Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 368

Wijziging van de Telecommunicatiewet in
verband met de implementatie van de
onderdelen van richtlijn (EU) 2018/1972 die
betrekking hebben op toegangsregulering in
geval van replicatiebelemmeringen, het
overstappen van telecomaanbieder en het
vorderen van inlichtingen ten behoeve van een
geografisch onderzoek naar het bereik van
elektronische communicatienetwerken

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 29 april 2020
I. ALGEMEEN DEEL
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen van de leden van
de fracties van de VVD, het CDA en GroenLinks over het wetsvoorstel in
het verslag. Graag ga ik op deze vragen in.
Wellicht ten overvloede breng ik in algemene zin onder de aandacht dat
voorzien is dat dit wetsvoorstel per 21 december van dit jaar in werking
treedt. Dit is de implementatietermijn van de richtlijn die met dit
wetsvoorstel deels wordt geïmplementeerd. Een tijdige inwerkingtreding
is te meer wenselijk omdat een spoedige beschikbaarheid van aanvullende reguleringsmogelijkheden voor de ACM van belang is, welke met
dit wetsvoorstel worden geboden. Hier wordt op ingegaan in het
antwoord op vraag 7. Tegen deze achtergrond is er reden voor een
voortvarende behandeling van dit wetsvoorstel, voor zover mogelijk in de
huidige Coronacrisis.
Vraag 1
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het opmerkelijk dat het advies
van de Afdeling advisering van de Raad van State om in de memorie van
toelichting in te gaan op het belang van een afzonderlijke implementatie
voor de onderdelen van het Europees wetboek voor elektronische
communicatie (hierna: Telecomcode) is genegeerd. Kan de regering
uitleggen waarom na dit advies geen wijzigingen zijn aangebracht in
paragraaf 2 van de memorie van toelichting?
De vraag van de leden van de GroenLinks-fractie waarom niet naar
aanleiding van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State wijzigingen zijn aangebracht in paragraaf 2 van de memorie van
toelichting, berust op een misverstand. Het advies van de Raad was reden
om een nieuwe paragraaf 2 op te nemen in de memorie van toelichting.
Hierin wordt ingegaan op het belang van een afzonderlijke implementatie
voor bepaalde onderdelen van de Telecomcode.

kst-35368-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

1

Toegangsregulering in geval van replicatiebelemmeringen
Vraag 2
De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in de intentie van de
wetswijziging met betrekking tot dit punt, namelijk het vergroten van de
concurrentie op de markt voor eindgebruikers. Wel hebben deze leden
enkele vragen ten aanzien van de uitvoerbaarheid en consequenties van
het voorstel. Kan de regering toelichten welke gevolgen deze keuze
eventueel zou kunnen hebben voor kleinere aanbieders in de markt, voor
wie, gezien de relatief hoge kosten van het aanleggen van een netwerk, de
impact van toegangsregulering groter is dan voor grotere aanbieders?
In het voorstel wordt expliciet rekening gehouden met de mogelijkheid
dat toegangsregulering voor kleinere netwerkaanbieders mogelijk
negatieve gevolgen kan hebben. Bij de aanleg van nieuwe netwerken,
vooral waar het gaat om kleine lokale projecten, geldt een extra
voorwaarde voor toegangsregulering. Als een dergelijk project door
regulering in het gedrang zou komen, kunnen er namelijk geen toegangsverplichtingen worden opgelegd (artikel 6.3, achtste lid). Daarbij moet
worden opgemerkt dat kleine netwerkaanbieders vaak juist gebaat zijn bij
het aanbieden van toegang aangezien zo het aantal eindgebruikers op het
netwerk kan toenemen. De impact van dit voorstel is daarom juist eerder
positief dan negatief voor kleinere netwerkaanbieders.
Vraag 3
Op welke wijze verhoudt dit zich tot de connectiviteitsdoelstellingen voor
buitengebieden, waar kleinere aanbieders vaak actief zijn?
Zoals in het antwoord op vraag 2 is aangegeven zullen kleinere
aanbieders over het algemeen gebaat zijn bij dit voorstel, ook omdat
rekening wordt gehouden met de mogelijkheid dat toegangsregulering
kleine, lokale projecten in gevaar brengt. Hierbij is specifiek van belang
dat kleinere netwerkaanbieders in het buitengebied vrijwel altijd al
vrijwillig toegang aanbieden aan concurrerende aanbieders. In zijn
algemeenheid geldt dat indien al sprake is van toegang tegen redelijke
voorwaarden die een duurzame en effectieve concurrentie op de
eindgebruikersmarkten mogelijk maken, toegangsregulering niet voor de
hand ligt. De impact van de invoering van deze vorm van toegangsregulering op de connectiviteitsdoelstellingen voor het buitengebied lijkt
daarom, ook om deze reden, niet negatief.
Vraag 4
Welk afwegingskader zal worden gehanteerd bij het beoordelen van het
opleggen van dergelijke toegangsverplichtingen, dit in het licht van de
reserveringen ten aanzien van proportionaliteit zoals die zijn opgenomen
in de Telecomcode?
Het is aan de ACM om de nieuwe bevoegdheden toe te passen en daarbij
rekening te houden met de verschillende doelstellingen die in de
Telecomcode zijn beschreven. De memorie van toelichting en de
richtsnoeren die BEREC nog gaat opstellen, bieden handvatten voor de
afweging rond het opleggen van toegangsverplichtingen. Specifiek wordt
verwezen naar pagina’s 5 en 6 van de memorie waar wordt ingegaan op
de afweging die de ACM zal maken en het feit dat de ACM een beoordeling per geval moet verrichten. Met het oog op de proportionaliteit
dient zij onder andere te beoordelen hoe de verhouding is tussen de
kosten van de aanbieder om toegang te verlenen en de kosten van de
aanvrager om zelf het betreffende netwerkelement te repliceren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

