Commissie
Diplomering
Langstudeerders
Hogeschool INHolland
(Commissie Leers)

Veel ruimte, weinig rekenschap
Onderzoek naar het alternatieve afstudeertraject van de opleiding
Media & Entertainment Management van INHolland te Haarlem

23 september 2010

Inhoud

Pagina

0. Managementsamenvatting

1

1. Inleiding

7

1.1
1.2
1.3
1.4
1.5

Aanleiding onderzoek en instelling Commissie
Opdracht
Verantwoording
Leeswijzer
Begrippenkader

7
8
8
10
10

2. Korte introductie INHolland, SoCMM en MEM

11

2.1 Hogeschool INHolland
2.2 School of Communication, Media & Music
2.3 Media & Entertainment Management

11
11
12

3. Juridisch kader
3.1 Landelijke wet- en regelgeving
3.2 Reglementen, regelingen en regels van Hogeschool INHolland, SoCMM en MEM
3.3 Uitgangspunten voor het onderzoek

4. De bekostiging van het hoger beroepsonderwijs en de bekostigingssystematiek binnen INHolland
4.1 Bekostiging hbo door het Rijk
4.2 De interne bekostigingssystematiek van INHolland
4.3 Conclusies ten aanzien van de bekostigingssystematiek

5. Rendementsbeleid
5.1 Landelijk beleid
5.2 Stuwmeerbeleid Hogeschool INHolland en SoCMM/MEM

6. Het reguliere afstudeerproces
6.1 Soorten afstudeerprojecten
6.2 De fasen van het afstudeertraject
6.3 Herinrichting regulier afstudeertraject in het studiejaar 2008-2009

7. Het alternatieve afstudeertraject
7.1 De ontstaansgeschiedenis en de formele grondslag van de pilot
7.2 Wat houdt de pilot in?
7.3 De (niet) betrokkenheid van de examencommissie

15
15
18
24

27
27
28
29

31
31
31

35
35
36
38

41
41
45
47

8. Het dossieronderzoek
8.1
8.2
8.3
8.4
8.5

Wat is onderzocht?
Welke groepen zijn onderzocht?
Aantallen studenten die via een alternatieve route zijn afgestudeerd
Uitkomsten dossieronderzoek
Het onderzoek naar cijferbriefjes

9. Analyse en beoordeling

49
50
51
52
53
55

59

9.1
9.2
9.3
9.4
9.5
9.6
9.7

De pilot afstudeerders
59
Beleid, management, organisatie en cultuur
59
Is sprake geweest van onregelmatigheden?
64
Zijn geldende en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen gehanteerd?
71
Verschillen tussen langstudeerders en reguliere afstudeerders
73
Hebben financiële motieven een rol gespeeld?
73
De Commissie is ervan overtuigd dat op geen enkele wijze sprake is geweest van
streven naar persoonlijk gewin bij een van de betrokkenen.‘Diplomatruc’ of
‘fraude’?
74
9.8 Samenvattende conclusies
75

10. Aanbevelingen
BIJLAGEN
Bijlage 1: Onderzoeksopdracht Commissie
Bijlage 2: Onderzoeksprotocol
Bijlage 3: Overzicht ontvangen en geanalyseerde documentatie
Bijlage 4: Overzicht Gesprekspartners
Bijlage 5: Organogram
Bijlage 6: Overzicht actiepunten Bestuurlijke Agenda 2008-2010
Bijlage 7: Rendementsbeleid INHolland
Bijlage 8: Overzicht betrokkenen bij regulier afstudeertraject
Bijlage 9: Feitenrelaas met betrekking tot gebeurtenissen rond de pilot sedert maart 2010
Bijlage 10: Beoordelingsformulier pilot
Bijlage 11: Afkortingenlijst
Bijlage 12: Overzicht tabellen/figuren/schema‟s

77

0. Managementsamenvatting

De Commissie Leers heeft in opdracht van het College van Bestuur van Hogeschool INHolland
(hierna: INHolland) onderzoek gedaan naar vermeende onregelmatigheden bij de verstrekking van
diploma‟s aan ouderejaarsstudenten van de opleiding Media & Entertainment Management van
INHolland Haarlem (hierna: MEM). De opdracht van de Commissie is:
a)

b)

c)
d)

na te gaan of er in vastlegging en uitvoering van „afstudeertrajecten‟ van zogenaamde
stuwmeerstudenten sprake is geweest van onregelmatigheden tegen de achtergrond van de
geldende regels en gestelde en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen;
te onderzoeken of er vanwege deze vermeende praktijk sprake is (geweest) van een negatieve
afwijking van door een hbo-instelling te stellen kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau van
afstuderen van „langstudeerders‟ in vergelijking met reguliere bachelors. De Commissie zal
daarbij beoordelen of zogenaamde vervangende opdrachten al dan niet hebben voldaan aan
die kwaliteitseisen;
vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die zich heeft voorgedaan, heeft laten
leiden door financiële motieven („diplomabonus‟);
te beoordelen of de afwijkende praktijken, indien en voor zover die zich hebben voorgedaan, te
kwalificeren zijn als „diplomatruc‟ en/of „fraude‟.

Om deze vragen te kunnen beantwoorden heeft de Commissie documenten bestudeerd en een
reeks van gesprekken gevoerd met management, docenten, studenten en alumni van MEM. Ook is
gesproken met het College van Bestuur van INHolland en de directie van de School waar MEM
onder valt. In aanvulling op documentenstudie en gesprekken zijn (studenten)dossiers onderzocht.
Conclusies ten aanzien van vragen onderzoeksopdracht
Vraag a: Zijn er onregelmatigheden geconstateerd tegen de achtergrond van de geldende regels en
gestelde en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen?
De Commissie constateert dat er in de vastlegging en uitvoering van afstudeertrajecten van
zogenaamde stuwmeerstudenten sprake is geweest van onregelmatigheden. Zij baseert deze
conclusie op de navolgende constateringen:


In het alternatieve afstudeertraject is in strijd met de Onderwijs- en examenregeling (hierna:
OER) de presentatie en mondelinge verdediging van het afstudeerproduct niet verplicht.
Daarnaast hoeven studenten hun afstudeerstartdocument niet ter goedkeuring voor te leggen
aan de afstudeercommissie, maar ontvangen zij wel de studiepunten voor onderwijseenheid
„SLB-3‟. Ook mogen studenten die deelnemen aan het alternatieve afstudeertraject een korter
verantwoordingsverslag schrijven dan reguliere studenten. Tot slot geldt niet de eis dat een
student een vast aantal EC‟s moet hebben gehaald om tot de uitvoeringsfase van het
afstuderen te worden toegelaten. De Commissie constateert aldus op een aantal punten een
ongerechtvaardigde ongelijke behandeling van studenten die deelnemen aan het reguliere
afstudeertraject en studenten die deelnemen aan het alternatieve afstudeertraject. Verder is er
sprake geweest van een ongerechtvaardigde ongelijke behandeling van studenten waar het de
toegang tot het alternatieve afstudeertraject betreft, vooral omdat niet transparant is
gecommuniceerd over het alternatieve afstudeertraject.

1



De Deelexamencommissie (hierna: DEC) is ten onrechte niet betrokken geweest bij de inrichting
en uitvoering van het alternatieve afstudeertraject.

De kwaliteit van het begeleidings- en beoordelingsproces van de afstudeerproducten in het
alternatieve afstudeertraject is onvoldoende geborgd. Waar in het reguliere traject sprake is van een
zekere borging (afstudeercommissie en eindgesprek met drie beoordelaars), is daarvan in het
alternatieve afstudeertraject geen sprake. Door de wijze van organisatie van het alternatieve
afstudeertraject is het risico genomen dat er afbreuk wordt gedaan aan de kwaliteit.
Vraag b: Is er sprake van een negatieve afwijking van kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau
van afstuderen van ‘langstudeerders’ in vergelijking met reguliere bachelors/vervangende
opdrachten?
De Commissie heeft niet willen treden in de inhoudelijke beoordeling van afstudeerproducten. Dat is
naar het oordeel werk voor deskundigen op het vakgebied waarvoor MEM opleidt. Bovendien zou
de Commissie het werkgebied van de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (hierna: NVAO)
betreden en dat heeft de Commissie nadrukkelijk willen vermijden. De Commissie kan de vraag of
er in het alternatieve afstudeertraject sprake is geweest van een negatieve afwijking van de
kwaliteitseisen voor het niveau van afstuderen van studenten in het alternatieve afstudeertraject in
vergelijking met reguliere studenten, dan ook niet met een duidelijk „ja‟ of „nee‟ beantwoorden. De
Commissie is wel van oordeel dat de opleiding op dit punt de schijn tegen heeft, omdat uitgangspunten, randvoorwaarden en werkwijzen niet goed waren vastgelegd. Het management van MEM
stond een sfeer van „laissez faire, laissez aller‟ toe. Daardoor hebben de rendementscoach en de
afstudeerbegeleiders die in het alternatieve afstudeertraject actief waren in hoge mate naar eigen
inzichten kunnen opereren. Hier was sprake van veel ruimte, weinig rekenschap.
De Commissie heeft zich onvoldoende oordeel kunnen vormen over de wijze waarop met
vervangende opdrachten is omgegaan, omdat de daarop betrekking hebbende documenten niet
bewaard zijn gebleven. Op basis van het dossieronderzoek heeft de Commissie aanwijzingen dat
men soepel is omgesprongen met de beoordeling van vervangende opdrachten voor studenten die
deelnamen aan het alternatieve afstudeertraject. De Commissie heeft niet kunnen vaststellen dat
docenten op onoorbare wijze onder druk zouden zijn gezet om mee te werken aan het gemakkelijk
verlenen van vervangende opdrachten.
Vraag c: Liet INHolland of MEM zich leiden door financiële motieven (een ‘diplomabonus’)?
De Commissie heeft geen aanwijzingen gevonden dat er een verband te leggen is tussen het de
facto gevoerde rendementsbeleid binnen de opleiding MEM (het alternatieve afstudeertraject voor
langstudeerders) en financiële motieven bij de directe uitvoerders van dat beleid. De Commissie is
van oordeel dat er geen sprake is geweest van het streven naar persoonlijk financieel gewin bij een
van de betrokkenen. Daarnaast constateert de Commissie dat de interne bekostigingssystematiek
van INHolland maar zeer beperkte (of: verwaarloosbare) prikkels meebrengt voor de Schools om te
zorgen voor zoveel mogelijk afstudeerders.
Wel hebben financiële motieven overduidelijk een rol gespeeld bij de ontwikkeling en uitvoering van
het rendementsbeleid binnen INHolland en dat is gegeven de systematiek van de rijksbekostiging
ook logisch. Naar het oordeel van de Commissie is het voeren van een rendementsbeleid op
zichzelf gerechtvaardigd binnen een verantwoord financieel beleid.

2

Vraag d: Is er sprake van fraude of diplomatrucs?
Op basis van de haar bekende informatie en gesprekken heeft de Commissie geen bewijzen dat er
sprake is geweest van „diplomatrucs‟ of „fraude‟. De Commissie zijn geen feiten of omstandigheden
bekend geworden waaruit zou blijken dat één of meer docenten bij het afnemen van tentamens of
examens het oogmerk had ten onrechte een voordeel voor een student te bewerkstelligen door
bewust mee te werken aan de onrechtmatige vaststelling van een positieve tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige uitreiking van een diploma.
De Commissie constateert wel dat MEM een fraudegevoelige situatie heeft gecreëerd, doordat de
dossiervorming met betrekking tot individuele studenten bij MEM verregaand onvoldoende is. Een
voorbeeld daarvan is de praktijk waarin examinatoren voor andere examinatoren cijferbriefjes
ondertekenen zonder dat het onderliggende document waaruit die bevoegdheid blijkt, bewaard blijft.
Vanuit een oogpunt van voorkomen van fraude is dit een onaanvaardbare situatie.
Omdat uitgangspunten, randvoorwaarden en werkwijzen niet goed waren vastgelegd, de kwaliteit
van het begeleidings- en beoordelingsproces én van de afstudeerproducten onvoldoende waren
geborgd én omdat het management een sfeer van „laisser faire, laissez aller‟ toestond, konden de
rendementscoach en de afstudeerbegeleiders die in het alternatieve afstudeertraject actief waren, in
hoge mate naar eigen inzichten opereren. En zij hebben die ruimte ook genomen. De Commissie is
van oordeel dat met name het opleidingsmanagement verantwoordelijkheid draagt voor het feit dat
het zo ver heeft kunnen komen en dat aldus mede een fraudegevoelige situatie is ontstaan.
Overige conclusies
De Commissie stelt vast dat een hogeschool, zowel onder het oude als het nieuwe systeem van
Rijksbekostiging, belang heeft bij snelle afstudeerders en zo min mogelijk uitvallers; en als uitval
onvermijdelijk is, dan bij voorkeur zo snel mogelijk. Hoewel in de eerste plaats de kwaliteit van het
onderwijs een bijdrage levert aan het rendement en hogescholen daar terecht ook veel aandacht
aan besteden, kan het naar het oordeel van de Commissie geen verbazing wekken dat de
bekostigingssystematiek een belangrijke prikkel vormt voor beleid van hogescholen dat is gericht op
verhoging van het rendement van een opleiding.
De Commissie heeft waardering voor speciale aandacht die door INHolland wordt gegeven aan
vierdejaars (of zelfs derdejaars) om te voorkómen dat zij langstudeerders worden. Dat geldt ook
voor het beleid gericht op het terugdringen van het aantal stuwmeerstudenten (vijfde en ouderejaars), met name ook de groep studenten die uit beeld geraakt is en die men door intensieve
begeleiding weer bij de opleiding kan betrekken en tot afstuderen stimuleren. Waar het naar het
oordeel van de Commissie om gaat, is dat het terugdringen transparant gebeurt, dat de rechtmatigheid niet in het geding komt, dat studenten uit jaargroepen in beginsel gelijk worden behandeld
(tenzij er een aantoonbare reden is van dat uitgangspunt af te wijken) en dat geen concessies
worden gedaan aan de kwaliteit.
De Commissie constateert dat het College van Bestuur tot eind mei 2010 niet op de hoogte is
geweest van het alternatieve afstudeertraject voor langstudeerders bij de opleiding MEM in
Haarlem. Een College van Bestuur kan ook niet van alle ontwikkelingen op de hoogte zijn en is in
eerste instantie voor adequate informatie afhankelijk van de (hiërarchische) „lijn‟.

3

De Commissie stelt vast dat die lijn niet goed heeft gefunctioneerd voor het alternatieve afstudeertraject voor langstudeerders bij MEM. Maar de Commissie constateert ook dat corrigerende
mechanismen die voor dit soort situaties in het leven zijn geroepen niet voldoende hebben gewerkt.
Hierdoor is het College van Bestuur niet in staat geweest om proactief op te treden, maar slechts
reactief.
Daarnaast constateert de Commissie dat er door de slechte communicatie met studenten en
docenten, binnen de opleiding MEM een sfeer van geheimzinnigheid heeft kunnen ontstaan en er
sprake was van willekeur wat betreft de toegang tot het alternatieve afstudeertraject.
Ten slotte komt de Commissie tot de conclusie dat de juridische controle bij INHolland nadrukkelijk
aandacht behoeft. Dat betreft in het bijzonder de positie en de benoeming van de leden van de
(deel)examencommissie(s) en die van examinatoren. De Commissie stelt vast dat een en ander bij
INHolland niet goed is geregeld. Dit klemt temeer omdat een hogeschool grote verantwoordelijkheid
heeft bij de diplomaverstrekking gezien het civiel effect van de diploma‟s. Als de waarde van een
diploma wordt ondermijnd, dan heeft dat zijn weerslag op studenten die zijn afgestudeerd aan de
opleiding MEM, een andere opleiding van INHolland of op INHolland als instelling voor hoger
beroepsonderwijs. Het kan zelfs van invloed zijn op het maatschappelijk vertrouwen in het
onderwijsbestel als geheel.
Aanbevelingen
De Commissie eindigt het rapport met zeventien aanbevelingen. Het gaat allereerst om
aanbevelingen specifiek ten aanzien van de opleiding MEM. De Commissie heeft ook
aanbevelingen voor geheel INHolland en voor het overheidsbeleid.
De Commissie beveelt onder andere aan het alternatieve afstudeertraject zoals op dit moment is
georganiseerd te stoppen, maar het maatwerk gericht op (het voorkomen van) langstudeerders
voort te zetten binnen de kaders van de OER en de geldende kwaliteitsstandaarden. Ook beveelt
de Commissie aan de NVAO op korte termijn te laten beoordelen of de afstudeerproducten van
studenten uit het alternatieve afstudeertraject van hetzelfde niveau zijn als die van studenten uit het
reguliere afstudeertraject. De Commissie beveelt aan om binnen de opleiding MEM vooral veel
energie en aandacht te besteden aan de interne cultuur en het creëren van een op samenwerking
gericht klimaat.
De Commissie doet ook een aantal algemene aanbevelingen voor INHolland.
De Commissie beveelt onder andere aan om ervoor te zorgen dat de kwaliteitszorg binnen
INHolland alert is op maatwerk en alternatieve afstudeertrajecten (al dan niet in de vorm van
„pilots‟). Indien maatwerk wordt toegepast dient dit te zijn gericht op de vorm, zonder concessies te
doen aan de kwaliteitsstandaarden en zonder dat dit tot ongelijke behandeling leidt. Daarnaast dient
zorg gedragen te worden voor een voor docenten en studenten transparante borging van de
kwaliteit van het op langstudeerders gerichte (uitvoerings)beleid; zorg ten minste dat het
zogenaamde „vier ogen principe‟ wordt gehanteerd. Ook beveelt de Commissie aan dat INHolland
nagaat of de administratieve organisatie van de andere opleidingen op orde is met het oog op de
kwaliteitsborging en het auditen daarvan. Daarnaast zou er meer aandacht moeten worden
gegeven aan de juridische control binnen INHolland.

4

Ook voor het rijksbeleid heeft de Commissie aanbevelingen. Het overheidsbeleid waarin doelstellingen zijn geformuleerd met betrekking tot een steeds grotere participatie van studenten in het
hoger onderwijs en tegelijkertijd vermindering van de uitval kunnen op gespannen voet komen staan
met de kwaliteit van de afgestudeerden. Maar het kan ook leiden tot een langere, soms te lange,
verblijfsduur van studenten in het hoger onderwijs. De Commissie beveelt het hoger onderwijs in het
algemeen aan de discussie over dit onderwerp met betrokkenen te intensiveren en tot een eind te
brengen, waarbij een van de thema's kan zijn de verblijfsduur van studenten die wel ingeschreven
staan, maar geen inspanningen meer verrichten, te beperken.
Leeswijzer
Alvorens tot een analyse en beoordeling (hoofdstuk 9) en aanbevelingen (hoofdstuk 10) te komen,
introduceert de Commissie in het rapport eerst kort INHolland en de opleiding MEM (hoofdstuk 2).
Daarna schetst de Commissie in dit rapport het juridisch kader voor haar beoordeling (hoofdstuk 3)
en de bekostigingssystematiek van het Hoger Beroepsonderwijs in het algemeen en die binnen
INHolland in het bijzonder (hoofdstuk 4). In hoofdstuk 5 beschrijft de Commissie het landelijke
rendementsbeleid en het beleid binnen INHolland, de School of Communication, Media en Music
Noord en de opleiding MEM. Het reguliere en alternatieve afstudeertraject wordt beschreven in
resp. hoofdstukken 6 en 7. Hoofdstuk 8 bevat de bevindingen van het in opdracht van de
Commissie uitgevoerde dossieronderzoek.

5

6

1. Inleiding

1.1 Aanleiding onderzoek en instelling Commissie
In De Volkskrant van zaterdag 10 juli 2010 is een publicatie verschenen over vermeende misstanden bij de verstrekking van diploma‟s aan ouderejaars (6+-)studenten van de opleiding Media &
Entertainment Management van INHolland Haarlem.
Naar aanleiding van deze publicatie en de vele reacties die deze publicatie in de wereld van het
hoger onderwijs, in de pers, bij de overheid en in de politiek heeft losgemaakt, heeft het College van
Bestuur van Hogeschool INHolland een Commissie ingesteld: de Commissie tot onderzoek naar
diplomering van langstudeerders bij Hogeschool INHolland, kortweg: Commissie DLI (hierna: de
Commissie).
De Commissie is als volgt samengesteld:


De heer drs. G.B.M. (Gerd) Leers, voorzitter van de Commissie. De heer Leers is oudburgemeester van Maastricht en was lid van de Tweede Kamer voor het CDA van 1990 tot
2002.



De heer drs. C.J.N. (Cees) Versteden, jurist, gespecialiseerd in het bestuursrecht en adviseur
openbaar bestuur. In het verleden was de heer Versteden gemeentesecretaris van de gemeente
Utrecht en secretaris/algemeen directeur van de provincie Noord-Holland. Tot vorig jaar lid was
de heer Versteden lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur.



Mevrouw drs. W.M.E. (Elly) Teune, tot 1 september 2009 lid van de Raad van Bestuur van
Fontys Hogescholen en nu onder meer Kroonlid van de Politieonderwijsraad en voorzitter van
de Raad van Commissarissen van Rabobank de Leijstroom.



Mevrouw prof. mr. M.T.A.B. (Miek) Laemers, bijzonder hoogleraar onderwijsrecht aan de
Faculteit der Rechtsgeleerdheid van de Vrije Universiteit en senior onderzoeker bij de
Rechtenfaculteit van de Radboud Universiteit Nijmegen.



De heer H. (Henno) van Horssen, oud-voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg en
bachelorstudent land- en watermanagement aan de Hogeschool Van Hall-Larenstein, waar hij in
de medezeggenschapsraad zat en lid is van het College van Beroep. Eerder studeerde hij
politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

De Commissie is in haar werkzaamheden inhoudelijk, secretarieel en logistiek bijgestaan door haar
secretaris. Deze functie is bekleed door drs. D.L.J. Kok, associé van Berenschot. Ondersteuning
van de secretaris is vanuit Berenschot geleverd door mr. M.D. Hes, mr. N.M. Oud en de heer
F. Maas LLB (hierna gezamenlijk te noemen: het secretariaat).
Het dossieronderzoek is onder verantwoordelijkheid van de Commissie uitgevoerd door het
secretariaat, aangevuld met mr. R. Crijns MSc en mr. drs. L.C.L. Huntjens, tevens werkzaam bij
Berenschot.

7

1.2 Opdracht
De opdracht van de Commissie is:
a. na te gaan of er in vastlegging en uitvoering van „afstudeertrajecten‟ van zogenaamde
stuwmeerstudenten sprake is geweest van onregelmatigheden tegen de achtergrond van de
geldende regels en gestelde en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen
b. te onderzoeken of er vanwege deze vermeende praktijk sprake is (geweest) van een negatieve
afwijking van door een hbo-instelling te stellen kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau van
afstuderen van „langstudeerders‟ in vergelijking met reguliere bachelors. De Commissie zal
daarbij beoordelen of zogenaamde vervangende opdrachten al dan niet hebben voldaan aan
die kwaliteitseisen.
c. vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die zich heeft voorgedaan, heeft laten
leiden door financiële motieven („diplomabonus‟)
d. te beoordelen of de afwijkende praktijken, indien en voor zover die zich hebben voorgedaan, te
kwalificeren zijn als „diplomatruc‟ en/of „fraude‟.
De Commissie heeft zich in dit rapport specifiek gericht op de opleiding Media & Entertainment
Management (hierna: MEM) te Haarlem. In de opdracht is de Commissie gevraagd ‟tevens na (te)
gaan of bij andere opleidingen van Hogeschool INHolland sprake zou kunnen zijn van praktijken die
niet voldoen aan daaraan te stellen formele, juridische en kwalitatieve eisen‟. Dit deel van de
opdracht is door de Commissie (nog) niet uitgevoerd. De Commissie stelt voor om in overleg met
het College van Bestuur van INHolland te bezien of het – gelet op voorliggend rapport – wenselijk is
dat er bij andere opleidingen van INHolland eveneens onderzoek wordt gedaan.
Voor de integrale inhoud van de onderzoeksopdracht verwijst de Commissie naar bijlage 1 bij dit
rapport.
1.3 Verantwoording
De Commissie is na het constituerend beraad met het College van Bestuur van INHolland van
20 juli 2010 van start gegaan met haar onderzoek. Tijdens dit constituerend beraad is onder meer
afgesproken dat de secretaris van de Commissie gedurende de loop van het onderzoek contact
houdt met de Inspectie van het Onderwijs (hierna: de Inspectie) om de activiteiten van de
Commissie af te stemmen op die van de Inspectie.
Het onderzoek van de Commissie heeft in een kort tijdsbestek plaatsgevonden, waarbij het bovendien om de zomervakantie ging. Gelet op deze achtergrond spreekt de Commissie haar bijzondere
waardering uit voor alle medewerking die is verleend door Hogeschool INHolland 1 en de School of
Communication, Media en Music Noord (hierna: SoCMM) in het algemeen en de opleiding MEM in
het bijzonder.

1

In het bijzonder gaat dank uit naar de personal assistant van de voorzitter van het College van Bestuur.

8

De Commissie is als volgt te werk gegaan:
Direct na het constituerend beraad heeft de Commissie een plan van aanpak en een onderzoeksprotocol opgesteld (zie bijlage 2). De Commissie heeft van INHolland veel documentatie mogen
ontvangen en na analyse van documenten zelf aanvullende documentatie opgevraagd bij INHolland
en SoCMM. Een overzicht van door de Commissie geanalyseerde documentatie is in bijlage 3
opgenomen.
Na de documentatieanalyse heeft het secretariaat onder verantwoordelijkheid van de Commissie
voorgesprekken gevoerd met 27 relevante actoren. Deze voorgesprekken hadden ten doel om
inzichten van de diverse betrokkenen te verzamelen op het vraagstuk en waar nodig extra feitenmateriaal te verzamelen. Met een aantal betrokkenen is meer dan een keer gesproken. Alle voorgesprekken hebben in beslotenheid plaatsgevonden en gesprekspartners hebben voorafgaand aan
het voorgesprek het onderzoeksprotocol ontvangen.
Gaandeweg de voorgesprekken is duidelijk geworden dat dossieronderzoek onontkoombaar was.
Het dossieronderzoek heeft in drie stappen plaatsgevonden, te weten op 17 en 18 augustus jl., 2 en
3 september jl. en op 7 en 8 september jl. In eerste instantie zijn dossiers onderzocht van studenten
die in 2008 en 2009 zijn afgestudeerd aan de opleiding MEM. In tweede instantie is onderzoek
gedaan naar de dossiers van studenten die aan de achtereenvolgende pilots hebben deelgenomen,
en studenten die door de rendementscoach zijn begeleid bij hun afstudeertraject. In derde instantie
is dit tweede onderzoek verdiept.
Tevens is gedurende de voorgesprekken gebleken dat ook nog met andere relevante actoren
gesproken moest worden. Met hen is telefonisch contact opgenomen. Er is eveneens in dezelfde
periode telefonisch gesproken met een aantal studenten.
Op basis van de uitkomsten van de voorgesprekken heeft de Commissie besloten welke personen
zij zelf wenste te spreken. De Commissie heeft een aantal personen meer dan een keer gesproken.
Gesprekken met de Commissie hebben in beslotenheid plaatsgevonden. In bijlage 4 is overzicht
opgenomen van personen met wie is gesproken.
Op 15 september jl. heeft de Commissie haar voorlopige onderzoeksrapport afgerond en naar het
College van Bestuur (hierna: CvB) van Hogeschool INHolland verzonden voor hoor en wederhoor
op de in deze rapportage opgenomen feiten. Na het commentaar van het CvB, heeft de Commissie
het definitieve rapport vastgesteld.
De Commissie heeft het rapport aan het College van Bestuur gepresenteerd op 23 september jl. en
heeft dit eindrapport ook direct ter beschikking gesteld aan de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en aan de inspecteur-generaal van het onderwijs. Deze rapportage is na
aanbieding aan het College van Bestuur van de instelling openbaar.

9

1.4 Leeswijzer
Het eindrapport is als volgt opgebouwd:
Hoofdstuk 2 schetst een korte introductie van de organisatie van Hogeschool INHolland (hierna:
INHolland), SoCMM en MEM. In hoofdstuk 3 beschrijft de Commissie het juridisch kader aan de
hand waarvan de Commissie tot haar beoordeling en beantwoording van de onderzoeksvragen
komt. In hoofdstuk 4 beschrijft de Commissie de bekostiging van het hoger (beroeps)onderwijs en
de bekostigingssystematiek binnen INHolland. In hoofdstuk 5 gaat de Commissie eerst op
hoofdlijnen in op het rendementsbeleid zoals dat landelijk is vastgelegd; vervolgens behandelt de
Commissie achtereenvolgens het stuwmeerbeleid van INHolland, SoCMM en MEM. In hoofdstuk 6
beschrijft de Commissie hoe het afstuderen bij MEM formeel geregeld is en hoe de regelingen
waarin het afstudeertraject is vastgelegd tot stand zijn gekomen. In hoofdstuk 7 behandelt de
Commissie vervolgens het alternatieve afstudeertraject dat bij MEM mogelijk was en is, de
zogenoemde pilot. In hoofdstuk 8 licht de Commissie de werkwijze en de uitkomsten van het
dossieronderzoek toe. In hoofdstuk 9 analyseert de Commissie haar bevindingen op basis van het
onderzoek en de gevoerde gesprekken, komt zij tot een beoordeling en trekt zij conclusies.
Hoofdstuk 10 ten slotte bevat de aanbevelingen.
De Commissie merkt op dat zij omwille van de leesbaarheid personen in dit onderzoek aanduidt met
„hij‟. Daar waar „hij‟ staat, kan echter ook „zij‟ worden bedoeld.
1.5 Begrippenkader
In dit rapport hanteert de Commissie de volgende begrippen:


Alternatief afstudeertraject

Het afstudeertraject zoals dat niet is opgenomen in de Afstudeerhandleiding. Aan het alternatief afstudeertraject nemen pilot(+)studenten deel.



Fraude door (een) examinator(en) De situatie dat een of meer examinatoren (of andere betrokkenen) bij
de afneming van een tentamen of examen óf bewust hebben
meegewerkt aan de onrechtmatige vaststelling van een positieve
tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de
onrechtmatige verlening van een graad.



Fraude door een student

Elk handelen (waaronder het plegen van plagiaat), nalaten of voornemen tot (ook aanzetten tot), dat het op de juiste wijze vormen van
een oordeel over iemand kennis, inzicht, vaardigheden, (beroeps)houding, reflectie geheel of gedeeltelijk onmogelijk maakt.



