Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 2485

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 24 mei 2022
De vaste commissie voor Europese Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken over de
brief van 16 mei 2022 over de geannoteerde agenda Raad Algemene
Zaken van 23 mei 2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2484), over de brief van
15 april 2022 over het verslag van de Raad Algemene Zaken van 12 april
2022 (Kamerstuk 21 501-02, nr. 2481) en over de brief van 8 april 2022 over
het fiche: Verordeningen besluitvormingsprocedure Europese Unie en
Euratom bij instellen autonome maatregelen onder de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst en het Terugtrekkingsakkoord EU-VK
(Kamerstuk 22 112, nr. 3414).
De vragen en opmerkingen zijn op 19 mei 2022 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken voorgelegd. Bij brief van 23 mei 2022 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Bromet
De adjunct-griffier van de commissie,
De Vrij

kst-21501-02-2485
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

1

Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda ten behoeve van de Raad Algemene Zaken d.d.
22 mei 2022. De leden hebben een aantal aanvullende vragen en
opmerkingen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en zijn teleurgesteld dat de Minister de agenda pas een dag voor
de ingeplande datum van het debat heeft gedeeld met de Kamer, tevens
gezien er bij meerdere agendapunten ook nog eens wordt verwezen naar
nog te versturen kamerbrieven. Graag attenderen de aan het woord zijnde
leden de Minister op de gemaakte informatievoorzieningsafspraken met
de vaste Kamercommissie Europese Zaken.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie danken de Minister voor de geannoteerde
agenda en hebben hier nog enkele vragen en opmerkingen over.
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van de agenda van de Raad Algemene Zaken in
Brussel. De voornoemde leden hebben nog een aantal vragen en
opmerkingen om mee te geven aan het kabinet.
De leden van de SP-fractie hebben de geannoteerde agenda van de Raad
Algemene Zaken van 23 mei gelezen. De leden hebben hier nog een
aantal vragen over.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de Raad Algemene Zaken van 23 mei 2022.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de geannoteerde agenda en overige stukken voor de Raad Algemene
Zaken van 23 mei. Volgens hen is de overkoepelende vraag: hoe kan de
Europese Unie de eenheid in verscheidenheid bewaren? Deze leden
erkennen namelijk dat inzake zekere, afgebakende en fundamentele
normen en (Unie)waarden, en tegenover grensoverschrijdende uitdagingen en bedreigingen, de eenheid in de EU bewaard dient te worden.
Maar zij onderstrepen tegelijk het fundamentele belang van het blijven
waarderen en tolereren van diversiteit tussen de lidstaten in de EU.
De leden van de DENK-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad Algemene Zaken van 23 mei 2022.
De leden van de Volt-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Geannoteerde agenda informele Raad Algemene Zaken d.d.
23 mei 2022
Voorbereiding van de buitengewone Europese Raad van 30 en 31 mei
2022
Oekraïne
De leden van de CDA-fractie vinden dat het belang om bij te gaan dragen
aan de wederopbouw niet alleen via Nederland, maar ook via Europa en
multilaterale initiatieven groot is. Het kabinet haalt aan dat het zich inzet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

2

voor een tijdige voorbereiding van de wederopbouw en een coördinerende rol binnen de EU in samenwerking met andere actoren. Ook de brief
d.d. 17 mei over Wederopbouw Oekraïne geeft inzicht in de inzet van het
kabinet. De leden zijn erg tevreden om te zien dat Nederland zich aan het
voorbereiden is om te ondersteunen in de wederopbouw en hier een
voortrekkersrol in te nemen. De leden vragen aan de Minister hoe de
samenwerking met andere landen verloopt binnen Europa. Welke stappen
zijn er al genomen en kunnen er nog genomen worden voordat de oorlog
eindigt? Welke behoeften zijn er nu al aangegeven vanuit Oekraïne? Waar
wilt Oekraïne onze hulp bij?
1. Antwoord van het kabinet:
De Oekraïense overheid verzoekt om de wederopbouw al te
starten voor het einde van de oorlog. Oekraïne heeft op dit
moment nog niet concreet aangegeven waar de hulp exact bij
benodigd is. Zij hebben Nederland wel gevraagd om een stad of
regio te adopteren en te ondersteunen bij de wederopbouw.
Binnen de EU lopen de voorbereidingen; zo publiceerde de
Europese Commissie op 18 mei een mededeling1 waarin de eerste
uitgangspunten voor de internationale samenwerking rondom de
wederopbouw van Oekraïne worden geschetst.
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fractie merken op dat de
Europese Unie via een fonds tot op heden 2 miljard euro beschikbaar
heeft gesteld aan Oekraïne, terwijl de Europese Unie sinds het begin van
de oorlog tientallen miljarden euro’s aan Russisch gas en olie heeft
geïmporteerd. Kortgezegd, zolang Europese landen massaal Russisch gas
(en olie) importeren financieren wij de agressor. Is de Minister er bekend
mee dat de Amerikaanse Minister van Financiën, Janet Yellen, Europese
landen oproept om extra financiële steun te leveren aan Oekraïne? Is de
Minister er tevens van op de hoogte dat de Amerikanen van plan zijn
40 miljard dollar aan steun te leveren aan Oekraïne? Gezien het
voorgaande, vragen de voornoemde leden zich af of het kabinet zich
proactief wil inzetten voor het verhogen van het reeds aangekondigde
solidariteitsfonds? Tevens merken de voornoemde leden op dat het
kabinet voornemens is zich in te zetten voor een «coördinerende rol van
de EU bij de wederopbouw van Oekraïne». Wat verstaat het kabinet
precies met een coördinerende rol? Betreft dit ook financiële garanties en
toezeggingen?
2. Antwoord van het kabinet:
Gezien de gaande oorlog in Oekraïne is het nog niet mogelijk een
inschatting te maken noch een grondige needs assessment te
geven van de wederopbouwnoden. In haar mededeling Ukraine
Relief and Reconstruction van 18 mei benoemt de Commissie
daarom nog geen concrete cijfers bij de eerste schets van de
Europese bijdrage aan de wederopbouw van Oekraïne. De
precieze rol van de EU zal verder besproken moeten worden en is
mede afhankelijk van de noden van Oekraïne en rol van
betrokken internationale actoren zoals de Wereldbank en
G7-leden. Daarbij is duidelijk dat een substantiële Europese
financiële bijdrage aan de wederopbouw van Oekraïne van belang
is, maar dat tegelijkertijd de Europese begroting niet is
voorbereid op dergelijke nieuwe uitgaven. Er zal daarom onder
meer gekeken worden naar mogelijkheden voor financiële

1

https://ec.europa.eu/info/files/ukraine-relief-and-reconstruction_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

3

garanties vanuit de lidstaten, ook voor liquiditeitssteun aan
Oekraïne op de korte termijn.
Bent u verder bereid om na te gaan of bevroren tegoeden van gesanctioneerde Russen in de nabije toekomst kunnen worden geconfisqueerd om
zodoende bij te dragen aan de wederopbouw van Oekraïne, en deze optie
met uw Europese collega’s te bespreken?
3. Antwoord van het kabinet:
Ja. Overigens bestaan daarbij grote juridische hordes gelet op de
sterke verankering van het eigendomsrecht in de rechtsordes van
de lidstaten en de EU. Nederland neemt actief deel aan de door
de Commissie opgezette Seize & Freeze Taskforce om opties
hiertoe te verkennen. Op dit moment is het niet mogelijk om op
basis van sancties tegoeden te confisqueren. Tegoeden van
personen en entiteiten kunnen enkel op strafvorderlijke titel in
beslag worden genomen. Enkel het feit dat een persoon of
entiteit op een sanctielijst staat is hiervoor niet voldoende.
Met betrekking tot de olieboycot, onderstrepen de leden van de
GroenLinks- en PvdA-fractie het belang om er zo snel mogelijk uit te
komen en vragen derhalve naar de stand van zaken van de voortdurende
onderhandelingen. Wat is de reactie van de Minister op de uitspraak van
de Hongaarse Minister van Buitenlandse Zaken dat het tussen de 15 en
18 miljard euro zal vergen om hun veto op te geven? Hoeveel ruimte en
tijd wil de Minister samen met bondgenoten Hongarije bieden om
akkoord te gaan met de boycot?
4. Antwoord van het kabinet:
Op het moment van schrijven zijn de onderhandelingen over het
zesde EU sanctie-pakket nog bezig. Als onderdeel van de onderhandelingen wordt gekeken naar het opnemen van overgangstermijnen voordat een importverbod op Russische olie van kracht
wordt. Hiermee krijgen Europese bedrijven en landen de tijd zich
aan te passen aan het embargo. Een dergelijke maatregel is
bijvoorbeeld ook onderdeel van het importverbod op kolen uit
Rusland. Het kabinet deelt de mening van de Groenlinks- en
PvdA-fractie dat het van groot belang is om hier zo snel mogelijk
overeenstemming over te bereiken en zet zich hier actief voor in.
Bij het aannemen van sanctie-pakketten dient oog gehouden te
worden voor de energieleveringszekerheid en behoud van EU
eenheid. Omdat een embargo op de import van Russische olie kan
raken aan de economische fundamenten van lidstaten die voor
hun energieleveringszekerheid van oudsher sterk afhankelijk zijn
van de import van Russische olie, kost de aanname van dit
pakket meer tijd. De Commissie gebruikt die tijd om met alle
lidstaten in gesprek te gaan over technische oplossingen, op
basis van objectieve criteria, wat spoedige aanname van het
zesde pakket mogelijk moet maken.
De leden van de DENK-fractie ondersteunen de inzet van het kabinet om
zo stevig mogelijke maatregelen tegen Rusland te nemen en zo veel
mogelijk steun voor Oekraïne te bieden, zowel bilateraal als vanuit de EU
en in nauwe samenwerking met andere internationale partners en
organisaties. Het kabinet zet gedurende de oorlog in Oekraïne al in op
tijdige voorbereiding van de wederopbouw. De leden van de DENK-fractie
zijn benieuwd naar de concrete vormgeving van de Nederlandse
betrokkenheid alsmede coördinerende rol bij de wederopbouw van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

