Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3194
Vragen van het lid Van Nispen (SP) aan de Ministers voor Langdurige Zorg en
Sport en van Infrastructuur en Waterstaat over verdrinkingen in Nederland
(ingezonden 14 maart 2022).
Antwoord van Minister Helder (Langdurige Zorg en Sport) (ontvangen 20 juni
2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2021–2022, nr. 2297.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het onderzoek «Verdrinkingen in Nederland: het
beeld bijgesteld»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u ook geschrokken van deze cijfers, waaruit blijkt dat jaarlijks niet rond
de 100 mensen in Nederland verdrinken, maar tussen de 250 en 300? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Achter iedere individuele verdrinking schuilt een persoonlijk drama, ongeacht
wat hier de oorzaak van is. Hoewel mij bekend is dat het CBS rapporteert
over accidentele verdrinkingen en dus niet over verdrinkingen als gevolg van
een ongeval of zelfdoding, is de optelling van de verschillende achtergronden
confronterend.
Vraag 3
Waarom rapporteert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) niet ieder
jaar op de wijze waarop dat is gebeurd in het genoemde factsheet? Bent u
bereid met het CBS en andere betrokken partijen in gesprek te gaan om te

1

ah-tk-20212022-3194
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Reddingsbrigade Nederland, 9 maart 2022, «Aantal verdrinkingen ligt veel hoger dan uit
jaarlijkse rapportages blijkt» (https://www.reddingsbrigade.nl/wij/actueel/nieuws/i/22741/aantalverdrinkingen-ligt-veel-hoger-dan-uit-jaarlijkse-rapportages-blijkt/) – zie ook de factsheet
genoemd in het artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

zien welke verbeteringen er mogelijk zijn in de informatieverzameling over
verdrinkingen? Zo niet, waarom niet?2
Antwoord 3
De cijfers die het CBS publiceert over de aantallen verdrinkingen in Nederland zijn afkomstig van de doodsoorzakenstatistiek. Het fundament onder
deze statistiek zijn de internationale richtlijnen, opgesteld door de World
Health Organisation (WHO), op basis waarvan de onderliggende doodsoorzaak na overlijden wordt bepaald. Met de onderliggende doodsoorzaak wordt
gedoeld op de ziekte of aandoening waarmee de reeks van gebeurtenissen
die uiteindelijk het overlijden van de persoon veroorzaakte, begon. Deze reeks
opeenvolgende gebeurtenissen wordt door de arts op het doodsoorzakenformulier aangegeven.
Bij accidentele verdrinkingen zijn zowel de onderliggende doodsoorzaak als
de aard van het letsel een verdrinking. Bij bijvoorbeeld een zelfmoord
(niet-accidentele verdrinking) is de aard van het letsel een verdrinking, maar
wordt de onderliggende doodsoorzaak, volgens internationale ICD-10
richtlijnen, gecodeerd en geclassificeerd als «zelfmoord». Dit behoort tot een
andere cluster van ICD-10 codes. Ditzelfde geldt voor fatale verdrinkingen ten
gevolge van vervoersongevallen. Dit is de reden dat het CBS de accidentele
verdrinkingen publiceert.
Het CBS geeft aan in volgende publicaties ook een breder perspectief te
geven van alle gevallen van overlijden waarbij verdrinking een rol speelde.
Hierbij zullen naast de accidentele verdrinkingen, de verdrinkingen geïncludeerd worden door suïcide, vervoersongevallen en andere oorzaken, waarbij
het aard letsel verdrinking is aangeduid.
Vraag 4
Ziet u ook de meerwaarde van registratiesystemen en rapporten waaruit het
werkelijke aantal verdrinkingen blijkt, zoals ook andere landen hebben, zodat
daar ook beleidsmaatregelen uit kunnen volgen? Kan een dergelijk registratiesysteem ook voor Nederland worden opgesteld?3
Antwoord 4
Met de bredere blik die het CBS in volgende publicaties hanteert, ga ik ervan
uit dat we in de toekomst een compleet beeld hebben van alle verdrinkingen
in Nederland.
Vraag 5
Klopt het dat de laatste campagne op het terrein van het voorkomen van
verdrinkingen door vervoersongevallen in 2009 was en dat die campagne
aantoonbaar succesvol was? Zou het niet een goed idee zijn een dergelijke
campagne te herhalen, of in ieder geval met relevante partijen als Veilig
Verkeer Nederland en Reddingsbrigade Nederland in gesprek te gaan over
verdere stappen die kunnen worden gezet om het aantal doden door
verdrinking bij verkeersongevallen terug te dringen?
Antwoord 5
Op 6 mei 2010 is uw Kamer geïnformeerd over de resultaten van de
campagne «Auto te Water? Meteen eruit door de ruit!» die in 2009 gevoerd
is. Hieruit bleek dat na de campagne het aandeel mensen dat een veiligheidshamer in de auto heeft was gestegen van 51% naar 55%. Ook het aandeel dat
weet dat je het beste de auto uit kan komen met zo’n veiligheidshamer steeg
van 28% naar 38%. In de campagneperiode zijn meer veiligheidshamers
verkocht dan normaal.
De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid (SWOV) geeft
aan dat niet bekend is in welke mate de veiligheidshamer een rol speelt bij
het voorkomen van verdrinkingen. Mensen raken vaak in paniek en kunnen
2

