Timmermans
zeker met gelijkgestemde landen onder de aandacht van
collega’s brengen. Maar laat over één ding geen
misverstand ontstaan. Dit is geen extra voorwaarde voor
Kopenhagen. Wij gaan het onderhandelingsproces naar
Kopenhagen niet nog eens met nieuwe zaken belasten.
Wij willen graag onder de aandacht brengen hoe de
Nederlandse regering denkt over een duurzaam
consumptiepatroon, maar er is geen link met de
onderhandelingen in Kopenhagen. Natuurlijk is het
streven er op gericht om duurzamer te gaan leven. Strikt
genomen heeft dat echter niet te maken met de
voorwaarden die wij stellen aan de onderhandelingen in
Kopenhagen. Aan die onderhandelingen gaan wij nu
geen nieuwe voorwaarden meer toevoegen.
De voorzitter: Mevrouw Ouwehand voor de laatste
maal.

heb gedaan. Overigens heb ik het aannemen van de
motie ontraden.
De heer Ormel (CDA): De staatssecretaris pleit gelukkig
dus niet voor een plantaardig leven of een plantaardig
eetpatroon.
Staatssecretaris Timmermans: Ik ga over mijn woorden.
De heer Ormel heeft deze zojuist gehoord. Hiermee ben
ik aan het einde van mijn termijn gekomen.
De voorzitter: Hiermee zijn wij gekomen aan het einde
van dit debat. Ik dank de minister-president en de
staatssecretaris voor hun komst en de leden voor hun
inbreng.
De beraadslaging wordt gesloten.

Mevrouw Ouwehand (PvdD): Nog een laatste vraag. Op
welke plaatsen gaat de staatssecretaris dan pleiten of
reclame maken voor het Nederlandse beleid? Het lijkt mij
dat je dat in Europees verband zou moeten doen als je
het over de klimaatproblemen hebt. Dat is dus tijdens de
processen in de richting van Kopenhagen. Natuurlijk
weet je dan niet of er de door Nederland gewenste
uitkomst uit zal komen of niet. Dat is toch het gremium
waarin het zou moeten?

De voorzitter: Ik dank de minister-president en de
staatssecretaris voor hun komst en de leden voor hun
inbreng.

Staatssecretaris Timmermans: De discussie in Europees
verband vindt op verschillende momenten plaats. Dit
gebeurt onder andere in de Raad Algemene Zaken. Dat is
de Raad waar ik in zit. Ik wil die agenda graag meenemen naar de Raad waar ik in zit. Dan kan ik hem aan
mijn collegae geven. Dat is een manier. Er is ook een
Milieuraad die erover gaat. Er is ook een Ecofin-raad. De
ambassadeurs vergaderen erover. Er zijn dus verschillende forums waarop wij dit onderwerp onder de
aandacht van de collegae kunnen brengen. Ik kan
toezeggen dat ik het in de Raad waaraan ik zelf deelneem
onder de aandacht van de collegae zal brengen.

Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaat van de begroting van Jeugd en Gezin
(XVII) voor het jaar 2010 (32123-XVII).

De heer Ormel (CDA): Ik begrijp eerlijk gezegd de hele
motie van mevrouw Ouwehand niet. Bij een ″plantaardig
dieet″ kan ik mij nog wel iets voorstellen. Maar een
″plantaardig eetpatroon″? Bij vleesetende planten zou ik
mij nog wel iets kunnen voorstellen van een plantaardig
eetpatroon. Dat zal echter niet de bedoeling van de
opsteller van de motie zijn.

©

De voorzitter: Ik meen dat u deze vraag niet aan de
staatssecretaris moet stellen. U had hem kunnen stellen
toen mevrouw Ouwehand de motie indiende.
De heer Ormel (CDA): In deze discussie zegt de
staatssecretaris dat hij zich wil gaan inzetten voor een
plantaardig eetpatroon.
Staatssecretaris Timmermans: Neen. Dat heb ik niet
gezegd. Ik heb letterlijk de bewoordingen herhaald die in
de beleidsagenda van het kabinet staan. Daarin zeggen
wij dat een verschuiving van de consumptie van
niet-duurzame dierlijke eiwitten naar de consumptie van
duurzame dierlijke eiwitten en plantaardige eiwitten
gewenst is. Een dergelijke verschuiving heeft een positief
effect op ons milieu. Dat willen wij onder de aandacht
van onze collegae brengen. Dat is de toezegging die ik

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

De vergadering wordt van 19.25 uur tot 20.15 uur
geschorst.
Voorzitter: Verbeet

De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter: Nog niet iedereen is aanwezig. Het is
toch echt op alle klokken kwart over acht geweest. Wij
moeten dus maar gewoon beginnen. Eén minuut voor
het einde van de aangegeven spreektijd gaat bij de
woordvoerders het lampje knipperen.

Mevrouw Langkamp (SP): Voorzitter. Hoewel iedereen
allang weet dat de jeugdzorg op de schop moet, liet de
minister het tot nu toe afweten. Hij is de discussie over
een andere manier van organiseren van de jeugdzorg tot
nu toe steeds uit de weg gegaan door deze vooruit te
schuiven naar 2010. Het beleid van deze minister inzake
de jeugdzorg is tot nu toe dan ook visieloos. De minister
had natuurlijk bij zijn aantreden moeten beginnen met
plannen maken voor het oplossen van de problemen in
de jeugdzorg. In plaats daarvan is hij drie jaar bezig
geweest met gerommel in de marge, en daarmee heeft
hij kostbare tijd verspild. Het is niet voor niets dat
nagenoeg de gehele oppositie inmiddels pleit voor een
parlementair onderzoek naar het falende jeugdzorgbeleid.
De afgelopen maanden heeft de SP onderzoek gedaan
onder jeugdhulpverleners. Bijna 2000 jeugdhulpverleners
hebben eraan meegewerkt. Wij hebben hun gevraagd
wat zij in hun dagelijkse praktijk ervaren en hoe het
anders en beter kan in de jeugdhulpverlening, want zij
weten als geen ander hoe het werkelijk zit. Hun stem
wordt tot nu toe te weinig gehoord. Graag overhandig ik

3 november 2009
TK 19

19-1549

Langkamp
het resultaat van ons onderzoek, De jeugdhulpverlener
aan het woord, hierbij aan de minister.
De voorzitter: Wij zullen het rapport overreiken. Ik neem
aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk ter
inzage wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van
de Kamer.
(Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de
Tweede Kamer der Staten-Generaal.)
Mevrouw Langkamp (SP): Dank u wel, voorzitter. De
andere woordvoerders zullen uiteraard ook een
exemplaar uitgedeeld krijgen.
Ik noem een aantal opmerkelijke uitkomsten uit ons
onderzoek. Jeugdhulpverleners willen meer tijd voor het
begeleiden van het kind en het gezin. Zeven van de tien
jeugdhulpverleners geven aan dat zij hiervoor onvoldoende tijd hebben. Hoewel de minister aangeeft dat hij
de ervaren regeldruk aanpakt, ervaart 82% van de
jeugdhulpverleners te veel bureaucratie en ziet men
bureaucratie ook als de grootste bedreiging voor de
jeugdhulpverlening. Te veel registreren is de oorzaak.
Over het huidige stelsel zijn de jeugdhulpverleners niet
te spreken, want twee van de vijf zijn van mening dat de
Centra voor Jeugd en Gezin geen waardevolle aanvulling
zijn op de bestaande jeugdhulpverlening en dat deze niet
zullen leiden tot betere samenwerking. Maar liefst 60%
beschouwt de Centra voor Jeugd en Gezin als een extra
bureaucratische laag. Terwijl de minister zelf hoog
opgeeft van zijn Centra voor Jeugd en Gezin, denkt het
veld daar blijkbaar anders over.
Zeven van de tien jeugdhulpverleners zijn van mening
dat de jeugdzorg, de geestelijke gezondheidszorg voor
jeugdigen en de zorg voor jeugdigen met een lichte
verstandelijke handicap onder één financiering en
aansturing moeten vallen. Overtuigd zijn drie van de vijf
jeugdhulpverleners ervan dat met de nieuwe financieringssystematiek marktwerking wordt geïntroduceerd, en
dat willen zij niet. Wij hebben in ons onderzoek bewust
het woord ″marktwerking″ niet gebruikt in de vraagstelling, maar de jeugdhulpverleners geven dit zelf aan. De
jeugd is geen handelswaar, zoals een jeugdhulpverlener
in een reactie stelt. Tot zover ons onderzoek.
Er zal natuurlijk altijd een groep kinderen blijven die
jeugdzorg nodig heeft, maar uit onderzoek van Jo
Hermanns blijkt dat 40% van de kinderen en jongeren die
nu bij Bureau Jeugdzorg terechtkomen, zulke lichte
problemen heeft dat zij eigenlijk helemaal geen
professionele zorg nodig hebben. Toch krijgt de helft van
hen een indicatie voor jeugdzorg.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Collega Langkamp
zei in haar inleiding: deze minister rommelt maar wat
aan. Hij heeft tijd verloren, zo voegde zij eraan toe. Zij zei
dat uit een rapport blijkt dat de CJG’s niet functioneren.
De Wet op de jeugdzorg is echter in 2005 ingegaan. Van
de commissie-Dijsselbloem hebben wij geleerd dat je
niet stelselverandering op stelselverandering moet
doorvoeren. Toen is er voor een evaluatie in 2010
gekozen. De minister heeft deze een jaar naar voren
getrokken. Hoe kan mevrouw Langkamp nu de stelling
volhouden dat de minister vanaf dag één de jeugdzorg
op de schop had moeten gooien?

jeugdzorg zijn natuurlijk niet van gisteren. Zij spelen al
heel lang, al tientallen jaren. De Wet op de jeugdzorg had
daarvoor een oplossing moeten bieden, maar in de
praktijk is deze wet geen oplossing gebleken. Drie jaar
geleden, toen deze minister aantrad, waren de problemen al bekend. Het is natuurlijk nogal naïef om te
denken dat één wet de oplossing voor alle problemen
biedt. De Centra voor Jeugd en Gezin bijvoorbeeld vallen
tot nu toe helemaal niet onder die wet. Die wet is
daarvoor ook nog steeds niet veranderd. Toch zijn de
ontwikkelingen al in gang gezet. De minister had niet
hoeven wachten op de evaluatie. Hij had dingen al in
gang kunnen zetten, in aanloop naar de evaluatie. Dan
was hij een bepaalde richting uitgegaan en waren we nu
al een heel eind op streek geweest met verbeteringen in
de jeugdzorg.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw
Langkamp zegt dat de minister eerder had moeten
reageren. Volgens haar heeft hij de wachtlijsten te lang
laten sudderen. Mevrouw Langkamp heeft in deze zaal
en in de commissiezalen gezeten. Zij weet dat deze
minister zelf 100 mln. heeft uitgetrokken voor die
wachtlijsten en dat door de provincies nog eens 100 mln.
is uitgegeven. Ook zijn er prestatieafspraken gemaakt en
is de commissie-Kaiser ingesteld. Mevrouw Langkamp
kan toch niet volhouden dat de minister maar heeft zitten
slapen tot dit moment, nu we het BMC-rapport hebben?
Mevrouw Langkamp (SP): Ik zeg ook niet dat de
minister heeft zitten slapen. Ik zeg alleen dat hij had
moeten beginnen met een analyse van de problemen en
met het ontwikkelen van een visie. De minister heeft
laatst letterlijk gezegd dat hij in 2010 een visie gaat
ontwikkelen op hoe het anders zou kunnen of moeten in
de jeugdzorg. Ik begrijp gewoon niet dat de eerste
minister voor Jeugd en Gezin daar niet mee begint, of
dat hij zich dat om te beginnen niet afvraagt.
De heer Voordewind begint over de wachtlijsten. Het
klopt dat de minister daarvoor een extra zak met geld
heeft uitgetrokken. Maar we zien met zijn allen, de heer
Voordewind net zo goed als ik, dat alleen dat niet werkt.
Je ontkomt er niet aan om de oorzaken aan te pakken,
door dingen te veranderen. Met alleen een extra zak met
geld kom je er niet. Volgend jaar is het geld op. Dan
lopen de wachtlijsten weer op, als niet ook andere
wijzigingen zullen plaatsvinden.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik kan begrijpen dat
de SP de jeugdzorg wilde doorlichten. Dat heeft deze
minister ook graag gewild. De Kamer heeft dat ook
gevraagd en heeft verschillende onderzoeken laten
uitvoeren. Wij hebben ook een eigen onderzoek laten
doen, door het BOR. Een SER-onderzoek loopt nog. Dat
komt ook nog naar de Kamer. Nu hebben we het
BMC-onderzoek. We hebben er zelf inspraak in gehad
hoe dit onderzoek er precies zou moeten uitzien. Dit is
toch het moment dat de Kamer samen met de minister
zou moeten bekijken welke herzieningen plaats moeten
vinden om de niet goed functionerende jeugdzorg bij te
stellen? Dit is toch het moment?

Mevrouw Langkamp (SP): De problemen in de

Mevrouw Langkamp (SP): Als de heer Voordewind mij
de afgelopen jaren goed gevolgd heeft, had hij kunnen
horen dat ik en mijn fractie drie jaar geleden al pleitten
voor wijzigingen in de organisatie van de jeugdzorg.

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1550

Langkamp
Toen waren de problemen al dusdanig dat we tot de
conclusie hadden kunnen komen dat de dingen anders
moeten. Zolang wij niet structureel en fundamenteel iets
veranderen aan de manier waarop wij de jeugdzorg
georganiseerd hebben, zullen we de werkelijke problemen nooit kunnen oplossen. Die conclusie konden wij
drie jaar geleden al trekken. De heer Voordewind heeft er
ontzettend veel onderzoek voor nodig gehad om nu
uiteindelijk, hopelijk, tot die conclusie te komen. Waar
het echter om gaat is dat de problemen in de dagelijkse
praktijk van de jeugdhulpverlening al jarenlang bekend
zijn.
De voorzitter: U interrumpeert voor de vierde maal op
hetzelfde punt.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik rond af. Ik
constateer dat de SP-fractie geen evaluatie nodig had.
Die evaluatie was trouwens een wettelijke vereiste toen
deze wet werd ingesteld. De andere onderzoeken kan de
SP-fractie ook niet op zijn waarde schatten. De SP gaat
gewoon op haar eigen intuïtie af. Dat is jammer.
Mevrouw Langkamp (SP): Zo is het helemaal niet,
mijnheer Voordewind. De onderzoeken bevestigen alleen
maar wat wij al jarenlang beweren, namelijk dat het
anders moet, omdat anders de problemen in de praktijk
niet opgelost zullen worden. De onderzoeken onderstrepen dit alleen maar. Ik vind het jammer dat iedereen tot
nu toe heeft zitten wachten op die evaluatie en dat er
ondertussen geen structurele veranderingen hebben
plaatsgevonden.
Zo veel mogelijk moet voorkomen worden dat
kinderen met lichte problemen toch zwaardere vormen
van jeugdzorg nodig hebben. Er moet veel meer
aandacht besteed worden aan een gunstig opgroeiklimaat voor alle kinderen, aan de opbouw van sociale
cohesie in de wijken, aan samenlevings- en buurtopbouw. Je moet kinderen normaal gedrag aanleren in
plaats van alleen maar fout gedrag corrigeren.
Opvoedondersteuning dus. Je moet niet wachten tot
ouders aankloppen bij het Centrum voor Jeugd en Gezin,
maar er op af, de wijk in, op huisbezoek. Ook de
wijkagent en de wijkverpleegkundige kunnen daarbij een
heel belangrijke rol spelen.
Als er problemen zijn, moet je vooral eerst kijken hoe
je de directe omgeving van het kind, de mensen waar
het kind een band mee heeft, het sociale netwerk, kunt
inschakelen. Op die manier kun je in een deel van de
gevallen voorkomen dat er uiteindelijk zwaardere vormen
van jeugdzorg nodig zijn en kun je dus ook de instroom
in de jeugdzorg beperken. Er wordt terecht fors ingezet
op de Centra voor Jeugd en Gezin, maar laten we het
gelijk goed doen, door daar ook jeugdzorg aan te bieden.
Anders worden ouders en kinderen ook voor lichte
vormen van jeugdzorg doorverwezen naar het loket van
Bureau Jeugdzorg, hetgeen alleen maar extra vertraging
en rompslomp oplevert.
Jongerenwerkers kunnen een belangrijke bijdrage
leveren aan het leefbaar maken van de buurt en het
vergroten van de sociale cohesie. Zij zijn op straat, onder
de mensen. Gelukkig groeit dan ook het aantal jongerenwerkers doordat gemeenten steeds meer proberen te
investeren in jongerenwerkers. Het lukt gemeenten tot op
heden echter niet om het jongerenwerk een kwaliteitsimpuls te geven. Jongerenwerkers krijgen steeds meer te

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

maken met risicojongeren. Het probleem is dat jongerenwerkers zich na hun opleiding, na het behalen van hun
welzijnsdiploma, nauwelijks nog bij- of nascholen. Een
verbetering van de effectiviteit van het jongerenwerk kan
bijdragen aan het terugdringen van het almaar stijgende
beroep op jeugdzorg. Is de minister bereid om ervoor te
zorgen dat er een branche-erkende opleiding komt voor
bij- en nascholing van jongerenwerkers?
Als je het hebt over het voorkomen of snel ontdekken
van problemen, kom je automatisch uit bij de jeugdgezondheidszorg. Jeugdgezondheidszorg krijgt, begrijpelijk,
steeds meer taken en daardoor steeds minder tijd. De
werkdruk is enorm. Gelukkig hebben jeugdartsen en
jeugdverpleegkundigen een tomeloze inzet. Vandaag wil
ik specifiek aandacht vragen voor de steeds slechter
wordende kindergebitten. Vooral de jongste kinderen
gaan veel te weinig naar de tandarts; van de twee- en
driejarigen gaat 40% niet. Bij een kwart van hen is er al
iets aan de hand. Bij een deel daarvan is er echt sprake
van een zorgwekkende situatie. Dat betekent last met
eten maar ook met slapen en slechte concentratie op
school. Een slecht melkgebit betekent vaak ook een
slecht gebit als je later groot bent. Het is belangrijk dat
gemeenten niet bezuinigen op tandzorg voor de jeugd en
dat op lokaal niveau iedereen die daarmee te maken
heeft, goed samenwerkt. Onder de noemer Kies voor
gaaf! gebeurt er al een heleboel, maar in sommige
gemeenten kan het nog beter. Is de minister bereid om te
stimuleren dat er in elke gemeente een netwerk van
jeugdtandzorg komt?
Ook de preventieve behandeling van kinderen van
ouders met psychiatrische en/of verslavingsproblemen
staat onder druk. Het gaat maar liefst om 1,6 miljoen
kinderen die zelf 40% tot 70% kans hebben om later
psychiatrische of sociale problemen te ontwikkelen. Er
ligt een advies van het CVZ om deze preventieve zorg
over te hevelen naar de Wmo. Dat betekent dat deze zorg
afhankelijk wordt van de willekeur van gemeenten. Deelt
de minister de mening dat de expertise die de afgelopen
twintig op dit gebied jaar is opgebouwd niet verloren
mag gaan?
Het lijkt de minister niet te lukken om de wachtlijsten
in de jeugdzorg voor het einde van dit jaar weg te
werken. Dat komt doordat de vraag naar jeugdzorg in
sommige gebieden sterker is toegenomen dan verwacht.
Dit toont aan, zoals ik net ook al zei, dat je er met een
zak extra geld niet bent. Je ontkomt niet aan het
aanpakken van de oorzaken van de wachtlijsten, door
meer preventie, het eerder signaleren en behandelen van
problemen, het drastisch terugdringen van de bureaucratie en het anders organiseren van de jeugdhulpverlening.
In de jeugd-ggz en de jeugd-LVG groeien de wachtlijsten
nog steeds. Waarom heeft de minister daar zo weinig
oog voor? Waarom stelt hij zich hier geen concrete
doelen? Wat gaat de minister doen aan de wachtlijsten
bij de jeugd-LVG? Hoe gaat hij ervoor zorgen dat er meer
plekken komen voor deze jongeren?
In de tussentijd heeft de minister nog andere
wachtlijsten op te lossen. Ook de binnenpleinen bij de
Bureaus Jeugdzorg stromen namelijk vol. Het duurt een
eeuwigheid voordat een kind of ouder na aanmelding bij
Bureau Jeugdzorg überhaupt op de normale wachtlijst
voor hulp komt. Dit duurt gemiddeld zo’n twaalf weken,
oftewel drie maanden. Hoe gaat de minister zorgen voor
snellere doorlooptijden in de jeugdzorg?