Langstudeerder /
stuwmeerstudent

Een student die langer dan de voor de studie ingerichte studiejaren
ingeschreven staat aan die opleiding.



Pilot (langstudeerders)

Het alternatief afstudeertraject.



Pilot(+)-student

Een student die niet volgens de in de Afstudeerhandleiding
omschreven wijze afstudeert.



Reguliere afstudeerstudent

Een student die volgens de in de Afstudeerhandleiding omschreven
wijze afstudeert.



Regulier afstudeertraject

Het afstudeertraject zoals dat is opgenomen in de Afstudeerhandleiding.

10

2. Korte introductie INHolland, SoCMM en MEM

In dit hoofdstuk gaat de Commissie nader in op de organisatie van INHolland en vervolgens de
organisatie van de SoCMM. Daarna gaat de Commissie nader in op de organisatie en inhoud van
de opleiding Media & Entertainment Management. Hierbij past de kanttekening dat de structuur van
INHolland per 1 september 2010 is veranderd. Afgezien van een korte introductie van de Domeinen
in de volgende paragraaf, hanteert de Commissie in dit rapport de oude termen, omdat die van
toepassing waren in de periode waarop het onderzoek betrekking heeft.
2.1 Hogeschool INHolland
INHolland is een onderwijsinstelling met 33.500 studenten en 2.800 medewerkers. De statutaire
naam van INHolland is Stichting Hoger Onderwijs Nederland.
INHolland heeft vestigingen in elf steden in de Randstad en biedt een grote variëteit aan
opleidingen. Tot 1 september 2010 waren er zestien Schools, waarvan de SoCMM
(Amsterdam/Diemen/Haarlem/Alkmaar) er één was. Per die datum zijn de zestien Schools
opgegaan in zes Domeinen:


Communicatie, media en muziek,



Gezondheid, sport en welzijn,



Management, finance en recht,



Marketing, toerisme en vrijetijdsmanagement,



Onderwijs, leren en levensbeschouwing en



Techniek, ontwerpen en informatica.

INHolland kende sinds de fusie in 2002 (en tot 1 september 2010) een management bestaande uit
twee lagen: het College van Bestuur en de directeuren van de Schools. Het CvB is het centrale
bestuursorgaan van INHolland en bestaat uit drie leden. De Raad van Toezicht houdt toezicht op en
geeft advies over het beleid van het CvB en de algemene gang van zaken in de Stichting Hoger
Onderwijs Nederland en de met haar verbonden instellingen. Tot 1 september 2010 was de
directeur van een School integraal verantwoordelijk voor de opleidingen binnen de School. Bijlage 5
bevat het organogram.
2.2 School of Communication, Media & Music
Eén van de Schools van INHolland is de SoCMM. De SoCMM kende vijf opleidingen (op drie
locaties) waarvan Media & Entertainment Management er één is. Het onderzoek van de Commissie
heeft zich in essentie gericht op de opleiding MEM in Haarlem. Daarbij is vanzelfsprekend ook
aandacht besteed aan de lijn van CvB tot opleiding en aan de rol van de ondersteunende
stafdiensten.
De SoCMM heeft een MT dat bestaat uit de directeur (portefeuilles: HRM, Financiën, Externe
relaties – gedeeld -, Marketing & Communicatie en Bedrijfsvoering), de programmadirecteur
(portefeuilles: Onderwijs & Kwaliteit, Rendementen, Internationalisering, Externe relaties - gedeeld en ICT) en de opleidingsmanagers van de drie opleidingen.

11

2.3 Media & Entertainment Management
Zoals reeds aangegeven, biedt de locatie Haarlem van SoCMM Noord de opleiding Media &
Entertainment Management aan. Deze opleiding leidt op tot coördinatie- en managementfuncties in
de wereld van film/televisie, evenementen, muziek en interactieve media.
Voor de voltijds opleidingsvariant staat een studieduur van vier jaar. Als een student de opleiding
Media & Entertainment Management met succes heeft afgerond, ontvangt hij de titel Bachelor of
Business Administration.
Het volgende overzicht geeft een beeld van het aantal studenten in de loop van de afgelopen jaren.
Tabel 2.1: Aantal studenten opleiding MEM
20052006

20062007

20072008

20082009

20092010

Eerstejaars

453

455

503

468

840

Tweedejaars

351

329

334

364

318

Derdejaars

178

301

284

272

274

Vierdejaars

167

171

287

272

262

Vijfdejaars

128

92

111

164

144

62

37

43

78

43

17

17

21

6

Aantallen studenten opleiding MEM
Aantal ingeschreven studenten

Zesdejaars
Zevendejaars
Achtstejaars
Negendejaars
Totaal ingeschreven

7
1.277

1.410

1.599

1.621

1.946

Vierdejaars

74

59

121

129

132

Vijfdejaars

56

53

62

76

68

18

18

20

16

23

8

3

9

1

Aantal gediplomeerde studenten

Zesdejaars
Zevendejaars
Achtstejaars
Negendejaars
Totaal gediplomeerd

1
130

130

224

242

221

Eerstejaars

122

120

136

134

n.n.b.

Tweedejaars

48

40

56

56

n.n.b.

Derdejaars

9

11

9

5

n.n.b.

Vierdejaars

2

2

5

5

n.n.b.

Vijfdejaars

5

1

6

12

n.n.b.

2

3

6

n.n.b.

2

3

n.n.b.

5

n.n.b.

Aantal schoolverlaters zonder diploma

Zesdejaars
Zevendejaars
Achtstejaars
Negendejaars
Totaal aantal schoolverlaters zonder diploma

n.n.b.
186

176

217

226

n.n.b.

Bron: Accreditatiedatabase Hogeschool INHolland
Uitgezonderd 2009/2010 (handmatig verkregen informatie)

12

De laatste stand van de inschrijvingen voor het nieuwe studiejaar (per 9 september 2010) bedroeg
2.155 studenten, waarvan 594 eerstejaars2.
De opleiding MEM
De opleiding MEM is gestart in 2001 als voltijdopleiding; in 2003 werd er ook een duale variant
ingesteld in Haarlem (die inmiddels weer wordt afgebouwd) en er is ook een periode een deeltijdvariant geweest, die inmiddels niet meer wordt aangeboden.
In Haarlem konden er jaarlijks 450 eerstejaars worden ingeschreven, er gold een numerus fixus. De
numerus fixus gold niet voor studiejaar 2009-2010, met een enorme instroom (ruim 800) als gevolg.
Voor het net begonnen studiejaar 2010-2011 geldt weer een numerus fixus.
De opleiding bestaat uit 240 EC‟s, dat wil zeggen 60 EC‟s per jaar. De opleiding verloopt sinds twee
jaar langs de major-minorstructuur. Dit houdt in dat een student in zijn major vakken volgt met een
algemene beroepsoriëntatie binnen een bepaald Domein (MEM en Communicatie kennen een
gecombineerde major). Vervolgens zijn er twee soorten minors. In de eerste plaats is er de
(verplichte) specialisatieminor; deze minor omvat het specifiek op de beroepsuitoefening op het
MEM-gebied gerichte deel van het programma. In de tweede plaats volgt een student een zelf te
kiezen differentiatieminor. Er is een onderscheid tussen verdiepende differentiatieminors (die
verdiepen op de MEM-kennis/competenties) en verbredende differentiatieminors waarmee de
student zich kan verbreden. Die verbredende minoren kan de student bij andere opleidingen/
Schools volgen (mits de inhoud van de minor aan een aantal kenmerken/voorwaarden voldoet).
De opleiding is (inhoudelijk) als volgt opgebouwd:
Het eerste jaar (de propedeutische fase) is de fase „beroepsgeschikt‟: dit jaar heeft een oriënterende
functie, zowel voor de student („past deze opleiding bij mij?‟), als voor de hogeschool („kan de
student de opleiding aan?‟). De hogeschool geeft een zogenoemd studieadvies na het eerste jaar.
Indien aan het studieadvies van een student, die niet heeft voldaan aan de voor hem geldende
norm (40 EC‟s behaald in het eerste jaar), een afwijzing wordt verbonden, geldt dat er sprake is van
een bindend studieadvies (hierna: BSA).
Behaalt de student die geen BSA heeft gekregen in het eerste jaar, alsnog de propedeuse niet in
het tweede studiejaar, dan geeft de directeur van de School of zijn gemachtigde alsnog een BSA.
Het moment waarop de propedeuse behaald moet zijn, is afhankelijk van de termijn die bij de
waarschuwing aan het einde van het eerste jaar gegeven is. Het BSA wordt zo snel mogelijk na het
verstrijken van de termijn, maar in elk geval uiterlijk op 31 juli van het tweede studiejaar verstrekt
(uiterste verzenddatum). Gelden er (opnieuw) persoonlijke omstandigheden, dan wordt opnieuw een
waarschuwing met een termijn gegeven3.
Na het eerste jaar volgt de hoofdfase van de opleiding (de bachelorfase). Het eerste deel van deze
fase wordt „professionaliseringsbekwaam‟ genoemd en het laatste deel „startbekwaam‟. In het
laatste jaar van de studie staat het afstuderen van de student centraal. In hoofdstuk 6 gaat de
Commissie nader in op de facetten van het reguliere afstudeertraject.

2

Per 1 oktober 2010 is het definitieve aantal ingeschreven studenten bekend.

3

Art. 15 OER.

13

Een student sluit zijn studie af met een eindgesprek, bestaande uit een presentatie en een
verdediging van zijn afstudeerproduct. Om het eindgesprek te kunnen voeren, dient een student alle
vakken behaald te hebben. Indien een student nog slechts een vak heeft openstaan, kan hij een
beroep doen op de laatstevakregeling. Deze regeling is opgenomen in artikel 27, vierde lid OER,
kopje „Een enkele toets en snel afronden van de studie‟. De laatstevakregeling houdt in dat als een
student nog één of meer onderwijseenheden van in totaal maximaal tien EC‟s dient af te ronden om
af te kunnen studeren, hij aan reguliere toetsmogelijkheden heeft deelgenomen en de
toetsmogelijkheid in de eerstvolgende periode niet aanwezig is, dan wordt hem daartoe op zijn
aanvraag die toetsmogelijkheid in de eerstvolgende onderwijsperiode geboden. De examencommissie behandelt deze aanvragen.
Opleidingsmanagement MEM
Elke opleiding heeft een opleidingsmanager. Deze is integraal verantwoordelijk voor de ontwikkeling
van producten en diensten en voor de uitvoering en organisatie van de onderwijswerkzaamheden
binnen een opleiding. De opleidingsmanager legt verantwoording af aan de directeur. De afgelopen
jaren was er sprake van wisselingen op de positie van opleidingsmanager MEM en er is een periode
geweest van co-opleidingsmanagers. Een opleidingsmanager was werkzaam van medio 2003 tot 1
september 2009. Gedurende de periode 1 april 2007 tot 1 september 2008 had hij een coopleidingsmanager. Sinds 1 september 2009 is een nieuwe (en tevens enige) opleidingsmanager
aangesteld (voor twintig uur in de week)4. Opleidingsmanagers worden ondersteund door
teammanagers.

4

Met de introductie van domeinen bij INHolland is de functienaam van deze opleidingsmanager gewijzigd.

14

3. Juridisch kader

De opdracht aan de Commissie is op basis van de feiten na te gaan of er sprake is geweest van
onregelmatigheden tegen de achtergrond van de geldende regels.
In dit hoofdstuk beschrijft de Commissie het juridisch kader aan de hand waarvan de Commissie
deze beoordeling kan maken. In het juridisch kader wordt onderscheid gemaakt tussen landelijke
wet- en regelgeving (paragraaf 3.1) en de voor een deel op de WHW gebaseerde regelingen van
INHolland met betrekking tot SoCMM en MEM (paragraaf 3.2). In paragraaf 3.3 benoemt de
Commissie op grond van paragrafen 3.1 en 3.2 de uitgangspunten voor haar onderzoek. Daarbij
gaat de Commissie ook in op het begrip „fraude‟.
3.1 Landelijke wet- en regelgeving
3.1.1 Algemeen
De wettelijke grondslag voor de bevoegdheid van Stichting Hoger Onderwijs Nederland en de met
haar verbonden instellingen (hierna: Hogeschool INHolland) om graden te verlenen, wordt gevormd
door de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (hierna: WHW). Het gaat in dit
onderzoek niet primair om graadverlening, maar om het verstrekken van het diploma. Dat wordt
door de examencommissie afgegeven nadat het instellingsbestuur heeft verklaard dat het kan
worden afgegeven. Het instellingsbestuur verleent de graad aan degene die met goed gevolg het
afsluitend examen heeft afgelegd.
De WHW legt ten aanzien van de inrichting van het onderwijs enige hoofdlijnen vast en draagt de
verdere regeling op aan de instellingsbesturen door middel van de Onderwijs- en examenregeling
(OER).
Artikel 7.3 van de WHW bepaalt dat het initiële onderwijs wordt aangeboden in de vorm van
opleidingen en definieert voorts wat een opleiding en een onderwijseenheid is. De opleiding is een
samenhangend geheel van onderwijseenheden, gericht op de verwezenlijking van welomschreven
doelstellingen op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden waarover degene die de opleiding
voltooit, dient te beschikken. Een onderwijseenheid kan betrekking hebben op de praktische
voorbereiding op de beroepsuitoefening en op de beroepsuitoefening in verband met het onderwijs
in een duale opleiding, voor zover deze activiteiten onder begeleiding van het instellingsbestuur
plaatsvinden. Aan elke opleiding is een examen verbonden. Aan elke onderwijseenheid is een
tentamen verbonden.
Op grond van artikel 7.15 van de WHW draagt het instellingsbestuur er zorg voor dat het
onderwijsaanbod en andere relevante informatie tijdig openbaar worden gemaakt, zodanig dat de
aanstaande student zich een goed oordeel kan vormen over de inhoud en de inrichting van het
onderwijs en de examens.
Een opleiding wordt geregistreerd in het Centraal register opleidingen hoger onderwijs (Croho).

15

De Commissie merkt op dat de WHW per 1 september 2010 op een aantal onderdelen is gewijzigd
naar aanleiding van de inwerkingtreding van de Wet van 4 februari 2010, Stb. 2010, 119, tot
wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en enige andere
wetten onder meer in verband met de verbetering van het bestuur bij de instellingen voor hoger
onderwijs, de collegegeldsystematiek en de rechtspositie van studenten (versterking besturing).
Inwerkingtreding: 1 september 2010 (Stb. 2010, 168). Voor onderhavig onderzoek laat de
Commissie deze wijzigingen echter buiten beschouwing, aangezien de onderzochte gebeurtenissen
alle hebben plaatsgevonden vóór inwerkingtreding van de Wet versterking besturing.
Op grond van artikelen 7.10a, lid 2 WHW verleent het bestuur van Hogeschool INHolland de graad
bachelor aan degene die met goed gevolg het afsluitend examen van een bacheloropleiding in het
hoger beroepsonderwijs heeft afgelegd. Het moet dan ingevolge art. 1.12, lid 1, gaan om een
opleiding aan welke accreditatie is verleend of een opleiding die de zogenaamde toets nieuwe
opleiding met positief gevolg heeft ondergaan.
Op grond van artikel 5a.2 WHW is de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie (hierna: NVAO)
belast met activiteiten in het kader van het verlenen van accreditatie aan opleidingen in het hoger
onderwijs. Bij besluit van 21 maart 20075 heeft de NVAO de aanvraag om accreditatie van de
opleiding hbo bachelor Media & Entertainment Management van de Hogeschool INHolland positief
beoordeeld. Daarmee is accreditatie verleend.
3.1.2 Bekostigingsaspecten van afstuderen
De WHW en het daarop gebaseerde Uitvoeringsbesluit WHW 2008 vormen de grondslag voor de
bekostiging van Hogeschool INHolland.
Op grond van artikelen 2.5 jo. 1.9 WHW wordt Hogeschool INHolland bekostigd door middel van
een rijksbijdrage.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap stelt op grond van artikel 4.2 van het
Uitvoeringsbesluit WHW 2008 jaarlijks de omvang vast van de landelijk beschikbare rijksbijdrage
voor de bekostigde instellingen. De rijksbijdrage bestaat voor de hbo-scholen uit een zogenaamd
„onderwijsdeel hbo‟ en een „deel ontwerp en ontwikkeling hbo‟.
Op grond van artikel 4.12 van het Uitvoeringsbesluit WHW 2008 wordt het onderwijsdeel hbo over
de hogescholen verdeeld naar rato van de opleiding-gewogen onderwijsvraag van de hogescholen.
Verder kan de minister op grond van artikel 4.24 van hetzelfde besluit uit het deel „ontwerp en
ontwikkeling hbo‟ aan een instelling een bedrag toekennen.
3.1.3 Artikel 7.12 WHW: examencommissie en examinatoren
Op grond van artikel 7.12 (oud) WHW stelt het instellingsbestuur voor elke door de instelling
aangeboden opleiding of groep van opleidingen een examencommissie in ten behoeve van het
afnemen van examens en ten behoeve van de organisatie en coördinatie van de tentamens. Het
instellingsbestuur benoemt de leden van de examencommissie uit de leden van het personeel die
met het verzorgen van het onderwijs in die opleiding of opleidingen zijn belast.

5

Te downloaden via www.nvao.net/download/accreditatie/id_1368_besluit%20INHOLLAND%20hbo-

ba%20Media-%20en%20Entertainment%20Management.pdf.

16

De examencommissie wijst examinatoren aan ten behoeve van het afnemen van tentamens. Als
examinator kunnen slechts worden aangewezen die leden van het personeel die met het verzorgen
van onderwijs in de desbetreffende onderwijseenheid zijn belast, alsmede deskundigen van buiten
de instelling. De examinatoren verstrekken de examencommissie de gevraagde inlichtingen.
De examencommissie kan aan de examinatoren richtlijnen en aanwijzingen geven met betrekking
tot de beoordeling van degene die het tentamen aflegt en met betrekking tot de vaststelling van de
uitslag van het tentamen (art. 7.12, lid 4 WHW).
3.1.4 Artikel 7:13 WHW: Onderwijs- en examenregeling
Op grond van artikel 7.13, eerste lid WHW stelt het instellingsbestuur van de Hogeschool INHolland
voor elke door de instelling aangeboden opleiding of groep van opleidingen een Onderwijs- en
examenregeling (hierna: OER) vast. In de OER wordt – voor zover voor onderhavig onderzoek
relevant - ten minste het volgende geregeld:
a)

de inhoud van de opleiding en van de daaraan verbonden examens,

b)

de inhoud van de afstudeerrichtingen binnen een opleiding,

c)

de kwaliteiten op het gebied van kennis, inzicht en vaardigheden die een student zich bij
beëindiging van de opleiding moet hebben verworven,

d)

waar nodig, de inrichting van praktische oefeningen,

e)

de studielast van de opleiding en van elk van de daarvan deel uitmakende onderwijseenheden,

f)

de nadere regels, bedoeld in de artikelen 7.8b, zesde lid en 7.9, vijfde lid,

g)

ten aanzien van welke masteropleidingen toepassing is gegeven aan artikel 7.4a, achtste lid,

h)

het aantal en de volgtijdelijkheid van de tentamens, alsmede de momenten waarop deze
afgelegd kunnen worden,

i)

de voltijdse, deeltijdse of duale inrichting van de opleiding,

j)

waar nodig, de volgorde waarin, de tijdvakken waarbinnen en het aantal malen per studiejaar
dat de gelegenheid wordt geboden tot het afleggen van de tentamens en examens,

k)

waar nodig, de geldigheidsduur van met goed gevolg afgelegde tentamens, behoudens de
bevoegdheid van de examencommissie die geldigheidsduur te verlengen,

l)

of de tentamens mondeling, schriftelijk of op een andere wijze worden afgelegd, behoudens de
bevoegdheid van de examencommissie in bijzondere gevallen anders te bepalen,

m) de wijze waarop lichamelijk of zintuiglijk gehandicapte studenten redelijkerwijs in de
gelegenheid worden gesteld de tentamens af te leggen,
n)

de openbaarheid van mondeling af te nemen tentamens, behoudens de bevoegdheid van de
examencommissie in bijzondere gevallen anders te bepalen,

o)

de termijn waarbinnen de uitslag van een tentamen bekend wordt gemaakt, alsmede of en op
welke wijze van deze termijn kan worden afgeweken,

p)

de wijze waarop en de termijn gedurende welke degene die een schriftelijk tentamen heeft
afgelegd, inzage verkrijgt in zijn beoordeelde werk,

q)

de wijze waarop en de termijn gedurende welke kennis genomen kan worden van vragen en
opdrachten, gesteld of gegeven in het kader van een schriftelijk afgenomen tentamen en van
de normen aan de hand waarvan de beoordeling heeft plaatsgevonden,

17

r)

de gronden waarop de examencommissie voor eerder met goed gevolg afgelegde tentamens
of examens in het hoger onderwijs, dan wel voor buiten het hoger onderwijs opgedane kennis
of vaardigheden, vrijstelling kan verlenen van het afleggen van een of meer tentamens,

s)

waar nodig, dat het met goed gevolg afgelegd hebben van tentamens voorwaarde is voor de
toelating tot het afleggen van andere tentamens,

t)

waar nodig, de verplichting tot het deelnemen aan praktische oefeningen met het oog op de
toelating tot het afleggen van het desbetreffende tentamen, behoudens de bevoegdheid van de
examencommissie vrijstelling van die verplichting te verlenen, al dan niet onder oplegging van
vervangende eisen,

u)

de bewaking van studievoortgang en de individuele studiebegeleiding,

v)

de wijze van beoordeling door het instellingsbestuur van gevallen als bedoeld in artikel 7.31a,
derde lid.

3.1.5 Medezeggenschap
Op grond van artikel 10.17 WHW is aan elke hogeschool een medezeggenschapsraad verbonden.
Indien een hogeschool een of meer faculteiten of andere organisatorische eenheden omvat, is aan
elke faculteit en aan elk van de desbetreffende eenheden een deelraad verbonden. Voor de
vaststelling of wijziging van onder meer de OER, bedoeld in artikel 7.13, met uitzondering van de
onderwerpen genoemd in het tweede lid, onder a tot en met g, behoeft het instellingsbestuur de
voorafgaande toestemming van de medezeggenschapsraad (art. 10.20 WHW).
Op grond van artikel 10.34 WHW stelt het instellingsbestuur de studenten in de gelegenheid om
desgewenst een studentencommissie in stellen. Een dergelijke commissie is bevoegd desgevraagd
of eigener beweging advies uit te brengen aan de medezeggenschapsraad over die
aangelegenheden die de desbetreffende commissie in het bijzonder aangaan.
3.1.6 Opleidingscommissie
Artikel 10.3c WHW bepaalt dat voor elke opleiding een opleidingscommissie wordt ingesteld,
behoudens het bepaalde in het vierde lid (de taken en bevoegdheden van de opleidingscommissie
kunnen ingeval het slechts om één opleiding gaat, worden uitgeoefend door de deelraad).
De commissie heeft onder meer tot taak advies uit te brengen over de Onderwijs- en examenregeling alvorens het instellingsbestuur de regeling vaststelt. Ook kan de opleidingscommissie
gevraagd en ongevraagd advies uitbrengen „over alle andere aangelegenheden betreffende het
onderwijs in de desbetreffende opleiding.‟
3.2 Reglementen, regelingen en regels van Hogeschool INHolland, SoCMM en MEM
3.2.1 Algemeen
De relevante regelingen van INHolland, de SoCMM en de MEM zijn opgenomen in de Studiegids
Hogeschool INHolland. De Commissie had de versies Studiejaar 2007-2008 en Studiejaar 20092010 voor de opleiding Media & Entertainment Management Haarlem tot haar beschikking. In deze
studiegidsen is in hoofdstukken 1 tot en met 3 algemene informatie opgenomen over de organisatie
van Hogeschool INHolland, de faciliteiten en voorzieningen en diverse reglementen, waaronder het
Medezeggenschapsreglement en het Reglement Opleidingscommissies.

18

De OER van elke bacheloropleiding van Hogeschool INHolland is opgenomen in de Studiegids,
zodat er per bacheloropleiding een Studiegids bestaat. Feitelijk verschillen deze studiegidsen
slechts op een paar plaatsen van elkaar, namelijk artikelen 19, 20 en 21 van hoofdstuk 4.4 en
geheel hoofdstuk 4.5 van de Studiegids. Deze artikelen en hoofdstuk 4.5 worden per opleiding
ingevuld.
De Studiegids (en de OER) van de bacheloropleiding Media & Entertainment Management wordt
(worden) jaarlijks (opnieuw) vastgesteld. In dit juridisch kader wordt uitgegaan van de Studiegids
van het jaar 2007-2008, aangezien het te onderzoeken afstudeertraject is gestart in dat studiejaar.
In het geval de Studiegids van andere studiejaren op relevante onderdelen afwijkende bepalingen
kent, zullen deze expliciet worden opgenomen.
3.2.2 (Deel)examencommissie en examinatoren
(Deel)examencommissie
Paragraaf 1.3.4 van de Studiegids 6 regelt op hogeschoolniveau de instelling van de examencommissie, waarbij het deels gaat om herhaling van bepalingen van de WHW. Kort samengevat
regelt de paragraaf het volgende:


Voor elke groep van opleidingen of voor elke opleiding, als een opleiding niet tot een groep
behoort, wordt na goedkeuring door het College van Bestuur een examencommissie ingesteld
(artikel 26 lid 1). De instelling vindt plaats door de directeur van de School die de opleiding(en)
verzorgt of, indien de opleiding(en) door meer Schools wordt verzorgd, door de betreffende
directeuren gezamenlijk.



Een enkelvoudige examencommissie wordt ingesteld als de opleiding(en) die tot de in te stellen
examencommissie behoren, slechts door één School worden verzorgd (artikel 26 lid 2).



Een centrale examencommissie met deelexamencommissies (DEC‟s) wordt ingesteld als de
opleiding of groep van opleidingen die tot de in te stellen examencommissie behoren, door meer
Schools worden aangeboden (artikel 26 lid 2). De centrale examencommissie kent dan voor de
opleiding of groep van opleidingen per School één deelexamencommissie.



De algemene taak van de examencommissie betreft het afnemen van de examens en de
organisatie en coördinatie van de toetsen (artikel 27 lid 1). Verder zijn taken en bevoegdheden
opgenomen en uitgewerkt op diverse plaatsen in de Studiegids en in het bijzonder in de
Onderwijs- en examenregeling van de opleiding.



Bij een centrale examencommissie met deelexamencommissies legt de centrale examencommissie na overleg met de deelexamencommissies in een apart besluit schriftelijk vast welke
taken en bevoegdheden zij uitoefent en welke zij overdraagt aan de deelexamencommissies
(artikel 27 lid 1).

6

In de Studiegids 2007-2008 is paragraaf 1.3.4 overigens niet ingevuld. Voor het juridisch kader is gebruik

gemaakt van tekst van de Studiegids 2009-2010.

19

Examinatoren
Op grond van artikel 27, tweede lid, van paragraaf 1.3.4 van de Studiegids wijst de examencommissie of, als sprake is van deelexamencommissies, wijzen de deelexamencommissies
examinatoren aan. Tenzij de examencommissie anders beslist, worden in elk geval alle leden van
het personeel7, die met het verzorgen van het onderwijs in de desbetreffende opleiding zijn belast,
geacht te zijn aangewezen als examinator.
De examencommissie en/of een deelexamencommissie kan, afhankelijk van de onderlinge taakverdeling, aan de examinatoren richtlijnen en aanwijzingen geven met betrekking tot de beoordeling
van degene die een toets aflegt en met betrekking tot de vaststelling van de uitslag van een toets.
Volgens artikel 7.12 WHW stelt het instellingsbestuur de examencommissies in. In de Studiegids
staat echter vermeld dat de directeur van de School dit doet, na goedkeuring van het CvB. De WHW
voorziet niet in een delegatiemogelijkheid, maar mogelijk bevat een regeling neergelegd in het
Bestuursreglement of een andere regeling deze.
3.2.3 Onderwijs- en examenregeling (OER)
Algemeen
Paragraaf 4.4 van de Studiegids bevat de OER per bacheloropleiding. De OER is voor alle
bacheloropleidingen grotendeels gelijkluidend. Alleen de artikelen 19 (Competenties, Dublindescriptoren en de hbo-kwalificaties), 20 (Samenstelling van de propedeutische fase en het eerste
jaar van het Associate-degreeprogramma) en 21 (Samenstelling van de postpropedeutische fase en
het tweede jaar van het Associate-degreeprogramma) worden per bacheloropleiding specifiek
ingevuld.
Toepasselijkheid van de OER
Op grond van artikel 1 geldt de OER voor alle studenten die dat studiejaar staan ingeschreven voor
de opleiding. Het gaat dan om zowel de nieuwe studenten als herinschrijvers (tweedejaars en
ouder). Elk studiejaar kent daarmee een nieuwe versie van de OER en deze nieuwe versie geldt
dan voor alle studenten die zijn ingeschreven. Wijzigingen in de OER kunnen voor de in vorige jaren
ingeschreven studenten leiden tot overgangsvoorzieningen. Blijkens de OER moet het dan gaan om
grote veranderingen die zonder voorziening tot onbillijke situaties zouden kunnen leiden.
Onderwijseenheden en toetsvormen
Artikelen 20 en 21 van de OER leggen de onderwijseenheden van het eerste (propedeuse),
respectievelijk het tweede/derde/vierde (postpropedeuse) studiejaar van de voltijdse, deeltijdse en
eventueel duale vorm van de bacheloropleiding vast. In paragraaf 4.5 van de Studiegids worden de
onderwijseenheden en toetswijzen, uitgesplitst per deeltoets, volledig beschreven.

7

Onder de „leden van het personeel‟ worden ook diegenen begrepen die werkzaam zijn op basis van

detachering of inhuur.