4

Oekraïne. Kan de Minister uiteenzetten hoe het kabinet dit voor zich ziet?
Is er tevens een plan van aanpak met betrekking tot motie met Kamerstuk
36 045, nr. 53 van het lid Kuzu om een bijdrage te leveren aan het
wederopbouwen van een Oekraïense stad na de oorlog?
5. Antwoord van het kabinet:
Nederland steunt in Europees verband de tijdige voorbereidingen
van de wederopbouw en verwelkomt in dit kader de mededeling
van de Commissie Ukraine Relief and Reconstruction van 18 mei.
Voor een nadere toelichting op de rol van de Europese Unie
verwijs ik u graag naar het antwoord op vraag 2.
Het kabinet wil de mogelijkheden voor samenwerking met
Oekraïne om een stad of regio te helpen herbouwen nader
verkennen, waarbij de primaire verantwoordelijkheid ligt bij de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Van concrete plannen
voor een bijdrage aan de wederopbouw van een Oekraïense stad
na de oorlog is nu echter nog geen sprake. De wederopbouwbehoeften zijn door Oekraïne zelf ook nog niet in kaart gebracht.
De leden van de Volt-fractie lezen dat de Europese Raad op 30 en 31 mei
ook stilstaat bij de toekomstige steun aan Oekraïne vanuit de EU, zowel op
de korte termijn als in het kader van de wederopbouw van een democratisch Oekraïne. De leden lezen ook dat het kabinet zich inzet voor een
tijdige voorbereiding van de wederopbouw en voor een coördinerende rol
van de EU bij de wederopbouw van Oekraïne. Wat bedoelt de Minister
precies met tijdig? Welke acties worden er nu al ondernomen? Is er
binnen de coördinerende rol van de EU ook ruimte voor de stedenverbanden waar president Zelensky om vroeg in zijn speech voor de Kamer?
6. Antwoord van het kabinet:
Hoewel de oorlog nog in alle hevigheid woedt, is het van belang
dat wordt nagedacht over de vormgeving van de wederopbouw
zodat, wanneer mogelijk, spoedig kan worden gestart met de
implementatie. Het kabinet waardeert in dit kader de door de
Commissie uitgebrachte mededeling van 18 mei met hierin een
schets van de eerste uitgangspunten voor de vormgeving van de
Europese steun aan de wederopbouw. Binnen de discussies in
opvolging van deze mededeling zal moeten worden bezien of het
van toegevoegde waarde is dat de EU een coördinerende rol op
zich neemt bij de totstandkoming van stedenverbanden.
Defensie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de gisteren gepresenteerde voorstellen voor betere defensiesamenwerking. Kan het kabinet de Kamer een appreciatie van deze voorstellen
sturen, inclusief een inschatting van het krachtenveld in de EU en de
opvattingen hierover van belangrijke NAVO-partners die niet in de EU
zitten? Kan de Minister tevens aangeven wanneer besluitvorming voorligt
en toezeggen dat de Kamer voorafgaand hieraan nader wordt
geïnformeerd?
7. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet onderschrijft de probleemanalyse van de Commissie
en de EU Hoge Vertegenwoordiger en ziet het nut van meer
gezamenlijke aanschaf van defensiecapaciteiten. In het coalitieakkoord sprak het kabinet reeds de ambitie uit meer in te zetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

5

op gezamenlijke aanschaf van defensiecapaciteiten, zoals
Nederland dat doet met onder meer België en Duitsland. Uw
Kamer ontvangt middels de reguliere BNC-procedure een kabinetsappreciatie van de Gezamenlijke Mededeling van de Commissie
en de HV.
De voorstellen worden naar verwachting op hoofdlijnen gesteund
door de lidstaten, die de noodzaak van een gezamenlijke aanpak
zien, waarbij lidstaten wel zelf blijven beslissen over hun
defensie investeringen. De Ministers van defensie zullen zich in
een later stadium buigen over de verder uitgewerkte voorstellen.
De leden van de SP-fractie vragen op welke manier het tegemoetkomen
aan de NAVO-norm van twee procent de vrede in de wereld dichterbij zal
brengen? Heeft de Minister het idee dat Nederland kwetsbaar is op het
moment dat deze norm niet gehaald wordt? Waren zaken de afgelopen
maanden anders gelopen als Nederland al voldeed aan deze NAVO-norm?
8. Antwoord van het kabinet:
De terugkeer van oorlog op het Europese continent alsook
toenemende instabiliteit aan de buitengrenzen hebben onze
kwetsbaarheid ontegenzeggelijk vergroot. Extra investeringen in
veiligheid en defensie zijn dan ook noodzakelijk om, in nauwe
samenwerking met partners, onze slagkracht en weerbaarheid te
vergroten. Daarover bestaat overeenstemming binnen de NAVO
en de EU.
De leden van de SGP-fractie zijn blij dat NAVO-lidstaten die ook EU-lid zijn
hun defensiebudget eindelijk fors verhogen. Ook Nederland zal, in lijn de
aangenomen motie van het lid Sjoerdsma c.s.2, over de brug moeten
komen. Toch blijven deze leden bezorgd dat de EU als instituut, en
daarbinnen de Europese Commissie, zichzelf te veel taken en bevoegdheden zal toe-eigenen, omdat de NAVO al expliciet is ingericht op
veiligheidsbeleid. De leden van de SGP-fractie hebben hierover de
volgende vragen. Hoe verhouden de nieuwe Commissie-analyses inzake
bijvoorbeeld gereedheid en ambitieniveau zich tot bestaande
NAVO-analyses en feedbackmechanismen? Blijft de NAVO op dit punt
leidend? Daarnaast vragen zij of Nederland tegen voorstellen voor
gezamenlijke leningen voor investeringen in defensie en energieonafhankelijkheid zal blijven stemmen? En blijft Nederland ook rond plannen voor
energiereductie oog houden voor haalbaarheid en betaalbaarheid voor
gewone huishoudens, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
9. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet vindt het van groot belang dat de voorstellen van de
Commissie en de HV op het gebied van capaciteitsversterking
complementair zijn aan bestaande EU-methoden en aan capaciteitsdoelstellingen en standaarden binnen de NAVO. Op die
manier versterkt een slagvaardiger EU op defensiegebied ook de
NAVO.
De voorstellen van de Commissie en de HV zijn erop gericht
samenwerking tussen EU-lidstaten te bevorderen en te stimuleren. Het aangaan van gezamenlijke leningen voor defensieinvesteringen maakt geen onderdeel uit van de EU-voorstellen.
Het kabinet is daar geen voorstander van.
2

Kamerstuk 36 045, nr. 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

6

De leden van de Volt-fractie lezen dat ook het «Defense-EU» plan van de
Commissie op de agenda van deze buitengewone Europese Raad zal
staan. In de geannoteerde agenda voor de RAZ lezen de leden dat «de
precieze voorstellen van de Commissie voor de verdere versterking van
de Europese technologische en industriële defensiebasis op hun merites
beoordeeld zullen worden». Welke visie heeft de Minister zelf voor de
versterking van de Europese technologische en industriële defensiebasis?
Wat ziet hij graag gebeuren op dit gebied? Wat is na het lezen van het op
18 mei verschenen «Defense-EU» plan zijn beoordeling van de voorstellen
van de Commissie voor de verdere versterking van de Europese technologische en industriële defensiebasis?
10. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verwelkomt de voorstellen van de Commissie en de
HV, en onderschrijft het belang van verbeterde samenwerkingsvormen voor gezamenlijke aanschaf van defensiecapaciteiten.
Deze moeten leiden tot minder fragmentatie, betere interoperabiliteit en schaalvoordelen, hetgeen de gezamenlijke militaire
slagkracht vergroot. Daarbij is het goed om de Europese defensiesector te versterken, waarbij het kabinet nadrukkelijk ook de
optie behoudt om capaciteiten elders te kunnen blijven kopen.
Uw Kamer ontvangt middels de reguliere BNC-procedure een
meer uitgebreide kabinetsappreciatie van de Gezamenlijke
Mededeling van de Commissie en de HV.
Energie
De leden van de VVD-fractie merken op dat de Europese Commissie een
flink aantal voorstellen doet, en dat er erg weinig tijd tussen die presentatie en de bespreking in de Kamer zit. Bovendien is er nog geen
appreciatie. Zij vragen het kabinet dan ook om een appreciatie van beide
voorstellen met daarbij een overzicht van alle maatregelen die voorliggen
inclusief de gevolgen, beoogde financiering, en een inschatting van het
krachtenveld, zodat de Kamer een integrale weging kan maken. Hierbij
vragen de leden van de VVD-fractie ook om een tijdpad te schetsen. Kan
het kabinet rond RePowerUkraine ook alternatieven meenemen voor de
governance structuur (onder andere de betrokkenheid van de Raad), de
positie van andere instellingen zoals het Internationaal Monetair Fonds
(IMF), de Wereldbank en de Europese Investeringsbank (EIB), alsook de
constructies voor financiering? Tot slot vragen de leden van de
VVD-fractie het kabinet geen onomkeerbare stappen te zetten voordat de
appreciatie met de Kamer is besproken. Kan de Minister dit toezeggen?
11. Antwoord van het kabinet:
Uw Kamer heeft een eerste beoordeling ontvangen van de
voorstellen in de geannoteerde agenda van de Europese Raad,
waar geen besluitvorming is voorzien die leidt tot onomkeerbare
stappen. Een tijdspad van verdere besluitvorming is nog niet
bekend. De voorstellen ten aanzien van steun aan Oekraïne
worden beschreven in de mededeling Ukraine Relief and Reconstruction). Het kabinet vindt het belangrijk dat de genoemde
internationale actoren een rol hebben bij de wederopbouw van
Oekraïne. Uw Kamer zal zo snel mogelijk nader over de beoordeling van het kabinet van deze voorstellen worden geïnformeerd.
Wat de leden van de D66-fractie betreft stoppen we zo snel mogelijk met
alle vormen van fossiele import uit Rusland, hoe gaat de Minister zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

7

hard maken voor dit doel? Klopt het dat Hongarije als enige EU-land nog
dwarsligt en zelfs een veto inzet? Wat is het oordeel van de Minister
daarover? Bent u bereid te bepleiten dat de EU ook alles in het werk stelt
om het onmogelijk te maken om Russische olietankers te verzekeren? Dat
zou behulpzaam kunnen zijn bij het voorkomen dat Rusland alternatieve
afzetmarkten vindt voor zijn olie.
12. Antwoord van het kabinet:
In de Kamerbrief van 22 april jl.3 hebben de Minister voor Klimaat
en Energie en de Staatssecretaris Mijnbouw uitgebreid toegelicht
welke maatregelen worden getroffen in het kader van het
onafhankelijk worden van Russisch gas met behoud van
leveringszekerheid.
Op het moment van schrijven zijn de onderhandelingen over het
zesde EU sanctie-pakket nog bezig. Als onderdeel van de onderhandelingen wordt gekeken naar het opnemen van overgangstermijnen voordat een importverbod op Russische olie van kracht
wordt. Hiermee krijgen Europese bedrijven en landen de tijd zich
aan te passen aan het embargo. Een dergelijke maatregel is
bijvoorbeeld ook onderdeel van het importverbod op kolen uit
Rusland. Het kabinet deelt de mening van de D66 fractie dat het
van groot belang is om hier zo snel mogelijk overeenstemming
over te bereiken en zet zich hier actief voor in. Bij het aannemen
van sanctie-pakketten dient oog gehouden te worden voor de
energieleveringszekerheid en behoud van EU eenheid. Omdat een
embargo op de import van Russische olie kan raken aan de
economische fundamenten van lidstaten die voor hun energieleveringszekerheid van oudsher sterk afhankelijk zijn van de import
van Russische olie, kost de aanname van dit pakket meer tijd. De
Commissie gebruikt die tijd om met alle lidstaten in gesprek te
gaan over technische oplossingen, op basis van objectieve
criteria, wat spoedige aanname van het zesde pakket mogelijk
moet maken.
Het kabinet is voorstander van het verbod op verzekeringen van
vervoer van Russische olie. Dit vergt coördinatie met sleutelpartners, zoals het VK en de VS. Hier blijft Nederland toe
oproepen in de Raad.
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat het onafhankelijk worden van
Russische energieleveringen wordt versneld door de oorlog. Ook het
kabinet zet zich in op het vinden van energie welke niet uit Rusland komt
en er wordt door veel bedrijven gewed op LNG als de oplossing. Zo heeft
de Gasunie een tweede LNG-terminal gehuurd. Echter zijn er ook veel
zorgen dat LNG niet het tekort door te stoppen met Russisch gas op kan
vangen omdat de markt is verkrapt en met al het LNG wat nog
beschikbaar is en niet onder korte termijn contracten valt, het aandeel van
Rusland niet kan vervangen. Kan de Minister nader ingaan op welke
manier de gasopslagen voor komende winter alsnog goed genoeg gevuld
kunnen worden om zo de leveringszekerheid binnen de lidstaten te
waarborgen?
13. Antwoord van het kabinet:
In de Kamerbrief van 22 april jl.4 hebben de Minister voor Klimaat
en Energie en de Staatssecretaris Mijnbouw uitgebreid toegelicht
welke maatregelen worden getroffen in het kader van het
3
4

