Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 209

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2012
Samenvatting
Een goed stelsel voor gezond en veilig werk zorgt voor gezonde en veilige
arbeidsomstandigheden, waarbij werkenden lang vitaal werkzaam en
productief zijn en bedrijven concurrerend. Werkgevers, werkenden en de
Nederlandse samenleving hebben hier groot belang bij. Het draagt ook bij
aan onze welvaart.
Het stelsel is onder de loep genomen. Daarbij is zowel naar de regels als
de ontwikkelingen op dit terrein gekeken. De uitslag bevestigt dat de
eerder in gang gezette koers van meer marktwerking, een sterkere rol
voor sociale partners en gericht toezicht, succesvol is. Het kabinet trekt die
lijn door en hanteert daarbij de volgende uitgangspunten: meer
vertrouwen in burgers en bedrijven; werkgevers en werkenden primair
verantwoordelijk voor gezond en veilig werk; terughoudende rol van de
overheid.
Om bij te dragen aan het vitaal houden van het stelsel ga ik een aantal
maatregelen nemen. Zo zal ik de Nederlandse regels nog meer beperken
tot wat internationale regels vereisen, zullen algemene doelvoorschriften
vaker de plaats innemen van gedetailleerde middelvoorschriften en zal ik
stevig handhaven waar regels niet worden nageleefd.
In deze brief ga ik eerst in op de uitkomsten van de evaluatie van het
stelsel en actuele ontwikkelingen op het terrein van arbeid, economie en
technologie. Ik beschrijf de rol van de overheid in het arbostelsel en de
beleidskoers. Dit leidt tot een Beleidsagenda voor gezond en veilig werken
voor de komende jaren. Ik zal andere partijen in het stelsel betrekken bij
de uitvoering van deze agenda. Centraal daarin staan:
• verdere vereenvoudiging van wetgeving,
• inzetten op concrete grenswaarden op Europees niveau,
• bedrijfsgezondheidszorg beter verbinden met de reguliere zorg,

kst-25883-209
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

1

•
•
•

betere instrumenten voor risicobeoordeling en meer zelfregulering,
betrokkenen meer invloed geven bij de concretisering van het beleid,
steviger aanpakken van overtredingen.

1. Inleiding
Werkend Nederland creëert onze welvaart. Dit kabinet wil het concurrentievermogen van de Nederlandse economie versterken, door onder
andere de arbeidsparticipatie en arbeidsproductiviteit te verhogen. Om
dat te bereiken moet werk aantrekkelijk zijn, tot op hogere leeftijd te
verrichten en gecombineerd kunnen worden met andere activiteiten.
Goede arbeidsomstandigheden zijn dan ook een voorwaarde voor een
goed functionerende arbeidsmarkt, en hoge arbeidsparticipatie en
-productiviteit.
Aandacht voor gezond en veilig werken in bedrijven loont. In sectoren
waar in het afgelopen decennium bijzondere aandacht was voor arbeidsomstandigheden daalde het verzuim sterker dan in sectoren waar dat niet
het geval was. De extra daling van het verzuim vertegenwoordigde een
besparing van € 450 miljoen per jaar.1 De totale maatschappelijke kosten
van arbeidsongevallen zijn geschat op € 820 miljoen per jaar.2 Proefprojecten hebben laten zien dat een reductie van het aantal arbeidsongevallen met 50% haalbaar is. Dit zou een besparing opleveren van ruim
€ 400 miljoen per jaar.
De begroting van SZW verwoordt de doelstelling van het beleid voor
gezond en veilig werken: «Bevorderen dat werkgevers en werknemers in
bedrijven, branches en sectoren een effectief en efficiënt arbeidsomstandigheden- en verzuimbeleid voeren»3 (artikel 44).
De wet verplicht tot periodieke evaluatie en beleidsdoorlichting. Ik heb de
wijzigingen van de Arbowet in 2005 en 2007, de resultaten van het beleid
en andere relevante ontwikkelingen laten onderzoeken. Deze brief laat de
uitkomsten daarvan zien, en de consequenties die ik hieraan verbind.
In het verlengde daarvan bevat deze brief mijn visie op het beleid voor de
komende jaren. Daarbij is gebruik gemaakt van opvattingen uit het veld.
Zo heb ik gesproken met bedrijven, landelijke en regionale organisaties
van werkgevers en werknemers, arbodienstverleners, verzekeraars,
branche- en kennisinstituten, wetenschappers, opleiding- en certificerende
instellingen. Er werden vele goede suggesties voor maatregelen gedaan.
In het algemeen is er steun voor: ruimte voor maatwerk, meer verantwoordelijkheid voor werkenden en een effectief overheidstoezicht.
2. Belangrijke winst geboekt in de afgelopen jaren

