6
Vragenuur: Vragen Schouw
Vragen van het lid Schouw aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over het bericht dat de
gemeente Tholen drie weigerambtenaren heeft benoemd.

De heer Schouw (D66):
Mevrouw de voorzitter. Er is iets bijzonders of, als ik het
misschien mag zeggen, iets ondeugends aan de hand in
het mooie Zeeland. Sinds 1 november mogen de gemeenten
geen weigerambtenaren meer aannemen. Mevrouw
Dijkstra, de minister en ikzelf hebben ons daarvoor de
afgelopen twee jaar zeer ingespannen. We hebben namelijk
een wet, door de Tweede en Eerste Kamer aangenomen,
die kortheidshalve erop neerkomt dat trouwambtenaren
niet meer mogen discrimineren en geen onderscheid meer
mogen maken in wie ze trouwen. Dat betekent dat ambtenaren sinds 1 november ook niemand meer kunnen weigeren om te trouwen, ook geen mensen van hetzelfde
geslacht.
Wat zien we echter in de gemeente Tholen? Daar zijn toch
drie weigerambtenaren net op de valreep benoemd, nog
eventjes voor de wettelijke datum van 1 november. Het
mag, maar iedereen voelt aan dat het maatschappelijk niet
kan en dat het tegen de nieuwe wet ingaat. Ik zei het al: het
is niet onwettig en het is ook niet verboden, maar het is wel
een beetje bestuurlijk ondeugend, zeker voor een college
van SGP, CDA, ChristenUnie en VVD. Dat zijn doorgaans,
zo is mijn ervaring, buitengewoon nette mensen, die heel
goed snappen dat, wanneer een wet is aangenomen door
de Tweede en de Eerste Kamer en die bekrachtigd is door
het staatshoofd, iedereen zich aan de wet moet houden,
dus ook de mooie gemeente Tholen.
Daarom heb ik een paar vragen aan de minister van Binnenlandse Zaken. Wat vindt hij nou eigenlijk vanuit zijn verantwoordelijkheid van de situatie in Tholen? Daar is niet één
weigerambtenaar, zijn er niet twee weigerambtenaren, maar
drie, op de valreep, terwijl er slechts 8.000 mensen in Tholen
wonen. Is de minister bekend met het feit dat daar een
enorme waterval aan huwelijken te verwachten is in de
komende tijd? En mijn laatste puntje: gaat de minister tegen
de gemeente Tholen zeggen dat het mag wat ze heeft
gedaan, maar dat het toch wel een pikant randje heeft? Het
gaat immers in tegen de geest van de wet, die een aantal
weken later in werking is getreden.

Minister Plasterk:
Mevrouw de voorzitter. Het huwelijk staat in Nederland al
vele jaren open voor mensen ongeacht hun geslacht, dus
ook mensen van gelijk geslacht kunnen trouwen. De uiterste
consequentie daarvan is dat er een initiatiefwet van D66 is
aangenomen met volle steun van de Tweede Kamer.
Daarmee mogen trouwambtenaren niet langer weigeren
om mensen van gelijk geslacht te trouwen. De wet is vastgesteld op 4 juli 2014. In de wet staat dat hij drie maanden
later in werking zou treden, dus op 1 november van dit jaar.
De wet maakt een onderscheid. Over nieuwe gevallen is in
de wet gezegd: er mogen absoluut geen mensen meer
worden aangesteld die weigeren om mensen van gelijk