20

In artikel 21, dat over de postpropedeutische fase (het tweede tot en met het vierde studiejaar)
handelt, staat daarbij: „In hoofdstuk 4.5 van deze Studiegids worden de onderwijseenheden en de
toetswijzen, uitgesplitst per deeltoets, volledig beschreven. De onderwijseenheden en de daaraan
verbonden toetsen, waar niet aan mag worden deelgenomen alvorens de toetsen van een of
meerdere andere onderwijseenheden met goed gevolg zijn afgelegd (zie artikel 26), zijn in een
voetnoot in het overzicht aangeduid.‟ Daarmee maakt de inhoud van hoofdstuk 4.5 deel uit van de
OER.
Van belang is ook artikel 22, lid 4: „De examinatoren stellen met inachtneming van de aanwijzingen
en richtlijnen van de examencommissie de toetsen en de beoordelingsnormen vast. De
beoordelingsnormen worden voordat de toetsuitslagen worden bekendgemaakt, gepubliceerd via
Blackboard. Onder goedkeuring van de examencommissie kan de examinator naar aanleiding van
de correctie van de toets de beoordelingsnormen herzien (zie ook art. 31: toepassen en bekendmaken beoordelingsnormen door docent; afwijking mogelijk via EC).
Op grond van artikel 27, lid 1 van de OER wordt de student twee keer per studiejaar de gelegenheid
geboden deel te nemen aan de toetsen die verbonden zijn aan de onder artikel 20 en 21 genoemde
onderwijseenheden. Indien de student vanwege „zeer bijzondere persoonlijke‟ omstandigheden:


(ook) niet aan de tweede toetsgelegenheid in het studiejaar binnen de geprogrammeerde
perioden voor onderwijs en toetsen volgens het rooster heeft kunnen deelnemen, of



voor wat de tweede toetsgelegenheid betreft, wel heeft deelgenomen, maar als gevolg van die
omstandigheden niet voor de toets is geslaagd, en



zonder een extra toetsgelegenheid de studievoortgang ernstig wordt vertraagd,

kan de examencommissie besluiten hem de gelegenheid te bieden nogmaals die toets af te leggen,
eventueel in andere vorm, in het betreffende studiejaar.
Artikel 27, lid 2 bepaalt dat het programma van de opleiding en dus de inhoud van onderwijseenheden en de bij die onderwijs behorende toetsen kan worden aangepast. Deze aanpassingen
gelden voor alle studenten die zich voor het nieuwe studiejaar hebben ingeschreven en dus ook
voor degenen die de betreffende onderwijseenheden nog niet met succes hadden afgerond en dus
de toets behorende bij die onderwijseenheid (of deeltoetsen van modules) opnieuw moeten
afleggen.
Bij een grote wijziging van de inhoud van een onderwijseenheid of als een onderwijseenheid niet
meer wordt aangeboden, wordt de student op grond van artikel 27, lid 3 van de OER in het studiejaar, na het studiejaar waarin de onderwijseenheid voor het laatst werd aangeboden, nog tweemaal
de gelegenheid geboden deel te nemen aan de toets die aan de oude onderwijseenheid verbonden
was. In zeer bijzondere omstandigheden kan de examencommissie besluiten de student nog een
extra gelegenheid te bieden de toets af te leggen.
Artikel 27, lid 4 bepaalt nog het volgende. Als de student om het afsluitend examen te behalen:


nog slechts een of meer onderwijseenheden van in totaal maximaal tien credits van de hoofdfase dient af te ronden, na deelgenomen te hebben aan de reguliere toetsmogelijkheden, en



die toetsmogelijkheid in de eerstvolgende reguliere onderwijsperiode niet aanwezig is,

wordt hem daartoe op zijn aanvraag die toetsmogelijkheid in die eerstvolgende reguliere onderwijsperiode geboden. Dit wordt ook wel de „laatstevakregeling‟ genoemd.

21

Op grond van artikel 28 kan de examencommissie besluiten dat de toets van een onderwijseenheid
in een andere vorm dan aangegeven in artikelen 20 en 21 van de OER kan plaatsvinden. De
examencommissie maakt een dergelijke beslissing aan het begin van de betreffende onderwijsperiode via Blackboard bekend. Verder kan de examencommissie op schriftelijk verzoek van een
student toestaan dat een toets op andere wijze dan vermeld wordt afgelegd.
Toetsuitslag
Op grond van artikel 30 van de OER stelt de examinator na het afnemen van een toets (mondelinge
toets of praktijkopdracht, dan wel schriftelijk; 30, lid 1, tweede alinea) een uitslag vast en geeft de
student daarvan een bewijsstuk. Het is mogelijk dat de uitslag alleen via het studievolgsysteem
wordt gepubliceerd. De student kan dan voor zichzelf een afdruk als bewijsstuk maken.
„Ten aanzien van een op andere wijze toetsen dan hiervoor bedoeld (onder welke categorie ook
afstudeerverslagen, (onderzoeks)rapporten, scripties en dergelijke vallen), bepaalt de examencommissie van tevoren op welke wijze en binnen welke termijn de student een schriftelijk bewijsstuk
van de uitslag zal ontvangen.‟
De examinator (die moet door de examencommissie voor het bewuste tentamen zijn aangewezen,
vgl. 7.12, lid 3 en lid 4 in onderlinge samenhang WHW) is op grond van artikel 30, vijfde lid, van de
OER verantwoordelijk voor het tijdig registreren van de uitslagen van de toets. Als basis voor deze
registratie dient de schriftelijke, gedateerde en van zijn handtekening voorziene opgave van de
uitslag of uitslagen van de toets (bij toetszittingen kan dat voor de desbetreffende groep van
studenten een verzamellijst zijn). De opgave wordt op het secretariaat van de examencommissie
gearchiveerd.
Artikel 31, vierde lid, van de OER bepaalt dat de examencommissie een eerstverantwoordelijke
examinator aanwijst ingeval een toets, al dan niet tegelijkertijd, door meer dan een examinator wordt
afgenomen, dan wel het resultaat door meer dan een examinator wordt beoordeeld.
Op grond van artikel 33, vierde lid van de OER wordt beoordeeld werk, uitgezonderd het afstudeerverslag, het (onderzoeks)rapport, de scriptie enzovoorts, gedurende een periode van ten minste drie
maanden na de dag van bekendmaking van de uitslag bewaard door de (deel)examencommissie, of
zoveel langer als voor een door de student ingesteld beroep of voor het kwaliteitszorg- en
accreditatiesysteem is vereist. Het afstudeerverslag, het (onderzoeks)rapport, de scriptie enzovoorts
worden minimaal zeven jaren bewaard.

22

Geldigheidsduur toetsen
Artikel 32 van onderdeel 4.4 van de OER 2007-2008 regelt de geldigheidsduur van (deel)toetsen en
vrijstellingen. In onderstaande tabel is een overzicht opgenomen van de geldigheidsduur in de
verschillende jaren8:
Tabel 3.1: Overzicht geldigheidsduur toetsen
9

2006-2007

2007-2008

2008-2009

2009-2010

Deeltoets

6 jaar

4 jaar

4 jaar

3 jaar

Toets

6 jaar

6 jaar, uitgaande van de
eerste behaalde deeltoets van die onderwijseenheid

6 jaar, uitgaande van de
eerste behaalde deeltoets van die onderwijseenheid

5 jaar, uitgaande van de
eerste behaalde deeltoets van die onderwijseenheid

Vrijstelling

6 jaar

6 jaar, gerekend vanaf
de eerstkomende datum
1 februari of september
na het behalen of verlenen

6 jaar, gerekend vanaf
de eerstkomende datum
1 februari of september
na het behalen of verlenen

5 jaar, gerekend vanaf
de eerstkomende datum
1 februari of september
na het behalen of verlenen

De examencommissie kan beslissen de geldigheidsduur met een jaar te verlengen, gezien de
ontwikkelingen binnen het opleidingsprogramma en het afnemende beroepenveld. Ook kan de
examencommissie beslissen dat als de geldigheidsduur nog niet is verstreken, maar al wel vier
jaren of langer bedraagt, aanvullend onderwijs met een toets moet plaatsvinden of een aanvullende
opdracht moet worden uitgevoerd, alvorens het examen kan worden behaald.
Vrijstelling en vervanging van onderwijseenheden
Op grond van artikel 34, eerste lid, van de OER (ook op grond van de WHW) kan de examencommissie op schriftelijk verzoek van een student vrijstelling verlenen van het propedeutisch
examen en een toets, verbonden aan de onder artikelen 20 en 21 genoemde onderwijseenheden.
3.2.4 Medezeggenschap
In paragraaf 1.3.6 van de Studiegids staan de medezeggenschapsorganen van INHolland
beschreven:


8

Artikel 38 bepaalt dat INHolland een medezeggenschapsraad kent voor de hele hogeschool
(HMR), een deelraad voor de gezamenlijke diensten en deelraden voor de afzonderlijke Schools
(SMR). Samenstelling, bevoegdheden en taken zijn neergelegd in het Medezeggenschapsreglement. De wettelijke basis wordt gevormd door artikel 10.17 WHW.

Bij deze tabel merkt de Commissie op dat zij de geldigheid van toetsen niet heeft onderzocht in het dossier-

onderzoek; voor vijfde- en zesdejaars heeft de geldigheid van toetsen geen grote relevantie.
9

Gelet op deze verschillen is in de OER 2009-2010 een overgangsregeling opgenomen. Deze bepaalt dat voor

studenten bij wie als gevolg van de bovenstaande verkorte termijnen ten opzicht van de regeling 2008-2009 de
geldigheidsduur verstrijkt per 1 september 2009 of per 1 februari 2010, [...] voor de betreffende
onderwijseenheid de kortere termijn een jaar later in [gaat].

23



Artikel 39 bepaalt dat studenten op grond van artikel 10.34 van de WHW het recht hebben een
studentencommissie in te stellen. Deze bestaat uit leden van de medezeggenschapsraad die uit
en door de studenten zijn gekozen. De studentencommissie is bevoegd desgevraagd of uit
eigen beweging advies uit te brengen aan de medezeggenschapsraad, vooral over die
aangelegenheden die de studenten in het bijzonder aangaan.



Artikel 40 bepaalt dat elke opleiding een opleidingscommissie heeft (grondslag hiervoor is
art.10.3c WHW). De Commissie brengt advies uit over de OER van de opleiding alvorens deze
wordt vastgesteld, beoordeelt jaarlijks de wijze van uitvoering van de OER en brengt advies uit
over alle andere aangelegenheden betreffende het onderwijs in de opleiding.

3.3 Uitgangspunten voor het onderzoek
Op basis van het voorgaande hanteert de Commissie de volgende uitgangspunten bij haar
onderzoek:


Artikel 7.12 WHW bepaalt dat het instellingsbestuur de examencommissie instelt en leden
benoemt. In artikel 26 van paragraaf 1.3.4 van de Studiegids staat dat de directeur van een
School, na goedkeuring van het College van Bestuur, een deelexamencommissie instelt en de
leden benoemt. De Commissie beschikt niet over een document waaruit blijkt dat het
instellingsbestuur zijn bevoegdheid heeft overgedragen aan de directeuren van de School.



Het instellingsbestuur moet ingevolge artikel 7.13 van de WHW voor elke opleiding of groep van
opleidingen een OER vaststellen.



Artikel 7.15 van de WHW verplicht het instellingsbestuur het onderwijsaanbod en andere
relevante informatie tijdig openbaar te maken, zodanig dat de aanstaande student zich een
goed oordeel kan vormen over de inhoud en de inrichting van het onderwijs en de examens.



Artikel 27, tweede lid, van paragraaf 1.3.4 van de Studiegids van de MEM wijkt af van het
bepaalde in de WHW. De WHW bepaalt dat alleen leden van het personeel die met het
verzorgen van onderwijs in de desbetreffende onderwijseenheid zijn belast, kunnen worden
aangewezen als examinator. De Studiegids bepaalt evenwel dat alle leden van het personeel
die met het verzorgen van het onderwijs in de desbetreffende opleiding zijn belast, kunnen
worden aangewezen als examinator. De Commissie zal bij haar beoordeling het bepaalde in de
WHW als uitgangspunt nemen.



De regelingen voor de bacheloropleidingen zijn bij de Hogeschool INHolland als onderdeel 4.4
opgenomen in de Studiegids. Daarin is ook de regeling opgenomen voor de opleiding Media &
Entertainment Management. De OER is voor alle bacheloropleidingen grotendeels gelijk. Alleen
de artikelen 19 („Competenties, Dublin-descriptoren en de hbo-kwalificaties‟), 20 („Samenstelling
van de propedeutische fase en het eerste jaar van het Associate-degreeprogramma‟) en 21
(„Samenstelling van de postpropedeutische fase en het tweede jaar van het Associatedegreeprogramma) zijn per bacheloropleiding verschillend.

24



Artikelen 20 en 21 van de OER leggen de onderwijseenheden van het eerste respectievelijk het
tweede/derde/vierde (postpropedeutische) studiejaar van de voltijdse, deeltijdse en eventueel
duale vorm van de bacheloropleiding vast. In artikel 21 wordt verwezen naar de volledige
beschrijving van de onderwijseenheden en toetswijzen 10, uitgesplitst per deeltoets. In hoofdstuk
4.5 van de Studiegids worden de onderwijseenheden en toetswijzen, uitgesplitst per deeltoets,
volledig beschreven. Daarmee maakt deze volledige beschrijving naar het oordeel van de
commissie deel uit van de OER.



Artikel 27, leden 2 en 3 van de OER geven een regeling hoe om moet worden gegaan met
wijzigingen in de inhoud van het onderwijs. „Kleine‟ wijzigingen gelden voor alle studenten die
ingeschreven staan en dus ook voor studenten die de gewijzigde onderwijseenheden nog niet
met succes hadden afgerond. In het geval van een „grote‟ wijziging geldt dat studenten nog
tweemaal de mogelijkheid geboden moet worden deel te nemen aan de toets die aan de oude
onderwijseenheid verbonden was. De examencommissie kan besluiten daarbovenop nog een
extra gelegenheid aan te bieden.



Op grond van artikel 28 van de OER kan alleen de examencommissie besluiten dat de toets van
een onderwijseenheid in een andere vorm dan aangegeven in artikelen 20 en 21 van de OER
en paragraaf 4.5 van de Studiegids kan plaatsvinden.



De Commissie stelt vast dat alleen de examencommissie op schriftelijk verzoek van een student
vrijstelling kan verlenen van het propedeutisch examen en een toets, verbonden aan de onder
artikelen 20 en 21 van de OER genoemde onderwijseenheden.



Op grond van artikel 30 van de OER stelt de examinator na het afnemen van een (mondelinge
en schriftelijke) toets of de uitvoering van een praktijkopdracht als toets een uitslag vast en geeft
de student daarvan een bewijsstuk.



Indien de student vanwege ‟zeer bijzondere persoonlijke„ omstandigheden niet aan de tweede
toetsgelegenheid in het studiejaar binnen de geprogrammeerde perioden voor onderwijs en
toetsen volgens het rooster heeft kunnen deelnemen of de toets vanwege die bijzondere
persoonlijke omstandigheden niet heeft gehaald, kan de examencommissie besluiten hem de
gelegenheid te bieden nogmaals die toets af te leggen, eventueel in andere vorm, in het
betreffende studiejaar.

Fraude
Een specifieke vraag die aan de Commissie is voorgelegd, is of er sprake is geweest van (diploma)fraude. De Commissie merkt op dat „fraude‟ een term is die in de WHW alleen wordt gebezigd in
relatie tot fraude door een student (art. 7.12 oud WHW). Ook het Wetboek van Strafrecht geeft geen
omschrijving van „fraude‟. Datgene dat in de volksmond „fraude‟ wordt genoemd, manifesteert zich
naar het gemene strafrecht onder andere als valsheid in geschrift. Volgens artikel 225 van het
Wetboek van Strafrecht maakt iemand zich schuldig aan valsheid in geschrift als hij „een geschrift
dat bestemd is om tot bewijs van enig feit te dienen, valselijk opmaakt of vervalst, met het oogmerk
om het als echt en onvervalst te gebruiken of door anderen te doen gebruiken.‟

10

Waar de OER de term „toets‟ bezigt, wordt hetzelfde bedoeld als met de term „tentamen‟ in de WHW.

25

De Commissie spreekt, in het licht van voorgaande definitie, van „valsheid in geschrift‟ in het kader
van dit onderzoek over „fraude‟ in het geval een of meer examinatoren (of andere betrokkenen) bij
het afnemen van een tentamen of examen het oogmerk had ten onrechte een voordeel voor een
student te bewerkstelligen door bewust mee te werken aan de onrechtmatige vaststelling van een
positieve tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige
verlening van een graad11.
Voor invulling van het begrip „fraude‟ bij de studenten sluit de Commissie aan bij artikel 2van de
OER. „Fraude‟ wordt in artikel 2 („begripsbepalingen‟) van de OER gedefinieerd als „elk handelen
(waaronder het plegen van plagiaat), nalaten of voornemen (ook aanzetten tot), dat het op de juiste
wijze vormen van een oordeel over iemands kennis, inzicht, vaardigheden, (beroeps)houding,
reflectie geheel of gedeeltelijk onmogelijk maakt‟.

11

In dit licht wijst de Commissie nog op artikel 15.5 van de WHW dat het volgende bepaalt: „Degene die aan

een in de bijlage van deze wet genoemde instelling meewerkt aan het afgeven van een getuigschrift zonder dat
ten aanzien van degene die het desbetreffende examen of onderzoek met goed gevolg heeft afgelegd
onderscheidenlijk heeft ondergaan, door het instellingsbestuur is verklaard dat het getuigschrift kan worden
afgegeven, wordt gestraft met geldboete van de derde categorie.‟

26

4. De bekostiging van het hoger beroepsonderwijs en de bekostigingssystematiek binnen INHolland

Aan de Commissie is gevraagd „vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die zich
heeft voorgedaan, heeft laten leiden door financiële motieven („diplomabonus‟)‟ (zie de opdracht van
de Commissie, vraag c in hoofdstuk 1.2).
In dit hoofdstuk geeft de Commissie eerst een korte beschrijving van de landelijke bekostigingssystematiek en vervolgens gaat zij in op de interne bekostigingssystematiek van INHolland.
4.1 Bekostiging hbo door het Rijk
De bekostigingssystematiek van het Rijk zal per 1 januari 2011 wijzigen. In deze paragraaf komt
eerst de bestaande bekostigingssystematiek aan de orde. Aan het slot zal kort worden ingegaan op
de nieuwe systematiek.
De huidige systematiek
Het Rijk heeft jaarlijks een vast budget beschikbaar voor hogescholen (ruim € 2 miljard). Dit bedrag
– waarmee alle kosten moeten worden gedekt - wordt onder de hogescholen verdeeld op basis van
vier criteria 12:


Aantal ingeschreven studenten.



Aantal afgestudeerden.



Aantal uitvallers.



Inschrijftijd/verblijfsduur aan de hogeschool van zowel studenten als uitvallers.

Hieruit kan worden afgeleid dat een hogeschool een hoger aandeel van het totaalbedrag krijgt door
zich in te spannen om:


meer studenten te laten instromen



zo veel mogelijk studenten hun bachelor te laten halen



zowel afgestudeerden als uitvallers zo kort mogelijk te laten studeren.

De rijksbijdrage neemt dus af voor een hogeschool als er minder studenten ingeschreven staan en
de inschrijftijd van ingeschreven studenten toeneemt. Een van de achterliggende gedachten bij de
afnemende rijksbekostiging is dat een hogeschool meer collegegeld ontvangt naarmate een student
langer ingeschreven staat.

12

Het hier beschreven systeem geldt voor ca. 80% van de studenten; uitzonderingen zijn kunstopleidingen,

masteropleidingen en niet-volgroeide bacheloropleidingen. Deze uitzonderingen zijn in de context van dit
rapport niet relevant.

27

Het zou in de context van dit rapport te ver voeren om de precieze berekeningssystematiek (aan de
hand van de zogenoemde onderwijsvraagfactor) te beschrijven. Bovendien zijn precieze
berekeningen ook afhankelijk van een specifieke situatie. Waar het de Commissie om gaat, is aan
te geven dat een hogeschool voor een student die in vier jaar afstudeert een bedrag tussen de
€ 25.000 en € 30.000 ontvangt, afhankelijk van het zogenoemde profiel 13. Voor een student die na
vier jaar uitvalt, ligt dat bedrag in de orde grootte van ruim € 8.000.
De systematiek per 1 januari 2011
De systematiek per 1 januari is een stuk eenvoudiger. Een hogeschool krijgt de eerste vier
inschrijvingsjaren van een student bekostigd. Dit is 80% van de bekostiging, dat wil zeggen bij
diplomering van de student ontvangt de hogeschool de laatste 20%, bij uitval blijft het bij die 80%.
4.2 De interne bekostigingssystematiek van INHolland
INHolland hanteert een systematiek van interne budgettering die ervan uitgaat dat de rijksbijdragen
en collegegelden centraal ontvangen worden en vervolgens door het College van Bestuur worden
verdeeld over de diverse Schools en ondersteunende diensten. De filosofie hierachter is dat het
management van Schools zich primair moet bezighouden met het verzorgen van onderwijs en het
scheppen van de juiste randvoorwaarden daarvoor. Waar de externe bekostiging uitgaat van een
genormeerde vorm van outputfinanciering, is het interne model in essentie gericht op een
genormeerde vorm van inputfinanciering. De inputfinanciering van de Schools van INHolland geldt
zowel voor het studentgerelateerde deel (vast bedrag per ingeschreven student per jaar) als voor de
financiering van (onderwijsontwikkelings- en andere) projecten in de Schools.
De Schools ontvangen een budget dat bestaat uit de volgende onderdelen:


Een variabele vergoeding per gewogen student (het zogenoemde profielbudget)
De weging is tweeledig: op basis van profiel en op basis van een gewogen aantal studenten. De
term profiel sluit aan bij door het Ministerie van OCW gehanteerde profielen (kort gezegd: de
ene opleiding kost meer dan de andere). Onder aantal gewogen studenten wordt verstaan de
ingeschreven studenten van een opleiding, waarbij het aantal studenten in de eerste vier jaar
volledig meetelt en de studenten in het vijfde jaar voor 25% meetellen. Voor studenten in het
vijfde jaar krijgt een School dus maar beperkt budget, voor zesdejaars en hoger wordt geen
profielbudget toegekend.



Een variabele vergoeding per verstrekt diploma (door INHolland diplomabonus genoemd)
Vanaf 2008-2009 werkt INHolland met een systematiek om via de budgetten een vergoeding te
geven voor het aantal verstrekte diploma‟s. De regeling is in het leven geroepen, omdat de tot
dan toe bestaande budgetsystematiek op geen enkele manier een relatie legde met het
rendement. In kwantitatieve termen gaat het hierbij om een zeer beperkt bedrag: in 2008-2009
€ 500 per diploma (2,1% van het totale budget per student); in 2009-2010 is dit (ten koste van
het profielbudget) verhoogd naar € 1.400 per diploma (5,5% van het totale budget per student).

13

Waarvan ongeveer € 6.500 uit collegegeld.

28



Een vaste vergoeding voor algemene kosten en overhead (de zogenoemde vaste voet)
Omdat INHolland zowel zeer kleine als zeer grote Schools kent, zou het puur variabel
financieren op basis van profielvergoeding een scheve financiering tot gevolg hebben van de
vaste kosten van een School, ten nadele van de kleinere Schools. Vandaar dat kleine en grote
scholen een vaste vergoeding krijgen voor kosten en overhead.



Een semivariabele vergoeding voor (onderwijs)projecten (de zogenoemde tranchegelden)
De Schools zijn zelf grotendeels verantwoordelijk voor de uitvoering van onderwijsontwikkeling
en –kwaliteit, alsmede diverse onderwijsgerelateerde en locale projecten. Elke School ontvangt
hiervoor een vast projectbudget. De hoogte van het budget is, naast een vast bedrag,
afhankelijk van de omvang van een School.



Aanvullende middelen op basis van Schoolspecifieke casuïstiek (de zogenoemde strategische
en bijzondere financiering)
Een aantal Schools ontvangt naast de reguliere budgetten aanvullende middelen op basis van
structurele („strategische middelen‟) of incidentele („bijzondere middelen‟) omstandigheden.



Diverse kleinere aanvullende middelen als doelbudgetten
Naast bovenstaande budgetteringssystematiek voor de Schools zijn er nog overige budgetmaatregelen met een specifiek doel.

Naast de hierboven beschreven budgetgelden die op jaarbasis in de begrotingscyclus ter
beschikking worden gesteld, heeft het CvB gedurende een studiejaar ook nog „vrije middelen‟ ter
beschikking ter financiering van diverse activiteiten, waaronder initiatieven vanuit de Schools. In het
verleden zijn enkele malen incidenteel projectgelden voor het aanpakken van stuwmeren van langstudeerders toegekend, zo ook aan de opleiding MEM (zie hoofdstuk 5).
Variabele beloning
Voor de directeuren van Schools geldt het beleid dat een variabele beloning van 5% van het jaarsalaris mogelijk is. De prestaties waarom het gaat, kunnen van directeur tot directeur verschillen en
vormen onderdeel van de jaarlijkse beoordelingscyclus. Succesvol rendementsbeleid c.q. het
voorkomen of verkleinen van een stuwmeer van langstudeerders kan zo‟n prestatie zijn. Voor zover
de Commissie heeft kunnen nagaan, is een dergelijke bonus in het geval van SoCMM Noord niet
uitgekeerd.
4.3 Conclusies ten aanzien van de bekostigingssystematiek
De Commissie stelt vast dat een hogeschool, zowel onder het oude als het nieuwe systeem van
rijksbekostiging, belang heeft bij snelle afstudeerders en zo min mogelijk uitvallers; en als uitval
onvermijdelijk is, dan bij voorkeur zo snel mogelijk. Hoewel in de eerste plaats de kwaliteit van het
onderwijs een bijdrage levert aan het rendement en hogescholen daar terecht ook veel aandacht
aan besteden, kan het geen verbazing wekken dat deze bekostigingssystematiek een belangrijke
prikkel vormt voor het in hoofdstuk 5 beschreven rendementsbeleid.

29

De interne bekostigingssystematiek van INHolland sluit hier goed bij aan. Deze is primair gericht op
het creëren van voorwaarden voor goed onderwijs. De prikkels voor de Schools om te zorgen voor
zo veel mogelijk afstudeerders - in de vorm van een diplomabonus - zijn beperkt (of: verwaarloosbaar). Tegelijkertijd is de weging van de verblijfstijd van studenten voor het berekenen van het
profielbudget (vierde jaar 100 procent, vijfde jaar 25 procent, zesde en volgende jaren 0 procent)
vanzelfsprekend een stevige prikkel voor het voorkomen van langstudeerders.

30

5. Rendementsbeleid

Om de hoofdvragen van het onderzoek te kunnen beantwoorden, is het van belang de beleidsmatige kaders te kennen. Het beleid waar het hier om gaat, is het zogenoemde rendementsbeleid.
Rendementsbeleid is gericht op verhoging van het rendement van een opleiding. Beleid gericht op
tijdig afstuderen en het voorkomen van een stuwmeer van langstudeerders vormt een onderdeel
van het rendementsbeleid. In dit hoofdstuk behandelt de Commissie de hoofdlijnen van het
rendementsbeleid, maar zoomt zij daarbij zo veel mogelijk in op het beleid gericht op het wegwerken van het stuwmeer en het voorkomen van nieuwe langstudeerders. In paragraaf 5.1 komt het
landelijk beleid aan de orde. In paragraaf 5.2 komen de beleidsontwikkelingen bij INHolland en
meer specifiek bij SoCMM/MEM op hoofdlijnen aan de orde. In bijlage 7 is uitgebreid beschreven
hoe dit beleid binnen INHolland sinds 2007 tot stand is gekomen.
5.1 Landelijk beleid
Op landelijke niveau is aandacht voor rendementsbeleid. Op 23 november 2007 heeft de toenmalig
minister van OCW de Strategische Agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en wetenschaps14
beleid aangeboden aan de Tweede Kamer .
In de Strategische Agenda spreekt de minister zijn ambitie uit om de uitval van studenten in de
bachelorfase fors te verminderen en de interactie tussen onderwijs, onderzoek en arbeidsmarkt te
verbeteren. Een tweetal citaten die in dit verband relevant zijn:
‘Belangrijkste opdracht voor de komende jaren is het realiseren van maatwerktrajecten voor
werkenden. De nieuwe regeling ‘EVC en maatwerktrajecten werkend leren in het hbo’ is onder meer
hiertoe ontwikkeld. Belangrijk is ook dat in de komende jaren het afstandsleren in het hbo een
impuls krijgt’. (..)
„Universiteiten en hogescholen zullen worden aangesproken op concrete resultaten bij het
verminderen van uitval en het verbeteren van kwaliteit en excellentie.‟
5.2 Stuwmeerbeleid Hogeschool INHolland en SoCMM/MEM
Bestuurlijke Agenda 2008 - 2010
e

In 2008 heeft het CvB van INHolland een actieplan opgesteld getiteld „De 2 fase van INHolland;
Bestuurlijke Agenda 2008 – 2010‟. Dit actieplan bevat 48 actiepunten die in de afgelopen twee jaar
zijn uitgevoerd. Een van de actiepunten betreft het rendementsbeleid. Het eindrapport, als evaluatie
van het actieplan, is verschenen in juni 2010. Een overzicht van alle actiepunten is opgenomen in
bijlage 6.

14

Ministerie van OCW, „Het hoogste goed‟, Strategische agenda voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en

wetenschapsbeleid, november 2007 (Tweede Kamer, 31288, nr. 1).

31

Het belangrijkste uitgangspunt van de Bestuurlijke Agenda was „Kwaliteit moet voorop staan,
kwantiteit is volgend‟. Andere uitgangspunten waren meer randvoorwaardelijk:


keuzes maken en scherp prioriteren



rust creëren en consolideren



werken aan een organisatiecultuur van samenwerking, openheid, horizontale
verantwoordelijkheid en professioneel fatsoen: afspraak is afspraak.

Het zou in dit verband te ver voeren om diep op de Bestuurlijke Agenda in te gaan. De Commissie
beperkt zich verder tot het rendementsbeleid. De Commissie zou de Bestuurlijke Agenda evenwel
onrecht aan doen als zij niet zou vermelden dat er de nodige actiepunten zijn geformuleerd die
indirect kunnen bijdragen aan het voorkómen van nieuwe langstudeerders. Daarbij moet worden
gedacht aan actiepunten als:


het aanbod van differentiatieminors terugbrengen



curricula verzwaren: meer kennisoverdracht, minder projecten, meer begeleiding



het concept van de studieloopbaan herijken



studenten actief bij de kwaliteitszorg betrekken.