1
Veerman, T.J., et al. (2007). Convenanten in
context. Aggregatie en analyse van de
werking en opbrengsten van het beleidsprogramma Arboconvenanten. Den Haag:
Ministerie van SZW.
2
Jong, Ph.R. de, et al. (2005). Kosten en baten
van arbeidsveiligheidstrajecten. Den Haag:
Ministerie van SZW.
3
Begrotingsstaten SZW, beleidsartikel 44;
Kamerstukken II, 2010/11, 32 500 XV, nr. 252.
4
TNO/CBS, Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA). TNO, Werkgevers
Enquête Arbeid (WEA).
5
Centraal Bureau voor de Statistiek (2011).
Nederland door de crisis. Den Haag/Heerlen:
CBS.

Uit onderzoek blijkt dat de kwaliteit van de arbeid in Nederland in het
algemeen goed is4. De meeste werknemers zijn tevreden over hun werk
en hun arbeidsomstandigheden. Ook in Europees perspectief doet
Nederland het goed. Er is het afgelopen decennium belangrijke winst
geboekt:
• Werkgevers die meer arbomaatregelen nemen dan gemiddeld, zien
hun arbeidsproductiviteit stijgen.
• Het aantal dodelijke en ernstige ongevallen daalt sinds 2008. Het aantal
arbeidsongevallen met verzuim (3,3% van de werknemers) is sinds
2005 stabiel.
• Het ziekteverzuim is gedaald van 5,4% in 2002 naar 4,3% in 2004 en
sindsdien stabiel5.
• De lasten op arboterrein zijn tussen 2002 en 2007 met € 107 mln.
(12,5%) gedaald. Als gevolg van wetswijzigingen in 2011 dalen de
lasten verder met € 86 mln. in 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

2

•

Nederlandse arbeidsomstandigheden zijn beter dan het Europees
gemiddelde.1 Nederlandse werknemers zijn ook vaker tevreden tot
zeer tevreden met hun arbeidsomstandigheden (92,2%) dan de
gemiddelde werknemer in Europa (84,3%)2.

De evaluatie van de wetswijzigingen en de beleidsdoorlichting laten ook
gunstige resultaten en ontwikkelingen zien. Die zijn gebundeld in het
rapport «Verantwoordelijk werken» dat het bureau Research voor Beleid
in mijn opdracht heeft gemaakt3. U treft dit rapport, alsmede een
beschrijving van de hoofdlijnen en een toets van externe deskundigen4,
als bijlage bij deze brief aan5. De belangrijkste constateringen zijn:
• Meer keuze en lagere kosten door marktwerking. De Arbowetswijziging
van 2005 (arbodienstverlening) heeft geleid tot de beoogde marktwerking en meer keuze voor bedrijven. Arbodienstverleners concurreren,
bedrijven maken naar behoefte keuzes in inkoop, en de kosten voor
bedrijven zijn gedaald. Rond de arbodienstverlening zijn ook enkele
punten naar boven gekomen die aandacht vragen. Zo komt de rol van
de bedrijfsarts bij preventie niet goed uit de verf en lijkt de feitelijke
dienstverlening in kleinere bedrijven achter te blijven.
• Sterkere positie sociale partners. De Arbowetswijziging van 2007 heeft
de positie van sectorale sociale partners versterkt. Dat was ook de
bedoeling: meer verantwoordelijkheid bij werkgevers en werknemers
en meer ruimte voor maatwerk. De publieke regelgeving wordt, zoveel
als mogelijk, geformuleerd als doelvoorschriften die door werkgevers
en werknemers, bijvoorbeeld in arbocatalogi, worden uitgewerkt tot
concrete maatregelen. Dit heeft ertoe geleid dat sociale partners sinds
2008 arbocatalogi hebben gerealiseerd in 145 sectoren. Deze catalogi
gaan over arbeidsomstandigheden van iets meer dan de helft van alle
werknemers. Het komt nu aan op catalogi voor meer werknemers en
de toepassing ervan op de werkvloer.
• Meer nieuwe partijen doen mee. Het stelsel steunt niet alleen op
overheid en georganiseerde sociale partners. Steeds meer partijen
dragen bij aan gezond en veilig werken. Verzekeraars koppelen
voorzieningen voor een arbo-aanpak aan verzuimverzekeringen.
Kennisinstellingen bieden ondersteuning. Zelfregulering wordt steeds
meer zichtbaar, bijvoorbeeld door de vraag naar gecertificeerde
deskundigheid. Dienstverleners adviseren over vele facetten van het
arbobeleid.

