5
Vragenuur: Vragen Den Boer
Vragen van het lid Den Boer aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, viceminister-president
over druk belaste raadsleden.

Mevrouw Den Boer (D66):
Voorzitter. Nederland kent ongeveer 9.000 raadsleden,
mensen die zich met hart en ziel inzetten voor de lokale
democratie. Ze doen dit dicht bij de mensen, voor het
belang van hun gemeente en om die vooruit te helpen. Zij
doen dat vaak naast hun reguliere baan. Maar tegen welke
prijs? Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau
onder gemeentelijke griffiers toont aan dat raadsleden
onder grote druk werken. Ze hebben een tekort aan tijd en
daardoor soms ook een tekort aan kennis. In 40% van de
onderzochte gemeenten is het volgens griffiers voor
gemeenteraadsleden moeilijk om over voldoende tijd te
beschikken voor de taken die zij moeten uitvoeren. Met
name in kleinere gemeenten lijken griffiers vaker aan te
geven dat gemeenteraadsleden niet over voldoende kennis
en vaardigheden beschikken.
Door de decentralisaties in de zorg en het groeiend aantal
samenwerkingsverbanden zijn de taken van gemeenteraadsleden toegenomen, maar de tijd en de vergoeding die zij
daarvoor hebben niet, terwijl de rol van gemeenteraadsleden in een goed functionerende democratie onmisbaar is.
We hebben hier in de Kamer al eerder over gesproken.
Graag vraag ik aan de minister hoe zij het SCP-rapport duidt.
Ik wil ook aan haar vragen of zij het met mij eens is dat het
signaal dat het SCP afgeeft, verontrustend is. Vooral de
griffiers in kleine en middelgrote gemeenten geven aan dat
de druk op raadsleden hoog is. Ik vraag de minister wat zij
van plan is te doen om deze kleinere gemeenten beter te
ondersteunen.
In 2016 heeft uw voorganger, minister Plasterk, een actieplan gepresenteerd om raadsleden beter te ondersteunen
en de druk te verminderen. Hoe beoordeelt de minister het
SCP-rapport in samenhang met dat actieplan? Zijn we
daarmee op de juiste weg of is een koerswijziging nodig?
Gaat de minister nog verdere stappen ondernemen om de
gemeenteraden te ondersteunen in kennis en deskundigheid?
De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Ollongren:
Voorzitter, dank u wel. Allereerst zou ik mevrouw Den Boer
willen bedanken voor haar vraag. Ik heb het rapport van
het SCP gezien. Het is een breder rapport over het sociaal
domein en een onderdeel van het rapport is een enquête
onder griffiers. Die enquête bevestigt wat al eerder is
geconstateerd door andere commissies, onder andere van
de VNG, namelijk dat er inderdaad een kwestie is voor veel
raadsleden in Nederland. Nederland kent nog altijd veel
gemeenten, ook veel kleinere en middelgrote gemeenten,
waar raadsleden worden gezocht, en gelukkig ook gevon-

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Den Boer

den, die naast hun andere werkzaamheden en hun leven
veel tijd besteden aan hun raadslidmaatschap. Ik denk dat
wij heel dankbaar moeten zijn dat zij dat doen. Ik denk dat
we heel veel aandacht moeten hebben voor de toerusting
van deze raadsleden. En daar zit dus een knelpunt.
Ik duid het SCP-rapport dus eigenlijk hetzelfde als eerdere
rapporten. Ik wijs op de commissie-Van de Donk en de
denktank van de VNG. Ook de Rob heeft hier eerder iets
over gezegd. Mevrouw Den Boer wees al op de begrotingsbehandeling van BZK. Toen hebben we dit thema ook aan
de orde gehad. Toen hebben we gezegd dat er al een aantal
trajecten loopt. Een daarvan kwam voort uit de motie-Wolbert en daar is mijn voorganger al mee aan de slag gegaan.
Daarbij is een eenmalige impuls gegeven om te zorgen dat
de raadsleden straks goed aan de slag kunnen na de
gemeenteraadsverkiezingen. Er zijn dus al wat dingen in
gang gezet. Het gaat ook over opleidingen, bijeenkomsten
waarop mensen van elkaar dingen kunnen leren, competentieprofielen en competentiescans. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat dit gebeurt en dit moet ook worden afgemaakt.
Tegelijkertijd heb ik zowel vanuit het regeerakkoord een
opdracht om hier meer aan te doen, als ook vanuit de Kamer
als resultante van het debat. Ik heb tijdens de begrotingsbehandeling geproefd dat er veel behoefte is om nog meer
te doen. Zo is de motie-Van der Graaf aangenomen waarin
gewezen wordt op de noodzaak van meer opleiding en
maatwerk in de opleiding voor raadsleden. Met andere
woorden: ik ben blij met het SCP-rapport. Ik denk dat de
enquête bevestigt wat we al wisten, namelijk: heb nou
aandacht voor die raadsleden en voor het feit dat zij met
relatief weinig tijd en soms ook gebrekkige ondersteuning
— ook vanwege weinig tijd, kleine gemeenten en relatief
weinig ondersteuning — heel belangrijk werk doen voor
Nederland en hun gemeenten. Daar moeten we aan werken.
De voorzitter:
En de minister heeft ook twee minuten spreektijd. Mevrouw
Den Boer.
Mevrouw Den Boer (D66):
Voorzitter. Ik dank de minister voor haar beantwoording.
Ik sprak hiervoor al even over de vergoeding die raadsleden
ontvangen voor hun werk. Het is natuurlijk heel erg
belangrijk dat raadsleden eerlijk beloond worden voor hun
werk. De vergoeding die een raadslid krijgt, hangt
momenteel af van de grootte van de gemeente. De vergoeding voor raadsleden in een kleine gemeente is tot wel
negen keer lager dan de vergoeding in een van de grootste
gemeenten, en vanzelfsprekend is ook daar heel veel werk
te verrichten. Is het werk in grote gemeenten ook negen
keer zwaarder dan dat van raadsleden in een kleine
gemeente, waar toch ook de jeugdzorg geregeld moet
worden? Ik vraag de minister hoe zij aankijkt tegen deze
scheve verhouding. Is zij bereid te onderzoeken of raadsleden in een kleine gemeente een hogere vergoeding zouden
moeten krijgen?
Aanvullend vraagt D66 zich af of de minister bereid is te
kijken naar alternatieve oplossingen voor de werkdruk onder
raadsleden; u gaf dat al een beetje aan toen u sprak over
maatwerk. Een voorbeeld is het rechtstreeks verkiezen van
leden van het algemene bestuur van grote samenwerkings-