Kamerstukken 29 023 en 36 045, nr. 302.
Kamerstukken 29 023 en 36 045, nr. 302.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

8

onafhankelijk worden van Russisch gas met behoud van
leveringszekerheid. Hierbij is ook toegelicht welke maatregelen
worden getroffen zodat de gasopslagen worden gevuld.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister in de geannoteerde
agenda aangeeft dat het kabinet geen voorstander is voor het instellen
van maximumprijzen omdat dit de werking van de interne markt zal
ondermijnen. Echter is deze week bekend gemaakt dat de Europese
Commissie Spanje en Portugal toestaan om maximum gasprijzen in te
stellen. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister of verwacht wordt
dat andere landen hierin gaan volgen. En wat wordt de insteek van
Nederland als andere volgen? Wat voor impact gaat dit hebben op eerlijke
concurrentie op de Europese energiemarkt als er in andere lidstaten een
duidelijk flankerend beleid gevoerd wordt? Kan de Minister hier duiding
aan geven hoe het kabinet dit ziet en het ongelijk speelveld erkent?
14. Antwoord van het kabinet:
De Europese Raad van maart besloot ruimte te creëren voor
tijdelijke noodmaatregelen om de prijzen in de elektriciteitsmarkt
te beperken. De Commissie toetst of deze maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan het verlagen van prijzen en niet tegen het
gemeenschappelijk belang ingaan. Daarbij wordt door de
Commissie gekeken naar de mate van verbinding van de betreffende lidstaat met de interne elektriciteitsmarkt. Die is voor
Portugal en Spanje beperkt. De Commissie ziet ook toe op een
gelijk speelveld middels het staatssteunkader.
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie hameren op het verduurzamen van onze energievoorziening. De voornoemde leden zijn van
mening dat de urgentie voor een snelle transitie gigantisch is, aangezien
de opbrengsten van Russisch gas en olie direct de staatskas spekt van de
Russische oorlogsmachine. Het is goed dat dat de Europese Commissie
en de lidstaten het belang inzien van energieonafhankelijkheid van
Rusland. De voornoemde leden maken zich echter zorgen dat een
grootdeel van de gelden betreffende RePowerEU bestaat uit de diversificatie van gas in plaats van investeringen in hernieuwbare energie en
energiebesparing. Is het kabinet bereid zich in te zetten dat het budget
voor diversificatie van gas gemaximeerd wordt? Zo ja, welk percentage
acht het kabinet redelijk? Deelt het kabinet de opvatting van voornoemde
leden dat zo waar kan lidstaten over moeten gaan tot afbouwen van
fossiele energie en moeten investeren in hernieuwbare energie?
15. Antwoord van het kabinet:
Om de afhankelijkheid van gas zo snel mogelijk af te bouwen,
pleit het kabinet voor een versterkte inzet op hernieuwbare
energie en energiebesparing. Vergroten van de LNG importcapaciteit is noodzakelijk om een alternatief voor Russische pijpleidingen te ontwikkelen. Het kabinet zet er op in dat nieuwe
investeringen in gas-infrastructuur de overgang naar waterstof
kunnen faciliteren en dat lock-ins zoveel mogelijk worden
voorkomen. De EU broeikasgasreductiedoelstellingen van 55% in
2030 en klimaatneutraal in 2050 zijn vastgelegd in de Europese
klimaatwet en moeten worden bereikt via implementatie van het
Fit-For-55 pakket. Het kabinet zal de Kamer nader informeren
over het RepowerEU-pakket, inclusief de financiële onderdelen en
welke voorwaarden er aan deze financiering worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

9

Voedselzekerheid
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie willen het kabinet meegeven
dat zij zich ernstig zorgen maken over de toegenomen voedselprijzen. De
Food Price Index van FAO (VN) is nog nooit zo geweest. In april lag deze
index dertig procent hoger dan in dezelfde maand een jaar daarvoor.
Vanwege deze prijsstijgingen neemt het aantal mensen met honger en
armoede toe in lage inkomenslanden. Het behalen van de Sustainable
Development Goals (SDGs) komt steeds verder uit het zicht. De
voornoemde leden merken op dat de hyperinflatie ook invloed heeft op de
politieke stabiliteit van verschillende (derde) landen. Tevens ontstaat in
verschillende (derde) landen een hardnekkig beeld dat de toegenomen
(voedsel)prijzen niet aan de Russische inval in Oekraïne te danken zijn,
maar aan de Europese Unie. Wat is het kabinet concreet van plan om de
toenemende voedselprijzen in met name lage inkomenslanden te
beteugelen? Wat voor rol ziet het kabinet weggelegd voor zowel de
Europese Commissie, de Europese lidstaten als Nederland zelf om hier
werk van te maken? Welke (afrekenbare) doelstellingen hanteert het
kabinet en de Europese Commissie? En welke (soft) diplomacy activiteiten
worden ondernomen om derde landen erop te wijzen dat de hoge inflatie
en voedselprijzen te wijten zijn aan de inval van agressor Rusland in
Oekraïne?
16. Antwoord van het kabinet:
Belangrijkste maatregel tegen verdere stijging van voedselprijzen
is het voorkomen van handelsbelemmerende maatregelen.
Belangrijkste maatregelen om de effecten op voedselzekerheid in
lage inkomenslanden te mitigeren zijn het ondersteunen van de
meest kwetsbare consumenten en het stimuleren van de lokale
productie en distributie van voedsel. Dit vraagt om een internationaal gecoördineerde inzet. De VN neemt het voortouw middels
de Global Crisis Response Group on Food, Energy and Finance. De
Europese Commissie en lidstaten intensiveren en coördineren
hun diplomatieke inspanningen en concrete investeringen in
wereldwijde voedselzekerheid binnen de VN-kaders en voortbouwend op de uitkomsten van de VN Voedseltop van vorig jaar.
Doelstelling is en blijft het realiseren van SDG 2: zero hunger in
2030. Waar mogelijk wordt in bilateraal en multilateraal verband
benadrukt wat de werkelijke oorzaken van de hoge voedselprijzen zijn, en hoe de Russische inval in Oekraïne die verder
aanjaagt.
Bespreking geannoteerde agenda Europese Raad van 23 en 24 juni 2022
De leden van de Volt-fractie lezen dat de Europese Raad in juni in het
teken zal staan van EU-lidmaatschapsaanvraag Oekraïne. President
Zelensky vraagt of Oekraïne de kandidaat-lidstaat status versneld
toegekend kan krijgen. Veel lidstaten in Oost-Europa (waaronder Bulgarije,
Tsjechië, Estland, Letland, Litouwen, Polen, Slowakije en Slovenië) pleiten
voor het direct toekennen van de kandidaat-lidstaat status aan Oekraïne.
Maar Nederland ligt (samen met Frankrijk, Duitsland, Denemarken en
Spanje) dwars. Is dit een politieke keuze richting de Nederlandse kiezer?
Het toekennen van kandidaat-lidstaat status is namelijk slechts een kleine
stap in het proces en biedt nog geen enkele garantie voor de uitkomst. De
volgende fase, de onderhandelingen, kan niet versneld worden. Deze fase
zal zorgvuldig uitgevoerd moeten worden. Volt verzoekt de Minister om
de eerste stap, toekenning van de kandidaat-lidstaat status, niet onnodig
te vertragen, want er is volgens de Eurobarometer voldoende draagvlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

10

onder de EU-bevolking om dit proces te starten. Graag een reactie van de
Minister hierop.
17. Antwoord van het kabinet:
Op 28 februari jl. heeft de president van Oekraïne met het beroep
op het recht van Oekraïne om zijn eigen toekomst te bepalen, het
verzoek van Oekraïne om lid te worden van de Europese Unie
ingediend. Op voorstel van het Franse voorzitterschap werd op
7 maart jl. door middel van een schriftelijke procedure door de
Raad besloten de aanvraag van Oekraïne door te sturen naar de
Commissie met het verzoek om een opinie. De regeringsleiders
en staatshoofden hebben de Europese aspiraties en de Europese
keuze van Oekraïne, zoals verklaard in de associatieovereenkomst, in Versailles in maart erkend5. Zij benadrukten tevens dat
Oekraïne tot de Europese familie behoort. De Europese
Commissie heeft aangegeven ernaar te streven om in juni haar
opinie te publiceren inzake de EU-lidmaatschapsaanvraag van
Oekraïne. Nederland zal hier met een open blik naar kijken. Zodra
de Commissie de opinie heeft gepubliceerd zal de kabinetsinzet
met uw Kamer gedeeld worden. Hierop vooruit lopen zou geen
recht doen aan de strikt, fair en betrokken benadering van het
kabinet ten aanzien van EU-uitbreiding.
De leden van de DENK-fractie lezen dat naar verwachting er tijdens de
Europese Raad van 23 en 24 juni zal worden gesproken over de vraag hoe
de toekomstige relatie met Oekraïne moet worden vormgegeven. Heeft
het kabinet hier al een mening over gevormd? Zo ja, wat zijn hierbij de
voordelen alsmede nadelen volgens de Minister? Zo nee, waarom niet?
18. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet is van mening dat Oekraïne tot de Europese familie
behoort en dat in de toekomstige relatie tussen de EU en
Oekraïne de focus moet liggen op het bieden van concrete steun
aan Oekraïne en het vergroten van de weerbaarheid van het land.
Het voordeel van deze inzet is dat er binnen de bestaande
associatie- en vrijhandelsakkoorden ruime mogelijkheden zijn
voor het aanhalen van de banden. Het nadeel is dat er binnen de
bestaande afspraken niet veel mogelijkheden zijn voor noodhulp
en wederopbouw. Om deze reden zijn hier alternatieve trajecten
voor opgezet.
Waarden van de Unie en Hongarije: artikel 7, paragraaf 1, Verdrag van de
Europese Unie
De leden van de VVD-fractie spreken hun steun uit voor de stappen die
gezet worden richting Hongarije, zowel het inroepen van het
MFK-rechtsstaatmechanisme als de art. 7-procedure. Kan de Minister
meer inzicht geven in de tijdlijn van deze procedures en dan in het
bijzonder het MFK-rechtstaatmechanisme? En is het mogelijk om lopende
deze procedure reeds middelen aan te houden? En zo niet is de Minister
bereid de commissie te vragen om te onderzoeken of en hoe dit wel
mogelijk gemaakt kan worden? Voorts vragen de leden van de VVD-fractie
naar de stand van zaken in Polen? Kan de Minister uitleggen waarom het
MFK-rechtsstaatmechanisme daar nog niet is geactiveerd?