2

Vraag 5
De leden van de GroenLinks-fractie zijn voorstander van de nieuwe
toegangsregulering in geval van belemmeringen voor het aanleggen van
een nieuw elektronische communicatienetwerk of netwerkelementen
(replicatie), welke volgt uit de Telecomcode. Deze leden vinden het van
belang dat er voldoende prikkels zijn voor aanbieders met een eigen
netwerk om een concurrerende markt te creëren. Wanneer aantoonbaar is
dat replicatie economisch gezien inefficiënt of fysiek onuitvoerbaar is, dan
zal concurrentie via dezelfde apparatuur plaats moeten vinden. In zo’n
situatie zullen andere aanbieders gebruik mogen maken van de bestaande
netwerken.
Dit pleidooi van de leden van de fractie sluit aan bij de Telecomcode en de
wijze waarop deze met dit wetsvoorstel wordt geïmplementeerd om waar
nodig replicatiebelemmeringen aan te pakken. Overigens verdient
aandacht dat het genoemde criterium (replicatie is economisch gezien
inefficiënt of fysiek onuitvoerbaar) geldt voor toegangsregulering voor het
deel van het netwerk in gebouwen of tot aan het eerste punt van
samenkomst. Voor toegangsregulering voor andere delen van het netwerk
gelden meer stringente criteria.
Vraag 6
De leden van de VVD-fractie wijzen op het feit dat kenmerkend voor de
Nederlandse telecommarkt het bestaan van een feitelijk «duopolie» is,
met twee landelijk dekkende netwerken. In beantwoording op eerdere
vragen (Kamerstuk 21 501-33, nr. 706) is aangegeven dat, hoewel er ook
andere mogelijkheden voor het opleggen van toegangsverplichtingen zijn,
de extra reguleringsoptie ingevolge de Telecomcode «extra zekerheden
om de concurrentie te waarborgen» biedt. Kan de regering ingaan op de
onderlinge verhouding tussen de extra reguleringsopties ingevolge de
Telecomcode en de reeds bestaande mogelijkheden daartoe, bijvoorbeeld
op basis van het besluit van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) ten
aanzien van de regulering van KPN en VodafoneZiggo?
De bestaande reguleringsmogelijkheden zijn vooral gelegen in het regime
voor partijen met aanmerkelijke marktmacht (AMM) van hoofdstuk 6a van
de Telecommunicatiewet. Op basis van hoofdstuk 6a heeft de ACM
verplichtingen aan KPN en VodafoneZiggo opgelegd die met een recente
uitspraak van het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb)1 zijn
vervallen (zoals nader aan de orde komt in het antwoord op de volgende
vraag). De toegangsverplichtingen die op grond van dit wetsvoorstel
kunnen worden opgelegd, zijn grotendeels vergelijkbaar met die uit
hoofdstuk 6a. Het wezenlijke verschil tussen de regimes van dit
wetsvoorstel en van hoofdstuk 6a ligt in de omstandigheden waaronder
toegangsverplichtingen kunnen worden opgelegd. Bij het opleggen van
de verplichtingen op basis van artikel 6.3 gaat het om het adresseren van
replicatieproblemen, niet om het beperken van AMM. Er zullen derhalve
gevallen zijn waarin wel verplichtingen als bedoeld in dit wetsvoorstel
kunnen worden opgelegd maar geen AMM-verplichtingen mogelijk zijn
(omdat geen sprake is van AMM). Daarmee biedt dit wetsvoorstel
aanvullende mogelijkheden voor dienstenaanbieders om toegang te
krijgen tot netwerken. Zoals ook in paragraaf 4.5 van de memorie van
toelichting naar voren is gebracht, zijn de reguleringsmogelijkheden van
dit voorstel en van hoofdstuk 6a complementair. Het is aan de ACM om al
naar gelang de concrete situatie te bepalen welk instrument kan worden
ingezet en welke instrument daadwerkelijk in te zetten, rekening houdend
met de wettelijke doelstellingen.