3 november 2009
TK 19

19-1551

Langkamp
We hebben jongeren tot nu toe in jeugdgevangenissen
gestopt, bij gebrek aan gesloten jeugdzorg. Nu komen ze
op een wachtlijst terecht. En die wachtlijst voor de
gesloten jeugdzorg groeit ook. Uit een memo van het
ministerie van Justitie aan alle directeuren van jeugdgevangenissen blijkt dat de extra 305 plekken die nu
gecreëerd worden, nog steeds onvoldoende zullen zijn
om tegemoet te komen aan alle aanmeldingen voor
gesloten jeugdzorg. Waarom verzwijgt de minister deze
informatie voor de Kamer? Jongeren die gesloten
jeugdzorg nodig hebben, kunnen niet wachten. Zij zijn
per definitie urgent en moeten direct geplaatst worden,
want anders lopen ze weg, regelrecht terug in de armen
van hun pooierboy, of ze doen zichzelf iets aan. Is de
minister bereid om per direct een opnameplicht in te
voeren voor de gesloten jeugdzorg?
Uit dezelfde memo van Justitie blijkt ook dat er
geslotenjeugdzorginstellingen zijn die op dit moment
weigeren om jongeren op te nemen. Dat kan toch niet?
Ook hiervoor is een opnameplicht de enige oplossing.
Het ombouwen van twee jeugdgevangenissen tot
instellingen voor gesloten jeugdzorg gaat natuurlijk nooit
lukken in twee maanden. Er wordt alleen een ander
bordje op de gevel gehangen. Dat is een cosmetische
ingreep, een schijnoplossing.
Bij De Sprint, voorheen Glen Mills, nu gesloten
jeugdzorg, staan 90 bedden leeg. Een belangrijke oorzaak
daarvan is de behandelmethode, die nagenoeg onveranderd is en dus maar voor een heel beperkte groep
jongeren geschikt is. Is de minister bereid om ervoor te
zorgen dat De Sprint zo snel mogelijk overgaat op een
andere behandelmethode, zodat die 90 bedden wel
gevuld kunnen worden?
Nederland kende vorig jaar minimaal 180 slachtoffers
van pooierboys en dat cijfer slaat alleen op de meisjes
die geregistreerd zijn en in de gesloten jeugdzorg zitten.
Voor deze meisjes is amper begeleiding en plek in
Nederland en de wachtlijsten voor de gesloten jeugdzorg
neemt toe. Het is gek dat bijvoorbeeld stichting Salida,
die slachtoffers van pooierboys begeleidt, momenteel 45
plekken open heeft staan. Hoe kan dit? Wat gaat de
minister eraan doen om ervoor te zorgen dat de plekken
die vrij zijn, ook benut worden? Hoe gaat hij ervoor
zorgen dat er voldoende ambulante begeleiding is voor
deze jongeren? Is hij bereid om te zorgen voor aparte
opvangplekken voor deze meiden?
Mevrouw Agema (PVV): Ik ondersteun het betoog van
mevrouw Langkamp van harte; het is een pak van mijn
hart. Tegelijkertijd valt mij iets op. Ik heb onlangs een
initiatiefwetsvoorstel ingediend dat beoogt om de
prostitutieleeftijd te verhogen. Dat is een fantastisch
middel, omdat een hele categorie jonge meisjes
daardoor niet meer interessant is voor loverboys,
pooierboys. De SP heeft dat voorstel tot nu toe niet
ondersteunt. Doet zij dat nog steeds niet?
Mevrouw Langkamp (SP): Dat doen wij nog steeds niet,
omdat wij niet denken dat het verhogen van de leeftijd in
de wet de beste oplossing is. Ik kan een parallel trekken
met alcohol. Daarvoor kun je ook de leeftijd verhogen,
maar wij geloven niet zozeer dat dit de beste aanpak is
van het probleem. Wij geloven in andere manieren.
Mevrouw Agema (PVV): Ik denk niet dat u de meest
weerzinwekkende uitwas van de jeugdcultuur zomaar

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

kunt vergelijken met alcoholgebruik. De SP gaat ervan uit
dat de SP de partij is die hier iets doet aan pooiers, aan
loverboys. Tegelijkertijd wil zij de leeftijd niet verhogen.
Jonge meiden van vijftien, zestien, zeventien jaar zijn op
dit moment dé doelgroep van loverboys, de doelgroep
waar ze op uit zijn, de doelgroep die ze benaderen. Als
we de leeftijd in de wet verhogen, gaat die leeftijd ook
omhoog, want in ons land is prostitutie vanaf achttien
jaar volkomen legaal en op dat moment kunnen we niets
meer tegen dat tuig beginnen. De SP wil daar niet in
mee, dus ik zou zeggen: laat de rest van uw betoog ook
maar zitten.
Mevrouw Langkamp (SP): U spreekt zichzelf nu tegen.
Die leeftijd is op dit moment al achttien jaar en u zegt
terecht dat de slachtoffers vijftien, zestien jaar zijn. De
leeftijd van de slachtoffers is dus al lager dan het
wettelijk niveau op dit moment. Je kunt dan de leeftijd
wel gaan verhogen in de wet, maar de slachtoffers
blijven nog even jong.
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Agema. Ik verzoek u
beiden overigens om via de voorzitter te spreken en
elkaar niet rechtstreeks aan te spreken. Dat helpt de rust
erin te houden.
Mevrouw Agema (PVV): Ik hoop wel dat als we in de
loop van het tijd het initiatiefwetsvoorstel gaan bespreken, de SP zich wat meer in de materie zal gaan
verdiepen. Waar het om gaat – ik legde het zojuist al
even uit – is dat prostitutie in ons land vanaf achttien
jaar volkomen legaal is. Dat betekent dus dat we vanaf
dat moment weinig meer kunnen doen tegen loverboys,
pooierboys; hoe je het tuig ook noemen wil. Zij shoppen
nu in de leeftijdscategorie vijftien- tot zeventienjarigen.
Die proberen ze aan zich te binden. Op het moment dat
zij achttien worden, worden zij tot prostitutie gedwongen. Nu kunnen wij meiden tot achttien jaar vrijwillig dan
wel onvrijwillig uit de prostitutie halen en uit de handen
van die schurken houden, maar als wij de leeftijd
verhogen, kunnen wij dat doen tot twintigjarige leeftijd.
Alstublieft, kijkt u er nog eens naar en zet alstublieft uw
naïeve beeld opzij.
Mevrouw Langkamp (SP): Wij zullen er zeker nog naar
kijken en er bij de behandeling van het initiatiefwetsvoorstel op terugkomen.
De jeugdbescherming. Nu hebben wij eindelijk de
Deltamethode, die ervoor zorgt dat jeugdbeschermers
iets meer tijd krijgen voor gezinnen en het kind en dan is
het daarmee in 2010 weer afgelopen. Het in 2007
vastgestelde tarief voor de jeugdbescherming strookt
immers niet met de werkelijke kosten. Volgens de
MOgroep is er een tekort van 41,7 mln. Een dergelijk
structureel tekort op een belangrijke taak als jeugdbescherming zal in 2010 noodgedwongen leiden tot een
weer hogere caseload. De jeugdhulpverleners zullen de
Deltamethode dus niet meer kunnen uitvoeren. Wat gaat
de minister daaraan doen?
©
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter. Wij hebben
het zo verdeeld dat collega Uitslag zich meer met
jeugdcultuur bezighoudt en ik met jeugdzorg.

3 november 2009
TK 19

19-1552

Van Toorenburg
Wij zouden vandaag de begroting bespreken, maar de
evaluatie van de Wet op de jeugdzorg staat centraal. Die
evaluatie hebben wij gisteren ontvangen in een pittig
stuk. Er waren geen echte verrassingen, maar toch was
het schrikken. De provinciale jeugdzorg, de jeugd-LVG en
de jeugd-ggz zijn nog altijd eilandjes die elkaar maar niet
weten te raken. Kinderen worden daardoor niet integraal
geholpen en dat is ernstig. Wij weten immers dat een
kind niet of zielig (jeugdzorg) of stout (justitiële jeugdzorg) of niet zo slim (jeugd-LVG) of ziek (jeugd-ggz) is.
Meestal heeft een kind meerdere problemen. Dan
verzanden wij in een verwijsmachine: eilandjes die in
stand worden gehouden door de financieringssystematiek, een indicatiestelling die niet naar behoren werkt, en
geen vloeiende hulpverleningslijn van preventie en lichte
hulp naar zwaardere hulp.
Die conclusies liegen er niet om, maar er is te weinig
tijd om die vandaag uitvoerig te bespreken. Laten wij
echter meteen duidelijk zijn: de minister wordt op
indringende wijze geconfronteerd met grote knelpunten
op een fors onderdeel van zijn beleidsterrein. Dan komt
de kabinetsreactie in februari natuurlijk veel te laat. Dat
moet eerder kunnen. Wij willen dat de minister morgen
al een tipje van de sluier oplicht.
Laten wij een tipje van onze sluier oplichten. Wij
houden vast aan jeugdzorg en recht op jeugdzorg. Wij
verwachten echter veel meer van lichte hulp en
ondersteuning. Die schieten momenteel tekort. Sommige
kinderen komen aldus in de problemen en belanden op
een wachtlijst. De CDA-fractie is van mening dat de
steeds maar toenemende zorgvraag alleen een halt kan
worden toegeroepen wanneer de preventie, opvoed- en
opgroeiondersteuning beter vorm krijgen, wanneer
laagdrempelige, wezenlijke ondersteuning en hulp wordt
geboden vanuit de CJG’s en wanneer het jeugd- en
jongerenwerk lokaal goed wordt weggezet. Het gaat ons
in eerste instantie om het versterken van de eigen kracht
van het kind en het gezin, inclusief het sociale netwerk.
Als de hulpvraag het aanbod van het CJG, dat als een
soort huisartsenpost kan worden gezien, overstijgt, dan
moet een warme overdracht worden gemaakt naar de
meest voor de hand liggende specialistische hulpverlener
in de tweede lijn. Die stelt samen met andere specialisten een multidisciplinaire diagnose, een indicatie, van
waaruit een plan voortvloeit waar diverse disciplines hun
verantwoordelijkheid hebben. Het gaat om een zorgplan
dat ook is gericht op de versterking van de eigen kracht
met als uitgangspunt: één gezin, één plan. Er moet geen
sprake zijn van een koude verwijzing van de ene naar de
andere hulpverlener, maar van een in elkaar grijpend
aanbod.
Verder willen wij dat de eerste lijn in beeld blijft, als
een soort terugrapportage. Zie de ziekenhuiszorg en de
huisarts. Waar wij helemaal genoeg van hebben, zijn al
die casusregisseurs. Daar staat het stijf van in de
hulpverlening.
Een integrale effectieve jeugdzorg vraagt om een
bundeling van financieringsstromen. Betekent dit dat
jeugdzorg op de schop gaat? Wij vrezen van wel. Een
aantal ingrijpende maatregelen zal moeten worden
genomen. Het is eigenlijk jammer dat de minister daar in
zijn begroting nog maar zo weinig woorden aan wijdt:
een enkel zinnetje pas. Later zei hij: het roer is om. Toen
dacht de CDA-fractie: yes, eindelijk is de minister net als
onze fractie van mening dat niet alleen het topje van de
hulpverleningspiramide moet worden versterkt, maar

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

vooral de basis. Wij hebben een piramide die op zijn kop
staat: aan de basis een beetje preventie en dan een
megaverbreding naar zwaardere hulp.
De wachtlijsten mogen dan wel naar verwachting zeer
binnenkort zijn opgelost, maar dan hebben wij het alleen
over wachtlijsten waarover prestatieafspraken waren
gemaakt. Dan zijn dus niet alle kinderen geholpen. Hoe
kan het dat men zich zo heeft misrekend? Wat gaat de
minister nu doen? Hebben wij straks de wachtlijst 2010?
De voorspellingen baren ons zorgen. Gaan hulpverleningstrajecten die zijn ingezet nog wel door ook al
krijgen provincies minder budget om dat te kunnen
doen? Wij willen daar een reactie op van de minister.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Mevrouw van Toorenburg
schetst een aantal belangrijke problemen. Ik ben het met
haar eens op dat punt. Na de evaluatie dacht zij: yes, nu
gaat het roer om en de minister gaat nu de problemen
oplossen. In haar probleemanalyse gaf zij echter al aan
waar het hem in zit. Had die ″yes″ die uit de grond van
haar hart kwam, ook al drie jaar eerder geroepen kunnen
worden?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Nee, natuurlijk niet.
Wij hebben hier met elkaar een wetsvoorstel aangenomen waarin wij een evaluatiemoment hebben geprikt.
Dat is nu. Die evaluatie ligt er. Natuurlijk zijn er in de
tussentijd een hoop problemen geweest, maar de Kamer
heeft zelf tegen de minister gezegd dat wij een evaluatie
willen. Wij hebben in een aantal debatten aangegeven
dat wij tussentijdse wijzigingen lastig vonden omdat wij
de evaluatie nog niet hadden. Die hebben wij nu dus
wel. Daarom zeggen wij dat wij hiermee aan de slag
moeten. Los het nu op. Wij hebben globaal – want niet
het hele debat gaat hierover – in een korte zienswijze
geschetst hoe wij daar tegenaan kijken.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Het bevreemdt mij een
beetje. Uit de inbreng van mevrouw Van Toorenburg
blijkt toch heel duidelijk dat dit al jarenlang bij de
CDA-fractie bekend was. Ik zie haar knikken dus ze geeft
me daarin gelijk. Waarom heeft de CDA-fractie dan drie
jaar lang gewacht om aan de bel te trekken? Heeft dat te
maken met de evaluatie of wil het CDA een coalitiegenoot niet voor het hoofd stoten?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik gaf niet voor niets
aan dat wij een aantal problemen duidelijk hebben
gezien, want die zie je in het hele veld. Alles is nu
integraal bekeken. Al die verweven problemen zijn nu
helder in een evaluatie van ongeveer 180 pagina’s
vervat. Wij vinden dat wij daarom nu echt moeten
doorpakken. Wij kennen nu het totale beeld. Vorige keer
hadden wij een tussentijdse evaluatie waarin wij er
bijvoorbeeld van uitgingen dat die financieringsstromen
niet zo’n probleem waren. Wij dachten toen nog dat dit
zou meevallen. Uiteindelijk blijkt uit deze evaluatie dat
het een megaprobleem is. Pak het daarom nu aan. Wij
hebben gezien dat er in de tussentijd een hoop dingen
ingewikkeld waren en dat er wat oplossingsrichtingen
waren. Nu hebben wij de volledige evaluatie. Met dit
beeld willen wij dat er nu aan de slag wordt gegaan.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Begrijp ik uit de woorden
van mevrouw Van Toorenburg dat zij ook totaal geen zin

3 november 2009
TK 19

19-1553

Van Toorenburg
heeft in een parlementair onderzoek? Ze weet blijkbaar al
waar het over gaat en wat er moet gebeuren.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Nu moet mij toch iets
van het hart. De oppositie roept al een poosje dat er een
parlementair onderzoek moet komen. Door de oppositie
is blijkbaar een schets gemaakt waarbij niet eens de
moeite is genomen om de coalitiepartijen daarover in
den brede voldoende inhoudelijk te informeren. Die
sneer had u waarschijnlijk wel verwacht zo te zien. Nu is
er uiteindelijk een heel duidelijke evaluatie van 180
pagina’s dik. Ik vind het raar dat wij dan in de Kamer
gaan roepen dat de minister nog maar even achterover
moet leunen omdat wij een parlementair onderzoek
willen. Met andere woorden: de Kamer wil zich nog even
wat langer met zichzelf bezighouden. Wij willen liever dat
vak K aan de slag gaat.
De heer Dibi (GroenLinks): In het kader van de Parlementaire zelfreflectie, volgens mij een project geïnitieerd
door uw partijgenoot de heer Schinkelshoek, kwam naar
voren dat het misschien wel heel zinnig was als de
Kamer meer parlementaire onderzoeken zou uitvoeren.
De leden Depla en Kalma gaven aan dat de jeugdzorg
wellicht een interessant terrein was om te onderzoeken.
In het verleden hebt u altijd de deur opengehouden voor
een mogelijk parlementair onderzoek. U hebt het voorstel
nu. Het is inderdaad enigszins laat bij u gearriveerd;
zonet pas eigenlijk. Het ligt nu bij u. Ik wil u niet vragen
om nu een standpunt in te nemen, maar wel of u er
goed naar wilt kijken. Daarnaast is mijn vraag of u
binnenkort met de hele oppositie min de SGP-fractie,
maar dat kan misschien nog veranderen aan het eind
van dit debat, om de tafel wilt gaan zitten. Ik denk dat als
u nu al aangeeft dat de jeugdzorg op de schop gaat, het
misschien wel heel erg zinnig is te beginnen met een
parlementair onderzoek dat helemaal niet lang hoeft te
duren.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Voorzitter. Het is een
groot dilemma waarmee wij worstelen. Wij constateren
dat er 28 onderzoeken op dit terrein zijn. Morgen of
overmorgen komt het 29st. Het 28st onderzoek hebben
wij nauwelijks goed kunnen lezen. Het is een totale
analyse van de knelpunten. Nu wil de volledige oppositie
een parlementair onderzoek. Wij zien daar helemaal niets
in. Het is mijn grote angst – het zou mij een lief ding
waard zijn als collega Dibi die angst kon wegnemen – dat
het nooit goed genoeg is waarmee deze minister ook
komt. De oppositie heeft toch allang bepaald dat het
anders moet? Zij wil een eigen onderzoek. Laat deze
minister aan de slag gaan met de evaluatie die er nu ligt
en met die andere 28 onderzoeken. Laten wij niet alleen
onszelf maar bezighouden in deze Kamer, maar laten wij
ook openstaan voor waar de minister mee komt. Dan
willen wij graag met de oppositie discussiëren; sterker
nog, je zou zelfs kunnen denken dat wij de komende
maanden gebruiken om een werkgroep te vormen om
heel kritisch te kijken naar die punten die nu uit de
evaluatie als belangrijkste knelpunten naar voren zijn
gekomen. Wij kunnen bekijken of wij daarin meer samen
kunnen optrekken. Het heeft mij zo teleurgesteld dat het
blijkbaar meer een feestje van de oppositie is om te
kijken naar de mogelijkheid van een parlementair
onderzoek dan dat er wezenlijk naar de jeugdzorg
gekeken wordt.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. De oppositie heeft
zich genoodzaakt gevoeld om op een gegeven moment
het heft in eigen hand te nemen en zich afgevraagd of zij
misschien moet zorgen voor een brede analyse en voor
een aanpak waar iedereen achter kan staan. Mevrouw
Van Toorenburg verwijst naar de onderzoeken. Er is op
dit moment zelfs een recordaantal onderzoeken aan de
gang. De fractie van mevrouw Van Toorenburg heeft
daaraan een nieuw onderzoek toegevoegd, namelijk een
onderzoek naar de indicatiestelling. Dat is het 30st
onderzoek. Zij wil ook een werkgroep. Ik vraag haar open
te staan voor de oppositie, want die staat zeker open
voor waarmee de minister komt en waarmee mevrouw
Van Toorenburg komt. Ik ben bereid om de eigen
uitgesproken opvattingen over de jeugdzorg in de ijskast
te zetten en met open vizier te kijken naar wat er
allemaal precies leeft, ook bij de jeugd-ggz, de jeugd-LVG
en de omringende sectoren, en dan met een samenhangende visie te komen. Die samenhang ontbreekt nu
volledig. Ik vraag mevrouw Van Toorenburg nogmaals of
zij bereid is om serieus naar ons voorstel te kijken en
met ons om de tafel te gaan zitten.
De voorzitter: U moet allemaal wel een beetje korter
interrumperen. Het zijn hele inbrengen.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Uit de evaluatie blijkt
niet dat de samenhang ontbreekt. Ik zal natuurlijk het
voorstel lezen, maar ik ga geen onderzoek ondersteunen
waarmee wij ons anderhalf à twee jaar gaan bezighouden. Dan is het kabinet straks klaar met zijn werk zonder
dat het ooit een letter heeft kunnen wijzigingen in de Wet
op de jeugdzorg. Ik wil het gewoon niet.
De voorzitter: Mijnheer Dibi, ik wil u best nog een keer
het woord geven, maar u interrumpeerde daarnet zo
lang.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik zal heel kort zijn, voorzitter.
Het parlementaire onderzoek naar de onderwijsvernieuwingen duurde negen maanden, dat is geen anderhalf of
twee jaar.
Mevrouw Van Toorenburg heeft in het verleden altijd
gezegd dat zij wilde wachten op de evaluatie voordat zij
een besluit zou nemen. De evaluatie levert voor haar
geen verrassingen op. Dat lijkt mij nu juist een reden om
nu voor een parlementair onderzoek te gaan.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Dat is de conclusie
van de heer Dibi, niet de mijne.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Ik heb er een beetje moeite mee dat mevrouw
Van Toorenburg de kritiek van de oppositie op dit dossier
wegzet als een feestje van de oppositie. Ik denk dat
iedereen in de Kamer de enorme zorgen deelt. Nu
mevrouw Van Toorenburg zulke ferme taal spreekt, wil ik
de woorden in herinnering roepen die zij vorig jaar hier
heeft gesproken. Zij zei: ″Op het terrein van de jeugdzorg
moet er in 2009 veel gebeuren. De wachtlijsten moeten
eind 2009 zijn opgelost, de Deltamethode moet zijn
ingevoerd en de kindermishandeling moet zijn teruggedrongen. De minister moet zijn ambities waarmaken. Wij
verwachten van hem meer leiderschap en meer
daadkracht.″ Hoe beoordeelt zij een jaar later de
prestaties van deze minister?

3 november 2009
TK 19

19-1554

Van Toorenburg
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Hij mag nog een
hoop werk verzetten. Hij is er nog lang niet en als het
aan de oppositie ligt, komt hij daar ook nooit. Laat hem
gewoon gaan doen wat hij toen heeft toegezegd.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik zou er blij mee zijn.
Voorzitter. Ik kom op de CJG’s. In het evaluatieonderzoek staat een positief beeld over de mogelijkheden van
de CJG’s.

Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Waarom schuift mevrouw Van Toorenburg nu dingen in
de schoenen van de oppositie? Haar partij zit in het
kabinet, kan alles regelen, kan problemen oplossen, maar
dat is tot nu toe niet gelukt.

De heer Van der Vlies (SGP): Ter afronding van dit
interruptiedebatje: zou het niet goed zijn, en zou
mevrouw Van Toorenburg daarin dan mee willen gaan,
dat wij met de minister gedurende dit debat een concrete
afspraak maken over het tijdstip waarop hij het regeringsstandpunt bij de evaluatie in de Kamer heeft liggen,
bijvoorbeeld voor 1 januari? Zou dat wat zijn?

Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Wij willen graag dat
aan de slag wordt gegaan met de evaluatie die er nu ligt
en die zo gedegen en uitvoerig is. Dat is wat wij willen
en niets anders. Dat is ook precies wat ik eerder heb
gewild.
Mevrouw Langkamp (SP): Ik neem aan dat mevrouw
Van Toorenburg ook wel eens op werkbezoek gaat. Waar
je ook maar op werkbezoek gaat in de jeugdhulpverlening, overal hoor je over dezelfde knelpunten. Wij
hebben ons om die reden ook genoodzaakt gezien om
dat te bundelen in een onderzoek, wat mevrouw Van
Toorenburg zojuist overhandigd heeft gekregen. Ik vraag
mij echter af waarom mevrouw Van Toorenburg, de
CDA-fractie, eerst per se wil wachten op deze evaluatie,
om tot de conclusie te komen dat het anders moet.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Omdat wij ook het
veld serieus willen nemen. Die mensen hadden daarover
een hoop te zeggen. Wij hebben een tussenevaluatie
gehad waarbij wij ook vragen hadden. Uiteindelijk blijken
die te worden beantwoord in de evaluatie die nu komt.
Dat is het tweede antwoord. Het eerste antwoord is dat
wij inderdaad werkbezoeken doen. Sterker nog: wij
werkten in de jeugdzorg. Op zich hebben wij er dus een
aardig beeld van.
Mevrouw Langkamp (SP): Dan heb ik een vervolgvraag.
Wij komen met het voorstel voor een parlementair
onderzoek en dat voorstel is niet nieuw. Mevrouw Van
Toorenburg heeft eerst allerlei onderzoek nodig om tot
een conclusie te komen. Maar als het gaat om het
onderzoeken van onze eigen rol als Kamer – en dat is
waarom wij het zo belangrijk vinden dat er een parlementair onderzoek komt – die na een incident zegt dat er
nog meer moet worden gecontroleerd, wat alleen maar
heeft geleid tot een doorgeslagen controlezucht, dan
heeft zij daarin niet zo veel trek. Waarom wil mevrouw
Van Toorenburg haar eigen rol in dit dossier niet
onderzoeken?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik heb net twee
seconden een blik kunnen werpen op het onderzoek. Er
staan zo veel vragen op het lijstje dat je daar niet in een
paar maanden mee klaar bent. Ik heb net ook gezegd dat
dat de reden is dat wij het niet willen. Wij willen niet nog
langer passief kijken naar de problemen en het kabinet in
de wacht zetten. Lekker achterover leunen, want de
Kamer is ermee bezig. Dat is wat ik heb gezien van het
voorstel voor een parlementair onderzoek dat voorligt,
voor zover ik het al serieus heb kunnen nemen.
Mevrouw Langkamp (SP): Ik concludeer dat ik het heel
gek vind dat de CDA-fractie eerst drie jaar lang wacht en
stilzit, en nu ineens haast krijgt. Dat is zeer vreemd.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Absoluut. Wij hebben
aangegeven ...
De heer Van der Vlies (SGP): Ik hoor u zeggen: zo snel
mogelijk. Het kan sneller dan voorzien. Voorzien is
ergens in het prille voorjaar. Laten wij dat dan een beetje
versnellen, dan halen wij de ontwikkelingen die hier net
aan de orde waren wat in.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Graag, absoluut.
Voorzitter. Ik kwam over de CJG’s te spreken. In de
evaluatie wordt een beeld geschetst dat die veel
mogelijkheden zouden kunnen hebben; zij laten duidelijk
een meerwaarde zien. Het is dus terecht dat de minister
daarnaar in zijn begroting zo veel verwijst. Wij geloven in
CJG’s, waar gewone mensen gewone alledaagse vragen
kunnen stellen over opgroeien en opvoeden. Zij moeten
vraaggericht zijn, laagdrempelig en toegankelijk. Het
moeten geen opgepluste ″consternatiebureaus″ zijn met
kantoren en lege gangen. Het moet echt het niveau van
het aan elkaar plakken van bestaande initiatieven
overstijgen. Laat het uitnodigende inlooppunten zijn
waar ouders zich welkom weten. Als wij de preventie
serieus willen nemen, dan moet het CJG een spilfunctie
krijgen.
Kijken wij echter naar de begroting, dan zien wij dat
daarover eigenlijk bijna niks inhoudelijks wordt geschreven. Het gaat bijna alleen maar over aantallen. Wij
schrikken dan nog van de aantallen op het platteland:
10% van de gemeenten heeft een CJG. Waarom zo
weinig over de inhoud? Beleidsvrijheid op lokaal niveau
is belangrijk, maar wij zien gemeenten alleen maar
worstelen met de vormgeving. De wethouders zijn van
goede wil, maar worden het bos ingestuurd met diverse
organisaties die allemaal gewend zijn om dingen op hun
eigen manier te doen. Handvatten ontbreken. Gelukkig
zien wij provincies hun verantwoordelijkheid nemen.
Gedeputeerde Van Haaften neemt gemeenten bij de
hand. Dat is prima, maar heeft de minister hier niet iets
laten liggen? Zouden die taken van de CJG’s niet veel
duidelijker moeten zijn? Het basismodel voorziet hier
maar weinig in. Hoe denkt de minister bijvoorbeeld over
de ontstane praktijk in Groningen van een front- en
backoffice? Wist de minister dat men worstelt met de
aansluiting met ZAT’s? Alleen capacitair ligt hier al een
probleem. Hoe kan worden voorkomen dat de CJG’s
verworden tot verwijsmachines? Laat de praktijk ons niet
weer inhalen. Laten wij de schijnwerpers zetten op de
successen. Neem Helmond: een prachtig voorbeeld, zorg
voor jeugd, proeftuin CJG. Zie ook Haagse Hout: elke
dag open, veel samenwerkingspartners, met als lokkertje
de speel-o-theek. Netwerk besteedde afgelopen vrijdag

