Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 470

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 oktober 2014
Mede namens de Minister voor Wonen en Rijksdienst stuur ik u bijgaand
de interne en de externe evaluatie van het programma «Zichtbare
Schakel. De wijkverpleegkundige voor een gezonde buurt», waaraan
ZonMw in de jaren 2009–2013 uitvoering heeft gegeven1. De concrete
resultaten van het programma zijn in de interne evaluatie gestructureerd
weergegeven.
Aanleiding programma «Zichtbare schakel»
In 2009 hebben de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) en Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) ingezet op dit
meerjarige programma. Hiermee werd uitvoering gegeven aan de
motie-Hamer2. Deze motie betrof het verbreden en financieel ondersteunen van de wijkaanpak door het uitbreiden van het aantal wijkverpleegkundigen. BZK stelt voor de integrale aanpak van gezondheidsachterstanden in de wijk structureel € 10 miljoen euro beschikbaar. Voor de
jaren 2009 t/m 2012 zijn deze middelen – in het kader van het actieplan
«Beter (t)huis in de buurt» – voor het programma Zichtbare Schakel
beschikbaar gesteld (totaal € 40 miljoen).
Eerste fase
Tijdens de jaren 2009 t/m 2012, de eerste fase van Zichtbare Schakel, zijn
er in 59 gemeenten 96 projecten aan de slag gegaan. Deze waren verdeeld
over verschillende typen wijken: aandachtswijken, 40+ wijken en overige
wijken. In deze projecten werkten ruim 400 hbo-verpleegkundigen en 100
andere professionals (vooral mbo-verpleegkundigen). Zij hebben 32.000
individuele cliënten (en hun omgeving) geholpen en 45.000 wijkbewoners
met spreekuren, voorlichtings- en groepsactiviteiten bereikt. De wijkver1
2

kst-30597-470
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 31 700, nr. 15.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 597, nr. 470

1

pleegkundigen hebben geïnvesteerd in het opbouwen van het netwerk en
samenwerking in de wijk en hebben een spilfunctie gekregen in het
verbinden van het medische en sociale domein. Daarnaast heeft het
programma Zichtbare Schakel ingezet op deskundigheidsbevordering van
de wijkverpleegkundigen. De ervaringen uit deze projecten, de resultaten
en de kennis zijn door ZonMw breder beschikbaar gesteld. In 2013 en 2014
zijn de meeste projecten gecontinueerd met financiering van de
gemeenten uit de decentralisatie-uitkering «Zichtbare schakel» (BZK).
Na afloop van deze eerste fase is het programma door een externe
commissie geëvalueerd. Deze concludeerde dat wijkverpleegkundigen een
belangrijke rol spelen bij het verbeteren van de gezondheidszorg in de
wijk. Daarbij is het van belang dat overige voorzieningen in de wijk
(gezondheidscentra, sociale domein) ook goed geregeld zijn. Bovendien
moet de wijkverpleegkundige integrale zorg kunnen toepassen, vrije
regelruimte hebben en de mogelijkheid hebben om onafhankelijk op te
treden. Belangrijk is dat bij de inzet van wijkverpleegkundigen rekening
wordt gehouden met de kenmerken van de wijk, zodat deze zoveel
mogelijk op elkaar worden afgestemd.
Vervolg
Het afgelopen jaar zijn met verschillende organisaties en professionals de
ervaringen en resultaten uit Zichtbare Schakel besproken. De goede
ervaringen met het programma Zichtbare schakel hebben er onder andere
toe geleid dat vanaf 1 januari 2015 de inzet van wijkverpleging, zowel de
zorgtaken als de coördinerende en regisserende taken, zijn opgenomen in
de Zorgverzekeringswet (Zvw). In de brief «Samenhang in zorg en
ondersteuning»3 heb ik u de aanspraak wijkverpleging nader toegelicht.
Het Besluit zorgverzekeringen4 is 10 juni jl. aan uw Kamer gestuurd. In het
onderhandelaarsresultaat Verpleging en Verzorging5 heb ik met partijen
financiële en kwalitatieve randvoorwaarden afgesproken met betrekking
tot de overgang naar de Zvw. Hierin zijn ook de uitgangspunten en
contouren van de nieuwe bekostiging wijkverpleging in de Zvw en het
overgangsjaar 2015 geschetst. Op 19 mei 2014 heb ik u de voorhangbrief
bekostiging wijkverpleging6 doen toekomen.
De brede generalistische inzet van de wijkverpleegkundige en de
participatie in sociale wijkteams is hiermee structureel geborgd. Ik zie de
wijkverpleegkundige als spil in de wijk die samen met de huisarts en
professionals uit het sociale domein de belangrijke rol heeft om mensen
zo lang als mogelijk thuis te helpen. Voor extra wijkverpleegkundigen zijn
de komende jaren vanuit de Zvw extra middelen beschikbaar:
€ 40 miljoen in 2015, € 80 miljoen in 2017 en vanaf 2017 € 200 miljoen
structureel.
Nu de inzet van de wijkverpleegkundige structureel is geborgd via de
aanspraak wijkverpleging in de Zvw, hebben BZK en VWS de beschikbaarheid van de structurele middelen voor de Zichtbare schakel (€ 10
miljoen per jaar) heroverwogen. Besloten is om deze middelen voor 2015
t/m 2017 samen te voegen met de decentralisatie-uitkering Gezond in de
Stad (GIDS). Gemeenten die deelnemen aan het stimuleringsprogramma
«Gezond in...», krijgen deze uitkering. Door de Zichtbare Schakel-gelden
over te hevelen naar GIDS wordt gewaarborgd dat de middelen blijvend
ingezet worden voor bevordering van gezondheidszorg in gemeenten met
kwetsbare wijken. Het gaat daarbij niet alleen om wijken in (middel)grote
3

