passen
hebben we mondiale actie nodig. Nederland blijft zich onder coördinatie
van de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamen-

23

Meer dan 400 activiteiten die raadpleegbaar zijn via het klimaatdashboard Workbook:
ClimateNL.
24
Rapportage over de klimaatfinanciering inclusief uitvoering van de moties vindt plaats via een
bijlage bij het HGIS-verslag.
25
Kamerbrief inzake feministisch buitenlandbeleid. Kamerstuk 34 952 nr. 182.
26
In 2021 is het Subsidieprogramma Power of Voices (POV) van start gegaan. Dit is een
programma gericht op het versterken van (de rol van lokale) maatschappelijke organisaties.
Partnerschappen als de Global Alliance for Green and Gender Action (GAGGA), African
Activists for Climate Justice (AACJ) en Amplifying Voices for Just Climate Action (VCA)
hebben een sterke focus op zowel klimaat als gender. Daarnaast zijn er genderspecifieke
subsidieprogramma’s met klimaat als belangrijk onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

10

werking, in nauwe samenwerking met de Minister voor Klimaat en
Energie en andere betrokken bewindspersonen, internationaal inzetten
om hier aan bij te dragen in lijn met de Internationale Klimaatstrategie.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 793, nr. 236

11