Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 891

Wijziging van de Wet op de rechterlijke indeling,
de Wet op de rechterlijke organisatie en diverse
andere wetten in verband met de vermindering
van het aantal arrondissementen en ressorten
(Wet herziening gerechtelijke kaart)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen31 oktober 2011
I. ALGEMEEN
1. Inhoud en voorgeschiedenis
1.1. Inleiding
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van de vragen en opmerkingen
van de fracties die in het verslag aan het woord zijn. Het verheugt mij dat
de leden van de VVD-fractie met genoegen kennis hebben genomen van
het wetsvoorstel. Ook de leden van de PVV-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zoals de VVD-fractie terecht
opmerkt, staan een sterke rechtsstaat, een kwalitatief hoogwaardige
rechtspraak en een doelmatige en doeltreffende rechtspleging centraal.
Dit wetsvoorstel staat hieraan ten dienste. De leden van de PvdA-fractie
geven aan de doelstelling van de herziening van de gerechtelijke kaart te
steunen. Net als de leden van deze fractie ben ik van mening dat
schaalvergroting noodzakelijk is om te komen tot waarborging van de
kwaliteit van de rechtspraak en het openbaar ministerie. Ik deel het
pleidooi van deze leden voor de mogelijkheid van maatwerk. In het
navolgende wordt hierop uitgebreider ingegaan. De schaalvergroting
wordt ook gesteund door de leden van de CDA-fractie. Terecht stellen zij
dat schaalvergroting zal leiden tot grotere slagvaardigheid, zowel voor de
zittende als de staande magistratuur, en dat dit de mogelijkheid biedt om
de toegankelijkheid van de rechtspraak te verbeteren. Ook de leden van de
D66-fractie en de ChristenUnie-fractie ondersteunen de gedachte dat een
bestuurlijke opschaling kan bijdragen aan het ontstaan van gerechten en
parketten die beschikken over voldoende zaken, mensen en middelen om
kwaliteit te waarborgen en de organisatie optimaal in te richten. Met de
leden van deze fracties deel ik de opvatting dat in dat proces de goede
toegang tot de rechtspraak verzekerd moet blijven. Het wetsvoorstel bevat
daartoe de nodige voorzieningen die in het onderstaande nader worden
toegelicht. Terecht stellen de leden van de SGP-fractie dat een goede
toegankelijkheid van rechtspraakvoorzieningen voor de burger een
belangrijk uitgangspunt van de wet vormt. Zoals in het onderstaande nog

kst-32891-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

1

nader zal worden betoogd, gaat het daarbij niet alleen om de fysieke
toegankelijkheid, maar ook om de kwaliteit van het werk van de rechtspraak en het openbaar ministerie en zo kort mogelijke doorlooptijden.
Het verheugt mij dat de leden van de SGP-fractie het uitgangspunt delen
dat het goed is om de schaalgrootte van de politieregio’s af te stemmen
op die van de arrondissementsparketten.
Naast de hierboven genoemde fracties hebben ook de fracties van de SP
en PVV opmerkingen gemaakt en vragen gesteld. Nagenoeg alle fracties
richten zich in het verslag in het bijzonder op de in het wetsvoorstel
neergelegde herziening van de omvang en inrichting van de gerechten, de
indelingen van de arrondissementen en ressorten, de achterliggende visie
op een en ander, alsmede de effecten die dit zal hebben op de rechtspraak
en het openbaar ministerie zelf en hun omgeving. Deze kwesties hangen
sterk met elkaar samen en vormen een belangrijk thema voor de aan het
woord zijnde fracties. In het navolgende zal ik daarom eerst algemeen
ingaan op de schaalgrootte van de gerechten en parketten, alsmede de
verwachte effecten daarvan. Daarbij geef ik tevens antwoord op de vraag
van de leden van de SP-fractie wat de noodzaak is van de reorganisatie
van de rechterlijke macht en het openbaar ministerie, en welke problemen
daarmee worden opgelost en voorkomen. Vervolgens zal ik de vragen van
de leden van de verschillende fracties beantwoorden. Omwille van de
leesbaarheid zal ik deze vragen, waar mogelijk, bundelen naar onderwerp
en gezamenlijk behandelen. Hierbij wordt zoveel mogelijk de volgorde van
het verslag van de Tweede Kamer aangehouden.
1.2. Doelstelling van de herziening

1
Zie onder meer het eindrapport van de
Commissie Van der Winkel, Goede rechtspraak
door sterke regio’s (2006); en het rapport van
de Commissie Van Dijk, Toedeling Zaakspakketten (2008), beide raadpleegbaar via
www.rechtspraak.nl.

Vooropgesteld zij dat de herziening van de gerechtelijke kaart en het
geheel op elkaar aansluiten van de arrondissementale indeling van de
rechtspraak, de regionale indeling van het openbaar ministerie en de
regionale indeling van de nationale politie geen doel op zichzelf vormen.
Door de herziening en congruentie kan de kwaliteit in de gehele justitiële
keten blijvend worden gewaarborgd en verbeterd. Daarbij gaat het niet
alleen om het behoud en de verbetering van juridische kwaliteit, maar
bijvoorbeeld ook om het versnellen van doorlooptijden van zaken. Met
een volledige geografische congruentie van de genoemde organisaties
wordt de samenwerking tussen deze ketenpartners eenvoudiger,
effectiever en efficiënter. De opschaling leidt tot efficiencyvoordelen en
minder kwetsbare gerechten en parketten. Deze kwetsbaarheid doet zich
in het geval van de rechtspraak met name voor bij bestuursrechtelijke
zaken. Uit de geconsolideerde jaargegevens 2010 van de Raad voor de
rechtspraak (hierna ook: de Raad) blijkt dat er in negen van de huidige
sectoren bestuursrecht van de rechtbanken minder dan zes fte rechters
werkzaam zijn op zaken in het algemeen bestuursrecht. Dergelijke kleine
eenheden genereren een beperkt aanbod van zaken, met als gevolg dat
het volume aan instroom in enkele van de huidige arrondissementen
onvoldoende is om de benodigde kennis op voldoende niveau te houden
en onvoldoende is om het volledige pakket aan bestuursrechtzaken te
kunnen blijven doen op het juiste niveau. Ook zijn dergelijke kleine
eenheden kwetsbaar. Het wegvallen van één of meer rechters uit een
team van bestuursrechters heeft relatief grote gevolgen voor de
beschikbare personele capaciteit om zaken tijdig af te ronden. Ook uit
diverse onderzoeken1 blijkt dat niet alle gerechten groot genoeg zijn om in
het primaire proces te voorzien in de noodzakelijke diepgaande kennis.
Bovendien wordt het recht steeds ingewikkelder en meer divers. Daarbij
komt dat er, zowel vanuit de (internationale) overheid als de burger,
steeds hogere eisen worden gesteld aan de kwaliteit van de rechtspraak
en het openbaar ministerie. Door de toenemende complexiteit van de
samenleving is er de laatste jaren sprake van een sterke differentiatie in
het zaaksaanbod, wat vraagt om steeds meer specifieke kennis op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

2

deelgebieden. Deze tendens is niet alleen zichtbaar bij de rechtspraak en
het openbaar ministerie, maar bijvoorbeeld ook bij de advocatuur.
Een minimum aantal rechters in teamverbanden is dus nodig om efficiënt
te kunnen werken en continuïteit in de afdoening van zaken maar ook in
kennis(management) te kunnen garanderen. Een minimum aan zaken is
nodig om rechters in staat te stellen hun kennis op peil te laten houden en
uit te breiden. Samenwerking binnen grotere teams, met meer zaken en
een grotere variëteit aan zaken, en met gebundelde expertise op verschillende rechtsterreinen, biedt betere mogelijkheden om specialistische
kennis op te bouwen en in te zetten en om personele wisselingen op te
vangen en om . Specialisaties kunnen beter worden ontwikkeld doordat
het in de grotere teams niet meer noodzakelijk zal zijn om alle of de
meeste rechters generalistisch in te zetten. Deze ontwikkeling naar
specialisaties heeft zich bij het openbaar ministerie al enige tijd geleden
ingezet. Daar is de kwetsbaarheid van de kleinere parketten dan ook al
verminderd door de regionale samenwerking. Ook voor een efficiënte en
continue bedrijfsvoering van de gerechten en het openbaar ministerie is
een zekere schaalgrootte nodig. De slagvaardigheid binnen de rechterlijke
organisatie wordt met dit wetsvoorstel verbeterd door diverse wijzigingen
aan te brengen in de bestuurlijke organisatie van de gerechten en de
inrichting van het openbaar ministerie. De bestuurlijke organisatie van de
gerechten wordt versterkt door het creëren van kleinere gerechtsbesturen
en flexibeler door het afschaffen van de verplichting om sectoren in stand
te houden (afschaffing verplichte sectormodel).
1.3. Schaalgrootte
De aanzet tot de opschaling van de gerechten en parketten is gegeven in
de debatten van de toenmalige Minister van Justitie met de Tweede
Kamer naar aanleiding van de evaluatie van de modernisering van de
rechterlijke organisatie en de daarmee verband houdende brieven van de
minister aan de Tweede Kamer. Daarbij gold als uitgangspunt dat de
regering verantwoordelijkheid draagt voor een slagvaardige, toegankelijke
en doelmatige rechtspraak. In de discussie tussen het kabinet en de
Tweede Kamer werd opgemerkt dat sommige gerechten op dit moment
structureel te weinig zaaksaanbod hebben om op alle rechtsterreinen een
continue beschikbaarheid te garanderen van rechtspraak op voldoende
kwaliteitsniveau. Dit leidde tot het standpunt van het kabinet dat er
behoefte bestaat aan meer flexibiliteit voor de rechtspraak en de ruimte
om te komen tot meer maatwerk op lokaal niveau.
Het aantal arrondissementen is de afgelopen 75 jaar niet veranderd. Het
aantal ressorten is zelfs meer dan 130 jaar niet veranderd. De samenleving
is intussen sneller en complexer geworden. Organisaties in de directe
omgeving van de rechterlijke macht (zoals de advocatuur) zijn mede om
die redenen anders gaan werken, met als belangrijkste componenten
opschaling (bijvoorbeeld de groei van grotere advocatenkantoren) en
meer ruimte voor specialisatie (bijvoorbeeld de ontwikkeling van de
algemene praktijk naar de specialistische praktijk van advocaten). Het
werk van rechters en officieren van justitie verschilt in hoge mate van het
werk in de tijd dat de huidige gerechtelijke kaart werd getekend. Door
onder meer digitalisering, internationalisering van het recht en de
behoefte aan specialisatie zal dat nog meer veranderen. De rechtspraak en
het openbaar ministerie staan wat dat betreft voor grote uitdagingen.
Schaalvergroting van de gerechten en parketten levert een belangrijke
bijdrage aan het waarborgen van de kwaliteit van de rechtspraak in de
toekomst. De nieuw te formeren gerechten en parketten zullen voldoende
volume hebben in zaken, mensen en middelen om die kwaliteit te
waarborgen.
Het nu voorliggende voorstel voor de gerechtelijke kaart gaat uit van tien
arrondissementen en vier ressorten. De indeling daarvan is het resultaat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

3

van een afweging waaraan verschillende criteria ten grondslag liggen.
Voorop staat de toegankelijkheid van de rechtspraak voor de burger.
Daarbij gaat het niet alleen om goede toegankelijkheid in de zin van
geografische afstand. Rechtzoekenden hebben vooral ook baat bij
kwalitatief goede rechtspraak met korte doorlooptijden, en een aanpak die
aansluit op de wensen en behoeften van partijen en de onderliggende
geschilpunten. Opschaling van gerechten biedt in dat verband voordelen
voor de burger. Voorts is bij de nieuwe indeling van de gerechten en
parketten acht geslagen op het belang van een goede bedrijfsvoering.
Gelet op de doelstelling van het wetsvoorstel, de versterking van de
kwaliteit van de rechtspleging in brede zin, is bovendien de ketenbenadering van belang. De rechterlijke macht staat allerminst op zichzelf, maar
heeft te maken met tal van (keten)partners, zoals politie, gerechtsdeurwaarders en advocatuur. Efficiënte en eenduidige samenwerking binnen
de justitiële keten is in sterke mate gediend met de volledige geografische
congruentie tussen de regionale eenheden van eerstelijnsrechtspraak,
arrondissementsparketten en de eenheden van de nationale politie.
Verder is het met het oog op een goede operationele en bestuurlijke
koppeling gewenst dat de buitengrenzen van die regionale eenheden
congruent zijn met de grenzen van de veiligheidsregio’s.
Andere criteria die een rol hebben gespeeld bij de voorgestelde indeling
van de nieuwe gerechtelijke kaart zijn bijvoorbeeld de geografische
ligging van de gebieden, bestaande regionale samenwerkingsverbanden,
overeenkomsten in criminaliteitsbeeld, economische bedrijvigheid,
bevolkingsaantallen en andere kwalitatieve vergelijkingen, alsmede
voorziene reorganisatiekosten. Duidelijk moge zijn dat het hanteren van
één enkel criterium bij het maken van een nieuwe indeling niet mogelijk
is; daartoe spelen teveel verschillende belangen een rol. In die zin is het
bereiken van een territoriale indeling tot op zekere hoogte arbitrair, dit ook
in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie op dit punt. Het
betreft hier het vinden van een balans, waarbij de voordelen zoveel
mogelijk worden benut en nadelen zoveel mogelijk worden vermeden. De
weging van de eerdergenoemde criteria is geen exacte wetenschap, maar
moet leiden tot het maken van beredeneerde keuzes. Daarbij is van belang
dat uiteindelijk wordt gekomen tot een optimale regionale indeling, die
werkbaar is voor de betrokken organisaties en waarmee de impulsen voor
worden gegeven voor het bereiken van de kwaliteitswaarborgen en de
efficiencyvoordelen die uiteindelijk de doelstellingen van het wetsvoorstel
vormen. In het voorliggende wetsvoorstel is de genoemde balans
gevonden.
1.4. Algemeen

1
Mr. A.C. Quik-Schuijt, Eerst de wet en dan
de uitvoering? Of andersom?, 30 september
2011, NJB 2011/33, pagina 2210.

De leden van de SP-fractie vragen waarom de reorganisatie van de
rechterlijke macht al in volle gang is. Zij vragen welke doelstellingen
hiermee worden beoogd en waarom niet is gewacht met de voorbereidingen totdat de wet in werking is getreden. De aan het woord zijnde
leden wijzen in dit verband op een artikel in het Nederlands Juristenblad
en vragen hierop een reactie1.
Tijdens de behandeling van de Evaluatiewet modernisering rechterlijke
organisatie in de Eerste Kamer op 10 mei jl. heeft de Eerste Kamer er bij
het kabinet op aangedrongen geen onomkeerbare stappen te zetten in de
voorbereiding op de herziening van de gerechtelijke kaart. In reactie op dit
signaal heeft de Raad voor de rechtspraak alle gerechten gelast om met
betrekking tot de interne reorganisatie alleen voorlopige, voorbereidende
handelingen te verrichten. Dat neemt niet weg dat het in de aanloop naar
de inwerkingtreding van het voorliggende wetsvoorstel noodzakelijk is
enige organisatorische en andere voorbereidingen te treffen, zodat de
gerechten, het openbaar ministerie en de nationale politie zo spoedig
mogelijk na invoering van het wetsvoorstel gereed zijn om te werken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

4

volgens de nieuwe indeling. De Raad heeft aangegeven minimaal zes
maanden nodig te hebben (gerekend vanaf de publicatie van dit
wetsvoorstel in het Staatsblad) om de rechtspraak te kunnen voorbereiden op de nieuwe gerechtelijke kaart.
Ten aanzien van de vraag of in aanloop naar de invoering van de kaart
«onomkeerbare stappen» worden gezet, merk ik op dat hiervan geen
sprake zal zijn. Als onomkeerbare stappen zie ik in dit verband bijvoorbeeld het formeel vaststellen van zaaksverdelingsreglementen en de
formele benoeming van bestuurders van de nieuwe gerechten. Tot deze
vaststelling en benoemingen zal pas worden overgegaan in de zes
maanden tussen de publicatie in het Staatsblad en de inwerkingtreding
van het wetsvoorstel. Zolang het wetsvoorstel niet het gehele parlementaire traject heeft doorlopen, worden geen maatregelen genomen die niet
terug te draaien zijn of die onvrijwillige rechts(positionele) gevolgen
meebrengen. Dat laat onverlet dat reeds in deze fase van de parlementaire
behandeling van het wetsvoorstel voorbereidingen worden getroffen voor
de invoering van de nieuwe gerechtelijke kaart. Dat is ook van groot
belang om te voorkomen dat de rechtspraak en het openbaar ministerie
nadelige gevolgen ondervinden van de situatie dat pas na aanvaarding
van het wetsvoorstel door het parlement een langdurig traject ingezet zou
worden om tot de daadwerkelijke invoering van de nieuwe gerechtelijke
kaart te komen. Daarbij is van belang dat, ook wanneer de breedte en de
diepte van de verandering nog niet definitief vaststaan, de regering de
plichtheeft om degenen die in de betrokken organisaties werken, tijdig
voor te bereiden op mogelijke effecten van de beoogde herziening.
Daarbij komt ook dat vroegtijdige inbreng vanuit de praktijk onontbeerlijk
is voor de uiteindelijke vormgeving en gewenste kwaliteit van een
wetsvoorstel. Met bijvoorbeeld een toets op uitvoerbaarheid van
gewenste veranderingen kan niet worden gewacht totdat het wetsvoorstel
het Staatsblad heeft bereikt. Naar mijn oordeel heeft ook het wetsvoorstel
herziening gerechtelijke kaart aan kwaliteit gewonnen door expertise
vanuit de rechtspraktijk nadrukkelijk te betrekken bij de totstandkoming
van het wetsvoorstel (o.a. via de in de memorie van toelichting genoemde
expertmeeting in 2010) en de reacties uit de consultatiefase. Het spreekt
evenwel voor zich dat het hier uitsluitend handelingen met een voorbereidend karakter betreft. Een en ander wordt bovendien aangepast
wanneer het parlementaire proces daartoe aanleiding geeft, zodat
geenszins vooruit wordt gelopen op de politieke besluitvorming.
In reactie op de publicatie van het Eerste Kamerlid Quik-Schuijt merk ik in
aanvulling op het voorgaande op dat zij in de publicatie refereert aan mijn
toezegging in de brief van 16 mei 20111 aan de Eerste Kamer om de
bepalingen die naar aanleiding van het debat rond de Evaluatiewet
modernisering rechterlijke organisatie niet in werking zijn getreden,
opnieuw op hun merites te beoordelen bij gelegenheid van het voorliggende wetsvoorstel. In dat verband verwijs ik naar het nader rapport en
de memorie van toelichting van het wetsvoorstel, waarin ik overeenkomstig deze toezegging ben ingegaan op de heroverweging van de
bewuste bepalingen. Zo heeft heroverweging van de bevoegdheden van
de Raad voor de rechtspraak meegebracht dat de bepaling waarin de
Raad de bevoegdheid krijgt om andere zittingslocaties aan te wijzen, is
komen te vervallen.
De leden van de SP-fractie vragen om een reactie op signalen die zij
krijgen van personeel dat in de toekomst in het arrondissement
Oost-Nederland komt te werken, die erop wijzen dat door gerechtsbesturen mogelijke ontslagen zijn aangekondigd en dat personeel uit zich
zelf weg dreigt te gaan. Ook vragen deze leden hoe dit zich verhoudt tot
een toezegging in de memorie van toelichting dat er geen sprake is van
verlies van banen, alsmede de toezegging in de Eerste Kamer dat er geen
onomkeerbare beslissingen worden genomen.
1

Kamerstukken I 2010/11, 32 562, F.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

5

In antwoord hierop merk ik allereerst graag nogmaals op dat er in geen
enkel opzicht, en dus ook niet als het gaat om maatregelen die personele
gevolgen met zich brengen, onomkeerbare stappen worden gezet zolang
het wetsvoorstel niet door beide Kamers der Staten-Generaal zal zijn
aanvaard. Dit betekent onder meer dat de Raad voor de rechtspraak de
gerechten heeft gelast om tot dat moment slechts voorlopige voorbereidende handelingen te treffen. In dat licht bezien kan het dus niet zo zijn
dat bijvoorbeeld door gerechtsbesturen nu reeds anders dan in
voorlopige zin mededelingen worden gedaan richting het personeel van
de huidige gerechten over het eventueel verdwijnen van banen. Ook voor
het personeel dat werkzaam is bij de huidige gerechten die in geval van
de herziening van de gerechtelijke kaart zouden opgaan in het nieuwe
gerecht Oost-Nederland, staat op dit moment dus geenszins vast of en in
welke mate sprake zal zijn van banenverlies. Dat zal pas kunnen blijken
nadat er na aanvaarding van het wetsvoorstel door het parlement tot de
totstandbrenging van bovengemelde houtskoolschetsen wordt
overgegaan. Wel hecht ik er in dit verband aan op te merken dat in de
memorie van toelichting niet de garantie is afgegeven dat voor alle thans
bij de gerechten werkzame ambtenaren in geval van de herziening van de
gerechtelijke kaart baanverlies zou kunnen worden voorkomen. In de
memorie van toelichting is vermeld dat het weliswaar uitgangspunt is dat
het personeel van de huidige gerechten en parketten alsdan de functie
behoudt, maar ook dat voor enkele groepen van ambtenaren niet kan
worden uitgesloten dat hun functie niet of niet in dezelfde mate zal
terugkeren. Een voorbeeld daarvan vormen de huidige gerechtsbestuurders.
Zoals ik in antwoord op vragen van de leden van PvdA-fractie ook heb
aangegeven, zal daarnaast vanwege de samenvoeging van gerechten,
zoals bij Oost-Nederland het geval zijn, ten aanzien van het niet-rechterlijk
personeel waarschijnlijk niet kunnen worden uitgesloten dat zich
zogeheten dubbelingen zullen voordoen en derhalve in beperkte mate
sprake zal zijn van overtolligheid. Van belang is echter wel dat voor alle
ambtenaren, die in geval van herziening van de gerechtelijke kaart te
maken zullen krijgen met de opheffing van hun functie of overtolligheid,
een uiterste inspanning zal worden geleverd om hen naar ander passend
werk te geleiden. Daarnaast merk ik graag op dat ik het van belang acht
dat er juist ook ten behoeve van deze ambtenaren, in aanvulling van de
reguliere voorzieningen in geval van reorganisatie, een specifiek pakket
aan sociale maatregelen tot stand komt én dat ik verwacht daarover
binnen afzienbare tijd daarover met de bonden voor niet-rechterlijk en
rechterlijk personeel bij de gerechten en de parketten overeenstemming te
bereiken.
De leden van de D66-fractie steunen de gedachte dat opschaling kan
bijdragen aan het ontwikkelen van minder kwetsbare organisaties. Daarbij
tekenen zij aan dat een dergelijke opschaling gepaard dient te gaan met
het voorzien in rechtspraak die voldoende dicht bij de burger staat. De aan
het woord zijnde leden geven aan zich zorgen te maken over voorgenomen bezuinigingen binnen het domein van de rechterlijke macht. Zij
vragen hoe de regering de samenloop (qua implementatie) en inconsistentie (qua bereiken van kwaliteitsverhoging) ziet van deze twee
voornemens.
Een belangrijke reden voor het opnieuw indelen van de gerechtelijke kaart
is de kwantitatieve en kwalitatieve kwetsbaarheid van relatief kleinere
gerechten. In het voorgaande is hierop al ingegaan. Samenwerking en
specialisatie in het kader van de nieuwe gerechtelijke kaart maken het in
de toekomst mogelijk deze kwetsbaarheid tegen te gaan en de kwaliteit
van rechtspraak te kunnen blijven waarborgen. Het klopt dat tegelijkertijd
andere ontwikkelingen binnen het domein van de rechtspraak gaande zijn.
Ik ga ervan uit dat de aan het woord zijnde leden hierbij met name doelen
op de op handen zijnde verhoging van de griffierechten. Die ontwikkeling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