Rendementsbeleid INHolland
Bij actiepunt 9, Financiën van de Bestuurlijke Agenda staat als doelstelling geformuleerd:
„Wegwerken stuwmeer overjarigen (vijfdejaars en ouder)‟. In het eindrapport Bestuurlijke Agenda
wordt hierover het volgende gerapporteerd:
‘Uit een globale analyse van het stuwmeerbeleid van de Schools is gebleken dat de beleidsmedewerkers van de Schools onvoldoende in staat zijn een effectief beleid op te stellen. De aanpak
tot nu toe was vooral repressief, terwijl het in de toekomst noodzakelijk is om preventief te werken.
Om het stuwmeer binnen INHolland in te kunnen dammen is het dan ook belangrijk dat er eerst een
INHolland-consistent beleid komt. Om dit te bereiken is het nodig dat de betreffende beleidsmedewerkers van de Schools een training krijgen, zodat er een solide lange termijn planning kan
worden gemaakt die aangrijpt op de variabelen die per School, opleiding en Domein van belang
zijn. Het intakebeleid, een contacturennorm, intensievere studiebegeleiding en strengere eisen aan
onderwijsdeelname zijn voorbeelden van preventieve maatregelen die momenteel worden
ingevoerd. De beleidsanalyse en de analyse van de studentenpopulatie, zullen dienen als input voor
de beleidstraining waar alle Schools aan mee zullen doen. Naast deze input zal er ruime gelegenheid zijn voor de Schools om best practices en analyses per opleiding uit te wisselen. Met deze
uitwisseling van kennis zullen de Schools actielijsten opstellen om het stuwmeer terug te dringen.
(…) In de managementcontracten neemt het College van Bestuur ook verdere prestatieafspraken
op.’

32

Rendementsbeleid op Schoolniveau
Ook op Schoolniveau en op opleidingsniveau is stuwmeerbeleid ontwikkeld en toegepast. Zo
formuleert de Schooldirectie jaarlijks een managementagenda. De managementagenda wordt
gevormd door afspraken die een Schooldirecteur met het CvB maakt. Rendementsdoelstellingen
vormen hier een onderdeel van. Periodiek wordt de voortgang van de doelstellingen gemeten en
besproken tussen Schooldirecteur en CvB aan de hand van de zogenaamde Triaalrapportages.
Binnen de kaders van Bestuurlijke Agenda en de managementagenda geven opleidingsmanagers
zelf verder invulling aan rendementsbeleid en plannen van aanpak. De plannen van aanpak en
evaluaties worden in het zogenaamde Rendementsoverleg besproken met de opleidingsmanagers
van elk van de drie opleidingen die rendementen in portefeuille hebben. Vanuit het beleidsoverleg
Rendementen en de Managementagenda SoCMM (plus de daarvan afgeleide opleidingsplannen)
zijn de uitgangspunten geformuleerd richting de projectopdracht Rendementen 15. Dit project is
gericht op de opleidingen Communicatie en MEM; het projectteam bestaat uit een tweetal
medewerkers Onderwijs Ondersteuning, ieder toegewezen aan een van beide opleidingen. Per
opleiding is een team actief bestaande uit de zogeheten rendementscoach plus enkele docenten.
„Doelstelling van het project is meerledig:




Terugdringen van het aantal hogerejaarsstudenten (het zogeheten stuwmeer) op basis van per
opleiding gekwantificeerde doelstellingen.
Inventariseren van „hobbels‟ in de leerroute op basis van door OO aangeleverde data en
aanvullend eigen onderzoek waar nodig.



Inventariseren wat de oorzaken zijn van het ontstaan van de hick-ups en in hoeverre deze
wenselijk zijn.



Ontwikkelen van alternatieve (afstudeer)routes gericht op studenten die actief zijn binnen het
beroepenveld zonder afgestudeerd te zijn.



Communiceren van vorderingen met medewerkers en hen ook betrekken bij activiteiten.‟

De Commissie licht de alternatieve afstudeerroute in hoofdstuk 7 inhoudelijk toe. Zoals opgemerkt in
de inleiding van dit hoofdstuk is in bijlage 7 uitgebreid beschreven hoe het rendementsbeleid zich
concreet heeft ontwikkeld.

15

Beschrijving projectopdracht Projecten Rendementen, programmadirecteur, 9 november 2008.

33

34

6. Het reguliere afstudeerproces

In dit hoofdstuk beschrijft de Commissie hoe het afstuderen formeel geregeld is en hoe deze
formele regelingen tot stand zijn gekomen. In hoofdstuk 9 analyseert de Commissie haar
bevindingen op basis van onderzoek en gesprekken.
Het reguliere afstudeertraject is beschreven in de handleiding Afstudeertraject (hierna: de
Afstudeerhandleiding) en is opgesteld door de afstudeercoördinator 16. Dit hoofdstuk geeft eerst het
afstudeertraject weer zoals dat gold in het studiejaar 2007-2008. Waar relevant voor het onderzoek
worden hier ook eventuele wijzigingen in het afstudeertraject in de daarop volgende twee studiejaren beschreven.
Voordat een student kan starten met afstuderen, dient hij de stage uit jaar drie te hebben voltooid,
de SLB-opdracht „afstudeervoorstel‟ te hebben voltooid en een minimaal aantal EC‟s behaald te
hebben. Dit aantal punten is in de afgelopen jaren verlaagd van 200 naar 180, omdat men de
drempel naar (het starten met) het afstuderen wilde verlagen17.
6.1 Soorten afstudeerprojecten
Een student dient een keuze te maken voor een afstudeerproject uit de volgende projectsoorten:
1. Onderzoeksproject (afgesloten met een Onderzoeksrapport). Een onderzoeksproject richt zich
primair op het beantwoorden van een vraag of vragen die zijn gerelateerd aan de MEMberoepspraktijk. Het onderzoeksrapport eindigt altijd met conclusies waarmee de onderzoeksvragen worden beantwoord.
2. Adviesproject (afgesloten met een Adviesrapport dat altijd voorafgegaan wordt door een
onderzoeksfase). Een adviesproject richt zich primair op het oplossen van een probleem binnen
de MEM-beroepspraktijk. Het adviesrapport bevat adviezen voor en aanbevelingen aan de
opdrachtgever.
3. Planproject. Een planproject is primair gericht op het ontwikkelen van een plan gerelateerd aan
de MEM-beroepspraktijk.
4. Productieproject (afgesloten met een werkelijk gerealiseerd project). Bij een productieproject
gaat het, naast het ontwikkelen van een plan, om het feitelijk realiseren ervan. Het eindrapport
van het productieproject bevat een projectplan en een uitgebreide documentatie van het projectresultaat.

16

Omdat de Commissie zich richt op de zogenoemde pilot die in het voorjaar van 2008 is gestart (zie hoofdstuk

7), heeft zij in dit verband de handleidingen voor de hoofdfase van studiejaar 2007-2008 (d.d. 27 september
2007, nr. 2.29.4), 2008-2009 (d.d. 26 augustus 2008) en 2009-2010 (d.d. 26 augustus 2009) in haar onderzoek
betrokken. De Commissie heeft zich niet verdiept in de conceptafstudeerhandleiding 2010-2011 waarover nog
een interne discussie gaande is.
17

In 2007-2008 ging het om 200 EC‟s en in 2008-2009 om 190 EC‟s. In 2009-2010 ging het blijkens de

Studiegids om 180 EC‟s, maar volgens de Afstudeerhandleiding om 190 EC‟s.

35

Alle vier de vormen kunnen in opdracht van een organisatie uit het MEM-beroepenveld worden
uitgevoerd, maar deze projecten kunnen ook op basis van eigen initiatief worden opgezet. Het
uitvoeren van een project in opdracht heeft sterk de voorkeur van de opleiding. In geval van een
project in opdracht moet iemand binnen de opdrachtgevende organisatie bereid zijn om de
afstudeerstudent te begeleiden, in de rol van opdrachtgever. Deze opdrachtgever is klankbord uit de
praktijk voor de student gedurende de uitvoering van het project. Wanneer een student kiest voor
een „project op eigen initiatief‟ is hij verplicht een praktijkdeskundige te zoeken die het MEMberoepenveld vertegenwoordigt en vanuit zijn ervaring in staat is klankbord te zijn voor de student
bij de uitvoering van het afstudeerproject.
5. In het studiejaar 2008-2009 is een vijfde afstudeervorm toegevoegd18: afstuderen binnen een
werksetting. De student moet gedurende een bepaalde periode op hbo-niveau meedraaien in
een werksetting (dat wil zeggen in een dienstverband of een eigen bedrijf) en zelfstandig een
opdracht vervullen die moet uitmonden in een schriftelijk beroepsproduct (bijvoorbeeld een
advies, plan, protocol, handboek en draaiboek) voor de organisatie waarvoor de student werkt.
Dit afstudeerproject wordt afgerond met een uitgebreid Verantwoordingsverslag en een beperkt
beroepsproduct (zie hierover verder paragraaf 6.3).
6.2 De fasen van het afstudeertraject
Het afstudeertraject kent de volgende fasen:
a) De voorbereidingsfase die resulteert in het afstudeervoorstel dat sinds 2008-2009 het
afstudeerstartdocument wordt genoemd.
b) De uitvoeringsfase die resulteert in het afstudeerrapport.
c) De verantwoordingsfase die resulteert in het verantwoordingsverslag en de mondelinge zitting,
voorafgegaan door een (korte) mondelinge presentatie waarin de student de uitgevoerde
werkzaamheden toelicht19.
Hierna volgt een korte beschrijving per fase:
De voorbereidingsfase
De voorbereidingsfase beslaat periode 1 en 2 van het vierde studiejaar. De SLB-docent begeleidt
de afstudeerkandidaat ook al tijdens de voorbereidingsfase in het derde jaar bij het tot stand
brengen van een afstudeervoorstel. DE SLB-docent in het derde jaar wordt in principe ook de
afstudeerbegeleider in het vierde jaar. Dit document wordt na ondertekening door de afstudeerbegeleider voorgelegd aan de afstudeercommissie.

18

Handleiding afstudeertraject opleiding MEM, Haarlem, hoofdfase 2008-2009, 26-08-2008.

19

In 2008-2009 is deze tekst gewijzigd in „resulteert in mondelinge verdediging en bij een afstudeerstage in

een verantwoordingsverslag‟. In 2009-2010 is het woord „afstudeerstage‟ veranderd in „afstuderen in een
werksetting‟. Dit heeft te maken met het feit dat men nadrukkelijk onderscheid maakt tussen een stage en een
werksetting.

36

De afstudeercommissie staat onder leiding van de afstudeercoördinator en bestaat uit circa zeven
inhoudelijk deskundigen van de opleiding. Indien de afstudeercommissie een „go‟ geeft, tekent de
afstudeercoördinator namens de opleiding het Aanmeldingsformulier Afstudeeronderwerp. Daarbij
wordt ook een afstudeerbegeleider toegewezen. In 2008-2009 is hier onder meer aan toegevoegd
dat de afstudeercoördinator de student tevens indeelt in een afstudeerkring. In 2009-2010 is hieraan
toegevoegd dat „studenten uit het studiejaar MX0620 en studenten uit MX05 die het vorig studiejaar
geen afstudeerbegeleider hebben toegewezen gekregen, ingedeeld worden in een afstudeerkring
van vijftien studenten (MX06) of tien studenten (MX05) onder begeleiding van een afstudeerbegeleider. Deze toevoeging is mede gebaseerd op het adviesrapport Herinrichting afstudeertraject
MEM. De Commissie bespreekt dit adviesrapport in hoofdstuk 6.3.
Na een „go‟ van de afstudeercommissie kan de student starten met de uitvoeringsfase.
De uitvoeringsfase
Het opstellen van een afstudeerstartdocument kan een lange periode vergen. In de praktijk begint
een afstudeerstudent al met de uitvoeringsfase voordat dat hij de voorbereidingsfase met een „go‟
heeft afgesloten. Hierbij loopt de student het risico dat hij geen „go‟ van de afstudeercommissie krijgt
en zijn afstudeerproject niet voldoet aan de gestelde eisen.
Na de „go‟ van de afstudeercommissie stelt de student met de afstudeerbegeleider een plan van
aanpak op en start met de uitvoering(sfase) van het afstudeerproject. De uitvoeringsfase besloeg in
2007-2008 een periode van zeventien weken, in 2008-2009 circa veertien à zeventien weken. In de
Afstudeerhandleiding staat dat de student regelmatig (minstens één keer per vier weken) verslag
doet van de vorderingen bij de extern begeleider en de afstudeerbegeleider. Wanneer er tijdens de
uitvoeringsfase onvoorziene vertragingen optreden ten opzichte van de afgesproken planning, is de
student verplicht dat vroegtijdig aan de afstudeerbegeleider te melden. Begeleiding bestaat uit
begeleiding door de afstudeerbegeleider of een vakdocent en vanuit de praktijk door een expert of
praktijkdeskundige.
Als de conceptversie van het afstudeerrapport klaar is, bespreekt de student deze met de
opdrachtgever/praktijkdeskundige en daarnaast met de afstudeerbegeleider. Opmerkingen worden
verwerkt in de definitieve versie.
De verantwoordingsfase
In de verantwoordingsfase legt de student verantwoording af over zijn producten en de wijze
waarop die tot stand zijn gekomen. Toetsing vindt plaats door beoordeling van:


het afstudeerrapport



het verantwoordingsverslag



een mondelinge verdediging van het rapport in een eindgesprek.

20

MX is de aanduiding die INHolland gebruikt voor studenten Media & Entertainment Management. Het cijfer

verwijst naar het jaar van aanvang van de student. MX06 duidt een student aan die in 2006 met zijn opleiding
is begonnen. Als het rapport in studiejaar 2009-2010 spreekt over een student uit MX06, is die student op dat
moment dus vierdejaars.

37

Na ontvangst van het definitieve rapport (25 à 40 pagina‟s) beoordeelt de afstudeerbegeleider en
indien de begeleider dat wenst, de meelezend docent, of het rapport „verdedigbaar‟ is. Naast het
rapport levert de student ook een verantwoordingsverslag in van 8 à10 pagina‟s. In een
verantwoordingsverslag maakt een student duidelijk:


„dat hij de competenties beheerst die hij in het afstudeervoorstel heeft gekozen



dat hij voldoet aan de hbo-kenmerken (dit zijn algemene hbo-competenties afstuderen)



de mate van complexiteit



de mate van verantwoordelijkheid



hoe hij zich grondig theoretisch heeft verdiept in de materie van het afstudeerproject



dat hij over het afstudeeronderwerp een eigen visie heeft ontwikkeld



wat hij heeft geleerd van het afstudeerproject



wat er misging



hoe de samenwerking verliep



tegen welke problemen hij is opgelopen en hoe deze zijn opgelost‟.

Indien beide stukken definitief zijn, vindt de mondelinge verdediging plaats in aanwezigheid van de
afstudeerbegeleider, de meelezend docent en de externe opdrachtgever of praktijkdeskundige.
Bepaling van het eindcijfer vindt plaats door dit drietal: ieder lid bepaalt een derde van het eindcijfer.
De Afstudeerhandleiding vermeldt welke functionaris welke rol heeft in het afstudeertraject. In
bijlage 8 is dit overzicht opgenomen.
6.3 Herinrichting regulier afstudeertraject in het studiejaar 2008-2009
De toenmalige co-opleidingsmanager MEM heeft op 23 mei 2008 aan een interne adviescommissie,
bestaande uit twee afstudeerbegeleiders, de coördinator jaar 3 en 4, en de afstudeercoördinator,
advies gevraagd voor het (her)inrichten van het afstudeertraject 2008-2009. Doel daarvan was het
verbeteren van het afstudeertraject opdat minimaal 75 procent van de vierdejaarsstudenten ook in
het vierde jaar van de studie zou afstuderen. Aanleiding voor deze opdracht was de prognose dat er
in 2008-2009 ongeveer 300 vierdejaars (MX05) zouden zijn. En de verwachting van het
opleidingsmanagement was dat van de MX04 vierdejaars er 200 niet zouden afstuderen en dus in
2008-2009 vijfdejaars zouden zijn. Er waren onvoldoende docenten beschikbaar om alle 500
afstudeerders te begeleiden en de in het voorgaande jaar geïntroduceerde nieuwe opzet van de
Studieloopbaanbegeleiding (SLB) had niet geleid tot meer afstudeerders. Als randvoorwaarde werd
meegegeven dat „het nieuwe afstudeertraject niet strijdig mag zijn met de OER‟.

38

Op 16 juni 2008 heeft de interne adviescommissie een adviesrapport uitgebracht 21. Daarin wordt
voorgesteld aan de bestaande afstudeervormen de vorm afstuderen binnen een werksetting toe te
voegen. Er wordt geadviseerd dat alle studenten een extern expert moeten hebben vanaf het begin
van de uitvoering van de afstudeeropdracht. Tevens wordt geadviseerd dat de individuele
begeleiding wordt vervangen door begeleiding via afstudeerkringen. Verder wordt gemeld dat er
binnen „de pilot‟ (de pilot komt inhoudelijk aan de orde in hoofdstuk 7) goede ervaringen zijn
opgedaan met het systeem van een buddy. Daarom adviseert het rapport de afstudeerbegeleider te
adviseren ook te gaan werken met het buddysysteem 22. Daarnaast wordt geadviseerd dat de
afstudeerbegeleider aan het begin van het vierde jaar met elk lid van de afstudeerkring een
inspanningsovereenkomst sluit.
In het advies staat verder dat „er is gebleken dat de afstudeercommissie als een ongewenste
drempel binnen het afstudeertraject wordt ervaren. Daarom wordt in plaats daarvan, een adviespool
gevormd, bestaande uit circa tien ervaren docenten uit centrale branche-/vakgebieden. De
afstudeerbegeleider kan op elk moment van het afstudeertraject één van de docenten uit de
„adviespool‟ consulteren. (..) De docenten uit de adviespool hebben een adviesbevoegdheid. Het
advies om een adviespool te vormen, wordt door het opleidingsmanagement niet overgenomen. De
afstudeerbegeleider blijft eindverantwoordelijk voor het geven van een „go‟ en de begeleiding van
het traject‟. De adviezen met betrekking tot het opleveren van een beroepsproduct/beroepsprestatie, de beoordeling door de extern expert, het verantwoordingsverslag en de eindbeoordeling
zijn overgenomen uit het pilottraject (zie hoofdstuk 7).
In juli 2008 (na het vertrek van de co-opleidingsmanager) geeft de blijvende opleidingsmanager
MEM in een memo23 een aantal afspraken weer die voortkomen uit gesprekken met de afstudeercoördinator en de coördinator van jaar 3 en 4 en die als basis hebben het adviesrapport d.d. 16 juni
2008. De opleidingsmanager onderscheidt in zijn memo drie soorten afstudeerders:
„Het cohort MX 05 (de reguliere vierdejaars, ca. 280)



21

‫־‬

Voor het cohort MX05 is besloten de inspanningsovereenkomst niet af te sluiten gezien de
onduidelijkheid over de status/rechtsgeldigheid.

‫־‬

Uitbreiding van afstudeervormen is mogelijk, met dien verstande dat de criteria die vanuit
INHolland en de School geformuleerd worden voor afstuderen in zijn algemeenheid, van
toepassing zijn op alle vormen.

‫־‬

SLB4 en afstudeerbegeleiding worden losgekoppeld. De student participeert vanaf jaar 4
periode 1 in een afstudeerkring.

Adviesrapport Herinrichting afstudeertraject MEM, SoCMM, opleiding MEM, Haarlem, d.d. 16 juni 2008

(definitieve versie).
22

Voor een toelichting op de functie van de buddy verwijzen wij naar hoofdstuk 7, waarin de pilot inhoudelijk

wordt beschreven.
23

Afspraken rondom afstuderen 08/09, juli 08.

39

‫־‬

De opleidingsmanager neemt het advies om de afstudeercommissie om te vormen tot een
adviespool, niet over. Wel wordt de afstudeercommissie vanaf nu borgingscommissie
genoemd en kunnen leden ingeschakeld worden als consultant voor en door collega‟s.

‫־‬

Het buddysysteem wordt niet verplicht voor deze groep.
Het cohort MX04 (de vijfdejaars, ca 180)



‫־‬

De studenten die al aan het afstuderen zijn, volgen het oude systeem. De studenten die nog
aan het voortraject afstuderen moeten beginnen, volgen het hierboven en in het adviesrapport geschetste systeem en worden in een afstudeerkring geplaatst.
De cohorten MX03 en ouder (het zgn. Stuwmeer, ca 80?)



‫־‬

Onder verantwoordelijkheid van de rendementscoach volgt deze groep het traject zoals
vorig jaar als pilot in gang is gezet.‟

40

7. Het alternatieve afstudeertraject

In dit hoofdstuk behandelt de Commissie het alternatieve afstudeertraject dat bij MEM mogelijk was
en is. In dit hoofdstuk gaat de Commissie allereerst in op de ontstaansgeschiedenis en de formele
grondslag van het alternatieve afstudeertraject, dat bekend is als de zogenoemde „pilot‟
langstudeerders bij MEM (paragraaf 7.1). Vervolgens behandelt de Commissie de specifieke
kenmerken van de pilot (paragraaf 7.2). Daarna komt de positie van de (deel)examencommissie
aan de orde (paragraaf 7.3).
7.1 De ontstaansgeschiedenis en de formele grondslag van de pilot
In het najaar van 2007, wanneer de stuwmeerproblematiek bij de opleiding MEM zich aftekent (zie
bijlage 7), stelt een ervaren docent/afstudeerbegeleider van MEM op 30 oktober 2007 een conceptmemo op aangaande stuwmeerbeleid met betrekking tot MEM-studenten24. Het memo introduceert
de gedachte aan een alternatief afstudeertraject voor vijfde, zesde en zevendejaars MEMstudenten. De betrokken docent werkt het conceptmemo vervolgens uit in een conceptnotitie van 6
maart 2008, met definitieve afspraken tussen team en opleidingsmanager 25. Tijdens het onderzoek
van de Commissie is gebleken dat stukken waarop „concept‟ vermeld staat, meer dan eens als
„definitief/vastgesteld‟ stuk beschouwd dienen te worden. Dat geldt eveneens voor de notitie van 6
maart 2008. Ongewis blijft per welke datum de stukken de definitieve status hebben gekregen. De
Commissie constateert dat dit het enige (min of meer) formele document is waarop de besluitvorming over de pilot is gebaseerd. Een in dit verband relevante en tegelijkertijd opmerkelijke
zinsnede aan het slot van het memo is: ‘De opleidingsmanager heeft het in het memo genoemde
team op 5 maart 2008 opdracht heeft gegeven om de pilot uit te voeren overeenkomstig de
uitgangspunten en randvoorwaarden die beschreven zijn in deze notitie d.d. 6 maart 2008’. Op het
memo staat voorts in de kop: ‘looptijd maart 2008 tot eind studiejaar 2007 – 2008’.
Omdat dit memo een belangrijk basisdocument voor de pilot en daarmee voor het onderzoek van de
Commissie is geweest, worden in de navolgende alinea‟s de overwegingen, randvoorwaarden,
uitgangspunten, kenmerken en de passage over de verantwoordingsfase vrijwel volledig weergegeven. Desgevraagd heeft de auteur in het gesprek met de Commissie toegelicht dat de
uitgangspunten vooral ook tegen de achtergrond moeten worden gelezen dat de beschikbare
docent begeleidingsuren (hierna: dbu‟s) voor studenten van de pilotgroep in feite reeds waren benut
en dat dus zo zuinig mogelijk met deze dbu‟s omgegaan diende te worden:
‘Overwegingen
-

24

Het is niet goed voor het imago MEM om veel studenten zonder diploma te laten vertrekken.
Het is jammer voor de investering van de student om vlak voor het afstuderen af te haken.
e
e
Voor 5ejaars ontvangt MEM nog maar 25% financiering en voor 6 en 7 jaars niets.
Als een student na 10 jaar nog geen diploma heeft, moet INHolland een deel van de financiering
terugbetalen aan de overheid.

Alternatief Afstudeertraject voor vijfde, zesde- en zevendejaars MEM-studenten (concept), d.d. 30 oktober

2007.
25

Notitie: Pilot alternatief Afstudeertraject voor MX01, MX02, MX03 MEM-studenten (met definitieve afspraken

tussen team en opleidingsmanager), Haarlem. Concept, d.d. 6 maart 2008. Ook voor dit memo geldt dat
daaraan nu een definitieve status wordt verleend.

41

-

Als een student na 10 jaar nog geen diploma heeft, moet de student zelf de beurs en de kosten
van de OV-jaarkaart terugbetalen aan de overheid.
Na onderzoek geeft een aanzienlijk aantal studenten te kennen alsnog te willen afstuderen.
Studenten geven aan dat het contact met de opleiding in de laatste fase het grote struikelblok is
geweest voor een normale afronding van de opleiding.

Randvoorwaarden
‫ ־‬Als we de hogerejaars willen motiveren om toch nog af te studeren dan moet het afstudeerprogramma zo goed mogelijk aansluiten op de situatie en wensen van de student.
‫ ־‬Voor een afstudeertraject voor de hogere jaars zijn aanmerkelijk minder dbu’s beschikbaar.
Uitgangspunten
‫־‬
‫־‬
-

-

‫־‬

‫־‬

Het alternatieve afstudeertraject zal binnen de uitgangspunten van het reguliere MEMafstudeertraject blijven, de vorm mag afwijken.
Bij de invulling van het afstudeertraject zal worden uitgegaan van het principe ‘een dunne zes is
voldoende’. Alle betrokkenen (….) conformeren zich daaraan.
In het voortraject wordt direct gewerkt aan het Afstudeerstartdocument en niet eerst aan een
e
Projectvoorstel. Dit startdocument zal worden getoetst door de afstudeerbegeleider en een 2
docent.
Beoordeling van het Afstudeerproduct (bij project) en/of de Afstudeerprestatie (bij stage) vindt
plaats door de opdrachtgever of praktijkdeskundige. Hierbij wordt er vanuit gegaan dat zij de
maatstaf van het werkveld kennen voor het opleveren van beroepsproducten en -prestaties door
beginnend professionals. We accepteren het eventuele nadeel van een te soepele beoordeling
door mensen uit de praktijk (dit is de ervaring).
e
De eindbeoordeling door de opleiding gebeurt door de afstudeerbegeleider en een 2 docent
(beperkt). Zij doen dit op basis van een schriftelijke verantwoording van het project in de vorm
van een Verantwoordingsverslag.(..) Er is dus geen examengesprek. Op deze manier zijn er drie
beoordelaars met elk 1/3 invloed op het eindcijfer.
Om studenten over de brug te krijgen, wordt informeel gesproken over een diplomagarantie als
de student de gemaakte afspraken nakomt. Hieruit vloeit ook een inspanningsverplichting voor
de opleiding voort.

Kenmerken
‫־‬

‫־‬
‫־‬
‫־‬
‫־‬
-

Door het jaar heen is er elke maand een bijeenkomst van 2 uur waarin deelnemers aan het
traject als een doorgaande afstudeerkring bij elkaar komen. (Met betrekking tot de pilot wordt
uitgegaan van een maandelijkse bijeenkomst vanaf maart tot september 2008).
Tijdens de bijeenkomsten staat de onderlinge uitwisseling, motivatie en ondersteuning centraal,
maar is er tevens gelegenheid tot consultatie van de kringdocent.
De student wordt pas toegelaten tot het alternatieve afstudeertraject als hij bereid is om een
overeenkomst te tekenen met 2-zijdige inspanningverplichting.
De afstudeerbegeleiders hebben t.a.v. de vorm van afstuderen het mandaat van de opleidingsmanager om creatief te werk te gaan mits de uitgangspunten maar worden gehandhaafd.
Als de student nog geen goedgekeurd Afstudeerstartdocument (…) heeft, zal de student o.l.v. de
afstudeerbegeleider (…) werken aan het Afstudeerstartdocument.
Als dit Afstudeerstartdocument klaar is, legt de student dit voor aan de afstudeerbegeleider en
e
de 2 docent. Als deze twee docenten consensus bereiken, krijgt de kandidaat een ‘GO’ voor de
uitvoering van de afstudeeropdracht. Op dat moment worden de 5 EC voor het Voortraject
Afstuderen (SLB-23) toegekend. Ook bij de beoordeling van het startdocument wordt uitgegaan
van het principe ‘een dunne zes is voldoende’. Met andere woorden, er moet een snelle
doorstroming worden nagestreefd.

42

Verantwoordingsfase
-

-

e

Het Verantwoordingsverslag wordt beoordeeld door de afstudeerbegeleider en een 2 docent.
Ook bij deze beoordeling moet consensus worden nagestreefd en wordt uitgegaan van het
principe ‘een dunne zes is voldoende’.
e
Er is dus geen examengesprek, tenzij hiertoe expliciet door de afstudeerbegeleider en de 2
docent vooraf wordt besloten.
Het eindcijfer wordt bepaald uit het gemiddelde van de drie beoordelingen, van de
e
praktijkdeskundige, de afstudeerbegeleider en de 2 docent. De afstudeerbegeleider geeft het
eindcijfer door aan de Pilot-coördinator.’

In het memo staat dat de pilot26 „circa 60 geïnteresseerde afstudeerkandidaten betreft‟. In het memo
zijn vier afstudeerbegeleiders aangewezen waarvan één de overallcoördinator is. Zijn taak is onder
meer de communicatie naar de hele groep (bedoeld is: van docenten) en naar het team van
begeleiders en overzicht te houden van alle cijfers. Onder het kopje „Organisatie‟ staat ook de rol
van de opleidingsmanager vermeld: „De opleidingsmanager 27 is eindverantwoordelijk voor de
randvoorwaarden en uitgangspunten (deze notitie) en voor de uitvoering van de pilot. Wanneer de
afstudeerbegeleider en de tweede docent over een beoordeling geen consensus bereiken, wordt
e.e.a. voorgelegd aan de opleidingsmanager‟. In het document staat ook: ‟De pilot loopt tot 1
september 2008‟.
Er is geen ander document waaruit blijkt dat er een formeel besluit is genomen over de pilot. Ook is
niet duidelijk in welke gremia de pilot als zodanig aan de orde is geweest. Uit het onderzoek van de
Commissie (documenten en gesprekken) is duidelijk geworden dat het opleidingsmanagement
vanaf het begin bij de opzet en de uitvoering van de pilot betrokken is geweest. De pilot is
uitsluitend mondeling (en niet aan de hand van een document) door de opleidingsmanager
besproken met de directeur SoCMM. In het overleg tussen directeur en CvB is alleen gesproken in
algemene termen van op langstudeerders gerichte activiteiten. Van de pilot zelf hoorde het CVB pas
in de overlegvergadering van de Hogeschoolmedezeggenschapsraad op 21 mei 2010 (zie ook
paragraaf 7.3). In het rendementsoverleg en het School-MT is in formele zin alleen de conceptinspanningsovereenkomst (tussen student en opleiding) aan de orde geweest. Ondanks het feit dat
deze overeenkomst geen juridische grondslag had, is besloten om deze toch te gaan hanteren. Men
verwachtte dat er een zekere psychologische werking (bij de student) van zou uitgaan: hij verplichtte
zich om te presteren en af te studeren en daar tegenover zorgde de opleiding voor extra
begeleiding.
Op deze plaats past een korte uitweiding over de doelgroep van de pilot. In het hiervoor geciteerde
memo van 6 maart 2008 wordt geen eenduidige uitspraak gedaan over de doelgroep. Uit het
rapport Herinrichting afstudeertraject MEM van juni 2008 (juni 2008) blijkt dat vierde en vijfdejaars
tot het reguliere traject worden gerekend. Wel worden in dat rapport maatregelen geadviseerd om
langstuderen te voorkomen (zie daarvoor paragraaf 6.3). Ook uit de in paragraaf 6.3 behandelde
memo van de opleidingsmanager („Afspraken rondom afstuderen 08/09‟, juli 2008) blijkt dat
vijfdejaars als reguliere afstudeerders worden beschouwd. Alleen de zesde en ouderejaars (op dat
moment MX03 en ouder) worden tot het stuwmeer gerekend en aan de pilot „toebedeeld‟.

