Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

28 676

NAVO

Nr. 293

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 juni 2018aag,
Inleiding
Hierbij bied ik u het verslag aan van de bijeenkomst van de
NAVO-ministers van Defensie op 7 en 8 juni jl. te Brussel. Deze ministeriële stond voornamelijk in het teken van de NAVO-top op 11 en 12 juli te
Brussel.
Tijdens de eerste werksessie spraken de Ministers over het versterken van
de Deterrence & Defence Posture. Met name de aanpassing van de
NAVO-commandostructuur (NCS), reinforcement, enablement of
SACEUR’s Area of Responsibility (AOR) en readiness kwamen aan bod.
Ook de lastenverdeling kwam tijdens deze sessie uitgebreid aan bod.
Tijdens het werkdiner spraken de Ministers steun uit voor de diversie
NAVO-activiteiten in het kader van het vergroten van stabiliteit en het
bestrijden van terrorisme. Ook het leveren van concrete bijdragen aan de
voorgenomen NATO Training and Capacity Building Mission in Iraq
(NTCBM-I) kwam aan de orde. Ik heb toegelicht dat ook Nederland een
uitbreiding van onze militaire en civiele bijdrage overweegt.
Tijdens de tweede werksessie spraken de Ministers over EU-NAVO
samenwerking, waaronder hybride oorlogsvoering, terrorismebestrijding
en de samenwerking in Irak. Nederland ontving veel lof voor de voortrekkersrol ten aanzien van militaire mobiliteit. Een aantal Ministers sprak
reeds steun uit voor het door Nederland ingebrachte voorstel voor een
military mobility pledge.
Tijdens de werksessie over de missie Resolute Support (RS) die
plaatsvond in aanwezigheid van de Afghaanse Minister van Defensie, was
er brede steun voor het recente besluit van de Afghaanse president Ghani
voor een tijdelijk staakt het vuren met de Taliban. Ten aanzien van de
missie stelden enkele Ministers aanvullende financiële/militaire bijdrages
in het vooruitzicht of dit te overwegen, zoals ook Nederland.

kst-28676-293
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 293

1

Deterrence and Defence Posture
Op het gebied van gereedheid (readiness) hebben de Ministers met het
NATO Readiness Initiative, ook wel het 4x30-initiative, ingestemd. Dit van
origine Amerikaanse voorstel houdt in dat de NAVO-landen gezamenlijk
vanaf 2020 binnen dertig dagen dertig gemechaniseerde bataljons, dertig
squadrons gevechtsvliegtuigen en dertig oorlogsschepen naar een
artikel-5 situatie of een crisis moet kunnen sturen. In de discussie kwam
duidelijk naar voren dat voordat tot uitvoering kan worden overgegaan er
behoefte is aan een militair advies. Ook ik heb hierop aangedrongen.
Parallel hieraan zal ik in kaart brengen wat dit initiatief voor Nederland
betekent, waarbij een realistische en haalbare bijdrage voorop staat,
gezien de schaarse capaciteit waar op dit moment sprake van is.
De Ministers spraken tevens over de aanpassing van de
NAVO-commandostructuur (NCS). Zij waardeerden de voortgang die er
tot nu toe is bereikt, en stemden in met het voorgestelde implementatieplan. Zoals ik u reeds in het algemeen overleg (d.d. 30 mei jl.)
(Kamerstuk 28 676, nr. 292) ter voorbereiding van deze ministeriële heb
geschetst is op dit moment mijn inschatting dat Nederland ongeveer 50
extra internationale staffuncties zal leveren voor de aangepaste NCS.
Conform mijn eerdere toezeggingen aan uw Kamer (Kamerstuk 28 676,
nr. 283) zal ik u nader informeren over de exacte personele en financiële
implicaties van de aanpassing van de NCS voor Nederland.
Inzake de te ontwikkelen integrale strategie voor de potentiële versterking
van bedreigde delen van het bondgenootschappelijk verdragsgebied
constateerde NAVO secretaris-generaal Stoltenberg dat er nog veel werk
te verzetten is. In deze strategie komen veel lopende discussies bijeen,
waaronder de enablement of SACEUR’s AOR en militaire mobiliteit.
De secretaris-generaal stelde dat hij verwacht dat lastenverdeling het
centrale thema op de top in juli zal zijn. Hij benadrukte dat het glas halfvol
is. Hij verwees daarbij naar de meeste recente NAVO-cijfers waaruit blijkt
dat in de periode 2015–2017 de Europese bondgenoten en Canada
wederom meer hebben uitgegeven aan defensie (in totaal ruim 46 miljard
USD), en dat het percentage bbp dat zij aan defensie-uitgaven hebben
besteed beperkt is gestegen (van 1,40 procent in 2015 naar 1,45 procent in
2017). De Ministers onderstreepten unaniem hun commitment aan de in
Wales gemaakte afspraken, en het feit dat het belangrijk is dat de NAVO
eenheid uitstraalt. Ook ik kan mij volledig in deze lijn van eenheid vinden.
Ik heb in dit verband nogmaals gewezen op de recente substantiële
verhoging van het Nederlandse defensiebudget. Duitsland greep de
gelegenheid aan om aan te kondigen dat het Duitse defensiebudget fors
wordt verhoogd van 1,24 procent bbp in 2017 naar 1,5 procent bbp in
2024, wat op basis van de stand van de Duitse economie in 2017 neerkomt
op ruim 8 miljard euro extra in 2024.
Zoals ik u in het in het algemeen overleg (d.d. 30 mei jl.) (Kamerstuk
28 676, nr. 292) ter voorbereiding van deze ministeriële heb toegezegd,
doe ik u hieronder een overzicht toekomen van het percentage van hun
bbp dat bondgenoten besteden aan defensie. Dit overzicht is gebaseerd
op de percentages in de meest recente publicatie van de Defence
Expenditure of NATO Countries (2010–2017). Hoewel de percentages
kunnen afwijken van de percentages die individuele landen zelf publiceren, vanwege verschillen in de definitie van defensie-uitgaven tussen de
NAVO en individuele landen, zijn de cijfers voor elk land wel op dezelfde
wijze tot stand gekomen, zoals Nederland in het verleden frequent heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 293