1
Hooftman, W. et al (2012). Arbobalans 2011.
Hoofddorp: TNO.
2
European Working Conditions Survey 2010.
http://www.eurofound.europa.eu/surveys/
ewcs/index.htm.
3
Walz, G.A. et al (2011).Verantwoordelijk
werken. Evaluatie Arbowet en beleidsdoorlichting arbobegrotingsartikel. Zoetermeer:
Research voor Beleid.
4
Oordeel eindrapport evaluatie Arbowet en
beleidsdoorlichting van Prof. dr.
A.C.J.M. Wilthagen en Dr. B. de Vroom.
5
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
6
Conform advies Evaluatie Arbowet 1998,
Sociaal-Economische Raad, 2005.
7
Kamerstukken II, 2010/11, 29 544, nr. 329.

De evaluatie en de beleidsdoorlichting laten zien dat het kabinet met de
gekozen beleidskoers op de goede weg is. Dat betekent dat we door
moeten gaan op de ingeslagen weg: de overheid geeft partijen ruimte om
het beleid, passend bij de eigen situatie en belangen, te concretiseren6 en
stimuleert hun dat ook te doen. De resultaten tonen aan dat dit verantwoord is en werkt.
Werkgevers en werknemers hebben hier baat bij. Aandacht voor gezond
en veilig werken loont.
3. Ontwikkelingen in arbeid, economie en technologie
Een aantal externe ontwikkelingen is van invloed op de werking van het
arbostelsel. Die hebben betrekking op de wijzigingen op de arbeidsmarkt,
de druk van buiten op ondernemend Nederland en technologische
ontwikkelingen.
Arbeidsmarkt: veranderende arbeidsmarkt en arbeidsrelaties
De arbeidsmarkt verandert drastisch. Mensen worden ouder. De
krimpende beroepsbevolking dwingt tot langer doorwerken. Het kabinet
verwoordt in de brief over het zogenoemde Vitaliteitspakket7 zijn ambitie:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