26

In dit memo is voor zover bekend bij de Commissie voor de eerste maal over een „pilot‟ gesproken.

27

Hier wordt specifiek gedoeld op één van de twee toenmalige co-opleidingsmanagers.

43

In de notitie Rendements-pilot MEM van juni 2009 staat onder meer dat voor de eerste pilot in 20072008 „de cohorten MX1, MX2 en MX3 zijn uitgenodigd en dat de voor de pilot 2008-2009 het cohort
MX 4 is uitgenodigd‟.28 In diezelfde periode spreekt ook het Coördinatorenoverleg (in aanwezigheid
van de rendementscoach) over de doelgroep: ‟In eventueel het vijfde jaar blijft de student ook nog
bij de begeleidende docent; als de student zesdejaars wordt, wordt hij uit de begeleidingsgroep
gehaald en komt in de rendementsgroep‟29. In het overzicht Vergelijking Afstuderen bij MEM d.d.
29 april 2010, opgesteld door de docent die ook het basisdocument d.d. 6 maart 2008 heeft
opgesteld, staat als doelgroep vermeld: ‟zesdejaars en hoger (vaak al meerdere jaren in de praktijk
werkzaam)‟.
Tevens wordt in diezelfde notitie de stand van zaken met betrekking tot de pilot weergegeven.
Gemeld wordt dat het stuwmeer groeiende is en dat op basis van gesprekken met studenten uit
MX01 t/m MX04 uit het stuwmeer is geanalyseerd wat hiervan de redenen zijn. Geïnventariseerde
redenen zijn dat motivatie een van de vele redenen van studievertraging is, de verhouding zelfstudie en contacturen, etc. Het memo doet de suggestie om de afstudeermogelijkheden te
verruimen en het werkveld beter van dienst te zijn. Het memo stelt voor om aan de bestaande
afstudeervormen de vorm Afstuderen binnen een werksetting toe te voegen. Ten aanzien van deze
afstudeervorm wordt gemeld dat deze vorm „in het reguliere curriculum van 2008/2009 reeds is
opgenomen‟.
Uit het onderzoek van de Commissie is gebleken dat zowel in 2007-2008 als in 2008-2009
ongeveer de helft van de deelnemers aan de pilot vijfdejaars was. Gelet op het bovenstaande
constateert de Commissie dat de deelname van vijfdejaarsstudenten aan de pilot strijdig was met de
bedoelingen van de auteur van het basisdocument en met door de opleidingsmanager in juli 2008
geformuleerde afspraken. Het opleidingsmanagement was hiervan op de hoogte (zie bijvoorbeeld
de evaluatie van juni 2009), maar heeft niet ingegrepen. Gelet op het feit dat in diverse gesprekken
van de Commissie naar de notitie Rendements-pilot MEM van juni 2009 als evaluatie is verwezen,
stelt de Commissie vast dat in elk geval het opleidingsmanagement en vermoedelijk ook de directie
hiervan op de hoogte was.
In het vroege voorjaar van 2008 benaderde de rendementscoach per brief de groep vijfde en
ouderejaars; hieronder bevonden zich ook studenten die uit beeld waren geraakt van de opleiding.
De brief had tot doel om belangstelling te peilen voor het „alternatieve afstudeertraject‟. Terzijde,
opmerkelijk is dat de afstudeercoördinator (= voorzitter afstudeercommissie) in de veronderstelling
verkeert dat alle vijfdejaars via het reguliere traject afstuderen. Vervolgens nodigde de rendementscoach circa 60 studenten die zich als belangstellenden hadden aangemeld uit voor een eerste
bijeenkomst op 27 maart 2008. Deze bijeenkomst was de eerste van in totaal vier bijeenkomsten die
gedurende dit eerste „pilotjaar‟ zijn gehouden. Uit het totaal van circa 60 deelnemers zijn vier
groepen, zogenoemde afstudeerkringen, gevormd die elk een eigen afstudeerbegeleider hadden. In
het tweede jaar waren er circa 30 deelnemers en waren het twee van die vier afstudeerbegeleiders
die ieder een groep voor hun rekening namen.

28

Rendements-pilot MEM 2008-2009, juni 2009. Uit gesprekken van de Commissie met betrokkenen bij de

MEM is gebleken dat dit document bedoeld is als evaluatie van de pilot. Opvallend is dat in dit stuk (van juni) in
de verleden tijd wordt verwezen naar de diploma-uitreiking van juli in hetzelfde jaar.
29

Besprekingsverslag 11 juni 2009.

44

Uit het onderzoek is gebleken dat in het studiejaar 2008-2009 een van de twee begeleiders vijf
bijeenkomsten heeft geleid. Vermoedelijk geldt dat ook voor de andere begeleider. De vier
afstudeerbegeleiders werkten niet met vaste duo‟s. Dat wil zeggen: in studiejaar 2007-2008 hebben
twee afstudeerbegeleiders wel samengewerkt, in 2008-2009 was er hoofdzakelijk geen sprake meer
van samenwerking in duo‟s. Tijdens de bijeenkomsten van een afstudeerkring staan de onderlinge
uitwisseling, motivatie en ondersteuning centraal, maar is er tevens gelegenheid tot consultatie van
de kringdocent/afstudeerbegeleider.
7.2 Wat houdt de pilot in?
Aan de deelnemers in het studiejaar 2007/2008 is op 21 april 2008, kort voor de tweede bijeenkomst, een informatiememo gezonden waarin de manieren van afstuderen binnen de pilot staan
omschreven30. Verder zijn door de Commissie geen formele notities, memo‟s of handleidingen
bestemd voor pilotstudenten aangetroffen, dus ook niet voor de groepen die in 2009 en 2010 aan
de pilot gingen deelnemen. Samen met het eerder behandelde memo d.d. 6 maart 2008 vormt dit
informatiememo derhalve de enige officieel beschikbare informatie over de pilot in de studiejaren
2007-2008 tot en met 2009-2010. De Commissie vindt dit een opmerkelijke constatering.
In het informatiememo zijn voor de pilot twee manieren van afstuderen onderscheiden:


afstuderen op een project (onderzoeks/-adviesproject of een ontwikkelproject) en



afstuderen binnen een werksetting.

In beide situaties kan de student dit voor een opdrachtgever (of werkgever) doen, maar ook „op
eigen initiatief‟. De student dient vanaf het begin van de uitvoering van de afstudeeropdracht een
extern expert te hebben, die tijdens de uitvoering als klankbord fungeert en aan het eind van de
afstudeeropdracht een rol heeft in de beoordeling. Deze regel geldt voor iedereen, tenzij met de
afstudeerbegeleider anders is afgesproken.
Bij beide afstudeervormen levert de afstudeerstudent een schriftelijk beroepsproduct op; dit is
bijvoorbeeld een (onderzoeks- en of advies)rapport of één planproject of een productieproject. In
geval van afstuderen binnen een werksetting is het beroepsproduct relatief bescheiden, aangezien
de afstudeerstudent in deze variant primair een beroepsprestatie oplevert: te weten „je
werkzaamheden‟.
De extern expert beoordeelt het beroepsproduct en – in het geval van afstuderen binnen een werksetting – ook de beroepsprestatie aan de eisen die de beroepspraktijk stelt aan een startbekwaam
MEM-hbo‟er. Voorafgaand aan de bespreking met de extern expert dient de afstudeerstudent een
beoordelingsformulier (het beoordelingsformulier is opgenomen in bijlage 10 en wordt nader
toegelicht in hoofdstuk 8) aan de extern expert te overhandigen. De afstudeerstudent dient op dit
formulier aan te geven welke competenties hij in het afstudeerstartdocument heeft gekozen en
waarop de beoordeling moet worden gebaseerd.

30

Informatie over Pilot-Afstuderen 2008, van begeleidingsteam aan deelnemers, 21 april 2008.

45

Na de bespreking met de extern expert maakt de afstudeerstudent een verantwoordingsverslag
waarin hij het proces evalueert waarlangs het beroepsproduct en eventueel de beroepsprestatie tot
stand is gekomen. In dit verslag toont de afstudeerstudent zelf aan dat hij een startbekwaam MEMhbo‟er is gebleken. Het verantwoordingsverslag dient voor een afstudeerstudent die afstudeert
binnen een werksetting achttien à twintig pagina‟s te beslaan; indien de afstudeerstudent afstudeert
op een project beslaat het verantwoordingsverslag acht à tien pagina‟s. De afstudeerbegeleider kan
van deze omvang afwijken.
Aan het eind van het afstudeertraject overhandigt de afstudeerstudent het ingevulde beoordelingsformulier met de definitieve stukken (beroepsproduct, eventueel beroepsprestatie en
verantwoordingsverslag) aan de afstudeerbegeleider. De afstudeerbegeleider en een meelezend
docent beoordelen de stukken binnen drie weken na indiening. Er volgt dus geen gesprek, tenzij
anders met de afstudeerbegeleider is overeengekomen.
Het eindcijfer wordt door de afstudeerbegeleider, in samenspraak met de meelezend docent,
definitief vastgesteld, waarbij ook het oordeel van de extern expert wordt meegenomen. Verder
wordt gekeken naar het oordeel dat de afstudeerstudent heeft gekregen van zijn collegaafstudeerstudent, in zijn rol als buddy. De buddy is een collega-student (van de afstudeerstudent)
die als vaste „supporter‟ optreedt. Studenten werken zelfstandig aan hun project, maar lezen in
tweetallen elkaars concepten en geven elkaar feedback. Voordat de afstudeerstudent de definitieve
versie van zijn verantwoordingsverslag en beroepsproduct overhandigt aan de extern expert, stuurt
hij de stukken toe aan de buddy. Feedback van de buddy verwerkt de afstudeerstudent in zijn
stukken. Op het beoordelingsformulier, dat al is ingevuld door de extern expert, geeft de afstudeerstudent een oordeel over de „coachprestatie‟ van de buddy.
Alle vijfdejaars en hoger in studiejaar 2007-2008 werden vrijwillig uitgenodigd om deel te nemen
aan de afstudeerpilot. Omdat sommige vijfdejaars echter daarvoor al gestart waren met afstuderen
in het reguliere traject, zorgde dit voor onduidelijkheid bij de aanvankelijke begeleider en de
pilotbegeleider. Later hebben de afstudeercoördinator voor het reguliere traject en de rendementscoach afgesproken dat de laatste zich uitsluitend zou richten op zesde en hogerejaars.
De communicatie over het alternatieve afstudeertraject is verlopen via docentenvergaderingen,
docentenbijeenkomsten en zogenoemde MEMFlashes. Daarbij werd meestal gesproken in termen
als „wegwerken zesde- en ouderejaarsstudenten‟, het rendementsbeleid van de rendementscoach‟
en „het deelnemen van 50(!) studenten aan de afstudeerkringen van […….]‟. In de MEMFlash van
24 oktober 2008 wordt voor het eerst gesproken over „de resultaten van de stuwmeerpilot 20072008‟. De specifieke kenmerken van het alternatieve traject zijn voor zover de Commissie heeft
kunnen nagaan niet gecommuniceerd, maar iedereen die in de jaren 2007 en 2008 werkzaam was
bij MEM heeft kunnen weten dat er een alternatief traject was en had (dus) kunnen vragen naar de
specifieke kenmerken daarvan.

46

7.3 De (niet) betrokkenheid van de examencommissie
In maart 2010 komen geruchten op gang over een alternatief afstudeertraject waarlangs een
student sneller zou kunnen afstuderen dan via het reguliere traject. Deze geruchten bereiken ook de
deelexamencommissie MEM, kamer Haarlem (verder te noemen: DEC).
Daarna raken zaken in een stroomversnelling. Volledigheidshalve heeft de Commissie een feitenrelaas over wat er sinds maart 2010 op dit punt is gebeurd, opgenomen als bijlage 9. De Commissie
stelt vast dat de pilotregeling niet is voorgelegd aan de DEC.
Voor de Commissie zijn met name relevante vragen of de pilotregeling al dan niet in strijd is met de
OER en of deze aan de DEC had moeten worden voorgelegd. Op deze vragen komt de Commissie
terug in paragraaf 9.3.3.

47

48

8. Het dossieronderzoek

De Commissie had aanvankelijk de indruk dat de vier hoofdvragen uit de opdracht (zie hoofdstuk 1)
beantwoord zouden kunnen worden op basis van documentenonderzoek en gesprekken met een
reeks betrokkenen, aangevuld met eigen kennis en expertise van de Commissie. De Commissie
heeft in de loop van het onderzoek moeten vaststellen dat het niet mogelijk was om uitsluitend op
basis van documenten en gesprekken met betrokkenen een onderbouwd antwoord op de haar
gestelde vragen te geven. Daarom heeft zij het secretariaat gevraagd een dossieronderzoek uit te
voeren, gericht op de dossiers en cijferbriefjes van studenten die een alternatief afstudeertraject
hebben gevolgd. In dit hoofdstuk beschrijft de Commissie de werkwijze en uitkomsten van het
dossieronderzoek in de paragrafen 8.1 t/m 8.4. In paragraaf 8.5 beschrijft de Commissie het door
het secretariaat uitgevoerde onderzoek naar cijferbriefjes.
De vragen van de Commissie aan de onderzoekers waren:
a. Zijn de dossiers compleet, dat wil zeggen zitten alle documenten erin waarvan redelijkerwijs
verwacht mag worden dat deze tenminste in de dossiers zitten, er ook daadwerkelijk in?
b. Bevatten de dossiers informatie op grond waarvan een oordeel kan worden geveld over de
kwaliteit van het afstudeerproces in het algemeen en de kwaliteit van de beoordeling van de
afstudeerproducten in het bijzonder?
Bij vraag b tekent de Commissie nadrukkelijk aan dat zij niet heeft willen en wil treden in de
inhoudelijke beoordeling van afstudeerproducten. Dat is werk voor deskundigen op het gebied
waarvoor MEM opleidt. Bovendien zou de Commissie daarmee mogelijk het werkgebied van de
NVAO betreden en dat heeft de Commissie nadrukkelijk willen vermijden. Op dit aspect komt de
Commissie terug in hoofdstuk 10.
Het eerste onderzoek heeft plaatsgevonden op 17 en 18 augustus 2010. De bevindingen van dat
onderzoek waren zodanig dat nader onderzoek nodig was. Met name viel het de onderzoekers op
dat het afwijken van het reguliere proces betrekking leek te hebben op (veel) meer studenten dan
de pilotgroep uit het overzicht zoals dat door INHolland aan de Commissie was verstrekt. Ook
waren veel dossiers dermate incompleet dat de onderzoekers aan de Commissie hebben voorgesteld INHolland in de gelegenheid te stellen om na te gaan of verdere completering mogelijk zou
zijn. Het feit dat dossiers incompleet waren, was mogelijk het gevolg van het feit dat INHolland,
althans bij de opleiding MEM in Haarlem, geen dossiers per student bijhoudt.
Daarnaast was de Commissie in gesprekken ter ore gekomen dat cijferbriefjes niet zouden worden
ondertekend door de vakdocent die een tentamen of een toets heeft afgenomen. Het
vervolgonderzoek richtte zich derhalve op drie vragen:
c. Is er inderdaad niet meer informatie/documentatie beschikbaar dan de onderzoekers op 17 en
18 augustus 2010 hebben aangetroffen?
d. Klopt het dat er naast de pilot nog een andere niet-regulier traject van afstuderen is? Zo ja, op
welke groepen is die gericht en wat zijn de specifieke kenmerken van dit traject?
e. Wat is er waar van de tijdens gesprekken en in brieven gedane bewering dat cijferbriefjes niet
worden ondertekend door de vakdocent die een toets heeft afgenomen of een opdracht heeft
beoordeeld?

49

Dit tweede onderzoek heeft plaatsgevonden op 30 augustus, 1 en 2 september 2010. De uitkomst
van dat onderzoek was onder meer dat het er alle schijn van had dat er naast de pilot nog een
alternatief afstudeertraject was, namelijk een groep die niet tot de pilotgroep behoorde, maar die wel
door de rendementscoach is begeleid. Dat riep weer nieuwe vragen op. De Commissie heeft daarop
besloten een drietal direct betrokkenen nogmaals te horen en bovendien de dossiers van de groep
die dat traject gevolgd heeft aan een nader onderzoek te onderwerpen.
Dit derde onderzoek heeft plaatsgevonden op 7 en 8 september 2010.
In de volgende paragrafen vermeldt de Commissie de belangrijkste uitkomsten van het onderzoek.
8.1 Wat is onderzocht?
Het onderzoek richtte zich op de aanwezigheid van documenten, op het ingevuld zijn van
(beoordelings)formulieren en op de ondertekening van formele documenten.
Van elk van de studenten is, voor zover dit aanwezig was en kon zijn 31, het volgende onderzocht:


De aanwezigheid van het afstudeerstartdocument.



De aanwezigheid en het aantal bladzijden van het afstudeerproduct (indien aan de orde) en het
verantwoordingsverslag.



De aanwezigheid en het ingevuld zijn van het beoordelingsformulier afstudeerproduct. Het
beoordelingsformulier zou ingevuld en ondertekend moeten zijn door afstudeerbegeleider,
meelezend docent, externe begeleider en buddy32.



De aanwezigheid en de ondertekening van het proces-verbaal van de beoordeling van het
afstudeerproduct. Het proces-verbaal kan drie handtekeningen bevatten, namelijk van panelvoorzitter (doorgaans de afstudeerbegeleider), het panellid (doorgaans de meelezend docent)
en de externe begeleider (dezelfde persoon die ook het beoordelingsformulier afstudeerproduct
ondertekent)33.



De aanwezigheid van het voortgangsoverzicht, te weten een uitdraai van alle vakken die de
student voor zijn opleiding heeft behaald, inclusief data en cijfers.



Specifieke cijferbriefjes, op basis van opvallende zaken op het voortgangsoverzicht.



De aanwezigheid, ondertekening en datering van een kopie van het getuigschrift.

31

Denk bijvoorbeeld aan studenten die nog niet zijn afgestudeerd en waarvan dus logischerwijs geen getuig-

schrift aanwezig is; ook zijn er studenten tijdens het afstudeertraject gestopt met de studie.
32

Uit de gesprekken was al duidelijk geworden dat afstudeerbegeleider en meelezend docent dit formulier vaak

niet invulden; het onderzoek moest vooral duidelijk maken of het formulier er überhaupt was en door wie het
wel was ingevuld.
33

Uit documenten en gesprekken was al duidelijk geworden dat in de pilot überhaupt geen eindgesprek

plaatsvond; in die gevallen staat op het proces-verbaal ook geen handtekening van de externe begeleider,
maar is het extra belangrijk dat een door de externe begeleider ingevuld en ondertekend beoordelingsformulier
aanwezig is.

50

8.2 Welke groepen zijn onderzocht?
Het onderzoek van de dossiers van studenten aan de opleiding MEM van INHolland in Haarlem
heeft zich gericht op twee groepen studenten, te weten alle pilotstudenten en een door de
Commissie als groep pilot+ aangeduide studenten.
Pilotstudenten zijn die studenten die volgens de door INHolland aan de Commissie verstrekte
opgave in de studiejaren 2007-2008, 2008-2009 en 2009-2010 deelnemen of hebben deelgenomen
aan de zogenoemde pilot langstudeerders. Volgens die opgave werd het overgrote deel van de
pilotstudenten begeleid door een vaste groep van vier docenten. Omdat de Commissie er naar
gestreefd heeft het rapport zo veel mogelijk te anonimiseren, onderscheidt de Commissie docent 1,
docent 2, docent 3 en docent 4 (als afstudeerbegeleiders van de pilot) en overige docenten. In
tegenstelling tot reguliere studenten vielen deze studenten niet onder de afstudeercoördinator 34,
maar onder de rendementscoach35.
Pilot+-studenten
Uit documenten en gesprekken is het de Commissie werkendeweg duidelijk geworden dat er meer
studenten geweest zijn die op een andere dan de reguliere manier of de „officiële‟ pilotmanier zijn
afgestudeerd. Deze studenten kwamen niet voor op de opgave van INHolland. Dit heeft de
Commissie verbaasd. De enige verklaring – naast het feit dat sprake is van bijzondere individuele
gevallen – die de Commissie in gesprekken heeft gehoord, is dat er jaarlijks een pilotgroep startte in
maart en dat er daarnaast studenten waren die in de loop van het jaar instroomden in het
alternatieve afstudeertraject.
Deze tussentijdse bevinding heeft de Commissie aanleiding gegeven het dossieronderzoek uit te
breiden tot die studenten die niet op de oorspronkelijke opgave stonden, maar die wel werden
begeleid door één van de docenten die ook de pilotstudenten begeleidden en waarvan in elk geval
op basis van het dossieronderzoek met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid mag worden
geconcludeerd dat bij hen geen eindgesprek zoals horend bij het reguliere afstuderen, heeft
plaatsgevonden. De Commissie rekent tot deze groep díe studenten waarvan:


het proces-verbaal (PV) niet is ondertekend door een extern deskundige en



die ook niet voorkomen op de lijsten van het Praktijkbureau (lees: de administratie) van de
opleiding MEM waarop wordt bijgehouden aan wie in het reguliere proces (inclusief de met
name genoemde externe begeleider of deskundige) een uitnodiging voor de presentatie en
mondelinge verdediging van het afstudeerproduct is verzonden.

34

De afstudeercoördinator is tevens voorzitter van de afstudeercommissie die in het reguliere traject d.m.v. een

„go‟ op het afstudeerdocument de student formeel toestemming geeft te starten met het afstudeertraject.
35

Voor een adequaat rapport is het onvermijdelijk de rendementscoach als zodanig te benoemen .

51

8.3 Aantallen studenten die via een alternatieve route zijn afgestudeerd
Conform de opgave van INHolland hebben gedurende de studiejaren 2007-2008, 2008-2009 en
2009-2010 in totaal 110 studenten aan de pilot deelgenomen. Het dossieronderzoek heeft duidelijk
gemaakt dat er daarnaast gedurende deze studiejaren 41 studenten in de zogenaamde pilot+-groep
vielen. Het daadwerkelijke aantal studenten dat niet het reguliere afstudeertraject heeft doorlopen,
bedraagt daarmee 151. De Commissie benadrukt dat het haar gaat om de orde van grootte en niet
om het precieze aantal. Het kan namelijk niet 100 procent worden uitgesloten dat enkele van de
pilot+-studenten wel een mondelinge presentatie hebben gegeven en een mondelinge verdediging
hebben gedaan, maar dan is daarvan in de dossiers van INHolland in elk geval niets terug te
vinden36.
Uit de volgende tabellen is op te maken dat zich zowel in de pilotgroep als in de pilot+-groep
studenten bevinden die niet tot de categorie langstudeerders behoren. In de pilot bevindt zich een
derdejaarsstudent en in beide groepen tezamen bevinden zich zes vierdejaarsstudenten. Hoewel de
Commissie dit opmerkelijk vindt, heeft zij in gesprekken gehoord dat het hier altijd om bijzondere
gevallen gaat. Dat kan vanzelfsprekend niet gezegd worden van vijfdejaarsstudenten wanneer kan
worden vastgesteld dat respectievelijk 45 (41 procent) en 19 (46 procent) van de deelnemende
studenten vijfdejaars is.
Tabel 8.1: Aantallen studenten pilotgroep en pilotgroep+ per studiejaar
Studiejaar

Pilot groep

Pilot+-groep

Totaal

Geslaagd

Actief

Gestopt

Totaal

Geslaagd

Actief

Gestopt

2007-2008

60

46

7

7

1

1

0

0

2008-2009

30

21

9

0

21

21

0

0

2009-2010

20

0

19

1

19

15

4

0

Totaal

110

67 (60%)

35 (32%)

8 (8%)

41

37 (90%)

4 (10%)

0

De verdeling van de pilot studenten en pilot+-studenten naar jaargroepen is als volgt:
Tabel 8.2: Aantallen pilotstudenten per studiejaar en uitgesplitst naar jaargroepen37
e

e

e

e

e

e

e

Collegejaar

3 jaars

4 jaars

5 jaars

6 jaars

7 jaars

8 jaars

9 jaars

Totaal

2007/2008

0

0

23

15

22

0

0

60

2008/2009

0

1

22

4

1

2

0

30

2009-2010

1

0

0

18

1

0

0

20

Totaal

1

1

45

37

24

2

0

110

36

Dit dossieronderzoek was al zeer arbeidsintensief. Om volstrekte duidelijkheid te krijgen tot op het laatste

individuele geval, zou gesproken moeten worden met alle betrokkenen. Nog los van de vraag of afgestudeerde
studenten daartoe bereid zouden zijn, is de Commissie van oordeel dat zij op basis van dit dossieronderzoek
over voldoende informatie beschikt om antwoord te geven op de haar gestelde vragen.
37

Wellicht ten overvloede, maar vanzelfsprekend is per studiejaar bekeken in welk jaar van zijn studie de

desbetreffende student zich bevond.

52

Tabel 8.3: Aantallen pilot+-studenten per studiejaar en uitgesplitst naar jaargroepen
e

e

Collegejaar

3 jaars

4 jaars

2007/2008

0

0

2008/2009

0

2009/2010

0

Totaal

0

e

5 jaars

e

e

e

e

6 jaars

7 jaars

8 jaars

9 jaars

Totaal

0

0

1

0

0

1

5

12

2

0

1

1

21

0

7

6

2

3

1

19

5

19

8

3

4

2

41

8.4 Uitkomsten dossieronderzoek
De dossiers van zowel pilot- als pilot+-studenten zijn geanalyseerd. Van de studenten van wie een
proces-verbaal (PV) aanwezig was, is in onderstaande tabel weergegeven in hoeveel gevallen de
volgende documenten aanwezig waren38:

afstudeerstartdocument (ASD)


afstudeerproduct (ASP)



verantwoordingsverslag (VV)



beoordelingsformulier (BF).

Tabel 8.4: Overzicht aanwezigheid documenten in dossiers
PILOT 39
ASD




ASP






VV





BF








PV






PILOT+

aanwezig: 0
afwezig: 78

( 0%)
(100%)



aanwezig: 53
afwezig: 25
gemiddeld aantal pagina‟s: 39
(loopt uiteen van 14-125)
gemiddeld cijfer: 7,2

( 68%)
( 32%)



aanwezig: 24
afwezig: 54
gemiddeld aantal pagina‟s: 9,3

( 31%)
( 69%)

aanwezig: 19
afwezig: 59
ondertekend door afstudeerbegeleider: 1
ondertekend door meelezend docent: 1
ondertekend door externe begeleider: 14
ondertekend door buddy: 12

( 24%)
( 76%)
( 1%)
( 1%)
( 18%)
( 15%)



aanwezig: 78
ondertekend door panelvoorzitter: 78
ondertekend door docent panellid: 78
ondertekend door externe begeleider: 3

(100%)
(100%)
(100%)
( 4%)






















aanwezig: 3
afwezig: 38

( 7%)
( 93%)

aanwezig: 33
afwezig: 8
gemiddeld aantal pagina‟s: 34
(loopt uiteen van 14-72)
gemiddeld cijfer: 7,1

( 80%)
( 20%)

aanwezig: 12
afwezig: 29
gemiddeld aantal pagina‟s: 7,9

( 29%)
( 71%)

aanwezig: 8
afwezig: 33
ondertekend door afstudeerbegeleider: 0
ondertekend door meelezend docent: 0
ondertekend door externe begeleider: 7
ondertekend door buddy: 1

( 20%)
( 80%)

aanwezig: 41
ondertekend door panelvoorzitter: 39
ondertekend door docent panellid: 41
ondertekend door externe begeleider: 0

(100%)
( 95%)
(100%)

( 17%)
( 2%)

38

De percentages zijn op hele getallen afgerond.

39

Het feit dat het hier gaat om 78 dossiers van pilotstudenten en dat in tabel 8.1 sprake is van 66 geslaagde

studenten betekent dat er twaalf studenten zijn waarvan het afstudeerproduct voldoende is bevonden, maar die
nog niet het diploma hebben ontvangen. Dit kan zijn, omdat nog vakken open staan of omdat de gegevens van
de laatste diploma-uitreiking nog niet waren ingevoerd op het moment van onderzoek.

53

Opvallend is dat in geen van de dossiers van pilotstudenten een afstudeerstartdocument is
aangetroffen, terwijl door de afstudeerbegeleiders is aangegeven dat vaak niet bij de start, maar wel
tijdens het traject een afstudeerstartdocument is opgesteld. In de dossiers van pilot+-studenten
werd in slechts drie gevallen een dergelijk document aangetroffen40. Het beoordelingsformulier
afstudeerproduct, dat speciaal voor de pilot is ontwikkeld, ontbrak in het overgrote deel van de
gevallen. Van alle studenten die in een van beide groepen zijn afgestudeerd, bevat het dossier een
proces-verbaal. Binnen de pilotgroep zijn drie processen-verbaal ondertekend door een extern
begeleider. Hieruit valt af te leiden dat voor deze drie studenten kennelijk wel een eindgesprek heeft
plaatsgevonden. Naar aanleiding van een in diverse gesprekken gehoorde opmerking dat in het
reguliere afstudeertraject de externe begeleider vaak niet bij de afstudeergesprekken aanwezig is,
hebben de onderzoekers een willekeurige steekproef genomen uit 120 dossiers van regulier
afgestudeerde studenten (dit is ruim 20 procent van de totale groep afgestudeerden in de drie
onderzochte studiejaren). Daaruit is gebleken dat 78 procent van de desbetreffende processenverbaal is ondertekend door de externe begeleider. In 22 procent van de gevallen dat de externe
begeleider er niet bij was, is in het dossier een bericht van betrokkene aangetroffen.
Conclusies ten aanzien van de uitkomsten van het dossieronderzoek


Uit de gesprekken met afstudeerbegeleiders was al duidelijk geworden dat zij niet uniform
werkten. Ook werd duidelijk dat er geen sprake was van een afstudeerstartdocument dat aan
het begin van het traject moest worden goedgekeurd (zoals dat in het reguliere proces gebeurt
door middel van een „go‟ van de afstudeercommissie). Sommige afstudeerbegeleiders hebben
gezegd dat werkendeweg een afstudeerstartdocument werd gemaakt. In de dossiers is daar
echter niets van terug te vinden41. De Commissie concludeert in de groep pilot- en pilot+studenten dat er niet systematisch met een afstudeerstartdocument is gewerkt, behoudens de
studenten die na een „go‟ van de afstudeercommissie alsnog in de groep pilot+ zijn
ingestroomd.