5

Kamerstukken 21 501-20 en 36 045, nr. 1794.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

11

19. Antwoord van het kabinet:
De artikel 7-procedure jegens Hongarije bevindt zich momenteel
in de dialoogfase (artikel 7, lid 1) en bestaat uit hoorzittingen die
met enige regelmaat worden geagendeerd op de Raad Algemene
Zaken.
Zoals ook is toegelicht in de brief met appreciatie van het arrest
van het EU Hof over de geldigheid van de MFK-rechtsstaatverordening (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1795) is procedure om tot
opschorting of stopzetting van uitkering van EU-middelen te
komen met diverse waarborgen omkleed. Deze procedure zal
naar verwachting in het meest gunstige geval minimaal drie
maanden duren, en in uitzonderlijke situaties meer dan negen
maanden in beslag kunnen nemen. Het is op grond van de
MFK-rechtsstaatverordening niet mogelijk om lopende deze
procedure EU-middelen aan te houden.
Op 27 april jl. heeft de Commissie de MFK-rechtsstaatverordening
geactiveerd tegen Hongarije. Het kabinet verwelkomt deze stap.
De Commissie heeft verklaard dat zij de situatie in alle
EU-lidstaten scherp in de gaten houdt, en de
MFK-rechtsstaatverordening met vastberadenheid zal activeren
tegen EU-lidstaten die aan de voorwaarden uit artikel 4 van deze
verordening voldoen. Er moet dan sprake zijn van schendingen
van de beginselen van de rechtsstaat die voldoende rechtstreekse
gevolgen (dreigen te) hebben voor de bescherming van de
financiële belangen van de Unie.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan verzekeren dat het
herstelfonds van 7,2 miljard euro niet alsnog aan Hongarije uitgekeerd
gaat worden, in de hoop dat Hongaarse premier Orban dan zijn veto
intrekt ten aanzien van het voorgenomen boycot op Russische olie? Ziet
de Minister dat het krachtenveld veranderd is nu Polen en Hongarije zo
lijnrecht tegenover elkaar staan in de kwestie Oekraïne? Verwacht de
Minister dat de 4/5de meerderheid hiermee haalbaarder is geworden en
dat Hongarije zo het stemrecht afgenomen kan worden? Kan de Minister
toelichten wat het intrekken van het stemrecht van Hongarije op dit
moment precies zou betekenen, als artikel 7 procedure gesteund wordt
door 4/5de van de lidstaten, betekent dat dan dat Hongarije helemaal van
alle stembevoegdheid gestript wordt? Gaat het hier ook om stemmen in
de Europese Raad? Of is het alleen van toepassing op de Raad? En wat zal
dit betekenen voor de andere bevoegdheden van de Hongaarse regering?
Zou de Hongaarse regering nog wel mogen deelnemen aan een mogelijk
op handen zijnde intergouvernementele conferentie waar gesproken zal
worden over verdragswijziging?
20. Antwoord van het kabinet:
De beoordeling van het Hongaarse herstelplan is nog niet aan de
Raad voorgelegd. Mocht dit moment komen, dan zal het kabinet
kritisch beoordelen of de rechtsstatelijke voorwaarden uit de
landspecifieke aanbevelingen voldoende zijn geadresseerd in de
mijlpalen waaraan Hongarije zal moeten voldoen alvorens
middelen uit het fonds te ontvangen. Dit geeft de EU een
instrument om de implementatie van hervormingen af te
dwingen. Dat is positief.
Nederland houdt het krachtenveld rond de inzet van de Artikel 7procedure nauwlettend in de gaten en blijft inzetten op actieve
deelname van zo veel mogelijk lidstaten. De vereiste 4/5de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

12

meerderheid om tot de volgende stap in de procedure te komen is
(nog) niet in zicht. Voor meer informatie over de (stem)procedure
wordt verwezen naar de kamerbrief overzicht
EU-rechtsstaatinstrumentarium van 17 november 2021.6
De leden van de CDA-fractie zien dat de artikel 7-procedure van Hongarije
ook op de agenda staat, waar Nederland met gelijkgezinde lidstaten op zal
trekken. De leden vragen de Minister of er al een beeld is welke lidstaten
met Nederland op zullen trekken.
21. Antwoord van het kabinet:
Ja. Zo wordt er een Benelux-interventie voorbereid. Bij de
afgelopen Artikel 7 hoorzittingen jegens Hongarije en Polen
namen circa 12–13 lidstaten actief deel. De Nederlandse inzet is
erop gericht dit aantal te vergroten.
In het kader van het vierde verhoor van Hongarije door de Raad met
betrekking tot de artikel 7-procedure, verwelkomen de leden van
GroenLinks- en de PvdA-fractie de inzet van Nederland om de regering
van Hongaarse premier Orbán op te roepen zo snel mogelijk geloofwaardige stappen te zetten om de rechtsstaatproblematiek aan te pakken.
Wat verstaat de Minister onder geloofwaardige stappen? Welke extra
consequenties moeten er volgens de Minister volgen mocht Hongarije op
korte termijn deze stappen niet zetten? En is de Minister, indien hij niet
tevreden is, over de beantwoording van Hongarije bereid al tijdens dit
verhoor te pleiten voor een snel vervolg van de artikel 7-procedure?
22. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verstaat onder geloofwaardige stappen o.a. de
naleving van de arresten van het Europese Hof van Justitie, het
waarborgen van voldoende mediapluriformiteit en de
bescherming van de rechten van onder andere LHBTIQ+ personen
in Hongarije. Zolang de rechtsstaatsproblematiek in Hongarije
voortduurt is de inzet van het kabinet de artikel 7-procedure
regelmatig ter bespreking te blijven agenderen. Nederland is
voornemens hier ook aankomende Raad in Benelux-verband voor
te pleiten. Naast de artikel 7-procedure blijft het kabinet inzetten
op het zo volledig en adequaat mogelijk toepassen van het
beschikbare instrumentarium om de rechtsstaatsproblematiek in
Hongarije aan te pakken.
De voornoemde leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie hebben
daarnaast kennisgenomen van de uitspraken van de Poolse regering dat
er akkoord zou zijn bereikt over het uitkeren van Europees geld onder het
coronaherstelfonds met de Europese Commissie. Kan de Minister
bevestigen dat de Europese Commissie dit geld alleen zal uitkeren indien
er hervormingen hebben plaatsgevonden op het gebied van de rechtsstaat, en dat Nederland hier niet mee akkoord gaat voordat deze hervormingen hebben plaatsgevonden?
23. Antwoord van het kabinet:
De beoordeling van het Poolse herstelplan is nog niet aan de
Raad voorgelegd. Omdat het Poolse herstelplan niet voor
31 december 2021 is goedgekeurd, heeft Polen geen recht meer
op de gebruikelijke voorfinanciering ter grootte van 13% van het
6

Kamerstukken 21 501-02 en 29 279, nr. 2426.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

13

herstelplan. Het kabinet kan daardoor bevestigen dat er pas
EU-middelen uit het Herstelfonds worden verstrekt aan Polen op
het moment dat de noodzakelijke hervormingen zoals geformuleerd in de mijlpalen zijn doorgevoerd. Dat is belangrijk voor
Nederland.
De leden van de SP-fractie constateren dat er gesprekken plaatsvinden
over de Rechtsstaat van Hongarije in het kader van artikel 7. Een goede
zaak vinden de leden. Ondanks de verschrikkingen in Oekraïne is het
belangrijk om Hongarije aan te spreken op de rode lijnen waar zij
structureel overheen zijn gegaan de afgelopen jaren in het kader van de
rechtsstaat. In april dit jaar heeft de Europese Commissie Hongarije ook
voor het Hof gedaagd via het nieuwe conditionaliteitsmechanisme waar
Nederland ook een voorloper in was bij de invoering. Hongarije is voor
het Hof gedaagd onder andere omdat er sprake kan zijn van fraude met
Europees geld maar ook de Pegasus spyware die Hongarije heeft gebruikt
om kritische geluiden af te luisteren. Kan de Minister aangeven hoe het
hier nu mee staat? Is er al iets te zeggen over de Nederlandse positie bij
de discussie op 23 mei? Verwacht de Minister dat er maatregelen zullen
worden genomen tegen Hongarije, afhankelijk van het spanningsveld?
Heeft de Minister het idee dat het veto van Hongarije op het zesde
sanctiepakket nog een rol zal spelen in de discussie in de Raad Algemene
Zaken?
24. Antwoord van het kabinet:
Op 27 april jl. heeft de Commissie de MFK-rechtsstaatverordening
geactiveerd tegen Hongarije. Het kabinet verwelkomt deze stap.
Hongarije heeft nu twee maanden de tijd om te reageren op de
schriftelijke kennisgeving van de Commissie.
Tijdens de aanstaande Raad is de verwachting is dat een groep
lidstaten, waaronder de Benelux-landen, hun zorgen uiten en
Hongarije kritisch bevragen over de rechtsstaatsproblematiek die
aan de procedure ten grondslag ligt.
De leden van de SGP-fractie hebben allereerst vragen over de uitspraak
van het EU Hof van Justitie inzake de beroepen van Hongarije en Polen tot
nietigverklaring van de MFK-rechtsstaatverordening en de kabinetsappreciatie daarover. Met deze verordening kent de EU voor het eerst een
mechanisme dat eerbiediging van de rechtsstaat rechtstreeks koppelt aan
de ontvangst van middelen uit de EU-begroting, waaronder het Herstelinstrument. Het kabinet is daar kennelijk groot voorstander van. Het kabinet
meent dat de wezenlijke inhoud van de beginselen van de rechtsstaat, de
«constitutieve bestanddelen van het begrip «rechtsstaat»», voldoende
nauwkeurig te bepalen zijn. Erkent de Minister echter dat de definities van
«rechtsstaat» in EU-rechtspraak, waarnaar het arrest uitgebreid verwijst,
veel breder en omvattender zijn dan de definitie van «rechtsstaat» in art. 2
onder a en art. 4 van de MFK-rechtsstaatsverordening? Deelt hij voorts de
vrees dat dit voor lidstaten toch verschil van inzicht, en dus verwarring,
kan veroorzaken over de te hanteren definitie(s), zo vragen de leden van
de SGP-fractie. Zo nee, waarom niet? Welke definitie is, of welke definities
zijn, concreet van toepassing?
25. Antwoord van het kabinet:
Nee, het kabinet deelt de vrees dat er verwarring ontstaat over
het begrip rechtstaat in de EU-rechtspraak en in de
MFK-verordening niet. De definitie in de
MFK-rechtsstaatverordening is uitsluitend bedoeld om het begrip
rechtsstaat te definiëren voor de toepassing van deze veror-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