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Schouw

geslacht te trouwen. Over bestaande gevallen wordt in de
wet gezegd: dan kunnen mensen al eerder zijn aangesteld,
nog voordat de wet is veranderd, dus daarvoor laten we
aan het lokaal bestuur hoe men daarmee omgaat. Deze
mensen worden niet op voorhand van rijkswege ontslagen.
Vervolgens zijn er, anderhalve week voordat de wet in
werking trad, in Tholen nog drie ambtenaren benoemd, die
kennelijk zelf hebben gemeld dat zij niet van plan zijn om
mensen van gelijk geslacht te trouwen. Dat is, zeker doordat
die benoeming er zo kort voor zit, feitelijk het ontwijken —
misschien niet het ontduiken, want dat zou onwettig zijn —
van de wet zoals die geldt. Het is dan misschien niet in strijd
met de letter van de wet, maar, lijkt mij, wel met de geest
van de wet. Ik vind het dus inderdaad niet fraai. Wat dat
betreft, is het teleurstellend dat het is gebeurd.
Op de vraag van de heer Schouw of ik bereid zou zijn om
contact op te nemen met de gemeente Tholen kan ik antwoorden: dat heb ik al gedaan. Ik heb de nieuw benoemde
burgemeester, mevrouw Van de Velde — er verandert ook
in Tholen veel — gesproken. Interessant en wellicht pikant
is dat zij per 15 november is benoemd. Zij is dus van na de
datum dat de wet in werking is getreden. Zij was er dan
ook niet bij en zij was geen onderdeel van het besluit om
dit alsnog te doen. Nou goed, het is een situatie die ook
door de nieuwe burgemeester is aangetroffen. Zoals
gezegd: de wet laat deze mogelijkheid open. Maar het is,
zou je kunnen zeggen, een beetje een lange neus naar de
Staat. Dat zijn we van Tholen inderdaad niet gewend.
De heer Schouw (D66):
Ik denk dat er vandaag iets bijzonders is gebeurd, want de
minister en ik zijn het 100% met elkaar eens. Dat is heel
lang geleden. Het is ook een belangrijke kwestie. Ik ben blij
dat de minister er nog eens even in is gedoken, want het
is natuurlijk wel een gotspe dat er, anderhalve week voordat
een wet in werking treedt, nog drie weigerambtenaren
worden benoemd, op een gemeenschap van 8.000 mensen.
Ik kan alleen maar de woorden van de minister onderstrepen. Het is strijdig met de geest van de wet en het is ook
het trekken van een lange neus naar de wetgever. Ik heb
nog twee vervolgvragen aan de minister. Is hem bekend of
er nog meer van deze ondeugende gemeenten in het land
zijn geweest? Daar ben ik eigenlijk wel benieuwd naar. Of
is Tholen de enige en blijft het daar ook bij? Is de minister
bereid om met de kersverse VVD-burgemeester van Tholen
het gesprek aan te gaan om te bezien of de contractduur
misschien een tijdelijk karakter kan krijgen? Als er drie jonge
mensen zijn benoemd die weigerambtenaar zijn, kunnen
zij in het meest ongunstige geval nog 30 jaar lang hun rol
als weigerambtenaar spelen.
Minister Plasterk:
Het is mij niet bekend dat er in andere gemeenten hetzelfde
is gedaan zo kort tevoren. Ik benadruk in ieder geval dat
het vanaf 1 november niet meer mag. 1 november is nu
ruimschoots gepasseerd, dus nergens in het land mogen
nu nog ambtenaren van de burgerlijke stand worden aangesteld die weigeren mensen van gelijk geslacht te trouwen.
Ik hoop dat dit een eenmalige kwestie is. Gezien de leeftijd
van de aangestelde ambtenaren — die zijn allemaal zo oud
nog niet — zou het inderdaad kunnen zijn dat zij daar nog
lang zitten. Ik kan niet anders dan wijzen op de wet zoals
de heer Schouw die ook kent. De wet stelt voor de zittende
weigerambtenaren dat het aan het gemeentebestuur is om