6

staat echter niet op zichzelf maar loopt parallel met het stimuleren van
alternatieve wijzen van geschilbeslechting en buitengerechtelijke
afdoening, waarmee rechtzoekenden laagdrempelige alternatieven
aangereikt krijgt. In dat verband is van belang dat binnenkort een
innovatieagenda aan de Tweede Kamer zal worden gezonden. De
voorgestelde opschaling leidt tot gerechten die in de toekomst van
voldoende omvang zijn om de kwaliteit van de rechtspraak blijvend te
kunnen waarborgen en verder te verbeteren, ook in zaken die een meer
specialistische kennis van rechters vragen. De overige voornemens van de
regering op het terrein van de rechtspraak zijn tegen deze achtergrond
goed verenigbaar.
De leden van de fractie van D66 vragen voorts wat de regering verstaat
onder een «toekomstbestendige» inrichting van de gerechtelijke kaart.
Ook wensen zij te vernemen voor hoeveel jaar de regering beoogt
Nederland te equiperen met een robuuste indeling van de gerechtelijke
kaart.
Een ingrijpende operatie als de voorliggende herziening van de gerechtelijke kaart is voor een langere periode bedoeld, nu hiermee invulling
wordt gegeven aan een visie voor de langere termijn. De rechterlijke
organisatie kan met de nieuwe gerechtelijke kaart en het nieuwe bestuursmodel geruime tijd vooruit. Het is niet mogelijk – noch wenselijk – om
hieraan een concrete termijn te verbinden. Leidend moet zijn de vraag in
hoeverre de structuur van de Wet op de rechterlijke organisatie (hierna:
Wet RO), en dus ook de gerechtelijke kaart, passend is voor (de organisatie van) de rechtspraak.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om een nadere toelichting op
de verhouding tussen de bestuurlijke inrichting van Nederland en de
voorgestelde herziening van de gerechtelijke kaart en de inrichting van de
nationale politie.
Bij het uittekenen van de gerechtelijke kaart is er rekenschap van gegeven
dat in de toekomst de bestuurlijke inrichting van Nederland gewijzigd kan
worden. Daarbij valt onder meer te denken aan wijziging van provincie- en
gemeentegrenzen. Voor de nieuwe gerechtelijke kaart vormt de huidige
bestuurlijke inrichting vanzelfsprekend een uitgangspunt. Er bestaat
noodzaak tot opschaling van de gerechten en parketten, ook los van de
beslissingen die op termijn genomen zullen worden ten aanzien van de
bestuurlijke inrichting van Nederland. Bij de vorming van de regionale
eenheden van de nationale politie wordt geheel aangesloten bij de nieuwe
gerechtelijke kaart. Dit vereenvoudigt, zoals eerder gesteld, de
afstemming tussen opsporing en vervolging en de (overige) samenwerking binnen de justitiële keten.
1.5. Uitgangspunten
De leden van de VVD-fractie merken op dat het aspect van de digitale
toegankelijkheid van de rechtspraak in het kader van dit wetsvoorstel
aandacht verdient. Deze leden vragen bovendien of onder het deponeren
van stukken bij de griffie ook het langs elektronische weg indienen
daarvan kan worden verstaan.
Dit wetsvoorstel ziet op zichzelf niet op de digitale toegankelijkheid van de
rechtspraak. Met de aan het woord zijnde leden ben ik van mening dat een
goede en toegankelijke rechtspraak tevens meebrengt een goede digitale
toegankelijkheid. Digitale toegankelijkheid is dan ook een van de
belangrijke vernieuwingen bij de rechtspraak. Zoals ik eerder al heb
opgemerkt, zal nagenoeg gelijktijdig met het wetsvoorstel verhoging
griffierechteneen innovatieagenda aan de Tweede Kamer worden
gezonden. Hierin wordt aangegeven op welke wijze de komende jaren,
samen met ketenorganisaties in het rechtsbestel, effectieve geschiloplossing kan worden gestimuleerd. Verbeterde digitale toegankelijkheid
van de rechtspraak vervult hierbij een wezenlijke rol. Daarbij is het doel te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

7

1
Handelingen Eerste Kamer, 2010/11, nr. 26,
pag. 26-6-24.
2
J.E. van de Bunt en J.J. Peters, «Het is echt
de mooiste baan van Nederland.» Interview
met Erik van den Emster, Trema (2009), 32,
pag. 231–236

bewerkstelligen dat vanaf 2014 alle civiel- en bestuursrechtelijke procedures, waarvoor dat van belang is, digitaal kunnen worden aangebracht
door rechtzoekenden en procesvertegenwoordigers en dat de status van
deze zaken kan worden gevolgd. De huidige regelgeving biedt hiervoor
overigens al de nodige ruimte. De Algemene wet bestuursrecht (Awb)
biedt bijvoorbeeld de mogelijkheid om langs digitale weg te corresponderen met de bestuursrechter, bijvoorbeeld door het elektronisch indienen
van (proces)stukken. Deze mogelijkheid is geboden met de invoering van
de Wet elektronisch verkeer met de bestuursrechter in juli 2010. Met deze
wet is artikel 8:40a, tweede lid, aan de Awb toegevoegd, dat de grondslag
biedt voor het Besluit elektronisch verkeer met de bestuursrechter. Op
grond van dit besluit kan op een vanwege de gerechten aangewezen wijze
gebruik worden gemaakt van de elektronische weg bij het instellen van
beroep bij de bestuursrechter, het aanwenden van rechtsmiddelen en het
indienen van andere geschriften in het kader van de procedure.
In het civiel recht zijn ook verschillende vormen van digitale toegankelijkheid reeds ontwikkeld of in ontwikkeling. Hierbij kan gedacht worden
aan de digitale roljournalen voor de advocatuur. In het civiel recht zal het
komende jaar het project E-kantonrechter van start gaan, waarin een
volledig digitale procedure wordt ontwikkeld op basis van artikel 96 van
het Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering.
De leden van de VVD-fractie refereren aan het debat op 10 mei 2011 in de
Eerste Kamer over de Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie.
Tijdens het debat heeft het lid Broekers-Knol (VVD) gevraagd of de Raad
voor de rechtspraak zich niet meer bevoegdheden toekent dan oorspronkelijk beoogd1. Zij vragen naar een antwoord op deze vraag.
Bij de oprichting en instelling van de Raad in 2002 is in de Wet RO een
uitgebalanceerd pakket van taken en bevoegdheden voor de Raad
opgenomen (artikel 91 e.v). Kerntaak van de Raad is de bedrijfsvoering in
ruime zin van de rechtspraak, waaronder ook de kwaliteit van de
bestuurlijke en organisatorische werkwijze van de gerechten wordt
begrepen (artikel 91, tweede lid, onder c). Dat bedrijfsvoering niet in enge
zin wordt opgevat, blijkt ook uit de wettelijke plicht voor de Raad om
ondersteuning te bieden aan activiteiten van de gerechten op het terrein
van de uniforme rechtstoepassing en bevordering van de juridische
kwaliteit (artikel 94). Bovendien is de zaaksverdelingsregeling van de
gerechten ook in de huidige Wet RO onderworpen aan instemming van de
Raad (artikel 19, tweede lid). De grens van de hier beschreven opdracht
van de Raad blijkt onder meer uit het wettelijke verbod om in de procesrechtelijke behandeling, de inhoudelijke beoordeling of beslissing in een
concrete zaak te treden (artikel 96). Waar kwaliteit van de bedrijfsvoering
ook kwaliteit van de rechtspraak impliceert, kan de Raad dus niet treden in
de kwaliteit van de individuele rechtszaken. Als de feitelijke werkzaamheden van de Raad in de periode sinds zijn totstandkoming tot nu toe
worden gelegd langs de meetlat van dit pakket van taken en bevoegdheden, passen deze binnen dit pakket.
De leden van de VVD-fractie verwijzen bovendien naar een interview met
de voorzitter van de Raad voor de rechtspraak, waarin wordt opgemerkt
dat de capaciteit van de gerechtsgebouwen voorlopig niet zou zijn
toegesneden op de komende veranderingen2. De aan het woord zijnde
leden vragen wat de consequentie is van deze constatering.
De voorzitter van de Raad doelde in het interview op voorzieningen die
nodig zullen zijn voor de huisvesting van nieuwe teams of afdelingen
binnen de herziene vormgeving van de gerechten. Samenvoeging en
herindeling is nodig om de voordelen te bereiken die met de herziening
van de gerechtelijke kaart zijn beoogd, waaronder kwaliteitsverbetering
door bundeling van kennis en ervaring. Uitgangspunt daarbij is dat
kapitaalvernietiging wordt voorkomen en dat bij huisvestingplannen
zoveel mogelijk wordt aangesloten bij natuurlijke momenten, zoals het
einde van de termijn van lopende huurcontracten. De consequentie van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

8

deze constatering is dat bestaande voorzieningen worden benut door
zoveel mogelijk het gebruik van bestaande gerechtsgebouwen te
intensiveren.
De leden van de SP-fractie geven aan het nog onduidelijk te vinden
waarop de aanname is gebaseerd dat de koppeling van de herziene
gerechtelijke kaart aan de veiligheidsregio’s leidt tot meer eenvoudige,
effectieve en efficiënte samenwerking tussen de ketenpartners. Voorts
willen deze leden weten tegen welke samenwerkingsproblemen nu wordt
opgelopen.
Voorop moet worden gesteld dat de herziening van de gerechtelijke kaart
beoogt een kwalitatief hoogstaande, bereikbare, toegankelijke en
efficiëntere rechtspraak en handhaving, ook strafrechtelijk, te realiseren. In
het voorgaande is hieraan al aandacht besteed. Binnen de rechterlijke
indeling vormt daarbij de territoriale koppeling tussen de rechtspraak en
het openbaar ministerie van oudsher een vaststaand gegeven. In het
huidige politiebestel dient het openbaar ministerie, via 19 hoofdofficieren
van justitie en 6 fungerend hoofdofficieren van justitie, gezag uit te
oefenen over de opsporingstaak van 25 regiokorpsen van politie. De
vorming van 10 regionale eenheden binnen de nationale politie, volledig
gekoppeld aan de 10 nieuwe arrondissementen en de arrondissementsparketten, zal leiden tot meer eenduidigheid in deze gezagsuitoefening en
tot een betere (logistieke) afstemming tussen opsporing en vervolging.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe met de schaalvergroting
daadwerkelijk invulling wordt gegeven aan de beoogde kwaliteitsverbetering.
De met het wetsvoorstel beoogde schaalvergroting zal niet automatisch
tot kwaliteitsverbetering leiden. Het vormt wel een belangrijke
voorwaarde om te kunnen komen tot waarborging en verbetering van de
kwaliteit van de rechtspraak en handhaving. Schaalvergroting leidt bij de
gerechten en parketten tot een verhoudingsgewijs groter volume aan
zaken, mensen en middelen, waarmee onder meer kan worden voorzien
in de toenemende behoefte aan specialisatie. Ook kan hierdoor flexibeler
worden ingesprongen met beschikbare capaciteiten, waardoor bestaande
inefficiënties binnen de organisaties kunnen worden opgeheven.
Schaalvergroting zorgt immers voor de borging van kwaliteit bij gewone
zaken. Tevens kan hierdoor sneller en beter worden ingesprongen op (al
dan niet tijdelijke) lokale behoeften en de hogere eisen die vanuit de
samenleving worden gesteld aan het werk van de rechtspraak en het
openbaar ministerie. Daarnaast is van groot belang dat met de herziening
van de gerechtelijke kaart ook de bestuurlijke inrichting van de gerechten
wordt herzien. Zij worden hierdoor kleiner, sterker en slagvaardiger.
Daarbij houden gerechtsbesturen uitdrukkelijk een taak tot het bevorderen
van de juridische kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing. Met deze
ontwikkeling kunnen rechtspraak en openbaar ministerie voortbouwen op
initiatieven die de afgelopen jaren op het vlak van de kwaliteitsverbetering
al zijn genomen.
2. De nieuwe indeling
2.1. Indeling en benaming
De leden van de VVD-fractie stellen verschillende vragen over de keuze
van de indeling van de arrondissementen. Zij wensen te vernemen in
hoeverre met bepaalde omstandigheden is rekening gehouden bij die
keuze, zoals de specifieke geografische ligging van de gebieden, economische bedrijvigheid, etc. Tevens vragen zij wat is bedoeld met de
opmerking in de memorie van toelichting dat elke territoriale indeling tot
op zekere hoogte arbitrair is. De wijziging van de gerechtelijke kaart kan
ernstige gevolgen hebben voor steden en gebieden waar de aanwezigheid
van de rechterlijke macht vermindert, aldus deze leden. In dat verband

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

9

1
Th.G. Lautenbach, De gerechtelijke kaart.
Interview met de NVvR-bestuurders Gerard de
Haas en Piet Wiegman, Trema (2010), 33, pag.
6–10.

vragen zij of de stelling wordt gedeeld dat het bereiken van efficiency het
uitgangspunt vormt voor dit wetsvoorstel, maar dat daarnaast bij de
uitvoering van de nieuwe indeling ook de gevolgen van beslissingen voor
de omgeving zorgvuldig moeten worden afgewogen.
Op de vraag welke criteria een rol hebben gespeeld bij de afwegingen
rond het tekenen van de nieuwe gerechtelijke kaart is in het voorgaande
reeds ingegaan. Daarbij is ook ingegaan op de stelling dat iedere
territoriale indeling een zeker arbitrair karakter kent. Kortheidshalve zij
voor het antwoord op die vragen verwezen naar de desbetreffende
passage.
Ten aanzien van de gevolgen van de herziening van de gerechtelijke kaart
voor de omgeving van de rechtspraak wordt het volgende opgemerkt.
Voorop staat dat met de nieuwe gerechtelijke kaart een kwalitatief goede,
toegankelijke en zichtbare rechtspraak en rechtshandhaving beoogd
wordt. De opschaling is in dat kader een middel en geen doel op zich,
zoals de aan het woord zijnde leden terecht stellen. Waar het gaat om
werkgelegenheidseffecten is er overigens sprake van een samenloop met
de uitvoering van andere trajecten, waaronder het Programma Compacte
Rijksdienst. Het aandeel van de consequenties van de invoering van de
nieuwe gerechtelijke kaart is op het totaal van de genoemde effecten
relatief beperkt en zal zich in de meeste gevallen pas op de langere
termijn manifesteren. Huidige rechtspraaklocaties die niet op grond van
artikel 21b, eerste lid, Wet RO bij algemene maatregel van bestuur worden
aangewezen, worden met de invoering van dit wetsvoorstel van
rechtswege overige aangewezen zittingsplaatsen in de zin van artikel 21b,
tweede lid. Op termijn zal het sluiten van locaties als bedoeld in artikel
21b, tweede lid, onvermijdelijk zijn, aangezien het belang van de kwaliteit
van de rechtspraak niet is gediend met de instandhouding van te kleine
rechtspraaklocaties. Over de verdeling van zaken over verschillende
rechtspraaklocaties wordt door de huidige fusiebesturen overleg gestart
met de plaatselijke ketenpartners – en in voorkomende gevallen ook met
het lokale en regionale openbare bestuur. Het effect van zaaksverdeling op
de (nabije) omgeving zal in dit overleg zeker aan bod komen.
De leden van de VVD-fractie vragen bovendien waarom ervoor is gekozen
om Gooi en Vechtstreek niet toe te voegen aan het arrondissement
Amsterdam en het ressort Amsterdam, maar aan het nieuwe arrondissement Midden-Nederland en het nieuwe ressort Arnhem-Leeuwarden.
Vanuit het uitgangspunt dat de regionale indelingen van de rechtspraak,
het openbaar ministerie en de politie ten behoeve van het goede
functioneren van de justitiële keten geheel congruent dienen te zijn, maakt
het gebied Gooi en Vechtstreek in de herziene gerechtelijke kaart
onderdeel uit van het arrondissement Midden-Nederland. Hierdoor wordt
aansluiting gevonden bij de al bestaande bovenregionale samenwerking
van de politiekorpsen Utrecht, Flevoland en Gooi en Vechtstreek. Voorts is
van belang dat hiermee wordt aangesloten bij de bestaande samenwerking tussen de politie en het openbaar ministerie. De korpsen Utrecht,
Flevoland en Gooi- en vechtstreek delen onder andere een bovenregionale recherche-eenheid. Mede dat kader is een eenduidige gezagsrelatie
met het openbaar ministerie wenselijk. Vanuit de rechtspraak, het
openbaar ministerie en de politie is aangegeven dat met deze indeling een
optimale omvang wordt bereikt.
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar een artikel in Trema, waarin
bestuurders van de NVvR stellen dat voor het openbaar ministerie de
nieuwe gerechtelijke kaart wel problemen oplevert, dat het College van
procureurs-generaal zou willen vasthouden aan de regio Arnhem-Zutphen
en dat het verder opschalen tot een arrondissementsparket
Oost-Nederland een zeer ongelukkige ontwikkeling zou zijn1. De aan het
woord zijnde leden vragen om een reactie op deze stellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

10

In het bedoelde artikel wordt uitgegaan van de op dat moment voorgenomen inrichting van de gerechtelijke kaart, zoals deze nog was voorzien
in de brief van de toenmalige Minister van Justitie aan de Tweede Kamer
van 20 november 20091. In die brief werd nog uitgegaan van een regio
Zutphen-Almelo-Zwolle. Na de brief van 20 november 2009 hebben
diverse overleggen met de Tweede Kamer plaatsgevonden, waarna de
indeling van de gerechtelijke kaart, in ieder geval voor wat betreft het
arrondissement Oost-Nederland, uiteindelijk vorm heeft gekregen met het
aannemen van de motie Heerts c.s2. Het College van procureurs-generaal
staat volledig achter de thans voorliggende indeling.
Op de vraag van de leden van de D66-fractie, of het realistisch is te achten
dat «Arnhem-Leeuwarden» en «Zeeland-West-Brabant» als roepnaam
zullen gaan dienen, kan ik antwoorden dat bij de keuze voor onder meer
deze benamingen juist de herkenbaarheid voor rechtzoekenden en de
samenleving in belangrijke mate bepalend is geweest. Bij de eerste door
deze leden genoemde benaming is, net als bij de benaming van de andere
ressorten, uit een oogpunt van herkenbaarheid gekozen voor het
aanhouden van de huidige benamingen. Met de als tweede door deze
leden genoemde benaming is gekozen voor een duidelijke geografische
aanduiding van het rechtsgebied van de betrokken rechtbank. Enige
noodzaak tot gewenning zal ook bij de in dit wetsvoorstel vervatte
herziening – met de daarbij onvermijdelijke aanpassing van benamingen –
niet geheel zijn te voorkomen. Ik zie geen redenen eraan te twijfelen dat
de nieuwe benamingen ook in de door de leden van de D66-fractie
genoemde gevallen vlot zullen zijn ingeburgerd.
2.2. Noodzaak van schaalvergroting

1
2

Kamerstukken II 2009/10, 29 279, nr. 97.
Kamerstukken II 2009/10 29 279, nr. 103.