3

«We moeten er met elkaar voor zorgen dat mensen gezond, vitaal en
productief tot aan de pensioenleeftijd kunnen blijven werken».
Nieuwe vormen van arbeidsrelaties, anders dan een vast dienstverband
tussen werkgever en werknemer, zijn steeds gebruikelijker. Werknemers
werken ook vaker op wisselende locaties en tijdstippen en voeren
daardoor hun werk vaker buiten het zicht van hun werkgever uit. De trend
van individualisering werkt door in de arbeidsverhoudingen. Werkgevers
en werkenden organiseren zich ook langs andere verbanden dan sector of
beroepsgroep. Bijvoorbeeld regionaal, via sociale netwerken, in ketens of
rond productietechnieken. Genoemde ontwikkelingen hebben invloed op
de verhouding tussen werknemer en werkgever en vergroot de behoefte
aan maatwerk, ook in de verdeling van rechten en plichten.
Economische structuur verandert door druk van buiten
Internationale economische verhoudingen veranderen. Opkomende
economieën leggen extra druk op het Nederlandse concurrentievermogen. De uitdaging is om het niveau van gezond en veilig werk in
Nederland te beschermen in een mondiaal krachtenveld waar de
voorwaarden voor produceren lang nog niet overal gelijk zijn aan de onze.
De nationale economische structuur verschuift verder van een producerende economie naar een diensteneconomie.
Technologische ontwikkelingen: kansen en bedreigingen
Technologische ontwikkelingen volgen elkaar in hoog tempo op. Deze
ontwikkelingen brengen nieuwe kansen, maar mogelijk ook risico’s voor
gezondheid met zich. Bijvoorbeeld van ontwikkelingen op het gebied van
nanotechnologi, chemisering van productie en ICT zijn de effecten op de
gezondheid en veiligheid van werkenden nu nog niet volledig te overzien.
4. Rol overheid in arbostelsel de komende periode
Het kabinet wil werkgevers en werknemers activeren om meer zelf te doen
aan het borgen van een maatschappelijk geaccepteerd niveau van
gezondheid en veiligheid bij het werk.
Bedrijven zijn de kern van het arbostelsel en dat blijft zo. Werkgevers en
werknemers bepalen de feitelijke arbeidsomstandigheden op de
werkvloer. Goede omstandigheden leiden tot een hogere productiviteit en
betere gezondheid van de werknemers en is in beider belang. Gezond en
veilig werk is ook van groot nationaal belang, omdat het bijdraagt aan de
blijvende inzetbaarheid van de beroepsbevolking.
Dit kabinet trekt de eerder ingezette koers van een terughoudende
overheidsrol op dit terrein, door. Het stelsel kan efficiënter functioneren
door partijen zelf meer verantwoordelijkheid te geven. Mijn uitgangspunten voor het beleid zijn:
• Vertrouwen in burgers en bedrijven;
• Werkgevers en werknemers zijn primair verantwoordelijk voor gezond
en veilig werk;
• Een stelsel dat met een beperkte rol van de overheid aanspoort tot
gezond en veilig werken.
De overheid schept de kaders waarbinnen het beleid in bedrijven vorm
moet krijgen. Regels moeten partijen activeren om de feitelijke invulling te
realiseren. Die regels sluiten aan bij het Europese niveau. Verder
ondersteun ik bedrijven bij het genereren van kennis en methoden voor
beheersing van arbeidsrisico’s. Sluitstuk is een streng sanctieregime dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

4

zich vooral richt op de mensen en bedrijven die de regels willens en
wetens niet willen naleven en recidivisten.
Ik zie voor de overheid kortom drie kerntaken:
1. Wetgeving: meer doel- en minder middelenvoorschriften; gebaseerd
op internationale regels,
2. Informatievoorziening en -uitwisseling ter ondersteuning van de
beheersing van arbeidsrisico’s,
3. Toezicht en handhaving: stevig aanpakken als regels niet worden
nageleefd.
5. Beleidsagenda voor gezond en veilig werken
Bovenstaande visie en uitgangspunten zijn het kader voor het overheidsbeleid in de komende jaren. Om de werking van het stelsel te versterken
voer ik een aantal acties uit. Deze acties vormen samen de volgende
beleidsagenda voor de komende 2 jaar:
A. Wet- en regelgeving
5.1. Eenvoudiger regels, Europees niveau en zelfregulering
Ondanks een forse vermindering van administratieve lasten in de
afgelopen jaren, is de beleving van lasten en regeldruk – inclusief die
vanwege anderen dan de overheid – maar beperkt verminderd. Ik ga
verder met vereenvoudiging van de wetgeving. Een inventarisatie van de
behoeften en mogelijkheden daartoe alsmede de heroverweging van
nationale regels leg ik eind 2012 ter bespreking voor aan werkgevers en
werknemers. Op basis daarvan ontwikkel ik voorstellen voor wijziging van
de wet- en regelgeving.
De nationale wetgeving voor gezond en veilig werken is overwegend
gebaseerd op richtlijnen, verordeningen en verdragen die in Europees en
internationaal verband zijn vastgesteld. Ik hecht aan een Europees gelijk
niveau van wetgeving. Aanpassing van de nationale wetgeving kan in
beginsel alleen binnen de kaders van de Europese regels, niet meer en
niet minder.
Nationale regels waar geen Europese wetgeving aan ten grondslag ligt ga
ik heroverwegen. Met mijn besluit tot het schrappen van de nationale
ARIE-regeling1 heb ik een eerste stap gezet. Ik heb er vertrouwen in dat
betrokken partijen in staat zijn zelf afspraken te maken over risico’s die nu
nog nationaal zijn geregeld.
De Europese Commissie heeft een heroverweging aangekondigd van de
Europese arbowetgeving. Ik zal daar actief op inspelen en pleiten voor
aanpassing van regels naar Nederlands model. Dat betekent pleiten voor
wetgeving met doelvoorschriften en concrete grenswaarden die ruimte
laat voor een praktische invulling door werkgevers en werknemers.