5 december 2017
TK 30

30-5-1

verbanden. Nu doen raadsleden dat vooral naast hun
gewone raadswerkzaamheden en is dat een van de oorzaken
van een hogere werkdruk. Als hiervoor aparte leden gekozen
worden, zou dat kunnen bijdragen aan een verlichting van
de werkdruk voor raadsleden. Hoe kijkt de minister hiertegen aan?
Daarnaast kan er gekeken worden naar digitaal vergaderen
of online overleggen, ter vermindering van het aantal
fysieke contactmomenten of bijeenkomsten, zodat er meer
tijd is voor raadsleden om met de inwoners van gemeenten
in gesprek te gaan. Graag een reactie.
Minister Ollongren:
Mevrouw Den Boer heeft in haar ene minuut drie vragen
aan mij gesteld. Ik ga proberen die in één minuut te beantwoorden. Allereerst de vraag van de vergoeding voor vooral
raadsleden in kleine gemeenten. Dat is inderdaad ook een
punt dat eerder is gesignaleerd. De hoeveelheid werk in
kleine gemeenten is niet per definitie minder dan in een
wat grotere gemeente, en toch krijgen de raadsleden een
lagere vergoeding daarvoor. Dat vind ik een punt om naar
te kijken. Tegelijkertijd heb ik hier al eerder gezegd dat
raadsleden dat werk niet doen om de vergoeding, maar ik
vind wel dat je mag vragen dat de vergoeding in verhouding
staat tot de hoeveelheid werk die je als raadslid verricht,
dus dat heeft mijn aandacht.
Het tweede punt gaat over de samenwerkingsverbanden.
Ook daarvan heb ik gezegd dat we er goed naar moeten
kijken. Ik ben zeker bereid om het aspect dat mevrouw Den
Boer naar voren brengt, daarbij mee te nemen.
Op de opmerking over online en digitaal ga ik kort in,
omwille van de tijd. Ik weet zelf ook uit mijn tijd in het college van Amsterdam hoe ontzettend veel papierwerk wij
over de raadsleden daar uitstorten. Ik denk dat dit in iedere
gemeente het geval is. Raadsleden zitten er niet alleen maar
om papier te verwerken, maar zij zitten er om hun gemeente
en de inwoners van hun gemeente goed te verstaan en te
vertegenwoordigen. Daar moeten ze tijd voor hebben.