1

ECLI:NL:CBb:2020:177.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

3

Vraag 7
Welke consequenties voor deze verhouding kan een uitspraak in de
lopende procedure bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven op
deze verhouding hebben?
Met de bij de beantwoording van de vorige vraag bedoelde uitspraak
heeft het CBb bij uitspraak van 17 maart het ACM-besluit tot de oplegging
van toegangsverplichtingen aan VodafoneZiggo en KPN vernietigd.
Bijgevolg zijn deze partijen niet langer onderworpen aan regulering en
beide partijen zijn daarom niet meer verplicht tegen door de ACM
bepaalde voorwaarden toegang te bieden. Andere aanbieders kunnen hun
diensten vooralsnog aanbieden door middel van vrijwillige toegang tot
het KPN-netwerk. De ACM zal, rekening houdend met deze uitspraak,
bezien welke vorm van regulering nu mogelijk en passend is. Het opnieuw
opleggen van toegangsverplichtingen op grond van het AMM-regime is
moeilijk op korte termijn te realiseren, mede gelet op de huidige marktverhoudingen en gegeven de hoge bewijslast die de ACM op grond van de
uitspraak heeft. Deze uitspraak onderstreept in elk geval dat het van
belang is dat zo spoedig mogelijk aanvullende mogelijkheden worden
gecreëerd voor de ACM om tot regulering te kunnen overgaan. Dit
wetsvoorstel voorziet hierin, omdat het regulering mogelijk maakt met
toetsing aan een ander criterium, namelijk dat van replicatiebelemmeringen.
Vraag 8
Biedt de Telecomcode ook voldoende handvatten voor het opstellen van
regelgeving ten aanzien van het vaststellen van prijzen voor gebruik van
het netwerk van concurrenten?
In de Telecomcode is bepaald dat bij de toegangsregulering ook
voorwaarden ten aanzien van (onder meer) de toegangskosten kunnen
worden gesteld. Bijgevolg is hierin voorzien in dit wetsvoorstel. In
artikel 6.3, tweede lid resp. vijfde lid, onder a, is bepaald dat bij het
opleggen van toegangsverplichtingen verplichtingen en voorschriften
kunnen worden opgelegd, in het bijzonder ook betreffende de te hanteren
prijzen voor toegang. Het gaat om soortgelijke verplichtingen en
voorschriften als bij het AMM-instrumentarium. Het wetsvoorstel biedt
derhalve voldoende handvatten voor de ACM om toegangstarieven vast
te stellen.
Vraag 9
De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat het beoordelen van de
mogelijkheid tot replicatie in individuele gevallen een arbeidsintensief
proces kan zijn. Kan de regering aangeven in hoeverre deze wijze van
werken verschilt ten opzichte van de huidige wijze en of de ACM over
voldoende capaciteit beschikt om binnen een redelijke termijn een oordeel
te geven over de fysieke mogelijkheden voor replicatie?
De ACM heeft in haar uitvoeringstoets aangegeven dat zij de aanvullende
mogelijkheden die de bepaling geeft om de doelen van de wet te
realiseren, verwelkomt. De ACM acht deze wijzigingen van de wet
uitvoerbaar en handhaafbaar. De analyse die de ACM dient te verrichten,
heeft kenmerken van de analyse die de ACM gewend is te verrichten in
het kader van het AMM-regime. Een verschil met die analyse is dat het
niet nodig is om markten af te bakenen en dominantie vast te stellen,
maar dat het gaat om het vaststellen van een replicatieprobleem en van
aard en omvang daarvan. Vanwege de toepasbaarheid van het nieuwe
instrument op vrijwel alle telecommunicatienetwerken, verwacht de ACM
dat het uitvoeren van de bepaling extra capaciteit kan gaan vergen. Het is
op dit moment nog niet mogelijk aan te geven welke extra capaciteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

