De Minister van Justitie en Veiligheid
Prof. mr. F.B.J. Grapperhaus
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Datum

16 november 2020
Contactpersoon

Onderwerp

Wetsvoorstel verhoging wettelijke strafmaat doodslag

Geachte heer Grapperhaus,
De Wetenschappelijke Commissie (WeCo) van de Nederlandse Vereniging voor
Rechtspraak (NVvR) heeft kennisgenomen van het conceptwetsvoorstel inzake de verhoging
van het wettelijk strafmaximum voor doodslag.
Het wetsvoorstel stelt voor het strafmaximum voor doodslag te verhogen van 15 jaar naar
25 jaar gevangenisstraf. In 2006 is het strafmaximum van de tijdelijke gevangenisstraf voor
onder andere moord verhoogd van 20 naar 30 jaar. Toen is het wettelijk strafmaximum
voor doodslag, dat thans 15 jaar bedraagt, niet verhoogd. Dit verschil van 15 jaar wil het
wetsontwerp nu verkleinen tot 5 jaar.
De toelichting verwijst onder meer naar recente uitspraken waarbij rechters die over die
concrete zaken hadden te oordelen het bestaande strafmaximum van 15 jaar als knellend
(lees: niet afdoende) ervoeren. De memorie van toelichting legt daarbij een verband met de
aanscherping van het aspect “voorbedachte raad” door de Hoge Raad. Hierdoor blijkt in
veel minder zaken dan vroeger moord te (kunnen) worden bewezen. De memorie van
toelichting geeft daarbij aan dat het zeer aannemelijk is dat een deel van de zaken die
vroeger werden afgedaan met de kwalificatie moord, nu eindigen met de kwalificatie
doodslag. Daarbij wordt verder gewezen op de substantiële stijging van de gemiddelde duur
van straffen in doodslagzaken. In de memorie van toelichting wordt tenslotte nog gewezen
op eerdere politieke aandacht voor dit punt en de gevolgen daarvan. Daarnaast verwijst de
memorie van toelichting nadrukkelijk naar het WODC-onderzoeksrapport Verhoging
strafmaximum moord; is veertig het nieuwe dertig? (2019).
De WeCo kan instemmen met een verhoging van het strafmaximum, maar stelt voor deze
verhoging te beperken tot 5 jaar, zodat het wettelijke strafmaximum voor doodslag na
wetswijziging 20 jaar zal bedragen.

Voor deze beperktere verhoging zijn in de visie van de WeCo goede redenen te geven. De
eerste twee redenen zien op de systematiek van de wet. Recidive- en samenloopbepalingen
gaan uit van een verhoging van de maximumstraf met 1/3e deel. Bij een maximale
gevangenisstraf van 25 jaar is de verhoging bij sommige vormen van recidive niet in volle
omvang mogelijk, gelet op art. 10 lid 4 Sr.. Hetzelfde geldt voor de samenloopbepaling van
art. 57 Sr., die in lid 2 eveneens een maximale strafverhoging met 1/3e kent. Handhaving van
het huidige wetsvoorstel levert om deze redenen een onevenwichtig beeld op.
Daarnaast wil de WeCo wijzen op de gevolgen van een belangrijke wijziging in de executie
van gevangenisstraffen. Ergens in de loop van 2021 zal, zo is de verwachting, de beperking
van de voorwaardelijke invrijheidstelling in werking treden 1. Juist bij lange en zeer lange
gevangenisstraffen heeft deze wetswijziging zeer grote gevolgen voor de veroordeelde,
omdat na invoering van de genoemde wet de maximale voorwaardelijke invrijheidstelling
twee jaar bedraagt. In haar eerdere advies van 5 juli 2018 heeft de WeCo al (tevergeefs)
gewezen op de te verwachten negatieve gevolgen van een drastische verkorting van de VItermijn bij (zeer) lange vrijheidsstraffen, en heeft zij tevens de verwachting uitgesproken dat
in de rechtspraak deze wijziging zal leiden tot lagere straffen, omdat – kort gezegd – het
netto gedeelte van een vrijheidsstraf nadrukkelijk een aspect zal blijven bij de bepaling van de
duur van een op te leggen gevangenisstraf. Ook hierdoor zal , zo verwacht de WeCo, in alle
zaken ter zake doodslag een verhoging van het maximum naar twintig jaar blijvend een
adequate bestraffing opleveren.
Anders geformuleerd: rechters kijken in de praktijk altijd naar de feitelijke termijn dat
iemand gevangen zit. De verkorting van de VI tot maximum twee jaar, zal de rechter
meewegen bij het bepalen van de uiteindelijke straf. Dat is geheel conform de rechterlijke
vrijheid. Een verdere verhoging van de maximumstraf tot 25 jaar zal in de praktijk dus niet
leiden tot hogere straffen.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,

1

zoals thans vastgelegd in art. 6:2:10 Sv. e.v..