De leden van de VVD-fractie vragen of bij de schaalvergroting van de
gerechten voldoende rekening is gehouden met het efficiënt en deskundig
overdragen van dossiers, taken en expertise. Ook vragen deze leden welke
maatregelen getroffen worden om de overgang zo goed mogelijk te laten
verlopen. Welk beleid zal de Raad op dit punt voeren of entameren, zo
wensen deze leden te vernemen.
De overdracht van kennis, taken en dossiers wordt met name gewaarborgd door de gelijktijdige overgang van de zaken die door de gerechten
worden behandeld en de rechterlijke en niet-rechterlijke ambtenaren van
de gerechten die belast zijn met het afhandelen van de desbetreffende
zaken. Dit wetsvoorstel voorziet erin dat het personeel van de gerechten,
met behoud van functie, van rechtswege overgaat naar de gerechten
waarvan de rechtsgebieden die van hun huidige gerechten omvatten of
daarmee samenvallen. Voor bijvoorbeeld de bij de rechtbanken te
Roermond en Maastricht werkzame ambtenaren betekent dit derhalve dat
zij in geval van de herziening van de gerechtelijke kaart vanaf de eerste
dag van inwerkingtreding daarvan in dezelfde functies werkzaam zullen
zijn bij de nieuwe rechtbank Limburg. Op deze wijze wordt gewaarborgd
dat de nieuwe gerechten meteen vanaf het moment van inwerkingtreding
van het wetsvoorstel niet alleen in kwantitatieve zin over een adequate
personele bezetting beschikken, maar, vanwege de overgang van het
personeel van de gerechten waarvan ook de zaken overkomen, ook
beschikken over de expertise en dossierkennis die nodig zijn voor de
behandeling van zowel de van de huidige gerechten overgenomen zaken
als nieuwe zaken.
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar een passage in de memorie
van toelichting, waarin wordt aangegeven dat door de vorming van
grotere rechtsgebieden de verhoudingen binnen de rechtsprekende
verbanden en die van de omgevingspartners herijkt zullen moeten
worden. Zij vragen om een nadere toelichting op deze passage.
Met de passage is bedoeld aan te geven dat een andere schaalgrootte van
de gerechten ook gevolgen heeft voor de relatie van de gerechten met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

11

hun omgeving. Zoals in de memorie van toelichting op verschillende
plaatsen is aangegeven, beweegt de rechtspraak zich niet autonoom,
maar staat zij in een constante relatie met omgevings- en ketenpartners,
zowel binnen als buiten de justitiële keten. Er wordt samengewerkt met
onder andere regionale eenheden van het openbaar ministerie en de
politie en met de plaatselijke advocatuur. Met deze organisaties bestaan
ook verschillende overlegstructuren. De schaalvergroting van de
gerechten brengt mee dat de natuurlijke partners van de gerechten in
bepaalde gevallen veranderen, en dat bestaande samenwerkingsverbanden en overlegstructuren in het verlengde daarvan herzien moeten
worden.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het standpunt deelt dat
het in beginsel wenselijk is dat elke rechtbank één backoffice heeft,
alsmede één of meerdere frontoffices met flexwerkplekken en waar
zittingen gehouden kunnen worden. Voorts wensen deze leden te
vernemen hoe hieraan in dat geval invulling wordt gegeven. De leden van
de CDA-fractie geven aan dat er in de provincie Zeeland zorgen bestaan
over het verdwijnen van volwaardige rechtspraak uit Middelburg. Zij
verwijzen in dit verband naar een passage in de memorie van toelichting,
waarin wordt aangekondigd dat bij de vaststelling van het zaaksverdelingsreglement van de nieuwe rechtbank Zeeland-West-Brabant en de
beoordeling daarvan door de Raad voor de rechtspraak met de belangen
van goede rechtspraak in de provincie Zeeland terdege rekening zal
worden gehouden. Kan hierover nader in bijzonderheden worden
getreden, zo verzoeken deze leden. Ook vragen de leden van de
CDA-fractie of het zwaartepunt van de rechtspraak in het bedoelde nieuwe
arrondissement zal verschuiven naar Breda, en welke gevolgen dit zal
hebben voor de werkgelegenheid rond Middelburg. De leden van de
SGP-fractie geven aan het van belang te achten dat er in de provincie
Zeeland goede rechtspraak blijft bestaan. Zij verzoeken de regering te
bezien of deze mogelijkheid gevonden kan worden. Met name vragen zij
hierbij aandacht voor de werkgelegenheidsfactoren in deze provincie.
Bij de beantwoording wordt ervan uitgegaan dat in de hierboven
bedoelde vraag van de leden van de VVD-fractie, met backoffice de locatie
wordt bedoeld waar rechterlijk en niet-rechterlijk personeel kantoor houdt,
en met frontoffice worden bedoeldde zittingszalen en de griffie waar een
burger terecht kan voor het deponeren van stukken. In dat geval hangt de
uiteindelijke inrichting van het arrondissement (met de keuze voor één of
meerdere kantoorlocaties) af van lokale omstandigheden en van toekomstige ontwikkelingen rondom de rechtspraak, zoals verdergaande
digitalisering en volumeontwikkelingen als gevolg van toename van
buitengerechtelijke geschilafdoening. De exacte inrichting zal daardoor
per arrondissement verschillen. Zo ligt het voor de hand dat in het nieuw
te vormen arrondissement Amsterdam de back- en frontoffice dicht bij
elkaar blijven gehuisvest, terwijl in arrondissementen als Zeeland-WestBrabant, Oost-Nederland en Noord-Nederland (die een groter werkgebied
omvatten) afdelingen en teams zoveel mogelijk zullen worden gegroepeerd per locatie. Het ligt niet in de rede dat de complete backoffice van
Middelburg binnen het nieuw te vormen arrondissement Zeeland-WestBrabant voortaan op één locatie in Breda zal worden gehuisvest. In
arrondissementen die een relatief groot werkgebied omvatten, zullen
afdelingen en teams dus zoveel mogelijk worden gegroepeerd per locatie.
Het kabinet deelt derhalve het standpunt dat back- en frontoffice in de
nieuwe gerechtelijke kaart van elkaar dienen te worden onderscheiden.
Het voorliggende wetsvoorstel biedt alle ruimte om in Middelburg een
kantoorlocatie geopend te houden met een eigen front- en backoffice,
waardoor enerzijds wel geprofiteerd kan worden van de synergie-effecten
van de opschaling van de gerechtelijke kaart, terwijl anderzijds alle
mogelijkheden bestaan om lokaal te werk te gaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

12

De regering hoopt hiermee ook de eventuele zorg van de leden van de
SGP-fractie weg te nemen met betrekking tot het behoud van goede
rechtspraak in de provincie Zeeland. Met de leden van deze fractie ben ik
van mening dat het van belang is dat ook in de provincie Zeeland goede
rechtspraak verzekerd blijft. Dit wetsvoorstel beoogt een hoogwaardige
kwaliteit van rechtspraak te bieden in alle gebieden van Nederland, ook in
Zeeland. De aanwezigheid van een zittingsplaats in Middelburg is –
indachtig de notie dat Zeeland als volwaardige provincie en Middelburg
als provinciehoofdstad toegerust dient te blijven met een zichtbare
rechtspraakvoorziening – een vanzelfsprekendheid. Ofschoon het precieze
zaaksaanbod op de rechtspraaklocatie Middelburg pas komt vast te staan
met het door het gerechtsbestuur van de rechtbank Zeeland-West-Brabant
vast te stellen zaaksverdelingsreglement, wijzen de eerste concepten van
de zaaksverdelingsreglementen erop dat op de rechtspraaklocaties van
zowel Middelburg als Breda een breed pakket van zaken zal worden
afgedaan. Beide rechtspraaklocaties blijven beschikken over een combinatie van kantoor- en zittingsfaciliteiten. De gevolgen voor de werkgelegenheid zullen dan ook zeer beperkt blijven.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de schaalvergroting feitelijk voor
het werk van de individuele rechter betekent. Ook wensen zij te vernemen
hoe hierdoor meer ruimte voor flexibiliteit en maatwerk kan ontstaan en
of wordt onderzocht hoe rechtzoekenden in het geval van multiproblematiek beter kunnen worden bediend.
Het merendeel van de rechters zal deel gaan uitmaken van grotere teams
dan waarin zij thans werkzaam zijn. Dit verruimt uiteraard de mogelijkheden tot specialisatie, maar ook voor eventuele roulatie over diverse
rechtsterreinen. Daarnaast kunnen er, in aansluiting op de behoeften van
de samenleving, ook thematische teams worden ingericht en kan op die
manier kennis worden gebundeld die bij multiproblematiek kan worden
ingezet. Een voorbeeld daarvan is het gevoegd behandelen van civiele
jeugdzaken, jeugdstrafzaken, inclusief leerplichtzaken, waarmee ervaring
wordt opgedaan door het jeugdteam van de rechtbank Rotterdam. De
aanpak zal de komende jaren nog verder worden ontwikkeld en breder
binnen de rechtspraak worden toegepast. Het spreekt vanzelf dat deze
multidisciplinaire aanpak zich niet alleen leent voor toepassing in
jeugdzaken, maar ook op andere terreinen.
Ook heeft de schaalvergroting tot gevolg dat de ontwikkeling van kennis,
vaardigheden, ervaring, attitude en loopbaanwensen van de rechter beter
kunnen worden aangesloten op het zaaksaanbod, dat voor veel gerechten
zowel breder als dieper zal worden. Dit gevolg valt het beste te illustreren
aan de hand van een voorbeeld, ontleend aan de huidige praktijk. Een
rechter die werkzaam is in een team met circa zes collega’s, is min of meer
gedwongen tot generalisatie binnen zijn rechtsterrein. Doordat er maar
weinig rechters zijn binnen het team is het om meerdere redenen
praktisch onmogelijk om een aantal rechters de gelegenheid te geven zich
op bepaalde gebieden te specialiseren. Ten eerste omdat een dergelijk
klein team slechts een gering zaaksaanbod genereert en specialistische
zaken zich te weinig voordoen om geoefend te kunnen raken. Ten tweede
omdat in een dergelijk team planningsproblemen zullen ontstaan als een
aantal rechters zich wel zou specialiseren. Hun inzet is nodig ten behoeve
van het afdoen van meer reguliere zaken. Bij schaalvergroting doet zich
het omgekeerde voor. Er is dan voldoende zaaksaanbod om specialisatie
mogelijk te maken, en er zijn voldoende andere collega’s die het reguliere
zaaksaanbod kunnen verwerken. Zodoende ontstaat ruimte voor
specialisatie door rechters op bepaalde rechtsterreinen.
De leden van de PvdA-fractie vragen voorts of kan worden toegezegd dat
er als gevolg van de herziening van de gerechtelijke kaart geen fte’s zullen
verdwijnen. Ook vragen deze leden of en hoeveel overplaatsingen van
rechters en medewerkers tussen arrondissementen en de rechtspraaklo-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

13

caties ten gevolge van deze herziening zullen plaatsvinden, alsmede of en
waarom personeel al dan niet een overplaatsing kan weigeren.
In antwoord op de eerstgenoemde vraag merk ik op dat het merendeel
van de ambtenaren die werkzaam zijn bij de huidige gerechten en
parketten bij de overgang naar de nieuwe gerechten en parketten zijn
functie behoudt, maar dat voor enkele groepen ambtenaren niet kan
worden uitgesloten dat zij hun huidige functie verliezen. Daarbij gaat het
bijvoorbeeld om de huidige directeuren bedrijfsvoering, die hun
benoeming net als de andere gerechtsbestuurders van rechtswege zien
eindigen, en alleen al vanwege de samenvoeging van gerechten en de
daarbij behorende vermindering van het aantal gerechtsbesturen niet de
zekerheid hebben dat zij als gerechtsbestuurder kunnen terugkeren. Een
ander voorbeeld betreft degenen die thans het ambt van plaatsvervangend hoofdadvocaat-generaal bij een ressortsparket vervullen,
aangezien dat ambt bij het nieuw te vormen ressortsparket komt te
vervallen. Ook geldt dat vanwege de samenvoeging van gerechten en
parketten ten aanzien van het niet-rechterlijk personeel hoogstwaarschijnlijk niet kan worden uitgesloten dat zich zogeheten dubbelingen
zullen voordoen en derhalve in beperkte mate sprake zal zijn van
overtolligheid. Dat voor alle bovenbedoelde ambtenaren een onvrijwillig
ontslag kan worden voorkomen, kan niet worden gegarandeerd. Van
belang is echter dat voor alle functionarissen die in de nieuwe situatie te
maken zullen krijgen met de opheffing van hun functie of overtolligheid al
het mogelijke zal worden gedaan om hen zo spoedig als mogelijk te
geleiden naar ander passend werk. Daarbij zal in elk geval toepassing
kunnen worden gegeven aan de reguliere bepalingen over rechten en
plichten bij reorganisaties. Daarnaast streef ik ernaar binnen afzienbare
tijd overeenstemming te bereiken met de bonden voor rechterlijk en
niet-rechterlijk personeel bij de gerechten en parketten over een
aanvullend pakket aan sociale maatregelen.
Naar aanleiding van de vragen over overplaatsingen merk ik het volgende
op. Dit wetsvoorstel regelt voor al het personeel strikt genomen alleen de
overgang van hun huidige gerecht of parket naar het nieuwe gerecht of
parket waarvan het rechtsgebied dat van hun huidige gerecht of parket
omvat of daarmee samenvalt. Daarvan wordt alleen afgeweken met
betrekking tot het personeel van de huidige rechtbanken en arrondissementsparketten te Amsterdam en Zwolle-Lelystad en het huidige
gerechtshof te Amsterdam. Eventueel kan nog wel, in samenspraak met
de ambtenaar zelf, op individueel niveau tot de overgang van een
ambtenaar naar een ander gerecht of parket worden besloten. Bovenvermelde wettelijk geregelde overgang van personeel naar de nieuwe
gerechten en parketten houdt in veel gevallen niet zonder meer in dat er
ook sprake zal zijn van een wijziging van de plaats waarin of van waaruit
het werk gewoonlijk wordt verricht. Van een zodanige verplaatsing zal,
bijvoorbeeld vanwege de concentratie van bepaalde vormen van
rechtspraak ingevolge de voor de gerechten op te stellen zaaksverdelingsreglementen of de keuze om niet meer op dezelfde locaties in dezelfde
mate als thans het geval is vestigingen van het openbaar ministerie te
handhaven, binnen het gerecht of parket echter mogelijkerwijs op enig
moment wel sprake kunnen zijn. Op dit moment kunnen, met name ook
omdat nog geen sprake is van onder meer zaaksverdelingsreglementen
voor de nieuwe gerechten, geen aantallen ambtenaren van de gerechten
en parketten worden genoemd die met een verplaatsing te maken zullen
krijgen. Wel kan nu al worden vermeld dat bovenbedoeld aanvullend
pakket aan sociale maatregelen, waarover ik graag binnen afzienbare tijd
met de bonden overeenstemming wil bereiken, nadrukkelijk ook maatregelen zal bevatten ten behoeve van degenen voor wie wegens reorganisatie een standplaatswijziging mogelijkerwijs aanstaande is of zal worden
doorgevoerd. Waar mogelijk zal ernaar worden gestreefd om een
verplaatsing binnen het gerecht of parket die een standplaatswijziging

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

14

met zich brengt met instemming van de betrokken ambtenaar te laten
plaatsvinden. Daarnaast zal het mogelijk zijn om dergelijke verplaatsingen
met name in geval van reorganisatie eventueel ook zonder die
instemming te laten plaatsvinden.
Nagenoeg alle fracties stellen vragen over de beoogde schaalgrootte van
de gerechten, met name ten aanzien van het arrondissement
Oost-Nederland. Deze vragen zullen omwille van de leesbaarheid in het
onderstaande zoveel mogelijk gezamenlijk worden beantwoord.
De leden van de VVD-fractie merken op dat er zorgen zijn over het
arrondissement Oost-Nederland, waarbij de afstand tussen het (lokale)
gezagsniveau en het regionale coördinatieniveau volgens sommigen
groot lijkt te worden. Deze leden verzoeken het kabinet hierop nog
concreet in te gaan. De leden van de PvdA-fractie vragen welke normen
zijn gehanteerd bij het tekenen van de geografische lijnen van de
gerechtelijke kaart en of hierbij is gedacht in termen van uren of
kilometers. Ook vragen deze leden wat het kabinet een redelijke norm
acht, gemeten in tijd en fysieke afstand naar de dichtstbijzijnde eerstelijns
rechtspraaklocatie. De leden van de PvdA-fractie hebben bovendien
behoefte aan een meer inhoudelijke beschrijving van de visie ten aanzien
van de schaalvergroting. Deze leden verwijzen in dat verband naar
adviezen waarin melding wordt gemaakt van het gevaar dat er vanwege
de afmetingen van het arrondissement Oost-Nederland een verslechtering
in plaats van een verbetering van de samenwerking tussen de rechtspraaklocaties zal optreden. Zij vragen of dit gevaar is meegewogen en
hoe groot de kans wordt geacht dat er zich nadelige effecten als gevolg
van de schaalgrootte zullen voordoen. De leden van de CDA-fractie vragen
of het kabinet kan verduidelijken hoe de geografische toegankelijkheid
van de rechtspraak gewaarborgd blijft met de grotere arrondissementen
en of gegarandeerd kan worden dat de rechtspraak niet verder van de
burger komt te staan. Zij wensen bovendien te vernemen waarom de
nadelen van een arrondissement met de grootte van het arrondissement
Oost-Nederland kleiner zouden zijn dan de voordelen. Ook vragen de aan
het woord zijnde leden in hoeverre het kabinet van mening is dat het
werken met verschillende zittingsplaatsen in het arrondissement
Oost-Nederland de efficiency, effectiviteit en rechtseenheid ten goede
komt. Voorts vragen deze leden aandacht voor de werkgelegenheidseffecten in en rondom Almelo en Zwolle. Zij vragen in hoeverre een en
ander is betrokken bij de overwegingen rond de nieuwe indeling en welke
oplossingen er worden gezien voor de werkgelegenheidsproblematiek. De
leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de schaalgrootte van het
ressort Arnhem-Leeuwarden nog effectief kan zijn om de eenheid van de
rechtspraak binnen het ressort te waarborgen. Deze leden vragen in dat
verband voorts wat de praktische meerwaarde is van de samenvoeging
van beide huidige gerechtshoven. De leden van deze fractie vragen
bovendien aan te geven hoe is vastgesteld dat de gekozen schaalgrootte
ideaal is en waarom bijvoorbeeld niet voor een aansluiting bij de
provinciegrenzen is gekozen.
In antwoord op bovengenoemde vragen wordt het volgende opgemerkt.
In de algemene inleiding is al ingegaan op de doelstellingen van het
wetsvoorstel en de uitdagingen waarvoor de rechtspraak en het openbaar
ministerie staan. Tevens is daarbij aangegeven welke visie achter de
schaalvergroting schuilt. Schaalvergroting is noodzakelijk om te komen
tot behoud en verbetering van de kwaliteit van de rechtspraak en het
openbaar ministerie, om ruimte te bieden voor flexibiliteit bij de inzet van
mensen en middelen op zaken, en om ruimte te bieden aan de
mogelijkheid van specialisatie op bepaalde rechtsterreinen. Wanneer
wordt vastgehouden aan de bestaande rechtsgebieden, geldt voor in ieder
geval de rechtspraak als het openbaar ministerie dat er te kwetsbare
regio’s zijn, waarmee voor de toekomst de kwaliteit in verschillende
arrondissementen onder druk zou kunnen komen te staan. De achterlig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

15

gende visie van de schaalvergroting is derhalve (onder andere) het
voorkomen van kwetsbare gerechten en arrondissementsparketten. Het
gaat bij dit alles om schaalvergroting in zowel fysieke als bestuurlijke zin.
Terecht stellen de leden van de SGP-fractie dat schaalgrootte niet
automatisch tot kwaliteitsverbetering leidt. Een minimale schaal vormt,
zoals hierboven al is aangegeven, wel een belangrijke voorwaarde voor
het behoud en het verbeteren van de kwaliteit van het werk van de
rechtspraak en het openbaar ministerie. Daarnaast zal er sprake moeten
zijn van een effectieve besturing van de organisatie als geheel, een
adequate leiding van de afdelingen en teams en bovenal voldoende
mogelijkheden voor een verdere professionalisering van rechters,
officieren van justitie en andere medewerkers van de gerechten en de
parketten. Hiermee vormt, naast de bestuurlijke opschaling van de
gerechten en parketten, ook de aanpassing van het bestuursmodel van de
gerechten een basisvoorwaarde voor de beoogde kwaliteitsverbetering en
versterking van de rechtseenheid. Kwaliteitsinstrumenten en instrumenten die in procedurele en materiële zin de rechtseenheid moeten
bevorderen, vormen hierop het sluitstuk. Deze zijn en worden binnen de
rechtspraak en het openbaar ministerie ontwikkeld en ingevoerd.
De omvang van het grondgebied van het arrondissement Oost-Nederland
is relatief groot, in vergelijking met de meeste overige arrondissementen.
De oorsprong van dit arrondissement ligt in de eerdergenoemde motie
Heerts c.s. De motie beoogde te voorkomen dat te kleine (en dus
kwetsbare) regio’s zouden ontstaan. De motie beoogde bovendien te
bereiken dat de gebiedsindeling van de arrondissementen synchroon zou
lopen met de regionale indeling van het openbaar ministerie in
Oost-Nederland. Andere alternatieven zouden tot te kleine werkgebieden
leiden. De motie verzocht de regering daarom in de herziening van de
gerechtelijke kaart te komen tot tien nieuwe arrondissementen, waarvan
er één de gemeenten Almelo, Apeldoorn, Arnhem, Enschede, Nijmegen,
Zutphen en Zwolle omvat. Met het voorliggende wetsvoorstel is invulling
gegeven aan deze wens van de Tweede Kamer. Met de indieners van de
motie is de regering van mening dat de voorgestelde indeling van
Oost-Nederland recht doet aan de wens van congruentie en het creëren
van sterke, zelfstandige regionale eenheden van rechtspraak en openbaar
ministerie. De slagvaardigheid van een arrondissement houdt geen
verband met de territoriale omvang van dat gebied. Voor de bestuurbaarheid van een organisatie als een rechtbank is de omvang van het
grondgebied niet doorslaggevend. Mogelijkheden tot samenwerking en
verbinding met ketenpartners en alle rechtspraaklocaties binnen het
gebied zijn daarin van groter belang. Hierbij moet worden aangetekend
dat voor de rechtbank Oost-Nederland zeven zittingslocaties aangewezen
zullen worden bij algemene maatregel van bestuur. Het werken met
verschillende zittingsplaatsen in Oost-Nederland is met name ingegeven
vanuit de wens om de rechtspraak voldoende toegankelijk te houden. De
efficiency, effectiviteit en rechtseenheid worden geborgd door waar
mogelijk rechters op rechtsterreinen in teams te laten samenwerken.
Bovendien kunnen vanuit de gerechtsvergadering, vanuit de verschillende
teams van rechters, vertegenwoordigers worden afgevaardigd, die in het
overleg, bedoeld in het te wijzigen artikel 23, derde lid, Wet RO,
gezamenlijk bijdragen aan de bevordering van de juridische kwaliteit en
de uniforme rechtstoepassing. Hierdoor kan worden geprofiteerd van de
synergievoordelen die de opschaling biedt, terwijl voldoende oog blijft
bestaan voor het bewaken van de juridische kwaliteit en de rechtseenheid
bij het werken op lokaal niveau.
Op de criteria en uitgangspunten die toegepast zijn bij het tekenen van de
grenzen van de nieuwe gerechtelijke kaart, is in de algemene inleiding al
ingegaan. Daarbij is aangegeven dat de weging van alle betrokken
factoren geen wetenschappelijke exercitie is, maar moet leiden tot het
maken van beredeneerde keuzes. Van belang is dat met de nu voorlig-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