1
2

Kamerstukken II, 2010/11, 32 500 XV, nr. 75.
Kamerstukken II, 2011/12, 33 000 XV, nr. 66.

Ik heb onderzoek laten doen naar de stand van zaken van «zelfregulering
op het terrein van arbeidsomstandigheden». Uit dat onderzoek blijkt dat er
veel verschillende vormen van zelfregulering worden toegepast. Ik
gebruik dat onderzoek, dat onlangs aan uw Kamer is aangeboden2, om
met sociale partners in gesprek te gaan over de mogelijkheden van
versterking van zelfregulering, waaronder vrijwillige certificatie. In
sectoren waar effectieve zelfregulering wordt gerealiseerd, is minder
intensief overheidstoezicht nodig. Zo zijn bedrijven die beschikken over
OHSAS 18001-certificaat voor hun arbozorgsysteem en niet behoren tot
een hoogrisicosector vrijgesteld van actief toezicht (inspectieprojecten)
van de Inspectie SZW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

5

5.2. Meer eigen verantwoordelijkheid werkenden
Naast de zorgplicht van de werkgever bestaat er een plicht voor
werknemers tot goed werknemerschap (artikel 7:611 BW). De veranderende arbeidsverhoudingen hebben invloed op de samenhang tussen
beide plichten. Naarmate werknemers vrijer zijn in de uitvoering van het
werk en werkgevers minder zicht hebben op de feitelijke uitvoering van
het werk, neemt de eigen verantwoordelijkheid van de werknemer toe.
In het beleid zal ik meer nadruk leggen op de verantwoordelijkheid van
werknemers voor gezond en veilig werken. Dit zal zich vooral uiten in
voorlichting en informatievoorziening. Bijvoorbeeld door informatie
hierover op te nemen in de, door overheid, werkgevers en werknemers
opgestelde handreiking «Het Nieuwe Werken: hoe blijf je er gezond bij?»1
5.3. Grenswaarden en risicobeoordeling
Een grenswaarde is een kwantitatieve norm voor een maximaal
aanvaarde blootstelling aan een arbeidsrisico. Wettelijke grenswaarden
zijn er bijvoorbeeld voor werk met geluid, trillingen, gevaarlijke stoffen en
straling. Het opstellen van algemeen geldende publieke grenswaarden is
een intensief en tijdrovend proces voor zowel de wetenschap als voor het
overleg tussen sociale partners.
Uit oogpunt van efficiency en draagvlak maak ik mij sterk voor Europese
ambitieuze grenswaarden. Het wettelijk vastleggen van aanvullende,
nationale, grenswaarden overweeg ik alleen bij een zwaarwegend belang.
Voor het beheersen van risico’s kunnen partijen nu al, bijvoorbeeld in
catalogi op het niveau van bedrijfstak, afspraken maken over grenswaarden, wetenschappelijke inzichten (van bijvoorbeeld de Gezondheidsraad), goede praktijken en beoordelingsinstrumenten voor het
ontwikkelen van gezonde en veilige werkwijzen in bedrijven. SZW
ondersteunt in het kader van het kennisnetwerk (zie 5.8) zo nodig de
ontwikkeling van dergelijke kennis en instrumenten.
5.4. Arbodienstverlening: keten van preventie, vitaliteitsbevordering,
verzuimbegeleiding en werkaanpassing
De evaluatie van de wetswijzigingen laat zien dat de preventietaak in
bedrijven beter kan. Preventiemedewerkers zijn nog geen gemeengoed in
bedrijven en hun kennis over arbeidsomstandigheden is soms gering.
Ik werk aan versterking van deze eerste lijn preventie op de werkvloer. In
het kader van het Maatschappelijk Programma Arbeidsomstandigheden
(MAPA) van TNO wordt invulling gegeven aan de wens van sociale
partners om de zichtbaarheid en de expertise van de preventiemedewerker te vergroten. Zo wordt nu door TNO een netwerk van preventiemedewerkers opgezet waarin kennis en ervaringen van goede praktijken met
elkaar kunnen worden gewisseld. Eind juni zullen de eerste resultaten en
ervaringen gepresenteerd worden tijdens de «dag van de preventiemedewerker». Daarnaast werkt SZW met VWS aan het actieplan Gezond Bedrijf
ter bevordering van de vitaliteit en gezondheid. Het gaat hierbij om
aandacht en ondersteuning aan MKB-bedrijven voor goede arbeidsomstandigheden en een gezonde leefstijl.