Reddingsbrigade Nederland, 9 maart 2022, «Aantal verdrinkingen ligt veel hoger dan uit
jaarlijkse rapportages blijkt» (https://www.reddingsbrigade.nl/wij/actueel/nieuws/i/22741/aantalverdrinkingen-ligt-veel-hoger-dan-uit-jaarlijkse-rapportages-blijkt/) – zie ook de factsheet
genoemd in het artikel.
3
Mulier Instituut, maart 2022, «Totaaloverzicht van het verdrinkingsprobleem in Nederland
ontbreekt» (https://www.mulierinstituut.nl/actueel/totaaloverzicht-van-hetverdrinkingsprobleem-nederland-ontbreekt/).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

dan verkeerde keuzes maken, zoals hulpdienst bellen, vertrouwen op luchtbel
in de auto, de deur proberen te openen. Ook kan het zijn dat mensen wel uit
de auto komen maar niet kunnen zwemmen.
De SWOV verwacht vooral effect van een betere infrastructuur en rijhulpsystemen in auto’s. Systemen die voorkomen dat je van de weg af raakt zitten al
in de meeste auto’s en worden vanaf juli 2022 verplicht voor nieuwe
voertuigtypen. Daarnaast zetten gemeenten en provincies zich in voor het
veiliger maken van de infrastructuur. Onder andere met de 500 miljoen
cofinanciering die het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vanaf 2020,
over een periode van 10 jaar, hiervoor heeft vrijgemaakt. Veilig Verkeer
Nederland geeft op hun website goede tips over hoe je uit de auto kunt
komen.
Vraag 6
Bent u bereid om met Stichting 113 te bespreken of maatregelen kunnen
worden genomen om het aantal zelfdodingen door verdrinking terug te
dringen?
Antwoord 6
Ja.
Vraag 7
In welke mate is voorzien in voorlichting en nazorg voor hulpverleners die
geconfronteerd worden met (pogingen tot) zelfdoding door verdrinking? Is
bekend of die nazorg als voldoende wordt ervaren? Welke faciliteiten zijn er
voor de betreffende hulpverleners om zelfdodingen te helpen voorkomen, als
die situatie zich voordoet?
Antwoord 7
In een bevraging door het Mulier Instituut geeft een op de tien lifeguards aan
in de zomer van 2021 te maken te hebben gehad met suïcidale pogingen of
gedachten van de gasten. Daarbij is niet expliciet gevraagd of de nazorg of
toerusting voldoende is.
Uit eerder onderzoek van hetzelfde Mulier Instituut onder deze doelgroep uit
2019 is bekend dat het overgrote deel tevreden is met de ondersteuning van
de werkgever en de faciliteiten op de werkplek. Daarnaast geeft een groot
deel aan voldoende toegerust te zijn voor het werk wat ze doen. Hoewel niet
expliciet gevraagd is naar voorbereiding of nazorg bij zelfdoding, komt ook
niet naar voren dat de doelgroep hierop een ondersteuningsbehoefte heeft of
mogelijk verbeteringen benoemt.
In mijn overleg met de partijen die bewaking bij open water uitvoeren zal ik
dit punt agenderen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3