Afstudeerproducten zijn in een groot aantal gevallen (32, respectievelijk 20 procent) niet in de
dossiers aanwezig.



Verantwoordingsverslagen zijn in een zeer groot aantal gevallen (69, respectievelijk 71 procent)
niet in de dossiers aanwezig.

40

Uit een overzicht dat door de afstudeercoördinator van het reguliere proces aan de onderzoekers is

verstrekt, kan worden afgeleid dat in enkele gevallen pilotstudenten en in circa vijftien gevallen pilot+-studenten
een go op een afstudeerdocument hebben gekregen. Deze studenten zijn later „ingestroomd‟ in de pilot(+) en
hebben – zo blijkt uit het onderzoek – op dat moment ook een andere afstudeerbegeleider gekregen.
41

De Commissie c.q. de onderzoekers hebben gevraagd om zo veel mogelijk van deze documenten aan de

dossiers toe te voegen, ook als deze zich mogelijk in de (eventueel digitale) privéarchieven van docenten
bevonden.

54



Het beoordelingsformulier dat speciaal voor de pilot is ontwikkeld en zou gelden als extra
kwaliteitswaarborg ontbreekt in het overgrote deel van de dossiers (76, respectievelijk 80
procent) en als het wel aanwezig is, is het maar in één geval ingevuld door de docenten. Ook is
het maar in een klein aantal gevallen ingevuld door de externe begeleider (18, respectievelijk 17
procent) en de buddy (15, respectievelijk 2 procent).



Het proces-verbaal wordt in zowel de pilotgroep als in de pilot+-groep vrijwel nooit door een
extern expert ondertekend, maar dat is een logisch gevolg van het feit dat door deze groepen
geen presentatie en mondelinge verdediging worden gehouden.



De bewering dat in het reguliere proces de externe begeleider vaak niet aanwezig is, wordt
ontkracht door het dossieronderzoek. In elk geval is deze in verreweg de meeste gevallen (78
procent) wel aanwezig.

8.5 Het onderzoek naar cijferbriefjes
Elk onderzocht dossier bevat een cijferlijst. Het is de onderzoekers opgevallen dat vaak nog vlak
voor of zelfs na de afstudeerdatum vakken werden afgerond door middel van een toets of een
opdracht. Hiervan is een nadere analyse gemaakt door het onderzoeken van de desbetreffende
cijferlijsten of -briefjes. Bij deze analyse is een verschil gemaakt tussen studenten uit de pilotgroep
en studenten uit de groep pilot+.
Van deze cijferbriefjes is geïnventariseerd welke vakdocent op het cijferbriefje is vermeld, welke
docent het cijferbriefje heeft ondertekend, op welke datum de toets is afgelegd, op welke datum het
cijferbriefje is ondertekend en welk cijfer is gegeven. Aan de hand van deze gegevens is een aantal
conclusies getrokken.
8.5.1 De cijferbriefjes van pilotstudenten
Van de pilotstudenten zijn 104 cijferbriefjes van 38 studenten nader geanalyseerd. Hieronder zijn de
uitkomsten van dit onderzoek beknopt samengevat.


Nagenoeg alle cijferbriefjes zijn in het archief aanwezig.



Het gemiddelde cijfer is een 6,3.



Er zijn veel opdrachten en tentamens afgerond op of rondom de afstudeerdatum. In een paar
gevallen dateert het cijferbriefje van de opdracht/het tentamen van na de afstudeerdatum of is
het cijferbriefje eerder ondertekend dan het tentamen heeft plaatsgevonden.



Wat de ondertekening van de cijferbriefjes betreft, valt een aantal zaken op:
‫־‬

De rendementscoach ondertekent 37 van de 104 cijferbriefjes (36 procent).

‫־‬

In 21 van de 37 gevallen (57 procent) staat de rendementscoach ook als vakdocent
vermeld; de vakken waarbij dat is gebeurd, zijn Cross Cultural Communication, Human
Resources Management, International Business Communication, International Negotiator,
Innovator en ethisch ondernemer, Managementvaardigheden en het Keuzevak Vrije Ruimte.
Overigens blijkt uit het onderzoek van alle cijferbriefjes van deze vakken sinds 1 januari
2008 dat de rendementscoach in een beperkt aantal gevallen ook cijferbriefjes, waarop hij
niet zelf als vakdocent staat vermeld, heeft ondertekend zonder dat daaraan schriftelijk
bewijs voor het gegeven cijfer ten grondslag ligt.

55



‫־‬

In twaalf van de 37 gevallen (32 procent) is docent 1 vakdocent. Het betreft de vakken
Cross Cultural Communication (CCC), International Business Communication (IBC) en het
Keuzevak Vrije Ruimte. CCC en IBC zijn vakken die niet meer worden gegeven, maar
waarvoor door de student een standaard vervangende opdracht kan worden gemaakt.

‫־‬

Een opmerking terzijde: het bevreemdt de Commissie dat blijkens een door INHolland
aangereikt „overzicht van herkansingen MX3+MX2+MX1‟ al in het studiejaar 2006-2007 is
aangegeven dat als het tentamen CCC of de opdracht CCC niet is gehaald, respectievelijk
gemaakt, de student dan het reguliere tentamen en de reguliere opdracht Cross Cultural
Management moet doen, respectievelijk moet uitvoeren. Hetzelfde geldt voor het vak
International Negotiator (INE), waarvoor in hetzelfde overzicht is aangegeven dat de student
dan het project contractonderhandelingen en de training onderhandelingsvaardigheden
moet volgen. De Commissie vraagt zich af waarom in de pilot nog vervangende opdrachten
CCC en INE zijn verstrekt. Desgevraagd kon het opleidingsmanagement hier geen
verklaring voor geven.

‫־‬

Desgevraagd geeft INHolland aan dat deze opdrachten door de rendementscoach aan de
student worden verstrekt, dat deze moeten worden beoordeeld door de vakdocent, dat de
vakdocent het cijfer doorgeeft aan de rendementscoach (vaak door het retour geven van de
opdracht en/of mondeling) en dat de cijferbriefjes door de rendementscoach mogen worden
ingevuld en ondertekend. INHolland heeft desgevraagd de onderliggende opdrachten niet
kunnen overleggen; hierbij wordt door INHolland aangegeven dat deze niet bewaard hoeven
te worden.

‫־‬

In vier van de 37 gevallen (11procent) heeft de rendementscoach voor een vakdocent
ondertekend, waarbij een onderliggend mailtje van de vakdocent met daarin het cijfer
beschikbaar is.

Docent 1 en de rendementscoach nemen samen ongeveer 56% van de ondertekeningen van de
cijferbriefjes voor hun rekening. De andere twee begeleiders van de pilot, docent 3 en docent 4,
ondertekenen – op één uitzondering na - geen cijferbriefjes voor de hier aan de orde zijnde
vakken. De overige cijferbriefjes zijn door een flink aantal andere docenten ondertekend.

8.5.2 De cijferbriefjes van pilot+-studenten
Wat de groep „pilot+‟ betreft, zijn 52 cijferbriefjes van 17 studenten nader geanalyseerd. Uit deze
analyse kunnen de volgende conclusies worden getrokken:


Nagenoeg alle cijferbriefjes zijn aanwezig; het gemiddelde cijfer is een 7,0.



Er is een beperkt aantal opdrachten en tentamens afgerond op of rondom de afstudeerdatum.
Geen van de cijferbriefjes dateert van na de afstudeerdatum. De datum op het proces-verbaal is
in één geval echter van drie maanden na datum afstuderen zoals vermeld op het getuigschrift.



De rendementscoach heeft één cijferbriefje ondertekend waarbij een andere docent als vakdocent stond vermeld.

56



Met betrekking tot de ondertekening valt het volgende op:
-

De rendementscoach ondertekent acht van de 52 cijferbriefjes (15 procent); in zes van deze
gevallen staat de rendementscoach tevens vermeld als vakdocent en in één geval (AEC21)
ondertekent hij een cijferbriefje waarbij de naam van een andere docent als vakdocent staat
vermeld.

‫־‬

De rendementscoach tekent zes keer voor stagegerelateerde onderdelen, zonder
onderliggende correspondentie van een vakdocent. Het gaat hier om de deelvakken:


Tussentijdse beoordeling workplacement A



Dossier workplacement B



Eindbeoordeling workplacement B.

‫־‬

De rendementscoach tekent één keer voor het vak International Business Communication.

‫־‬

Bij een student zijn zeven (deel)vakken geparafeerd op één dag. Dit gebeurde één dag
voordat het proces-verbaal van het afstudeerproduct is opgemaakt. Zes van deze
(deel)vakken zijn ondertekend door docent 1. Het zevende cijferbriefje was niet traceerbaar.

8.5.3 Geldende voorschriften en bewaarplicht
Desgevraagd (door de onderzoekers) stelt INHolland zich bij monde van de Domeindirecteur a.i. op
het standpunt dat de rendementscoach (net als alle andere docenten) als examinator bevoegd is
om alle cijferbriefjes te ondertekenen. Daar voegt de Domeindirecteur a.i. aan toe dat de
beoordeling plaats dient te vinden door de vakdocent. Er is – aldus de Domeindirecteur a.i. - geen
procedure waarin beschreven is hoe de vakdocent het cijfer aan de rendementscoach overlegt. Dat
kan zowel mondeling als schriftelijk (bijvoorbeeld via e-mail of geschreven op de opdracht die is
beoordeeld) plaatsvinden. Feit is dat in de gevallen dat de rendementscoach voor een vakdocent
(lees: in de meeste gevallen docent 1) heeft ondertekend, zeer zelden onderliggende
correspondentie is aangetroffen op grond waarvan aangetoond kan worden dat de vakdocent
daadwerkelijk het product heeft beoordeeld.
Gevraagd naar de reden waarom de rendementscoach relatief veel cijferbriefjes ondertekent voor
vakken waarvan docent 1 vakdocent is, verklaart de opleidingsmanager in een e-mail aan de
onderzoekers: ‘(…)dat er geen procedure bestaat/is beschreven conform welke dit proces zou
moeten verlopen. *docent 1* heeft me bevestigd dat hij als vakdocent het werk van deze studenten
heeft beoordeeld en becijferd en dat hij de cijfers aan *de rendementscoach* heeft doorgegeven,
vaak mondeling. Vaak was *docent 1* aanwezig als *de rendementscoach* het cijferbriefje invulde
en tekende. Daar waar *de rendementscoach* als docent op het briefje staat (*student x* en
*student y*) is sprake van een fout, ook deze opdrachten zijn door *docent 1* beoordeeld en
becijferd. *docent 1* heeft aangegeven bereid te zijn dit nogmaals aan jullie toe te lichten.’42

42

De opmerking over het aanwezig zijn van docent 1 bij de ondertekening door de rendementscoach roept de

vraag op waarom docent 1 zelf dan niet ondertekende.

57

De Commissie tekent hierbij aan dat op grond van artikel 33, vierde lid, van de Studiegids MEM
2009-2010 beoordeeld werk – „anders dan het afstudeerverslag, het (onderzoeks)verslag, de
scriptie enzovoorts‟ – gedurende een periode van ten minste drie maanden na de dag van
bekendmaking van de uitslag dient te worden bewaard door de (deel)examencommissie, of zoveel
langer als voor een door de student ingesteld beroep of voor het kwaliteitszorg- en accreditatiesysteem is vereist. Deze termijn was voor alle door de rendementscoach ondertekende cijferbriefjes
verstreken.
Er zijn geen aanwijzingen gevonden dat het kwaliteitszorg- en accreditatiesysteem van INHolland
vereist dat werk langer dan drie maanden bewaard dient te worden.
Op basis van de studiegids noch de OER noch de Regeling bewaartermijnen en archivering
gegevensdragers Hogeschool INHolland noch de Instructie bewaren gegevensdragers Hogeschool
INHolland lijkt er een verplichting te bestaan om de cijferbriefjes te bewaren. Dit brengt met zich
mee dat er ook voor aan cijferbriefjes ten grondslag liggende documenten (zoals e-mails e.d.) geen
verplichting bestaat deze te bewaren. De Commissie vindt het opmerkelijk dat aan cijferbriefjes ten
grondslag liggende documenten niet aanwezig zijn bij MEM. Op die manier wekt de opleiding de
indruk een fraudegevoelige situatie te hebben gecreëerd.
8.5.4 Conclusies ten aanzien van het ondertekenen van cijferbriefjes


Algemene conclusie op basis van de analyse van de cijferbriefjes van beide groepen studenten
is dat in de pilotgroep een aantal zaken rondom de cijferbriefjes niet goed kan worden verklaard.
Dit geldt in veel mindere mate voor de groep pilot+.



Meer specifiek kunnen de volgende conclusies worden getrokken:
‫־‬

Met name in de pilotgroep zijn veel cijferbriefjes op of rondom de afstudeerdata van de
studenten gedateerd. Zorgwekkend is dat er een aantal cijferbriefjes is aangetroffen dat is
gedateerd op een datum na de diploma-uitreiking van de betrokken student, dat is
gedateerd een op datum vóór dat het tentamen plaatsvond of waarvan het proces-verbaal
later is ondertekend dan het getuigschrift.

‫־‬

Er zijn 21 cijferbriefjes aangetroffen waarop de rendementscoach als vakdocent is ingevuld
voor vakken waarvoor hij geen vakdocent is. De Commissie kan niet aantonen dat
daadwerkelijk onbevoegd getekend is door de rendementscoach; wel heeft de Commissie
vastgesteld dat er zich onregelmatigheden hebben voorgedaan. Dat roept fraudegevoeligheid in de hand.

‫־‬

In de pilot ondertekent de rendementscoach relatief vaak voor vakken waarvan docent 1 de
vakdocent is. Voor andere vakdocenten ondertekent de rendementscoach nauwelijks.

‫־‬

Strikt formeel mag de rendementscoach cijferbriefjes van andere vakdocenten ondertekenen, zeker gelet op het feit dat het management hiervoor de verantwoordelijkheid
neemt.

58

9. Analyse en beoordeling

De opdracht aan de Commissie is:
a. na te gaan of er in vastlegging en uitvoering van „afstudeertrajecten‟ van zogenaamde stuwmeerstudenten sprake is geweest van onregelmatigheden tegen de achtergrond van de geldende
regels en gestelde en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen
b. te onderzoeken of er vanwege deze vermeende praktijk sprake is (geweest) van een negatieve
afwijking van door een hbo-instelling te stellen kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau van
afstuderen van „langstudeerders‟ in vergelijking met reguliere bachelors. De Commissie zal
daarbij beoordelen of zogenaamde vervangende opdrachten al dan niet hebben voldaan aan die
kwaliteitseisen.
c. vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die zich heeft voorgedaan, heeft laten
leiden door financiële motieven („diplomabonus‟)
d. te beoordelen of de afwijkende praktijken, indien en voor zover die zich hebben voorgedaan, te
kwalificeren zijn als „diplomatruc‟ en/of „fraude‟.
In dit hoofdstuk zullen deze vragen in achtereenvolgende paragrafen worden behandeld. Om de
analyse in dit hoofdstuk goed te kunnen doen en om deze voor de lezer van dit rapport begrijpelijk
te doen zijn, is een inleidende paragraaf nodig waarin wordt ingegaan op de beleidsmatige,
managerial, organisatorische en culturele aspecten.
9.1 De pilot afstudeerders
De Commissie heeft op basis van onderzoek en gesprekken kunnen vaststellen dat er in de studiejaren 2007-2008, 2008-2009 en 2009-2010 bij de opleiding MEM in Haarlem een zogenoemde pilot
langstudeerders heeft bestaan. Uit gesprekken heeft de Commissie begrepen dat voor studenten
die eenmaal zijn ingestroomd in de pilot en die nog niet zijn afgestudeerd, de pilot nog steeds
bestaat. In essentie houdt de pilot in dat ouderejaarsstudenten via een versneld traject (van maart
tot en met augustus) kunnen afstuderen. De bedoeling van dit traject is om deze studenten min of
meer drempelloos de afstudeerfase te laten beginnen en via intensieve begeleiding te stimuleren in
die periode hun afstudeerproduct op te leveren. Parallel aan dat traject stimuleert de rendementscoach dat eventuele ontbrekende EC‟s door de student worden behaald. De Commissie plaatst veel
kanttekeningen bij deze aanpak. Deze zullen in de rest van dit hoofdstuk uitgebreid worden
behandeld.
9.2 Beleid, management, organisatie en cultuur
De relatie tussen College van Bestuur, School en opleiding


Het College van Bestuur van INHolland heeft een rendementsbeleid vastgesteld. Op basis
daarvan dienen Schools beleidsplannen op te stellen en op basis daarvan maken de individuele
opleidingen actieplannen. Zowel top-down als bottom-up wordt door verschillende controle- en
toezichtmechanismen nagegaan in hoeverre beleid en praktijk met elkaar overeenkomen. De
volgende bullets gaan eerst in op de top-downmechanismen en vervolgens op de bottomupmechanismen.

59



De Commissie heeft waardering voor speciale aandacht die door INHolland wordt gegeven aan
vierdejaars (of zelfs derdejaars) om te voorkomen dat zij langstudeerders worden. Dat geldt ook
voor het beleid gericht op het terugdringen van het aantal stuwmeerstudenten (vijfde- en
ouderejaars), met name ook de groep studenten die uit beeld geraakt is en die men door
intensieve begeleiding weer bij de opleiding wil betrekken om hen tot afstuderen te stimuleren.
Waar het om gaat, is dat het terugdringen transparant gebeurt, dat de rechtmatigheid niet in het
geding komt, dat studenten uit jaargroepen in beginsel gelijk worden behandeld (tenzij er een
aantoonbare reden is van dat uitgangspunt af te wijken) en dat geen concessies worden gedaan
aan de kwaliteit.



Het College van Bestuur van INHolland was tot eind mei 2010 niet op de hoogte van de pilot
langstudeerders bij de opleiding MEM in Haarlem. Een CvB kan ook niet van alle ontwikkelingen
binnen een organisatie op de hoogte zijn en is in eerste instantie voor adequate informatie
afhankelijk van de (hiërarchische) „lijn‟. De Commissie stelt vast dat die niet goed heeft
gefunctioneerd voor wat betreft de pilot langstudeerders bij de MEM. Maar de Commissie
constateert ook dat corrigerende mechanismen die voor dit soort situaties in het leven zijn
geroepen niet voldoende hebben gewerkt. Zij denkt daarbij in de eerste plaats aan het
operationeel toezicht op de opleidingen door centrale diensten en aan de interne kwaliteitszorg.
De Commissie heeft bijvoorbeeld kennis genomen van een interne zogenoemde INVO-audit in
april 2009 die nogal kritisch was over de borging van het stuwmeerbeleid bij MEM. De
Commissie vindt het opmerkelijk dat deze audit in het studiejaar 2009-2010 geen follow-up heeft
gekregen, noch op centraal, noch op decentraal niveau. De Commissie kan zich niet aan de
indruk onttrekken dat het functioneren van deze sturende en controlerende mechanismen geen
gelijke tred heeft gehouden met de ontwikkelingen bij INHolland als geheel en de groei van
MEM in het bijzonder.



Een ander corrigerend mechanisme, de medezeggenschap, heeft uiteindelijk wel een
belangrijke functie vervuld, maar toen had het alternatieve afstudeertraject al twee jaar gelopen.
De Schoolmedezeggenschapsraad heeft zich in 2009 door het management van SoCMM laten
informeren, maar vooral met betrekking tot een aantal kwantitatieve gegevens. De Hogeschoolmedezeggenschapsraad heeft in mei 2010 (in een rondvraag) aan de orde gesteld dat sprake
was van een alternatief afstudeertraject. Daarmee is in feite de zaak pas in discussie gekomen.



Studentenpanel en docentenpanel hebben blijkens het onderzoek van de Commissie geen
enkele rol gespeeld in het aan de orde stellen van een veronderstelde misstand. De Commissie
heeft naar de oorzaken daarvan geen specifiek onderzoek ingesteld.



Hetzelfde geldt voor de klokkenluiders- en klachtenregelingen. De Commissie heeft nagegaan
of er sprake is geweest van formele klachten (van docenten of studenten) over het alternatieve
afstudeertraject bij MEM. Dat is niet het geval.



De Schooldirectie heeft onvoldoende zicht gehad op het alternatieve afstudeertraject. Hoewel zij
van het alternatieve traject op de hoogte was, heeft daarover op Schoolniveau geen formele
besluitvorming plaatsgevonden. De directeur is door het opleidingsmanagement wel mondeling
geïnformeerd. De borging van de kwaliteit (juridisch, inhoudelijk en procesmatig) is op Schoolniveau echter niet getoetst.

60

De Commissie vindt het tekenend dat het Schoolmanagement stelt dat interne juristen zijn
geraadpleegd over het alternatieve afstudeertraject, maar dat – voor zover de Commissie dat
heeft kunnen nagaan - de juridische adviseurs alleen betrokken zijn geweest bij het juridisch
toetsen van de Inspanningsovereenkomst, die in de pilot werd gesloten tussen opleiding en
student. Van een toetsing van de pilot aan de OER in opdracht van het Schoolmanagement
door interne juristen is tot het voorjaar 2010 (toen de interne commotie ontstond) geen sprake
geweest. Ook heeft de directeur de DEC niet in de gelegenheid gesteld haar reactie te geven.
Ook al is dat formeel niet voorgeschreven, gelet op rol en taak van een examencommissie had
dit naar de opvatting van de Commissie wel dienen te gebeuren.


Omdat de Schooldirectie onvoldoende op de hoogte was, werd ook het CvB inadequaat, dat wil
zeggen in zeer algemene termen, geïnformeerd over het op langstudeerders gerichte beleid van
de School en de opleiding. Hierdoor is het CvB niet in staat geweest om proactief op te treden,
maar slechts reactief.



Het feit dat door het CvB sinds enkele jaren de koers is ingezet om verantwoordelijkheden zo
laag mogelijk in de organisatie te beleggen, en directeuren onder meer door middel van
triaalrapportages te laten rapporteren, laat onverlet dat er controlemechanismen moeten zijn
voor het CvB om indien nodig in te grijpen.

Met de volgende figuur wil de Commissie zichtbaar maken waar het naar haar oordeel aan (heeft
ge)schort. Op de verbinding tussen de piramides is het niet goed gegaan, dat wil zeggen tussen
opleidingsmanagement en Schooldirectie is onvoldoende gecommuniceerd over het alternatieve
afstudeertraject. Daardoor is het CvB inadequaat geïnformeerd door de Schooldirectie. Maar ook de
corrigerende mechanismen (top-down en bottom-up) hebben niet goed gewerkt.
Figuur 9.1: De „lijn‟ en de interne corrigerende mechanismen (checks & balances)

SoCMM

MEM

Medezeggenschap (HMR,
SMR) / docentenpanel,
studentenpanel

Stafdiensten / Audits

CvB

Beleid, management, organisatie en cultuur binnen de opleiding MEM


De Commissie stelt vast dat het opleidingsmanagement in de praktijk veel beleidsruimte had.
Het opleidingsmanagement is in 2007-2008 nauw betrokken geweest bij het opstarten en
uitvoeren van de pilot, zonder dat daarover aan de hand van documenten overleg met de
Schooldirectie heeft plaatsgevonden. Wel is de pilot mondeling met de directie besproken. Ook
in de daarop volgende jaren is het opleidingsmanagement nauw betrokken geweest bij de pilot.

61

Op grond hiervan constateert de Commissie dat de rendementscoach, de bij de pilot betrokken
docenten en sommige overige (vak)docenten hun werk hebben uitgevoerd in opdracht en onder
verantwoordelijkheid van het opleidingsmanagement. Zij is tevens van oordeel dat het
opleidingsmanagement vooral heeft gekeken naar de resultaten en onvoldoende heeft toegezien op de uitvoering in het algemeen en op de borging van de kwaliteit in het bijzonder. Het
opleidingsmanagement heeft het op langstudeerders gerichte beleid en de wijze waarop dat
uitgevoerd diende te worden onvoldoende vastgelegd in documenten. Er is slechts in algemene
termen over gecommuniceerd, zowel in de lijn (naar de Schooldirectie) als ook naar docenten.
Ondanks dat met de direct betrokken afstudeerbegeleiders afspraken waren gemaakt over de
werkwijze in de pilot, bood dit ruimte aan deze docenten om hun eigen opvattingen leidend te
laten zijn bij de wijze waarop zij de pilot uitvoerden. Uit de door de Commissie gevoerde
gesprekken is duidelijk geworden dat iedere afstudeerbegeleider in de pilot in hoge mate zijn
eigen werkwijze had.


Dit laatste werd overigens in de hand gewerkt door de afspraak dat de afstudeerbegeleiders van
de pilot (exclusief de rendementscoach) zich uitsluitend richtten op het afstudeertraject. Zij
hadden geen zicht op de overige vakken waarvoor de student nog EC‟s moest realiseren. Dat
was (en is) de taak van de rendementscoach.



Bij het voorgaande punt past ook de kanttekening dat de opleiding in relatief korte tijd zeer sterk
is gegroeid en dat tegelijkertijd veel wisselingen in het management hebben plaatsgevonden. Zo
ging de aandacht van de hele MT-lijn, zowel op INHolland-niveau, Schoolniveau als opleidingsniveau vooral uit naar logistieke problemen (met name huisvesting) en het aantrekken van
nieuwe docenten om de grote toestroom van studenten op te kunnen vangen. De nu in functie
zijnde opleidingsmanager is bovendien aangesteld voor slechts twintig uur in de week. De
Commissie vraagt zich af of met een aanstelling van deze omvang een opleiding van ruim 2.000
studenten en tientallen docenten te managen is. De Commissie heeft uit gesprekken de stellige
indruk verkregen dat er hierdoor te weinig aandacht is geweest voor het op langstudeerders
gerichte beleid en de uitvoering daarvan door de afstudeerbegeleiders. Zo is ook de ruimte
geschapen voor een „eigen beleid‟ van de rendementscoach.



Een andere opmerking die de Commissie in dit verband wil maken, heeft betrekking op de grote
gedrevenheid van veel docenten die zij heeft gesproken. Veel van die docenten spreken ook
met waardering over de inzet van de rendementscoach en de wijze waarop hij „afgehaakte‟
studenten toch weer op het spoor naar afstuderen weet te krijgen. Maar ook die docenten
hebben – zo zeggen zij zelf - geen zicht op welke wijze deze inzet in de praktijk vorm krijgt.



De Commissie is van oordeel dat niet kan worden volgehouden dat docenten niet van een
alternatief afstudeertraject kunnen hebben geweten. Wel kan worden vastgesteld dat er binnen
de opleiding volstrekt onvoldoende is gecommuniceerd over de pilot, zowel naar docenten als
naar studenten.



Goede afstudeerhandleidingen en publicatie daarvan, bijvoorbeeld op het intranet, vormen een
wezenlijk onderdeel van de communicatie. Studenten weten dan precies waar ze aan toe zijn.
Er is nooit een specifiek voor de pilot geldende afstudeerhandleiding verschenen en op het
intranet gepubliceerd. Dit valt het management, maar ook de rendementscoach aan te rekenen.
Daardoor kon een sfeer van geheimzinnigheid ontstaan die in het voorjaar van 2010 is
geëscaleerd.

62



De spelregels voor de uitvoering van het reguliere afstudeertraject zijn in de afgelopen
studiejaren voortdurend aan verandering onderhevig geweest. Dit betekent dat met name voor
docenten – zelfs als men van een alternatief traject zou weten – het onderscheid tussen het
reguliere en het alternatieve traject steeds onduidelijker wordt. Voorbeelden daarvan zijn de
wijze waarop is omgegaan met adviesrapport Herinrichting Afstudeertraject MEM, met het
zogenoemde afstuderen in een werksetting en met het plotseling invoeren van een
beoordelingsformulier voor het reguliere traject (in mei 2010).



De Commissie heeft niet feitelijk kunnen vaststellen dat docenten op onoorbare wijze onder druk
zouden zijn gezet om mee te werken aan het gemakkelijk verlenen van vervangende
opdrachten. Er zijn docenten geweest die tegen de Commissie hebben gezegd dat er collega‟s
zijn die een dergelijke druk ervaren hebben. Duidelijk is dat de rendementscoach docenten
persoonlijk benaderd heeft om mee te werken aan vervangende opdrachten. De ervaren
docenten hebben dat mogelijk wel als druk, maar niet als onoorbare druk ervaren; wellicht dat er
jongere, minder ervaren docenten zijn geweest die dit wel in enige mate als zodanig hebben
ervaren. Ondanks nadrukkelijke pogingen van de Commissie zijn geen docenten gevonden die
wilden bevestigen dat zij op een onoorbare wijze onder druk zijn gezet.



De Commissie heeft met verbazing kennis genomen van het feit dat de Schooldirecteur
voorzitter van de deelexamencommissie is 43. Dit brengt het risico van strijdige belangen met
zich mee. Hetzelfde geldt voor het lidmaatschap van de rendementscoach van de DEC; de
deelexamencommissie moet immers beslissen over het al dan niet toestaan van vervangende
opdrachten, waarbij de rendementscoach ook als zodanig betrokken is.



Eveneens heeft het de Commissie verbaasd dat de opleidingscommissie niet bij de ontwikkeling
van het alternatieve afstudeertraject is betrokken. De opleidingscommissie is er immers (ook)
voor om advies uit te brengen over alle aangelegenheden die de kwaliteit van het onderwijs van
de opleiding betreffen.