14

dening. De definitie in deze verordening heeft geen bredere
werking. De MFK-rechtsstaatverordening heeft tot doel de
EU-begroting te beschermen en gelet op dit doel omvat de
definitie een aantal beginselen van de rechtsstaat. Het EU Hof
van Justitie heeft bovendien geoordeeld dat het voor lidstaten
voldoende duidelijk is wat onder deze beginselen verstaan wordt
en welke vereisten er uit voortvloeien.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de «Uniewaarden» zoals
verwoord in art. 2 VEU naar hun aard sterk uiteenlopen. Zo betekent de
waarde «democratie» dat de eerbiediging en interpretatie van een andere
waarde zoals «mensenrechten» per lidstaat kan verschillen. Zo gaat iedere
EU-lidstaat, op basis van de Uniewaarde van democratie, over de eigen
wet- en regelgeving inzake bijvoorbeeld familie-, huwelijks- en LHBTIrecht. Beaamt de Minister dat juist op basis van de Uniewaarde van
democratie deze verschillen gerespecteerd dienen te worden? Begrijpt en
deelt de Minister de vrees dat de verordening een middel kan zijn
waarmee EU-lidstaten gekapitteld worden om een bepaalde ideologische,
culturele of religieuze eigenheid die juist op basis van art. 2 en art. 4 lid 2
VEU gerespecteerd dient te worden? Zo nee, waarom niet?
26. Antwoord van het kabinet:
Het klopt dat iedere lidstaat gaat over de eigen wet- en regelgeving inzake familie-huwelijks- en lhbtiq+ rechten. Daarin
kunnen de lidstaten eigen keuzes maken en dat doen ze ook.
Waar het om gaat is dat ze bij het maken van die keuzes de
basisverplichtingen die uit het EU-recht voortvloeien moeten
naleven, zoals bijvoorbeeld het beginsel van non-discriminatie,
dat iedere discriminatie op grond van seksuele oriëntatie
verbiedt. De MFK-rechtsstaatverordening ziet enkel op die
kernaspecten van rechtsstatelijkheid die in deze verordening
worden genoemd, waaronder de onafhankelijkheid van de
rechterlijke macht, rechtsbescherming, en scheiding der
machten. Andere aspecten, zoals bijv. rechten van LHBTIQ+, of de
Uniewaarden in den brede, vallen daar dus niet onder. Bovendien
geldt dat sprake moet zijn van schendingen van de beginselen
van de rechtsstaat die voldoende rechtstreekse gevolgen (dreigen
te) hebben voor de bescherming van de financiële belangen van
de Unie.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de Europese Commissie «alle
geconstateerde schendingen van de beginselen van de rechtsstaat» zal
betrekken bij voorstellen voor maatregelen. Kan de Minister aangeven
hoe gewogen wordt of het daadwerkelijk gaat om schendingen, of om
legitieme keuzes die voortvloeien uit de Uniewaarde van democratie, zo
vragen de leden van de SGP-fractie. Met andere woorden: hoe wordt
voorkomen dat het aanpakken van Polen en Hongarije, en mogelijk andere
lidstaten, een schending vormt van art. 2 en art. 4 lid 2 VEU? Beaamt hij
dat een dergelijke schending de eenheid en stabiliteit, maar ook de
fundamentele legitimiteit van de EU ondermijnt?
27. Antwoord van het kabinet:
De MFK-rechtsstaatverordening is alleen van toepassing op
schendingen van die beginselen van de rechtsstaat die uitdrukkelijk in de verordening worden genoemd. Het is aan de
Commissie om op basis van de kaders van deze verordening te
bepalen of er sprake is van een dergelijke schending. Zoals ook
het EU Hof van Justitie heeft geoordeeld eerbiedigt de EU de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

15

constitutionele identiteit van de lidstaten. Dit brengt een zekere
beoordelingsruimte mee voor de lidstaten bij de uitvoering van de
beginselen van de rechtsstaat. Het betekent echter niet dat de
resultaatsverplichting die op de lidstaten rust per lidstaat kan
verschillen.
De leden van de SGP-fractie achten de onderbouwing door het EU Hof
van Justitie inzake de juistheid van de rechtsgrondslag van de verordening, namelijk art. 322 lid 1 onder a VEU, discutabel. Dit artikel ziet op
de totstandkoming van financiële regels inzake de opstelling, uitvoering
en verantwoording van de EU-begroting. Het begrip «financiële regels»
ziet volgens het EU Hof van Justitie ook op regels over de controle en
auditverplichtingen van lidstaten. De leden van de SGP-fractie zien niet
hoe het ene uit het andere voortvloeit. Kan de Minister de denkstappen
die hiervoor nodig zijn nader toelichten?
28. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet volgt de uitleg van het EU Hof van Justitie over de
juistheid van de rechtsgrondslag. Voor de onderbouwing van de
uitleg verwijst het kabinet naar punten 98–154 van het arrest in
de zaak C-156/21.
De leden van de SGP-fractie lezen dat inzake proportionaliteit het kabinet
meldt dat beschermende maatregelen onder de
MFK-rechtsstaatverordening alleen mogelijk zijn bij een «reëel verband»
tussen een schending van de rechtsstaat en (ernstig gevaar op) aantasting
van het goed financieel beheer van de Unie of haar financiële belangen.
Op welke manier kan zo’n «reëel verband» worden aangetoond, zo vragen
de leden van de SGP-fractie. Waarop baseert de Minister dat dit reële
verband aantoonbaar aanwezig is, aangezien het kabinet in de EU
aandringt op zo snel mogelijke stappen tegen Polen en Hongarije op basis
van de verordening? Welke concrete «beschermende maatregelen» zijn
volgens het kabinet nodig, en evenredig met de gevolgen van schendingen voor de EU-begroting? Kan de Minister de «strenge procedurevoorschriften» met de Kamer delen die de Commissie zal hanteren
rondom het vaststellen van het eerdergenoemde «reële verband» en de
daarom wenselijk en proportioneel geachte «beschermende maatregelen», zo vragen deze leden.
29. Antwoord van het kabinet:
Het is aan de Commissie om op basis van de kaders van de
verordening te beoordelen of en te bewijzen dat er sprake is van
dergelijk «reëel verband». Ook is het aan de Commissie om
geschikte en evenredige maatregelen voor te stellen. De
Commissie ging al over tot het sturen van een schriftelijke
kennisgeving aan Hongarije, waarmee de procedure om tot
opschorting of stopzetting van uitkering van EU-middelen te
komen is gestart. De procedurele voorschriften waarmee deze
procedure omkleed is, zien bijvoorbeeld op verschillende raadplegingen van de betrokken lidstaat. Voor meer informatie verwijst
het kabinet naar de openbare richtsnoeren van de Commissie
over de MFK-rechtsstaatverordening7.
De leden van de SGP-fractie lezen dat volgens het kabinet het arrest
«aanknopingspunten om na te denken over mogelijkheden om het
7

https://ec.europa.eu/info/sites/default/files/about_the_european_commission/eu_budget/
c_2022_1382_3_nl_act_part1_v1.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

16

financiële instrumentarium verder te ontwikkelen, en de koppeling tussen
de ontvangst van middelen uit de EU-begroting en respect voor de
waarden van de Unie daarin verder te versterken» biedt. Wat is hiervan
het nut en de noodzaak, zo vragen de leden van de SGP-fractie. Heeft de
Minister concrete casussen in gedachten waarop dit van toepassing moet
zijn, en zo ja, welke?
30. Antwoord van het kabinet:
Volgens het kabinet dient financiële solidariteit hand in hand te
gaan met het vertrouwen dat de lidstaten EU-middelen op
verantwoorde wijze gebruiken. Dit vertrouwen wordt geschaad
als de lidstaten de fundamentele waarden uit artikel 2 VEU niet
naleven, gelet op de bijzondere functie die deze waarden voor
EU-samenwerking hebben. Die bijzondere functie wordt ook
bevestigd door het EU Hof van Justitie. Het kabinet denkt verder
over mogelijkheden om het financiële instrumentarium verder te
ontwikkelen, om de koppeling tussen de ontvangst van middelen
uit de EU-begroting en respect voor de waarden van de Unie
daarin verder te versterken.
Voorts lezen de leden van de SGP-fractie dat het kabinet erkent dat
lidstaten «verschillende beoordelingsruimte» hebben ten aanzien van de
rechtsstaat. Dit zou echter niet betekenen «dat de resultaatverplichting per
lidstaat kan verschillen». Hoe verhouden deze twee zaken zich tot elkaar?
Leidt een verschillende beoordeling, die dus legitiem is, niet vanzelfsprekend tot een andere aanpak en inrichting van de rechtsstaat, oftewel
tot uiteenlopende resultaten? Welke ruimte ziet de Minister hiervoor, zo
vragen de leden van de SGP-fractie.
31. Antwoord van het kabinet:
De inrichting van de rechtsstaat kan van lidstaat tot lidstaat
verschillen, maar zoals het Hof heeft geoordeeld moet dit altijd
binnen de grenzen van de resultaatsverplichting zijn om aan de
beginselen van de rechtsstaat te voldoen. Dat betekent bijvoorbeeld dat hoe dan ook moet worden gewaarborgd dat de rechter
onafhankelijk is.
De leden van de SGP-fractie zijn benieuwd welke lidstaten naast Polen en
Hongarije zich niet (of niet geheel) in de analyse en uitspraak van het EU
Hof van Justitie kunnen vinden. Tot slot, op dit punt, vragen zij de Minister
of ook andere lidstaten vanwege een «andere beoordeling» ten aanzien
van de rechtsstaat zouden moeten worden gekort op de EU-begroting, of
dat alle andere lidstaten naar de beoordeling van dit kabinet afdoende aan
de diverse definities van de rechtsstaat binnen het EU-recht voldoen.
32. Antwoord van het kabinet:
In het beroep tot nietigverklaring van de
MFK-rechtsstaatverordening werden Polen en Hongarije niet
gesteund door andere lidstaten. Het is aan de Commissie om vast
te stellen of voldaan wordt aan de voorwaarden op grond
waarvan onder de verordening mag worden opgetreden
(artikelen 2–4 van de verordening). Er moet dan sprake zijn van
schendingen van de beginselen van de rechtsstaat die voldoende
rechtstreekse gevolgen (dreigen te) hebben voor de bescherming
van de financiële belangen van de Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