3 november 2009
TK 19

19-1555

Van Toorenburg
aandacht aan de Hinthamerstraat in Den Bosch. Dat zijn
prachtige voorbeelden; zo willen wij ze zien.
Zomaar een beeld. Een kleuter in de tuin op een
zonnige dag. Het is bellenblazen geblazen. Een uitdaging.
Bolle wangen! Maar dan? Natuurlijk, het potje wordt
omgekeerd, het sop gaat over het gras. Klein leed. Een
beetje Dreft erbij en het flesje opnieuw vullen. En dan:
weer het sop over de schoenen! Misschien toch maar
wat dichterbij blijven?
Voor veel ouders is dit een heel bekend tafereel. Het is
grappig gehannes, maar ook een serieus besproken
onderwerp in literatuur voor ouders die meer inzicht
willen hebben in de ontwikkelingsfasen van kinderen. Het
dient als voorbeeld om uit te leggen op welke leeftijd
een kind wat kan snappen, doorzien en onthouden. Het is
heel leuk om dit te lezen als je een kind verwacht, maar
laten wij realistisch zijn: niet iedereen bereidt zich zo
voor. Dat betekent dat kennis over ontwikkelingsfasen
veel ouders niet bereikt. Dat is jammer, want als je als
ouder weet waar een kind op welke leeftijd aan toe is,
dan kun je daar beter op inspelen. Kan de minister voor
Jeugd en Gezin met ons meedenken over het antwoord
op de vraag hoe wij die kennis, die nuttig is en voorhanden moet zijn, op een aansprekende wijze bij aanstaande
ouders kunnen brengen? Kunnen door de Centra voor
Jeugd en Gezin avonden worden georganiseerd om
aanstaande ouders nog beter voor te bereiden op hun
aanstaande rol?
Onderzoeken tonen aan dat ouders soms opvoedingsverlegen zijn. De vaardigheden hebben zij best, maar zij
vinden het lastig om in te spelen op ontwikkelingsfasen.
Natuurlijk worden oma’s gebeld met de vraag ″was ik
vroeger ook zo?″. Natuurlijk spreken zij met elkaar, maar
toch denkt mijn fractie dat een soort ″oei, ik groei″bijeenkomst een meerwaarde kan hebben. Het is een
waardevolle toevoeging aan hetgeen er nu al is:
zwangerschapsgym, voorbereiding op het geven van
borstvoeding en dergelijke. Wij hebben de mond vol van
het versterken van de ouders, maar in de praktijk is er zo
weinig aanbod. Het mooie is dat men op de plaatsen
waar wel een bijeenkomst wordt georganiseerd, werkelijk
met de benen buiten hangt. Graag hoor ik hierop een
reactie van de minister.
Zo vaak als het in begroting over de CJG’s gaat, zo
weinig aandacht wordt daarin besteed aan integratieproblemen. Het woord ″inburgering″ komt in deze begroting
niet eens voor! Hoe is het mogelijk. Ons was toegezegd
dat extra aandacht zou worden besteed aan de inburgering van ouders van opgroeiende kinderen. Diversiteit is
echt meer dan een academische werkplaats. Graag hoor
ik een reactie van de minister.
Ik ga terug naar de kleuter in de tuin. Het is een
meisje, en zij heet Sofie. In haar belang staan wij de
komende tijd voor de mega-uitdaging om de overheidsfinanciën weer op orde te brengen. Voor haar verrichten
wij de heroverwegingsoperatie, want zij heeft een schuld
van € 160.000. Wij voelen de verantwoordelijkheid om
die last van haar schouders te nemen, zodat zij kan
opgroeien en kan rekenen op een solide en solidaire
samenleving in de toekomst.
Gezinnen vervullen een cruciale rol in deze samenleving. Het zijn de gezinnen waar de essentiële waarden en
normen worden overgedragen. Zij zijn het dus meer dan
waard om te worden ondersteund, ook in financiële zin.
Wij weten hoe belangrijk de kindregelingen zijn voor
gezinnen: tegemoetkoming in de kosten, bevordering

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

arbeidsparticipatie en stimulering van ontwikkeling. Een
van de heroverwegingsgroepen bestudeert de kindregelingen. Het is goed om te bekijken of deze regelingen aan
hun doel beantwoorden. Weet men eigenlijk wel
waarvoor deze bestemd zijn? Worden de verschillende
doelen op de meest eenvoudige wijze gerealiseerd? Hoe
is de samenhang tussen de regelingen op de verschillende beleidsterreinen? Door de focus op het voorkomen
van misbruik kampen wij met een grote verantwoordingsdruk. Wij laten ouders van een gehandicapt kind elk
jaar papieren invullen om kenbaar te maken dat de
handicap nog bestaat, ook al is duidelijk dat die blijvend
is. Stop daar toch mee.
De CDA-fractie zal de heroverwegingsmaatregel op het
gebied van de kindregeling beoordelen aan de hand van
een aantal randvoorwaarden: eenvoudige en heldere
uitvoering, minder administratieve lasten en minder
verantwoordingsdruk, handhaving van de solidariteit met
ouders op het gebied van tekortkomingen door
noodzakelijke kosten van kinderen, voorkomen van de
armoedeval en het mogelijk maken van de combinatie
van het hebben van kinderen en het verrichten van
betaald werk. Wij wachten de voorstellen af. Wij willen
ons gezinsbeleid weer toekomstbestendig maken.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Heel veel allochtone
kinderen worden niet door de jeugdzorg bereikt, terwijl
zij wel hulp nodig hebben. Mevrouw Van Toorenburg zei
net iets over integratie. Bedoelt zij dat het probleem
vooral wordt veroorzaakt doordat de taal onvoldoende
wordt beheerst? Of geeft zij daarmee aan dat er meer
problemen zijn? Ik ben van mening dat er meer
problemen zijn en dat wij daar eens goed naar moeten
kijken. Het zou fijn zijn als de minister dat zou oppakken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Dat is een heel
terecht punt, want er zijn veel meer problemen. De
jeugdgevangenissen zitten vol met allochtone jongeren,
de jeugdzorginstellingen met autochtone jongeren. Wij
zien dat de jeugd-ggz vooral te maken heeft met
allochtone jongeren en dat men bij de ondersteuning, de
dwingende ondertoezichtstellingen en uithuisplaatsingen
vooral te maken heeft met allochtone jongeren. Het is
dus inderdaad een heel erg groot probleem. Tijdens het
debat over diversiteit in het jeugdbeleid hebben wij daar
een paar kritische kanttekeningen bij geplaatst. De
minister heeft aangegeven dat hij daaraan bij de
jeugdzorg meer aandacht zal besteden, maar wij zien
daar te weinig van. Dat merkt mevrouw Koşer Kaya
terecht op. Dat het woord ″inburgering″ in de begroting
niet voorkomt, springt wel heel erg in het oog. Bij de
andere punten vindt mevrouw Koşer Kaya ons beslist
aan haar zijde.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Kunnen we dan in ieder
geval samen met het CDA optrekken, om de knelpunten
in kaart te laten brengen en ervoor te zorgen dat die
jongeren veel vroeger geholpen worden, zodat zij niet
afdwalen en in jeugdgevangenissen terechtkomen? We
moeten geen verloren generatie aan het kweken zijn.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Ik weet niet of
daarvoor een heel grote knelpuntenanalyse nodig is,
maar we moeten er wel voor zorgen dat de twee paden
die blijkbaar worden bewandeld door allochtone en
autochtone jongeren, niet voortgaan. We hebben een

3 november 2009
TK 19

19-1556

Van Toorenburg
verzwarting van alles wat hard en stevig is en we hebben
autochtone kinderen in de hulp en in de zorg. Dat is
inderdaad een heel schrijnende situatie.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik ben op zoek naar
manieren om dit handen en voeten te geven. Ik heb het
gevoel dat er onvoldoende kennis is hoe deze kinderen
bereikt kunnen worden. Ik zou het geweldig vinden als
de CDA-fractie samen met mij zou willen optrekken.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Absoluut. Dat willen
wij heel graag. Misschien moeten wij dan binnenkort een
heel gericht debat voeren over wat er terecht is gekomen
van de diversiteit in het jeugdbeleid. Misschien moeten
wij een brief van het kabinet vragen, waarin staat hoe
het beeld nu is. Hoe zwart zijn onze jeugdgevangenissen? Ik ben er laatst weer geweest en ik schrok me
helemaal suf. Het wordt steeds erger. Onze angst was dat
je dit beeld zou krijgen, als je de kinderen gaat scheiden,
en dit beeld krijgen we. Het is dus een goed idee. Wij
vragen een brief van het kabinet om de laatste stand van
de dag te zien van de diversiteit in het jeugdbeleid.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik kom even terug op de
ambtelijke werkgroep die gaat studeren op de kindregelingen. U noemde een aantal heel mooie randvoorwaarden om de uitkomsten van die werkgroep te beoordelen.
Ik heb een ideaal voorstel voor u: het inkomensafhankelijk maken van de kinderbijslag. Ik heb begrepen dat het
CDA niets taboe verklaart bij het studeren op die
kindregelingen. Ik vraag u of u mij zult steunen als ik de
minister vraag om dit onder de aandacht te brengen van
de ambtelijke werkgroep. Als u de toekomst inderdaad
stevig wilt maken voor dat meisje waaraan u refereerde,
dan zou dit wel eens een mooie oplossing kunnen zijn.
Bent u het daarmee eens?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Niet direct, maar dat
is voor u waarschijnlijk geen verrassing. Het ligt ergens
anders in. We hebben niet voor niets aangegeven dat je
moet kijken naar de doelen van de regeling. Het doel van
die inkomensonafhankelijke kinderbijslag is om het
verschil tussen huishoudens met en zonder kinderen wat
kleiner te maken, dus er zit een logica achter. Wij willen
dat het kabinet gaat kijken naar het hele scala aan
regelingen. Er zijn er erg veel. Bij iedere regeling zit wel
iets waarover wij van mening kunnen verschillen. Laat
nu die werkgroep aan de gang gaan. Wij hebben een
aantal randvoorwaarden aangegeven om dat te
beoordelen. Ook al hebben wij bij deze begroting heel
veel punten te bespreken, we hebben het niet voor niets
toch vandaag aan de orde gesteld, omdat we inderdaad
willen laten zien dat er voor ons geen taboes zijn. Wij
willen dat het kabinet heel serieus kijkt naar het totale
scala aan kindregelingen, met oog voor de categorieën
en de doelen.
De heer Dibi (GroenLinks): Dan stel ik maar even vast
dat het CDA het studeren op een inkomensafhankelijke
kinderbijslag niet taboe verklaart voor de ambtelijke
werkgroep. Dat is een mooi punt om mee aan de slag te
gaan.

horen graag van die werkgroep wat zij voor briljante
plannen hebben.
©
Mevrouw Uitslag (CDA): Voorzitter. Ik ga verder waar
mijn collega gebleven was. Sophie is inmiddels 13 jaar.
Ze is volop aan het puberen, aan het sms’en, mailen,
vriendjes. Ze geniet van het leven en af en toe is ze een
beetje boos op iedereen en vooral op zichzelf.
Onze jongeren staan middenin de maatschappij; een
maatschappij die niet meer hetzelfde is als 15 jaar
geleden en waar Japan met één druk op de knop binnen
handbereik is. In deze maatschappij vol uitdagingen is
leren leven het motto, wat de CDA-fractie betreft. Om te
kunnen leren leven zijn nodig: ruimte, veiligheid en
vertrouwen. Het gezin biedt naar onze overtuiging deze
voorwaarden. Daar ligt de kracht, zoals mijn collega
zojuist ook al aangaf.
Het CDA heeft daarnaast vertrouwen in de jeugd. Onze
jeugd behoort immers tot de gelukkigste van de wereld?
Laten wij in het geweld van alle hulpverlening voor
jongeren met problemen en alle dreigende problemen
niet de jongeren met wie niets aan de hand is vergeten.
Wie het hardst schreeuwt, krijgt de meeste aandacht. Dat
is in de politiek niet veel anders, maar in dit geval mag
het niet opgaan. Ik breek hierbij een lans voor onze
krachtige jongeren, die volop gebruikmaken van
sportverenigingen, scouting, muziekscholen enzovoort. Ik
pas ervoor om onze jeugd al te veel te problematiseren.
Maar, wij moeten inzetten op preventie om de problemen
te kunnen voorkomen. Mijn collega gaf het al aan in de
vorm van een piramide: preventie bovenop en niet
onderop.
Zoals de minister zelf aangeeft, is de bestaande
preventie aan vernieuwing toe. Het is tijd om zaken zoals
alcohol, drugs, tabak, seksuele ontwikkeling, voeding,
overgewicht, ondergewicht en bewegen meer in
samenhang aan de orde te stellen. Hoe ziet de minister
deze vernieuwde wijze van preventie, met een samenhangende aanpak? In het afgelopen jeugddebat in de
Kamer heeft de minister op nadrukkelijk verzoek van de
jongeren toegezegd om meer te gaan voorlichten als het
gaat om de schadelijkheid van softdrugsgebruik, ook in
vergelijking met de campagne tegen alcohol. Wanneer
kunnen wij deze campagne verwachten? Graag een
reactie op dit punt.
Ook bij preventie gaat het CDA uit van de kracht van
de mensen die dichtbij jongeren staan. Het gaat om
ouders, familie en vrienden. Uit onderzoek blijkt dat
jongeren van deze mensen de meeste kritiek kunnen en
willen ontvangen. Sluiten wij hier voldoende op aan?
Maken wij voldoende gebruik van die ouders, die
sportvereniging, de scouting en de kerken? Graag een
reactie van de minister.
Ik maak een uitstapje naar preventie en financieel
verkeer. Het CDA wil het sparen weer bovenaan de
agenda.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Wij hebben gezegd
dat de ambtelijke werkgroep met alle thema’s aan de
slag moet gaan, dus beslist met alle regelingen, en wij

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Mevrouw Uitslag
begon haar betoog met te zeggen dat wij de gezondheidsvraagstukken bij jongeren in samenhang moeten
zien. Ik heb het over gewicht, alcohol, drugs en seksueel
ongeremd gedrag. Ik ben het daarmee helemaal eens.
Mevrouw Uitslag vraagt terecht om een campagne over
softdrugsgebruik onder jongeren. Ik ben het daarmee

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1557

Uitslag
helemaal eens. Een beetje raar is wel dat waar het CDA
vrij liberaal is bij het alcoholbeleid het heel streng is bij
het softdrugsbeleid. Als softdrugs verboden worden,
stopt iedereen, is dan de gedachte. Het CDA gaat echter
niet mee in strengere maatregelen om het alcoholgebruik
van jongeren onder de 16 aan te pakken. Dat is
inconsistent.
Mevrouw Uitslag (CDA): Wij zijn ook best streng als het
om alcohol gaat. Wij zijn ook voor de campagnes tegen
alcohol. Ik doel bijvoorbeeld op het omgekeerde glas
waar een jongere onder zit. In het afgelopen jeugddebat
hebben jongeren aangegeven het heel vreemd te vinden
dat er wel wordt gewaarschuwd dat alcohol zo ontzettend slecht is, terwijl dat niet wordt gedaan voor
softdrugsgebruik. Als er niet wordt gewaarschuwd,
ontstaat er een soort van schijnveiligheid. Alsof
softdrugs niet zo gevaarlijk zouden zijn. Dit zijn niet mijn
woorden, maar de woorden van de jongeren. Die hebben
de minister opgeroepen om er iets aan te doen. Ik ben
benieuwd wanneer deze campagne op televisie
verschijnt.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Dat ben ik ook. Raar
blijft dat het CDA wil dat morgen alle coffeeshops dicht
moeten. Dat wil de heer Van Geel – jullie leider – graag,
al gebeurt het niet. Als wij een voorstel indienen om
supermarkten, die in 85% van de gevallen gewoon
alcohol aan kinderen verkopen, strenger aan te pakken,
stemmen jullie echter tegen. De supermarkten mogen
dus hun gang gaan, terwijl de coffeeshops dicht moeten.
Dat is inconsequent. Op preventie vinden wij elkaar. Dit
vind ik echter raar.
De voorzitter: De term ″jullie″ hoort niet thuis in de
Tweede Kamer.
Mevrouw Uitslag (CDA): Prima, dat is de opvatting van
mevrouw Bouwmeester. Ik vind echter dat dit te ver voert
voor dit debat. Wij zijn allang blij dat de minister heeft
toegezegd ook een strakke campagne neer te zetten
tegen softdrugs en daar binnenkort handen en voeten
aan te geven. Ik ben erg nieuwsgierig wanneer dit
gebeurt.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw Uitslag
spreekt over alcohol. Wij krijgen in de Kamer nog een
uitvoerige behandeling van de Drank- en Horecawet. Een
meerderheid van 70% van de gemeenten zegt inmiddels
dat het experimenteerartikel niet goed werkt omdat de
jongeren in de omliggende gemeenten gaan shoppen bij
de andere horeca. De cijfers hierover van het Trimbosinstituut zijn ook duidelijk. Er is geen instituut meer dat
zegt dat de grens bij alcohol niet naar de 18 jaar moet. Is
het CDA inmiddels ook zover dat wij landelijk naar de
leeftijd van 18 jaar moeten?
Mevrouw Uitslag (CDA): Mijn collega Cisca Joldersma
heeft uitvoerig stilgestaan bij dit punt in het vorige
debat. De lijn die zij heeft ingezet, is de CDA-lijn. Wij
houden daaraan vast. Het was niet de bedoeling om in
dit debat in te gaan op de vraag of het nu 16 of 18 jaar
moet zijn. Wij houden vast aan de lijn die mevrouw
Joldersma heeft ingezet. Het softdrugsbeleid is nu niet
aan de orde. Het ging mij er hier juist om dat in
campagnes niet zou worden gezegd dat het wel goed

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

zou zijn dat dit beleid handen en voeten krijgt. Daarover
ging mijn inbreng op dit punt. Mijn collega heeft
uitgebreid stilgestaan bij de 16- of 18-jarige leeftijd. Wij
houden daar op dit moment aan vast.
De CDA-fractie wil het sparen weer bovenaan de
agenda zetten. Juist vandaag worden wij met onze neus
op de feiten gedrukt. Als het geld er niet is, kunnen wij
het ook niet uitgeven. Wij moeten de tering naar de
nering zetten of op zijn Twents: ″Ai gin kop hebt, kuj niet
uit raam kiek’n″. Ook hier hebben ouders een bepalende
opvoedkundige rol. Het Nibud is hierbij zeer behulpzaam.
Het maakt ouders erop attent dat financiële voorlichting
en het al spelenderwijs leren omgaan met geld erg
belangrijk zijn: als zakgeld, kleedgeld en belgeld
verantwoord gebruikt worden, brengt men de kinderen
op een geweldige manier verantwoordelijkheid voor
financiën bij. Daarnaast is de CDA-fractie erg tevreden
met het feit dat het Nibud financiële voorlichting op
scholen geeft.
Vorig jaar heeft de CDA-fractie reeds het belang van
de landelijke spaarweek onder de aandacht gebracht. De
minister heeft naar aanleiding van de motie-Sterk bij de
behandeling van de begroting 2009 contact opgenomen
met het ministerie van Financiën. Het ministerie van
Financiën heeft dit idee besproken met de partners van
CentiQ, zoals de Nederlandse Vereniging van Banken.
Het heeft ook een aantal stichtingen en individuele
banken daarbij betrokken. Het idee is positief ontvangen.
Verder overleg volgt. Kan de minister aangeven wat de
stand van zaken hieromtrent is? Omdat deze kwestie al
ruim een jaar loopt, ontvangen wij graag voor januari
2010 een concreet plan van invoering hiervoor. Het is
een kans voor de banken. De banken krijgen met deze
handreiking van de CDA-fractie de kans om hun moreel
leiderschap te laten zien.
Graag wil ik ook even stilstaan bij het fenomeen ″rood
staan″. Jongeren boven de achttien krijgen automatisch
een aanbod van de banken om rood te kunnen staan. In
een onderzoek van het Nibud wordt geconcludeerd dat
uitwonende jongeren boven de 18 meer moeite hebben
met het rondkomen. Zij staan bijvoorbeeld vaker rood en
lenen meer. Ook blijkt dat veel jongeren niet weten
hoeveel rente zij betalen over hun eigen lening. Is de
minister het met de CDA-fractie eens dat er meer
voorlichting moet komen over de gevolgen van rood
staan voor deze groep? Is hij het ermee eens dat rood
staan onder deze groep zo nodig beperkt moet worden?
De CDA-fractie wil extra aandacht vragen voor deze
groep en de rol van de banken op dit punt. Zij overweegt
daarom een motie in te dienen.
Er komt zo veel op de Sophies van deze wereld af. Zij
moeten voldoende weerbaar worden gemaakt om al de
uitdagingen – soms mooie uitdagingen, soms kritische –
in deze wereld aan te kunnen gaan. Deze weerbaarheid
wordt voor het grootste deel bepaald door de kracht van
het gezin. In een krachtig gezin worden grenzen gesteld.
Jongeren zelf hebben behoefte aan grenzen. Als er
immers geen grenzen zijn, kun je ze ook niet verkennen
en kun je er ook niet af en toe stiekem overheen gaan.
Grenzen verkennen hoort bij het opgroeien en opvoeden.
De overheid moet zorgen voor kaders waarbinnen dit
verkennen kan plaatsvinden. Ze moet een goed, gedegen
en op de doelgroep afgestemd preventiebeleid maken
dat niet vanuit het individu maar vanuit de leefgemeenschap van de jongeren redeneert en niet vanuit de