Het leggen van zo veel verantwoordelijkheid bij één persoon – de rendementscoach - vraagt om
problemen, zeker gelet op de gebrekkige procedurele en kwalitatieve borging van de stuwmeeraanpak. Gezien dat laatste kunnen eventuele onregelmatigheden dan ook niet alleen op zijn
conto worden geschreven. In de opvatting van de Commissie draagt het management daarvoor
zeker medeverantwoordelijkheid.



Er is binnen de opleiding overduidelijk sprake van twee hoofdstromingen onder de direct
betrokkenen die als „rekkelijken‟ en „preciezen‟ kunnen worden gekwalificeerd, ook wel
genoemd de „pragmatici‟ en de „formalisten‟. Het management heeft weinig tot niets gedaan om
deze twee stromingen bij elkaar te brengen. Integendeel, toen het conflict zich dit voorjaar
manifesteerde, heeft het management onder het motto „er is niets aan de hand‟ zich feitelijk
achter de „rekkelijken‟ geschaard.

43

Hier past de kanttekening dat de Schooldirecteur zelf ook niet gelukkig was met deze functie en met de DEC

afgesproken had dat zij zich niet met individuele gevallen zou bemoeien en bovendien slechts beperkt
aanwezig zou zijn bij vergaderingen.

63

9.2.1 Dossiervorming




Het ordeningsprincipe van de administratieve dossiers is vanzelfsprekend een
verantwoordelijkheid van de opleiding, maar de Commissie vindt het opmerkelijk dat geen
sprake is van studentdossiers, waarin per student alle documenten worden bewaard. Ook de
student heeft daarin een verantwoordelijkheid, maar er is alle reden voor om als opleiding de
dossiervorming goed op orde te hebben.
Het Praktijkbureau – de administratie van de opleiding MEM – heeft zich tot het uiterste
ingespannen om de Commissie van de gevraagde informatie te voorzien; men heeft zelfs
speciaal ten behoeve van de Commissie studentdossiers gevormd door informatie uit allerlei
andere bronnen per student te ordenen. Dat gezegd zijnde, kan de Commissie niet tot een
andere conclusie komen dan dat de dossiervorming met betrekking tot de individuele student bij
de MEM verregaand onvoldoende is. Dit is vanzelfsprekend primair de verantwoordelijkheid van
het management. Ook is het Praktijkbureau voor een goede uitvoering van zijn taken afhankelijk
van adequate informatievoorziening door docenten. De Commissie heeft echter moeten
vaststellen dat de uitvoering van het geldende archiveringssysteem door het Praktijkbureau hoe
dan ook voor verbetering vatbaar is.



Dossiervorming en archivering van beleidsstukken binnen de School en de opleiding zijn ook
niet op orde. Van veel conceptstukken is niet na te gaan of ze zijn vastgesteld en zo ja,
wanneer. Een aantal stukken lijkt niet te bestaan of is niet meer te vinden.



De processen-verbaal van het afstuderen van studenten in de pilot(+) zijn aanwezig. De
onderliggende documenten (afstudeerstartdocumenten, afstudeerproducten, verantwoordingsverslagen en beoordelingsformulieren) zijn echter in veel gevallen afwezig (zie hoofdstuk 8). Dat
maakt het verifiëren (van de kwaliteit) van de processen feitelijk onmogelijk. En daar waar er
twijfels bestaan over die kwaliteit, versterkt deze ontoereikende dossiervorming die twijfels, ook
bij de Commissie. De opleiding heeft zich niet aan bewaartermijnen gehouden (zie ook
hoofdstuk 3, Juridisch kader).

9.3 Is sprake geweest van onregelmatigheden?
9.3.1 Doelgroep




44

De Commissie wil nogmaals benadrukken het een goede zaak te vinden dat INHolland speciale
aandacht geeft aan het voorkomen van langstuderen en aan het terugdringen van het aantal
studenten die langstudeerder zijn. Waar het om gaat, is dat het bieden van speciale aandacht
transparant gebeurt, dat de rechtmatigheid en rechtsgelijkheid niet in het geding komen en dat
geen concessies worden gedaan aan de kwaliteit.
Er is – zelfs binnen de MEM – onduidelijkheid over de definitie van de doelgroep. Soms is
sprake van zesde- en ouderejaars, soms van vijfde- en ouderejaars. In de Bestuurlijke Agenda
wordt gesproken van „overjarigen (vijfdejaars en ouder)‟. In de schaarse basisdocumenten die
ten grondslag liggen aan de start van de pilot wordt de definitie van langstudeerders in het
midden gelaten. De Commissie vindt dit opmerkelijk in het geval van een pilot. Juist in zo‟n proef
moeten doelstellingen, uitgangspunten en randvoorwaarden SMART omschreven zijn 44.

SMART = Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden.

64



Opmerkelijk is ook dat de afstudeercoördinator (= voorzitter afstudeercommissie) in de
veronderstelling verkeert dat alle vijfdejaars via het reguliere traject afstuderen. Dit is geenszins
het geval. Zoals is aangegeven in hoofdstuk 8 is 41 procent van de pilotstudenten en 46 procent
van de pilot+-studenten vijfdejaars.



De Commissie vindt het onbegrijpelijk dat er kennelijk tientallen studenten een alternatief
afstudeertraject volgen zonder dat het management daarvan op de hoogte is (zie in hoofdstuk 8
de toelichting op de groep pilot+). De Commissie merkt op dat het hier kennelijk niet gaat om de
uitvoering van gereguleerd en geformaliseerd beleid.



De Commissie is van oordeel dat er sprake is geweest van een ongerechtvaardigde ongelijke
behandeling van studenten waar het de toegang tot het alternatieve afstudeertraject betreft. Er
is niet transparant gecommuniceerd over dit traject. In de meeste gevallen zijn studenten
individueel benaderd of hebben studenten individueel de rendementscoach benaderd. De
Commissie kan dat billijken waar alle zesde- en ouderejaars zijn benaderd. Naar het oordeel
van de Commissie is vooral ten aanzien van vijfdejaarsstudenten sprake geweest van een
ongerechtvaardigde ongelijke behandeling, waarbij de Commissie veronderstelt dat bij de zes
vierdejaars en de ene derdejaars sprake is geweest van bijzondere gevallen. Doordat de
alternatieve trajecten niet via de daartoe geëigende kanalen (OER, studiegids, Blackboard,
intranet) bekend zijn gemaakt, hebben alleen studenten die toevallig – bijvoorbeeld via
geruchten of een aan hen gerichte uitnodiging - van het bestaan van een alternatief afstudeertraject op de hoogte waren, aan dat traject kunnen deelnemen. Mede hierdoor kon een sfeer
van geheimzinnigheid rond dit alternatieve afstudeertraject ontstaan.

9.3.2 Verschillen reguliere en alternatieve afstudeertraject
Om te beginnen heeft de Commissie in het volgende overzicht de essenties van het reguliere en het
alternatieve afstudeertraject samengevat.
Tabel 9.1: Vergelijking tussen het reguliere en het alternatieve afstudeertraject
Regulier afstudeertraject

Pilot 45

Doelgroep

Vierde- en vijfdejaarstudenten die voldoen
aan ingangseisen46

Zesdejaarsstudenten en ouder

Soorten
afstudeerprojecten



Uitgangspunten






45

Onderzoeksproject
Adviesproject
Planproject
Productieproject
Afstuderen op werksetting47




Afstuderen op een project (onderzoeksof adviesproject of een ontwikkelproject)
Afstuderen binnen een werksetting

Voor zover de Commissie heeft kunnen nagaan, geldt het hier beschrevene, afgezien van de doelgroep, ook

voor de pilot+.
46

Ingangseisen zijn: 1) stage voltooid, 2) SLB-opdracht „afstudeervoorstel voltooid en 3) minimaal 200 EC

(later 180 EC) behaald.
47

Naar aanleiding van de ervaringen in de pilot is de mogelijkheid om in een werksetting af te studeren per

studiejaar 2008-2009 ook geïntroduceerd in het reguliere traject.

65

Regulier afstudeertraject

Pilot 45

Voorbereidingsfase
Begeleiding





‘Go’49 voor uitvoering

Bij opstellen afstudeervoorstel: eigen
docent als afstudeerbegeleider,
eventueel deskundige
Bij opstellen Plan van Aanpak:
afstudeerdocent (begeleider)48

Afstudeercommissie






Afstudeerbegeleider (individuele intake)
Afstudeerkring, bestaande uit studenten
in pilot (indien nodig ondersteuning bij
opstellen afstudeerstartdocument)
Buddy

Afstudeerbegeleider en 2e docent

Uitvoeringsfase
Begeleiding





Vanuit opleiding door afstudeerbegeleider en evt. bij vakdocenten of
branchedocenten
Vanuit praktijk door een expert, in rol van
opdrachtgever (in geval van project in
opdracht) of praktijkdeskundige (in geval
van project op eigen initiatief)







Vanuit opleiding door afstudeerbegeleider en evt. bij vakdocenten of
branchedocenten
Vanuit praktijk door een expert, in rol van
opdrachtgever (in geval van project in
opdracht) of praktijkdeskundige (in geval
van project op eigen initiatief), tenzij met
afstudeerbegeleiders anders is
afgesproken
Verplichte aanwezigheid student bij
bijeenkomsten Afstudeerkring

Verantwoordingsfase
Product




Beoordeling op basis
van





48

Afstudeerrapport (onderzoeks- of
adviesrapport of uitgewerkt projectplan)
Verantwoordingsverslag (alleen bij
afstuderen in werksetting of op
projectplan)50



Afstudeerrapport
Verantwoordingsverslag
Mondeling verdediging + presentatie







Indien afstuderen op een project:
uitgebreid schriftelijk beroepsproduct
bijvoorbeeld (onderzoeks- of
advies)rapport of plan
Indien afstuderen binnen een
werksetting: beroepsprestatie
(werkzaamheden) en een bescheiden
beroepsproduct over door student
uitgevoerde (relatief bescheiden)
zelfstandige opdracht
Afstudeerrapport
Verantwoordingsverslag51

In het studiejaar 2008-2009 werden alle studenten die meer dan 160 EC hadden gehaald, ingedeeld in

afstudeerkringen. Sinds het studiejaar 2009-2010 worden alle studenten in het vierde jaar (en in 2009-2010) de
60 studenten van MX05 die in 2008-2009 nog niet waren ingedeeld) ingedeeld bij een afstudeerkring. In deze
afstudeerkringen stellen studenten onder leiding van een begeleider per afstudeerkring een afstudeerstartdocument op. Vóór het studiejaar 2008-2009 bestonden er geen afstudeerkringen in het reguliere
afstudeertraject. De studenten stelden destijds hun afstudeerstartdocument onder begeleiding van een SLBdocent op.
49

Een „Go‟ betekent automatisch ook 5 EC (credits) voor onderwijseenheid Voortraject afstuderen (SLB-23).

50

Bij een onderzoeks- of adviesrapport wordt het verantwoordingsverslag integraal onderdeel van het rapport

geacht te zijn.
51

In de pilot werd geen eindgesprek gevoerd in de zin van mondelinge verdediging en presentatie.

66

Beoordeling door

Regulier afstudeertraject

Pilot 45

Commissie bestaande uit:

Extern expert (in de persoon van
opdrachtgever of praktijkdeskundige)

Afstudeerbegeleider

Meelezend docent







Totstandkoming
eindcijfer



Na afloop mondelinge verdediging wordt de
student beoordeeld door de drie personen
van de commissie die elk voor 1/3 het
eindcijfer bepalen

Beoordeling van afstudeerproduct (bij
project) of afstudeerprestatie (bij stage)
vindt plaats door de opdrachtgever of
praktijkdeskundige
Beoordeling door opleiding
(afstudeerbegeleider en tweede docent
(beperkt)) op basis van een schriftelijke
verantwoording van het project of de
prestatie in de vorm van een
verantwoordingsverslag
Beoordeling door buddy die de
begeleiding door de student beoordeelt

Na lezen afstudeerrapport en/of
verantwoordingsverslag vindt overleg plaats
tussen afstudeerbegeleider en meelezend
docent

De Commissie constateert dat er op de volgende punten ongelijkheid bestaat tussen het
reguliere afstudeertraject en het alternatieve afstudeertraject:
‫־‬

In het reguliere traject moet een vast aantal studiepunten (eerst 200 EC‟s, later 180) zijn
behaald, alvorens studenten tot de uitvoeringsfase van het afstuderen worden toegelaten. In
de pilot geldt deze eis in elk geval niet. De Commissie heeft begrepen dat pilotstudenten
drempelloos aan de start van de afstudeerfase kunnen beginnen. Dat betekent dat een
pilotstudent in principe zou kunnen starten met de afstudeerfase terwijl er nog meerdere
vakken behaald dienen te worden. Dat betekent feitelijk dat studenten die deelnamen
of -nemen aan de pilot+ gunstiger zijn of worden behandeld dan reguliere afstudeerstudenten.

‫־‬

Het gegeven dat pilotstudenten op deze wijze met een andere hoeveelheid bagage aan
behaalde vakken starten met het afstuderen dan studenten die via de reguliere afstudeerroute afstuderen, betekent dat er sprake is van niveauverschillen tussen pilotstudenten en
reguliere studenten bij de start van het afstuderen. Tevens betekent het dat er geen sprake
is van een homogene groep pilotstudenten. Deze gang van zaken legt naar het oordeel van
de Commissie een druk op de kwaliteit van vakken en kan een te gemakkelijke afronding
van openstaande vakken uitlokken.

‫־‬

In het reguliere traject moeten studenten een afstudeerstartdocument schrijven dat wordt
goedgekeurd (met een „go‟) door de afstudeercommissie. In het alternatieve afstudeertraject
zouden studenten wel met afstudeerstartdocumenten werken, maar deze afstudeerstartdocumenten hoeven niet ter goedkeuring te worden voorgelegd aan de afstudeercommissie. Het was de bedoeling dat de begeleidende docenten een „go‟ zouden geven; de
Commissie heeft op basis van dossieronderzoek echter niet kunnen vaststellen of een
dergelijke „go‟ in de praktijk ook echt schriftelijk is vastgelegd. Zij heeft de stellige indruk dat
de afstudeerbegeleiders hier verschillend mee zijn omgegaan. De Commissie merkt op dat
de OER een „go‟ van de afstudeercommissie echter ook niet vereist. Het ontbreken hiervan
in het alternatieve afstudeertraject vormt echter wel een punt van ongelijkheid in vergelijking
met het reguliere afstudeertraject aangezien de Afstudeerhandleiding de „go‟ wel als een
plicht noemt.

67

Deze ongelijkheid wordt verder versterkt doordat aan het verkrijgen van een „go‟ in het
reguliere traject vijf EC‟s voor onderwijseenheid SLB-3 zijn verbonden; bij de pilot kreeg de
student deze vijf EC‟s ook zonder afstudeerstartdocument. Dat betekent dat het beleid
aangaande pilotstudenten op dit terrein vragen oproept.
‫־‬

De Commissie is van mening dat de verantwoording die een student geeft bij het afronden
van de afstudeerfase in het verantwoordingsverslag moet plaatsvinden tegen de achtergrond van theoretische kennis die men verkregen heeft. Bij de pilot geldt dat studenten een
korter verantwoordingsverslag hoeven te schrijven dan reguliere afstudeerders, die niet
hebben gekozen voor de afstudeervorm „afstuderen binnen een werksetting‟. Het tornen aan
deze verantwoording vindt de Commissie een essentiële ongelijkheid, zowel tussen pilot en
regulier als tussen reguliere afstudeerders onderling.

‫־‬

In het reguliere traject vinden een presentatie en een mondelinge verdediging plaats waarbij
de afstudeerbegeleider, meelezend docent en (in de meeste gevallen) een externe
begeleider aanwezig zijn. In de alternatieve afstudeertrajecten vinden in beginsel geen
presentatie en mondelinge verdediging plaats52. Het feit dat betrokkenen bij de pilot
aangeven dat de mondelinge verdediging gaandeweg plaatsvindt bij de pilot doordat
pilotstudenten afstudeerkringen bijwonen en op die wijze intensiever begeleid worden en
vaker hun afstudeerproduct „verdedigen‟, is als argument niet overtuigend. Bovendien is de
Commissie gebleken dat ook op dit punt door de verschillende afstudeerbegeleiders
verschillend werd (en mogelijk wordt) gehandeld. Het is naar het oordeel van de Commissie
onvoldoende geëxpliciteerd dat intensievere begeleiding in de plaats kan komen van een
presentatie en een mondelinge verdediging en daardoor uitgaat van een gelijke behandeling
van pilotstudenten en reguliere afstudeerstudenten. Kortom, deze werkwijze is onvoldoende
geborgd en onvoldoende transparant voor alle betrokkenen (docenten en studenten) en
tevens ook in strijd met de OER.



Naar het oordeel van de Commissie is er, gelet op het bovenstaande, sprake van een
ongerechtvaardigde ongelijke behandeling tussen reguliere studenten en pilot+-studenten die
het alternatieve afstudeertraject (mogen) volgen. Een dergelijke ongelijke behandeling zou
alleen gerechtvaardigd zijn als die enkel ziet op het traject als zodanig. Het resultaat (namelijk:
de afstudeeropdracht, de verantwoording daarvan en het behalen van alle onderwijseenheden)
moet hoe dan ook van gelijkwaardige kwaliteit zijn.



Het aanleggen van andere maatstaven bij de beoordeling van stuwmeerstudenten is nimmer
gerechtvaardigd. Het was voor de Commissie onmogelijk om na te gaan of pilot(+)-studenten
anders (in de zin van: soepeler) zijn beoordeeld dan reguliere studenten. Zo is het speciaal voor
de pilot ontworpen beoordelingsformulier vrijwel nooit ingevuld door de betrokken docenten.
Overigens was in het reguliere afstudeertraject tot mei 2010 in het geheel geen sprake van een
beoordelingsformulier, hetgeen een vergelijking ook om die reden onmogelijk maakte. Het
bevreemdt de Commissie in hoge mate dat het voor de student zowel bij het reguliere als het
alternatieve afstudeertraject onduidelijk is welke beoordelingscriteria precies zijn toegepast en
op welke wijze dit tot het uiteindelijke cijfer heeft geleid.

52

In een uitzonderlijk geval is daarvan wel sprake geweest.

68

Dergelijke interne beoordelingsmechanismen behoren naar het oordeel van de Commissie
eenduidig geformuleerd en voor alle betrokkenen bekend te zijn en verifieerbaar, dus expliciet te
worden toegepast.


Hoewel de Commissie geen onderzoek gedaan heeft naar de wijze waarop in het reguliere
traject met vervangende opdrachten is omgegaan, heeft de Commissie op grond van het
dossieronderzoek (zie hoofdstuk 8) aanwijzingen dat hiermee in de pilot(+) soepel is omgegaan.
Zie bijvoorbeeld de alternatieve opdrachten die in de pilot(+) voor het vak Cross Cultural
Communication zijn gegeven, terwijl studenten in het reguliere traject het vak Cross Cultural
Management dienen te volgen (zie paragraaf 8.5.1).



De Commissie heeft niet kunnen constateren dat er studenten zijn geweest die klachten hebben
ingediend naar aanleiding van het bestaan van verschillende afstudeerroutes. Iedereen die
hiernaar door de Commissie is gevraagd (waaronder een aantal studenten), heeft ontkend dat
er klachten door studenten zijn ingediend op enig moment.

9.3.3 Juridische conclusies


De Commissie is van oordeel dat de DEC ten onrechte niet is betrokken bij de inrichting en
uitvoering van de alternatieve afstudeertrajecten. Op grond van artikel 21 van de OER omvat
het vierde studiejaar de onderwijseenheden „Verantwoording Afstuderen‟ en „Opdracht
Afstuderen‟. Deze onderwijseenheden zijn in paragraaf 4.5 van de studiegids nader beschreven.
Onderdeel van de onderwijseenheid „Verantwoording Afstuderen‟ is de mondelinge
verdediging53. Hiervóór heeft de Commissie geconstateerd dat studenten in het alternatieve
traject geen mondelinge verdediging hebben hoeven doen. De OER biedt twee mogelijkheden
voor studenten om (een deel van) een onderwijseenheid niet te hoeven doen: de vrijstelling en
de vervanging (artikelen 34 lid 1, respectievelijk 34 lid 2 van de OER). Bij beide mogelijkheden
is de examencommissie het bevoegde orgaan om hierover een besluit te nemen. Er is de
Commissie echter niet gebleken dat per student aan de DEC is gevraagd om een vrijstelling dan
wel vervanging van de mondelinge verdediging. Door dit na te laten, is in strijd met de OER
gehandeld. Het vrijstellingenbeleid geldt alleen bij de toelating tot een studie en is dus alleen in
het eerste jaar aan de orde. Ook elders verworven competenties (EVC‟s) kunnen niet aan de
orde zijn bij de opleiding MEM, omdat daarvoor een formele regeling zou moeten bestaan en
dat is niet het geval. Dus blijven de vervangende opdrachten over. Deze behoren echter via de
DEC te lopen. De Commissie heeft vastgesteld dat naast het niet hoeven doen van een
mondelinge verdediging ook de in paragraaf 8.4.5 beschreven procedure voor vervangende
opdrachten voor de vakken Cross Cultural Communication en International Negotiator niet door
de DEC zijn goedgekeurd.

53

De volledige omschrijving van de onderwijseenheid „Afstuderen Verantwoording‟ luidt als volgt: ‘Voorafgaand

aan je afstudeerproject stel je een Plan van Aanpak op. Na de goedkeuring hiervan start je met de uitvoering
van je project. Bij de afronding van je project (na de uitvoeringsfase) start de laatste fase, namelijk de
Verantwoordingsfase. Daarin leg je tegenover de opleiding een theoretische verantwoording af in de vorm van
een Verantwoordingsverslag en een Mondelinge Verdediging.’

69



Dit gezegd zijnde, is de Commissie van oordeel dat de leden van de DEC wel op de hoogte
hadden kunnen zijn van het bestaan van een alternatief traject en verbaast zij zich over het feit
dat de DEC vanuit haar toezichthoudende rol hierover niet eerder vragen heeft gesteld aan het
management.



In aanvulling op het voorgaande oordeel merkt de Commissie op dat het ook logisch was
geweest de DEC te betrekken bij de inrichting en uitvoering van de alternatieve afstudeertrajecten. Niet alleen de wettelijke grondslag (in de WHW) is daarbij aan de orde. Het gaat ook
om in het hoger onderwijs bestaande waarden en tradities. In de eerste plaats dient een
examencommissie onafhankelijk te zijn. In de tweede plaats heeft een opleiding ook een eigen
professionele verantwoordelijkheid voor de inhoud van het onderwijsprogramma en de inhoud
van de examens. Naast het bestaande toezicht van binnen en buiten de instelling zijn het hier
vooral management, docenten en studenten die een belangrijke kwaliteitsborgende functie
moeten vervullen. Het ziet ernaar uit dat juist op dit aspect de opleiding MEM is tekort
geschoten bij het borgen van een alternatief afstudeertraject voor langstudeerders 54.



De Commissie constateert dat artikel 27, tweede lid, van paragraaf 1.3.4 van de studiegids van
de MEM in strijd is met de WHW. De WHW bepaalt dat alleen leden van het personeel die met
het verzorgen van onderwijs in de desbetreffende onderwijseenheid zijn belast, kunnen worden
aangewezen als examinator. De studiegids bepaalt evenwel dat alle leden van het personeel die
met het verzorgen van het onderwijs in de desbetreffende opleiding zijn belast, worden geacht
te zijn aangewezen als examinator, tenzij de examencommissie anders beslist. De Commissie
acht dit van belang om op te merken aangezien de rendementscoach op basis van de studiegids geacht wordt om examinator te zijn en daarom uitslagen mag registeren, ongeacht de
onderwijseenheid. Deze handelwijze is naar het oordeel van de Commissie in strijd met het
bepaalde in artikel 7.12, derde lid van de WHW. Alvorens dat artikel aan te halen, is het van
belang de definities goed te formuleren. In artikel 7.3, tweede lid van de WHW staat: „Een
opleiding is een samenhangend geheel van onderwijseenheden(…)‟; en in het derde lid staat:
„Aan elke opleiding is een examen verbonden. Aan elke onderwijseenheid is een tentamen
verbonden.‟ Artikel 7.12, derde lid van de WHW zegt: „Ten behoeve van het afnemen van de
tentamens wijst de examencommissie examinatoren aan. Als examinator kunnen slechts
worden aangewezen leden van het personeel die met het verzorgen van onderwijs in de
desbetreffende onderwijseenheid zijn belast alsmede deskundigen van buiten de instelling.‟ En
zoals uit de definities blijkt is een „onderwijseenheid‟ een beperkter begrip dan een „opleiding‟. In
het verband van dit onderzoek is deze conclusie met name van belang voor de bevoegdheid
met betrekking tot het ondertekenen van cijferbriefjes.

54

Zie ook het rapport van P.F. Sanders en M.P.C. van der Werf, „Advisering over examinering: een stand van

zaken; Een analyse van tien jaar adviezen van de Onderwijsraad over examinering in het voortgezet onderwijs,
middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs‟ van 6 juni 2008.

70



In het verlengde van voorgaande constatering en onder verwijzing naar de werkwijze met
vervangende opdrachten (zie par. 8.2.2) is de Commissie van oordeel dat de geconstateerde
praktijk waarbij de rendementscoach tekent als vakdocent (in de gevallen waar hij dat niet is)
formeel in strijd is met artikel 30, vijfde lid, van de OER. Op grond van artikel 30, vijfde lid, van
de OER is de examinator verantwoordelijk voor het tijdig registreren van de uitslagen van de
toets. Als basis voor deze registratie dient de schriftelijke, gedateerde en van zijn handtekening
voorziene opgave van de uitslag of uitslagen van de toets (bij toetszittingen kan dat voor de
betreffende groep van studenten een verzamellijst zijn). De opgave wordt op het secretariaat
van de examencommissie gearchiveerd. Volgens de Commissie brengt artikel 30, vijfde lid, van
de OER mee dat de rendementscoach alleen opgaven van uitslagen van een toets (lees:
cijferbriefjes) mag ondertekenen als hij ook examinator van het vak is.



Ten aanzien van de wijze van instelling van de (deel)examencommissies merkt de Commissie
nog op dat artikel 7.12 van de WHW bepaalt dat het instellingsbestuur de examencommissie
instelt en leden benoemt. De Commissie heeft desgevraagd geen onderliggend document
ontvangen op basis waarvan bevoegdheden zijn gedelegeerd aan de Schooldirecteur. In artikel
26 van paragraaf 1.3.4 van de studiegids is echter bepaald dat de directeur van een School, na
goedkeuring van het College van Bestuur, een deelexamencommissie instelt en de leden
benoemt. De Commissie vindt het uiterst opmerkelijk dat de leden van de DEC – naar eigen
zeggen - niet formeel zijn benoemd.

9.4 Zijn geldende en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen gehanteerd?


De Commissie is van oordeel dat de kwaliteit van de examinering een primaire
verantwoordelijkheid is van bestuur en management: College van Bestuur, Schooldirectie en
opleidingsmanagement. Het handhaven en waar nodig verbeteren van de kwaliteit van de
examinering dient bovendien hoog in het vaandel te staan van de instanties die met de interne
kwaliteitszorg zijn belast. Het gaat daarbij niet alleen om de toetsing en examinering zelf, maar
ook om de zorg voor de kwaliteit van het primaire proces. Ook personeel (docenten en
medewerkers) en studenten hebben hier een belangrijke rol. Via opleidingscommissie,
examencommissie, docenten- en studentenpanels, medezeggenschapsorganen et cetera
kunnen zij – al dan niet formeel - hun invloed op de interne kwaliteitszorg uitoefenen 55: Het
eerder beschreven gebrek aan transparantie en het niet goed functioneren van de (interne)
corrigerende mechanismen tonen naar het oordeel van de Commissie aan dat op deze punten
verbeteringen noodzakelijk zijn.

55

Zie ook het rapport van P.F. Sanders en M.P.C. van der Werf: Advisering over examinering: een stand van

zaken; een analyse van tien jaar adviezen van de Onderwijsraad over examinering in het voortgezet onderwijs,
middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs, 6 juni 2008.

71



Waar in het reguliere traject sprake is van een zekere borging (afstudeercommissie, eindgesprek met drie beoordelaars), is daarvan in het alternatieve traject geen sprake. Juist in een
pilot (lees: een proef) had naar het oordeel van de Commissie sprake moeten zijn van een
transparante en verifieerbare beoordeling die ook naderhand geëvalueerd had kunnen worden.
Daarvan is echter in het geheel geen sprake, ook al omdat de dossiervorming volstrekt
onvoldoende is. Door de wijze van organisatie heeft men het risico genomen dat er afbreuk zou
worden gedaan aan de kwaliteit. De stuwmeerproblematiek kan daar nooit een rechtvaardiging
voor zijn.



Zo is voor de pilot een speciaal beoordelingsformulier (zie bijlage 10) ontworpen dat moest
worden ingevuld door de afstudeerbegeleider, meelezend docent, externe begeleider en buddy.
Zowel uit de dossiers als uit de gesprekken is duidelijk geworden dat de afstudeerbegeleider en
meelezend docent dit formulier bij nader inzien te ingewikkeld vonden en het alleen gebruikt
hebben voor de externe begeleider en de buddy. Maar het formulier is slechts in een kwart van
de gevallen aanwezig en daarvan is slechts 70% uitsluitend ingevuld door de externe begeleider
en buddy (zie rapportage over het dossieronderzoek in hoofdstuk 8).



Overigens past hier meteen de kanttekening dat in de opvatting van de Commissie ook in het
reguliere traject sprake was van een onvoldoende borging van de kwaliteit, met name waar het
de beoordeling van de afstudeerproducten betreft. Bij het aanwijzen van afstudeerbegeleiders
wordt er niet gekeken of de begeleider over de deskundigheid beschikt die past bij het onderwerp waarop de student wil afstuderen. Bij de MEM is het gebruikelijk dat in het merendeel van
de afstudeertrajecten (regulier en pilot) de producten uitsluitend worden beoordeeld door
docenten die niet noodzakelijkerwijs inhoudelijk deskundig zijn op het vakgebied waarop een
student afstudeert. Het argument daarvoor is dat er onvoldoende vakdocenten zijn op de
gebieden waarop de studenten afstuderen. De Commissie begrijpt de overweging, maar vindt
dit een niet acceptabele concessie aan redelijkerwijze te stellen kwaliteitseisen.