9 december 2014
TK 34

34-6-1

te besluiten of men alsnog in actie wil komen. Zij kunnen
zich dan niet beroepen op de Algemene wet gelijke behandeling. Mocht er een andere wind gaan waaien — op Tholen
waait nog wel eens een wind — dan is er voor het
gemeentebestuur de gelegenheid om daar eventueel alsnog
iets aan te doen.
Mevrouw Yücel (PvdA):
Inderdaad is het besluit dat in de gemeente Tholen is
genomen volledig in strijd met de geest van de wet. Mijn
collega heeft woorden laten vallen als "niet netjes" en "een
beetje stout". De minister geeft ook aan dat het inderdaad
niet fraai is. Besluiten die in het openbaar bestuur worden
genomen, behoren volgens mij niet alleen juridisch legitiem
te zijn, maar ook behoorlijk. Zit daarin een omweg, een
juridisch haakje, om te bezien of dit inderdaad wel een
besluit is dat op deze manier kan worden gehandhaafd?
Dat is mijn vraag aan de minister. Dan heb ik nog een heel
korte vervolgvraag ...
De voorzitter:
U heb al een heel lange vraag gesteld, en u krijgt maar één
vraag per keer. Het woord is aan de minister.
Minister Plasterk:
Juridisch zie ik niet veel mogelijkheden, omdat de wet heel
helder is over de invoeringsdatum en over bestaande
gevallen. De bepaling over bestaande gevallen was
natuurlijk wel bedoeld — ik kijk ook naar mevrouw Dijkstra,
de andere initiatiefnemer van de wet — om recht te doen
aan het feit dat er misschien ook mensen zijn aangesteld
op het moment dat het huwelijk nog helemaal niet was
opengesteld voor mensen van gelijk geslacht, dus meer
dan tien jaar geleden. Het kan dus niemands bedoeling zijn
geweest om dan anderhalve week voordat de wet ingaat
nieuwe bestaande gevallen te benoemen. Daarover kunnen
wij het met elkaar eens zijn. Ik vind dat niet fraai, dat heb
ik al gezegd. Ik hoop dat het niet in andere gevallen boven
water komt. Meer kan ik er op dit moment niet aan doen,
vrees ik. Maar inhoudelijk zijn wij het met elkaar eens over
deze zaak.
De heer Bisschop (SGP):
Hier gebeurt vanmiddag iets buitengewoon vreemds. Er is
een partij met een stevige constitutionele traditie, net als
de SGP. Er is een minister die de hoeder is van die constitutionele traditie. Zij zetten een gemeenten in het verdachtenbankje die zich keurig aan de wet houdt. De minister
heeft contact opgenomen met de gemeente Tholen. Dat
heb ik ook gedaan. Wat blijkt? Er waren vacatures. Er is
gesolliciteerd volgens een open procedure. Er is niet
gevraagd naar de gewetensvraag of men bereid is om
huwelijken tussen personen van het gelijke geslacht te
voltrekken. De benoeming heeft 21 oktober plaatsgevonden.
De gemeente heeft zich keurig aan de procedure gehouden.
Er zijn vijf mensen benoemd. Later, na de benoeming, is in
een interview naar buiten gekomen dat drie van hen niet
bereid waren om huwelijken tussen mensen van hetzelfde
geslacht te voltrekken. Met andere woorden, erkent de
minister dat de gemeente Tholen zich correct aan de wetgeving heeft gehouden en een correcte procedure heeft
gevolgd?