3 november 2009
TK 19

19-1558

Uitslag
instituties maar vanuit de leefwereld. Jongeren moeten
leren leven.
©
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Voorzitter. Normaal gesproken gaat een begroting over
het beleid en de bijbehorende financiën voor het
komende jaar, maar nu de problemen in de jeugdzorg,
problemen waarvoor de VVD meermalen heeft gewaarschuwd, zo klip-en-klaar op tafel liggen, kunnen we er
niet omheen om eerst serieus terug te kijken. We moeten
na ruim tweeënhalf jaar constateren dat deze programmaminister er niet in is geslaagd om de hiaten in het
stelsel van de jeugdzorg te doorzien en met goede
voorstellen te komen om dat stelsel te verbeteren.
Sterker nog: ik blijf zeggen dat onder deze minister de
problemen alleen maar groter zijn geworden. Je zult
maar een kind zijn of hebben dat hulp nodig heeft. Eerst
moet je je door het woud van hulpverlening worstelen,
waarna je onderaan de wachtlijst komt. Als je die hebt
doorlopen, loop je de kans om in de instelling waar je
geholpen moet worden, met wantoestanden te worden
geconfronteerd; daarover later meer. Vandaag las ik in De
Twentsche Courant Tubantia dat Lindy, een meisje van 17
jaar oud, hulp nodig had en in een politiecel moest
wachten omdat er geen plaats is in de jeugdzorg. Dit
alles gebeurt onder toezicht van een speciale programmaminister voor Jeugd en Gezin. Dat is buitengewoon
droevig.
Ik ben wel blij dat de minister een motie van mijn
hand heeft uitgevoerd, waarin werd gevraagd om de
evaluatie een jaar naar voren te halen. Dat is ook beslist
geen dag te vroeg. De kern van de evaluatie, die ons
recent heeft bereikt, is dat er te snel en te veel een
beroep op de jeugdzorg wordt gedaan. Dat is een
conclusie die de VVD-fractie al langer trekt. Wij weten uit
vergelijkingen met de landen om ons heen dat er in
Nederland veel meer kinderen worden geholpen. De
vraag is dan of wij zo veel meer kinderen met problemen
hebben of dat een normale, moeilijke periode, die
eenieder in zijn leven meemaakt, te snel als problematisch wordt aangemerkt. Het is een trend in de samenleving dat de bandbreedte van wat normaal gedrag
eigenlijk is steeds smaller wordt. De indruk waaraan mijn
partij zich inmiddels niet meer kan onttrekken is dat er
een zorgindustrie aan het ontstaan is die erop gericht is
om het kind zo lang mogelijk aan het zorginfuus te
houden, bij voorkeur levenslang. Dat gebeurt terwijl de
kinderen die dringend zorg nodig hebben, nog steeds
weken-, zelfs maandenlang wachten.
Zoals wij deze maand nog in de Volkskrant mochten
lezen, is de oplossing van de opstellers van de evaluatie
om het recht op de jeugdzorg uit de wet te schrappen.
Dat is volgens de VVD-fractie het paard op een ongelooflijke manier achter de wagen spannen. Als een ziekenhuis niet functioneert, is er niemand die eraan denkt om
dan maar het recht op zorg uit de wet te halen. Nee, wij
spreken het ziekenhuis daarop aan en als de kwaliteit te
lang onder de maat blijft, wordt het ziekenhuis door de
inspectie gesloten. De VVD-fractie eist dan ook dat de
minister in de Kamer de garantie geeft dat het recht op
jeugdzorg niet uit de wet verdwijnt. Hij is ervoor
verantwoordelijk om dit recht gestalte te geven.
In een onlangs gegeven interview geeft de minister
aan dat hij het beroep op de gespecialiseerde jeugdzorg

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

hoog vindt. Het lijkt erop dat de minister en ik het voor
de verandering op dit punt helemaal eens zijn, maar er
worden geen consequenties aan verbonden. Uit de
evaluatie zou afgeleid kunnen worden dat er veel meer
moet gebeuren in het voorveld: op scholen, bij consultatiebureaus et cetera. De Centra voor Jeugd en Gezin
lijken hiervoor niet het geëigende middel. Is de minister
niet veel te lang bezig geweest met de provincies en
heeft hij zijn aandacht niet te weinig gelegd aan de
voorkant van de zorg, dichtbij het kind? Kan de minister
aangeven wat hij na tweeënhalf jaar nu eindelijk gaat
doen om het voorveld in de jeugdzorg te versterken?
De heer Van der Vlies (SGP): Mevrouw Dezentjé zegt
nogal stellig dat het recht op jeugdzorg in de wet moet
blijven. Ik kan mij hierbij wat voorstellen, maar moet
daarbij niet onlosmakelijk worden aangeduid wie op dat
recht een beroep kan doen? Met andere woorden: moet
er geen sprake zijn van een objectieve, onafhankelijke
indicatie?
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Dat
ben ik helemaal met de heer Van der Vlies eens, want de
instroom is nu enorm. Ik breng nog maar even een
onderzoek van Jo Hermanns in herinnering – de heer
Van der Vlies zal het ongetwijfeld kennen – waaruit blijkt
dat één op de zeven kinderen zorg geniet: of een
pleeggezin, of speciaal onderwijs of jeugdzorg. Tegelijkertijd stelt hij echter dat van die 14% van de kinderen
waarover het gaat, 9% ten onrechte in de hulpverlening
zit. Ik ben het helemaal met u eens dat wij er veel beter
aandoen, als de indicatiestelling beter gaat, wij eerst
proberen de kinderen preventief te helpen, zodat zij niet
in het probleemcircuit terechtkomen waar de echte
probleemkinderen thuishoren. Het recht op de jeugdzorg
kan dan blijven bestaan.
De heer Van der Vlies (SGP): Hoe lager de drempel is,
hoe gemakkelijker er kinderen zich in de jeugdzorg
aanmelden. Dat wil je eigenlijk ook wel, maar aan de
andere kant zou voor de aanwijzing van echte gevallen
de drempel voor indicatie wat hoger moeten zijn. Zit
daarin voor u niet ook een spanningsveld?
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD):
Natuurlijk ligt daar een spanningsveld, maar ik vind dat
wij wat dat betreft ook vertrouwen moeten hebben in
professionals, om zo goed mogelijk te kunnen beoordelen welke zorg welk kind nodig heeft. Heel veel zaken zijn
vaak opvoedingsproblemen, maar geen hulpverleningsproblemen. Als wij dat goed weten te identificeren, zijn
wij al een heel eind. Wij moeten niet in de situatie
geraken waarin 9% van de kinderen gebruikmaakt van de
jeugdzorg. Daarmee zetten zij een enorme druk, niet
alleen op het budget, maar ook op het hele stelsel,
inclusief de wachtlijsten. Deze minister vaart een warrige
koers. Aan de ene kant praat hij gezonde kinderen en
hun ouders problemen aan en duwt hij hen in de richting
van de beroepshulpverleners. Aan de andere kant klaagt
hij over de instroom en blijkt hij niet in staat iets aan de
wachtlijsten te doen.
Eind 2009 zouden de wachtlijsten zijn opgelost. Deze
politieke belofte heeft de minister vorig jaar gedaan. Het
is een belofte waarvan het inmiddels wel duidelijk is
geworden dat de minister hem niet zal kunnen nakomen.
Maar de minister denkt er anders over. Volgens hem gaat

3 november 2009
TK 19

19-1559

Dezentjé Hamming-Bluemink
het helemaal niet zo slecht met de wachtlijsten. Wij
hebben nu alleen weer last van een nieuw fenomeen: de
restwachtlijst.
Nadat wij de eerste twee jaar van zijn programmaministerschap hebben besteed aan het gezelschapsspel
cijferfetisjisme met vragen als welke kinderen tellen wel
en welke kinderen tellen niet mee, weigert de VVD om de
komende periode te blijven hangen in een woordfetisjisme van wachtlijsten en restwachtlijsten. Oplossen!
Dat is wat de minister moet doen. Maar beleidsmatig
doet de minister helemaal niets. In de hele begroting is
hierover geen zin te vinden. Er zijn geen plannen. Er ligt
geen visie. Er ligt helemaal niets. Alleen hetzelfde stuk
als vorig jaar. Daarvan weten wij dat er geen resultaten
mee zijn geboekt.
Ik wil graag van de minister weten hoe hij het
afgelopen politieke jaar heeft beoordeeld. Hoe serieus
heeft hij eigenlijk de kritiek die niet alleen mijn partij
maar ook zijn eigen coalitiegenoot het CDA vorig jaar
hebben geuit, genomen? Waarom heeft hij niet, in lijn
met de wens van de VVD, al voorgesorteerd op de
uitkomst van de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg,
zodat er wellicht in deze kabinetsperiode nog wel iets uit
het ministerie zou hebben kunnen komen. Het zou mij
een lief ding waard zijn om de kabinetsreactie veel
verder naar voren te halen.
Kortom: wat denkt de minister nog dat het bestaansrecht van zijn programmaministerie is? Uit een onderzoek van Jeugdpoort uit 2008 kwam naar voren dat extra
financiering helemaal niet zo’n grote invloed heeft op het
terugdringen van de wachtlijsten. De belangrijkste
oorzaken volgens dit rapport zijn minder bureaucratie en
regelgeving, een betere preventie, een hogere efficiency
binnen de sectoren en een grotere capaciteit. Heeft de
minister dit rapport vorig jaar überhaupt bij het beleid
betrokken? Heeft de minister ooit geluisterd naar de
herhaalde waarschuwingen van de VVD in plaats van
stug door te gaan met het storten van geld in een
onwerkbaar systeem en het toevoegen van een extra
bureaucratische laag?
Mijn fractie schrikt van het feit dat ieder geval van
urgentie bij deze minister lijkt te ontbreken. Ik wil nog
enkele concrete punten aansnijden waarvoor dat helaas
ook lijkt te gelden. Ik noem als eerste daarvan toch nog
maar weer even de kindermishandeling. Vorig jaar is de
meldcode kindermishandeling ingevoerd. Bij het
vermoeden van kindermishandeling moeten artsen
advies inwinnen bij het AMK. De VVD heeft vorig jaar
voorgesteld om een meldplicht in te voeren. In de
begroting over 2009 wordt niets gemeld over de
resultaten van de meldcode. Ik wil graag van de minister
weten of hij van mening is dat deze werkt. Hoeveel meer
gevallen zijn opgespoord? Als dat niet het geval blijkt,
overweeg ik om over dit onderwerp een motie in te
dienen. Op deze manier is immers niet te controleren of
de code al dan niet werkt.
Een belangrijk onderdeel van het probleem van de
kindermishandeling is de situatie van een huwelijk
waarin de kinderen geestelijk of lichamelijk zijn behandeld. In het geval van een scheiding blijkt het heel
moeilijk te zijn om een naamswijziging van de kinderen
door te voeren. Ik heb begrepen dat de naamswijziging
van de kinderen pas na vijf jaar kan plaatsvinden. Voor
zowel de kinderen als de verzorgende ouder is dit
natuurlijk uitermate pijnlijk en onwenselijk. Ik wil van de

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

minister weten of hij bereid is om hieraan iets te doen
en, zo nee, wat de belemmeringen zijn.
Ik kom op de rol van de inspectie. Helaas zijn ook mijn
vragen over wantoestanden in een jeugdinrichting nog
niet beantwoord. Dat is jammer, want er is de laatste tijd
veel ophef over de situatie binnen jeugdzorginstellingen.
Ik zou graag van de minister willen horen of hij
misschien in staat is om deze vragen morgen wel bij zijn
beantwoording mee te nemen, dan wel de antwoorden
morgenochtend vroeg naar de Kamer te sturen. Het gaat
hierbij niet om de geringste gevallen, maar om seksuele
handelingen tussen kinderen in instellingen, om
drugsgebruik en om het vrij in- en uitlopen van pooiers,
ook wel onterecht ″loverboys″ genoemd, bij hun eigen
slachtoffers. Ook ontbreekt vaak het geven van onderwijs. Uit antwoorden op mijn schriftelijke vragen hoopte
ik duidelijkheid te krijgen of de inspectie dergelijke
wantoestanden tijdig gesignaleerd heeft. Er was toch
sprake van verscherpt toezicht? Klopt het toezichtskader
dan wel? Zijn de protocollen aangepast? Kan de minister
mij vertellen hoe hij is omgegaan met de informatie die
uit de inspectie kwam en kan hij garanderen dat dit
systeem goed werkt? Hoe krijgt de Kamer zicht op wat er
achter de muren van de instellingen gebeurt, op de
kinderen die onder de hoede van de overheid zijn
gesteld? Niemand in deze Kamer wil wantoestanden. De
Kamer moet dan ook gelegenheid hebben om de
minister aan te spreken op de dingen die daar gebeuren.
Ik rond af. Gisteren begreep ik uit de media dat deze
minister zich laat overvallen door het feit dat een
probleemkind wel eens uit een probleemgezin zou
kunnen komen en dat dus meerdere problemen
tegelijkertijd het hoofd moet worden geboden. Dat zou
een belangrijke reden zijn voor de vertraging in de
hulpverlening. Als ik dit soort dingen hoor en als ik de
evaluatie waarmee ik begon meeweeg, vraag ik me
werkelijk af of deze minister überhaupt na tweeënhalf
jaar de essentie van zijn portefeuille te pakken heeft. Dan
stemt het mij meer dan droevig dat ik deze programmaminister hoor zeggen dat hij met de evaluatie in de hand
volgend jaar gaat kijken hoe het stelsel er dan wel moet
uitzien. Dat is bedroevend na ruim tweeënhalf jaar
programmaministerschap.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik probeer het betoog van
mevrouw Dezentjé Hamming te begrijpen. Zij praat in
mijn waarneming buitengewoon badinerend over de
inzet en prestaties van deze minister, maar goed, dat laat
ik aan haar. Zij zegt eigenlijk, net zoals de woordvoerder
van de SP: wij weten allang wat er mis is met de
jeugdzorg. Zij weet dat overigens pas sinds de VVD in de
oppositie zit, stel ik vast. Sindsdien weet zij uitstekend
wat er allemaal mis is. Het had volgens haar allemaal
allang opgelost kunnen zijn. Toch staat ook de naam van
mevrouw Dezentjé Hamming onder het voorstel voor een
parlementair onderzoek, meen ik. De vraag dringt zich
elke keer weer op: als zij het al zo lang weet en zo goed
weet, waarom heeft zij dan nog behoefte aan een
parlementair onderzoek?
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Het
verbaast me dat de PvdA kennelijk wel erg tevreden is
over het beleid van deze minister. Ik wil bij de heer
Dijsselbloem nog even een paar dingen in herinnering
roepen. Ik heb in de afgelopen jaren een zeer constructieve bijdrage geleverd, vind ik zelf, door de minister te

3 november 2009
TK 19

19-1560

Dezentjé Hamming-Bluemink
waarschuwen voor drie valkuilen, en in al die valkuilen is
hij gestapt. In de eerste plaats heb ik gezegd: stop geen
extra geld in een systeem dat niet werkt. Er is 200 mln.
naar de wachtlijsten gegaan. Wat is er gebeurd? Onder
het bewind van deze minister zijn ze vertienvoudigd. In
de tweede plaats heb ik gezegd: vereenvoudig het
stelsel. Maak het simpeler. Wat is er gebeurd? Er is een
extra loket bij gekomen: de Centra voor Jeugd en Gezin.
Dat is dus ook averechts. In de derde plaats heb ik
gezegd: gebruik het beperkte budget voor de echte
probleemgevallen. Ga niet kinderen die alleen opvoedhulp nodig hebben en niet de zware hulp waarvoor het
budget toch echt zo erg bedoeld is, problematiseren aan
de hand van enorme vragenlijsten. Dat is mijn bijdrage
geweest. Ik zeg eerlijk tegen de heer Dijsselbloem: ik heb
de afgelopen jaren gewaarschuwd en ik stel vast dat ik
teleurgesteld ben in het beleid van deze minister, die niet
gevoelig is geweest voor mijn waarschuwingen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dat is allemaal interessant. Parlementaire geschiedenis. Maar het is geen
antwoord op mijn vraag.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): U
vroeg naar het parlementair onderzoek. Op die vraag zal
ik nog even antwoorden. Een parlementair onderzoek
mag absoluut niet te lang duren. Ook laat het onverlet
dat de minister nu al de problemen moet oppakken. Het
voordeel van een parlementair onderzoek is volgens mij
dat het depolitiseert. Kamerleden halen het onderwerp
met zijn allen uit de politiek, beoordelen de feiten en
doen daarnaar onderzoek. Dat vind ik de grote winst van
een parlementair onderzoek.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dat kan zijn, maar het is
opmerkelijk om na een zo hard politiek verhaal te zeggen
dat het goed is om te depolitiseren. Mevrouw Dezentjé
zegt in dit harde politieke verhaal dat zij en de VVD al
jaren weten wat de oplossing zou moeten zijn. Dit blijft
toch een beetje een wonderlijke redenering.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik kan
daar nog een ding aan toevoegen. Dat is dat ik het
instellen van een Kamercommissie, een themacommissie
over jeugdbeleid, een uitstekende zaak zou vinden.
Volgens mij delen wij Kamerbreed de zorgen. Dan
kunnen wij er eens goed naar kijken wat de hoofdlijnen
van het jeugdbeleid zouden moeten zijn. Ik hoop dat wij
daarop kunnen samenwerken en dat oppositie en coalitie
niet zo tegenover elkaar moeten staan.

al in het BMC-rapport beantwoord worden? Mevrouw
Dezentjé Hamming had zelf belang bij dit rapport en
heeft erom gevraagd.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik
geloof dat ik zojuist antwoord heb gegeven op deze
vraag. Ik vind dat wij er belang bij hebben als de Kamer
haar eigen onderzoek doet. Dan depolitiseer je het
onderwerp en krijg je de feiten op een rij. Het evaluatierapport kan daarbij zeker behulpzaam zijn, net als de
andere rapporten die er liggen. Zo kunnen we komen tot
een nieuwe lijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Was het dan niet
beter geweest als mevrouw Dezentjé Hamming eerst had
bekeken welke vragen al beantwoord zijn in het
BMC-rapport, voordat zij alweer tot haar eigen onderzoeksvragen is gekomen. Zij zal dan zien dat een aantal
vragen overlappend is. Die had zij dus niet hoeven
stellen.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Het lijkt
mij heel prettig dat al wat voorwerk is verricht. Daarin
zullen we het rapport zeker kunnen meenemen, lijkt me.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Wij worstelen met de
stelling dat de Kamer een parlementair onderzoek zou
houden, terwijl de minister gewoon doorgaat met zijn
werk. Als de Kamer zichzelf echt serieus zou nemen en
het helemaal zou uitzoeken zou zij niet zeggen: minister,
negeer ons voorlopig, ga gewoon je eigen ding doen,
kom met van alles, en wij knutselen ondertussen met
elkaar aan de tafel door. Ik begrijp dat niet. Kan mevrouw
Dezentjé Hamming dat uitleggen?
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik zal
het uitleggen. We hebben een mooi voorbeeld. We
hebben de commissie-Dijsselbloem gehad. Tijdens het
onderzoek van deze commissie zijn de leraren ook niet
gestopt met lesgeven, dacht ik.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Natuurlijk zijn de
leraren toen niet opgehouden met lesgeven. Maar als de
minister straks komt met de maatregelen die moeten
volgen uit de grote evaluatie en als wij tegelijkertijd gaan
nadenken over wat we daarmee moeten, is dat bizar.
Mevrouw Dezentjé Hamming-Bluemink (VVD): Ik
geloof dat dit geen vraag is maar een conclusie.
©

De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw Dezentjé
Hamming heeft, zoals zij zelf zegt, aan de minister
gevraagd of de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg
versneld kan worden. Dat is gebeurd. Ik neem daarom
aan dat zij nu met volle belangstelling het BMC-rapport
gaat lezen. Ook daarop zegt zij ja. Maar hoe kan het dan
dat ook haar naam al onder het voorstel voor een
parlementair onderzoek staat? Ik heb dat voorstel
trouwens even snel gelezen. Een aantal vragen wordt al
beantwoord door deze BMC-evaluatie. Hoe is het
mogelijk dat mevrouw Dezentjé Hamming niet eerst,
voordat zij haar handtekening zet onder het voorstel voor
een parlementair onderzoek, even de tijd wil nemen – het
gaat tenslotte om een heel uitgebreid evaluatierapport –
om eerst eens te bekijken of alle vragen die ze had, niet

De heer Dijsselbloem (PvdA): Voorzitter. We behandelen
deze begroting in een periode waarin het de jeugdzorg
opnieuw over de schoenen loopt. Belangrijkste oorzaak,
los van financiering en stelsel, is een aanhoudende groei
van gemiddeld zo’n 8% per jaar van het aantal kinderen
dat een zware vorm van jeugdzorg nodig heeft, jaar in,
jaar uit.
Voordat we weer de vlucht naar voren nemen en
overgaan tot nieuwe stelselwijzigingen en nieuwe
wetten, lijkt het zinvol ook eens stil te staan bij de vraag
waar dit fenomeen eigenlijk vandaan komt. Wat is het in
onze samenleving dat er een schijnbaar onstuitbare groei
is van het aantal kinderen en ouders dat het zonder
steun van de overheid niet meer redt?