17

De leden van de DENK-fractie lezen dat voor de vierde maal de Raad
Hongarije zal horen in het kader van de in september 2018 door het
Europese Parlement gestarte artikel 7-procedure (REF). In hoeverre is het
mogelijk om een soortgelijke inbreukprocedure te starten zoals bij Polen?
33. Antwoord van het kabinet:
De Artikel 7-procedure jegens Polen is reeds in 2017 door de
Commissie gestart en bevindt zich net als de procedure jegens
Hongarije in de dialoogfase. Voor een beschrijving van (en
verschillen tussen) de Artikel 7- procedure en inbreukprocedures
wordt verwezen naar de kamerbrief overzicht EU-rechtsstaatinstrumentarium van 17 november 2021.8
Conferentie over de Toekomst van Europa
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het eindverslag
van de Conferentie over de Toekomst van Europa. Hoe kijkt de Minister
terug op deze conferentie en wat zijn de lessons learned? Voor wat betreft
de opvolging van de conferentie ondersteunen de leden de inzet van het
kabinet om de uitkomsten goed te analyseren en vooral ook te bezien wat
al binnen het verdrag mogelijk is en voor welke voorstellen een verdragswijziging nodig is. De leden zouden de Minister willen vragen in de
analyse ook aan te geven als iets deels zonder verdragswijziging kan. Kan
de Minister dat toezeggen? De leden van de VVD-fractie gaan er voorts
vanuit dat het kabinet geen definitieve positie zal innemen in hoe gevolg
gegeven kan worden aan deze aanbevelingen tot dat een analyse is
gemaakt en deze met de Kamer besproken is. Kan de Minister dit
toezeggen?
34. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet verwelkomt de uitkomsten van de Conferentie. De
Conferentie is waardevol geweest om burgers meer te betrekken
bij besluitvorming van de EU. Het kabinet bestudeert nu de
voorstellen. Een eerste inschatting is dat verreweg de meeste
voorstellen kunnen worden gerealiseerd binnen het huidige
verdrag. Enkele voorstellen zullen verdragswijziging vergen.
Zoals ook in het coalitieakkoord is opgenomen, staat het kabinet
open voor verdragswijzigingen naar aanleiding van de Conferentie als dit in het Nederlands en Europees belang is. Het proces
van verdragswijziging dient niet af te leiden van hetgeen waar
burgers resultaten van de EU verwachten, zoals veiligheid,
klimaat en migratie. Het kabinet zal een kabinetsappreciatie met
uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23 en 24 juni.
De leden van de D66-fractie zijn tevreden met de Conferentie over de
Toekomst van Europa en kijken uit naar de plannen van het kabinet en de
Europese Commissie om de burgeraanbevelingen om te zetten in
concrete resultaten. Een aantal lidstaten ziet graag eerst resultaten maar
heeft daarbij de illusie dat een verdragswijziging voorkomen moet
worden. De leden van de D66-fractie zijn verheugd te lezen dat Nederland
zich niet in deze hoek heeft geschaard, maar dat Nederland met zes
andere landen zich heeft uitgesproken als voorstander van verdragswijziging. De leden horen graag van de Minister welke stappen hij nu gaat
zetten om verder gevolg te geven aan deze inzet. Kan de Minister een
tijdlijn schetsen van de te verwachten ontwikkelingen? Het EP heeft een
intergouvernementele conferentie aangevraagd, om dit verzoek in te
8

Kamerstukken 21 501-02 en 29 279, nr. 2426.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

18

willigen is een simpele meerderheid nodig in de Raad. Wanneer komt dit
voor te liggen en in welke Raad precies? Wat verwacht de Minister op dit
moment qua stemverhoudingen? Verwacht de Minister dat een simpele
meerderheid gehaald kan worden? Hoe gaat hij zich hiervoor inspannen?
Als die meerderheid gehaald is, wat zijn dan de procedurele vervolg
stappen?
35. Antwoord van het kabinet:
Zie het antwoord op vraag 34 over de positie van het kabinet ten
aanzien van verdragswijziging. Voor wat betreft vervolgstappen
is het de verwachting dat de opvolging van de uitkomsten van de
Conferentie geagendeerd worden in de RAZ van juni en
vervolgens zullen worden besproken in de Europese Raad van
juni. Het is op dit moment niet bekend of en wanneer het EP een
resolutie zal aannemen waarmee het artikel 48 VEU activeert. Dit
wordt duidelijk in de aanloop naar de Europese Raad van juni. Uw
Kamer zal hierover worden geïnformeerd.
Gaat de Minister zich ook inspannen om hervormingen die nu al doorgevoerd kunnen worden, ook nu al door te voeren zodat niet alle resultaten
uit de conferentie vertraagd worden door een lange verdragswijzigingsprocedure? De Commissie komt met de eerste voorstellen in september.
Welke resultaten uit de Conferentie gaat de Minister zich als eerste sterk
voor maken in de Raad, zo vragen de leden.
36. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet beaamt dat verdragswijziging niet af zou moeten
leiden van hetgeen waar burgers resultaten van de EU
verwachten, zoals veiligheid, klimaat en migratie. Het kabinet
bestudeert momenteel de voorstellen en bekijkt waar binnen het
huidige verdragskader opvolging kan worden gegeven aan de
wensen van burgers. Het kabinet zal een kabinetsappreciatie met
uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23 en 24 juni.
De leden van de PVV-fractie hebben de volgende vragen. Klopt het dat
Nederland zich heeft aangesloten bij voorstanders van een verdragswijziging dan wel het bijeenroepen van een Conventie? Zo ja, hoe is dit
gegaan, liggen daar documenten / non-papers of anders aan ten
grondslag? Waarom is hier niet eerst met de Kamer over gesproken? Zo
nee, waar staat dit kabinet dan in deze discussie? Wat vindt de Minister
van de aanbevelingen en de totstandkoming van die aanbevelingen uit de
Conferentie over de Toekomst van Europa? Bent u het met de leden eens
dat de conferentie is gebruikt om legitimatie te zoeken bij vergaande
ideeën van de EU-instellingen?
37. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet staat open voor verdragswijzigingen n.a.v. de
Conferentie als dit in het Nederlands en Europees belang is. Dit is
ook zo verwoord in het coalitieakkoord. Het kabinet heeft een
non-paper, geïnitieerd door Duitsland, ondertekend dat daarbij
aansluit. De lidstaten die het non-paper ondertekend hebben
benoemen daarin dat de aanbevelingen van burgers goed
bestudeerd moeten worden en dat zij in principe openstaan voor
noodzakelijke verdragswijzigingen die gezamenlijk worden
geïdentificeerd. Het non-paper is aldus in lijn met de bestaande
positie van het kabinet. Het non-paper zal als bijlage bij deze
beantwoording met uw Kamer gedeeld worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

19

Het kabinet verwelkomt de uitkomsten van de Conferentie. Het
kabinet zet zich in voor het effectief opvolging geven aan de
wensen van de burgers.
De leden van de CDA-fractie hebben nog enkele zorgen en vragen met
betrekking tot de Conferentie over de Toekomst van Europa. De leden
delen de mening van het kabinet dat het belangrijk is aandacht te
besteden aan de uitkomsten en aanbevelingen van de Conferentie over de
Toekomst van Europa. Er wordt gesproken over een mogelijke verdragswijziging, welke het kabinet kan steunen als dit in het Nederlands en
Europees belang is. Kan de Minister nader ingaan op wanneer het kabinet
een dergelijke verdragswijziging als mogelijkheid ziet? Wanneer is dit in
het Nederlands belang? En hoe staan de andere lidstaten hierin, heeft
Nederland hierin medestanders? Daarnaast vraagt de fractie aan de
Minister wat er allemaal mogelijk is qua implementatie van de aanbevelingen van de Conferentie zonder een verdragswijziging.
38. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet bestudeert nu de voorstellen. Een eerste inschatting
is dat verreweg de meeste voorstellen kunnen worden gerealiseerd binnen het huidige verdrag. Enkele voorstellen zullen
verdragswijziging vergen. Het kabinet zal een kabinetsappreciatie
met uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23 en 24 juni.
Ook andere lidstaten en de instellingen bestuderen nog de
voorstellen. Dat de resultaten eerst gewogen moeten worden
alvorens te besluiten welke actie nodig is om opvolging te geven
aan de aanbevelingen wordt breed gedeeld door de lidstaten.
De leden van de GroenLinks- en de PvdA-fractie verwelkomen het initiatief
van Nederland om met vijf gelijkgestemde landen een zogenaamd
non-paper in te stellen over de inzet op het vervolg van de Conferentie
voor de Toekomst van Europa, en daarbij expliciet de optie voor een
verdragswijziging te benoemen. Welke voorstellen die zijn voorgesteld
door Europese burgers verwacht de Minister dat de EU al op korte termijn
kan invoeren? Voor welke voorstellen voorziet de Minister een verdragswijziging? En specifiek over het voorstel om het veto af te schaffen op
buitenlands beleid, welke mogelijkheden ziet de Minister op korte termijn
al om dit te verwezenlijken?
39. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet bestudeert momenteel de voorstellen. Een eerste
inschatting is dat verreweg de meeste voorstellen kunnen
worden gerealiseerd binnen het huidige verdrag. Enkele
voorstellen zullen verdragswijziging vergen. Het kabinet staat
open voor verdragswijzigingen n.a.v. de Conferentie als dit in het
Nederlands en Europees belang is. Dit is ook zo verwoord in het
coalitieakkoord. Het proces van verdragswijziging dient niet af te
leiden van hetgeen waar burgers resultaten van de EU
verwachten, zoals veiligheid, klimaat en migratie. Het kabinet zal
een kabinetsappreciatie met uw Kamer delen, voorafgaand aan
de ER van 23 en 24 juni.
Wat betreft het veto op buitenlands beleid weet uw Kamer dat
het kabinet voorstander is van het gebruik van gekwalificeerde
meerderheidsbesluitvorming (QMV) op sancties, mensenrechtenverklaringen in multilateraal verband en civiele GVDB-missies.
Dat vereist echter politieke wil van alle lidstaten en die ontbreekt
vooralsnog. Het kabinet blijft zich ervoor inzetten het draagvlak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

20

voor meer QMV op het Europees buitenlandbeleid stap voor stap
te vergroten.
De leden van de SP-fractie constateren dat de Conferentie over de
Toekomst van Europa ten einde is. De conferentie duurde een jaar korter
dan oorspronkelijk gepland, desalniettemin zijn er maar liefst 300
voorstellen uitgekomen. De leden zien dat de meeste prangende discussie
gaat over de mogelijkheid tot een verdragswijziging. De helft van de
lidstaten hebben in een non-paper laten weten hier niets in te zien.
Nederland heeft gezegd open te staan voor de mogelijkheid om het
Verdrag wel te wijzigen. Dit standpunt is onder andere gebaseerd op de
aangenomen motie van het lid Sjoerdsma c.s 9 om bij voorbaat geen
Verdragswijziging uit te sluiten. Met de voorstellen die uit de conferentie
zijn gekomen is er nu echter duidelijk waarom partijen het Verdrag willen
wijzigen. Kan de Minister inzicht geven in het standpunt van het kabinet
ten aanzien van de Verdragswijziging? Kan de Minister inzicht geven in de
afweging om uiteindelijk niet mee te tekenen met het non-paper? Kan de
Minister aangeven wat zijn verwachtingen zijn aan wijzigingen in het
verdrag op het moment dat de voorstellen die uit de conferentie komen
gestalte krijgen?
40. Antwoord van het kabinet:
Zie het antwoord op vraag 34 voor de kabinetspositie over
verdragswijziging. Het kabinet zal een kabinetsappreciatie met
uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23 en 24 juni.
De leden van de SP-fractie hebben de resultaten van de burgerconsultaties in Nederland met interesse gelezen. Zo geeft tweederde van de
ondervraagden aan niets te zien in Transnationale lijsten en vindt 89
procent het een slecht idee om meer bevoegdheden op het gebied van
defensie over te dragen aan de Europese Unie. Dit lijkt in schril contrast te
staan met de conclusies van de Conferentie over de Toekomst van Europa.
Het staat zeker ten aanzien van defensie ook in schril contrast met de toon
van de 9 mei-lezing van deze Minister in Maastricht. Hoe weegt de
Minister deze burgerconsultaties ten opzichte van de conclusies uit de
Conferentie over de Toekomst van Europa? Is de Minister het eens dat er
veel licht zit tussen de uitspraken die hij deed over de uitbreiding van de
bevoegdheden van de Europese Unie en de resultaten van de Burgerconsultaties? Leest de Minister de burgerconsultaties ook als een teken om
juist op de rem te trappen als het gaat om meer (defensie) bevoegdheden
naar de Europese Unie?
41. Antwoord van het kabinet:
De resultaten van de burgerconsultaties Kijk op Europa zijn door
het kabinet ingebracht gedurende de Conferentie, en zijn
integraal opgenomen in het eindrapport van de Conferentie.
Daarnaast zijn in het eindrapport de aanbevelingen van alle
Europese burgers opgenomen, die op bepaalde punten afwijken
van de wensen van Nederlandse burgers. Het beeld dat uit het
eindrapport naar voren komt, zowel nationaal als Europees, is dat
burgers veel verwachten van de EU. Het kabinet zal een kabinetsappreciatie met uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23
en 24 juni.
Ten aanzien van de Conferentie over de toekomst van Europa lezen de
leden van de ChristenUnie-fractie dat het kabinet inschat dat de meeste
9