16

gende kaart wordt gekomen tot een optimale indeling waarvan de
rechtspraak en het openbaar ministerie hebben aangegeven dat deze
werkbaar is en de voorwaarden biedt om de doelstellingen van het
wetsvoorstel te kunnen bereiken. Ik heb kennis genomen van de zorgen
die met name vanuit de NVvR zijn geuit over de omvang van het
arrondissement Oost-Nederland. In dat verband is het goed om te melden
dat er vanuit de praktijk van de rechtspraak ook duidelijke andere geluiden
klinken. Verwezen zij naar de bijdrage van de president van de rechtbank
te Leeuwarden, mr. J.S. van der Kolk, in Trema 2011, nr. 8. Hierin wordt
aangegeven dat de kritiek vanuit de NVvR ten aanzien van de herziening
van de gerechtelijke kaart geen recht doet aan de analyses en onderzoeken die aan de plannen ten grondslag liggen, en aan de inspanningen
om de rechtspraak kwalitatief bij de tijd te houden. In het genoemde
artikel worden enkele voorbeelden genoemd van voordelen van de
schaalvergroting van de gerechten, die ik graag onderschrijf. Genoemd
worden het beter kunnen tegengaan van de kwetsbaarheid van de relatief
kleinere gerechten, de verbeterde mogelijkheden om binnen de gerechten
specialisaties en aandachtsgebieden te ontwikkelen en het feit dat de
nieuwe schaalgrootte de concentratie van rechtsmacht in bepaalde
gevallen kan voorkomen. Het uitgangspunt dat de rechtspraak geografisch
is gespreid en zo in elke regio zichtbaar wordt bediend, blijft met het
wetsvoorstel overeind.
Toegankelijkheid is vanzelfsprekend een belangrijk criterium bij het
uittekenen van de nieuwe kaart. Deze toegankelijkheid laat zich niet alleen
meten in fysieke afstand of reisduur tot een rechtspraaklocatie, maar ook
in termen van doorlooptijden en kwaliteit van rechtspraak. Zoals in het
voorgaande al is aangegeven, is het voor het behoud van acceptabele
doorlooptijden en voor de kwaliteit van de rechtspraak juist van belang
dat de schaalvergroting plaatsvindt. Voorts is toegankelijkheid in de zin
van reisduur en reisafstand van belang. Aan het op termijn sluiten van
bepaalde huidige rechtspraaklocaties valt niet te ontkomen; dit maakt
integraal onderdeel uit van de herzieningsoperatie. Uiteindelijk is de
rechtspraak niet gediend met het openhouden van inefficiënte en relatief
dure rechtspraaklocaties. De toegankelijkheid blijft echter voldoende
gewaarborgd met de 32 bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen
zittingsplaatsen van de nieuwe rechtbanken.
Aan de keuze van die zittingsplaatsen hebben meerdere criteria ten
grondslag gelegen. Allereerst geldt het criterium van de tien grootste
gemeenten qua inwoneraantal. De achterliggende gedachte hiervan is dat
de rechtspraak aanwezig en zichtbaar moet zijn in de plaatsen waar veel
werk voor de rechtspraak is en waar de nabijheid van rechterlijke
autoriteiten van bijzondere betekenis is. Voorts vormt een criterium de
provinciehoofdsteden, aangezien deze ook een belangrijke politieke,
bestuurlijke en regionale functie vervullen. Bovendien zorgt dit voor een
evenwichtige spreiding over geheel Nederland. Als een vorm van
correctie is toegepast het voorkomen van evidente ondoelmatigheden.
Vanuit bedrijfseconomisch perspectief is het bijvoorbeeld onwenselijk om
op korte afstand van elkaar meerdere zittingsplaatsen te hebben die
dezelfde mate van voorzieningen nodig hebben. Tot slot is gelet op
bijzondere behoeften van de nabijheid van de rechtspraak in specifieke
regio’s. Het beste voorbeeld daarvan is Haarlemmermeer als zittingsplaats, in verband met de nabijheid van Schiphol.
Een concrete bovengrens (in tijdsduur of kilometers gemeten) voor de
maximale afstand tot een zittingsplaats kan niet worden gesteld. Welhaast
bij iedere bovengrens zal in de praktijk een specifieke situatie gevonden
kunnen worden waarin een rechtzoekende, al dan niet als gevolg van
persoonlijke omstandigheden, een rechtspraaklocatie in onvoldoende
nabijheid treft. Dergelijke uitzonderlijke situaties rechtvaardigen niet dat er
rechtspraaklocaties in stand worden gehouden of ingericht, die zodanig
inefficiënt zijn dat de kwaliteit van de rechtspraak als geheel hierdoor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

17

onder druk kan komen te staan. Wanneer in de praktijk mocht blijken dat
in bepaalde uitzonderlijke gevallen de voorziene rechtspraaklocaties
leiden tot evident onredelijke situaties voor rechtzoekenden, kan de
Minister van Veiligheid en Justitie met toepassing van artikel 21b, tweede
lid, Wet RO een extra zittingsplaats aanwijzen. Overigens zal in een aantal
van de bij algemene maatregel van bestuur aan te wijzen zittingsplaatsen
mogelijk een groter pakket aan zaken ter zitting worden behandeld dan nu
het geval is. Het betreft hier voor het overgrote deel locaties in gemeenten
met een centrumfunctie, die per openbaar vervoer goed bereikbaar zijn.
Zoals in iedere organisatie van enige omvang, die zich verspreid weet
over meerdere locaties, zal de organisatiestructuur van de gerechten
toereikende voorwaarden moeten bieden voor een adequate besturing
van de organisatie als geheel en voor een effectieve dagelijkse leiding van
de afzonderlijke locaties. De organisatieplannen van de nieuwe gerechten
zullen daarin voorzien, onder meer door bij het inrichten van de organisatie uit te gaan van een hanteerbare «span of control» en door bij de
verdere uitwerking de genoemde mandaatconstructies toe te passen.
Uiteraard zal in de praktijk in bepaalde gevallen de geografische afstand
tussen de bestuurszetel en de overige kantoorlocaties moeten worden
overbrugd. In dit opzicht wijken de rechtspraak en het openbaar ministerie
niet wezenlijk af van andere onderdelen van de publieke sector. Aan het
noodzakelijke contact tussen bestuur en werkvloer kan op tal van
manieren vorm worden gegeven, zowel door middel van een doelmatige
overlegstructuur als met gebruikmaking van algemeen gangbare
ICT-middelen, zoals een interactieve benutting van intranet en videoconference.
De Raad geeft een aantal uniforme kaders aan dat leidend is voor de
gerechten bij de inrichting van de organisatie en de besturing van het
nieuwe gerecht. Deze kaders hebben betrekking op bijvoorbeeld de
managementstructuur, managementovereenkomsten, de span of control
van managers en het functiegebouw. Door de Raad benoemde uitgangspunten voor het organisatie- en besturingsmodel zijn:
1) kwaliteit, effectiviteit (slagvaardigheid) en innovatie;
2) betrokkenheid van medewerkers;
3) externe oriëntatie;
4) duidelijke verantwoordingsrelaties en sturingsrelaties; en
5) kostenefficiëntie.
Het stimuleren van de samenwerking tussen locaties, zeker waar deze is
gericht op het bevorderen van de juridische kwaliteit en de uniforme
rechtstoepassing, vormt een belangrijke taak voor het gerechtsbestuur,
die is verankerd in de voorgestelde artikelen 20, eerste lid, en 23, derde
lid, Wet RO. De procedurele rechtseenheid zal ook moeten worden
gewaarborgd door toepassing van uniforme procesreglementen en
werkprocessen. De rechtspraak heeft dan ook tal van procesbeschrijvingen, handleidingen en voorkeurmodellen ontwikkeld. Ook op het
gebied van materiële rechtseenheid heeft de rechtspraak inmiddels
uniforme werkwijzen ontwikkeld die in de nieuwe gerechten hun beslag
zullen krijgen. De vrees dat de met de herziening van de gerechtelijke
kaart beoogde doelstellingen in het arrondissement Oost-Nederland niet
zullen worden gerealiseerd, deel ik dan ook niet.
Gegeven de veelheid van factoren die bij de rechterlijke indeling een rol
spelen is niet naar een ideale, maar naar een vanuit kwaliteitsperspectief
optimale schaalgrootte gestreefd. Aansluiting bij de provinciegrenzen zou
bijvoorbeeld in Drenthe en Zeeland hebben geleid tot rechtbanken die qua
omvang ver onder de kritische ondergrens zouden uitkomen. De kwaliteit
van de rechtspraak kan dan in de toekomst veel moeilijker gewaarborgd
worden dan met het nu voorliggende wetsvoorstel.
De leden van de PvdA-fractie vragen wat verstaan moet worden onder de
sociaal-culturele samenhang van gebieden, en hoe die bij de keuze van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

18

schaalvergroting en de indeling van de rechtbanken een rol heeft
gespeeld.
Het begrip sociaal-culturele samenhang is vrij breed en omvat een aantal
regionale omstandigheden waarop (tevens) acht is geslagen bij de
indeling. Daarbij moet onder meer gedacht worden aan bestaande
samenwerkingsverbanden tussen gemeenten en provincies, of aan
gebieden met een duidelijke regiofunctie. Een goed voorbeeld hiervan
vormt de aanwijzing van de provincie Limburg als één van de tien
arrondissementen. Deze provincie vertoont een duidelijk herkenbare,
logische sociaal-culturele samenhang, terwijl de omvang ervan ook
overigens recht doet aan de criteria die zijn gehanteerd bij het uittekenen
van de kaart.
In het verlengde van de discussie rond de schaalgrootte van de regio’s,
verwijzen verschillende fracties ook naar het rapport «Rechtspraak:
productiviteit in beeld» uit 2007, van het Sociaal en Cultureel Planbureau
(SCP) en de Raad voor de rechtspraak (hierna ook te noemen:
SCP-rapport). De leden van de VVD-fractie verzoeken in dat verband om
een reactie op de op 10 mei jl. door het Eerste Kamerlid Broekers-Knol
geuite zorgen en haar verwijzingen naar het SCP-rapport, waarin is
aangegeven dat de productiviteit van de gerechten zou afnemen naarmate
de schaalgrootte toeneemt ten opzichte van de ideale omvang. De leden
van de PvdA-fractie vragen waarom de productiviteit niet van betekenis is
(geweest) bij de indeling van de nieuwe gerechtelijke kaart, en verzoeken
nader in te gaan op het SCP-rapport. De leden van de CDA-fractie vragen
om een nadere verduidelijking waarom een rechtbank met een veel
grotere omvang dan de in het rapport bedoelde optimale schaal wenselijk
zou zijn. Ook de leden van de SP-fractie verwijzen in dat verband naar het
SCP-rapport. Zij vragen waarom met het wetsvoorstel geen waarde wordt
gehecht aan dit onderzoek en aan andere door deze leden genoemde
onderzoeken en praktijkvoorbeelden.
Bij de inrichting van de gerechten en parketten blijft het in de Memorie
van Toelichting genoemde motto «grootschalig organiseren en kleinschalig werken» van kracht. In de conclusies van het SCP-rapport wordt
melding gemaakt van, in vergelijking met andere organisaties, geringe
schaaleffecten op de productiviteit. Waar sprake is van schaaleffecten op
sectorniveau, bevestigen deze het beeld van knelpunten in kleine kantonen bestuurssectoren en van negatieve schaaleffecten in grote civiele- en
strafsectoren. Naast de schaal (b)lijken bijvoorbeeld ook de omvang van
een (eventueel) stuwmeer van zaken, de inrichting van de werkprocessen,
de opbouw van het personeelsbestand en de organisatiecultuur een rol te
spelen. Hierbij moet worden aangetekend dat het onderzoek is uitgevoerd
binnen het toenmalige sectorenmodel en in, zoals de Commisie Deetman
dat verwoordde, de pioniersfase van het nieuwe stelsel. Hierin lag de
nadruk meer op het beheren dan op het besturen. Waar de herziening van
de gerechtelijke kaart tevens is gericht op een versterking van de
besturing van de gerechten, zullen deze zich juist op de genoemde
aspecten verder kunnen ontwikkelen. Daarin moet bij de organisatie van
de primaire processen naar een optimale schaal worden gestreefd.
Bovendien wordt met de in het voorliggende wetsvoorstel neergelegde
indeling, behalve naar de in het SCP-rapport genoemde interne factoren,
ook nadrukkelijk gekeken naar de externe effecten van de indeling. Daarbij
gaat het allereerst om de volledige congruentie van de arrondissementale
indeling van de eerstelijnsrechtspraak, de arrondissementsparketten en de
lokale eenheden van de nationale politie, en de evidente voordelen die dat
biedt voor de samenwerking binnen de justitiële keten. Voorts gaat het
hierbij om het aansluiten bij maatschappelijke behoeften, waaruit de
noodzaak tot kwaliteitswaarborging door middel van de herziening van de
gerechtelijke kaart eveneens voortkomt.
Ook wordt met het wetsvoorstel ruimte geboden voor een afdeling- of
teamoverstijgende benadering. Zo worden teams van jeugdrechters

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

19

gevormd die op gecombineerde zittingen uitspraak kunnen doen op basis
van civielrecht, strafrecht en bestuursrecht. Dit kan wisselingen in de
bezetting van kantoorlocaties meebrengen, waarmee het SCP-rapport (dat
uitgaat van een min of meer traditioneel kantoor) geen rekening heeft
kunnen houden. De effecten die het SCP-rapport constateert bij gerechten
die (ver) boven de optimale schaalgrootte uitstijgen, sluiten aan op andere
bestaande ervaringen met grote groepen personeel die op één plek
gehuisvest zijn en blijven. Dergelijke situaties hebben niet zelden tot
gevolg dat er veel overlegstructuren en managementlagen ontstaan om
sturing te kunnen geven aan het apparaat. Dat kan vervolgens tot nadelige
effecten voor de productiviteit leiden. Bedacht moet worden dat in het
arrondissement Oost-Nederland meerdere kantoorlocaties zullen zijn,
waarover het personeelsbestand verspreid zal worden. Door de voorgestelde opschaling met behoud van meerdere kantoorlocaties, kan
geprofiteerd worden van de schaal- en synergievoordelen van een grote,
multidisciplinaire organisatie.
Gelet op het voorgaande is het dan ook mijn overtuiging dat met dit
wetsvoorstel een substantiële stap wordt gezet in de verdere ontwikkeling
van de rechterlijke macht. De noodzakelijke voorwaarden worden
geschapen voor het behoud van professionele, moderne, flexibele en
(zeer) specialistische organisaties, die in alle opzichten voldoen aan de
eisen die daaraan vanuit de samenleving worden gesteld en die toekomstbestendig zijn. Het wetsvoorstel faciliteert daarmee het primaire proces
van rechtspraak en rechtshandhaving.
Diverse fracties gaan bovendien in op de in de memorie van toelichting
genoemde «kritische grens» van 100 fte rechters per arrondissement. De
leden van de CDA-fractie vragen waarom splitsing van het arrondissement Oost-Nederland in een arrondissement Overijssel en een
arrondissement Gelderland, zou leiden tot het bereiken van een kritische
grens en vragen naar een visie hierop. De leden van de D66-fractie vragen
om een nadere onderbouwing van de in de memorie van toelichting
genoemde minimum van 20 fte rechters per team en de genoemde
kritische grens van 100 fte rechters per rechtbank. Ook de leden van de
SGP-fractie vragen om een nadere toelichting op de genoemde grens van
100 fte en hoe deze is vastgesteld.
Zoals in de Memorie van toelichting is aangegeven, zullen er in de
toekomst binnen de rechtbanken niet langer sectoren, maar afdelingen en
teams worden gevormd. De rechtspraak heeft als uitgangspunt dat grote
aandachtsgebieden van een rechtbank (civiele handelszaken, familie- en
jeugdzaken, kantonzaken, strafzaken en bestuurszaken) ieder over
teminste 20 formatieplaatsen moeten beschikken. Dit aantal is nodig om
te kunnen voorzien in enerzijds voldoende mogelijkheden tot specialisatie,
terwijl anderzijds ook het reguliere zaaksaanbod (waarvoor doorgaans een
meer generalistische kennis nodig zal zijn) afgehandeld moet kunnen
worden. Een formatie van 20 fte waarborgt bovendien de continuïteit van
het werk, ook wanneer zich de voor iedere organisatie herkenbare
personele ontwikkelingen voordoen die samenhangen met doorstroming
van personeel, ziekte en zwangerschappen. Het aantal van 20 fte is
gebaseerd op bevindingen binnen de huidige organisatie.Gelet op het
gemiddeld aantal van vijf grote aandachtsgebieden van een rechtbank, en
om te voorkomen dat er onvoldoende personele formatie is die in staat is
voornoemde ontwikkelingen die zich kunnen voordoen tijdig op te
vangen, zonder dat doorlooptijden en de kwaliteit van het werk hieronder
te lijden hebben, is de minimale omvang vastgesteld op 100 fte per
arrondissement.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er voorafgaand aan dit
wetsvoorstel overleg is geweest met de rechtbank Zwolle-Lelystad over
de ervaringen met de samenwerking op verschillende locaties en welke
conclusie kan worden getrokken worden uit die samenwerking. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

20

wensen deze leden te vernemen op welke punten eventueel verbetering
nodig is en of deze zijn verwerkt in het voorliggende wetsvoorstel.
Vanuit de Raad wordt de samenwerking in Zwolle-Lelystad al vele jaren
op de voet gevolgd door middel van onder andere bestuurlijke
overleggen. In die periode blijkt de samenwerking steeds verder te zijn
verbeterd. Een aantal factoren heeft aan die verbeterde samenwerking
bijgedragen. Allereerst heeft het takenpakket in de locatie Lelystad
voldoende volume gekregen, waardoor aldaar een volwaardige locatie
met vaste bemensing is ontstaan. Zo kunnen frictiekosten, dubbele
werkplekken, productieverlies door reizen, etc. worden opgelost. Een
succesfactor is verder dat de samenwerking tussen Zwolle en Lelystad
voor de ketenpartners van de rechtspraak duidelijk is. Zo zijn er heldere
afspraken met het openbaar ministerie gemaakt. Ook het arrondissementsparket heeft zich in zowel Zwolle als Lelystad gevestigd, en het werk
over beide locaties verdeeld. Hetzelfde geldt voor andere ketenpartners,
zoals de Raad voor de Kinderbescherming. Voorts is van belang dat er
ervaring is opgedaan met de bediening van de locatie in Lelystad vanuit
Zwolle ten aanzien van secundaire processen (financiën, ICT, etc). Tot slot
is relevant dat er ervaring is opgedaan met één gerechtsbestuur, dat
operationeel is in meerdere provincies. De huidige president van de
rechtbank Zwolle-Lelystad kan in voorkomende gevallen snel contacten
leggen met relevante partners in de verschillende provincies, aldus de
Raad. Al met al kan geconcludeerd worden dat er positieve ervaringen zijn
opgedaan met het huidige samenwerkingsverband Zwolle-Lelystad, en
dat een goed beeld bestaat van de succesfactoren die hieraan hebben
bijgedragen.
De leden van de CDA-fractie vragen in hoeverre de regering de vrees deelt
dat de omvang van het arrondissement Oost-Nederland zal leiden tot het
in het leven roepen van sturende overleggremia, met veel piramidebouw
en veel overlegtijd. De leden van de SGP-fractie vragen in dat kader hoe er
toch voor gezorgd kan worden dat er goede verhoudingen binnen de
rechtsprekende verbanden ontstaan.
In antwoord hierop kan worden opgemerkt dat wordt gekozen voor een
«platte» organisatie met afdelingen en teams. Betrokkenheid van
medewerkers vormt voor het besturings- en organisatiemodel van de
nieuwe gerechten een belangrijk uitgangspunt. Verantwoordelijkheden
ten aanzien van professionele standaarden en rechtseenheid gaan terug
naar de professionals. Zoals eerder al is aangegeven, heeft de Raad voor
de rechtspraak ter zake uniforme kaders gesteld en zal zij erop toezien dat
deze worden gerespecteerd. Voornoemde kaders zijn leidend voor de
gerechten bij de inrichting van de organisatie en de besturing van het
nieuwe gerecht en hebben betrekking op bijvoorbeeld de managementstructuur, managementovereenkomsten, de span of control van managers
en het functiegebouw. Uiteindelijk is de rechtspraak niet gediend met een
overdaad aan overlegstructuren en sturende gremia. Het past bij de taak
van de Raad om hiertegen te waken.
De leden van de CDA-fractie en de SP-fractie vragen aandacht voor de
situatie dat het bekostigingssysteem van de rechtspraak de samenwerking
tussen verschillende zittingsplaatsen bemoeilijkt. Als vanuit een bepaalde
zittingsplaats zaken worden overgedragen, wordt daarmee ook de
bijbehorende werklast overgedragen. De leden van de CDA-fractie vragen
of de regering de mening deelt dat dit goede samenwerking verhindert.
Zij vragen of er mogelijkheden worden gezien om hierin verandering te
brengen. De leden van de SP-fractie merken op dat wanneer als gevolg
van het overdragen van zaken aan het einde van een jaar blijkt dat een
gerecht zijn werklast niet heeft gehaald, deze het jaar erop minder budget
zal ontvangen, als gevolg waarvan gerechten in een neerwaartse spiraal
kunnen belanden.
Het bekostigingssysteem vormt geen belemmering voor gerechten om
zaken van elkaar over te nemen. Zaken kunnen worden overgedragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