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1561

Dijsselbloem
Een vaststelling zou kunnen zijn dat we opvoeden in
toenemende mate alleen doen, als gevolg van automatisering en van het wegvallen van sociale netwerken om
het gezin heen. Voor migrantenouders is opvoeding in
een vreemde samenleving nog eens extra ingewikkeld.
Na een scheiding krijgen veel kinderen een forse
terugslag, terwijl de ouders met elkaar bezig zijn. Op
elkaars kinderen letten is lang niet meer vanzelfsprekend.
Veel ouders wijzen dat ook ronduit af.
Een ander maatschappelijk fenomeen is dat we steeds
moeilijker kunnen omgaan met risico’s. Enerzijds is de
roep ″overheid, laat ons met rust″, anderzijds ″overheid,
waarom hebt u niet op tijd ingegrepen?″. Overal gaan
dingen mis en overal worden fouten gemaakt, maar als
het om kinderen gaat, is dat onacceptabel. Dat leidt ertoe
dat we soms kinderen en gezinnen hulp bieden die het
misschien eigenlijk niet nodig hebben. Het leidt er ook
toe dat medewerkers in de jeugdzorg geen fouten meer
mogen maken, met als gevolg dat de handelingsverlegenheid groter wordt en de risico’s voor de organisatie
meer aandacht krijgen dan de reële risico’s voor het kind.
Ook de politiek accepteert risico’s steeds minder en
vraagt om vroegsignaleringen, risicotaxatie, databanken,
indexen, logboeken en formulieren ter verantwoording
van elke ondernomen stap.
Een andere mogelijke verklaring voor de groeiende
vraag naar jeugdzorg zou kunnen liggen in de stelling
dat iedere verruiming van het aanbod nieuwe vraag
genereert. De budgetten voor jeugdzorg en jeugdhulpverlening zijn de afgelopen 5 jaar met circa 500 mln.
gestegen. We bouwen de vroegtijdige hulp uit en we
zitten er bovenop. Een van de vele mensen die ik het
afgelopen halfjaar in de jeugdzorg heb gesproken, zei:
naarmate je beter kijkt, zie je ook meer. Misschien
moeten we op een andere manier gaan kijken, en vooral:
misschien moeten we minder kijken en meer doen.
De Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling pleit
voor versterking van de sociale inbedding van gezinnen.
Dit vergt, aldus de RMO, dat de overheid voorwaarden
creëert voor een gunstig opvoedklimaat voor alle
kinderen. Het kabinet heeft zich dat doel ook gesteld in
het programma Alle kansen voor alle kinderen. Volgens
de RMO echter, is in de uitwerking de nadruk te eenzijdig
op risico’s komen te liggen. Ik denk dat die kritiek deels
voorbijgaat aan de aanzienlijke inzet, ook financieel, op
voorzieningen die juist gericht zijn op vroegtijdige
ondersteuning. Dat is een belangrijke verdienste van
deze minister. De uitbouw van Centra voor Jeugd en
Gezin, de inzet op opvoedingsondersteuning en de
ondersteuning van gezinnen vormen een belangrijke
aanzet tot die omslag. Maar ook die voorzieningen zijn in
de ogen van de RMO nog sterk gericht op probleemkinderen en probleemgezinnen en niet op gezinnen of
kinderen met een probleem. Ik krijg graag een reactie
van de minister op deze recente visie van de Raad voor
Maatschappelijke Ontwikkeling.
Hoe nu verder? Gisteren ontvingen we de evaluatie
van de Wet op de jeugdzorg. De wet wordt op zichzelf
positief beoordeeld waar het gaat om de samenvoeging
van de jeugdbescherming, de AMK’s, en de jeugdreclassering tot Bureaus Jeugdzorg. Verder wordt vastgesteld
dat de wet de ruimte biedt aan betrokkenen om te
werken aan professionaliteit, samenwerking, verbetering
van de methodes et cetera. Een aantal aanbevelingen
springt er uit, zoals het op de schop nemen van de
indicatieplicht en het doorbreken van de kokers tussen

jeugdzorg, jeugd-ggz en LVG. Deze aanbevelingen
drongen zich eigenlijk al eerder op – er dreigt zelfs een
consensus over te ontstaan – en we kunnen ze ook
makkelijk onderschrijven. Het recht op jeugdzorg uit de
wet halen – collega’s spraken er al over – leidt tot veel
verwarring. Ik vraag de minister, deze verwarring weg te
nemen. In onze ogen moet de minister nu de belangrijke
aanbevelingen die ik net noemde uit deze evaluatie ter
hand nemen en zoals gepland begin volgend jaar aan de
Kamer voorleggen. Ik noem dit laaghangend fruit. Dit is
niet onrespectvol, maar het gaat om relatief eenvoudige
verbeteringen in wet- en regelgeving, in mijn ogen ook
binnen het stelsel, waarvoor ook een redelijk breed
draagvlak lijkt te bestaan.
Tegelijkertijd is het onze overtuiging dat we er
daarmee niet zijn. Er speelt een aantal grotere vraagstukken waarvan de analyse, laat staan de oplossingen, nog
niet scherp zijn. Het eerste thema is de aanhoudende
groei van de maatschappelijke vraag naar jeugdzorg,
waar ik aan het begin van mijn bijdrage al over sprak.
Waar komt deze groei vandaan? Zitten de oorzaken in het
systeem of zijn het bredere maatschappelijke trends? Het
TNO-rapport van enkele jaren geleden geeft een aardige
analyse, maar nog geen handelingsperspectief. Kunnen
we er ook iets aan doen? Als we er niet in slagen om
deze trend te keren, blijft het budget tekortschieten,
blijven er wachtlijsten bestaan en blijft er sprake van een
overspannen jeugdzorg, ook wanneer we de aanbevelingen van BMC ter hand nemen.
Het tweede thema is de vraag waarom, als de wet op
zichzelf ruimte biedt aan samenwerking, zoals BMC stelt,
samenwerking nog steeds zo slecht van de grond komt.
Welke mechanismen zitten er in het systeem die maken
dat problemen steeds worden doorgeschoven? Wat is
ervoor nodig om dat te doorbreken?
Het derde thema is de vraag wat de gevolgen voor de
jeugdzorg zijn van de steeds lagere acceptatie van
risico’s inde samenleving, in de politiek en in de eigen
organisaties. Hoe komen we af van de indekcultuur en de
verantwoordingsdruk?
Het vierde thema is de vraag of versterking en
inschakeling van de sociale omgeving van het gezin en
van preventie de druk op de jeugdzorg kan verlichten.
Wat is daarvoor nodig? Maar ook: tegen welke grenzen
loopt deze benadering aan? Of is het zo dat meer
investeren aan de voorkant betekent dat we nog veel
meer kinderen met problemen gaan ontdekken en dus
zorg gaan intrekken? Deze vragen gaan verder dan een
aantal belangrijke aanbevelingen uit de evaluatie. Het zijn
problemen die ook maar ten dele zijn op te lossen door
wijzigingen in de Wet op de jeugdzorg of het stelsel,
hoewel die ook zeer nodig zijn. Ons voorstel is daarom
om een parlementaire werkgroep in te stellen die,
parallel aan de wetswijziging die de minister nu kan gaan
voorbereiden, zijn tanden zet in deze bredere vragen, wat
ik maar noem het hooghangende fruit. Zodra de minister
met zijn voorstellen komt, kan de Kamer beoordelen of
deze voldoen en welke eventuele aanvullende beleidswijzigingen nodig zijn om doorbraken te realiseren.
Mijn fractie verbindt daar wel enkele voorwaarden
aan. In de eerste plaats dat de parlementaire werkgroep
volop gebruik maakt van alle onderzoeken en adviezen
die er al zijn. Dat betekent dat het mogelijk moet zijn om
in het voorjaar het werk van de werkgroep af te ronden
en vóór de zomer de voorstellen van de minister te
behandelen. In de tweede plaats hechten wij eraan dat

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1562

Dijsselbloem
de vele verbeteringen die al lopen, gewoon worden
doorgezet. Ze worden in de begroting opgesomd: het
verder uitbouwen van Centra voor Jeugd en Gezin,
initiatieven tot het inschakelen van de sociale omgeving
van gezinnen, initiatieven tot verdere samenwerking,
bijvoorbeeld met Eén gezin, één plan, experimenten om
knellende wet- en regelgeving aan te pakken – uitvoering
van de motie-Hamer, waarvoor dank – et cetera.
De heer Dibi (GroenLinks): De heel relevante vragen die
de heer Dijsselbloem stelt, kunnen heel mooi meegenomen worden in het voorstel dat de oppositie heeft
gemaakt. Ik snap niet zo goed waarom hij het parlementair onderzoek nu omvormt tot een parlementaire
werkgroep. Wat is voor hem de toegevoegde waarde van
een parlementaire werkgroep boven een parlementair
onderzoek?
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik steun uw voorstel voor
een parlementair onderzoek om meerdere redenen niet.
Dat heeft te maken met het tijdsbeslag. Er wordt steeds
gesproken over een jaar. Het heeft ermee te maken dat,
heel belangrijk, bij een parlementair onderzoek het
gebruik is dat de minister zijn voorstellen in de ijskast zet
in afwachting van de uitkomsten van het onderzoek. Dat
wil ik voor een belangrijk deel niet. Zoals ik heb gezegd,
zit er een aantal heel concrete aanbevelingen in de
stukken, waar ook breed draagvlak voor is. Ga de
uitvoering daarvan alsjeblieft voorbereiden en zet haar in
gang. Dan kunnen wij ondertussen, parallel daaraan,
onze voorbereidingen treffen.
Een andere overweging om uw voorstel niet te
steunen, is ook een beetje uw aanvliegroute, zeg ik er
eerlijk bij. Ik heb het van u nog niet gehoord, maar ik
hoor uw collega’s zeggen dat ze er al uit zijn. Er wordt
ongenadige kritiek geleverd op inspanningen van het
kabinet. Dat betekent dat we een onderzoek zouden
starten met een grote politieke lading, waarvan enkelen
van u eigenlijk zeggen: ik weet al wat er moet gebeuren
en ik gebruik het als een middel om mijn zin te krijgen. Ik
heb daar eerder met u en met mevrouw Halsema over
gesproken. Ik ben daar niet zo enthousiast over.
Het voordeel van een parlementaire werkgroep is dat
we die vrij snel in de benen kunnen zetten, dat we dat
als woordvoerders zelf kunnen doen en dat die dient als
voorbereiding op het debat dat ik heel graag in het
voorjaar van komend jaar wil voeren. We zullen dan
beter beslagen ten ijs komen. We kunnen de voorstellen
dan ook plaatsen in de bredere analyse die volgens mij
nodig is. Vandaar mijn voorstel.
De heer Dibi (GroenLinks): Juist de heer Dijsselbloem
weet hoe het is om met een onderzoek te beginnen met
een heel zware politieke lading. Hij moest, als PvdA’er,
een commissie leiden die onderzoek ging doen naar
PvdA-bewindslieden. Dat is ontzettend goed gegaan. Ik
heb daar in ieder geval ontzettend veel goede herinneringen aan en ik heb er ontzettend veel van geleerd. Ik denk
dat de jeugdzorg hetzelfde verdient als wat wij het
onderwijs hebben gegeven, namelijk een parlementair
onderzoek. Het lijkt alsof de heer Dijsselbloem, om de
minister enigszins te sparen, het een ander naampje
geeft.

we een parlementair onderzoek doen en de minister
ondertussen, zoals ik bepleit, al met zijn wetswijzigingen
en voorstellen kan komen. Ik maak dat onderscheid
nadrukkelijk, omdat ik echt meen dat, gegeven het
draagvlak dat ontstaat – ik zie alle adviezen en ik hoor
het ook vaak in de Kamer – het op een aantal van die
punten onnodig zou zijn om die verbeteringen, dat
laaghangende fruit, te laten hangen. Mijn stelling is:
minister, ga daarvoor, kom daarmee begin volgend jaar.
Ondertussen, parallel daaraan, zorgen wij als Kamer dat
wij onze voorbereiding op orde hebben en dat we
kunnen aangeven of er meer moet gebeuren of dat er
eventuele andere dingen moeten gebeuren.
De heer Dibi (GroenLinks): Dit is wel enigszins een rare
wending, omdat u voorheen aangaf de mogelijkheid voor
een parlementair onderzoek open te houden. Toen wist u
al dat het tijdsbeslag en maatregelen die je dan mogelijk
niet kunt nemen, bezwaren zouden kunnen zijn. Toch
hebt u de mogelijkheid opengehouden. Nu er een
evaluatie ligt waar u niet helemaal tevreden mee bent
omdat er nog een aantal fundamentele vragen liggen,
gebruikt u argumenten die u voorheen niet belangrijk
vond, om dat te blokkeren.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dat is niet waar.
De voorzitter: Het was wel tijd dat de heer Dibi zijn
vraag afrondde, maar hij had hem nog niet afgerond.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik ga nu afronden. De
bezwaren tegen een parlementair onderzoek die u nu
aanreikt, zag u voorheen niet. Wat is er dan veranderd
aangezien u nog steeds heel grote en belangrijke vragen
stelt?
De heer Dijsselbloem (PvdA): Allereerst is het niet
helemaal waar dat ik het helemaal open heb gehouden.
Ik heb steeds gezegd dat ik het open wil houden omdat
de Kamer nog aanvullend eigen onderzoek doet. Dat kan
ook in de vorm van een parlementaire werkgroep, waar
u en ik in kunnen samenwerken. Het grote verschil, waar
u niet op ingaat – dat is ook uw goed recht, want u staat
achter de interruptiemicrofoon – is dat de minister bij
een parlementair onderzoek zijn voorstellen in de ijskast
zet in afwachting van het parlementair onderzoek en de
aanbevelingen die daaruit voortvloeien. Zo is althans het
gebruik. U kunt als initiatiefnemer ook voorstellen dat dit
voor u niet hoeft en dat de minister zijn gang kan gaan,
maar dat is wel gebruik. De parlementaire werkgroep die
ik voorstel, heeft een ander doel, namelijk dat de Kamer
in afwachting van die voorstellen, waar de minister
gewoon aan kan doorwerken, ervoor zorgt dat zij
optimaal beslagen ten ijs komt. Dat vergt misschien nog
wel iets meer dan de evaluatie ons heeft geleverd.
Overigens was het argument dat ik u ook steeds heb
voorgehouden het volgende. Ik wil eerst de evaluatie
zien om dan te beoordelen: waar staan wij en hebben wij
het plaatje nu compleet?
De voorzitter: Mijnheer Dijsselbloem, ik weet dat uw
spreektijd ruim voorbij is, maar de vraag is of dit nu
helemaal in de gemeenschappelijke tijd moet gebeuren.

De heer Dijsselbloem (PvdA): Dan gaat u voorbij aan de
inhoudelijke argumenten die ik net gaf. Tenzij u zegt dat

Mevrouw Koşer Kaya (D66): De heer Dijsselbloem geeft
twee redenen aan. De eerste is een politieke, want het is

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1563

Dijsselbloem
een politiek gevoelig dossier. De tweede is het tijdsbeslag. De eerste reden zou geen reden moeten zijn om de
kernvragen die de heer Dijsselbloem heeft gesteld, niet
middels een parlementair onderzoek te bekijken. De
tweede reden is dat evenmin. Dat laaghangend fruit,
waar u zich zo’n zorgen om maakt, kan de minister
gewoon plukken; die dingen kan hij uitvoeren. Ook het
argument van het tijdsbeslag zie ik dus niet zo heel
duidelijk in, behalve dan dat u een slag om de arm lijkt
te houden in die zin dat een parlementair onderzoek
nadien nog steeds tot de mogelijkheden behoort.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik begrijp niet helemaal
wat u zegt. U begint te zeggen dat een van mijn redenen
politieke gevoeligheid zou zijn. Ik heb die term helemaal
niet gebruikt. Ik begrijp dus niet wat u daarmee bedoelt.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb gewoon een
samenvatting gegeven. Dit dossier ligt kennelijk redelijk
politiek gevoelig. Dat hebt u net zelf gezegd. Ik heb dat
gewoon samengevat. Als u dat niet hebt gezegd, dan
hoor ik dat graag.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb helemaal niets
gezegd over politieke gevoeligheid. Niets. Misschien
moet u uw vraag anders proberen te formuleren.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb toch naar u zitten
luisteren. Mijn vraag is de volgende. U wilt nu een
tussenoplossing aanbieden. Dat is mooi.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Nee, ik heb een beter
voorstel.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik weet niet of die beter is,
want uw kernvragen moeten wel worden beantwoord. Ik
weet niet of een werkgroep voldoende geëquipeerd zal
zijn om die kernvragen te kunnen beantwoorden. Mijn
vraag is: is dit een slag om de arm om eventueel later
toch een parlementair onderzoek te kunnen krijgen?
De heer Dijsselbloem (PvdA): Nee, die noodzaak zie ik
niet. U zult wel zeggen dat ik in gemeenschappelijke tijd
spreek, voorzitter, en dat is ook zo. Maar ik kan alleen
maar mijn stelling herhalen. Inmiddels ligt een aantal
wijzigingen van de wet en het stelsel erg voor de hand
op basis van alle adviezen en op basis van waar ik de
collega’s over hoor spreken. Dat gaat over de wijze
waarop wij indiceren, over de schotten in het financieringsstelsel et cetera. Dat noem ik laaghangend fruit.
Laten wij dat vooral in gang zetten. Dat is prima.
Overigens volgen die dingen ook uit de evaluatie. Ik heb
er echter ook bij gezegd dat er, alles afwegende, nog een
aantal grotere issues aan de hand zijn waar deze sector
door wordt verlamd. Daardoor is er sprake van een
overspannen sector. Ik wil graag met u in een parlementaire werkgroep gaan zitten. Dat is de vorm die ik
voorstel. Zo kan de minister ondertussen doorgaan met
het maken van die verdiepingsslag en zo kunnen wij
straks in het voorjaar als wij dit debat voeren, de vraag
stellen: is dit het nou en hebben wij het te pakken met de
wijzigingen die uit de evaluatie voortvloeien en die de
minister voorstelt?
De voorzitter: Tot slot, mevrouw Koşer Kaya.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Maar kan dat niet ook
gewoon middels een parlementair onderzoek?
De heer Dijsselbloem (PvdA): De wedervraag is: kan dat
niet in een parlementaire werkgroep?
Mevrouw Koşer Kaya (D66): U stelt echter een aantal
kernvragen. Die kernvragen wilt u snel beantwoord
krijgen.
De voorzitter: Ik heb u echt al een aantal keren
hetzelfde horen zeggen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter, dat snap ik wel,
maar dit is wel heel belangrijk omdat de heer Dijsselbloem zegt dat het tijdsbestek belangrijk is.
De voorzitter: Als ik geen nieuwe argumenten hoor, ga
ik geen interrupties meer toestaan.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dat begrijp ik, maar ik wil
graag weten waarom het tijdsbestek zo doorslaggevend
is en waarom in een parlementair onderzoek die
kernvragen niet beantwoord kunnen worden. Waarom
kan dat wel in een werkgroep? Ik begrijp dat niet.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik val echt in herhaling.
Een parlementair onderzoek impliceert op zichzelf al een
groter onderzoek, lijkt me. Er is gesproken over een jaar
waarin de minister op zijn handen moet zitten. Ik ben
daar echt tegen. Ik vind dat een aantal oplossingsrichtingen en verbeteringen binnen het stelsel en de wet snel
ter hand kunnen worden genomen. Daarvoor heb ik geen
aanvullend onderzoek nodig. Ik vraag me wel af of
daarmee de grotere thema’s en de maatschappelijke
context getackeld zijn. Ook met die aanpassingen in de
indexering en de schotten, zullen wij de wachtlijsten toch
houden als de groei en de maatschappelijke vraag naar
jeugdzorg toeneemt. Dit geldt dus ook met de aanpassingen die voortvloeien uit de evaluatie van de wet. Laten
wij de tijd benutten om onze tanden daarin te zetten. Dan
kunnen wij in het voorjaar dat debat voeren.
De heer Van der Vlies (SGP): Ik weet dat de heer
Dijsselbloem ook het platteland kent en wel eens bij een
fruitboom zal hebben gestaan. Het kenmerk van
laaghangend en hooghangend fruit is dat het tegelijk rijp
is als de boom onbelemmerd in dezelfde zon staat. Over
die beeldspraak moet hij maar even nadenken. Er zijn
natuurlijk dingen te regelen. Ik begrijp het voorstel van
de heer Dijsselbloem heel goed en ik wil er serieus over
nadenken. Stel dat in die werkgroep de grotere issues
aan de orde komen. Wij veronderstellen dan eigenlijk dat
een noodwendig beleid uit dat hooghangende fruit niet
belemmerend is voor de voortgang van het effectueren
van het laaghangend fruit; om nog even in die beeldspraak te blijven. Die garantie hebben wij nog niet. Daar
zou ik graag iets over vernemen tegen het licht van het
tijdpad dat de heer Dijsselbloem aangeeft. Dat lijkt me
dan spannend te worden.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Mogelijk rijpt het fruit wel
tegelijk af. Ik heb appelbomen in mijn tuin dus ik kan het
wel bevestigen, geloof ik. Het hangt wel op een andere
hoogte en het is soms ook lastiger te bereiken. De
beeldspraak gaat nooit helemaal op. Met laaghangend

3 november 2009
TK 19

19-1564

Dijsselbloem
fruit bedoel ik in dit debat dat er een aantal voor de hand
liggende, althans inmiddels vrij breed gedragen en
aanbevolen, verbeteringen mogelijk is in het stelsel. Ik
zou het buitengewoon jammer vinden als het optuigen
van een groot parlementair onderzoek naar de jeugdzorg
de minister zou belemmeren om begin volgend jaar met
een aantal concrete voorstellingen te komen waarmee hij
doorbraken gaat maken op bepaalde punten. Laten wij
die punten verzilveren. Ik vraag me echter af: zijn wij er
dan? Daarvoor zou een parlementaire werkgroep
aanvullend op en parallel aan het werk van de minister
werk kunnen verrichten. Zijn wij er dan gegeven die vier
wat ingewikkelder maatschappelijke vragen die ik zojuist
heb geformuleerd?
De heer Van der Vlies (SGP): De conclusie is dan toch
eigenlijk dat wij ervan uit moeten kunnen gaan dat
bezinning op de grotere thema’s niet in de weg komt te
staan van het aanpakken op de kortere termijn van de
knelpunten, waarvoor de oplossingen breed worden
gedragen. Anders krijgen wij ergens in het voorjaar een
nieuwe impasse of hoe je het ook wilt noemen. Dat zou
ik willen voorkomen.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Daar ben ik het volstrekt
mee eens. Dat zou ook mijn benadering zijn.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik wil ingaan op de
vraagstellingen van de heer Dijsselbloem. De minister
zou, in overeenstemming met wat BMC voorstelt, de
voor de hand liggende voorstellen kunnen overnemen.
De heer Dijsselbloem zegt echter dat hij graag de
achterliggende oorzaken wil achterhalen via een
parlementaire werkgroep. Ik zit nu twee en een half jaar
in deze commissie en heb inderdaad ook veel van die
rapporten meegemaakt. Wij hebben ook zelf het BOR aan
de gang gezet om te zien wat de oorzaken zijn. De heer
Dijsselbloem maakt nu zelf een analyse van de achterliggende oorzaken. Volgens mij ligt het echter heel erg voor
de hand wat de achterliggende oorzaken zijn. Hij heeft ze
zelf al genoemd namelijk.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik heb me ook deels
gebaseerd op het TNO-onderzoek. Er ligt inderdaad al
het nodige. Het viel me daarbij wel op dat er weinig
aanzetten in zitten om de maatschappelijke trend die de
sector voortdurend onder druk houdt, te doorbreken. Dat
zit voor een deel echt in issues die buiten de jeugdzorg
liggen. Die moeten wij op maatschappelijk niveau of met
inzet van andere maatschappelijke sectoren tackelen. Ik
denk dat wij het daar wel over eens kunnen worden.
Maar welke zijn dat? Wij zoeken de oplossing in de wet.
Daarin zitten inderdaad stukjes van de oplossing. Er zijn
absoluut verbeteringen mogelijk. Overal waar je komt,
hoor je hoezeer de hulpverleners tegen die schotten
aanlopen. Wij weten echter ook dat een aantal problemen echt van buiten komt. Als wij die ook niet bij de kop
pakken, is die wachtlijst er zo weer. Die is er trouwens zo
weer, zoals wij allemaal weten.

kunnen gaan. Ook al krijg je die problemen naar boven,
dan is de vraag wat je daarmee doet.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Het is interessant als de
Kamer daarop zelf een visie ontwikkelt. Dat kan de
minister helpen om de departementale verkokering te
doorbreken. Als de oplossingen niet op het terrein van
de jeugdzorg liggen maar op andere terreinen, kunnen
wij hem helpen om die ook bij de andere ministers te
agenderen. Dat is de kracht van de Kamer.
Mevrouw Langkamp (SP): Voorzitter. De heer Dijsselbloem zegt dat wat nu in de evaluatie staat, voor hem
nog steeds aanleiding is om op zoek te gaan naar
antwoorden op een aantal vragen. Hij heeft die vragen
ook gesteld in zijn bijdrage.
Ik ben even de draad kwijt, voorzitter, excuus. Ik wilde
het zo kort mogelijk doen, sorry.
De rol van de politiek is voor mijn partij een heel
belangrijke reden om te pleiten voor een parlementair
onderzoek. De heer Dijsselbloem stelt een parlementaire
werkgroep voor. Kan in die werkgroep ook de rol van
politiek onderzocht worden en hoe ziet de heer Dijsselbloem dat?
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ja, dat kan wel. Het staat
niet op mijn agenda. De vier hoofdvragen die ik heb
geformuleerd, gaan veel meer over de maatschappelijke
context waarin de jeugdzorg moet werken en waarvan de
jeugdzorg ″last″ heeft. Aannemende dat u mijn voorstel
steunt, stel ik voor om in de algemene commissie voor
Jeugd en Gezin verder met elkaar te praten over de
opdracht van die werkgroep.
Mevrouw Langkamp (SP): Ik steun de heer Dijsselbloem
zeker want ik voel dat er beweging ontstaat bij de Partij
van de Arbeid. De heer Dijsselbloem zegt ook dat wij nog
niet klaar zijn. Hij wilde altijd eerst de evaluatie afwachten. Nu ligt de evaluatie er en zegt hij er behoefte aan te
hebben om een aantal zaken nader tegen het licht te
houden. Dat kan ik mij heel goed voorstellen.
De heer Dijsselbloem zegt dat een parlementair
onderzoek zo lang gaat duren. Hij zegt ook dat er al heel
veel onderzoeken liggen die de door hem voorgestelde
werkgroep als basis zou kunnen gebruiken en waarop
geen aanvullend onderzoek gedaan hoeft te worden. Het
verschil tussen het voorstel van de heer Dijsselbloem en
het voorstel van de oppositie is dan toch niet zo heel
groot?