4

hiervoor nodig zal zijn. De ACM zal hiervoor nog een inschatting maken in
samenhang met de implementatie van de overige bepalingen van de
Telecomcode.
Overstappen
Vraag 10
De leden van de VVD-fractie verwelkomen de vergemakkelijking van het
overstapproces die de Telecomcode met zich meebrengt, zeker gezien de
gevolgen voor de concurrentie op de telecommarkt die het feit dat
overstappen relatief beperkt gebeurt met zich meebrengt. Deze leden
hebben hier nog enkele vragen over. Kan de regering aangeven in
hoeverre het maatregelenpakket dat nu voorligt een oplossing biedt voor
de vaakst voorkomende overstapdrempels?
Uit consumentenonderzoek2 dat ik heb laten uitvoeren blijkt dat de
meeste consumenten niet overstappen naar een andere internetaanbieder
omdat zij de prijsverschillen en pakketverschillen te klein vinden
(genoemd door respectievelijk 26% en 23% van de consumenten). Deze
twee meest genoemde redenen om niet over te stappen vragen vooral
meer gezonde concurrentie in de markt. Na de uitspraak van het CBb
waardoor de toegangsverplichtingen die de ACM had opgelegd aan KPN
en VodafoneZiggo zijn vernietigd, nemen de zorgen toe over het
waarborgen van de concurrentie en daarmee meer keuze en goede
tarieven voor consumenten.3 De CBb-uitspraak onderstreept dat het van
belang is dat zo spoedig mogelijk aanvullende mogelijkheden worden
gecreëerd voor de ACM om tot regulering te kunnen overgaan. Dit
wetsvoorstel voorziet hierin. Als derde reden wordt genoemd dat men er
niet op achteruit wil gaan wat betreft internetsnelheid (20%). Ik verwacht
dat deze overstapdrempel zal afnemen door de investeringen van
marktpartijen in hun netwerken om de aangeboden internetsnelheid te
verhogen. Dit gebeurt zowel door uitrol van glasvezel als het opwaarderen
van de bestaande netwerken. Daarmee nemen zowel de aangeboden
snelheden als de keuze uit meerdere aanbieders voor het kunnen afnemen
daarvan toe. Met het periodieke geografische onderzoek dat onderdeel is
van dit wetsvoorstel monitor ik de aangeboden snelheid op adresniveau
nauwlettend. Als vierde reden wordt genoemd dat men geen tijd en/of zin
heeft om zich te oriënteren op het aanbod van andere aanbieders (18%).
Dit kan niet los worden gezien van het genoemde gebrek aan prijs- en
pakketverschillen, waardoor er onvoldoende prikkel is om hier tijd aan te
besteden. Als vijfde reden wordt genoemd dat men niet van e-mailadres
wil veranderen (18%). Hiervoor is op mijn verzoek door marktpartijen
afgesproken dat zij abonnees nog zes maanden toegang tot het oude
e-mailadres bieden. Indien nodig kunnen op grond van dit wetsvoorstel
regels worden gesteld als deze zelfregulering ontoereikend mocht blijken.
Vraag 11
Welk effect verwacht de regering dat het voorliggende maatregelenpakket
zal sorteren?
De belangrijkste verwachte effecten zijn dat overstapdrempels verder
worden verlaagd en een ongewenste overstap (ook wel: «lijnkaping» of
«slamming»), in het bijzonder in de kleinzakelijke markt, wordt
voorkomen. Daarnaast is de verwachting dat de zelfregulering door
2

«Analyse belang e-mailadres bij veranderen internetaanbieder», Telecompaper, januari 2019,
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2019/01/24/analyse-belang-e-mailadres-bijveranderen-internetaanbieder.
3
https://www.acm.nl/nl/publicaties/hoogste-rechter-vernietigt-besluit-acm-over-openstellennetwerken-kpn-en-vodafoneziggo.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

5

marktpartijen rond overstappen effectiever kan functioneren, doordat dit
wetsvoorstel duidelijke wettelijke kaders biedt voor overstappen tussen
internetaanbieders.
Vraag 12
Wordt het effect van het voorliggende maatregelenpakket gemonitord?
Het effect van het voorliggende maatregelenpakket zal in ieder geval
worden gemonitord op basis van het onderzoek dat de ACM jaarlijks laat
doen onder consumenten naar hun gedrag op de telecommarkt
(waaronder overstappen) en de marktmonitor die de ACM ieder kwartaal
uitbrengt. Ook worden de signalen van consumenten en zakelijke
abonnees die de ACM ontvangt via ConsuWijzer en het Bedrijvenloket,
bijvoorbeeld over een ongewenste overstap, gemonitord.
Vraag 13
Wanneer wordt hierover aan de Kamer gerapporteerd?
De ACM publiceert het consumentenonderzoek en de marktmonitor op
haar website.4 De Tweede Kamer krijgt het jaarverslag van de ACM en
mijn reactie daarop toegezonden. Waar nodig zal ik de Kamer separaat
informeren.
Vraag 14
Op welke wijze voorziet het pakket in het bieden van een oplossing voor
veelgenoemde overstapdrempels zoals gebrek aan inzicht in de prijsverschillen?
Uit het hiervoor genoemde consumentenonderzoek dat ik heb laten
uitvoeren blijkt dat het niet zozeer gaat om een gebrek aan inzicht in
prijsverschillen bij consumenten, maar een gebrek aan prijs- en pakketverschillen als zodanig die consumenten ervaren. Consumenten kunnen
prijzen en pakketten van verschillende internetaanbieders eenvoudig
vergelijken met behulp van de diverse vergelijkingssites die hiervoor
beschikbaar zijn, maar veel consumenten zien de verschillen kennelijk als
onvoldoende om hier tijd in te steken en zich te oriënteren op een
overstap. Het waarborgen van goede concurrentie in de markt en
daarmee de keuze voor consumenten staat daarom voorop zoals
aangegeven bij een eerdere vraag van de VVD-fractie.
Vraag 15
Hoe verhoudt de wetswijziging zich tot de zelfreguleringsafspraak om
vanaf de zomer van dit jaar voormalige klanten zes maanden toegang tot
hun oude e-mailadres te bieden?
Dit wetsvoorstel voorziet in een grondslag om zo nodig regels te stellen
over het bieden van de in bijlage VI van de Telecomcode opgenomen
faciliteiten, waaronder toegang tot het oude e-mailadres nadat een klant is
overgestapt gedurende een door de lidstaat te bepalen periode. Nu de
sector hierover zelfreguleringsafspraken heeft gemaakt, is het op dit
moment niet nodig hierover regels te stellen. Indien zou blijken dat deze
zelfregulering toch niet voldoende effectief is, kunnen er alsnog regels
over worden gesteld.
Vraag 16
Op welke wijze zal de naleving hiervan worden gemonitord?