2

bepleit. De percentages over 2017 zijn, zoals hier weergegeven, indicatief,
omdat nog niet in alle gevallen definitieve cijfers over 2017 beschikbaar
zijn.
Aangezien dit kabinet forst investeert in defensie, oplopend tot 1,5 miljard
euro per jaar en in totaal 5 miljard euro deze kabinetsperiode, zal het
Nederlandse percentage tussen 2018 en 2020 naar verwachting groeien
naar circa 1,3 procent bbp. Echter, vanwege de sterke groei van de
Nederlandse economie en het gegeven dat het gemiddelde van de
Europese bondgenoten en Canada de komende jaren verder zal stijgen, is
het waarschijnlijk dat het percentage bbp van Nederland na deze tijdelijke
opleving zal afnemen en Nederland zal zakken op deze lijst.
Lidstaat

Percentage bbp 2017

Verenigde Staten
Griekenland
Verenigd Koninkrijk
Estland
Polen
Roemenië
Frankrijk
Letland
Litouwen
Noorwegen
Montenegro
Bulgarije
Turkije
Portugal
Canada
Kroatië
Duitsland
Slowakije
Denemarken
Nederland
Italië
Albanië
Hongarije
Tsjechië
Slovenië
Spanje
België
Luxemburg
NAVO-gemiddelde totaal
NAVO-gemiddelde Europa en Canada

3,57
2,36
2,12
2,08
1,99
1,80
1,79
1,75
1,73
1,62
1,58
1,53
1,48
1,31
1,29
1,26
1,24
1,19
1,17
1,15
1,12
1,10
1,06
1,05
0,98
0,92
0,90
0,46
2,42
1,45

De Ministers stemden in met voortgangsrapport inzake cyber met daarin
o.a. aandacht voor het mechanisme om nationale cybereffecten te
integreren in NAVO-operaties en missies.
Vergroten van stabiliteit en bestrijden van terrorisme
De Zuidflank kwam tevens aan bod in het kader van het vergroten van
stabiliteit en terrorismebestrijding. Verschillende dreigingen uit het Zuiden
werden onderkend zoals terrorisme en illegale migratie. Secretarisgeneraal Stoltenberg is voornemens om op de aanstaande top een pakket
nieuwe maatregelen te willen presenteren voor het Zuiden. In dit verband
riep hij, gesteund door mijn Italiaanse collega, ertoe op om er zorg voor te
dragen dat de Hub for the South (gelieerd aan het werkterrein Framework
for the South) uiterlijk tijdens de aankomende top volledig gevuld en op
volle capaciteit draait. Veel bondgenoten benadrukten in algemene zin het
belang van de gebalanceerde 360-graden aanpak binnen de NAVO,
alsmede de noodzaak tot samenwerking met internationale partners, zoals
de EU en de VN. De activiteiten aan de Zuidflank zijn bij uitstek geschikt
om gebruik te maken van de complementaire expertise. Een aantal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 293