21

zonder dat dit nadelige financiële gevolgen voor de betrokken gerechten
heeft. Een gerecht dat een zaak overdraagt wegens ontoereikende
capaciteit mist de opbrengsten, maar heeft ook minder (personele) kosten.
Voor het overnemende gerecht geldt dat het overdragen van zaken niet
doorwerkt in de financiële bijdragen die de gerechten in de navolgende
jaren ontvangen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat
het openbaar ministerie op te grote afstand komt te staan van het lokale
bestuur.
Het openbaar ministerie vestigt zich bestuurlijk en organisatorisch op een
centrumlocatie in elk van de tien nieuwe arrondissementen. Door deze
opschaling kan het openbaar ministerie haar kwaliteit en effectiviteit
vergroten en de samenwerking met ketenpartners goed organiseren.
Hierdoor ontstaat ruimte voor flexibiliteit, om in overleg met het lokaal
bestuur (de lokale driehoek) de prioriteiten en het beleid vast te stellen.
Het openbaar ministerie werkt daarbij samen met de partners in de
justitiële keten en met het lokale bestuur in de veiligheidshuizen.
Daarnaast willen openbaar ministerie, politie en partners met het traject
ZSM (Zo Snel, Samen, Slim, Selectief en Simpel Mogelijk) de veelvoorkomende, lokaal gebonden criminaliteit zo snel, professioneel en effectief
mogelijk afdoen. Sommige zaken zullen juist vanwege hun verbinding
met de lokale context op zitting worden gebracht bij een lokale
rechtbank. De opschaling op bestuurlijk en organisatorisch niveau maakt
het daarmee voor het openbaar ministerie mogelijk te investeren in de
samenwerking op lokaal niveau.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering om aan te geven hoe in
de nieuwe arrondissementen Oost-Nederland, Noord-Nederland en
Zeeland-West-Brabant rekening wordt gehouden met een zo nabij
mogelijke rechtspraak voor de burger.
In het voorgaande is al aangegeven dat met de beoogde 32 zittingsplaatsen van de arrondissementen de toegankelijkheid van de rechtspraak
in alle arrondissementen in dat opzicht voldoende is verzekerd. Dit geldt
derhalve ook voor de door de leden van de SGP-fractie genoemde nieuwe
arrondissementen. Zo zal het arrondissement Oost-Nederland over zeven
zittingsplaatsen beschikken, het arrondissement Noord-Nederland over
drie zittingsplaatsen en het arrondissement Zeeland-West-Brabant over
vier zittingsplaatsen. Dit zijn tevens de plaatsen waar momenteel al het
merendeel van de zittingen wordt gehouden.
De leden van de SGP-fractie vragen voorts om toe te lichten hoe ervoor
kan worden gezorgd dat in grote regio’s goede verhoudingen met de
omgevingspartners ontstaan. Met de aan het woord zijnde leden hecht ik
veel belang aan goede verhoudingen tussen de gerechten en hun
omgevingspartners. Het te wijzigen artikel 23, eerste lid, onderdeel d, Wet
RO bevat op dit punt dan ook een expliciete wettelijke opdracht aan het
gerechtsbestuur. Een concreet voorbeeld waarin deze externe gerichtheid
vorm en inhoud krijgt is de voorbereiding van de zaaksverdelingsreglementen. De Raad voor de rechtspraak is in zijn advies op het voorliggende
wetsvoorstel ingegaan op de verantwoordelijkheid van gerechtsbesturen
op dit punt en de eisen die aan een goed proces van consultatie van de
ketenpartijen moeten worden gesteld. Dit betekent onder meer dat er
daadwerkelijk inspraak moet zijn en dat daarvoor dus voldoende tijd en
ruimte moet bestaan. Vanuit zijn overkoepelende verantwoordelijkheid zal
de Raad bij de voorbereiding van goedkeuringsbeslissing over zaaksverdelingsreglementen zo nodig op zijn beurt belanghebbende overige
organisaties moeten consulteren zoals het openbaar ministerie, de
advocatuur, etc.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering toe te lichten wat de
meerwaarde van een arrondissement is, wanneer er op meerdere locaties
recht wordt gesproken. Zij vragen zich af of er niet vooral sprake is van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

22

een bestuurlijke opschaling, zonder dat dit daadwerkelijk effect heeft op
de kwaliteit en de eenheid van rechtspraak.
Met de leden van de SGP-fractie ben ik van mening dat de noodzaak van
opschaling van arrondissementen moet worden onderscheiden van de
omvang van het aantal rechtspraaklocaties dat wenselijk of nodig is om
een landelijk dekkend en kwalitatief hoogwaardig netwerk van zittingsplaatsen te realiseren. Ook bij opschaling staat de kwaliteit van de
rechtspraak centraal, naast de door de SGP-fractie genoemde bestuurlijke
opschaling. Het werken in grotere (team)verbanden biedt de mogelijkheid
om specialistische èn generalistische kennis te ontwikkelen en te
behouden en deze op flexibele, zo efficiënt mogelijke wijze in te zetten
binnen een arrondissement. Het werken met meerdere zittingsplaatsen
binnen één arrondissement biedt deze schaalvoordelen wel, waar het
werken met meerdere (dat wil zeggen meer dan tien) arrondissementen
en bijvoorbeeld maar één zittingsplaats per arrondissement, deze
schaalvoordelen niet biedt. Ieder afzonderlijk arrondissement zou dan
immers genoodzaakt zijn om met de beperkt beschikbare middelen zowel
de reguliere zaken af te handelen als specialisaties te ontwikkelen. Dit leidt
tot inefficiënties en op termijn mogelijk zelfs tot afbreuk van kwaliteit en
tot langere doorlooptijden.
De leden van de SGP-fractie vragen voorts waarom er niet voor is gekozen
om de regionale eenheden van de nationale politie af te stemmen op de
bestaande arrondissementsparketten.
De afgelopen zes jaar heeft het openbaar ministerie zich in zijn interne
organisatieontwikkeling op tien (en aanvankelijk elf) regio’s gericht.
Behalve de noodzaak van specialisatie en standaardisatie ligt aan deze
ontwikkeling ook de breed onderkende noodzaak van een bestuurbare
organisatie van het openbaar ministerie ten grondslag. Door aan te sluiten
bij de voorliggende herziening van de gerechtelijke kaart, wordt de
gewenste schaalgrootte tot stand gebracht en wordt een optimale
samenwerking met de ketenpartners van de nationale politie mogelijk
gemaakt. Feitelijk wordt daarmee de situatie bereikt waarop de leden van
de SGP-fractie doelen, namelijk de aansluiting van de regionale indeling
van de nationale politie op de arrondissementsparketten (en de arrondissementale indeling van de rechtspraak).
3. Rechtspraaklocaties en zaaksverdeling
3.1. Zittingsplaatsen
De leden van de VVD-fractie stellen verschillende vragen die verband
houden met de bevoegdheid tot aanwijzing van – al dan niet tijdelijke –
overige zittingsplaatsen. Zij vragen allereerst om een nadere uitwerking
op dit punt, en wensen te vernemen welke criteria gelden voor de
aanwijzing voor bepaalde duur, of bij het toekennen van rechtspraaklocaties rekening wordt gehouden met al bestaande voorzieningen, of dat
hiervoor nieuwe voorzieningen zullen worden gebouwd, en wat de rol van
de Raad voor de rechtspraak zal zijn bij dit soort beslissingen. De leden
van de aan het woord zijnde fractie verwijzen bovendien naar een in dit
kader relevante passage in de memorie van toelichting, waarin is
aangegeven dat de bevoegdheid van de Minister van Veiligheid en Justitie
om overige zittingsplaatsen aan te wijzen tevens de bevoegdheid
impliceert de tot zijn competentie behorende zittingsplaatsen op te heffen.
Ook ten aanzien van deze bevoegdheid wensen deze leden te vernemen
welke criteria hiervoor gelden en wat de rol van de Raad hierbij zal zijn. De
leden van de fractie van de VVD vragen voorts om een reactie van de
regering op de vraag van het Eerste Kamerlid Broekers-Knol tijdens het
eerdergenoemde debat op 10 mei 2011, of het klopt dat de Raad voor de
rechtspraak nevenlocaties kan aanwijzen, niet voor een bepaalde periode
en zonder dat er parlementaire controle op mogelijk is. Wat is de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

23

belemmering om andere locaties bij algemene maatregel van bestuur aan
te wijzen, zo wensen deze leden te vernemen. Ook de leden van de
CDA-fractie vragen welke omstandigheden aanleiding kunnen zijn voor de
opheffing van een zittingsplaats. De leden van de fractie van D66 vragen
welke rechtbankvestigingen door de herindeling zullen worden gesloten
en waarom in de criteria voor de keuze van de 32 zittingsplaatsen het
element «nabijheid voor de burger» niet is meegenomen.
In antwoord op de bovenstaande vragen zij het volgende opgemerkt. Met
het voorgestelde artikel 21b, eerste lid, Wet RO wordt voorzien in het
aanwijzen van zittingsplaatsen voor alle gerechten bij algemene
maatregel van bestuur. Met dat besluit zullen in eerste instantie worden
aangewezen de 32 zittingsplaatsen van de rechtbanken in de arrondissementen, zoals deze genoemd worden in paragraaf 4.1 van de memorie
van toelichting. Deze wijze van aanwijzing heeft als voordeel dat relatief
snel (sneller dan bij wet in formele zin) zittingsplaatsen kunnen worden
aangewezen, terwijl tevens is voorzien in de wenselijk geachte parlementaire controle via een voorhangprocedure. Bovendien wordt hiermee het
onderscheid naar type locatie vermeden, wat anders het risico in zich zou
bergen van de suggestie van «A en B locaties». Aan de keuze voor de bij
algemene maatregel aan te wijzen zittingsplaatsen is een zorgvuldige
procedure vooraf gegaan, in overleg met de Raad en het College van
procureurs-generaal. Daarbij is een veelheid van belangen afgewogen,
waarbij met name een rol speelden een goede toegankelijkheid van
rechtspraak en een goede bedrijfsvoering van de gerechten. Deze
belangen hebben een wettelijke basis verkregen in het voorgestelde
artikel 21b, eerste lid, Wet RO. De goede toegankelijkheid van rechtspraak
is een ruim begrip, dat tevens omvat de nabijheid van de rechtspraak voor
de burger.
Daarnaast bestaat de mogelijkheid van de aanwijzing van overige
zittingsplaatsen. Deze bevoegdheid van de Minister van Veiligheid en
Justitie is neergelegd in het voorgestelde artikel 21b, tweede lid, Wet RO.
Deze bevoegdheid komt in de plaats van de bevoegdheid die de Raad met
de Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie zou hebben
gekregen om al dan niet tijdelijke nevenlocaties aan te wijzen. De daarop
betrekking hebbende bepaling (wijziging van artikel 41 Wet RO) is evenwel
niet in werking getreden in verband met mijn toezegging, onder meer aan
het lid Broekers-Knol tijdens het meergenoemde debat, om deze bepaling
te heroverwegen. Heroverweging van deze bepaling heeft, ook tegen de
achtergrond van het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State over het voorliggende wetsvoorstel, ertoe geleid dat de bevoegdheid niet langer is toegekend aan de Raad, maar aan de Minister in
verband met zijn stelselverantwoordelijkheid voor de rechtspraak. Het
betreft hier een bevoegdheid om zowel permanent als tijdelijk bij gebrek
aan voldoende zittingscapaciteit overige zittingsplaatsen aan te wijzen
(respectievelijk artikel 21b en 46a Wet RO). Vanwege de beoogde
slagvaardigheid en de samenhang tussen tijdelijke en permanente overige
zittingsplaatsen is in lijn met het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State gekozen voor wettelijke verankering op het niveau van een
ministeriële regeling.
De achtergrond van deze bepaling is met name de behoefte aan de
mogelijkheid om tijdelijke locaties aan te wijzen, waarmee flexibel kan
worden ingespeeld op lokale wensen en behoeften. Het biedt bijvoorbeeld
de mogelijkheid om extra zittingscapaciteit te creëren ingeval van
onvoorziene of tijdelijke sterke fluctuaties in het zaaksaanbod. Dit kan te
maken hebben met bijvoorbeeld veranderingen in bevolkingsomvang en
economische bedrijvigheid. Ook kan ernstige overlast die een gemeente
over een bepaalde periode ervaart of terugkerende overlast bij grotere
evenementen de aanleiding vormen tot een tijdelijke inrichting van een
rechtspraaklocatie. Bij het openen van dergelijke rechtspraaklocaties kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

24

1
Vergelijk Kamerstukken II 2009/10, 32 021,
nr. 5 en Kamerstukken I 2010/11, 32 021, D.
2
Zie op dit punt ook Kamerstukken II 2009/10,
29 279, nr. 97, pag. 8.

onder andere rekening worden gehouden met al bestaande (infrastructurele) voorzieningen.
Thans bestaande rechtspraaklocaties die geen zittingsplaats vormen in de
zin van het voorgestelde artikel 21b, eerste lid, Wet RO, worden op grond
van artikel CVI van dit wetsvoorstel van rechtswege aangemerkt als
overige zittingsplaatsen in de zin van artikel 21b, tweede lid. Voor die
zittingsplaatsen geldt dat zij door het intrekken van de aanwijzing door de
Minister van Veiligheid en Justitie op termijn kunnen worden gesloten. Tot
het sluiten van zulke overige zittingsplaatsen zal met name worden
overgegaan wanneer het, gelet op het zaaksaanbod en beschikbaarheid
van andere rechtspraaklocaties in de betreffende regio, niet langer nodig
is om een zittingsplaats geopend te houden. Bedacht moet worden dat
van iedere zittingsplaats een bepaald niveau van ICT- en overige infrastructurele voorzieningen alsmede beveiligingsniveau wordt verlangd.
Met name als gevolg van de hoge kosten voor deze voorzieningen, zal het
niet mogelijk zijn om een groot aantal relatief kleine locaties, die soms
maar voor een klein deel van de week in gebruik zijn, geopend te houden.
Wanneer het om redenen van kosten en efficiëntie ook niet langer
wenselijk is om een locatie geopend te houden, zal deze voor sluiting in
aanmerking komen. Het efficiënt en kostenbewust omgaan met zittingsplaatsen zal de kwaliteit van de rechtspraak ten goede komen, omdat met
hetzelfde geld meer gedaan kan worden. Alvorens de Minister besluit tot
in trekking van de aanwijzing van een overige zittingsplaats, worden de
Raad en het College van procureurs-generaal gehoord.
Het expliciteren van te sluiten zittingsplaatsen, zoals de leden van de
D66-fractie verzochten, is op dit moment nog niet mogelijk. Bij eerdere
gelegenheden is al aangegeven dat de sluiting van diverse huidige,
kleinere rechtspraaklocaties op termijn noodzakelijk zal zijn om de
belangen van een kwalitatief goede rechtspraak veilig te stellen1. De
sluiting van deze locaties zal niet automatisch plaatsvinden met de
invoering van dit wetsvoorstel. Bij het op termijn opheffen van overige
zittingsplaatsen zal vanzelfsprekend zorgvuldig te werk worden gegaan.
Onder verwijzing naar een artikel in het Advocatenblad van januari 2011
vragen de leden van de VVD-fractie of het klopt dat de opheffingsbevoegdheid van de Raad voor de rechtspraak op grond van het voorgestelde nieuwe artikel 20 Wet RO uitsluitend de door de Raad aangewezen
overige zittingsplaatsen betreft.
Mogelijk is in dit verband sprake van een misverstand. In de tekst van het
wetsvoorstel zoals dat in consultatie was gebracht was een voorstel voor
artikel 20 Wet RO opgenomen, op grond waarvan de Raad overige
zittingsplaatsen zou kunnen afwijzen. Er is uiteindelijk van afgezien deze
bevoegdheid aan de Raad toe te kennen. In plaats daarvan wordt in het
voorgestelde artikel 21b, tweede lid, Wet RO bepaald dat de Minister van
Veiligheid en Justitie, gehoord de Raad en het College van procureursgeneraal, overige zittingsplaatsen kan aanwijzen.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de uitwerking van de «andere
rechtspraaklocaties, al dan niet van tijdelijke duur». Deze leden vragen om
voorbeelden van tijdelijke rechtbanken.
De mogelijkheid tot eventuele aanwijzing van tijdelijke rechtspraaklocaties
is ingegeven als antwoord op de in het verleden geuite wens om te
komen tot een vorm van buurtrechtspraak in Nederland. Tevens speelde
hierbij een rol de geuite zorg dat met de aangekondigde opheffing – op
termijn – van 27 van de huidige rechtspraaklocaties (hetgeen met name
kantonlocaties betreft) er onvoldoende rechtspraak is met lokale wortels.
Evenals het vorige kabinet is het huidige kabinet geen voorstander van
geïnstitutionaliseerde buurtrechtspraak. Uit ervaringen met kleine
nevenlocaties blijkt namelijk dat dit betekent dat zaken moeten worden
gestapeld om op efficiënte wijze zittingen te kunnen houden, wat tot
aanzienlijke vertraging in de doorlooptijden van procedures kan leiden2.
Met de leden van de aan het woord zijnde fractie heeft het kabinet bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

25

behoefte aan tijdelijke rechtspraak vooral het oog op incidentele,
ingrijpende wanordelijkheden die zich mogelijk voordoen bij grotere
evenementen. Daarnaast valt te denken aan seizoensgebonden situaties,
zoals in de kustgebieden, of bij (internationale) sportevenementen.
Dergelijke situaties kunnen aanleiding vormen om te besluiten tijdelijke
rechtspraakvoorzieningen te treffen op lokaal niveau. De behoefte aan
dergelijke tijdelijke rechtspraak zal beperkt zijn. Het hangt onder meer
samen met de vraag of in de specifieke probleemgebieden geen andere
rechtspraaklocatie in de nabijheid aanwezig is. Voorts nopen niet alle
mogelijke wanordelijkheden tot de aanwezigheid van de rechter in de
wijk. Wat de zichtbaarheid van strafrechtelijke aanpak betreft, leren
eerdere ervaringen met projecten als «Justitie in de buurt» en thans in het
kader van de Veiligheidshuizen, dat het veeleer gaat om aanwezigheid van
politie en openbaar ministerie, alsmede om de mogelijkheid om
problemen en overlast op een passend adres te kunnen melden, en niet
zozeer om de aanwezigheid van de rechter op een specifieke locatie. In dit
verband kan ook worden gewezen op de ervaringen met het eerder
genoemde traject ZSM.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de namen van de hoofd- en
zittingsplaatsen niet in de wet zijn opgenomen. Voorts vragen zij waarom,
naast de zittingsplaatsen, ook de hoofdplaatsen niet in het wetsvoorstel
zijn vastgelegd. De leden van de fractie van D66 vragen om een nadere
argumentatie van de stelling dat het op het niveau van formele wet
vastleggen van het minimum aantal locaties bezwaarlijk is.
In het systeem van de huidige Wet op de rechterlijke indeling en de Wet
RO wordt nog onderscheid gemaakt tussen hoofdplaatsen van de
arrondissementen en andere rechtspraaklocaties. Met het voorliggende
wetsvoorstel wordt dit onderscheid geheel losgelaten, en is in het nieuwe
systeem uitsluitend nog sprake van zittingsplaatsen. Met het wetsvoorstel
is niet gekozen voor een onderscheid tussen hoofdplaatsen en overige
zittingsplaatsen. Een dergelijk onderscheid zou leiden tot het onwenselijk
geachte beeld van «eerste klas» en «tweede klas» rechtspraaklocaties (of
«A- en B-locaties»), als gevolg waarvan discussie kan ontstaan over de
status van locaties. Dergelijke discussies leiden af van de uiteindelijke
doelstelling van dit wetsvoorstel. Het niet (langer) onderscheiden van
hoofdplaatsen en overige zittingsplaatsen biedt het nieuwe systeem meer
flexibiliteit. De gerechtsbesturen hebben – via het zaaksverdelingsreglement – de verantwoordelijkheid voor de verdeling van zaken over de
diverse zittingsplaatsen binnen een arrondissement. Zodoende kan op
lokaal niveau, door de betrokken gerechtsbesturen, een goede afweging
worden gemaakt ten aanzien van de vraag welke zaken op welke plaats
zullen worden behandeld.
Het bij wet in formele zin vasteggen van (namen van) zittingsplaatsen is
geen conditio sine qua non voor de goede toegankelijkheid tot de
rechtspraak. Goede toegankelijkheid kenmerkt zich door verschillende
factoren, waaronder de aanwezigheid van voldoende zittingsplaatsen in
de buurt van rechtzoekenden. De aanwezigheid van voldoende rechtspraaklocaties en de goede spreiding daarvan over het land is met het
voorliggende wetsvoorstel gewaarborgd door de wettelijke opdracht,
neergelegd in artikel 21b, eerste lid, Wet RO om voor elk gerecht
zittingsplaatsen aan te wijzen bij algemene maatregel van bestuur. Dit
besluit dient te worden voorgehangen bij het parlement. Hiermee is
enerzijds parlementaire betrokkenheid bij de aanwijzing van zittingsplaatsen verzekerd, terwijl anderzijds voldoende snel kan worden
ingespeeld op ontwikkelingen in de praktijk in specifieke regio’s. Dit stelsel
biedt ruimte voor maatwerk. Met de voorgestelde wijze van aanwijzing
van zittingsplaatsen beoogt de regering te komen tot een toekomstbestendig locatiebeleid, zonder dat voor de toevoeging of opheffing van een
enkele locatie telkens de wet gewijzigd zou moeten worden – waarmee
doorgaans een relatief lange procedure gemoeid zal zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