4

https://www.acm.nl/nl/onderwerpen/markten-in-beeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

6

De sector is zelf verantwoordelijk voor de naleving van zelfreguleringsafspraken. In de Taskforce Overstappen wordt de naleving van gemaakte
zelfreguleringsafspraken door de deelnemende marktpartijen gemonitord
en besproken. Uiteraard volg ik dit nauwlettend en spreek ik partijen hier
zo nodig ook op aan.
Vraag 17
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat het wetsvoorstel gericht is op
zelfregulering waar dat kan en regelgeving, via een algemene maatregel
van bestuur (AMvB), wanneer zelfregulering niet werkt. Hoe denkt de
regering dat deze zelfregulering in de praktijk zal uitpakken?
Er zijn over de jaren reeds goede ervaringen opgedaan met zelfregulering
door de telecomsector. Ik verwacht dat dit wetsvoorstel de effectiviteit van
deze zelfregulering verder vergroot. Voor soepele operationele processen
tussen aanbieders is zelfregulering binnen heldere wettelijke kaders zeer
geschikt. Tegelijkertijd zijn er grenzen aan zelfregulering en zijn er
verbeterpunten waar de sector mee aan de slag moet. Ik sluit het niet uit
dat het toch nodig blijkt om op bepaalde punten nadere regels te stellen.
Vraag 18
Is haar verwachting dat met dit wetsvoorstel «slamming», waar behalve
consumenten ook veel (mkb-)ondernemers mee te maken hebben,
effectief kan worden aangepakt, of zijn daarvoor wellicht nog aanvullende
maatregelen nodig? Graag ontvangen deze leden een toelichting hierop.
Ik verwacht dat met dit wetsvoorstel «slamming», oftewel een
ongewenste overstap, effectief kan worden aangepakt. Met de maatregelen in dit wetsvoorstel kan niet alleen worden opgetreden tegen
slamming via telefonische acquisitie – met de uitbreiding van het
schriftelijkheidsvereiste naar zakelijke telecomcontracten – maar ook
tegen slamming via misleidende schriftelijke acquisitie of colportage. In
alle gevallen geldt de verplichting voor de betrokken aanbieders ervoor te
zorgen dat overstappen niet plaatsvindt zonder uitdrukkelijke
toestemming van de abonnee en geldt een verbod op het misbruiken van
het overstapproces.
Vraag 19
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat dit wetsvoorstel voorziet in
een grondslag om regels te stellen voor «e-mailforwarding» bij het
overstappen van consumenten naar een andere telecomaanbieder. De
regering geeft hierbij aan dat uit consumentenonderzoek is gebleken dat
het gebrek aan «e-mailforwarding» een belangrijke overstapdrempel is.
Deze leden vragen de regering welke overstapdrempels er nog meer
bestaan en hoe de regering deze drempels van plan is weg te nemen.
Uit het eerder genoemde consumentenonderzoek komen de volgende
redenen naar voren waarom consumenten niet overstappen naar een
andere internetaanbieder (in procenten, meerdere antwoorden mogelijk):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

7

Voor de eerste vijf redenen verwijs ik naar het antwoord op een eerdere
vraag van de VVD-fractie, waarin ik op de belangrijkste overstapdrempels
ben ingegaan. Het niet willen verliezen van bundel-voordelen is een
andere reden die door consumenten wordt genoemd (13% noemt
vast-mobiele voordelen, 9% noemt extra’s bij het huidige pakket). Dit
onderstreept de conclusie van de ACM dat het feit dat consumenten
steeds vaker gebundelde diensten afnemen weliswaar voordelig kan zijn,
maar ook risico’s voor de concurrentie oplevert, omdat consumenten door
bundeling minder overstappen en kleinere aanbieders mogelijk niet meer
kunnen groeien.5 In mijn brief van 6 maart 2018 heb ik de Kamer
geïnformeerd over mijn inzet om overstapdrempels bij bundels van
telecomdiensten waar mogelijk weg te nemen.6 Ook hiervoor geldt dat de
markt in de eerste plaats gebaat is bij gezonde concurrentie, zodat er ook
wat betreft bundels en de bijkomende voordelen genoeg keuze is.
Hetzelfde geldt voor het hebben van een oud contract met een gunstigere
prijs (9%).
Consumenten noemen ook dat zij een beter aanbod van hun huidige
aanbieder krijgen, zodra zij willen overstappen (9%). Het is in algemene
zin onderdeel van gezonde concurrentie in de markt dat abonnees, door
aan te geven dat zij bereid zijn om over te stappen, kortingen kunnen
bedingen.7 De overstapdienst die aanbieders op grond van dit
wetsvoorstel verplicht worden te bieden mag er echter niet toe leiden dat
het terugwinnen van abonnees bovenmatig wordt gefaciliteerd. Ik heb de
sector verzocht de huidige zelfreguleringsafspraken op dit punt te
verbeteren. Hierover kunnen op grond van dit wetsvoorstel zo nodig
nadere regels worden gesteld. De vrees voor dienstonderbreking (6%) is
ongegrond gezien de overstapservice die marktpartijen aanbieden om dit
te voorkomen. Met dit wetsvoorstel wordt het voor de aanbieders
verplicht om de continuïteit van de levering van de dienst te waarborgen
en mag de levering niet langer dan één werkdag onderbroken zijn. Over
de keuze om een eigen modem te gebruiken (5%) heb ik de Kamer