De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Den Boer. De heer Krol, namens
50PLUS.
De heer Krol (50PLUS):
Dank u wel, mevrouw de voorzitter. Door de decentralisatie
hebben wij hier in Den Haag steeds meer naar gemeenten
toegeschoven. Dat klinkt heel sympathiek: dichter bij de
burger, maar dat heeft ook tot gevolg dat de mensen het
daar steeds drukker hebben gekregen. Vroeger was raadslid
een bijbaan, maar tegenwoordig zie je dat je zoveel werkzaamheden krijgt dat je je steeds vaker gaat afvragen of het
nog wel een bijbaan kan zijn. Dat klinkt heel sympathiek,
maar ik merk dat steeds meer mensen in de knel komen.
Hoe kijkt de minister daartegen aan?
Minister Ollongren:
Ik denk dat het een terechte constatering is dat de raadsleden er extra werk bij hebben gekregen vanwege de decentralisaties. Tegelijkertijd kan het ook in de transitie zitten.
We moeten misschien niet meteen conclusies willen trekken, maar het ook even goed bekijken. Ik vind het wel heel
belangrijk om, als je nieuwe taken geeft aan gemeenten,
dan ook rekening te houden met het feit dat daarop democratische controle in de gemeenteraden moet plaatsvinden.
Dat betekent dat die gemeenteraadsleden zowel in de
ondersteuning als in de opleidingen op een goede manier
daarvoor worden toegerust.
De heer Öztürk (DENK):
We hebben tijdens de Algemene Beschouwingen dit punt
uitvoerig behandeld en ik weet dat de minister de lokale
democratie een warm hart toedraagt. Heel veel raadsleden
zijn geen ambtenaar en werken dus overdag niet bij een
ministerie, bij een andere gemeente of zijn geen leraar. Er
zijn raadsleden die bij een andere werkgever werken. Zij
kunnen soms moeilijk vrij krijgen van hun baas omdat de
werkgever het belang van de lokale democratie niet zo hoog
acht. Is de minister bereid om met werkgeversinstanties te
praten en te bekijken of wij raadsleden die bij een bedrijf
werken kunnen faciliteren, zodat ze vrij kunnen krijgen?

De voorzitter:
Dank u wel.
Mevrouw Den Boer (D66):
Voorzitter. Ik dank de minister voor haar beantwoording.
Ik vind het fijn om te horen dat zij mijn zorgen deelt en dat
zij aan de slag wil gaan met de werkdruk van raadsleden.
Zeker met het oog op de gemeenteraadsverkiezingen van
maart 2018 is dit van groot belang. Het is zorgelijk dat het
verloop van raadsleden groot is en dat zij het niet langer
volhouden dan één ambtstermijn, waardoor er heel veel
kennis en kunde verloren gaat. Het is van groot belang dat
gemeenteraadsleden met de nodige tijd, kennis en kunde
hun werk kunnen uitvoeren. Dat hebben we nodig voor een
functionerende democratie. Daarom zie ik de acties van de
minister graag tegemoet. Ik zal haar blijven volgen op dit
dossier.

Minister Ollongren:
Raadsleden hebben allerlei achtergronden. Raadsleden zijn
afkomstig uit heel verschillende professionele kringen of
hebben geen betrekking, ze zijn jong en oud. Ze zijn dus
heel verschillend. Ik ken persoonlijk raadsleden die in het
bedrijfsleven werken zonder dat het problemen oplevert.
Als dat wel zo zou zijn, dan geef ik graag dat signaal af,
want het is belangrijk dat ook die werkgevers zich realiseren
dat ze een bijdrage kunnen leveren aan het functioneren
van de lokale democratie.
De heer Van Raak (SP):
Om te beginnen een compliment aan mevrouw Den Boer,
een D66'er die vragen durft te stellen over de democratie.
Ik zou me kapot schamen als ik D66'er was en zou het niet
durven, maar mevrouw Den Boer durft het wel.
Ik heb ook een vraag aan de minister. We zien dat raadsleden steeds minder volksvertegenwoordigers zijn die de

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Den Boer

5 december 2017
TK 30

30-5-2

burgers kunnen vertegenwoordigen. Ze zijn steeds meer
volksambtenaren geworden die grote stapels papier moeten
wegwerken. Is de minister het met mij eens dat raadsleden
over heel veel zaken steeds minder te vertellen hebben?
De veiligheidsregio's gaan over veiligheid. In de zorg hebben we meer dan 800 samenwerkingsverbanden. Is de
minister het met mij eens dat, als raadsleden hun controlerende taak moeten doen, zij ook over zaken moeten gaan
en we moeten stoppen met alles uitbesteden?
Minister Ollongren:
Ik denk eigenlijk dat raadsleden over steeds meer gaan.
Vanwege de decentralisaties hebben we veel belegd op het
niveau van de gemeenten, soms in samenwerkingsverbanden of gemeenschappelijke regelingen. Ik denk dat er eerder
meer werk op hen afgekomen is. Daarmee hebben raadsleden een grotere verantwoordelijkheid gekregen. Ik ben het
wel met de heer Van Raak eens dat het belangrijk is om de
bestuurlijke spaghetti zo veel mogelijk te ontwarren, zodat
gemeenteraadsleden hun belangrijke controlerende taak
zo veel mogelijk en zo goed mogelijk kunnen uitoefenen.
De voorzitter:
Dank u wel. Daarmee zijn we aan het einde gekomen van
dit mondelinge vragenuur. We gaan om 15.00 uur stemmen,
dus ik schors de vergadering.
De vergadering wordt van 14.52 uur tot 15.01 uur geschorst.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Den Boer

5 december 2017
TK 30

30-5-3