26

Om voornoemde redenen is er tevens toe besloten om in de wet in
formele zin geen vast aantal zittingsplaatsen op te nemen. Het aantal bij
algemene maatregel van bestuur aan te wijzen zittingsplaatsen is
gebaseerd op de huidige situatie in de praktijk, waarbij onder andere
rekening is gehouden met een evenwichtige spreiding van locaties over
het land en het zaaksaanbod. Wijziging in deze omstandigheden op
termijn kunnen leiden tot de wenselijkheid van het aanwijzen of juist niet
langer aanwijzen van een zittingslocatie. Het vastleggen van het aantal
locaties in een wet in formele zin zou meebrengen dat in zo’n geval een
volledige (en veelal langdurige) wetgevingsprocedure moet worden
doorlopen.
3.2. Zaaksverdeling binnen het arrondissement en ressort
De leden van de fractie van de VVD refereren aan het debat op 10 mei
2011 in de Eerste Kamer over de Evaluatiewet modernisering rechterlijke
organisatie. Tijdens dit debat heeft het lid Broekers-Knol gevraagd of het
verstandig is om in het wetsvoorstel op te nemen dat de Raad voor de
rechtspraak een zaaksverdelingsreglement vaststelt. De aan het woord
zijnde leden vragen wat de verzochte reflectie heeft opgeleverd. Deze
leden vragen voorts om een nadere uiteenzetting op het punt dat het voor
het openbaar ministerie en de advocatuur van belang is dat zij betrokken
worden bij het vaststellen van het zaaksverdelingsreglement.
De discussie tijdens het bedoelde debat over de Evaluatiewet modernisering rechterlijke organisatie zag op de regeling ten aanzien van het
zaaksverdelingsreglement, zoals dat was opgenomen in het voorstel van
wet dat op dat moment voor advies aanhangig was bij de Afdeling
advisering van de Raad van State. De regeling omtrent het reglement is
thans opgenomen in de artikelen 21 en 21a Wet RO van het voorliggende
wetsvoorstel. Daarin wordt bepaald dat niet de Raad het reglement
vaststelt, maar het gerechtsbestuur. Dit besluit is vervolgens onderworpen
aan instemming van de Raad. Ter toelichting daarop nog het volgende.
Het bedoelde artikel 21 Wet RO bepaalt dat het gerechtsbestuur een
zaaksverdelingsreglement vaststelt, waarin per zittingsplaats in het
desbetreffende arrondissement wordt bepaald voor welke categorieën
van zaken in die zittingsplaats zittingen worden gehouden. Er verandert
niets in de primaire verantwoordelijkheid van het gerechtsbestuur om de
zaakspakketten over de zittingsplaatsen binnen een arrondissement te
verdelen. Dat is ook nu al zo, waar het de verdeling van zaken over de
hoofdplaats en de nevenvestigings- en nevenzittingsplaatsen betreft (zie
artikel 19 Wet RO).
Ik acht het juist dat het uitgangspunt wordt gehandhaafd van zaaksverdeling op lokaal niveau. Lokaal kan immers het beste het effect van de
zaaksverdeling op de directe omgeving worden beoordeeld en worden
afgestemd met partners in de keten. Een vastgesteld zaaksverdelingsreglement behoeft zoals gezegd de instemming van de Raad. De Raad kan
deze instemming alleen onthouden als er sprake is van strijd met het recht
of het algemeen belang. Met dit instrument kan de raad actief en direct
toezicht op de verdeling van zaakspakketten houden. Tezamen met de
vernietigingsbevoegdheid achteraf van de Kroon (ten aanzien van de
instemmingsbeslissing van de Raad) bevat het wetsvoorstel een verantwoordelijkheidsverdeling die naar mijn oordeel recht doet aan de
verschillende posities van de gerechtsbesturen, de Raad en de minister
(zie verder de memorie van toelichting, Kamerstukken II 2010/11, 32 891,
nr. 3, paragraaf 4.2, pag. 16 en verder).
Wat betreft de belangen van ketenpartners, zoals het openbaar ministerie
en de advocatuur, brengt de voorgestelde schaalgrootte mee dat de
belangen van de omgeving nog nadrukkelijker dan nu moeten worden
meegewogen. Een beroep op dit omgevingsbewustzijn zal bij de
voorgestelde indeling nog krachtiger worden in vergelijking met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

27

relatief kleine omvang van de huidige gerechten. Overleg met deze
partijen kan voorkomen dat inefficiënties ontstaan door bijvoorbeeld
onevenredig lange reistijden van officieren van justitie en advocaten die
uiteindelijk ten koste gaan van de belangen van rechtzoekenden.
Overigens geldt ook voor andere procespartijen dat zij betrokken moeten
worden bij de totstandkoming van het zaaksverdelingsreglement. In de
memorie van toelichting worden bijvoorbeeld ook «repeat players», zoals
de Belastingdienst en het UWV, gerechtsdeurwaarders, het lokale bestuur,
reclasseringsinstellingen, bureaus jeugdzorg en degenen die belast zijn
met het vervoer van gedetineerden, genoemd. Het spreekt vanzelf dat het
belang van de rechtzoekende bij het overleg over de zaaksverdeling
centraal staat.
De leden van de VVD-fractie merken op dat «het algemeen belang» een
groot begrip is in het kader van de toetsing van het zaaksverdelingsreglement. Zij vragen om een meer precieze uitleg. Worden sommige
criteria, zoals de toegankelijkheid van de rechtspraak, zwaarder gewogen
dan andere, en zo ja, waarom, zo wensen deze leden te vernemen.
Het voorgestelde artikel 21a van de Wet RO bepaalt dat de Raad alleen
instemming kan onthouden met betrekking tot een zaaksverdelingsreglement, als er sprake is van strijd met het recht of het algemeen belang,
daaronder begrepen een goede bedrijfsvoering van het gerecht. In de
memorie van toelichting is aangegeven dat de toetsing aan het
«algemeen belang» nadrukkelijk een bredere toetsing omvat dan die in
het kader van de goedkeuring van het bestuursreglement als bedoeld in
het voorgestelde nieuwe artikel 20 Wet RO. Bij de toetsing van het
zaaksverdelingsreglement aan het algemeen belang is toegankelijkheid
van de rechtspraak inderdaad een belangrijk criterium, en weegt dit
criterium bij de beoordeling van een bestuursreglement wellicht minder
zwaar. Het bestuursreglement heeft een organisatorisch en meer intern
karakter, en is dus minder gericht op de toegankelijkheid van de rechtzoekende voor derden. Wat betreft het zaaksverdelingsreglement staat het
externe perspectief centraal. Dit blijkt ook uit de set van criteria die
inmiddels in het kader van het landelijke programma Herziening gerechtelijke kaart door de gerechten in samenspraak met de Raad voor de
rechtspraak is ontwikkeld. In de eerste plaats is gekeken naar het belang
van rechtzoekenden en ketenpartijen vanuit het oogpunt van toegankelijkheid en kwaliteit bij de behandeling van bepaalde zaken op bepaalde
locaties. De eis van een gezonde bedrijfsvoering betreft de efficiënte inzet
van middelen, en weegt ook mee, maar kan bij de afweging van belangen
geen doorslaggevend argument zijn ten koste van de toegankelijkheid van
de rechtspraak.
De leden de VVD-fractie maken melding van het standpunt van de NVvR
dat voor de keuze om de behandeling van bepaalde soorten zaken bij een
of enkele gerechten te concentreren, een evenwichtige afweging moet
worden gemaakt. Deze leden vragen waarom er geen sprake zal zijn van
een onsamenhangend beeld en afhankelijkheid van toevallige organisatiebelangen.
De bedoelde evenwichtige afweging is nodig, opdat noodzakelijke
expertise voorhanden is op die rechtspraaklocaties waar deze zaken
worden behandeld, aldus de NVvR. Ik deel dit standpunt. Ook in de
memorie van toelichting is dit standpunt van de NVvR onderschreven.
Daarbij is, zoals de leden van de VVD-fractie terecht opmerken, vermeld
dat er geen sprake zal zijn van een «onsamenhangend beeld» en
afhankelijkheid van «toevallige organisatiebelangen». Uitgangspunt van
de inrichting van het nieuwe stelsel is dat alle tien rechtbanken en vier
gerechtshoven hun «eigen» zaken kunnen behandelen, op grond van de
bestaande regels inzake de relatieve competentie. Het is de verantwoordelijkheid van elke afzonderlijke rechtbank en elk afzonderlijk gerechtshof
om daarvoor expertise op te bouwen en adequaat in te zetten. Afgezien
van noodsituaties waarin het nodig kan zijn om zaaksstromen tijdelijk te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

28

verleggen, zal grote terughoudendheid moeten worden betracht met
structurele uitzonderingen op de algemene regels van de relatieve
competentie. Gedacht kan worden aan een zodanig specialistische
rechterlijke expertise, in combinatie met een geringe frequentie van het
aantal zaken, dat deze niet bij alle rechtbanken of gerechtshoven kunnen
worden behandeld. Dan kan er aanleiding zijn voor rechterlijke concentratie waarbij bij wet één of een beperkt aantal gerechten exclusief
bevoegd wordt verklaard. Het spreekt vanzelf dat alleen op basis van
eenduidige en heldere criteria besloten kan worden tot concentratie. In de
termen van de NVvR: toevallige organisatiebelangen kunnen geen
aanleiding zijn voor concentratie. In aanvulling op het wetsvoorstel zal bij
nota van wijziging worden voorzien in een afzonderlijke regeling voor
vreemdelingenzaken, conform de huidige inrichting van de vreemdelingenketen.
De leden van de SP-fractie vragen of is meegewogen dat zaken die bij de
diverse rechtbanken terechtkomen, in dusdanige aantallen voorkomen dat
er voldoende kwaliteit is om deze zaken af te doen. Ook willen zij weten
hoe concentratie kan leiden tot (meer) toegankelijkheid voor de burger. De
aan het woord zijnde leden benadrukken anderzijds dat het goed is dat de
rechterlijke macht werk maakt van specialisatie. Zij vragen waarom een
verandering op dit punt nodig is met dit wetsvoorstel, als de huidige
praktijk al de mogelijkheid tot concentratie biedt.
Bij de vraag of rechtspraak moet worden geconcentreerd op één of meer
locaties, spelen meerdere factoren een rol, zoals aantallen zaken,
complexiteit van zaken, beschikbaarheid van gespecialiseerde rechters en
omgevingsfactoren, zoals de aanwezigheid van gespecialiseerde
ketenpartners (onder andere onderdelen van het openbaar ministerie), en
het effect op bijvoorbeeld de toegankelijkheid van de rechtspraak. Al deze
factoren staan in de sleutel van de kwaliteitsverbetering van de rechtspraak. Uitgangspunt van het wetsvoorstel is dat alle zaken volgens de
regels van de relatieve competentie binnen één arrondissement op een
kwalitatief hoogwaardig niveau moeten kunnen worden behandeld. Met
de aan het woord zijnde leden ben ik dan ook van mening dat een
rechtbank waar een zo breed en diep mogelijk basispakket wordt
aangeboden, sterk bijdraagt aan de toegankelijkheid van de rechtspraak
voor de burger. Concentratie buiten een arrondissement kan alleen bij
hoge uitzondering aan de orde zijn. Dit uitgangspunt is niet nieuw. Het ligt
ook ten grondslag aan de huidige inrichting van de rechterlijke organisatie. Wel brengt de huidige indeling mee dat er 19 gebieden zijn in
Nederland waarbinnen alle zaken in beginsel moeten worden behandeld.
Dat is een te kleine schaal om het uitgangspunt tot volle wasdom te laten
komen. Kwaliteit van rechtspraak en aantallen zaken verhouden zich
bovendien echter niet zodanig tot elkaar dat alleen hoge aantallen zaken
kwaliteit garanderen. Zoals op andere plaatsen in deze nota naar
aanleiding van het verslag al is aangegeven, ziet toegankelijkheid van de
rechtspraak niet alleen op de fysieke bereikbaarheid (de afstand in
kilometers) tot een rechtspraaklocatie. Ook elementen als doorlooptijden
en kwalitatief goede rechtspraak tellen mee bij de vraag of er voldoende
toegang tot de rechter bestaat. In bepaalde, zeer specialistische en weinig
voorkomende zaken is de toegankelijkheid in dat opzicht meer gediend bij
het op één locatie geconcentreerd aanbieden van rechtspraak. Evenmin
mag over het hoofd worden gezien dat bestaande concentraties niet
zelden betrekking hebben op zeer specifieke rechtsterreinen waarmee de
gemiddelde burger zelden of nooit te maken zal hebben. Daarbij valt te
denken aan zaken op het terrein van het intellectuele eigendomsrecht of
(internationale) vervoersovereenkomsten. Veelal zijn in die zaken
rechtspersonen partij, en geen natuurlijke personen.
In dit verband is tot slot van belang dat de opschaling van de arrondissementen de mogelijkheid biedt om bestaande concentraties van rechtsmacht opnieuw te bezien. Door de opschaling ontstaat ten aanzien van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

29

bepaalde type zaken in ieder arrondissement mogelijk alsnog voldoende
volume om deze zaken in het door de leden van de SP-fractie bedoelde
basispakket van rechtspraak op te nemen.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom niet in de wet wordt
vastgelegd dat de verwijzing naar een andere rechtbank van specialistische zaken plaatsvindt naar een naastgelegen arrondissement.
Aangenomen wordt dat de aan het woord zijnde leden doelen op het
concentreren van rechtsmacht in geval van zeer specialistische zaken. In
dat verband is van belang dat zulke concentraties in beginsel uitgaan van
het aanwijzen van één rechtbank waar alle betreffende zaken worden
behandeld (zodat van verwijzing naar een naastgelegen arrondissement
geen sprake is). Indien de aan het woord zijnde leden doelen op artikel
46b Wet RO, is van belang dat deze bepaling een rechtbank de
bevoegdheid biedt om een zaak ter verdere behandeling te verwijzen naar
een andere rechtbank. De oorsprong van die bepaling is de wens om,
vanuit een oogpunt van objectiviteit, zaken waarbij eigen personeel van
de rechtbank is betrokken door een andere rechtbank te kunnen laten
behandelen. Uiteindelijk is gekozen voor een bredere reikwijdte van die
bepaling, namelijk voor gevallen waarin volgens de verwijzende
rechtbank door betrokkenheid van die rechtbank bij de zaak, behandeling
ervan door een andere rechtbank gewenst is. Centraal staat dus niet
zozeer de specialistische aard van de zaak, maar de vraag of de verwijzende rechtbank op enigerlei wijze betrokkenheid heeft bij de zaak. Op
zichzelf ligt het voor de hand dat bij zo’n verwijzing in eerste instantie
gekozen zal worden voor een naastgelegen arrondissement, zoals de
leden van de SGP-fractie suggereren. Het vastleggen hiervan in de wet
maakt de regeling evenwel nodeloos inflexibel voor een verwijzende
rechtbank. Op voorhand is niet ondenkbaar dat zich een zaak voordoet
waarbij twee of meer naast elkaar gelegen rechtbanken op enigerlei wijze
betrokken zijn, of waarbij het om andere redenen in het kader van het
waarborgen van een objectieve oordeelsvorming en besluitvorming
wenselijk kan zijn de zaak te verwijzen naar een niet aangrenzend
arrondissement.
De Raad voor de rechtspraak verwacht een afname van met name
bestuursrechtelijke zaken naar aanleiding van de nieuwe voorstellen van
dit kabinet om de griffierechten kostendekkend te maken en dat daarom
een nieuwe verdeling van zaken nodig is. De leden van de PvdA-fractie
vragen of het kabinet de mening is toegedaan dat door de wijziging van
de griffiekosten er minder bestuursrechtelijk zaken zullen worden
behandeld, en zo ja hoeveel zaken er naar verwachting minder worden
aangemeld en hoeveel dit de rechtspraak zal besparen. Ook vragen deze
leden of het kabinet het van belang acht dat minder burgers zich melden
om een geschil met de overheid te doen beslechten en of dit enige
invloed heeft op de indeling van de gerechtelijke kaart.
De verhoging van de griffiekosten voor bestuursrechtelijke zaken leidt
naar verwachting tot tussen de vijftien en zeventien procent minder zaken
in eerste aanleg en tussen de twaalf en zeventien procent minder zaken in
hoger beroep. De verwachte besparing op het budget van de Raad voor
de rechtspraak ligt tussen de € 27 en € 32 mln. Voor de Afdeling
bestuursrechtspraak van de Raad van State en Hoge Raad zijn de
gegevens minder nauwkeurig in te schatten. De besparing bedraagt bij die
instanties naar verwachting € 3 mln. Het kabinet acht het van belang dat
minder burgers een beroep moeten doen op de rechter om een geschil
met de overheid te doen beslechten. Dit komt met name tot uitdrukking in
het kabinetsbeleid gericht op het verminderen van de administratieve
lasten en het versterken van mediationvaardigheden en proactieve
geschiloplossing door bestuursorganen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

30

4. Bestuurlijke organisatie van de rechtbanken en gerechtshoven
4.1. Samenstelling gerechtsbesturen
De leden van de VVD-fractie wensen te vernemen in hoeverre is
afgeweken van de in maart 2010 door de Raad vastgestelde «Visie op de
Rechtspraak». Deze visie schetst de ontwikkelrichting van de rechtspraak,
waarbij wordt uitgegaan van twee pijlers, namelijk de versterking van de
blijvende waarden onafhankelijkheid, onpartijdigheid, integriteit en
professionaliteit, alsmede een nauwe aansluiting bij behoeften en
problemen in de samenleving.
De genoemde visie is de basis voor het besturingsmodel in de nieuwe
gerechtelijke kaart. Voor beide pijlers is de herziening van de gerechtelijke
kaart nodig. Bij de eerste pijler gaat het om het waarborgen van professionaliteit en deskundigheid vooral door specialisatie. De tweede pijler
impliceert dat bij de indeling van de organisatie de problemen van
rechtzoekenden en maatschappij centraal moeten staan. Zoveel mogelijk
zullen procedures die met elkaar samenhangen, omdat zij betrekking
hebben op één en dezelfde persoon of eenzelfde maatschappelijke
problematiek, gezamenlijk worden behandeld. Dit brengt een overstijgende aanpak met zich mee. Eerder is bij wijze van voorbeeld al verwezen
naar de behandeling van jeugdzaken. Flexibiliteit van de organisatie is
voor deze wijze van werken essentieel en dat vereist opschaling van de
gerechten. Het tot stand brengen van de geschetste ontwikkelrichting
vraagt om krachtige bestuurders, zowel bij de gerechten als de Raad. Het
aansluiten bij behoeften in de samenleving is niet te realiseren zonder een
sterke externe oriëntatie van de bestuurders en het vermogen de signalen
te vertalen naar de eigen organisatie. Ook is het nodig om de
medewerkers hierbij te betrekken. Met de andere inrichting van de
besturen wordt ook beoogd de rechters de ruimte en stimulans te geven
zelf hun professionele standaarden te definiëren en uit te dragen. Het gaat
dan ook om de formele en materiële rechtseenheid. Vandaar ook de met
het wetsvoorstel beoogde splitsing tussen bestuur en management.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of het concept van het
werken in afdelingen en teams binnen de gerechten al is uitgewerkt. Ook
wensen zij te vernemen of de regering de indruk heeft dat de gerechten
per 1 januari a.s. gereed zullen zijn voor de invoering van de nieuwe
gerechtelijke kaart.
De Raad heeft aangegeven niet te willen streven naar een uniform
organisatie- en besturingsmodel voor alle gerechten. De gerechten
verschillen zodanig dat elk gerecht de ruimte moet hebben om het
organisatie- en besturingsmodel te kunnen kiezen dat het beste past. De
inrichting in afdelingen en teams geeft de organisatie flexibiliteit en maakt
het mogelijk om in aansluiting bij behoeften in de omgeving van de
rechtspraak ook thematische teams in te richten en zodoende kennis te
bundelen. De Raad geeft echter wel een aantal uniforme kaders die
leidend zijn voor de gerechten bij de inrichting van de organisatie en de
besturing. Deze kaders hebben betrekking op de managementstructuur,
managementovereenkomsten, de span of control van managers, het
functiegebouw, etc. Daarbij wordt de keuze voor de inrichting wel beperkt
tot een afdelingsstructuur of een teamstructuur. De Raad heeft aangegeven dat de rechtspraak, gerekend vanaf het moment waarop dit
wetsvoorstel in het Staatsblad wordt gepubliceerd, ten minste zes
maanden nodig heeft om de nieuwe gerechtelijke kaart daadwerkelijk in te
voeren. Afwijkingen ten opzichte van hetgeen thans is neergelegd in het
wetsvoorstel, kunnen ertoe leiden dat er meer tijd nodig is voor implementatie.
Op de vraag van de leden van de VVD-fractie wat precies wordt bedoeld
met de nieuwe voorzieningen die binnen de nieuwe organisatiestructuur
van de gerechten getroffen moeten worden om te voorzien in de thans op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