5

«Bundeling van telecomdiensten en content in Nederland», Autoriteit Consument en Markt, juli
2017. https://www.acm.nl/nl/publicaties/publicatie/17471/Rapportage-over-bundeling-vantelecomdiensten-en-content.
6
Kamerstuk 2017–2018, 24 095, nr. 425.
7
Marktanalyse Wholesale Fixed Access, Autoriteit Consument en Markt, 27 september 2018,
randnummers 1836–1844, https://www.acm.nl/sites/default/files/documents/marktanalysewholesale-fixed-access-20180928.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

8

geïnformeerd in mijn brief van 13 februari 2019.8 Het niet thuis willen
blijven voor een installatie-afspraak met een monteur (3%) laat zich
moeilijk wegnemen met beleid en regelgeving.
Vraag 20
De leden van de VVD-fractie steunen het voorstel om abonnees die willen
overstappen naar een andere aanbieder te ontzorgen door middel van een
overstapservice. Het is voor de concurrentie en een goede werking van de
markt van belang dat de mobiliteit onder consumenten zo min mogelijk
drempels kent. Deze leden vragen de regering met betrekking tot de
overstapservice wie de kosten van deze overstapservice draagt, hoe de
kosten worden verdeeld en of de regering het wenselijk acht dat deze
kosten kunnen worden doorberekend aan de consument. Indien dit laatste
niet het geval is, vragen zij aan de regering hoe zij wilt voorkomen dat de
kosten van de overstapservice worden doorberekend aan de consument.
De overstapservice die door de sector nu reeds wordt geboden op basis
van zelfreguleringsafspraken is kosteloos voor de consument. De
deelnemende marktpartijen betalen hiervoor een vaste jaarlijkse bijdrage
en een variabele bijdrage op basis van het aandeel in het overstappenvolume. Het ligt niet in de rede dat marktpartijen voor het gebruik van de
overstapservice alsnog directe kosten in rekening gaan brengen bij de
consument, omdat zij zelf baat hebben bij een laagdrempelige en dus
kosteloze overstapservice. Mocht de laagdrempeligheid toch in het geding
komen doordat er kosten in rekening worden gebracht, dan kunnen door
dit wetsvoorstel hierover nadere regels worden gesteld. In algemene zin
worden alle kosten die telecomaanbieders maken voor het aanbieden van
hun diensten uiteindelijk doorberekend aan de consument via de
abonnementsprijzen.
Vraag 21
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of zij kan aangeven wat
de inschatting is ten aanzien van de mogelijke technische aanpassingen
die vereist zijn om te voldoen aan de zelfreguleringsafspraak om te
voorkomen dat bij een overstap de dienstverlening voor langer dan één
dag onderbroken zal worden?
Allereerst wordt er op gewezen dat het bij het voorkomen van dienstonderbreking bij een overstap naar een andere internetprovider in de
context van dit wetsvoorstel niet gaat om het voldoen aan een zelfreguleringsafspraak, maar aan een wettelijke verplichting die voortvloeit uit de
implementatie van de Telecomcode. Deze wettelijke verplichting verankert
het voorkómen van dienstonderbreking die in Nederland via zelfregulering reeds staande praktijk is. Marktpartijen die nu nog niet deelnemen
aan de overstapservice zullen naar verwachting aanpassingen moeten
doorvoeren om aan deze verplichting te voldoen. Door aan te sluiten bij
het overstappenplatform, dat het grootste deel van de markt reeds
gebruikt, kunnen zij hier relatief eenvoudig aan voldoen.
Vraag 22
Op welke wijze wordt dit gemonitord?
De ACM ziet toe op de naleving van deze wettelijke verplichting over het
voorkomen van dienstonderbreking. De ACM kan bijvoorbeeld optreden
naar aanleiding van signalen van consumenten via ConsuWijzer, indien
aanbieders niet voldoen aan deze verplichting.

8

Kamerstuk 2018–2019, 27 879, nr. 68.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