De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Een
aantal problemen komt inderdaad van buiten. Dat heeft
de heer Dijsselbloem ook beschreven. Er is sprake van
druk van de ouders op de verwachtingen van de
kinderen. De vraag is alleen hoe je die cultuur gaat
ombuigen met maatregelen waarover de minister zou

De heer Dijsselbloem (PvdA): Het verschil is wel groot.
Ik heb het voorstel van de oppositie al iets eerder
ontvangen dan de collega’s van het CDA en de ChristenUnie. Dat is jammer, want het zou de communicatie
hebben bevorderd als het breed verspreid was. Ik heb de
vraag gezien die in het onderzoek centraal staat. Ik ben
het eens met de opmerking van de collega van het CDA
dat er een grote overlap zit tussen het onderzoek dat de
oppositie voorstelt en de evaluatie van de wet. Ik ben het
met de inhoud van dat onderzoek niet eens. Ik leg vier
vragen neer van een heel ander type. Die vragen zijn
echt fundamenteel om op termijn de druk van de
jeugdzorg af te halen. Laten wij praten over wat de
vragen moeten zijn. Ik heb heel andere vragen dan de
oppositie. Ik wil dat de minister ondertussen doorwerkt
aan verbeteringen. Dat kan niet bij een parlementair

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1565

Dijsselbloem
onderzoek. Ik wil ook dat wij tempo blijven maken. Ik
meen dat een parlementaire werkgroep zich daarvoor
beter leent dan een groot opgetuigd parlementair
onderzoek.
Mevrouw Langkamp (SP): De heer Dijsselbloem
concludeert eigenlijk dat het verschil tussen wat wij
willen en wat de Partij van de Arbeid wil, niet zo heel
groot is. Bepaalde vragen die wij ons stellen, kun je
terugvinden in onderzoeken die er al liggen. Ik ben het
helemaal met de heer Dijsselbloem eens dat je daarop
dus geen aanvullend onderzoek hoeft te doen. Als met
hem te praten valt over de rol van de politiek, spreek ik
graag verder met hem over zijn voorstel.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Dank.
Voorzitter. Ik gebruik nog een halve minuut om mijn
twee laatste vragen te stellen. Dit is de begroting 2010 en
wij spreken over wijzigingen die hopelijk in 2010 hun
beslag krijgen. De minister spreekt op dit moment met
het IPO over hoe het in 2010 moet met budgetten,
wachtlijsten en prestatieafspraken. Hoe staat het
daarmee en is ook de VNG daarbij betrokken? De VNG
zou immers in die voorfase nog meer verantwoordelijkheid moeten pakken voor de preventieve kant waarvan
wij allemaal zoveel verwachten.
Ten slotte vraag ik de minister om een reactie op de
noodkreet van de gezinsvoogden die laten weten dat het
budget dat men krijgt voor de jeugdbescherming te laag
is en dat daardoor de ambities van het Deltaplan
jeugdzorg onder druk staan.
©
Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Voorzitter. Gelukkig
gaat het met de meeste kinderen in Nederland goed. Dat
moeten wij vooral ook zo houden. Deze kinderen moeten
zich kunnen ontwikkelen tot weerbare mensen die op een
positieve manier hun bijdrage kunnen leveren aan deze
samenleving. Om te benadrukken dat er daadwerkelijk
heel veel jongeren zijn die zich op die goede manier
inzetten voor de buurt, wil ik het voorbeeld noemen van
het ″Hang Around″-project. Hierbij zetten jongeren zich in
voor hun eigen buurt met het doel om de sfeer te
verbeteren, overlast te verminderen, sociale verbinding
tussen bewoners te bevorderen en het imago van
hangjongeren – want zij zijn niet allemaal vervelend, zij
hangen alleen – te verbeteren.
In het land zijn er door dit soort initiatieven allerlei
bijeenkomsten georganiseerd, variërend van buurtfeesten, koken met zijn allen, tot straattheater aan toe. Het
resultaat daarvan is dat jongeren meer zelfvertrouwen
hebben gekregen en dat de samenhang in de buurt is
vergroot. Ik wil de minister vragen of hij gemeenten wil
stimuleren om dit soort projecten blijvend in te zetten en
het goede voorbeeld te blijven benoemen, ook als
stimulans. Er wordt namelijk te veel gesproken over
vervelende jongeren en jongeren die zorg nodig hebben.
Maar laten wij vooral zorgen dat goed voorbeeld doet
volgen.
Wij weten echter ook dat er kinderen zijn waarmee het
minder goed gaat en die dreigen te ontsporen, kinderen
die via structureel schoolverzuim dreigen de criminaliteit
in te geraken. De gemeente Amsterdam zit hier erg mee
in zijn maag en heeft het initiatief genomen om voor
deze doelgroep een 24-uursopvang te beginnen waarbij

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

zorg, dagbesteding en onderwijs worden gecombineerd.
Deze opvang is beter bekend onder de naam ″School to
Care″. Zoals ik al zei bestaat er aan een dergelijke
opvang grote behoefte. Mijn fractie heeft hiervoor al
eerder aandacht gevraagd en de minister reageerde
daarop heel positief. De organisatie staat ook al in de
startblokken, alleen de financiering is nog steeds niet
rond. De vraag aan de minister is of hij nog steeds zo
positief achter dit project staat. En wat gaat hij doen om
de financiering rond te krijgen?
Ik kom op een punt dat vanavond al meerdere malen
is genoemd: de preventie. Voor de PvdA staat preventie
altijd voorop; voorkomen is immers beter dan genezen.
Toch wordt er nog steeds vaak te laat steun geboden of
ingegrepen, waardoor problemen eigenlijk al zijn
ontstaan of, als zij er al waren, zijn verergerd. De
minister wil heel terecht meer investeren in preventie en
vroegtijdige hulp. Daarom wordt er ook geïnvesteerd in
de Centra voor Jeugd en Gezin en de opvoedingsondersteuning. Voor een grote groep ouders en een grote
groep jongeren is dit een kans. Er is echter ook een grote
groep ouders die zelf problemen heeft en daarom geen
hulp kan vragen bij de Centra voor Jeugd en Gezin of
elders. Het gaat daarbij om ouders die zelf in de
geestelijke gezondheidszorg verblijven, gedetineerd zijn
of in de maatschappelijke opvang, en die ook nog eens
geen steunstructuur hebben. Vaak is er in deze gezinnen
sprake van meerdere problemen tegelijkertijd. Gek
genoeg, maar gelukkig, krijgen deze ouders wel hulp.
Voor de kinderen is er echter geen preventief hulpaanbod om problemen te voorkomen, terwijl wij allemaal
weten dat deze kinderen een risicogroep zijn en heel
kwetsbaar. Als deze kinderen niet de hulp en ondersteuning krijgen, dan gaan zij problemen ontwikkelen.
Onderzoek heeft al uitgewezen dat dit bij 70% tot 80%
van de kinderen het geval is. Momenteel komt men pas
in actie als er al een probleem is. Dan is het dus te laat.
De minister heeft onlangs in zijn speech aan de VU
aangegeven dat er kinderen en gezinnen zijn met heel
moeilijke problemen, die niet in beeld zijn. Dat stoort de
minister en ons ook. Eigenlijk vraagt mijn fractie zich af
of deze kinderen niet in beeld zijn. Of zijn zij wel in beeld,
maar wordt er te laat ingegrepen? Wordt de hulp
geboden als het probleem er al is? Is er een gebrek aan
coördinatie? Volgens mijn fractie zijn deze gezinnen wel
in beeld, bijvoorbeeld als de ouders in detentie verblijven
of in de ggz. Het is alleen heel ingewikkeld, dus er
gebeurt niets. De verantwoordelijkheid voor deze ouders
en kinderen wordt momenteel heen en weer geschoven
van de zorgverzekeraar naar de gemeente en weer terug.
Het bekende vraagstuk: is de preventie Wmo of is het
geïndiceerde preventie via de Zorgverzekeringswet?
Kortom, wij hebben hierbij te maken met een groep
risicokinderen. Wij weten dat het met hen misgaat als wij
niks doen, maar toch worden deze kinderen heen en
weer geschoven. Zij vallen tussen wal en schip. De
minister erkent dit. Hoe gaat de minister regelen dat deze
specifieke groep kinderen, van wie de ouders een
probleem hebben, wordt beschermd? Hoe gaat hij ervoor
zorgen dat deze kinderen hulp krijgen? Het maakt ons
niet uit of dat nou gegarandeerd via een gemeente of
een zorgverzekeraar gaat. Het gaat erom dat hulp wordt
geboden in de brede context van de gezinsproblematiek.
Het zal je als kind maar gebeuren dat een van je ouders
of dat de verzorgende ouder in een ggz-instelling wordt

3 november 2009
TK 19

19-1566

Bouwmeester
opgenomen. Dat heeft nogal een inwerking op de
kinderen.
Ik wil graag ingaan op de kwaliteit en de effectiviteit
van zorg. Tegenwoordig hebben kinderen steeds vaker
een combinatie van problemen: een lichtverstandelijke
beperking, een gedragsprobleem en soms ook nog een
verslavingsprobleem. Het aanbod van de zorg sluit hier
niet op aan. Het is eigenlijk al langer bekend. Vorig jaar
hebben wij het ook al genoemd bij de behandeling van
de begroting. Een kind wordt behandeld voor het ene
probleem of voor het andere probleem, maar de
problemen worden niet samen aangepakt. Juist hierdoor
blijven kinderen veel te lang in de zorg ″rondzweven″
zonder dat daadwerkelijk een oplossing wordt geboden.
Dat is niet goed voor het kind en kost ook nog eens
bijzonder veel geld. Ook in de evaluatie van de Wet op
de jeugdzorg wordt hierop gewezen.
Voorzitter, ik zie het lampje branden.
Mijn collega, de geachte heer Dijsselbloem, heeft er al
op gewezen dat organisatie en financiering belangrijke
belemmeringen vormen, maar er is meer. Het heeft ook
te maken met de professionaliteit van medewerkers. Zij
moeten het ook kunnen en zij moeten ondersteund
worden. Voorts heeft het te maken met de cultuur van
een instelling, die over haar eigen schaduw heen moet
stappen en het belang van het kind centraal moet stellen.
Ik doel dan op de inhoudelijke samenwerking bij het
verlenen van zorg. In Leeuwarden is een heel mooi
samenwerkingstraject ingezet om kinderen met een
lichtverstandelijke beperking en kinderen met een
psychiatrisch probleem in samenhang te helpen.
Tjallinga Hiem werkt er samen met Jonx/Lentis. Hun doel
is: alle problemen tegelijkertijd behandelen. Steunt de
minister deze samenwerking? Hoe kan hij ervoor zorgen
dat dit overal in het land zo wordt vormgegeven? Deze
organisatie zegt dat het hartstikke goed gaat en dat zij
het doet omdat zij het kind centraal stelt. Volgens haar
hebben de professionals elkaar op de werkvloer
gevonden, maar werkt de zorgverzekeraar niet mee
omdat deze het niet innovatief genoeg vindt. En dat
terwijl het de enige organisaties is die dit doet. Hoe blind
kan een zorgverzekeraar zijn? Deze organisatie neemt
ook zelf alle risico’s op zich. Dat is niet erg stimulerend
voor de rest.
Mijn laatste vraag gaat over de crisisplaatsing. Tijdens
onze rondgang door de jeugdzorg is meermaals door
medewerkers gepleit voor één centraal meldpunt voor
plaatsing en crisisplaatsing. Nu zijn er hulpverleners,
onder andere het Bureau Jeugdzorg, die het hele land af
moeten bellen voordat zij een plek vinden. Dat is gewoon
zonde van de tijd en zonde van het geld. Kan de minister
één centraal meldpunt voor plaatsing en vooral
crisisplaatsing instellen?
©
Mevrouw Agema (PVV): Voorzitter. De voornaamste
prestatie van het kabinet Balkenende-Bos-Rouvoet is dat
het een intern verdeelde coalitie in stand heeft weten te
houden. Het voornaamste middel dat de regering
hiervoor heeft ingezet, is het afzien van regeren. Het zal
mij niet verbazen als historici die in de toekomst over dit
kabinet schrijven, het jeugdbeleid van minister Rouvoet
zullen uitkiezen als bij uitstek exemplarisch voor de
overigens al algemene malaise.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

Mijn partij is, op zijn zachts gezegd, nooit heel
enthousiast geweest over dit kabinet, maar ik moet
zeggen dat ik toch wel enige verwachtingen had toen
bekend werd dat een van de steunpilaren, vicepremier en
leider van een van de coalitiepartners, de heer Rouvoet,
als projectminister voor Jeugd en Gezin de handschoen
op zou pakken. Tweeënhalf jaar later wordt van ons
verwacht dat wij nog een halfjaar geduld hebben
alvorens het kabinetsstandpunt over de jeugdzorg wordt
onthuld. Dat zal dan op zijn best een halfjaar voor de
volgende verkiezingen zijn. Neemt de minister het ons
kwalijk dat onze verwachtingen inmiddels niet meer zo
hoog gespannen zijn? Het zal hem waarschijnlijk niet
verbazen. In mei heb ik hem al voorspeld dat hij zijn toen
al aangekondigde doel, het wegwerken van de wachtlijsten voor het jaareinde, niet zou halen. Ik herinner mij het
vanzelfsprekend niet in de notulen terechtgekomen
schampere lachje dat hij toen aan zijn antwoord op mijn
uitdaging liet voorafgaan. En nu kunnen wij constateren
dat er inmiddels helemaal niets meer te lachen valt.
Waarschijnlijk is het binnen mijn paar minuten
spreektijd zelfs niet te doen om de namen van de
instanties op het organogram van de Nederlandse
jeugdzorg voor te lezen. En daar hebben wij meteen de
zwakste plek te pakken: de wildgroei aan organisaties die
zich de laatste vijftig jaar met ons onderwerp zijn gaan
bezighouden en de onverbrekelijk daaraan verbonden
exponentieel toenemende bureaucratie voor de
noodzakelijke rapportages, verplichte officiële indicaties,
onderlinge communicatie en natuurlijk bij dit complexiteitsniveau miscommunicaties.
De laatste toegevoegde bureaucratische laag, de
laagdrempelige Centra voor Jeugd en Gezin, die onder
deze minister in alle gemeentes aan het ontspruiten zijn,
was natuurlijk in het leven geroepen om de zorgbehoevenden te begeleiden in de achterliggende chaos van het
systeem. Deze wordt, al even natuurlijk, voordat hij
volledig is uitgespreid over het veld, door zowel
zorgverleners als zorgbehoevenden ervaren als een extra
laag die alles nog weer een slag gecompliceerder heeft
gemaakt.
Het is ook wel aandoenlijk: zo’n bijna exacte kopie van
alle kansen voor alle kinderen van het Engelse ″every
child matters″. De gelijkenis met de Children’s Centers is
ook treffend. Het lastige aan het Nederlandse betuttelbeleid is alleen dat we andermans plannen meestal maar
half overnemen. Dat kopieergedrag leidt niet tot een
verbetering, maar tot een verslechtering. Zoals ik al zei,
het heeft wel iets aandoenlijks om een succesfactortje uit
een ander land te kopiëren, er goede sier mee te maken,
maar te verzaken het hele idee over te nemen.
Every child matters was het antwoord op een
vergelijkbaar drama als onze Savannah: het meisje
Victoria Climbié, dat door mishandeling en verwaarlozing
een trieste dood stierf. De kern van de boodschap was
om alle voorzieningen en instellingen rond het belang
van het kind te integreren. Maar net als het kopietje van
Rouvoet komt het origineel niet verder dan het samenvoegen van enkele onderdelen voor jeugdgezondheidszorg, opvoedingsondersteuning, gezinscoaching,
maatschappelijk werk en het doorverwijzen van
zwaardere gevallen.
Wie weet was het zinvoller geweest om een beproefd
systeem na te maken. De uitkomst van onze Centra voor
Jeugd en Gezin zal niet de gewenste kortere, maar juist
veel langere wachtlijsten zijn, voorspel ik. Het zal nieuwe

3 november 2009
TK 19

19-1567

Agema
drama’s zoals Savanna, Rowena, Gessica en Victoria niet
voorkomen, maar het zal wel de gewone problemen, van
gewone gezinnen, veel en veel meer problematiseren. De
vroegsignalering en preventie zullen leiden tot vanachter
de voordeur naar onder het bed en dus tot oversignalering en langere wachtlijsten.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Zolang het onder het bed
is en niet in het bed, is er niets aan de hand, maar nu
serieus: kan mevrouw Agema uitleggen waarom het zo is
dat Centra voor Jeugd en Gezin leiden tot langere
wachtlijsten? Zij voorspelt dat met een groots gebaar,
maar enige toelichting om zo’n theorietje te onderbouwen is misschien wel handig.
Mevrouw Agema (PVV): Je hebt er niet eens een theorie
voor nodig, het is volkomen logisch. Wanneer je in alle
wijken toegankelijke, laagdrempelige Centra voor Jeugd
en Gezin opent, die als doel hebben om ook preventief te
werken, is het volkomen logisch dat je dan veel meer
mensen binnenkrijgt die je ook gaat doorverwijzen. Meer
doorverwijzen betekent dat we uiteindelijk in het systeem
voor jeugdzorg, dat niet toereikend is, ook veel meer
kinderen aangeboden zullen krijgen. Ik trek in twijfel dat
dit de juiste kinderen zullen zijn. Ik trek in twijfel dat dit
de kinderen zullen zijn die de zorg het hardst nodig
hebben. Ik trek in twijfel dat ouders van kinderen die het
het allerzwaarst hebben, wel aan zullen kloppen bij die
Centra voor Jeugd en Gezin. Dat denk ik niet.
Daardoor zullen de ernstige gevallen waarschijnlijk
onopgemerkt blijven. Uit alle Engelse en Nederlandse
onderzoeken blijkt dat instellingen niet goed met elkaar
communiceerden en dat dossiers simpelweg niet werden
bijgehouden. Centra voor Jeugd en Gezin zijn dan
goedbedoeld, maar geen oplossing. Sterker nog, de
geïntegreerde onderdelen die moeten gaan samenwerken onder één dak, wantrouwen elkaar op voorhand al.
Beter is het om in te zetten op stevig beleid als het
echt misgaat; bij het vermoeden van kindermishandeling.
Dat kunnen onderwijzers, de zorgadviesdienst, medewerkers van jeugdgezondheidszorg en van ziekenhuizen,
huisartsen, familie en kennissen goed blijven doen.
Daarvoor hebben wij geen Centra voor Jeugd en Gezin
nodig. Het toevoegen van nieuwe lagen aan het systeem
is niet de weg die gevolgd moet worden. Er moet
worden gekapt en samengevoegd. De jungle moet weer
een overzichtelijk perk worden, waarin iedereen zijn
duidelijke verantwoordelijkheid heeft en kent. Daarin
moet die kleine jongen, met zijn wonden en met littekens
van uitgedrukte sigarettenpeuken op zijn lijfje, niet langer
kunnen verdwalen. Die moet onmiddellijk en als
vanzelfsprekend worden herkend, omarmd en liefdevol
opgevangen. Nu wordt die niet eens onder toezicht
gesteld.
De minister en zijn medewerkers zijn helaas nog niet
in het stadium van de analyse. Zij nodigen vooralsnog
iedereen uit om mee te denken en sluiten voor de
toekomst ingrijpende maatregelen niet uit, misschien al
wel in 2010! Eén ding lijkt zeker, in 2010 zal een einde
komen aan het dralen en treuzelen en aan de optimistische en nooit nagekomen beloften en voorspellingen. Er
komt dan een einde aan het volkomen achterhaalde
brainstormen dat de periode Rouvoet in de langdurige
crisis in de jeugdzorg gekenmerkt heeft, tenzij wij
natuurlijk nog dit jaar een einde maken aan deze lange
lijdensweg. Ik durf het nauwelijks te hopen, maar ik durf

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

het wel voor te stellen. Het kan op twee manieren. De
eerste is de stekker eruit trekken. De tweede is steun van
de coalitiefracties aan het door de oppositie gewenste
parlementair onderzoek.
De conclusie van de evaluatie van de Wet jeugdzorg
geeft hoop. De manier waarop hulpverleners de
zorgbehoefte beoordelen vereist verbetering. Ook mr.
Peter Prinsen schreef in zijn commentaar op de
brandbrief van bezorgde jeugdrechtadvocaten: Nimmer
vindt er een onbevangen reflectie plaats waarin de
klachten van ouders serieus genomen worden. Hopelijk
is dit een handvat om de kwaliteit van de totstandkoming
van de zorg en de ondertoezichtstelling grondig en aan
de hand van dossierstudies te onderzoeken. Dat is,
ondanks dat minister Rouvoet mij onlangs nog toebeet
dat er een BOR-notitie is met een opsomming van
onderzoeken die daarnaar gedaan zouden zijn, nog
nimmer gebeurd.
©
De heer Voordewind (ChristenUnie): Voorzitter. Dit is
alweer de derde begroting van het ministerie voor Jeugd
en Gezin. Het is mooi om te zien dat het gezin eindelijk
een factor is in het overheidsbeleid. Bovendien zien wij
dat het opvoeden door ouders eindelijk op de kaart staat.
De geïntegreerde aanpak door één minister en zijn
ambtenaren heeft veel voordelen laten zien. De Centra
voor Jeugd en Gezin zijn van de grond gekomen. Er is
meer afstemming door de verwijsindex voor risicojongeren. Het ouderschapsplan is ingevoerd. De financiële
ondersteuning van kinderen is verbeterd door het
kindgebonden budget. Het combineren van werk en
gezin staat in de schijnwerpers. Bovendien is het
ouderschapsverlof verlengd van13 naar 26 weken. Zo kan
ik nog wel even doorgaan. Het zijn allemaal zaken die
een ministerieoverstijgende aanpak vereisen. Daarmee
zijn wij uiteraard nog niet aan het einde van het verhaal
gekomen.
Gisteren is de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg
ontvangen. Wij komen daar uiteraard uitgebreid op terug
als er ook een kabinetsreactie ligt. Ik hoop dat dit nog
voor de kerst kan, zodat wij hierover zo snel mogelijk
met het kabinet kunnen spreken.
De ChristenUnie wil wel alvast een aantal adviezen
voorleggen aan de minister. Die kan hij meenemen in
zijn kabinetsreactie. Voor de ChristenUnie is een
belangrijk uitgangspunt dat ouders primair verantwoordelijk zijn voor de opvoeding van hun kinderen. Ook de
omgeving van het gezin speelt een rol. Zonder aandacht
te besteden aan opvoeding en omgeving blijft het een
kwestie van dweilen met de kraan open. In de evaluatie
wordt geconstateerd dat de Centra voor Jeugd en Gezin
de aansluiting tussen het lokale jeugdbeleid en de
jeugdzorg moeten vergemakkelijken. Dat is ook de wens
van de ChristenUnie. Er moet een omslag worden
gemaakt naar preventie. De Centra voor Jeugd en Gezin
moeten daarbij helpen door ouders laagdrempelig te
ondersteunen bij de opvoeding van hun kinderen.
Problemen moeten vroegtijdig gesignaleerd worden,
zodat er tijdig ingegrepen kan worden. Wij weten dat de
5% die de consultatiebureaus tot nu toe niet konden
bereiken uiteindelijk bij de jeugdzorg terechtkomt. De
jeugdzorg is daar vervolgens 80% van zijn tijd aan kwijt.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Mijn fractie steunt de

3 november 2009
TK 19

19-1568

Voordewind
fractie van de ChristenUnie waar het gaat om vroegtijdig
ingrijpen, vroegtijdige behandeling, preventie en de
Centra voor Jeugd en Gezin. Is de heer Voordewind het
echter ook met mijn fractie eens dat er een groep ouders
is die niet naar de Centra voor Jeugd en Gezin kan? Het
gaat daarbij om ouders die tussen wal en schip vallen en
die bijvoorbeeld in detentie verblijven of gebruik maken
van geestelijke gezondheidszorg of maatschappelijke
opvang. Is hij net als ons van mening dat kinderen van
deze groep ouders beschermd moeten worden tegen de
problemen die hun ouders hebben?

dinatie. Kan de minister de jeugdgezondheidszorg
aanzetten om tot goede zorgcoördinatie te komen?
Mijn eerdere pleidooi om de zwangerschapsgym aan
te vullen met de trainingen rondom ouderschap vindt
gehoor bij professionals. Ook ActiZ heeft laten weten dat
zwangerschapsgym laagdrempelig is en een goede plek
om voorlichting te geven over ouderschap. Kan de
minister in overleg treden met de jgz en de VNG om
ouderschapstoerusting een plaats te geven in de
prenatale programma’s?
Dan kom ik nog op een aantal losse punten.