31

sectorniveau uitgevoerde werkzaamheden op het gebied van het bewaken
van juridische kwaliteit en de bevordering van uniforme rechtstoepassing,
wordt in paragraaf 4.2. ingegaan.
4.2. Gerechtsvergadering en college van afgevaardigden
De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere uiteenzetting waarom
van het advies van de Raad voor de rechtspraak is afgeweken door de
advies- en overlegrol van de gerechtsvergadering te handhaven. Is de
regering voornemens om bij de evaluatie van dit wetsvoorstel de
wettelijke regeling van de gerechtsvergadering nader te bezien, zo vragen
deze leden.
Op grond van het huidige artikel 23, derde lid, Wet RO voert het gerechtsbestuur overleg met een sectorvergadering of de gerechtsvergadering
teneinde binnen het gerecht de juridische kwaliteit en de uniforme
rechtstoepassing te bevorderen. Het afschaffen van het verplichte
sectormodel leidt ertoe dat de rol van de sectorvergadering uit artikel 23,
derde lid, verdwijnt. Het overleg en de advisering over de juridische
kwaliteit en uniforme rechtstoepassing acht het kabinet van zodanig vitaal
belang dat een wettelijke regeling ervan vereist is. Daartoe wordt in het
gewijzigde artikel 23, derde lid, Wet RO bepaald dat het bestuur over deze
onderwerpen overlegt met de gerechtsvergadering of met een door de
gerechtsvergadering aangewezen afvaardiging op verschillende rechtsterreinen. De gerechtsvergadering blijft derhalve in de toekomst een
wezenlijke inhoudelijke rol vervullen bij de bevordering van de juridische
kwaliteit en de uniforme rechtstoepassing.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts welke buitenwettelijke
overleggremia genoemd kunnen worden, die de adviesfunctie van het
huidige college van afgevaardigden kunnen opvangen. Ook vragen zij wat
het gevolg is van deze overleggen op de effectiviteit van de besluitvorming.
Het College van afgevaardigden heeft thans tot taak om de Raad voor de
rechtspraak ongevraagd of gevraagd te adviseren over de uitvoering van
zijn taken (artikel 90 Wet RO). Deze taak blijft nog drie jaar na inwerkingtreding van deze wet bestaan. De aan het College van afgevaardigden
toegedichte klankbordfunctie (het vertolken van gedachten van de
gerechten naar de Raad voor de rechtspraak) wordt in overwegende mate
(eveneens) vervuld door de GOR, zij het dat het rechterlijk element in de
GOR mogelijk minder naar voren komt dan in dit college.
Naast de presidentenvergadering zijn er enkele vakinhoudelijke overleggremia te noemen. Ook vakinhoudelijke adviezen zijn ondersteunend voor
de bedrijfsvoeringstaken van de Raad, zoals de zorg voor de kwaliteit van
de bestuurlijke en organisatorische werkwijze van de gerechten. In dat
verband kan gedacht worden aan de ReCoFa, het landelijk overlegorgaan
van rechter-commissarissen in faillissementen, die periodiek richtlijnen
vaststelt voor faillissementen en surseances van betaling. Verder bestaan
binnen de rechtspraak op enkele specifieke deelterreinen, zoals informatietechnologie en communicatie, structurele overleggremia. Deze zijn
noodzakelijk voor de afstemming en het bevorderen van de effectiviteit
van besluitvorming op deze specifieke deelterreinen. Bij in de praktijk
gebleken behoefte, kunnen vanzelfsprekend aanvullende gremia worden
ingericht, die voorzien in informatie-uitwisseling tussen de gerechten
onderling en tussen de Raad en de gerechten.
4.3. Overige aspecten van het nieuwe bestuursmodel
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar een passage in de memorie
van toelichting waarin wordt aangegeven dat weliswaar het vormen van
personele unies tussen gerechtsbesturen in de nieuwe opzet minder voor
de hand ligt, maar deze mogelijkheid in bijzondere gevallen niet geheel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

32

kan worden uitgesloten. De aan het woord zijnde leden vragen om de
bevestiging dat het niet voor zal komen dat in ieder gerechtsbestuur een
bestuurder zit die ook deel uitmaakt van een ander gerechtsbestuur.
Het vormen van personele unies tussen gerechtsbesturen ligt in de
nieuwe gerechtelijke kaart, waarin grotere gerechten ontstaan en
bovendien gerechtsbesturen een kleinere omvang hebben, minder voor
de hand. De mogelijkheid om personele unies te vormen heeft de regering
echter in bijzondere gevallen alsmede in geval van tijdelijke waarneming
niet willen uitsluiten. De achterliggende reden hiervan is het te allen tijde
waarborgen van een slagvaardig gerechtsbestuur en, meer in het
algemeen, te komen tot een flexibele rechterlijke organisatie waarbinnen
gereageerd kan worden op inefficiënte vormen van bestuur en gevallen
van tijdelijke waarneming. Het is echter geenszins de intentie geweest dat
het mogelijk wordt in ieder gerechtsbestuur een bestuurder te installeren
die ook deel uitmaakt van een ander gerechtsbestuur. Dit moge ook
blijken ook uit de sterke clausulering in de voorgestelde wetsbepaling van
het recht personele unies te vormen. In het kader van het benoemingenbeleid zal ook in het oog kunnen worden gehouden dat het door gerechtsbesturen delen van bestuurders in de praktijk ook werkelijk beperkt blijft
tot bijzondere gevallen.
4.4. Kantonrechtspraak
De leden van de SGP-fractie vragen op welke manier het niet verplicht
stellen van kantonrechtspraak de burgers ten goede kan komen. Zij
vragen om een toelichting op de wijze waarop deze eerstelijnsrechtspraak
vorm zou kunnen krijgen en op welke manier de behoeften van de
samenleving daarmee beter gediend kunnen worden.
Ik begrijp deze vraag aldus, dat deze ziet op het voornemen tot afschaffing
van het verplichte sectormodel en de daarmee verband houdende
opheffing van de verplichting om in rechtbanken een verplichte sector
kanton te hebben. Om misverstanden te voorkomen: aan de kantonrechtspraak zelf verandert op zichzelf niets, anders dan dat de competentie van
de kantonrechter per 1 juli jl. is uitgebreid naar zaken met een financieel
belang tot € 25 000. Daarmee kan de toegankelijke werkwijze van de
kantonrechter in meer zaken dan voorheen worden toegepast. Daarmee
wordt het belang van versterking van de eerstelijnsrechtspraak
onderkend. Zoals in de memorie van toelichting al is aangegeven, staat
hierbij een snelle, informele actieve opstelling van de rechter centraal, die
de behandeling van een zaak zo goed mogelijk afstemt op de belangen
van rechtzoekenden en de aard van hun onderlinge geschil. Dit vraagt om
verdergaande differentiatie van zaaksbehandeling. In de nieuwe gerechtelijke kaart, waarbij de gerechtslocaties vanuit grotere eenheden worden
bediend, zal de rechtspraak over meer organisatorische en capacitaire
armslag beschikken om optimaal aan de lokale vraag te kunnen voldoen.
Afschaffing van de verplichte sector kanton verschaft de rechtbankbesturen daarbij de benodigde ruimte om de organisatie van de rechtbank
zodanig aan te passen dat aan deze zaaksdifferentiatie optimaal vorm kan
worden gegeven, zonder dat schotten tussen organisatieonderdelen
daaraan in de weg staan. In grotere samenwerkingsverbanden (teams,
afdelingen) van rechters in civiel en kanton kunnen deskundigheden
worden opgebouwd en specialisatie worden georganiseerd. Specifiek ten
aanzien van goede eerstelijnsrechtspraak valt daarbij te denken aan het
vergroten van kennis en inzichten in conflictgedrag van partijen en aan
gerichte trainingen in zittings- en conflictdiagnosevaardigdheden. De
eerstelijnsrechter wordt zo beter toegerust om in samenspraak met
partijen te onderzoeken wat partijen werkelijk verdeeld houdt en daar een
pasklare oplossing voor te vinden. Binnen deze eerstlijnsrechtspraak blijft
kantonrechtspraak herkenbaar aan de eigen processuele regels, met name
de mogelijkheid om zonder advocaat te procederen en zelf de zaak te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

33

bepleiten. De begrippen «kantonzaken» en «kantonrechter» verdwijnen
met dit wetsvoorstel dan ook niet uit de wetgeving.
5. De inrichting van het openbaar ministerie
De leden van de VVD-fractie verwijzen naar een passage in de memorie
van toelichting, waar wordt opgemerkt dat de nieuwe arrondissementale
indeling leidt tot tien arrondissementsparketten, die in beginsel overeenstemmen met de regio-indeling van het openbaar ministerie. De aan het
woord zijnde leden vragen wat in dit verband wordt bedoeld met «in
beginsel» en op welke punten en om welke redenen wordt afgeweken.
De bedoelde passage betreft een onzorgvuldige formulering. In de
passage waarnaar de aan het woord zijnde leden verwijzen, dient dan ook
«komt in beginsel overeen» te worden gelezen als: komt overeen.
Benadrukt zij dat na invoering van dit wetsvoorstel er sprake zal zijn van
volledige congruentie tussen de nieuwe arrondissementale indeling van
de rechtspraak en de arrondissementsparketten van het openbaar
ministerie.
De leden van de VVD-fractie verzoeken het kabinet voorts om concreet in
te gaan op de aansluiting tussen de regionale eenheden van de nationale
politie en de gerechtelijke kaart. Met name in het Oosten van het land lijkt
de afstand tussen het lokale gezagsniveau en het regionale coördinatieniveau wel erg groot te worden, aldus deze leden
De volledige aansluiting van de regionale eenheden van de nationale
politie op de gerechtelijke kaart vormt een uitgangspunt bij de inrichting
van de nationale politie. Deze aansluiting levert immers een cruciale
voorwaarde op voor een adequate strafrechtelijke handhaving en het
daarvoor noodzakelijke goede functioneren van de justitiële keten. Door
volledige congruentie wordt optimaal geprofiteerd van de eenduidige
relatie tussen de hoofdofficier van justitie, de politiechef van de regionale
eenheid en het gerechtsbestuur. Tegelijkertijd zal de voorgenomen
indeling van de regionale eenheden in districten en basisteams het lokale
bestuur in staat stellen om ter plaatse zijn gezag over de politie uit te
oefenen. Aan het gezag van de burgemeester en de officier van justitie,
alsmede aan de lokale bestuurlijke inbedding, wordt niet getornd. Het
aantal gemeenten binnen de regionale eenheid is daarvoor niet direct
relevant.
De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere uiteenzetting van de
regering over de noodzaak van de vorming van een landelijk ressortsparket en de verhouding van dat parket tot het College van procureursgeneraal.
Door binnen verschillende onderdelen van het openbaar ministerie op
diverse terreinen, inhoudelijk en beheersmatig, samen te werken kan een
kwaliteitsverbetering in brede zin gerealiseerd worden waarbij tevens de
kwetsbaarheid verminderd wordt. Deze voor het openbaar ministerie
leidende gedachte bij de gehele herziene gerechtelijke kaart geldt ook
voor het (landelijk) ressortsparket. Door verregaande samenwerking
binnen een landelijk georganiseerde eenheid, is het mogelijk om de
beschikbare mensen, middelen en zaken op een zo efficiënte en effectief
mogelijke wijze in te zetten. Een toenemende behoefte aan specialistische
deskundigheid in bepaalde type zaken, die ook binnen de rechtspraak
wordt gevoeld, kan hiermee worden ingevuld. Hierbij wordt zoveel
mogelijk aansluiting gezocht bij de specialismen en expertises die
benoemd zijn voor de eerstelijnsparketten. Om deze specialistische kennis
en de beschikbare mensen en middelen ook landelijk in te kunnen zetten,
is sturing op landelijk niveau noodzakelijk. Door de landelijke beschikbaarheid van advocaten-generaal, wordt het voor het openbaar ministerie
mogelijk om aan iedere zaak de advocaat-generaal te koppelen die de
betreffende zaak behoeft. Die verdeling vindt plaats vanuit het landelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

34

managementteam, onder verantwoordelijkheid van de landelijk
hoofdadvocaat-generaal.
De toegevoegde waarde van een landelijk opererende tweedelijnsparket is
nadrukkelijk aan de orde gekomen in de discussie rondom het onderzoek
van de Commissie Steenhuis naar een zoekgeraakt strafdossier1. Zo
draagt de landelijke organisatie bij aan de versnelling van de appellen
door het openbaar ministerie, het eigenaarschap van de dossiers en
daarmee de zorgvuldigheid en kwaliteit van de tweedelijns strafrechtshandhaving.
De landelijke hoofdadvocaat-generaal is de voorzitter van het genoemde
managementteam. Hij is eindverantwoordelijk richting het College van
procureurs-generaal voor het beheer en beleid van de landelijke organisatie van de tweedelijn strafrechtshandhaving, en is daarmee het hoofd
van de landelijke organisatie. De ressortelijk hoofdadvocaat-generaal is
kenbaar en aanspraakbaar voor zijn omgeving. Hij is verantwoordelijk
voor de zaken in zijn ressort en heeft daarmee voor dat gedeelte dan ook
een directe verantwoordingsrelatie met het College van procureursgeneraal. Van een extra bestuurslaag is in dit verband geen sprake.
De leden van de PVV-fractie vragen waarom gerechtsbesturen wel
wettelijk zijn geregeld en besturen van parketten niet. De grond hiervoor
is gelegen in het feit dat er voor handelingen van het openbaar ministerie,
anders dan die van de rechtspraak, volledige ministeriële verantwoordelijkheid bestaat. Om die reden behoeven niet alle bestuurlijke arrangementen binnen het openbaar ministerie, voor zover deze passen binnen
het over de inrichting in de Wet op de rechterlijke organisatie opgenomen
bepalingen, een wettelijke basis. Mede in dit licht bezien is het ook van
belang dat voor de besturen van de gerechten wettelijk is geregeld dat zij
belast zijn met de bedrijfsvoering (van het gerecht) en dat dit binnen het
openbaar ministerie een taak is die op basis van mandaat geschiedt. Gelet
hierop is voor bijvoorbeeld de arrondissementsparketten wel geregeld dat
de hoofdofficier van justitie inhoudelijk leiding geeft aan en hoofd is van
het parket en dat diens vervanging kan geschieden door de plaatsvervangend hoofdofficier van justitie, maar niet dat deze functionarissen in
de praktijk een managementteam met de directeur bedrijfsvoering
vormen.
6. Gevolgen voor ambtenaren bij de gerechten en parketten

1
Zie Kamerstukken II 2008/09, 31 700, nrs. 100
en 115 en Kamerstukken II 2010/11, 32 500 VI,
nr. 87.

In verband met de vorming van de nieuwe gerechten en parketten regelt
dit wetsvoorstel de overgang van de bij de huidige gerechten en parketten
werkzame rechterlijke en niet-rechterlijke ambtenaren naar die nieuwe
gerechten en parketten. Hoofdregel daarbij is, zoals de leden van de
VVD-fractie ook opmerken, dat het personeel overgaat naar het gerecht of
parket waarvan het rechtsgebied het rechtsgebied van hun huidige
gerecht of parket omvat of daarmee samenvalt. Enige uitzondering daarop
vormt de regeling met betrekking tot het personeel van de huidige
rechtbanken en arrondissementsparketten te Amsterdam en ZwolleLelystad en het gerechtshof te Amsterdam, omdat het rechtsgebied
daarvan niet in zijn geheel opgaat in of samenvalt met dat van een nieuw
gerecht of parket. Op de vraag van de leden van de VVD-fractie, of op
voormelde hoofdregel daarnaast in het algemeen een uitzondering wordt
gemaakt voor personeel dat vanwege de herziening van de gerechtelijke
kaart verder dient te reizen en waarvoor aansluiting bij een nabij gelegen
gerecht of parket meer voor de hand ligt, kan ik antwoorden dat het
wetsvoorstel daarin niet voorziet. In dit verband is van belang geacht dat
de nieuwe gerechten en parketten direct vanaf het moment van inwerkingtreding van het wetsvoorstel voor de behandeling van de zaken die
worden «overgenomen» van de huidige gerechten en parketten
beschikken over een adequate personele bezetting. Daarnaast regelt dit
wetsvoorstel strikt genomen alleen de overgang van het personeel naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

35

een van de nieuwe gerechten of parketten en behelst deze overgang in
veel gevallen, bijvoorbeeld vanwege de aanwezigheid van meerdere
rechtspraaklocaties binnen een rechtsgebied, niet zonder meer ook een
wijziging van de plaats waar de werkzaamheden voor het nieuwe gerecht
of parket zullen dienen te worden verricht. Voor ambtenaren die desalniettemin door het wetsvoorstel te maken zullen krijgen met een wijziging van
de plaats waar of van waaruit zij hun werk gewoonlijk verrichten, ligt het
veeleer in de rede dat op individueel niveau, al dan niet op initiatief van
de betrokken ambtenaar wordt bezien of in de daarmee gemoeide
toename van de reisduur aanleiding is gelegen voor de overgang naar
een ander nieuw gerecht of parket.
De leden van de VVD-fractie vragen, onder verwijzing naar een artikel in
Trema, of de herziening van de gerechtelijke kaart nadelige consequenties
heeft voor de rechtspositie van medewerkers, omdat hierdoor niet alleen
tussen teams of afdelingen van een gerecht, maar ook tussen vestigingsplaatsen in het rechtsgebied van een gerecht zal worden gerouleerd. Ook
vragen deze leden wat de huidige stand van zaken is met betrekking tot de
rechtspositie van ambtenaren in verhouding tot dit wetsvoorstel en of er
een sociale regeling is. Vanwege de in dit wetsvoorstel opgenomen
vermindering van het aantal arrondissementen en ressorten zal het aantal
rechtbanken en gerechtshoven eveneens verminderen en zal het
werkgebied van de nieuwe rechtbanken en gerechtshoven in veel gevallen
groter zijn dan dat van de huidige gerechten. Datzelfde geldt voor de
nieuwe arrondissementsparketten, waarvan het aantal als gevolg van de
vermindering van het aantal arrondissementen ook zal verminderen, en
het nieuwe landelijk ressortsparket. Zoals hierboven in antwoord op een
andere vraag van de leden van de VVD-fractie al is aangegeven, behelst
de in dit wetsvoorstel geregelde overgang van het personeel van de
huidige gerechten en parketten naar de nieuwe gerechten en parketten in
veel gevallen niet zonder meer ook een wijziging van de plaats waarin of
van waaruit een functie gewoonlijk wordt vervuld. Wel is het in verband
met de vaak grotere werkgebieden van de nieuwe gerechten voorstelbaar
dat roulatie binnen het gerecht van bij die gerechten werkzame ambtenaren wellicht vaker dan thans het geval is ook een wijziging van de plaats
van functievervulling met zich zal brengen. Een dergelijke roulatie zal
uiteraard wel steeds van tevoren met de betrokken ambtenaar worden
besproken. Ook zal een concentratie van bepaalde vormen van rechtspraak ingevolge de voor de nieuwe gerechten op te stellen zaaksverdelingsreglementen eventueel aanleiding kunnen vormen voor een wijziging
van de standplaats van personeel. Los hiervan geldt als uitgangspunt dat
de rechtspositie van de bij de gerechten en de parketten werkzame
rechterlijke en niet-rechterlijke ambtenaren als gevolg van de overgang
naar de nieuwe gerechten en parketten geen wijziging ondergaat. Enige
uitzondering hierop vormen, zoals ook is aangegeven in de memorie van
toelichting, enkele functionarissen bij de huidige gerechten en parketten
van wie de functie in verband met de herziening van de gerechtelijke kaart
niet of niet in dezelfde mate terugkeert. Juist met het oog op laatstbedoelde functionarissen, maar ook ten behoeve van degenen die wegens
reorganisatie met een wijziging van hun standplaats te maken krijgen,
acht ik het, net als onder meer de Raad voor de rechtspraak, het College
van procureurs-generaal en de NVvR, van belang dat er in aanvulling op
de reguliere bepalingen met betrekking tot rechten en verplichtingen bij
reorganisaties een specifiek pakket aan sociale maatregelen komt te
gelden. Over een dergelijk pakket wordt momenteel overlegd met de
bonden van rechterlijk en niet-rechterlijk personeel bij de gerechten en de
parketten. Mede gelet op het constructieve karakter van dat overleg
verwacht ik hierover binnen afzienbare tijd overeenstemming te bereiken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

36

7. Financiële gevolgen
De leden van de CDA-fractie geven aan nog onduidelijkheden te zien met
betrekking tot de financiële haalbaarheid van de plannen. De Raad voor de
rechtspraak heeft aangegeven de incidentele kosten als gevolg van de
herzieningsoperatie niet zelf te kunnen dragen. De aan het woord zijnde
leden vragen waarom de regering er vanuit gaat dat deze incidentele
kosten wel degelijk kunnen worden terugverdiend door de efficiency die
de operatie teweegbrengt. De leden van de CDA-fractie vrezen dat de
mogelijke efficiencywinsten voor wat betreft de regio Oost-Nederland
kunnen tegenvallen. Zij vragen om een duidelijker overzicht van de kosten
en de te verwachten efficiencywinst in een regio met deze grootte. De
leden van de SP-fractie vragen welke extra kosten deze reorganisatie op
termijn met zich mee zullen brengen. Bovendien vragen zij of de
meerkosten van de herziening opwegen tegen de kostenbesparingen die
beoogd worden met dit wetsvoorstel. De aan het woord zijnde leden
verzoeken ook om een financieel onderbouwde motivering van de
aannames.
Gegeven de fase waarin de herziening van de gerechtelijke kaart zich nu
bevindt, is er op dit moment geen overzicht per regio te geven van de
verwachte kostenbesparingen. Wel kan in algemene zin worden aangegeven dat op landelijk niveau verwacht wordt dat de structurele kostenbesparingen als gevolg van het sluiten van kantonlocaties en de samenvoeging van bedrijfsvoeringsfuncties de structurele hogere frictiekosten
(toename kosten dienstreizen, kosten transport van dossiers, kosten
interne communicatie en afstemming) zullen dekken. In de huidige situatie
werken rechters vanuit 19 rechtbanken op 59 locaties en dient er ook
thans door rechters en ondersteunend personeel gereisd te worden van
kantoorlocaties naar de zittingslocaties. In de nieuwe situatie werken
rechters vanuit 10 rechtbanken op 32 locaties. De verwachting is dat deze
verandering in de indeling niet zal leiden tot een onevenredige verandering van het aantal reisbewegingen. Een toename van de problemen
die doorgaans samenhangen met reisbewegingen wordt dan ook niet
verwacht. Een deel van de efficiencywinst zal bovendien kunnen worden
gerealiseerd door het substantieel terugbrengen van het aantal bestuursen leidinggevende functies, zowel binnen de rechtspraak, de ondersteunende organisatie als de stafonderdelen.
De kosten als gevolg van deze operatie zullen niet in één keer op de
rechtspraak neerdalen, maar verspreid over meerdere jaren. Uitgaande
van de inschatting van de Raad van ca. € 54 mln. aan eenmalige kosten,
betekent dit – gemeten over tien jaar – een extra kostenpost van ruim € 5
mln. per jaar. Het betreft hierbij circa 0,6% van het totale budget van de
rechtspraak. Gelet op deze relatief zeer beperkte financiële impact op het
totale budget van de rechtspraak, ben ik van mening dat dit binnen de
bestaande budgetten van de rechtspraak kan worden opgelost. Dergelijke
kostenposten dienen binnen organisaties met grotere budgetten binnen
de reguliere begroting opgevangen te kunnen worden. De Raad heeft ook
voldoende tijd en gelegenheid zich hierop voor te bereiden. Bovendien
acht ik de doelstelling om deze operatie kostenneutraal door te voeren
weliswaar ambitieus maar niet onrealistisch, omdat de herziening van de
gerechtelijke kaart uiteindelijk beoogt te komen tot een efficiëntere
rechtspraak en een betere benutting van beschikbare mensen en
middelen. Daarbij is van belang dat deze wetswijziging op zichzelf geen
bezuinigingsdoelstellingen kent, maar de rechtspraak wel de gelegenheid
biedt te profiteren van (efficiency)voordelen die uiteindelijk geboekt zullen
worden met de herziening van de gerechtelijke kaart. Met de Raad wordt
overlegd over mogelijkheden om eventuele knelpunten over de jaren
heen op te lossen. Concreet gaat het daarbij over de manier waarop een
en ander wordt doorvertaald in de prijscomponent in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