9

Vraag 23
Op welke termijn kan de AMvB worden verwacht waarin wordt vastgelegd
in welke gevallen het aanbieden van een overstapservice verplicht zal
worden?
De algemene maatregel van bestuur waarin wordt vastgelegd in welke
gevallen het aanbieden van een overstapservice verplicht wordt, zal in
april in consultatie worden gebracht.
Vraag 24
De leden van de GroenLinks-fractie vinden het nuttig dat een grondslag
wordt geboden voor de mogelijkheid om nadere regels over
«e-mailforwarding» op te kunnen stellen. Deze leden vinden het wenselijk
dat «e-mailforwarding» voor ten minste zes maanden wordt aangeboden,
zoals in het wetsvoorstel wordt beschreven. Dit beleid helpt bij een
klantvriendelijke overdracht van de inbox van de klant naar een nieuw
e-mailadres. Om dit gemak te bevorderen zou het voor klanten handig zijn
dat de zender van een doorgestuurde email geïnformeerd wordt over de
overdracht van de inbox. Graag zouden deze leden zien dat de overdragende aanbieder de mogelijkheid aan de klant biedt om de zender te
informeren over deze forwardloop en te vermelden wat het nieuwe
e-mailadres van de klant is.
Met de zelfreguleringsafspraken die de sector recent heeft gemaakt, wordt
geregeld dat de gebruiker gedurende zes maanden na de overstap nog
toegang heeft tot het oude e-mailadres. Conform de Telecomcode mag de
provider kiezen in welke vorm hij dit aanbiedt: ofwel de e-mails
doorsturen naar een door de gebruiker opgegeven nieuw e-mailadres,
ofwel toegang bieden tot de oude mailbox. De gebruiker bepaalt zelf hoe
diens contacten worden geïnformeerd over het nieuwe e-mailadres. Dit
kan de gebruiker bijvoorbeeld doen door zelf een afwezigheidsmelding in
te stellen met een verwijzing naar het nieuwe e-mailadres, hierop te
wijzen in een automatische handtekening onder e-mails die worden
verstuurd of een gerichte e-mail te sturen naar diens contactpersonen om
hen hierover te informeren. Een automatisch bericht naar de zender heeft
als nadeel dat verzenders van spam ook het nieuwe e-mailadres krijgen en
zal daarom niet door alle gebruikers worden gewenst.
Geografisch onderzoek naar het bereik van elektronische
communicatienetwerken
Vraag 25
De leden van de VVD-fractie verwelkomen de inzet van de regering op het
verbeteren van de digitale connectiviteit. Het in kaart brengen van de
netwerkkwaliteit in Nederland kan hier een bijdrage aan leveren. Ten
aanzien van de Nederlandse situatie met betrekking tot het geografische
onderzoek naar het bereik van de elektronische communicatienetwerken
hebben deze leden nog enkele vragen. Kan de regering aangeven op
welke termijn het desbetreffende onderzoek zal worden afgerond en op
welke termijn de resultaten openbaar toegankelijk zullen zijn?
In de Kamerbrief met een voortgangsrapportage over het actieplan
digitale connectiviteit is in december9 is gerapporteerd over de netwerkkwaliteit en is een kaart gepresenteerd die op basis van vrijwillige
medewerking van marktpartijen tot stand is gekomen. Omdat vrijwillige
medewerking in de toekomst niet is gegarandeerd en niet alle aanbieders
op dit moment meewerken, is de nieuwe bevoegdheid die met dit
wetsvoorstel wordt geïntroduceerd desalniettemin noodzakelijk. De
9

Kamerstukken 2019/20 26 643, nr. 654.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

10

verwachting is dat een kaart die tot stand komt met gebruikmaking van de
nieuwe bevoegdheid van voortbouwt op de reeds gepresenteerde kaart
en in 2021 zal worden gepubliceerd.
Vraag 26
Op welke wijze wordt bedrijfsgevoelige informatie hierbij beschermd?
Het wetsvoorstel voorziet – in lijn met de Telecomcode – in enkele
waarborgen ter bescherming van bedrijfsgevoelige informatie. Ten eerste
is de kring van instanties waarmee bedrijfsgevoelige gegevens kunnen
worden verdeeld beperkt. Bedrijfsgevoelige gegevens kunnen uitsluitend
worden gedeeld met de Europese Commissie, BEREC, en bestuursorganen die belast zijn met taken op het gebied van elektronische communicatie of de toewijzing van openbare middelen voor de uitrol van nieuwe
netwerken. Deze instanties moeten hiernaast verklaren dat zij de geheimhouding van de bedrijfsvertrouwelijke gegevens garanderen en dat zij de
gegevens niet zullen gebruiken voor een ander doel dan waarvoor de
gegevens worden verstrekt.
II. ARTIKELSGEWIJZE DEEL
Toegangsregulering in geval van replicatiebelemmeringen
Vraag 27
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat in artikel 6.3, achtste lid, is
vastgelegd dat de ACM geen verplichtingen kan opleggen, wanneer
daardoor de uitrol van «nieuwe netwerken» in het gedrang komt. Hoe
definieert de regering «nieuwe netwerken»?
Bij de toepassing van het begrip «nieuwe netwerken» dient de ACM
rekening te houden met de nog door BEREC op te stellen richtsnoeren
waarin onder meer zal worden ingegaan op de vraag wanneer uitgerolde
netwerken als nieuw kunnen worden beschouwd. Gelet op de tekst van de
Telecomcode ligt het in de rede dat het bij de uitrol van een nieuw
netwerk daadwerkelijk gaat om een nieuw aangelegd netwerk en een op
zichzelf staand project, en dat het geen renovatie, vervanging of
uitbreiding van een bestaand netwerk betreft.
Vraag 28
Wordt daarbij ook rekening gehouden met netwerken in het buitengebied
met een lange terugverdientijd?
Bij de beoordeling of al dan niet moet worden overgegaan tot het
opleggen van toegangsverplichtingen zal de ACM oog hebben voor de
doelstellingen van de Telecomcode waaronder die ten aanzien van het
gebruik van nieuwe, ultrasnelle netwerken. In elk geval worden op grond
van artikel 6.3, achtste lid, geen verplichtingen opgelegd indien hierdoor
de economische of financiële levensvatbaarheid van de aanleg van een
nieuw netwerk in gevaar zou komen. In deze afweging speelt de terugverdientijd een rol. Het risico voor de economische en financiële levensvatbaarheid is naar verwachting slechts in uitzonderingsgevallen aan de
orde, en dan met name bij kleine, lokale projecten.
Vraag 29
En interpreteert de regering nieuwe netwerken altijd als «nieuwe aanleg»,
of vallen hier bijvoorbeeld ook forse renovatiewerkzaamheden aan
kleinere lokale en regionale netwerken onder waar in feite sprake is van
een «nieuw» netwerk?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