Kamerstuk 29 538, nr. 152.
Kamerstuk 29 689/30 597, nr. 519.
5
Bijlage bij Kamerstuk 30 597, nr. 428.
6
Kamerstuk 33 578, nr. 6.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 597, nr. 470

2

steden, maar ook om krimp- en anticipeergebieden. Nieuw ten opzichte
van de Zichtbare schakel-periode is dat vanaf 2015 ook Caribisch
Nederland voor deze middelen in aanmerking kan komen.
Uit de eerste fase van Zichtbare Schakel zijn middelen onderbesteed, o.a.
omdat projecten later van start gingen of omdat er minder wijkverpleegkundigen aangetrokken werden. Omdat wijkverpleegkundigen op een
aantal thema’s meer deskundigheid moeten hebben, is besloten deze
middelen in 2014 en 2015 te besteden aan een opleidingsimpuls wijkverpleegkundigen en professionalisering van de beroepsgroep. Ook deze
tweede fase van Zichtbare Schakel wordt uitgevoerd en begeleid door
ZonMw. Er wordt op een viertal lijnen ingezet:
1. Het ontwikkelen van een inwerktraject voor verpleegkundigen die
nieuw ingezet worden als wijkverpleegkundige.
2. Adequate (bij)scholing van huidige wijkverpleegkundigen.
Uit een inventarisatie van thema’s waarop training nodig is, is de
indicatiestelling als hoogste prioriteit aangegeven. Daarmee is als
eerste gestart. Naar verwachting worden circa 5.000 wijkverpleegkundigen vanaf nu tot de herfst 2015 getraind in het «indiceren en
organiseren van de zorg».
3. Verkenning van de mogelijkheden van de ontwikkeling van een
(versnelde) leerroute MBO naar HBO, aansluitend bij het Expertisegebied Wijkverpleegkundige.
4. Ontwikkeling van een nieuw opleidingsprofiel Bachelor Nursing 2020.
Het Landelijk Overleg Opleidingen Verpleegkunde werkt aan dit
meerjarige traject. In september 2016 kan gestart worden met
opleiding volgens het nieuwe curriculum.
Door de inbedding van de aanspraak wijkverpleging in de Zvw is de brede
taak van de wijkverpleegkundige vastgelegd en wordt een goede
verpleging en verzorging van mensen thuis gewaarborgd. Met de
professionalisering van de beroepsgroep door extra aandacht voor
opleiding van (toekomstige) wijkverpleegkundigen worden wijkverpleegkundigen getraind en opgeleid om – in samenwerking met andere
professionals in de gemeente – adequaat en waar mogelijk preventief op
situaties in te springen en de wijkzorg op een kwalitatief hoger niveau te
brengen.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 30 597, nr. 470

3