37

driejaarlijkse prijsafspraken en de mogelijkheid van het inzetten van
beschikbare gelden uit de egalisatierekening en het eigen vermogen.
De leden van de SP-fractie vragen voorts hoe zal worden omgegaan met
praktische problemen en hoe wordt voorkomen dat bij het reizen tussen
locaties dossiers zullen kwijtraken.
Ten aanzien van het veiligheidsbeleid, meer in het bijzonder het
voorkomen van zoekraken van dossiers, wordt het volgende
opgemerkt.Het voorkomen dat dossiers kwijtraken is ook in de huidige
gerechtelijke kaart een belangrijke kwestie die altijd voorkomen dient te
worden. De huidige protocollen en richtlijnen van de rechtspraak op het
gebied van beveiligingsbeleid voorzien reeds in richtlijnen ten aanzien van
informatieoverdracht. Het gaat hier bijvoorbeeld om het Protocol
Rubricering, het Protocol Gevoelige zaken, het Protocol Verlies van
stukken, etc. De Raad verwacht niet dat aanscherping van het beleid
hierop nodig is. Wel staat voor de komende maanden een actualisering
van het totale veiligheidsbeleid gepland. Als het toch nodig zou moeten
zijn om richtlijnen aan te scherpen (hetgeen niet wordt verwacht), zal de
Raad dit in de komende maanden ter hand nemen. Wat betreft de
overdracht van taken en expertise van een gerecht naar een ander gerecht
geldt dat zich ook in de huidige gerechtelijke kaart situaties voordoen
waarin taken en expertise moeten worden overgedragen. De rechtspraak
voorziet geen reden tot zorg ten aanzien van dergelijke overdrachten in de
nieuwe gerechtelijke kaart.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe ver rechtbanken zijn met het in
praktijk brengen van ook in het regeerakkoord aangekondigde vernieuwingen met betrekking tot het toepassen van snelrecht (zoals night
courts). Van invoering van night courts in de zin van avondopenstelling
van rechtbanken is nog geen sprake. Momenteel wordt eerst ingezet op
verruiming van de werktijden (naar 7x16 uur) van politie, officieren en
andere betrokken partijen in het kader van de snelle selectie en afdoening
van eenvoudige strafzaken «aan de voorkant»: het al eerder genoemde
traject ZSM. Doel is om in bijna alle reguliere VVC (veel voorkomende
criminaliteit)-zaken gedurende de eerste zes uren resp. drie dagen na
aanhouding een eerste en vaak finale beoordeling van de zaak te
realiseren. Daarbij wordt zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de
mogelijkheden van Wet OM-afdoening. Deze werkwijze wordt momenteel
in vijf regio’s beproefd en wordt in 2012 landelijk ingevoerd. Dit is een
eerste stap, waarna wordt bezien of aanvullend bijvoorbeeld verruiming
van openingstijden van rechtbanken nodig is.
8. Administratieve lasten
In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat er geen noemenswaardige gevolgen voor de lastendruk van burgers, bedrijven en
overheden zullen optreden als gevolg van dit wetsvoorstel. De leden van
de VVD-fractie verzoeken alsnog in kaart te brengen wat deze niet
noemenswaardige gevolgen zijn.
Voor de rechtspraak en het openbaar ministerie betekent de invoering van
de gerechtelijke kaart een verlaging van de administratieve lasten, omdat
met name bedrijfsvoeringsfuncties efficiënter kunnen worden ingericht
door de opschaling. Het kabinet verwacht ook dat de primaire processen
efficiënter kunnen verlopen, onder meer als gevolg van een betere
benutting van zittingscapaciteit bij de rechtspraak. Daartegenover staat
een verwachte stijging van reisbewegingen, omdat zowel het openbaar
ministerie als de rechtspraak de herziening van de gerechtelijke kaart
zullen benutten om de backoffices van teams of afdelingen samen te
voegen en te concentreren binnen de grotere werkgebieden. Voor burgers
en bedrijven kan het aantal noodzakelijke reisbewegingen licht toenemen,
voor zover gerechtsbesturen besluiten bepaalde zaakssoorten, die nu
wellicht nog bij alle rechtspraaklocaties worden aangeboden, in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

38

vervolg alleen nog in bepaalde zittingsplaatsen in een arrondissement aan
te bieden. Dat valt bijvoorbeeld te verwachten bij bepaalde bestuursrechtelijke zaken, zoals zaken die verband houden met de toepassing van de
Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo), de uitoefening van
burgemeestersbevoegdheden en belastingzaken. Het betreft hierbij zaken
die bijzondere specialisatie vergen, waarvoor een bepaalde mate van
aanbod van zaken op één specifieke locatie noodzakelijk kan blijken.
Anderzijds zullen uiteindelijk rechtzoekenden ook profiteren van een
efficiënter ingerichte en kwalitatief hoogwaardige en snelle rechtspraak.
Het saldo van deze effecten laat zich niet in cijfers uitdrukken – kwaliteit is
sowieso moeilijk naar concrete bedragen te vertalen. Per saldo is de
verwachting dat de lastendruk als gevolg van dit wetsvoorstel naar
verwachting zeer beperkt blijven, terwijl daar evident gunstige effecten
tegenover staan.
II. ARTIKELSGEWIJZE TOELICHTING
De leden van de VVD-fractie verzochten om een doorlopende tekst van de
te wijzigen wetten, zoals deze komen te luiden na ongewijzigde invoering
van dit wetsvoorstel.
Aangenomen wordt dat de aan het woord zijnde leden verzoeken om
doorlopende teksten van de Wet op de rechterlijke indeling, de Wet RO en
de Wet rechtspositie rechterlijke ambtenaren (Wrra). Voor een goed begrip
van het voorliggende wetsvoorstel kan een integrale herziene tekst van
die wetten inderdaad dienstig zijn. Voor de overige te wijzigen wetten
geldt dat de daarin aan te brengen wijzigingen veelal technisch van aard
en relatief gering van omvang zijn. De doorlopende teksten van de Wet
RO en Wrra worden u nog separaat toegezonden. Voor de Wet op de
rechterlijke indeling geldt dat de inhoud ervan feitelijk geheel opnieuw
wordt vastgesteld met het bepaalde in artikel I van dit wetsvoorstel.
Artikel I (Wet op de rechterlijke indeling)
De leden van de fractie van D66 vragen of zij goed begrijpen dat bij veel
gemeentelijke herindelingen in de toekomst ook de Wet op de rechterlijke
indeling gewijzigd dient te worden.
Voor zover een toekomstige gemeentelijke herindeling leidt tot naamswijziging van een gemeente die in de voorgestelde nieuwe tekst van deze
wet wordt genoemd, zal dit uiteraard ook tot wijziging van die wet leiden.
Dit is niet anders dan in de huidige situatie, waarin gemeentelijke
herindelingen ook wijzigingen kunnen meebrengen van de huidige Wet op
de rechterlijke indeling. In de toekomst zal aanpassing van de Wet op de
rechterlijke indeling minder snel noodzakelijk zijn als gevolg van gemeentelijke herindelingen, aangezien de rechtsgebieden van de nieuwe
gerechten waar mogelijk zijn aangeduid aan de hand van de provincies
wiens grondgebied zij omvatten (zie de voorgestelde artikelen 6, 9 en 11).
Artikel II (Wet op de rechterlijke organisatie)
Onderdeel D (artikel 16)
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de toelagesystematiek is
gehandhaafd voor zover het gaat om de in artikel 16 Wet RO geregelde
toelage die gewezen rechterlijke leden van een gerechtsbestuur, die ten
minste zes jaren als zodanig hebben gefunctioneerd, gedurende drie jaren
in aanvulling op hun rechterlijk salaris ontvangen.
In antwoord hierop merk ik op dat hiertoe, ondanks het voorstel van de
Raad voor de rechtspraak, is besloten, omdat deze extra inkomsten niet
meer in direct verband staan met de werkzaamheden die als rechterlijk lid
van een gerechtsbestuur worden verricht en nadrukkelijk het karakter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

39

hebben van een afbouwregeling na beëindiging van de benoeming als lid
van het gerechtsbestuur. Bovendien is hiertoe aanleiding gezien omdat
deze toelage, in vergelijking met de huidige toelage gedurende het
bestuurslidmaatschap, veel duidelijker in tijd beperkt is en derhalve
minder structureel van aard is.
Onderdeel E (artikelen 19 t/m 21b)
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de algemene maatregel van
bestuur, bedoeld in artikel 21b, eerste lid, zal worden voorgehangen bij de
Eerste en Tweede kamer.
Het bedoelde besluit is thans in voorbereiding en zal binnenkort ter
consultatie worden voorgelegd aan de betrokken belanghebbende
organisaties. In de memorie van toelichting is al aangegeven op welke
wijze invulling zal worden gegeven aan het bepaalde in voornoemd
artikel. Na aanvaarding van dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer zal de
voorhangprocedure in het parlement worden gestart.
De leden van de VVD-fractie verwijzen voorts naar een passage in de
memorie van toelichting, waarin wordt aangegeven dat in spoedeisende
gevallen het overleg met de Raad voor de rechtspraak en het College van
procureurs-generaal via korte lijnen zal kunnen plaatsvinden. Deze leden
vragen om een nadere uiteenzetting van hetgeen verstaan moet worden
onder spoedeisende gevallen en korte lijnen.
Zoals eerder al is aangegeven, krijgt de minister van Veiligheid en Justitie
met het voorliggende wetsvoorstel de bevoegdheid om overige, al dan
niet tijdelijke, zittingsplaatsen aan te wijzen. Ook kan hij een dergelijke
aanwijzing beëindigen. In de memorie van toelichting staat dat de
bevoegdheid van de minister om te bepalen dat in een zaak de terechtzitting kan worden gehouden op een door hem aan te wijzen locatie in of
buiten het rechtsgebied waarin het gerecht is gelegen, ziet op situaties
waarin dit noodzakelijk is in verband met de veiligheid van personen of
andere zwaarwegende omstandigheden. Te denken valt aan het inrichten
van een incidentele locatie met het oog op de behandeling ter terechtzitting van een zaak waarin de veiligheid van rechters, officieren van
justitie, advocaten, getuigen, verdachten en/of anderen in het bijzonder in
het geding is. Ook kan een bijzondere locatie in een concrete zaak
wenselijk blijken in verband met de verwachte (media)aandacht voor die
zaak. Het kabinet kan zich voorstellen dat dergelijke situaties kunnen
leiden tot de noodzaak om op korte termijn maatregelen te treffen en
locaties aan te wijzen. In zo’n geval kan de behoefte bestaan om snel en
rechtstreeks overleg te laten plaatsvinden tussen de minister, de voorzitter
van de Raad voor de rechtspraak en de voorzitter van het College van
procureurs-generaal, met als doel op korte termijn te beslissen over de
aanwijzing van een (tijdelijke) overige zittingsplaats.
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer het probleemloos uitwisselen van gegevens tussen het openbaar ministerie, de politie en de
rechterlijke macht zal zijn gerealiseerd.
Het probleemloos uitwisselen van voor de rechtshandhaving relevante
gegevens tussen betrokken organisaties in de justitiële keten is een
voortdurend punt van aandacht. De vorming van een nationale politie en
de volledige congruentie van de regionale indelingen van politie,
openbaar ministerie en de rechtspraak draagt verder bij aan het vereenvoudigen van die gegevensuitwisseling. Ter verbetering van de
informatie-uitwisseling met (keten)partners zal de organisatie zo worden
ingericht dat de politie handelt vanuit één informatiepositie en één
informatieloket voor de verschillende (keten)partners. De congruentie met
de arrondissementsparketten maakt dit eenvoudiger. De vorming van de
nationale politie vormt een goed kader voor de verbetering van de
informatiehuishouding van de politie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

40

Wat betreft de informatie-uitwisseling tussen het openbaar ministerie en
de rechtspraak kan worden opgemerkt dat de gerechten reeds nu in een
deel van de strafzaken de dossiers in digitale vorm ontvangen. Het gaat
hierbij om de standaardzaken en nog niet om de zogenaamde maatwerkzaken. Het openbaar ministerie en de rechtspraak werken momenteel
samen aan de voltooiing van deze koppeling. Naar verwachting zullen in
de loop van de eerste helft van 2012 alle rechtbanken dossiers in digitale
vorm kunnen ontvangen van het openbaar ministerie, bestuderen en
verwerken. Als in zulke zaken na vonniswijzing door de rechtbank hoger
beroep wordt ingesteld, kunnen de rechtbanken de strafdossiers langs
digitale weg naar de gerechtshoven overbrengen. Gewerkt wordt aan een
voorziening om ook de dossiers van grote(re) strafzaken op digitale wijze
aan de rechtbanken over te kunnen dragen.
Onderdeel L, P.2, W, AA.3 en BB.2, WW en XX (artikelen 41, 48a, vijfde lid,
59, 66, vijfde lid, en 67, vijfde lid, en bijlagen bij de wet
De leden van de VVD-fractie vragen of onder het deponeren van stukken
bij de griffie ook het langs elektronische weg indienen daarvan kan
worden verstaan. Ook vragen zij in hoeverre het huidige wetsvoorstel
rekening houdt met de mogelijkheden die digitalisering voor de rechtspraak biedt.
Voor het antwoord op deze vragen zij kortheidshalve verwezen naar de
passages in paragraaf 1.5 van deze nota naar aanleiding van het verslag,
waar reeds aandacht is besteed aan de mogelijkheid tot het gebruik van
de elektronische weg. Voorts is in het voorgaande op diverse plaatsen
aandacht besteed aan de voordelen die moderne technieken ook aan de
rechtspraak en het openbaar ministerie kunnen bieden.
Onderdeel GG.1 en OO (artikelen 84, tweede lid, en 30)
De wijziging van de artikelen 84, tweede lid, en 130, derde lid, Wet RO
voorziet in het doen vervallen van de bepaling dat het aantal leden van de
Raad respectievelijk het College van procureurs-generaal bij algemene
maatregel van bestuur wordt vastgesteld. In de memorie van toelichting is
ten aanzien van deze wijziging aangegeven dat het bepalen van het exacte
aantal leden bij algemene maatregel van bestuur geen toegevoegde
waarde heeft. De leden van de VVD-fractie vragen om een nadere
toelichting op dit punt.
De Wet RO bepaalt dat het aantal leden van de bedoelde organen
tenminste drie en ten hoogste vijf betreft. Het stellen van deze onder- en
bovengrens heeft tot doel enerzijds te waarborgen dat de organen over
voldoende personele capaciteit beschikken om hun taken naar behoren te
kunnen uitvoeren, terwijl anderzijds moet worden voorkomen dat een
overdaad aan bestuurders ontstaat. Binnen deze marges dienen organisaties als de Raad en het College echter de mogelijkheid te hebben om
naar eigen inzichten en behoeften te bepalen hoeveel leden in redelijkheid
noodzakelijk zijn om de taken te kunnen uitvoeren. Het exact bij besluit
bepalen of dat nu drie, vier of vijf leden zijn, heeft in dat verband weinig
meerwaarde en maakt de situatie voor de praktijk onnodig star, wanneer
men wil inspelen op een actuele situatie of behoefte.
Hoofdstuk II. Wijziging van overige wetten
Artikel L (Wet Friese taal in het rechtsverkeer)
Met artikel L wordt in artikel 7, eerste lid, van de Wet Friese taal in het
rechtsverkeer een technische wijziging aangebracht die noodzakelijk is als
gevolg van de opschaling en de nieuwe benamingen van de arrondissementen. De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre dit wetsvoorstel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

41

rekening houdt met andere wetsvoorstellen die verband houden met de
Friese taal.
Op dit moment zijn in het parlement geen wetsvoorstellen aanhangig die
het gebruik of de verankering van de Friese taal betreffen. Wel is
regelgeving in voorbereiding waarmee de positie van deze taal wordt
gewaarborgd (wetsvoorstel gebruik Friese taal). Invoering van dat
wetsvoorstel zal ook gevolgen hebben voor de Wet Friese taal in het
rechtsverkeer. Bij gelegenheid van dat wetsvoorstel zal worden bezien
welke afstemmingsbepalingen met het onderhavige wetsvoorstel
noodzakelijk zijn.
Hoofdstuk III. Overgangs- en slotbepalingen
Artikelen CII en CIII (overgang lopende zaken naar nieuwe
rechtbanken en gerechtshoven)
De leden van de VVD-fractie vragen waarom pas in aanloop naar de
inwerkingtreding van de herziening van de gerechtelijke kaart bij de
toedeling van zaken aan rechters rekening kan worden gehouden met de
toekomstige positionering van de rechters. Zij merken daarbij op dat het
alternatief, een regeling die er bijvoorbeeld toe leidt dat alle bij de
rechtbank te Amsterdam aanhangige zaken na de inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel bij de rechtbank Amsterdam blijven liggen, een mogelijke
oplossing kan bieden. De aan het woord zijnde leden vragen om een meer
uitgebreide reactie waarom niet is gekozen voor dit alternatief.
Artikel CII bepaalt dat zaken die op de dag vóór de inwerkingtreding van
dit wetsvoorstel aanhangig zijn bij een rechtbank, van rechtswege over
gaan naar de nieuw te vormen rechtbanken die tot kennisneming van de
desbetreffende zaken bevoegd zijn. Daarbij geldt als hoofdregel dat de
zaken van een huidige rechtbank overgaan naar de nieuwe rechtbank
waarvan het rechtsgebied dat van die huidige rechtbank omvat of
daarmee samenvalt. Hetzelfde is geregeld in artikel CIII met betrekking tot
de lopende zaken van de gerechtshoven. Daarnaast regelt dit wetsvoorstel
in de artikelen CVIII en CVIV dat het personeel van de huidige gerechten,
met behoud van functie, als hoofdregel van rechtswege overgaat naar de
nieuwe gerechten waarvan de rechtsgebieden die van hun huidige
gerechten omvatten of daarmee samenvallen. Door deze gelijktijdige
overgang van zaken en personeel geldt dat de behandelende (rechterlijke
en niet-rechterlijke) ambtenaren telkens zoveel mogelijk samen met de
zaken die zij behandelen overgaan naar de nieuwe gerechten. Dit zorgt
voor een zo goed mogelijke waarborg voor het behoud van de kennis en
expertise bij het afhandelen van de betreffende zaken.
Voor de zaken en het personeel van de huidige rechtbank te Amsterdam
wordt op bovenstaande hoofdregel een uitzondering gemaakt, omdat het
huidige rechtsgebied van deze rechtbank niet in zijn geheel komt te vallen
in het rechtsgebied van de nieuwe rechtbank Amsterdam. Het gebied
Gooi en Vechtstreek, dat nu nog behoort tot het rechtsgebied van de
Amsterdamse rechtbank, komt namelijk te vallen in het rechtsgebied van
de nieuwe rechtbank Midden-Nederland. Met het oog daarop wordt in het
tweede lid van artikel CII geregeld dat de lopende zaken die gerelateerd
zijn aan dit gebied overgaan naar de rechtbank Midden-Nederland en dat
de overige lopende zaken in Amsterdam blijven. Voor het personeel van
de rechtbank te Amsterdam wordt in dit wetsvoorstel niet een vergelijkbare splitsing geregeld, omdat binnen dat personeel geen onderscheid
kan worden gemaakt tussen personeel dat al dan niet werkzaamheden
verricht die slechts het gebied Gooi en Vechtstreek betreffen. Wel zal zo
veel en vroegtijdig als mogelijk worden bevorderd dat een deel van het
personeel op vrijwillige basis de overstap maakt naar de nieuwe
rechtbank Midden-Nederland. Bovendien kunnen rechters, die nu ook
zaken betreffende het gebied Gooi en Vechtstreek in behandeling hebben,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

42

maar na de overgang van die zaken naar de rechtbank Midden-Nederland
in Amsterdam blijven, die zaken als rechter-plaatsvervanger voor die
nieuwe rechtbank blijven behandelen. In beide gevallen kan daarmee,
zodra dit wetsvoorstel door het parlement wordt aanvaard, al zo snel
mogelijk rekening worden gehouden bij de toedeling van zaken.
Zodoende wordt gewaarborgd dat er bij de rechtbank Midden-Nederland
sprake zal zijn van voldoende personele capaciteit alsmede de vereiste
(dossier)kennis om ook de lopende zaken die betrekking hebben op het
gebied Gooi en Vechtstreek af te handelen. Bovendien biedt de overgang
van deze zaken de mogelijkheid om bij de rechtbank Midden-Nederland
de voor de behandeling van zaken betreffende dit gebied vereiste
expertise verder op te bouwen.
Artikel CVI (overgangsrecht nevenlocaties)
De leden van de fractie van de VVD vragen tot slot om een reactie van de
regering op de vraag van het Eerste Kamerlid Broekers-Knol tijdens het
meergenoemde debat van 10 mei 2011, of het klopt dat de Raad voor de
rechtspraak nevenlocaties kan aanwijzen, niet voor een bepaalde periode
en zonder dat er parlementaire controle op mogelijk is. Wat is de
belemmering om andere locaties bij algemene maatregel van bestuur aan
te wijzen, zo wensen deze leden te vernemen.
Deze vragen zijn reeds hierboven aan bod gekomen en beantwoord, in
paragraaf 3.1., in het kader van het onderwerp zittingsplaatsen.
De minister van Veiligheid en Justitie,
I. W. Opstelten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 891, nr. 6

43