11

Zoals bij de beantwoording van vraag 27 is aangegeven, zal BEREC hier
richtsnoeren voor ontwikkelen. De regering gaat er voorshands vanuit dat
het bij een nieuw netwerk moet gaan om een volledig nieuw aan te
leggen netwerk. Een renovatie of uitbreiding van een bestaand netwerk
valt dan dus niet onder de uitzonderingsgrond. Dat betekent nog niet dat
zonder meer wordt overgegaan tot toegangsregulering. Ook dan kan de
ACM besluiten om niet tot regulering over te gaan gegeven de doelstellingen van de Telecomcode.
Overstappen
Vraag 30
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat in artikel 7.2c, tweede lid,
onderdeel c een verbod op het misbruiken van het overstapproces is
opgenomen. Onder het vertragen en misbruiken van het overstapproces
wordt onder andere verstaan «slamming, het onjuist of onvolledig
informeren van de abonnee door een van de betrokken aanbieders of het
tegenwerken of ontmoedigen van de overstap door de overdragende
aanbieder, waardoor het vertrouwen van abonnees in het overstapproces
wordt ondergraven». Welke vormen van misbruik vallen nog meer onder
dit verbod of is de eerdergenoemde opsomming in de memorie van
toelichting limitatief?
De voorbeelden van het vertragen en misbruiken van het overstapproces
in de memorie van toelichting zijn nadrukkelijk niet limitatief. Conform de
Telecomcode is dit een brede algemene norm, omdat er uiteenlopende
manieren zijn waarop de betrokken aanbieders het overstapproces zouden
kunnen vertragen en misbruiken. De voorbeelden die in de memorie van
toelichting zijn opgesomd zijn thans bekende voorbeelden uit de praktijk,
maar er kunnen zich ook andere praktijken voordoen die op grond van
deze bepaling kunnen worden aangepakt.
Vraag 31
Maakt het wetsvoorstel het doeltreffend tegengaan van agressieve
retentie- of terugwinacties in de ogen van de Staatssecretaris voldoende
mogelijk?
Het wetsvoorstel voorziet hierin. Het terugwinnen van een abonnee, ook
wel «winback» of «retentie» genoemd, mag in ieder geval niet gebeuren
door de abonnee onjuiste, onvolledige of misleidende informatie te
verstrekken over de overstap of over de overnemende aanbieder. In de
praktijk krijgt het terugwinnen van een abonnee vaak vorm door een
kortingsaanbod te doen. Het is in algemene zin onderdeel van gezonde
concurrentie in de markt dat abonnees, door aan te geven dat zij bereid
zijn om over te stappen, kortingen kunnen bedingen. De overstapdienst
die aanbieders op grond van dit wetsvoorstel verplicht worden te bieden
mag er echter niet toe leiden dat het terugwinnen van abonnees bovenmatig wordt gefaciliteerd. Ik heb de sector verzocht de huidige zelfreguleringsafspraken op dit punt te verbeteren. Hierover kunnen op grond van
dit wetsvoorstel zo nodig nadere regels worden gesteld.
Transponeringstabel
Vraag 32
De leden van de VVD-fractie hechten grote waarde aan het voorkomen
van additionele, nationale regels bovenop regelgeving die in Europees
verband is overeengekomen. Kan de regering een volledig overzicht
geven in de vorm van een tabel, waarin duidelijk wordt wat per onderdeel
van de Telecomcode de nationale beleidsvrijheid betreft (voor zover dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

12

niet uit de Transponeringstabel volgt) en waarin ook duidelijk wordt of er
sprake is van «zogeheten» koppen bovenop Europese regelgeving?
De Transponeringstabel geeft een volledig overzicht van de beleidsruimte
die de genoemde onderdelen van de Telecomcode aan de lidstaten laten
en van de keuzes die met betrekking tot de beleidsruimte zijn gemaakt. Dit
wetsvoorstel bevat uitsluitend regels die noodzakelijk zijn voor een
effectieve implementatie van de genoemde onderdelen van de
Telecomcode.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 368, nr. 7

13