3

bondgenoten benadrukte dat ook aan de Oostflank het vergroten van
stabiliteit van belang is.
Het belangrijkste gespreksonderwerp in het kader van het vergroten van
stabiliteit en terrorismebestrijding tijdens deze ministeriële was de
voorgenomen NATO Training and Capacity Building Mission in Iraq
(NTCBM-I). Dit voornemen kon rekenen op unanieme steun. Enkele van
mijn collega’s benadrukten daarbij de vereiste van Iraaks steun voor de
toekomstige missie. Ook ik heb dit punt namens Nederland ingebracht.
Verschillende Ministers brachten daarnaast enkele andere voorwaarden
in, zoals een bescheiden opzet van de missie, steun van de anti-ISIS
coalitie en complementariteit met andere internationale inspanningen
zoals die van de EU. Samen met mijn Belgische collega heb ik het belang
van de inclusiviteit van de trainingsmissie benadrukt, waarbij ik ook het
trainen van Koerdische Security Forces in Noord-Irak heb benoemd. Ten
slotte stelden enkele Ministers ook een mogelijke bijdrage aan de
voorgenomen NATO Training and Capacity Building Mission in Iraq
(NTCBM-I) in het vooruitzicht. Ik heb toegelicht dat ook Nederland een
uitbreiding van onze militaire en civiele bijdrage overweegt. Mijn
verwachting is dat bondgenoten hier op de top in juli meer helderheid
over zullen geven.
EU-NAVO samenwerking
In aanwezigheid van de Hoge Vertegenwoordiger van de EU en de
Ministers van Defensie van Finland en Zweden is gesproken over de
voortgang die is geboekt op EU-NAVO samenwerking. Ook ten aanzien
van EU-NAVO samenwerking werd gesteld dat het van groot belang is om
in aanloop naar en op de top in juli synergie en eenheid uit te stralen en
de trans-Atlantische samenwerking te benadrukken.
Het onderwerp militaire mobiliteit nam een belangrijke plaats in de
bijdragen van veel Ministers. De bondgenoten uitten nadrukkelijke
waardering voor de Nederlandse inzet op dit terrein, enkele malen onder
verwijzing naar mijn speech tijdens het symposium over militaire
mobiliteit dat voorafgaand aan deze ministeriële werd georganiseerd door
het Europees Defensie Agentschap en het Bulgaarse EU-voorzitterschap.
Dit sterkt mij in de overtuiging dat de kans groot is dat de door Nederland
ingebrachte military mobility pledge door de EU-lidstaten tijdens de
Europese Raad in juni, en door NAVO-bondgenoten tijdens de NAVO-top
in juli, kan worden aangegaan. Ik heb namens Nederland benadrukt dat
nadere, concrete stappen in het verbeteren van de militaire mobiliteit een
overheidsbrede inzet vereisen.
Naast militaire mobiliteit kon ook de voor de aankomende top voorziene
gezamenlijke verklaring van de voorzitter van de Europese Raad, de
voorzitter van de Europese Commissie en de secretaris-generaal van de
NAVO op steun van de Ministers rekenen. Deze gezamenlijke politieke
verklaring zal gericht zijn op het verder verdiepen en versterken van de
EU-NAVO samenwerking. Daarbij werd door verschillende Ministers
gewezen op de kansen die er liggen aan de Zuidflank (terrorismedreiging)
en Oostflank (met name hybride dreigingen).
Op het gebied van hybride dreigingen wordt nauw contact onderhouden
tussen de NAVO en EU staven en het nieuw opgerichte Centre of
Excellence for Countering Hybrid Threats in Helsinki, waarin Nederland
sinds 2018 participeert. De operationele en tactische coördinatie tussen
EUNAVFOR Sophia en Operation Sea Guardian is voortgezet, en de EU en
de NAVO trekken beter op in gezamenlijke strategische communicatie in
derde landen, zoals Bosnië, Tunesië en Moldavië. Daarnaast wisselen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 293

4

staven meer informatie uit op het gebied van trainingen, standaarden,
capaciteitenontwikkeling, defensie industrie en onderzoek. De bijeenkomsten op politiek niveau tussen de EU en NAVO worden het komende
jaar geïntensiveerd.
De Ministers benadrukten het belang van verdere voortgang op alle
terreinen, inclusief op het gebied van hybride dreigingen, counter
terrorisme en capaciteitsopbouw in derde landen. Het volgende EU-NAVO
voortgangsrapport wordt in juni 2019 verwacht.
Resolute Support Missie
In de bespreking in RS-verband die plaatsvond in aanwezigheid van de
Afghaanse Minister van Defensie spraken de Ministers steun uit voor het
besluit van de Afghaanse president Ghani voor een tijdelijk staakt-hetvuren met de Taliban. De Ministers onderschreven het belang van een
vredesproces dat geleid wordt door de Afghanen. Ik heb mijn Afghaanse
collega hierover ook afzonderlijk gesproken. Voorts lichtten enkele
Minister toe hun bijdrage aan het ANA Trust Fund tot en met 2024 te
verlengen, zoals Nederland reeds heeft besloten, of een dergelijk besluit
in overweging te hebben voor de top in juli. Net als Nederland lichtte
enkele Ministers toe een aanvullende militaire of civiele bijdrage te
overwegen. Dit zal waarschijnlijk tijdens de aanstaande top duidelijk
worden.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 28 676, nr. 293

5