1
Onder andere te vinden op
www.rijksoverheid.nl, www.werkenvervoer.nl,
www.awvn.nl.

Een effectieve samenwerking tussen medische disciplines leidt tot sneller
herstel en terugkeer naar het werk en ook tot verruiming van de toegang
tot de bedrijfsgeneeskunde voor werkenden. Ik ben van mening dat arbeid
als factor bij gezondheid en het specialisme arbeidsgezondheid beter
verbonden moet worden met de reguliere zorgsector. Daartoe ben ik in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

6

gesprek met mijn collega, de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport. Ik verwacht in het najaar nadere stappen te kunnen zetten.
De wijziging van de Arbowet in 2005 (arbodienstverlening) heeft geleid tot
meer marktwerking. Verzekeraars bevorderen arbodienstverlening en er is
meer keuze in deskundige ondersteuning. Volgens het onderzoek over de
positie van de bedrijfsarts, kunnen de meeste bedrijfsartsen goed uit de
voeten met de marktwerking. Maar er zijn ook zorgen over de onafhankelijkheid en toegankelijkheid van de bedrijfsarts, diens rol bij preventie en
positionering in de gezondheidsketen.
Naar aanleiding van dat onderzoek, en mijn brief hierover aan de
voorzitter van de Tweede Kamer1 verwacht ik van partijen in deze sector
initiatieven en voorstellen. Ik verwacht ook dat de SER, in het kader van
een adviesaanvraag over deze kabinetsvisie, ingaat op de bedrijfsgezondheidszorg.
Als de voorstellen van de sector mijns inziens onvoldoende perspectief
bieden voor structurele verbetering, kom ik dit najaar zelf met plannen
over de aanpak van de zorgpunten.
5.5. Ontwikkeling en toepassing arbocatalogi
Goede arbocatalogi die werkgevers en werknemers ondersteunen bij de
invulling van hun verantwoordelijkheden verbeteren de arbeidsomstandigheden, zorgen voor betere naleving en minder lasten. Veel arbocatalogi kennen sectorale maatwerkoplossingen en dat laat de wil en het
vermogen tot zelfwerkzaamheid van partijen zien. In het verlengde van
een subsidie voor ondersteuning van de ontwikkeling van arbocatalogi,
overweeg ik een tijdelijke subsidie aan de Stichting van de Arbeid voor
uitbreiding en implementatie van catalogi. Thans is het overleg gaande
over de precieze subsidievoorwaarden.
De overheid toetst de door sociale partners opgestelde catalogi of ze
strijdig zijn met de publieke doelvoorschriften. Een positieve toets maakt
een catalogus tot referentiekader voor de handhaving. Ik heb er
vertrouwen in dat sociale partners, ondersteund met de inhoudelijke
deskundigheid in het stelsel, in staat zijn catalogi vast te stellen die in
overeenstemming zijn met de doelvoorschriften van de arbowetgeving.
Daarom ga ik voor de zomer met sociale partners bespreken of, en zo ja
op welke wijze de toets en coördinatie van catalogi, in samenhang met de
(branche) RI&E instrumenten, op landelijk niveau georganiseerd kan
worden zonder inhoudelijke bemoeienis van de overheid. De toetsing van
de catalogi moet zodanig vorm krijgen dat deze catalogi als referentiekader voor de handhaving door de Inspectie SZW kunnen blijven dienen.
Ik verwacht in het najaar een besluit hierover te kunnen nemen.
1