Kamerstuk 35 663, nr. 9.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

21

voorstellen kunnen worden gerealiseerd binnen het kader van de huidige
verdragen, en dat het kabinet open staat voor verdragswijzigingen naar
aanleiding van deze conferentie voor zover deze in het Nederlands en
Europees belang zijn. Kan het kabinet aangeven welke van de voorstellen
uit de conferentie niet kunnen worden gerealiseerd binnen het kader dat
geboden wordt door de huidige verdragen? Kan het kabinet hierbij al een
eerste appreciatie geven welke van de verdragswijzigingen naar
inschatting van het kabinet in het zowel het Nederlandse als het Europese
belang zijn?
42. Antwoord van het kabinet:
Zoals hierboven aangegeven zal het kabinet een kabinetsappreciatie met uw Kamer delen, voorafgaand aan de ER van 23 en
24 juni.
De leden van de SGP-fractie constateren dat er stemmen opgaan voor een
conventie die moet leiden tot EU-verdragswijzigingen waarbij onder meer
vetorechten moeten verdwijnen. Vindt de Minister dat dit laatste
inderdaad het geval zou moeten zijn? Mocht een dergelijke conventie, al
dan niet onder aanvoering van Frankrijk, tot stand komen, wat wordt dan
de inzet van dit kabinet? Zet Nederland zich dan conform de motie van de
leden Bisschop en Leijten10 in voor het schrappen van de zinsnede «ever
closer Union»?11 De leden van de SGP-fractie betwijfelen of bij eventuele
verdragswijzigingen het EU-realistische verhaal ook een eerlijke kans
krijgt. Zet Nederland zich in voor het voorkomen van eenrichtingsverkeer
naar alleen méér integratie, zo vragen deze leden.
43. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet staat open voor verdragswijzigingen n.a.v. de
Conferentie als dit in het Nederlands en Europees belang is. Dit is
ook zo verwoord in het coalitieakkoord Vooralsnog is niet bekend
of er een conventie komt. Op basis van een appreciatie van de
voorstellen wordt bekeken of verdragswijziging noodzakelijk is.
Mocht dit het geval zijn dan zal de Nederlandse inzet voorafgaand met uw Kamer worden gedeeld.
De leden van de Volt-fractie hebben met veel genoegen het non-paper
gelezen dat Nederland samen met Duitsland, België, Italië, Luxemburg en
Spanje heeft opgesteld. In dit non-paper staat te lezen dat Nederland in
principe open staat voor noodzakelijke verdragswijzigingen en dat het
cruciaal is dat de burgers zien hoe hun voorstellen worden opgepakt,
onderzocht en snel geïmplementeerd, mits dat mogelijk is. De leden
vragen zich echter af wat er bedoeld wordt met de voorwaarde dat die
verdragswijzigingen «gezamenlijk vastgesteld worden» [that are jointly
defined]. Graag een uitleg van de Minister. Daarnaast wordt er van de
voorstellen in het algemeen verwacht dat zij «een meerderheid kunnen
afdwingen» [can command a majority]. Wat verstaat de Minister
hieronder? Wat de leden betreft is het niet de vraag óf er een meerderheid
is, want de voorstellen zijn breed gedragen door de Europese bevolking
en het is nu aan de Raad, het parlement en de Commissie om deze
voorstellen uit te voeren tenzij zij aan kunnen tonen dat een bepaald
voorstel niet breed genoeg gedragen wordt. Graag een reflectie hierop
van de Minister.

10
11

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1443.
Kamerstuk 21 501-20, nr. 1443.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

22

44. Antwoord van het kabinet:
Zie het antwoord op vraag 37. Op basis van een appreciatie van
de voorstellen wordt bekeken of verdragswijziging noodzakelijk
is. Met «een meerderheid kunnen afdwingen» wordt bedoeld de
meerderheid die nodig is volgens de toepasselijke wetgevingsprocedures.
De leden van de Volt-fractie geven aan dat uit de aanbevelingen van de
betrokken burgers blijkt dat zij graag beter geïnformeerd en betrokken
willen zijn bij Europese besluitvorming. In de antwoorden van de Minister
op vragen van de leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie in het
schriftelijk overleg van de vorige RAZ12 stelde de Minister dat: «De drie
instellingen (Raad, Europees Parlement en Europese Commissie) zullen na
het aanbieden van het eindverslag met spoed bespreken hoe hieraan
doeltreffend gevolg kan worden gegeven, elk binnen hun eigen bevoegdheden en in overeenstemming met de Verdragen.» Wat is de Nederlandse
inzet op hoe hieraan doeltreffend gevolg kan worden gegeven? Is de
Minister bereid om ook in Raadsverband te pleiten voor structurele
burgerraden en een structureel gehouden democratiefestival om zo
burgerbetrokkenheid te blijven garanderen en waarom (niet)?
45. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet beaamt dat zowel in de Nederlandse als Europese
burgerdialogen burgers vragen om meer betrokkenheid bij de
besluitvorming in de EU, door vormen van burgerparticipatie en
meer transparantie. Zoals hierboven aangegeven zal het kabinet
een kabinetsappreciatie met uw Kamer delen, voorafgaand aan
de ER van 23 en 24 juni.
Aanvullend daarop bekijkt het kabinet hoe Nederlandse burgers
in de toekomst beter betrokken en geïnformeerd worden bij
besluitvorming in de Europese Unie.
De leden van de Volt-fractie weten dat tijdens de plenaire vergadering van
het Europees Parlement van 6 tot en met 9 juni hoogstwaarschijnlijk een
resolutie in stemming zal worden gebracht over de uitvoering van de
aanbevelingen die zijn gedaan vanuit de CoFE. In de uitgelekte concepttekst lijkt het Europees Parlement duidelijk open te staan voor verdragswijziging. Uit het eerdergenoemde non-paper blijkt de Nederlandse
regering ook open te staan voor verdragswijziging. Voor verdragswijziging is een conventie nodig met vertegenwoordigers van EU-instituten
en nationale parlementen. Voor instemming met het opstarten van een
conventie is een simpele meerderheid (14 lidstaten) nodig. Op dit moment
lijkt dat onmogelijk vanwege de oppositie van 13 landen die gezamenlijk
een non-paper hebben geschreven waarin zij aangeven niet open te staan
voor verdragswijziging. Is de Minister bereid om de input die opgehaald is
bij de Europese burgers serieus te nemen, er alles aan te doen om de
zorgen bij zijn collega’s in deze 13 landen weg te nemen en hen te
motiveren om ten minste met de conventie in te stemmen?
46. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet acht het van belang eerst zelf een goede analyse te
maken van uitkomsten van de Conferentie en op basis daarvan te
bezien of verdragswijziging noodzakelijk is. Het kabinet staat
open voor verdragswijzigingen n.a.v. de Conferentie als dit in het

12

Kamerstuk 21 501-02, nr. 2481.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

23

Nederlands en Europees belang is. Dit is ook zo verwoord in het
coalitieakkoord.
Tot slot zijn de leden van de Volt-fractie onder de indruk van (maar niet
verbaasd over) de hoge ambitie die de Europese bevolking laat zien op
het gebied van onder andere het klimaat, dierenwelzijn, economische
hervormingen, groene transitie, rechtsstaat en de versterking van de
Europese samenwerking en hopen de leden dat deze ambitie doorwerkt
naar het Nederlandse kabinet. De burgers snakken naar verandering en
bewindspersonen hoeven zich dus niet langer te verschuilen achter het
argument dat verandering stapsgewijs moet plaatsvinden om iedereen
mee te nemen. Het huis staat in brand en er is actie nodig. Graag een
reflectie van de Minister hierop.
47. Antwoord van het kabinet:
Het Kabinet verwelkomt de uitkomsten van de Conferentie.
Burgers uit alle lidstaten, waaronder Nederland, hebben duidelijk
gemaakt wat zij van de EU verwachten. De resultaten van de
burgerconsultaties Kijk op Europa zijn voor het kabinet van
belang en zijn daarom verwerkt in de kabinetsbrief over de Staat
van de Unie.
Brief over de appreciatie arrest EU Hof van Justitie over
geldigheid van de Meerjarig Financieel Kader rechtsstaatverordening
De leden van de CDA-fractie hebben vragen in relatie tot het arrest van het
EU Hof van Justitie over de implementatie van de
MFK-rechtsstaatsverordening, waar Nederland al vaak heeft aangedrongen op het inzetten van dit instrument. Reeds is de procedure tegen
Hongarije gestart om subsidies stop te zetten of op te schorten. Naast
Hongarije wordt ook Polen veel bekritiseerd om het onjuist gebruik van
EU-gelden. De leden vragen zich af of er reeds voortgang is in het starten
van een MFK-procedure tegen Polen om de middelen op te schorten of
stop te zetten. Zo niet, zou het kabinet hier stappen in willen ondernemen
en met welke landen? Verder vragen de leden of er al voortgang zit in de
procedure tegen Hongarije en hoe lang het gaat duren voordat deze
procedure afgewikkeld gaat zijn. Is daar al iets over te zeggen, zo vragen
de leden.
48. Antwoord van het kabinet:
Op 27 april jl. heeft de Commissie de MFK-rechtsstaatverordening
geactiveerd tegen Hongarije. Het kabinet verwelkomt deze stap.
Hongarije heeft nu twee maanden de tijd om te reageren op de
schriftelijke kennisgeving van de Commissie. De procedure om
tot schorsing of uitkering van EU-middelen te komen is met
diverse waarborgen is omkleed, en zal naar verwachting in het
meest gunstige geval minimaal drie maanden duren, en in
uitzonderlijke situaties meer dan negen maanden in beslag
nemen. Meer informatie is voor uw Kamer beschikbaar in de brief
met de appreciatie van het arrest van het EU Hof over de
geldigheid van de MFK-rechtsstaatverordening (Kamerstuk
21 501-20, nr. 1795).
De Commissie heeft verklaard dat zij de situatie in alle
EU-lidstaten scherp in de gaten houdt, en de
MFK-rechtsstaatverordening met vastberadenheid zal activeren
tegen EU-lidstaten die aan de voorwaarden waaronder onder de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