De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb begrepen
dat daarover vorige week uitgebreid is gedebatteerd. Ik
weet niet waar mevrouw Bouwmeester heen wil.

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik ben toch heel benieuwd
wat de fractie van de ChristenUnie vindt van een
parlementaire werkgroep.

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Ik wil mijn vraag nog
wel een keer stellen, want misschien is het probleem u
nog niet bekend. Er zijn ouders die zelf een probleem
hebben, zoals ik net in mijn betoog heb verteld. Mijn
vraag aan u is of u vindt dat er een oplossing moet
worden gezocht voor deze groep kinderen en ouders,
waarvan wij weten dat het mis gaat als wij niets doen.
Het huidige systeem werkt immers niet.

De heer Voordewind (ChristenUnie): Daarover had ik
nog niets gezegd en daarover zult u van mij ook niet zo
veel horen, want dat is in eerdere debatten uitgebreid
aan de orde geweest. U en uw collega’s komen er elke
keer weer mee. Wij hebben iedere keer gezegd: wij
wachten op de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg.
Die ligt er nu en die ga ik uitgebreid bestuderen. Op
hoofdlijnen heb ik deze natuurlijk al bekeken. Ik vind niet
dat wij de minister in de wachtkamer moeten zetten,
door nu een jaar lang te gaan bezien wat er mis is in de
jeugdzorg. Dat staat als het goed is in het BMC-rapport.
Volgens mij zitten de kinderen die in de knel zitten te
wachten op een bijstelling van het beleid, op het
effectueren en efficiënter maken van de jeugdzorg en op
een vloeiende beweging van de jeugdgezondheidszorg
naar de jeugdzorg. Dat alleen is onze prioriteit.

De heer Voordewind (ChristenUnie): Uiteraard. Waar
problemen zijn met kinderen, moeten wij kijken hoe wij
die kinderen kunnen helpen.
Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Dank u wel.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Dat signaleren
moet gebeuren op school, in de ZAT’s of via de
hulpverleners die in de Centra voor Jeugd en Gezin
werken. Uit de evaluatie wordt duidelijk dat er nog
steeds geen sprake is van een geïntegreerde indicatiestelling en de toegang tot de jeugdzorg, de jeugd-LVG en
de jeugd-ggz. De onderzoekers stellen een procesbenadering voor waarbij nadrukkelijk wordt gezocht naar
oplossingsmogelijkheden binnen het eigen gezin, de
familie en het sociale netwerk. Dit sluit aan op het
pleidooi van de ChristenUnie om veel meer gebruik te
maken van de Eigen Krachtconferenties en de Familie
Netwerk Beraden. Kortom: versterk het sociale netwerk
van gezinnen. De fractie van de ChristenUnie zegt dan
ook: zet in op het versterken van gezinnen, op preventie,
vroegtijdige signalering en verbetering van de indicatiestelling en de financiering. Ik roep de minister op om zo
snel mogelijk tot een tussentijdse evaluatie te komen van
de jeugdgezondheidszorg, omdat preventie cruciaal is
om verdere toeloop richting de jeugdzorg in de toekomst
te verminderen. Dan kan de Kamer die evaluatie en de
rol van preventie betrekken bij haar oordeel over het
sluitend netwerk voor de jeugdzorg en de jeugdgezondheidszorg. Bovendien is het budget gebaseerd op het
Basistakenpakket. Hoe actueel is dit nog? Kortom: is de
minister bereid om een tussentijdse evaluatie van de
jeugdgezondheidszorg uit te voeren?
Dan kom ik op het punt van de CJG’s. De jeugdgezondheidszorg geeft zelf aan dat het meestal onduidelijk
is hoeveel middelen uit de Brede Doeluitkering aan de
jgz worden besteed. Wil de minister bij de VNG
aandringen op meer inzicht in de bestedingen van de
BDU-middelen? Ik begrijp ook dat tweederde van de
CJG’s bovendien nog niet tevreden is over de zorgcoör-

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb het niet over een
parlementair onderzoek, maar over een parlementaire
werkgroep. Volgens mij gaat zich daarvoor in elk geval
een meerderheid aftekenen. Ik ben nieuwsgierig naar wat
de ChristenUnie van een parlementaire werkgroep vindt,
want dat kan sneller.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik heb de inbreng
van de Partij van de Arbeid met interesse beluisterd. Ik
heb ook een aantal vragen gesteld over de onderzoeksvragen die de woordvoerder de Kamer heeft voorgelegd.
Ik heb ze snel even overzien. Als de heer Dijsselbloem de
vragen nader heeft uitgewerkt, wil ik er best verder naar
kijken. Ik heb daarvan gezegd dat wij de analyses van de
achterliggende oorzaken volgens mij redelijk scherp in
beeld hebben. Het BOR heeft ons daarbij eerder
geholpen. Mijn prioriteit is dat wij niet nog eens
daarnaar gaan kijken. Er kunnen vast wel weer goede
analyses over de samenleving uit komen. Wij moeten de
minister nu echter vooral aanzetten en aanmanen tot
snelheid, tot een efficiënte reactie en tot, wat mij betreft,
het overnemen van de hoofdlijnen van de aanbevelingen
van het BMC-rapport, zodat de kinderen zo snel mogelijk
een betere zorg krijgen dan wij tot nu toe hebben
gehoord.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Mag ik concluderen dat de
fractie van de ChristenUnie een parlementaire werkgroep
niet zal steunen?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik denk dat ik
redelijk duidelijk ben geweest in mijn vorige reactie. Ik
sluit nog niet meteen alles uit. Ik wacht het voorstel van

3 november 2009
TK 19

19-1569

Voordewind
de heer Dijsselbloem af. Vooralsnog zie ik daartoe echter
geen reden. De vragen die de heer Dijsselbloem net
heeft voorgelegd aan de Kamer, zijn mijns inziens voor
het grootste gedeelte al eerder beantwoord. Als wij met
zo’n werkgroep aan de gang zouden gaan, zou dat voor
de minister een belemmering zijn om met zijn werk door
te gaan. Dat zou ik erg jammer vinden. Een werkgroep
zal natuurlijk Kamerbreed met een aantal aanbevelingen
komen, ook richting de toekomst van de jeugdzorg en de
jeugdgezondheidszorg. Dat maakt dat er op de een of
andere manier toch een vertraging zal zijn in het beleid
dat de minister nu graag wil gaan inzetten.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Als de heer Voordewind
van mening is dat alle vragen wel zo’n beetje beantwoord zijn, stel ik hem de volgende vraag. Denkt hij dat
met de wijzigingen die voortvloeien uit de evaluatie van
de wet door BMC en die de Wet jeugdzorg betreffen, de
aanhoudende maatschappelijke druk en de groei van de
vraag naar jeugdzorg zullen worden weggenomen?
De heer Voordewind (ChristenUnie): We hebben niet
alleen de evaluatie van de Wet op de jeugdzorg. We
hebben daarna, zoals de CDA-collega al zei, nog 28
rapporten. We krijgen ook het SER-rapport nog. Met alle
aanbevelingen en rapporten die er liggen, kunnen we
volgens mij een goed beeld krijgen van waar het klemt.
Wat ons betreft, moet de indicatiestelling beter, moeten
financieringsstromen eenduidiger, moet de stroom van
de jeugdgezondheidszorg naar de jeugdzorg efficiënter
en moeten wij veel meer inzetten op preventie. Ik heb
daar een aantal voorbeelden van genoemd. Als wij
inderdaad inzetten op preventie, vroegtijdige signalering
en laagdrempelige opvoedingsondersteuning bij de
mensen, zal de toestroom naar de jeugdzorg waarschijnlijk niet in het eerste jaar – want dan gaan we veel meer
signaleren – maar wel in het tweede of derde jaar
verminderen.
Binnenkort komt de Kamer te spreken over de Dranken Horecawet. De ChristenUnie ziet belangrijke wijzigingen en verbeteringen in die wet voor het terugdringen
van het overmatige drankgebruik en met name van het
terugdringen van het drankgebruik onder jongeren van
16 jaar. We hebben er ook een experimenteerartikel in
laten zetten dat de gemeenten de kans geeft om naar 18
jaar te gaan. Steeds meer gemeenten – inmiddels 70% –
willen die leeftijd echter landelijk optrekken tot 18 jaar,
omdat zij anders blijven bakkeleien met randgemeenten
en met horecaverkeer heen en weer. De rij van mensen
die dit pleidooi steunen, wordt steeds langer. Ik noem het
Trimbos-instituut, de kinderartsen, recent de Nationale
DenkTank en de laatste commissie-Van de Donk. Zij
zeggen allemaal dat de leeftijd naar 18 moet. Wij pleiten
er nogmaals voor om in de aanloop naar die Drank- en
Horecawet goed te overwegen om in één keer door te
gaan naar die leeftijd van 18 jaar.
Ik heb nog één punt over alcohol. Er zijn op dat punt
verschillende projecten, zoals de alcoholvrije omgeving.
De voorzitter: Het lijkt me dat u uw betoog echt moet
afmaken. Dan geef ik een interruptie aan mevrouw
Bouwmeester.

strijden. Is het kabinet bereid om dit project te steunen
en om dit via de VNG uit te rollen?
Over de preventie van zelfdoding hebben wij vorig jaar
een uitgebreid debat gevoerd. Daar is toen op aandringen van de ChristenUnie een nationaal preventieplan
voor gekomen. Wanneer kan de Kamer de beloofde
jaarrapportage over de preventie van zelfdoding
verwachten? Is de minister ook bereid om samen met de
GGD’s te bezien of op de middelbare scholen een extra
contactmoment zou kunnen worden geboden voor het
signaleren van suïcidegedachten. Wij hebben eerder
vandaag een motie aangenomen over de contactmomenten voor twaalf- tot negentienjarigen. Voor mij staat het
vast dat het niet de minister is die invulling geeft aan de
werkwijze van de jeugdgezondheidszorg. Dat is aan de
gemeenten. Maar ik zou de minister in ieder geval willen
oproepen om dit mee te nemen in de gesprekken
waartoe hij vandaag door middel van de motie-Uitslag is
opgeroepen.
Mijn allerlaatste punt betreft de stand van zaken ten
aanzien van de gezinsmonitor en de gezinsvriendelijke
wijken. Kortom: komen deze laatste twee goed van de
grond?
Mevrouw Bouwmeester (PvdA): De heer Voordewind
snijdt een heel interessant punt aan: de verhoging van
de leeftijd om alcohol te mogen kopen naar 18 jaar. Hij
verwijst heel terecht naar alle wetenschappers die
zeggen dat wij dit zouden moeten doen. Maar zij zeggen
erbij dat het alleen zin heeft wanneer het onderdeel
uitmaakt van een groter pakket maatregelen. Gemeenten
moeten dan dus ook hun preventie en de handhaving op
orde hebben. Anders klinkt het stoer, maar werkt het niet.
De heer Voordewind roept de minister wel op om de
leeftijd te verhogen, maar is hij met mij van mening dat
dan ook de preventie en de handhaving op orde moeten
zijn? Nog een punt over de preventie. Wij doen heel veel
aan preventie, maar dat is een beetje feel good
prevention. Wij gooien wat folders de samenleving in en
dan doen wij aan preventie. Het gaat dus om effectieve
preventie en handhaving. Is de heer Voordewind dat met
ons eens?
De heer Voordewind (ChristenUnie): Op beide vragen
luidt het antwoord ″ja″. Mevrouw Bouwmeester weet dat
wij gezamenlijk optrekken ten aanzien van three strikes
out. Zij weet dat wij erg hameren op de controle bij de
supermarkt met betrekking tot de verkoop van alcohol
aan jongeren onder de 16 jaar. Sommige supermarkten
verhogen deze leeftijdsgrens trouwens zelf naar 18 jaar.
Mevrouw Bouwmeester heeft het over handhaving. Als
wij een eenduidige landelijke leeftijdsgrens van 18 jaar
invoeren, ben ik van mening dat wij tegelijkertijd net zo
hard de handhaving zullen moeten versterken zodat wij
de leeftijd van 18 jaar goed kunnen handhaven. Zodra
mevrouw Bouwmeester het met mij eens is over de
leeftijdsgrens van 18 jaar, ga ik met haar op de barricaden om de handhaving heel sterk te maken nu wij die
decentraal gaan organiseren.
De voorzitter: Mevrouw Bouwmeester, tot slot.

De heer Voordewind (ChristenUnie): Er is een project
alcoholvrije omgeving, met als doel om scholen maar
ook sportverenigingen alcoholvrij te maken bij jeugdwed-

Mevrouw Bouwmeester (PvdA): Dat ging de fractie van
de Partij van de Arbeid iets te snel. Wij willen aan de
grens van 16 jaar vasthouden. Alleen als de effectieve
preventie en de handhaving zijn geregeld, gaan wij naar

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1570

Voordewind
18 jaar. Je kunt wel gewoon de leeftijd verhogen, maar
dat heeft geen zin. Je moet ook die twee voorwaarden
stellen. Pas dan gaan wij mee. De vraag was dus, of u
dat met ons van mening bent.
De voorzitter: Via de voorzitter.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Het antwoord is
wederom ″ja″. De meerderheid van Europa heeft het
trouwens al gedaan. Ook uit onderzoeken blijkt overigens
dat op het moment dat je een eenduidige landelijke
norm van 18 jaar gaat hanteren, dit ook de handhaving
makkelijker maakt. Laten wij gezamenlijk een motie
maken om beide doelstellingen te realiseren. Wij kunnen
bekijken of wij naar de eenduidige norm van 18 jaar
kunnen gaan met tegelijkertijd een heel strenge
handhaving en een heel preventiepakket dat wij ernaast
leggen.

dus verdwenen. In september gaven Rotterdam en
Amsterdam nog aan dat minder kinderen zorg nodig
hadden dan verwacht. Vandaag lezen wij ineens dat er
meer kinderen zorg nodig hadden dan verwacht. Kan de
minister hierop ingaan?
Ik bied de minister ook graag een pot spinazie aan,
voorzitter.
De voorzitter: Weet u, ik ga daarmee stoppen. De ene
keer zijn het kolenkitten, dan worden het weer potten
spinazie. Ik sta het niet toe, echt niet. Het spijt me.
De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter, ik had begrepen
dat u iets meer theater in het debat wilde. Volgens mij
moet je soms ook proberen dingen te visualiseren.
De voorzitter: Ik snap het.

De heer Dibi (GroenLinks): Voorzitter. De minister faalt
op drie belangrijke punten. Hij slaagt er namelijk niet in
om dit jaar drie cruciale beloften waar te maken.
Eén: de wachtlijsten zijn eind dit jaar niet weggewerkt.
De teller staat op 3693. Tel daar 1680 kinderen bij op die
vervangende zorg krijgen en de teller staat op 5373. Dan
heb ik het nog niet eens over de tienduizenden kinderen
in de geestelijke gezondheidszorg en de zorg voor licht
verstandelijk gehandicapte kinderen. Het verbaasde mij
dat de coalitiepartijen, waaronder ook het CDA, geen
enkele opmerking hebben gewijd aan de wachtlijsten in
de jeugd-ggz en de jeugd-LVG. Wij praten hier namelijk
niet alleen over de provinciaal gefinancierde jeugdzorg.
Twee: het getouwtrek om geld blijft bestaan omdat de
minister er niet in is geslaagd om met een betrouwbare
financiering te komen. Ook blijft de financiering
vooralsnog verknipt tussen de verschillende vormen van
zorg.
Drie: het is niet gelukt om kinderen die op civielrechtelijke titel in een jeugdgevangenis zitten, een volwaardige
plek te bieden in de gesloten jeugdzorg.
De minister was de afgelopen twee jaar als Popeye
zonder spinazie. Terwijl er een flinke strijd moest worden
gestreden om de problemen in de jeugdzorg op te
lossen, trad hij op als een minister met ingezakte
spierballen. Bij elk debat over de jeugdzorg was zijn
reactie steevast: hier ga ik niet over, maar ik zal anderen
op hun verantwoordelijkheid aanspreken. Geconfronteerd
met een grote uitdaging, grijpt Popeye altijd naar een
blik spinazie dat wonder boven wonder uit de hemel valt.
Een kairosmoment, zou minister Rouvoet zeggen. In de
zomer leek het er even op dat minister Rouvoet een blik
spinazie te pakken had. Hij toonde voor het eerst zijn
spierballen in de richting van de provincies en de
grootstedelijke regio’s toen de wachtlijstcijfers niet waren
gedaald. Inmiddels is de aanwijzingsprocedure tegen
Rotterdam en Amsterdam gestopt en het blik spinazie

De heer Dibi (GroenLinks): Het punt dat ik wil maken,
voorzitter, is dat de minister, nu wij ruim over de helft
van zijn termijn zitten, eens moet laten zien dat
professionals, kinderen, jongeren en ouders werkelijk wat
hebben aan een speciale minister voor Jeugd en Gezin.
Nu de minister over de helft van zijn termijn is, ziet hij,
beseffend dat hij zijn doelen niet zal halen, de eindstreep
naderen. Daarop kondigde hij aan, de jeugdzorg
ingrijpend te veranderen. Begin 2010 zal hij met een visie
op de jeugdzorg komen. De Partij van de Arbeid heeft
aangegeven dat er een fundamentele breuk met het
jeugdbeleid aankomt en het CDA wil de jeugdzorg op de
schop.
Bij de aankondiging is door de minister nadrukkelijk de
optie van een stelselwijziging genoemd. Iedereen weet
dat een stelselwijziging een grote investering vraagt van
alle betrokkenen en dikwijls leidt tot weerstand. Juist
daarom is het van belang, over voldoende kennis te
beschikken over datgene waarbij de jeugdzorg echt
gebaat is. Het doel van een parlementair onderzoek op
het brede terrein van de jeugdzorg is: leren van de
succes- en faalfactoren uit het verleden om toekomstige
aanpassingen te laten slagen. Gezien de nadruk die een
parlementair onderzoek legt op het besluitvormingsproces, reikt het verder dan de bestaande onderzoeken,
adviezen en evaluaties. In de onderzoeken en adviezen
ontbreekt het aan een samenhangende visie op het
jeugdzorgbeleid. De voltallige oppositie min de SGP,
voorlopig nog, heeft een conceptvoorstel gemaakt voor
een parlementair onderzoek. Het is een conceptvoorstel;
er kan dus nog flink aan gesleuteld worden. Het concept
heb ik inmiddels uitgedeeld aan de coalitiepartijen en
aan de SGP. Ik doe nogmaals een dringend appel op mijn
collega’s om hier serieus naar te kijken.
Het debat heeft zich inmiddels verder ontwikkeld en ik
ben eerlijk gezegd enigszins verbaasd over de reacties
van onder andere het CDA en de Partij van de Arbeid.
Het CDA is tegen een nieuw onderzoek maar stelt
tegelijkertijd wel zelf een nieuw onderzoek voor naar de
indicatiestelling, en de Partij van de Arbeid, die altijd de
leus ″kinderen eerst″ hanteert, wil een parlementaire
werkgroep. Waarom wil de heer Dijsselbloem een
parlementaire werkgroep? Het voordeel zit hem in het
tijdsbeslag. Dan hoeft de minister niet op zijn handen te
zitten en neem je de politieke lading weg. Dat zijn
kulargumenten. De heer Dijsselbloem kende die
argumenten natuurlijk al ver van te voren en hield toch
de optie open voor een parlementair onderzoek.

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

De voorzitter: Als u het heel kort doet, mijnheer
Dijsselbloem.
U ziet ervan af. Heel goed.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Het kan niet korter.
De voorzitter: Heel goed. Een wijs besluit. Dank u wel.
©

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1571

Dibi
Daarnaast zullen de wijzigingen die deze minister
voorstelt, ook heel veel tijd in beslag nemen. Alleen al
het ontkokeren van de financieringsstromen – die van de
jeugd-LVG valt onder de AWBZ, die van de jeugd-ggz valt
onder de Zorgverzekeringswet en dan hebben we ook
nog de provinciaal gefinancierde jeugdzorg – zal
ontzettend lang duren, misschien wel langer dan een
parlementair onderzoek van negen maanden. Zo lang
heeft het onderzoek naar de onderwijsvernieuwingen
geduurd.
Wij staan aan de vooravond van ingrijpende wijzigingen in de jeugdzorg. Juist daarom zijn een brede analyse
en breed draagvlak van groot belang. Een van de taken
die nu liggen voor de Partij van de Arbeid, het CDA, en
de VVD, de klassieke middenpartijen, is om te laten zien
dat zij dichter bij de professionals op de werkvloer staan
dan bij de bestuurders. Dit geldt niet alleen voor het
onderwijs. Daar hebben wij het geprobeerd. Volgens mij
zijn wij daar gedeeltelijk ook heel goed in geslaagd. Dit
geldt ook voor de jeugdzorg. Er is geen verschil tussen
de jeugdzorg en het onderwijs als het gaat om de
noodzaak om draagvlak te creëren, om mensen niet
top-down op te zadelen met ingrijpende veranderingen
en overhaast het stelsel overhoop te halen. Eerst moet
heel goed naar de mensen geluisterd worden, om
vervolgens, op basis van die analyse breed gedragen de
politiek overstijgende aanbevelingen te doen.
Wat ik bepleit is de moeder van alle onderzoeken. Een
parlementaire werkgroep is een slap aftreksel en
misschien wel een compromis binnen de Partij van de
Arbeid. Ik weet dat ontzettend veel leden van de Partij
van de Arbeid voorstander zijn van een parlementair
onderzoek, onder anderen wethouder Asscher. Ik zie dat
iemand bij de interruptiemicrofoon staat, voorzitter.

De heer Dibi (GroenLinks): Zeker niet, maar ik heb al
duidelijk gemaakt dat de evaluatie van de Wet op de
jeugdzorg alleen kijkt naar de Wet op de jeugdzorg en
dat de jeugdzorg in een veel bredere context ligt. Je
moet een brede, samenhangende visie ontwikkelen van
gemeentelijk, provinciaal en rijksbeleid. Je moet ook
kijken naar het onderwijs eromheen, naar de medicalisering misschien. Dat ontbreekt in de evaluatie van de Wet
op de jeugdzorg. Die samenhangende visie kun je in de
moeder van alle onderzoeken heel mooi beschrijven.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): We willen alleen maar
vragen of de heer Dibi het evaluatieonderzoek goed wil
lezen. Dan ziet hij dat de onderzoekers ver buiten hun
kaders zijn gegaan. Wat de heer Dibi zegt, is teleurstellend.

Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Kijk naar het
hoofdstuk over wie allemaal geconsulteerd is. Dan zien
wij dat dit veel meer mensen zijn dan de heer Dibi nu
suggereert voor een ander onderzoek. Er is juist veel
serieuzer gekeken naar het veld. Gaan we het veld nou
zo tekortdoen?

De heer Dibi (GroenLinks): Ik zou wensen dat het CDA,
de grootste partij op dit moment, iets meer betrokkenheid zou hebben bij de zorgen die leven in jeugdzorgland
en daar iets meer voor zou willen betekenen dan alleen
maar zeggen dat de minister snel dit en dit moet gaan
regelen, voorstellen die overigens ook heel veel tijd gaan
kosten.
Wanneer je een voorstel doet voor een parlementair
onderzoek, verhoudt zich dat slecht met een eigen
uitgesproken visie. Ik zal daarom ook terughoudendheid
betrachten bij het innemen van uitgesproken standpunten. Ik ben nog helemaal niet zo ver dat ik een parlementaire werkgroep beter vindt dan een parlementair
onderzoek.
Wat de GroenLinksfractie grote zorgen baart, is de
indicatiegekte in dit land, die onvoldoende geremd wordt
door preventie. Volgens hoogleraar Jo Hermans hoort
40% van de kinderen in de geïndiceerde jeugdzorg daar
niet thuis. Vroegtijdige, lichte hulp had hen daarvoor
behoed. De Centra voor Jeugd en Gezin zijn de
aangewezen plek om preventieve ondersteuning en zorg
te bieden. Laten we iets maken van die Centra voor
Jeugd en Gezin. Nu lijkt dit paradepaardje van de
minister vaak, overigens niet overal, niet meer dan een
extra laag in het bestaande woud aan instanties, een
doorverwijsloket.
Ontzettend veel mensen die hebben meegewerkt aan
de totstandkoming van de Bureaus Jeugdzorg hebben
mij verteld dat zij een gevoel van déjà vu krijgen. Zij zien
de geschiedenis zich herhalen bij de vorming van de
Centra voor Jeugd en Gezin. Volgens hen zijn dit in veel
gevallen consultatiebureaus met een ander bordje op de
voordeur, in plaats van een plek waar echt zorg wordt
gegeven. Ik zou graag van de minister willen weten of hij
de analyse van Jo Hermans over de 40% deelt. Als dat
niet het geval is, hoeveel kinderen zijn dan wel aangewezen op zware, geïndiceerde jeugdzorg terwijl lichtere
hulp in een eerder stadium afdoende was geweest? Is de
minister van plan om te zorgen dat in ieder CJG een
goedopgeleide hulpverlener met een pedagogische basis
aanwezig is, die zo veel mogelijk zelf ondersteuning kan
bieden? Ik zeg dit omdat de bedoeling van de Centra
voor Jeugd en Gezin wat mij betreft de vragen zijn of
kinderen sneller gesignaleerd worden, of zij lichte,
kwalitatieve goede zorg krijgen en of daardoor de
instroom in speciale voorzieningen vermindert. Dat zijn
wat mij betreft de centrale vragen. Ik wil graag van de
minister weten wat hij gaat doen om die in die CJG’s te
regelen.

Tweede Kamer

3 november 2009
TK 19

De voorzitter: Ik ook, maar u was zo lekker op dreef.
De heer Dibi (GroenLinks): Ik zat er net in, ja. Dan had ik
die pot spinazie toch niet zo nodig.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA): Zegt de heer Dibi nu
dat het veld niet is gehoord bij de evaluatie van de Wet
op de jeugdzorg, die wij gisteren hebben ontvangen? Dat
kan ik mij niet voorstellen.
De heer Dibi (GroenLinks): Het veld is wel gehoord,
maar altijd is de vraag wie het veld is. Zijn dat de
belangenorganisaties of zijn dat ook individuele
professionals? Wat mij heel veel heeft geleerd, zijn de
regionale hoorzittingen die de commissie voor het
parlementair onderzoek naar de onderwijsvernieuwingen
heeft georganiseerd, de gesprekken die wij niet alleen
met de organisaties hebben gevoerd, maar ook met
individuele docenten, ouders en leerlingen. Ik vind dat je
de jeugdzorg niet kunt opzadelen met ontzettend veel
wijzigingen. Er is nu al veel onzekerheid over de
wijzigingen die eraan zitten te komen. Je moet eerst de
tijd nemen – en dat is niet een of twee jaar – om heel
goed te analyseren wat er allemaal leeft.

Jeugd en Gezin (begroting)

19-1572

©
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. De behandeling
van deze begroting doet wat vreemd aan, door het
uitlekken van de vernietigende evaluatie van de Wet op
de jeugdzorg en de aankondiging door minister Rouvoet
van ingrijpende veranderingen, als ik zijn toespraak van
30 september 2009 aan de VU in Amsterdam lees.
Vandaag praten we dus over plannen waarvan we nu al
weten dat ze anders moeten. Wat is deze begroting dan
nog waard?
De zorg voor onze jeugd is door de bodem gezakt. Wat
hebben drie jaar met een programmaministerie ons
opgeleverd? De wachtlijsten bestaan nog steeds, welke
naam er ook op geplakt wordt. Er moet geleurd worden
met kinderen met complexe problemen om hulp te
krijgen. Slechts 70 gemeenten hebben een Centrum voor
Jeugd en Gezin. 264 Kinderen wachten op zorg in een
gevangenis en er is ook nog steeds geen oplossing voor
de versnipperde financiering. D66 zegt al jaren dat de
minister zich moet focussen op deze problemen. In
plaats van de meerwaarde van zijn ministerie te laten
zien door de hiervoor genoemde problemen aan te
pakken, heeft de minister zich beziggehouden met de
Nota Gezin, met centra die maar niet van de grond
komen en met allerlei risicoanalyses. Ook de minister ziet
nu dat zijn maakbaarheidsideaal bijdraagt aan het
verstoppen van de jeugdzorg. De overheid kan domweg
niet ieder risico wegnemen. Bijna drie kostbare jaren zijn
verloren.
Dan kom ik op de wachtlijsten in de jeugdzorg. De
minister heeft weinig tijd meer over. Op 1 januari 2010
moeten deze wachtlijsten zijn verdwenen. Dat was niet
zomaar een absolute wens van de minister, citeer ik uit
NRC Handelsblad, maar een keiharde belofte aan de
Kamer, onderdeel van het regeerakkoord; kijk doelstelling
31 er maar op na. Een hoop geld is daar tegenover gezet.
Op 13 augustus was het niet realiseren van de gemaakte
afspraken niet acceptabel, zo stond in een brief van
minister Rouvoet. De vraag naar jeugdzorg groeide
immers landelijk minder dan verwacht. Er waren dus
geen redenen voor de provincies en de grote stedelijke
regio’s om de prestatieafspraken niet na te komen.
Noord-Brabant en Gelderland halen 1 januari 2010
niet. Amsterdam en Rotterdam komen onder curatele.
Houden alle provincies zich aan de met de minister
gemaakte prestatieafspraken? Helpen de provincies het
afgesproken aantal kinderen? Kan het zo zijn dat de
wachtlijsten niet weg zijn maar dat iedereen zich toch
aan de afspraken heeft gehouden? In NRC Handelsblad
van afgelopen vrijdag zegt de minister dat de vraag
onverwacht hard is gegroeid. Wanneer ontvangt de
Kamer de nieuwe cijfers? Als provincies het probleem
onderling moeten oplossen, betekent dit dan dat
kinderen in andere provincies moeten worden ondergebracht? Ik vind dat niet wenselijk. Volgens de Bureaus
Jeugdzorg zitten de problemen bij behandelaars. Kan de
minister garanderen dat kinderen die van de wachtlijsten
verdwijnen ook daadwerkelijk de behandeling krijgen die
zij nodig hebben, of zitten ze slechts binnen in de
wachtkamer? Ik noem dat een schijnoplossing.
Ik stel nog een paar korte vragen in het kader van de
heroverweging. Komend voorjaar komt het kabinet met
zijn standpunt over de toekomst van de zorg voor jeugd.
Wat betekent de crisis voor Jeugd en Gezin? De SER
wijst op de versnipperde financiering van de jeugdzorg.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

Waarom is dit vraagstuk niet belegd in de brede
heroverweging? D66 heeft lang gepleit voor een
onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de
financiële aspecten van de zorg voor onze jeugd. Wat
krijgen onze kinderen precies aan hulp voor het geld dat
daarvoor is uitgetrokken?
Onze wens is een parlementair onderzoek, maar ik zie
geen meerderheid daarvoor. Als er een parlementaire
werkgroep komt, wil ik dat er, ook met de oppositie, van
tevoren heel goed wordt gesproken over de vragen die
we in die werkgroep aan de orde willen stellen en dat
daar ook iets over wordt vastgelegd. Is de heer Dijsselbloem dat met mij eens?
Ik rond af. De allochtone jongeren zijn oververtegenwoordigd op allerlei plaatsen waar je dat liever niet hebt,
maar ze worden niet bereikt door de jeugdzorg. Ik denk
dat daar nu eindelijk eens wat aan gedaan moet worden.
De CDA-collega vroeg een brief. Ik wil precies weten
waarom dat niet beter opgepakt wordt, wat daarvoor
nodig is en wat we vervolgens kunnen doen om die
jongeren ook te bereiken.
De heer Dijsselbloem (PvdA): Ik wil even checken of u
en ik het eens zijn dat als de Kamer een onderzoek instelt
of een Kamerwerkgroep aan de slag gaat, dat helemaal
niets te maken heeft met oppositie of coalitie. Ik heb een
aantal vragen geformuleerd die de PvdA-fractie
onderzocht wil hebben. U suggereert dat het een
coalitieding zou zijn. Uit de opmerkingen van de heer
Voordewind hebt u kunnen opmaken dat hij er niet eens
voor is. Ik steek de hand uit naar u. Laten we het dan
hebben over de vragen die u centraal wilt stellen en die
ik centraal wil stellen. Dan kunnen we misschien tot een
gezamenlijk voorstel komen. Maar kom niet aan met
coalitie en oppositie, want het was de oppositie die bij
het ontwikkelen van haar voorstel geen contact heeft
gezocht met de coalitiefracties.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik probeer een handreiking
te doen en vervolgens gaat het weer de heel andere kant
op dan gewenst. Volgens mij hebben wij u in een debat
wel degelijk over een parlementair onderzoek bevraagd
en aangegeven dat wij er open voor stonden als u mee
wilde doen. Ik zou dus het argument dat de oppositie de
coalitie niet zou hebben benaderd, niet willen gebruiken.
Wat de parlementaire werkgroep betreft, zijn twee vragen
voor mij cruciaal. Dat is met name de eerste vraag die ik
net aan de orde heb gesteld. Wij weten niet wat er
precies gebeurt met het geld als het gaat om hulp aan
die kinderen. Waar blijft wat steken? Welk kind krijgt
precies de zorg voor welk budget? Ik wil precies weten
hoe de financiële lijnen lopen. Ik heb eerder gevraagd
om een Rekenkameronderzoek. Daar was geen meerderheid voor. Ik vind dat dit een onderdeel moet zijn van het
onderzoek door de werkgroep.
De voorzitter: Dank u wel.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Een tweede vraag is de
volgende. Ik wil het programmaministerie van de
minister niet wegzetten, maar ik ben er echt nieuwsgierig
naar of een programmaministerie een toegevoegde
waarde kan hebben en of we dat in de toekomst zouden
moeten willen.
De voorzitter: Mevrouw Koşer Kaya, dank u wel.

3 november 2009
TK 19

19-1573

Koşer Kaya
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik weet uit ervaring hoe dat
verloopt.
De voorzitter: Mevrouw Koşer Kaya, dit is haast een
heel nieuwe termijn. Dank u.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dank u, voorzitter.
©
De heer Van der Vlies (SGP): Voorzitter. Het heeft de
SGP-fractie goed gedaan dat het gezin dit jaar eens
positieve aandacht kreeg. Tijdens het gezinscongres
bleek dat er in de internationale gemeenschap flinke
steun is voor het kerngezin van vader, moeder en
kinderen. Nederland is wat dat betreft toch nog een
buitenbeentje. Dat is ook zo als het gaat om het bieden
van tijd voor persoonlijke opvoeding. Het kabinet moet
daarin geen dubbele boodschap hebben. Scherp gezegd:
momenteel beknelt het kabinet met de financiën wat het
met de mond aanprijst. Mijn fractie steunt liever het
pleidooi van hoogleraar Brinkgreve voor meer keuzevrijheid voor ouders. Wat dat betreft moet het achterhaalde
model van het kabinet door een nieuwe emancipatiegolf
worden gepasseerd.
Van de minister hebben we gehoord dat we de
oplossing van de wachtlijsten dit jaar niet meer hoeven
te verwachten. Dat is natuurlijk zeer te betreuren. Het
debat over de jeugdzorg lijkt voor het grootste deel
beheerst te worden door de problematiek van de
wachtlijsten. Die fixatie is jammer. De toekomst van de
jeugdzorg gaat verder dan het oplossen van de
wachtlijsten, zo stelde de minister terecht. De beoordeling van de wachtlijsten vraagt om de onderkenning van
twee probleemlagen.
De eerste draait om de vraag: hebben wij aard en
omvang van de hulpvraag voldoende in kaart? De
tweede draait om de vraag: sturen wij in geval van
wachtlijsten voldoende op de ernst van de problemen?
Zeker nu de wachtlijsten langer zullen aanhouden, moet
daar nu een antwoord op komen. Hoe geeft de minister
dit adequaat vorm? Daarmee kunnen wij niet wachten tot
de bespreking van de evaluatie ergens in het voorjaar.
Dat moet eerder en sneller. Er moet een snelle en
gezaghebbende kabinetsreactie komen op het behoorlijk
kritische en sombere evaluatierapport van BMC. Mijn
vraag is klip en klaar: lukt het de minister om die dit jaar,
dus voor het einde van het jaar, nog aan de Kamer aan
te reiken?
Voor de langere termijn wil mijn fractie het garanderen
van een recht op jeugdzorg en het vervallen van de
verplichte indicatiestelling bij Bureaus Jeugdzorg in dit
licht aan de orde hebben. Wij gaan ervan uit dat ook het
kabinet deze fundamentele uitgangspunten wil heroverwegen met het oog op de effectiviteit van de jeugdzorg.
Wij moeten blijven proberen om jongeren te motiveren die dreigen af te glijden naar criminaliteit. De
SGP-fractie steunt daarom het experimenteren met
diverse vormen van campussen. Wij hebben in het
verleden bijzondere aandacht gevraagd voor het project
De Uitdaging. Dat bleek een sterke formule te zijn
vanwege de koppeling met defensie. Er zijn nu al
plannen om dit project te verwerken in een nieuw
project: het Internaat voor Veiligheid en Vakmanschap.
Zie ook de brief van 11 september 2009 en pagina 42 van
de begroting. De SGP-fractie vindt dit wat merkwaardig.

Tweede Kamer

Jeugd en Gezin (begroting)

De doelstelling van beide projecten verschilt immers
nogal, namelijk opleiding en maatschappelijke integratie.
Wordt aan de doelstelling van De Uitdaging bij de
evaluatie voldoende recht gedaan? Hoeveel jongeren
vallen bovendien niet binnen de officiële selectiecriteria
van defensie? Is dat een substantieel deel?
Mijn fractie waardeert de inspanningen die worden
verricht om pleegouders in een betere positie te
brengen. Op financieel gebied zijn verbeteringen
toegezegd en in het wetsvoorstel kinderbeschermingsmaatregel zijn voorstellen voor versterking van de
juridische positie te vinden. Over het verloop onder
pleegouders maakt mijn fractie zich ernstig zorgen.
Wanneer er in een jaar – ik noem maar wat – 3000
nieuwe pleegouders bijkomen maar er ook 2000 afhaken,
moet er een bel gaan rinkelen. Het is niet logisch om te
veronderstellen dat deze ouders massaal op de
pleegzorg op zich zijn afgeknapt. Wij krijgen signalen dat
er regelmatig behoorlijk onzorgvuldig met de inzet van
pleegouders wordt omgesprongen. Zij worden soms
zonder hoor en wederhoor van de lijst afgevoerd. Graag
vernemen wij van de minister welke inzet hij pleegt om
ervaren pleegouders te behouden. Hoe wordt de positie
van pleegouders op de aangevoerde punten voldoende
gewaarborgd?
Ook het lot van kinderen in de kinderopvang vraagt
meer aandacht. Daar moet het klimaat zo optimaal zijn
dat de fysieke en psychische ontwikkeling zo min
mogelijk wordt belemmerd. Uit internationaal onderzoek
blijkt dat intensief gebruik van de media door jonge
kinderen, negatief is voor hun ontwikkeling. Deze
inactieve bezigheden leiden tot allerlei problemen,
bijvoorbeeld taalachterstanden. De Australische regering
heeft daarom een richtlijn opgesteld waarin onder meer
televisiekijken en gebruik van elektronische media voor
kinderen onder de twee jaar – daar moet je eens over
nadenken – onwenselijk worden geacht. Welke mogelijkheden ziet deze minister om de gedachte van deze
richtlijn ook in de Nederlandse kinderopvang te
bevorderen?
De heer Dibi (GroenLinks): Het is mij een lief ding waard
om de nestor in het parlement, die er al bij was vanaf
het begin van de discussie over de jeugdzorg liep, mee
te krijgen in ons initiatief voor een parlementair
onderzoek. Ik weet dat er inmiddels een alternatief ligt:
een parlementaire werkgroep. Hij zit daar een beetje
tussenin voor mijn gevoel. Hij heeft deze hele discussie
vanaf het begin meegemaakt. Ik denk dat hij vandaag
ook een déja-vugevoel krijgt. Hoe kijkt hij aan tegen een
parlementair onderzoek?
De heer Van der Vlies (SGP): Daar wil ik graag even
kort op ingaan. Ik heb dat overigens al beargumenteerd
in de richting van de heer Dibi en dat is hem niet
ontgaan, weet ik. Wij hebben steeds gezegd dat wij de
evaluatie afwachten. Wij wisten dat die eraan kwam en
middels een motie een jaar bespoedigd was. Wij willen
dat er zo snel mogelijk een regeringsstandpunt komt en
dat willen wij bespreken. Als wij vinden dat er dan nog
dingen blijven liggen, en ik acht die kans groot, zien wij
verder. Die lijn heb ik gecommuniceerd en daarom staat
mijn naam niet onder het initiatief van de heer Dibi.
Daarnaast heb ik gezegd dat mijn ervaringen van de
afgelopen tientallen jaren – sorry dat ik dat zo even zeg –
mij niet tot vreugde stemmen. Er is heel veel ingezet,

3 november 2009
TK 19

19-1574

Van der Vlies
verbeterd en veranderd en toch zitten wij met de huidige
situatie. Ik sluit op enig moment een diepgravend
onderzoek, van welke aard dan ook, niet uit. Dat heb ik
steeds gezegd, ook vorige week in de media. Dat is mijn
positie. Vanavond is daar de variant van de parlementaire werkgroep bij gekomen. Ik heb enkele vragen
gesteld bij interruptie omdat ik daar nogal wat haken en
ogen aan zie, maar die zijn mogelijkerwijs op te lossen of
af te hechten. Ik ben graag beschikbaar om daarover
verder te spreken. Ik denk dat wij dat gewoon moeten
doen. Het proces van evaluatie, regeringsstandpunt,
verbeterpunten en de implementatie daarvan moet niet
langer wachten dan nodig is. Daarom mijn suggestie:
minister, neem uw verantwoordelijkheid. Zie wat er leeft
in het veld en in dit parlement en kom eerder dan u had
voorgesteld met een regeringsstandpunt. Ik ben
benieuwd naar zijn reactie op dat punt.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter: Ik dank de Kamer voor haar inbreng in
eerste termijn. Morgen gaan wij om 14.00 uur verder. Ik
hoop dat dit lukt, maar dat ligt ook aan de collega’s.
Sluiting 23.02 uur
©
Lijst van ingekomen stukken, met de door de
Voorzitter ter zake gedane voorstellen:
©
De volgende koninklijke boodschappen
Vaststelling van de Wet Belastingwet BES (Belastingwet
BES) - 32189
staatssecretaris van Financiën, Jager de J.C. - 29 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Vaststelling van de Wet Douane- en Accijnswet BES
(Douane- en Accijnswet BES) - 32190
staatssecretaris van Financiën, Jager de J.C. - 29 oktober
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Kieswet houdende verhoging van de
voorkeurdrempel, beperking van de mogelijkheid tot het
aangaan van lijstencombinaties alsmede vaststelling van
het tijdstip van de stemming voor de verkiezing van de
leden van de Eerste Kamer - 32191
staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Bijleveld-Schouten A.Th.B. - 29 oktober 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Wet op het onderwijstoezicht en enige
andere wetten in verband met de invoering van
geïntegreerd toezicht en de gewijzigde rol van de
Inspectie van het onderwijs bij het toezichtproces - 32193
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Plasterk
R.H.A. - 31 oktober 2009

Tweede Kamer

Ingekomen stukken

Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van het Wetboek van Strafrecht, het Wetboek
van Strafvordering en enige andere wetten ter verbetering van de toepassing van de maatregel ter ontneming
van wederrechtelijk verkregen voordeel (verruiming
mogelijkheden voordeelontneming) - 32194
minister van Justitie, Hirsch Ballin E.M.H. - 2 november
2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Wet publieke gezondheid onder meer in
verband met de Wet veiligheidsregio’s - 32195
minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Plasterk
R.H.A. - 2 november 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Geneesmiddelenwet in verband met de
noodzaak enige technische verbeteringen aan te brengen
in die wet, alsmede houdende wijziging van de Wet op
de beroepen in de individuele gezondheidszorg in
verband met de registratie in het BIG-register van
verpleegkundigen die bevoegd zijn UR-geneesmiddelen
voor te schrijven - 32196
minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Klink A.
- 2 november 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
Wijziging van de Wet milieubeheer, houdende aanpassing van hoofdstuk 2 aan de Kaderwet zelfstandige
bestuursorganen en aanvulling, verduidelijking en
vereenvoudiging van de in hoofdstuk 16 opgenomen
regeling van de systemen voor de handel in broeikasgasen NOx-emissierechten in verband met aanbevelingen uit
het project Evaluatie Emissiehandel, proefprojecten voor
de opslag van CO2 en wijzigingen van verordening (EG)
nr. 2216/2004 van de Commissie van de Europese
Gemeenschappen van 21 december 2004 inzake een
gestandaardiseerd en beveiligd registersysteem
overeenkomstig Richtlijn 2003/87/EG van het Europees
Parlement en de Raad en Beschikking 280/2004/EG van
het Europees Parlement en de Raad (PbEU L 386)
(Aanpassingswet handel in emissierechten II) - 32197
minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en
Milieubeheer, Cramer J.M. - 31 oktober 2009
Koninklijke boodschap, met de erbij behorende stukken,
is al rondgezonden en gepubliceerd
©
De volgende brieven
Verslag van de Ecofin Raad van 19 en 20 oktober 2009 21501-07-678
minister van Financiën, Bos W.J. - 28 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd
Verslag Landbouw- en Visserijraad d.d. 19-20 oktober
2009 - 21501-32-361
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
Verburg G. - 29 oktober 2009
Rondgezonden en gepubliceerd

3 november 2009
TK 19

19-1575