Kamerstukken II, 2011/12, 25 883, nr. 196.
Onder andere: W.A. Eshuis et al. (2011).
Werkgeverskosten in verband met arbeidsgerelateerde schade: bestuurlijke boetes en
civielrechtelijke aansprakelijkheid Hugo
Sinzheimer Instituut Universiteit van
Amsterdam, Amsterdam; W.A. Eshuis et al.
(2009). Leerzame Schadeclaims; Leren van
«worst case scenarios» als opstap naar
effectieve interventie en preventie rond
beroepsziekten. Hugo Sinzheimer Instituut
voor Arbeid en Recht (UvA), Nederlands
Centrum voor Beroepsziekten (AMC-UvA),
onderzoeksinstituut METRO (UM) multidisciplinair onderzoek naar arbeidsgebonden
schade, in samenwerking met het Kwaliteitsbureau NVAB (Nederlandse Vereniging voor
Arbeids-en Bedrijfsgeneeskunde).

5.6. Partijen vereenvoudigen verhaal voor wie schade ondervindt

2

Ondanks het feit dat het niveau van arbeidsomstandigheden in Nederland
in het algemeen goed is, ondervinden nog veel werkenden gezondheidsen soms financiële schade als gevolg van het werk: ongevallen, snel of
geleidelijk opkomende aandoeningen, wangedrag tegen de werkende.
Jaarlijks gaat het om minimaal 390 000 gevallen van gezondheidschade
door werk. In 2,3% van de gevallen komt het tot een verzoek om financiële
compensatie, terwijl dat volgens experts bijna 9% zou kunnen zijn2.
De lasten komen dus niet altijd terecht bij de veroorzaker van de schade
en worden meer dan nodig is afgewenteld op de getroffene en de
maatschappij. Vooral bij gevallen van beroepsziekten is het voor getroffenen soms moeilijk om geleden schade gecompenseerd te krijgen. Dat
moet veranderen. Ik vind dat de lasten van te kort schietende arbeidsom-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

7

standigheden meer moeten terechtkomen waar ze horen en zie daarvoor
ook mogelijkheden:
• Via de cao: veel cao’s bevatten afspraken over compensatie voor
arbeidsongevallen, zoals door een gezamenlijke ongevalverzekering.
Een aantal cao’s bevat ook compensatie voor beroepsziekten. Ik juich
het toe als sociale partners regelen dat in meer cao’s dan nu, afspraken
worden gemaakt over preventie en compensatie van schade door
werk.
• Via derde partijen. De sociale partners kunnen ook de verzekeraars
meer betrekken. De meeste (middel)grote bedrijven hebben een
aansprakelijkheidsverzekering. Partijen kunnen aanscherpingen bezien
op het punt van aansprakelijkheid voor beroepsrisico’s.
Ik zie hier kansen voor zelfregulering in het veld. Ik zal partijen op
bovengenoemd punten aanspreken om het overleg hierover op gang te
brengen.
B. Informatievoorziening en -uitwisseling
5.7. Forum voor gezond en veilig werken
Steeds meer partijen dragen bij aan gezond en veilig werken. Ik wil die
partijen meer betrekken bij het ontwikkelen van beleid en het prioriteren
van kennisactiviteiten. Dat kan bijvoorbeeld door een bredere en grotere
betrokkenheid bij onderzoekprogramma’s en het Arboportaal. Ik start
daartoe een forum voor de partners in het stelsel. Partners uit kringen van
de wetenschap, kennisinstituten, arbodienstverlening, brancheorganisaties, verzekeringen, certificerende instellingen, werkgevers en
werknemers. Dit forum wordt een gremium voor informatie-uitwisseling
tussen de partners en een klankbord voor de uitwerking van de onderhavige beleidsagenda. Ik roep dit forum periodiek bijeen om van
gedachten te wisselen over ontwikkelingen en beleidsvoornemens die
relevant zijn voor de werking van het stelsel. Een eerste bijeenkomst
voorzie ik na de zomer.
5.8. Faciliterende taak overheid: kennis, voorlichting, monitoring
Kennis is onontbeerlijk voor het onderkennen en aanpakken van arbeidsrisico’s, en dus voor het functioneren van het stelsel. Ik reken op initiatieven van partijen in het stelsel om kennisleemten in te vullen, ook als dat
nieuwe arbeidsrisico’s betreft. Alleen als noodzakelijke kennisontwikkeling
niet van de grond komt overweeg ik nog initiatief van de overheid. Ik blijf
bijdragen aan kennisontwikkeling met onderzoek door het RIVM en het
Vraaggestuurde Programma over arbeidsomstandigheden dat TNO
uitvoert. Om tegemoet te komen aan vragen die werkgevers en
werknemers hebben wil ik hen meer invloed geven op de invulling van de
onderzoekprogramma’s. Ik ga ervan uit dat dan, ter ondersteuning van
zelfwerkzaamheid en maatwerk, meer aandacht wordt besteed aan de
ontwikkeling van goede werkwijzen en aan instrumenten voor risicobeoordeling en -beheersing. Ik ga, als verantwoordelijke voor het stelsel, voort
met het monitoren van de stand van arbeidsomstandigheden, met
voorlichting en informatievoorziening. Voor sturing vanuit het stelsel op
deze activiteiten doe ik een beroep op het hierboven genoemde forum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