24

verordening mag worden opgetreden (artikelen 2–4 van de
verordening). Er moet dan sprake zijn van schendingen van de
beginselen van de rechtsstaat die voldoende rechtstreekse
gevolgen (dreigen te) hebben voor de bescherming van de
financiële belangen van de Unie. Nederland blijft bij de
Commissie aandringen om de MFK-rechtsstaatverordening ook
tegen Polen te activeren.
Overig
Hoewel het onderwerp niet als zodanig op de agenda van de Raad
Algemene Zaken staat willen de leden van de VVD-fractie hun zorgen
uitspreken over de recente ontwikkelingen op het gebied van de Brexit en
dan met name het uitblijven van een akkoord over de implementatie van
het Noord-Ierland protocol. Deelt het kabinet deze zorg? Deelt het kabinet
verder de constatering van de leden van de VVD-fractie dat de toon vanuit
het VK steeds feller lijkt te worden waardoor het vinden van een oplossing
steeds moeilijker wordt, terwijl het Noord-Ierland protocol een essentieel
onderdeel is van de Brexit afspraken. En welke stappen worden er gezet
om tot een oplossing te komen?
49. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet deelt de zorgen van de VVD-fractie over het uitblijven
van een oplossing ten aanzien van de implementatie van het
Protocol Ierland/ Noord-Ierland (hierna: Protocol) door het VK. De
recente aankondiging van de Britse regering om unilateraal
maatregelen te nemen die de werking van het Protocol ondermijnen is zorgelijk en niet behulpzaam bij het vinden van een
gezamenlijke oplossing. De EU en het VK zijn het Protocol, als
integraal onderdeel van het Terugtrekkingsakkoord, na intensieve
onderhandelingen overeengekomen als wederzijds acceptabele
oplossing om het Goede Vrijdag Akkoord te beschermen, een
harde grens op het Ierse eiland te voorkomen en de integriteit
van de Europese interne markt te beschermen. Het is cruciaal dat
het VK zich houdt aan de internationaalrechtelijke verplichtingen
die het zelf is aangegaan.
De EU blijft gecommitteerd om samen met het VK aan oplossingen te werken in het belang van Noord-Ierland. De Europese
Commissie heeft in oktober 2021 verstrekkende voorstellen
gedaan om de problemen die Noord-Ierse belanghebbenden met
het Protocol ervaren op te lossen binnen de kaders van het
Protocol.13 Het is van belang dat het VK zo snel mogelijk de
gesprekken met de Commissie hierover voortzet, temeer omdat
de Commissie richting het VK heeft aangegeven dat de mogelijkheden om oplossingen binnen de kaders te vinden nog niet zijn
uitgeput. Indien een gemeenschappelijke oplossing uitblijft en
het VK het voornemen tot unilaterale actie doorzet, zal de
Commissie zich, in nauwe samenspraak met de Raad, beraden op
nadere stappen richting het VK. Een gemeenschappelijke
oplossing geniet vanzelfsprekend de voorkeur.
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie de Minister vragen hoe hij
bovenstaande weegt mede ook gelet op de verkiezingswinst van Sinn
Féin?

13

Aanhangsel Handelingen II 2021/22, nr. 496.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

25

50. Antwoord van het kabinet:
Het kabinet acht het van groot belang dat vrede en stabiliteit
geborgd blijven in Noord-Ierland. Dit vereist politieke wil en een
constructieve houding van alle partijen. De EU heeft meermaals
haar politieke wil en constructieve houding getoond, onder meer
met de voorstellen uit oktober 2021 en met de snelle afronding
van het wetgevende traject benodigd om de beschikbaarheid van
medicijnen in Noord-Ierland zeker te stellen. Het kabinet is ervan
overtuigd dat de praktische problemen die Noord-Ierse belanghebbenden ervaren opgelost kunnen worden zonder aanpassing
van de kaders.
De leden van de D66-fractie vragen graag aandacht voor het Noord-Ierse
protocol, een essentieel onderdeel van de afspraken gemaakt met het
Verenigd Koninkrijk voor een ordelijke uittreding en om de vrede en de
Goede Vrijdag Akkoorden tussen Ierland en het Verenigd Koninkrijk te
respecteren. Nu lijkt het protocol op de tocht te staan. Brexit is Brexit
zeggen de leden. Op welke manier vraagt de Minister aandacht voor
naleving van het protocol door het VK Is Nederland bereid om richting het
Verenigd Koninkrijk te benadrukken dat eenzijdige stappen niet lichtzinnig
zullen worden opgevat door de Europese Unie? En te benadrukken dat de
goede rol die het VK speelt ten ondersteuning van Oekraïne niet betekent
dat de EU een oogje dicht knijpt als het VK morrelt aan het protocol?
51. Antwoord van het kabinet:
De Europese Commissie heeft de recente aankondiging van de
Britse regering om de afspraken uit het Protocol Ierland/ NoordIerland eenzijdig te ondermijnen in scherpe bewoordingen
veroordeeld14. Nederland zet deze boodschap in gesprekken met
het VK continu en op alle niveaus kracht bij. De EU zet in op een
positief en stabiel partnerschap met het VK. Dit vereist respect
voor internationaal recht, zoals het nakomen van afspraken die
onderdeel zijn van het Terugtrekkingsakkoord en de Handels- en
Samenwerkingsovereenkomst. Unilateraal handelen door het VK
zou het wederzijds vertrouwen schaden, terwijl dat juist nodig is
voor toekomstige samenwerking bij het aangaan van gemeenschappelijke uitdagingen op het wereldtoneel.
De leden van de PVV-fractie hebben de volgende vragen. De Minister
heeft getekend voor de aankoop van een pand voor 78 miljoen euro voor
de huisvesting van de permanente vertegenwoordiging en de bilaterale
ambassade. Wat vindt de Minister van de hoogte van dit bedrag? Komen
hier nog ontwikkelingskosten of inrichtingskosten etc. bij? Zo ja hoeveel?
Hebben er nog andere opties voorgelegen? Hoe legt u dit bedrag uit naar
Nederlanders die in eigen land moeite hebben om de rekeningen te
betalen en die een koopwoning al helemaal niet meer kunnen betalen?
52. Antwoord van het kabinet:
De koopsom is marktconform. Alle passende alternatieven in de
markt zijn meegenomen in de overweging. De ontwikkelkosten
maken deel uit van de koopsom. Daar bovenop komt nog een
geraamd bedrag van 9 miljoen euro voor additionele inrichtingskosten en een deel van de zgn. «fit-out». Dit betreft zaken als
specifieke bekabeling, communicatie-apparatuur en additionele
beveiligingsvoorzieningen.
14

https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/statement_22_3142.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

26

De leden van de PVV-fractie vragen of de Minister de analyse deelt dat
iedere crisis wordt gebruikt om te komen tot meer Europese Unie? En dat
de Nederlandse burger hier amper invloed op kan uitoefenen?
53. Antwoord van het kabinet:
De EU stelt ons in staat grensoverschrijdende crises en uitdagingen aan te pakken, iets waar Nederland alleen niet of onvoldoende mate in zou slagen. Afhankelijk van de crisis kijkt het
kabinet of en hoe de EU kan bijdragen. Daarbij gaat het kabinet
altijd uit van de leidende beginselen van subsidiariteit (maatregelen op het laagst mogelijke bestuursniveau) en proportionaliteit (maatregelen gaan niet verder dan nodig is) bij de totstandkoming van Europese wet- en regelgeving, zoals verankerd in
EU-Verdragen.15 Uit de burgerconsultaties Kijk op Europa blijkt
dat Nederlandse burgers stellen dat de kracht van Europese
samenwerking zit in de gezamenlijke aanpak van grote, internationale uitdagingen, zoals klimaatverandering en de Covid-19
pandemie.16
Ten aanzien van het voorstel tot regulering van de markt voor politieke
advertenties hebben de leden van de SGP-fractie de volgende vragen en
opmerkingen. Zij beamen dat de casus van «Cambridge Analytica» heeft
laten zien wat er gebeurt als je de markt volkomen vrij laat, maar er zijn
verschillende manieren om die problematiek op te lossen. Deze leden zijn
van mening dat het beperken van de mogelijkheden van politieke reclame
forse gevolgen kan hebben voor de advertentiebranche, zoals lokale
blaadjes. Daarnaast is onduidelijk waarom dit EU-breed zou moeten
worden geregeld. Zo werkt Nederland al aan een eigen wet waarmee
meer maatwerk mogelijk is. Is de Minister het ermee eens dat het
EU-voorstel daarom overbodig is, zo vragen de leden van de SGP-fractie.
54. Antwoord van het kabinet:
De verordening over transparantie en gerichte politieke reclame
richt zich op het vergroten van transparantie en heeft geen
gevolgen voor de materiële inhoud van politieke reclame. Door
transparantie te vergroten wordt het verspreiden van politieke
reclame niet beperkt, maar wel inzichtelijk gemaakt hoeveel geld
is besteed aan de reclame en door wie.
De voorgenomen wet op politieke partijen richt zich op Nederlandse politieke partijen. Deze EU-verordening richt zich op alle
aanbieders van politieke reclamediensten en aanverwante
dienstverleners die betrokken zijn voorafgaand aan de publicatie
van politieke reclame om zo transparantie van politieke reclame
te verbeteren. Met name in periodes rondom de verkiezingen voor
het Europees Parlement is het zichtbaar dat politieke reclame
niet aan landsgrenzen gebonden is. Vanwege dit grensoverschrijdende karakter van politieke reclame en de relatie met de interne
markt is het van belang om dit op EU-niveau te regelen en zo een
gelijk speelveld te creëren.
De leden van de DENK-fractie hebben een vraag over het volgende:
onlangs is de Minister van Buitenlandse Zaken op bezoek gegaan naar

15

Kabinetsreactie «De Europese Commissie in Balans? Ambitie, organisatie en macht»; bijlage
bij Kamerstuk 35 403, nr. 1.
16
Kamerbrief Staat van de Unie 2022; Kamerstuk 35 403, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

27

Israël. Zou de Minister een uiteenzetting kunnen geven van zijn beweegredenen om dit bezoek te plegen alsmede wat hij daar heeft besproken?
55. Antwoord van het kabinet:
Op 18 mei jl. heb ik een bezoek gebracht aan Israël en de
Palestijnse gebieden. De aanleiding voor het bezoek was een
eerste persoonlijke kennismaking met mijn directe collega’s om
onze samenwerking verder te verdiepen. Ik heb hier onder andere
gesproken de steun van Nederland voor een
twee-statenoplossing, onze zorgen over de spanningen in de
regio en het belang van de-escalatie, en ik heb mijn afschuw
geuit over de reeks terroristische aanslagen in Israël en de
afschuwelijke dood van journalist Shireen Abu Akleh waarbij we
hebben opgeroepen tot een grondig en transparant onderzoek.
Verder bood mijn bezoek de mogelijkheid om persoonlijk de
situatie in het gebied te zien, en te spreken met maatschappelijk
middenveld en het Israëlisch en Palestijnse bedrijfsleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-02, nr. 2485

28