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Schouw

Minister Plasterk:
Voorzitter. De gemeente heeft zich aan de wet gehouden.
Je kunt de wet ontduiken en ontwijken, dat onderscheid
heb ik zojuist ook gemaakt. Het eerste mag niet, maar het
tweede wel. Er zijn allerlei adviesbureautjes die daarvoor
soms fiscaal mogelijkheden in beeld brengen. Ik acht die
minder hoog dan een staatkundig zeer geïnteresseerde
gemeente als Tholen. Het benoemen van drie van de vijf
mensen, waarvan je zou kunnen weten hoe zij erover denken, vind ik niet fraai. Ik heb begrepen dat er nadrukkelijk
is gezocht naar mensen die zouden kunnen voorzien in een
vacature die was ontstaan voor mensen met een zekere
religieuze achtergrond. Dat staat de gemeente volledig vrij.
De vraag is of het dan op voorhand nodig was om uit te
spreken om geen huwelijk van gelijk geslacht te sluiten,
terwijl men zich in alle andere gemeenten van Nederland
vanaf 1 november aan de wet zal moeten houden, ongeacht
van welk gezindte men is. De wet is hier uitgevoerd, maar
niet op een fraaie wijze.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Onze voormalige collega Boris van der Ham is vandaag bij
de ambassade geweest van een aantal landen waar je
blijkbaar niet vrij mag denken en waar je gestraft wordt als
je bepaalde dingen doet. Dat is allemaal terug te voeren op
het feit dat die landen geen scheiding van kerk en staat
kennen. Nu begrijp ik dat weigerambtenaren dit vooral doen
uit religieuze motieven. Als in de gemeente Tholen een
meerderheid van de ambtenaren — ik weet niet hoeveel
trouwambtenaren de gemeente heeft — weigerambtenaar
zou zijn, zou dat volgens mij een beknelling zijn van degenen in zo'n gemeente die andere opvattingen hebben over
het leven en de vrijheid van denken en doen. Kunnen wij
de wet zodanig aanpassen dat we in Nederland geen enkele
gemeente hebben waar bestaande trouwambtenaren in
meerderheid weigerambtenaren zijn? Ik zou dat zeer
onwenselijk vinden.
Minister Plasterk:
Laat ik vooropstellen dat het al langer zo is dat in alle
gemeenten van Nederland trouwambtenaren werken die
bereid zijn om mensen van gelijk geslacht te trouwen. Ook
in Tholen hebben twee van de vijf nieuw benoemde mensen
die bereidheid. De vrijheid van mensen om te trouwen en
een passende ambtenaar te vinden, ook als ze van gelijk
geslacht zijn, wordt in Nederland niet beperkt en zou ook
absoluut niet beperkt mogen worden. De discussie nu gaat
over het meer principiële punt of je überhaupt het recht
hebt als ambtenaar om te zeggen dat je geen mensen wilt
trouwen die van gelijk geslacht zijn. Dit standpunt is in
eerdere debatten over deze wet ook vergeleken met een
ambtenaar die om andere redenen weigert om voor
bepaalde mensen het huwelijk te sluiten. Daarvan heeft de
wetgever gezegd dat het niet passend is en dit is voortaan
ook verboden. De discussie gaat nu alleen maar over de
vraag of je, als je weet dat de wet over anderhalve week
ingaat, dit nog zou moeten doen. Dat is naar de letter van
de wet correct, maar het is niet de bedoeling van de wet
en ik vind het niet fraai.
Mevrouw Pia Dijkstra (D66):
De minister geeft aan dat hij het eigenlijk moreel verwerpelijk vindt dat op zo'n korte termijn voor de inwerkingtreding

9 december 2014
TK 34

34-6-2

van de wet nog weigerambtenaren zijn benoemd. Ik zou
hem toch willen vragen om in overleg met de burgemeester,
of wellicht het gemeentebestuur, te bekijken of die ambtenaren voor een beperkte periode gecontracteerd kunnen
worden omdat we anders misschien wel enkele decennia
met deze weigerambtenaren te maken hebben.
Minister Plasterk:
Ik heb de burgemeester gesproken. Zij realiseert zich dat
het voor zittende gevallen aan het gemeentebestuur is om
te besluiten hoe hiermee wordt omgegaan, inclusief de
mogelijkheid om op enig moment te besluiten dat men van
die personen afscheid wil nemen. Dit is aan het gemeentebestuur en niet aan de burgemeester alleen. Deze mogelijkheid is bij de bespreking van de wet ook nadrukkelijk in de
Kamers aan de orde geweest. Ik heb de indruk dat de burgemeester zich dat goed realiseert.
De voorzitter:
Ik dank u voor uw antwoord en voor uw komst naar de
Kamer. U mag nog even blijven voor de stemmingen.
Hiermee is een einde gekomen aan het mondelinge vragenuur.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Schouw

9 december 2014
TK 34

34-6-3