8

C. Toezicht
5.9. Toezicht en handhaving
Strikte naleving van regels en waar nodig een stevige aanpak bij
niet-naleving is een onontbeerlijk sluitstuk van een goed functionerend
arbostelsel. Het kabinet gaat uit van vertrouwen en geeft ruimte aan
burgers en bedrijven om afspraken te maken. Daar waar partijen elkaar op
afspraken aanspreken en effectief horizontaal toezicht realiseren, is direct
toezicht van de overheid niet noodzakelijk.
Dit kabinet geeft weliswaar meer ruimte, maar pakt stevig aan als die
ruimte wordt misbruikt. Daarvoor worden ook wettelijke maatregelen
getroffen met hogere boetes en zwaardere straffen bij overtredingen. Het
in voorbereiding zijnde wetvoorstel inzake aanscherping handhavings- en
sanctiebeleid en het handhavingprogramma 2011–2014, scherpen het
sanctiebeleid van de arbeidswetten fors aan. Van de beschikbare
toezichtcapaciteit voor preventie, signalering en handhaving gaat het
merendeel van de inzet naar de handhaving.
Het actieve toezicht zal, in samenhang met de mate van zelfregulering als
bedoeld onder 5.1, nog selectiever worden. Het aantal prioritaire sectoren
is per januari 2012 teruggebracht van achttien naar vijftien. Het gaat
daarbij om het toezicht op werk met grote risico’s en bij werk in functies
waar werknemers kwetsbaar zijn. Naast inspecties bij bedrijven zal ik de
uitkomsten van handhavingacties gebruiken om organisaties van
werkgevers en werknemers te stimuleren hun ondersteunende taak op te
pakken.
6. Tot slot
Ik heb, op basis van de beleidsevaluatie en -doorlichting, mijn visie op de
rol van de overheid in het stelsel voor gezond en veilig werken
beschreven. Met deze visie en de acties die daar uit voortvloeien bouwt
het kabinet verder aan een stelsel dat zorgt voor gezond en veilig werk,
voor werkenden die lang vitaal en productief zijn en voor een gezond
bedrijfsleven.
Werkgevers, werkenden en de Nederlandse samenleving hebben hier baat
bij.
Ik ga met de acties aan de slag en vraag de SER op welke wijze partijen
kunnen bijdragen aan de uitvoering van de beleidsagenda en welke
factoren de uitvoering van de agenda kunnen versterken.
In 2012 en 2013 worden de acties nader uitgewerkt en uitgevoerd. Ik
betrek daar de partijen in het stelsel bij.
De staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
P. de Krom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 25 883, nr. 209

9