Hoewel de Commissie niet inhoudelijk deskundig is op het werkgebied, plaatst zij vraagtekens
bij de in de pilot in studiejaar 2007-2008 en in het reguliere traject in studiejaar 2008-2009
geïntroduceerde afstudeervorm „afstuderen in een werksetting‟. Waar zij heeft geconstateerd
dat bij de meer traditionele vormen van afstuderen (onderzoek, advies, project) de kwaliteitsborging onvoldoende is, in elk geval in de pilot, lijkt van die borging bij afstuderen in een
werksetting nog minder sprake. Overigens heeft de Commissie kennis genomen van de
evaluatie van deze afstudeervorm door de afstudeercommissie van de MEM en heeft zij
begrepen dat inmiddels aanpassingen op dit punt worden doorgevoerd.



Met betrekking tot de pilot wordt de suggestie gewekt dat maandelijkse verplichte bijeenkomsten
in het tweede jaar overgingen in tweewekelijkse bijeenkomsten, maar de Commissie heeft
aanwijzingen gekregen dat hier niet altijd strikt de hand aan werd gehouden (zie ook eerdere
opmerkingen over verschillende werkwijzen van de afstudeerbegeleiders). Waar de Commissie
dit heeft kunnen verifiëren, was sprake van vier bijeenkomsten in het eerste jaar en vijf in het
tweede jaar. Dit ontkracht naar het oordeel van de Commissie het argument dat door de
intensieve begeleiding in de pilot veel meer begeleiding wordt gegeven dan in het reguliere
traject. In gesprekken met de Commissie is aangegeven dat studenten zodoende wel een
docent hadden die voor hen goed bereikbaar en aanspreekbaar was en een schakel naar de
opleiding toe.

72



De Commissie is er bepaald niet van overtuigd dat deze vorm van „intensieve‟ begeleiding
gelijkwaardig of – zoals door sommigen gesteld – zelfs beter is dan een mondelinge presentatie
en verdediging van een afstudeerproduct. Dat getuigt van een onderschatting van het belang
van een dergelijk gesprek. Bijeenkomsten werden door studenten, althans die studenten die de
Commissie gesproken heeft, ervaren als begeleiding en niet als beoordeling. En studenten
blijken nu juist die expliciete en onderbouwde beoordeling belangrijk te vinden.

9.5 Verschillen tussen langstudeerders en reguliere afstudeerders


Hiervoor heeft de Commissie aangegeven dat er ongerechtvaardigde verschillen bestaan
tussen de behandeling van de verschillende groepen afstudeerders. Het ongerechtvaardigde en
onacceptabele daarvan wordt versterkt door het feit dat sprake lijkt te zijn van een zekere
willekeur in de afbakening tussen de verschillende groepen.



Aan de Commissie is specifiek gevraagd te beoordelen of de zogenaamde vervangende
opdrachten al dan niet hebben voldaan aan die kwaliteitseisen. Hierboven is de Commissie
reeds ingegaan op de gang van zaken met betrekking tot de vervangende opdrachten. Daaruit
zal duidelijk zijn geworden dat de Commissie over het voldoen aan kwaliteitseisen geen
uitspraak kan doen wegens het ontbreken van de producten van die opdrachten in de dossiers.
Evenzeer zal het duidelijk zijn geworden dat de Commissie grote twijfels heeft over de gang van
zaken bij die vervangende opdrachten: zijn ze eigenlijk wel terecht verleend, zijn ze wel altijd
door een vakdocent beoordeeld en als ze door de vakdocent zijn beoordeeld, waarom heeft
deze dan in een aantal gevallen niet zelf het cijferbriefje ondertekend?



De opleiding stelt dat de intensieve begeleiding – onder meer in verplicht bij te wonen afstudeerkringen – van dien aard is dat een eindgesprek in aanwezigheid van een externe begeleider
niets meer toevoegt. De Commissie is op dit punt niet overtuigd. In de eerste plaats is het de
Commissie duidelijk geworden dat de betrokken afstudeerbegeleiders op geheel verschillende
wijze met afstudeerkringen zijn omgegaan. Een docent heeft dit heel secuur gedaan en daar
ook een administratie van bijgehouden. Andere docenten kunnen op geen enkele wijze
aantonen dat deze bijeenkomsten daadwerkelijk zijn gehouden. Een docent heeft in het gesprek
met de Commissie zelfs aangegeven dat dergelijke kringen niet zinvol zijn. In de tweede plaats
is het de Commissie duidelijk geworden dat een grote groep studenten die het alternatieve
traject hebben doorlopen, daar in de loop van een jaar in terecht zijn gekomen en niet of
nauwelijks aan afstudeerkringen hebben deelgenomen. Van de individuele begeleiding die
daarvoor in de plaats zou zijn gekomen, heeft men geen enkel bewijs kunnen overleggen. Maar
zelfs als wel een zekere intensivering van de begeleiding plaatsvindt, biedt dat onvoldoende
garanties dat de kwalitatieve beoordeling van de afstudeerproducten van hetzelfde niveau is als
een gezamenlijke beoordeling door drie personen tijdens een afstudeergesprek waar de
afstudeerder wordt bevraagd over zijn producten.

9.6 Hebben financiële motieven een rol gespeeld?


Het is overduidelijk dat financiële motieven een rol hebben gespeeld bij het ontwikkelen van een
beleid gericht op het verhogen van het rendement, het wegwerken van het stuwmeer van
langstudeerders en het voorkómen van nieuwe langstudeerders. Mede gelet op de (oude én
nieuwe) bekostigingssystematiek van het Rijk heeft de Commissie hier alle begrip voor.

73



Hoewel financiële motieven overduidelijk een rol hebben gespeeld bij de ontwikkeling en
uitvoering van het rendementsbeleid, heeft de Commissie geen aanwijzingen gevonden dat er
een causaal verband te leggen is tussen dat beleid en de pilot langstudeerders bij de MEM.



Het is voor hogescholen niet mogelijk om studenten die na het Bindend Studieadvies zijn
toegelaten tot de bachelorfase van de opleiding uit te sluiten omdat zij te lang over hun studie
doen. Dit neemt echter niet weg dat geldende en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen
gehandhaafd dienen te worden, ook als de financiële druk knellend wordt. De inrichting van het
alternatieve afstudeertraject en zeker de praktische uitvoering daarvan, hebben naar het oordeel
van de Commissie geleid tot de situatie waarin de kwaliteit onvoldoende was geborgd en
waarover achteraf niet kan worden vastgesteld of die kwaliteitseisen wel voldoende zijn
gehandhaafd.

9.7 De Commissie is ervan overtuigd dat op geen enkele wijze sprake is geweest van
streven naar persoonlijk gewin bij een van de betrokkenen.‘Diplomatruc’ of ‘fraude’?


De Commissie constateert dat „Diplomatruc‟ en/of „fraude‟ geen vastomlijnde (juridische)
begrippen zijn. De Commissie spreekt in het kader van dit onderzoek over „fraude‟ in het geval
een of meer examinatoren (of andere betrokkenen) bij het afnemen van een tentamen of
examen óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige vaststelling van een positieve
tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige verlening van
een graad.



Op basis van de haar bekende informatie en gesprekken heeft de Commissie geen bewijzen dat
er sprake is geweest van „diplomatrucs‟ of „fraude‟. De Commissie zijn geen feiten of
omstandigheden bekend geworden waaruit zou blijken dat één of meer docenten bij het
afnemen van tentamens of examens het oogmerk had ten onrechte een voordeel voor een
student te bewerkstelligen door bewust mee te werken aan de onrechtmatige vaststelling van
een positieve tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige
uitreiking van een diploma.



De Commissie constateert wel dat MEM een fraudegevoelige situatie heeft gecreëerd, doordat
de dossiervorming met betrekking tot individuele studenten bij MEM verregaand onvoldoende is.
Een voorbeeld daarvan is de praktijk waarin examinatoren voor andere examinatoren
cijferbriefjes ondertekenen zonder dat het onderliggende document waaruit die bevoegdheid
blijkt, bewaard blijft. Vanuit een oogpunt van voorkomen van fraude is dit een onaanvaardbare
situatie.



Omdat uitgangspunten, randvoorwaarden en werkwijzen niet goed waren vastgelegd, de
kwaliteit van het begeleidings- en beoordelingsproces én van de afstudeerproducten
onvoldoende waren geborgd én omdat het management een sfeer van „laisser faire, laissez
aller‟ toestond, konden de rendementscoach en de afstudeerbegeleiders die in het alternatieve
afstudeertraject actief waren, in hoge mate naar eigen inzichten opereren. En zij hebben die
ruimte ook genomen. De Commissie is van oordeel dat met name het opleidingsmanagement
verantwoordelijkheid draagt voor het feit dat het zo ver heeft kunnen komen en dat aldus mede
een fraudegevoelige situatie is ontstaan.

74

9.8 Samenvattende conclusies


INHolland kent een rendementsbeleid dat er onder meer op is gericht langstuderen te
voorkomen en het stuwmeer van langstudeerders te verkleinen. De Commissie heeft alle begrip
voor een dergelijk beleid, zeker in het licht van de systematiek van de rijksbekostiging.



Het stuwmeer van langstudeerders is een reëel probleem, ook bij INHolland. De Commissie
waardeert dan ook de inzet om nieuwe langstudeerders te voorkomen en het stuwmeer aan te
pakken. Zo‟n aanpak is echter alleen acceptabel, mits transparant geformaliseerd en geborgd.



Het rendementsbeleid is bij de opleiding MEM in Haarlem geoperationaliseerd in de vorm van
een pilot langstudeerders die kan worden gekwalificeerd als een versneld afstudeertraject (in
vergelijking met het reguliere afstudeertraject) voor ouderejaars, dat zou zijn gericht op zesdeen ouderejaarsstudenten, maar waarvan de Commissie heeft vastgesteld dat iets minder dan de
helft van de deelnemers vijfdejaarsstudent was.



De pilot is niet ingebed in formele afspraken en was tot mei 2010 bij het College van Bestuur
van INHolland niet bekend. De corrigerende mechanismen die normaal gesproken in dit soort
situaties functioneren, hebben niet of onvoldoende gewerkt.



Het opleidingsmanagement heeft deze pilot ontwikkeld in samenspraak met een aantal ervaren
afstudeerbegeleiders, de coördinatie van de uitvoering ervan in handen gelegd van de
rendementscoach en daarnaast nog eens drie afstudeerbegeleiders gevraagd de betrokken
studenten te begeleiden.



Opleidingscommissie en (deel)examencommissie zijn ten onrechte niet betrokken bij de
ontwikkeling van de pilot.



Omdat uitgangspunten, randvoorwaarden en werkwijzen niet goed waren vastgelegd, de
kwaliteit van het begeleidings- en beoordelingproces én van de afstudeerproducten
onvoldoende waren geborgd én omdat het management een sfeer van „laissez faire, laissez
aller‟ toestond, konden de rendementscoach en de afstudeerbegeleiders die in de pilot actief
waren in hoge mate naar eigen inzichten opereren. En zij hebben die ruimte ook genomen. Alles
afwegende, is de Commissie van oordeel dat met name het opleidingsmanagement
verantwoordelijkheid draagt voor het feit dat het zo ver heeft kunnen komen.



Dit soort specifiek op langstudeerders gericht beleid dient transparant en toetsbaar te zijn.
Verschillen in vormen van afstuderen zijn zeker denkbaar, maar het is niet te rechtvaardigen als
t ten aanzien van bij het afstuderen te hanteren kwaliteitsmaatstaven verschillen ontstaan
tussen reguliere studenten en langstudeerders.



Of het proces van het alternatieve afstudeertraject als zodanig van mindere kwaliteit was dan
het proces van het reguliere afstudeertraject, is een vraag die door de Commissie dan ook niet
met een duidelijk „ja‟ of „nee‟ te beantwoorden is. Maar de opleiding heeft de schijn tegen.
Overigens zet de Commissie ook vraagtekens bij de transparantie en verifieerbaarheid van de
beoordeling in het reguliere proces, zij het dat daar sinds 10 mei 2010 verbetering in lijkt te zijn
gekomen.



Er is sprake geweest van een ongerechtvaardigde ongelijke behandeling van studenten wat
toegang tot en vorm van het afstudeertraject betreft.

75



Er is niet naar alle ouderejaarsstudenten gecommuniceerd over de pilot; ook naar docenten was
de communicatie onvoldoende. Er was bijvoorbeeld geen „handleiding pilot‟ die kon worden
geraadpleegd. Hierdoor heeft een sfeer van geheimzinnigheid en willekeur wat de toegang tot
de pilot betreft kunnen ontstaan.



De Commissie heeft niet willen treden in de inhoudelijke beoordeling van afstudeerproducten.
Dat is werk voor deskundigen op het gebied waarvoor MEM opleidt. Bovendien zou de
Commissie daarmee mogelijk het werkgebied van de NVAO betreden en dat heeft de
Commissie nadrukkelijk willen vermijden (zie hoofdstuk 10, aanbeveling 4).



„‟„‟Hoewel de Commissie vanwege het niet meer aanwezig zijn van documenten zich geen
oordeel heeft kunnen vormen over de wijze waarop met vervangende opdrachten is omgegaan,
heeft de Commissie op grond van het dossieronderzoek de stellige indruk dat hiermee in de
pilot erg soepel is omgesprongen. Dat cijferbriefjes niet door een vakdocent, maar door de
rendementscoach zijn ondertekend, bevreemdt de Commissie zeer, zeker gelet op het
ontbreken van enige onderliggende correspondentie. De Commissie acht het onacceptabel dat
de rendementscoach cijferbriefjes als vakdocent ondertekent waar hij dat niet is.



De Commissie heeft niet kunnen vaststellen dat docenten op onoorbare wijze onder druk
zouden zijn gezet om mee te werken aan het gemakkelijk verlenen van vervangende
opdrachten.



Op basis van de haar bekende informatie en gesprekken heeft de Commissie geen bewijzen dat
er sprake is geweest van „diplomatrucs‟ of „fraude‟. De Commissie zijn geen feiten of
omstandigheden bekend geworden waaruit zou blijken dat één of meer docenten bij het
afnemen van tentamens of examens het oogmerk had ten onrechte een voordeel voor een
student te bewerkstelligen door bewust mee te werken aan de onrechtmatige vaststelling van
een positieve tentamen- of examenuitslag óf bewust hebben meegewerkt aan de onrechtmatige
uitreiking van een diploma.



De Commissie constateert wel dat MEM een fraudegevoelige situatie heeft gecreëerd, doordat
de dossiervorming met betrekking tot individuele studenten bij de MEM verregaand
onvoldoende is en doordat uitgangspunten, randvoorwaarden en werkwijzen niet goed waren
vastgelegd, de kwaliteit van het begeleidings- en beoordelingsproces onvoldoende waren
geborgd. Daarbij stond het management een sfeer van „laissez faire, laissez aller‟ toe.



Het onderzoek naar de juridische kaders en de toepassing daarvan brengt de Commissie tot de
conclusie dat de juridische control bij INHolland nadrukkelijke aandacht behoeft. Dat betreft in
het bijzonder de positie en benoeming van de leden van de (deel)examencommissie(s) en die
van examinatoren. De Commissie stelt vast dat een en ander binnen INHolland niet goed is
geregeld. Dit klemt des te meer omdat een hogeschool grote verantwoordelijkheid heeft bij de
diplomaverstrekking gezien het civiel effect van de diploma‟s. Als de waarde van een diploma
wordt ondermijnd, dan heeft dat zijn weerslag op studenten die zijn afgestudeerd aan de
opleiding MEM, een andere opleiding van INHolland of op INHolland als instelling voor hoger
beroepsonderwijs. Maar zelfs kan het van invloed zijn op het maatschappelijk vertrouwen in het
onderwijsbestel.

76

10. Aanbevelingen

In dit hoofdstuk doet de Commissie op basis van haar onderzoek een aantal aanbevelingen aan
INHolland.
Ten aanzien van de opleiding MEM
1. Stop de pilot zoals die op dit moment is georganiseerd 56.
2. Zet het maatwerk gericht op (het voorkomen van) langstudeerders voort binnen de kaders van
de OER en volgens geldende kwaliteitsstandaarden. Richt het maatwerk op de vorm zonder
concessies te doen aan de inhoud. Formuleer daarbij de doelgroepen eenduidig.
Het is aan de opleiding om dit concreet in de vullen, maar de Commissie denkt aan het volgende:


Het beleid om langstuderen te voorkomen, richt zich op derde- en vierdejaarsstudenten; het
beleid om het stuwmeer van ouderejaars terug te dringen, richt zich op vijfde- en ouderejaars.



Begin eerder (dan in maart) met de intensieve begeleiding en richt die bijvoorbeeld eerst op het
behalen van de nog openstaande vakken; ondertussen kan ook aan een afstudeerstartdocument begonnen worden.



Houd een logboekje bij van het intensieve begeleidingsproces (en bewaar dat, bijvoorbeeld tot
de eerstvolgende accreditatie door de NVAO).



Zorg voor eenduidige en transparante spelregels ten aanzien van de producten, zeker in het
geval die spelregels afwijken van die in het reguliere proces.

3. Leg een eventuele specifiek op langstudeerders gericht afstudeertraject zo spoedig mogelijk in
overleg met betrokkenen (opleidingscommissie, deelexamencommissie) vast in een
transparante afstudeerhandleiding en communiceer daarover uitgebreid met alle betrokkenen
(alle docenten en vierde- en ouderejaarsstudenten) en omgeving (werkveld, wellicht ook media,
et cetera).
4. Vraag de NVAO een beperkte tussentijdse beoordeling van een aantal facetten uit het
accreditatiekader uit te (laten) voeren om na te gaan of de kwaliteit van de afstudeerproducten
van pilotstudenten van hetzelfde niveau is als de kwaliteit van ) afstudeerproducten van regulier
afgestudeerden. De Commissie denkt dat het daarbij vooral zou moeten gaan om de facetten
„toetsing en beoordeling‟ en „gerealiseerd niveau‟ uit het accreditatiekader van de NVAO. En
dan gaat het niet alleen om de inhoudelijke beoordeling van afstudeerproducten, maar ook om
het beoordelingsproces als zodanig: zijn de wijze waarop toetsing en beoordeling plaatsvinden
transparant en houden de beoordelaars en de opstellers van toetsen zich daaraan? Is duidelijk
en inzichtelijk op welke gronden de beoordelaars tot hun oordeel (zijn ge)komen? Zijn de
beoordelaars voldoende gekwalificeerd? Et cetera.

56

De Commissie weet dat een interne discussie loopt over het inpassen van de pilotaanpak in het reguliere

traject, maar voor zover zij weet, is daarover nog geen overeenstemming bereikt.

77

5. Draag zorg voor een zorgvuldige en voor docenten en studenten transparante borging van de
kwaliteit van het op langstudeerders gerichte (uitvoerings)beleid; zorg altijd voor het hanteren
van het 4-ogenprincipe en werk daarbij niet in vaste duo‟s. Dat verkleint de kans op onregelmatigheden en op (de schijn van) ongelijke behandelingen van individuen en groepen.
6. Maak nieuwe afspraken over transparante procedures en regels met betrekking tot examens,
tentamens, inclusief de daarbij behorende wijze van administreren en archiveren.
7. Besteed (veel) aandacht aan de interne cultuur. Op de korte termijn zal door alle betrokkenen
(met name management en docenten) veel energie moeten worden gestoken in het creëren van
een op samenwerking gericht klimaat. Vermijd het aanwijzen van zondebokken, maar richt de
energie op verandering en (kwaliteits)verbetering. Bij die optimale samenwerking past ook een
juiste positionering van opleidingscommissie en (deel)examencommissie.
Ten aanzien van INHolland
8. Evalueer de verantwoording in de lijn CvB – School (nu: Domein resp. Cluster) – Opleiding.
9. Ga na waarom de corrigerende mechanismen van stafdiensten, audits (top-down) en
medezeggenschap, studenten- en docentenpanels (bottom-up) in het geval van de MEM
onvoldoende hebben gefunctioneerd en zorg dat deze „checks and balances‟ beter gaan
functioneren. Dit zou ook breder voor INHolland kunnen gelden.
10. Geef extra aandacht aan de juridische control van INHolland. Denk daarbij in het bijzonder aan:
‫־‬

het in overeenstemming met de WHW brengen van (het generieke deel van) de OER wat
het aanwijzen van examinatoren betreft

‫־‬

het benoemen van leden van (deel)examencommissies.

11. Borg bij schaalvergroting dat het kwaliteitsniveau op peil blijft. Ga in situaties van sterke groei
van een opleiding ook achteraf na of die groei van de opleiding niet ten koste is gegaan van de
kwaliteit. Ga na of organisatie en management van opleidingen wel zijn ingericht op de omvang
van het aantal studenten, in het bijzonder daar waar sprake is van een sterke groei van het
aantal studenten.
12. Zorg dat de interne kwaliteitszorg extra alert is op maatwerk, pilots e.d.
13. Zorg dat de follow-up van interne audits actief wordt bewaakt.
14. Zorg dat maatwerktrajecten, pilots e.d. altijd SMART zijn geformuleerd, tijdelijk zijn en na afloop
serieus worden geëvalueerd.
15. Ga na of de administratieve organisatie (inclusief archivering) van andere opleidingen van
INHolland op orde is, niet zozeer met het oog op de bekostiging (daar houdt de accountant zicht
op), maar met het oog op de kwaliteitsborging en het auditen daarvan.
16. De Commissie beveelt aan goede nota te nemen van de per 1 september 2010 van kracht
geworden wijziging van de WHW, waarin de positie van examencommissies (beter dan tot nu
toe) is geregeld.

78

Ten aanzien van overheidsbeleid
17. Het overheidsbeleid waarin doelstellingen zijn geformuleerd met betrekking tot een steeds
grotere participatie in het hoger onderwijs en tegelijkertijd vermindering van de uitval, staat op
gespannen voet met de kwaliteit van de afgestudeerden. Maar het kan ook leiden tot een
langere, soms te lang, verblijfsduur van studenten in het hoger onderwijs. De Commissie
beveelt het hoger onderwijs aan de discussie over dit onderwerp met betrokkenen te
intensiveren en tot een eind te brengen, waarbij een van de thema's kan zijn de verblijfsduur
van studenten die wel ingeschreven staan, maar geen inspanningen meer verrichten, te
beperken.

79

80

Bijlage 1
Onderzoeksopdracht

ONDERZOEKSOPDRACHT
COMMISSIE DIPLOMERING LANGSTUDEERDERS HOGESCHOOL INHOLLAND
(Commissie DLI)
19 juli 2010

Inleiding
In De Volkskrant van zaterdag 10 juli 2010 is een publicatie verschenen over vermeende
misstanden bij de verstrekking van diploma‟s aan ouderejaars (6+)studenten van de opleiding
Media & Entertainment Management van INHolland Haarlem.
Naar aanleiding van deze publicatie en de vele reacties die deze in de wereld van het hoger
onderwijs, in de pers en bij de overheid en in de politiek heeft losgemaakt, heeft het College van
Bestuur van Hogeschool INHolland een commissie ingesteld, die op geheel onafhankelijke wijze
een onderzoek zal doen naar de feiten en daarbij zal nagaan of er in vastlegging en uitvoering van
„afstudeertrajecten‟ van zogenaamde stuwmeerstudenten sprake is geweest van
onregelmatigheden tegen de achtergrond van de geldende regels en gestelde en redelijkerwijs te
stellen kwaliteitseisen. Tevens zal de commissie onderzoeken of er vanwege deze vermeende
praktijk sprake is (geweest) van een negatieve afwijking van door een HBO-instelling te stellen
kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau van afstuderen van „langstudeerders‟ in vergelijking met
reguliere bachelors. De Commissie zal daarbij beoordelen of zogenaamde vervangende opdrachten
al dan niet hebben voldaan aan die kwaliteitseisen.
Voorts wordt de Commissie gevraagd vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die
zich heeft voorgedaan, heeft laten leiden door financiële motieven („diplomabonus‟).
Tenslotte zal de Commissie beoordelen of de afwijkende praktijken, indien en voor zover die zich
hebben voorgedaan, te kwalificeren zijn als „diplomatruc‟ en/of „fraude‟.
De commissie zal zich hierbij in eerste instantie richten op de opleiding MEM te Haarlem, maar
tevens nagaan of en bij andere opleidingen van Hogeschool INHolland sprake zou kunnen zijn van
praktijken die niet voldoen aan daaraan te stellen formele, juridische en kwalitatieve eisen.
De Commissie
De Commissie zal worden voorgezeten door de heer drs. Gerd Leers, oud-burgemeester van
Maastricht en lid van de Tweede Kamer van 1990 tot 2002 voor het CDA.
Leden van de commissie zijn:
De heer drs. C.J.N. Versteden, jurist gespecialiseerd in bestuursrecht en adviseur openbaar
bestuur. In het verleden gemeentesecretaris van Utrecht en secretaris/algemeen directeur van
de provincie Noord-Holland. Tot vorig jaar lid van de Raad voor het Openbaar Bestuur.
Mevrouw drs. W.M.E. Teune,tot 1 september 2009 lid van de Raad van Bestuur van Fontys
Hogescholen en nu onder meer Kroonlid van de Politieonderwijsraad en voorzitter van de Raad
van Commissarissen van Rabobank de Leijstroom.
Mevrouw prof. mr. M.T.A.B. Laemers, bijzonder hoogleraar onderwijsrecht aan de Faculteit der
Rechtsgeleerdheid van de VU en senior onderzoeker bij de rechtenfaculteit van de Radboud
Universiteit Nijmegen.
De heer H. van Horssen, oud-voorzitter van het Interstedelijk Studenten Overleg en
bachelorstudent Land en Watermanagement aan de Hogeschool Van Hall-Larenstein, waar hij
in de medezeggenschapsraad zat en lid was van het College van Beroep. Eerder studeerde hij
politicologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

1

De Commissie zal formeel heten „Commissie tot onderzoek naar diplomering van langstudeerders
bij Hogeschool INHolland‟. Kortweg: Commissie DLI. In de wandelgang zal gesproken worden van
Commissie-Leers. (…..)
De voorzitter en leden van de Commissie zullen worden gehonoreerd conform de Rijksregeling voor
„zware adviescommissies‟. Onkosten zullen integraal worden vergoed. Verder voorziet het College
van Bestuur de commissie van een adequate ondersteuning in goede afstemming met de voorzitter
van de commissie.
Werkwijze
De Commissie bepaalt haar eigen werkwijze, met dien verstande dat zij zo snel mogelijk zal
rapporteren, bij voorkeur in de maand september 2010. Mede op verzoek van de Inspectie voor het
Hoger Onderwijs en gelet op Kamervragen die zijn gesteld door D66, de PVV, de SP en de PvdA
(waarvoor uitstel van beantwoording tot 1 september is gevraagd; tekst Kamervragen in bijlage)
wordt de commissie verzocht om op de meest urgente vragen reeds eind augustus een rapportage
of tussenrapportage te leveren. De Commissie wordt gevraagd zelf, bij voorkeur in haar eerste
constituerende beraad, een tijdsschema vast te stellen en dat aan het College van Bestuur van
INHolland bekend te maken. Te overwegen valt het onderzoek in twee delen te splitsen: het eerste
deel specifiek over de opleiding MEM INHolland Haarlem en dat te presenteren in september.
Vervolgens onderzoekt de commissie in; het tweede deel de overige opleidingen door bijvoorbeeld
een systematische scan door middel van een representatieve steekproef uit de dossiers bij andere
opleidingen. De commissie doet in haar rapport uitspraken over de feiten en de omstandigheden en
zal eventueel ook aanbevelingen doen.
De Commissie zal tussentijds contact onderhouden met de Inspectie Hoger Onderwijs over
voortgang en behandeling van specifiek door de Inspectie gestelde vragen, welke vragen zijn
geïncorporeerd in het onderstaande overzicht van de onderzoeksvragen. Voor de rest doet de
Commissie in principe geen tussentijdse mededelingen. Het College van Bestuur brengt de
onderzoeksopdracht naar buiten. De commissie presenteert het rapport aan het College van
Bestuur en stelt het ook direct ter beschikking aan de staatssecretaris van Hoger Onderwijs en aan
de Onderwijsinspectie. Het College van Bestuur is primair verantwoordelijk voor de publiciteit, maar
zal in goed overleg met de Commissie bekijken op welke wijze over het rapport met de buitenwereld
wordt gecommuniceerd.
Definities
Het verdient aanbeveling in het eerste beraad het onderzoeksterrein nader af te bakenen door
middel van definiëring van enkele te hanteren begrippen:
stuwmeer en stuwmeerstudenten die ook wel langjarige, overjarige studenten, langstudeerders
of 5+,6+ enz. studenten worden genoemd;
(speciale) afstudeertrajecten
fraude.
e

Hierbij dient aangetekend te worden dat de publicatie in De Volkskrant handelde over 6 jaars en
oudere studenten (6+). De Commissie zal een keuze moeten maken vanaf welk jaar van nog
studeren of afstuderen de groep „langstudeerders‟ in beeld wordt gebracht. Het bestuur van
e
INHolland beveelt aan hierbij te rekenen vanaf het 5 jaar. Een HBO-bachelor wordt immers geacht
4 jaar te duren.

2

Onderzoeksvragen
De onderzoeksvragen zijn gerubriceerd onder vier hoofdstukken:
1.
2.
3.
4.

Feiten en cijfers
Regelingen en formaliteiten
Kwalitatieve vragen
Financiële aspecten

1 / Feiten en cijfers
INHolland beleid ter zake van kwaliteitsborging, procedures van afstuderen en diplomeren;
INHolland beleid ter van langstudeerders (stuwmeeraanpak; beleid, projecten, activiteiten,
geld);
formele regelgeving afstuderen 5+ studenten;
geregistreerde afwijkingen van de uitvoeringspraktijk t.o.v. het formele beleid;
e
kwantitatief overzicht stuwmeerstudenten, verdeeld over 5 en hogere jaars, per opleiding,
tevens uitgedrukt in percentage van totale aantal studenten per opleiding en totaal van
INHolland;
inzicht in aantal uitvallers en aantal (alsnog) gediplomeerden in elk 5+ jaar;
door wie zijn diploma‟s 5+ afgestudeerden ondertekend en uitgereikt;
beschrijving van de „trajecten‟ t.b.v. afstuderen langstudeerders;
procedure afhandeling klachten over afstuderen;
inventarisatie ingediende klachten t.z.v. langstudeerders/afstudeertrajecten;
vastlegging inleveren afstudeerscripties, mondelinge verdediging, beoordeling;
eventuele tijdelijkheid van (informele) regelingen; vgl. Vk-publicatie t.z.v. MEM).
2 / Regelingen en procedures
afstudeerregelingen regulier en langstudeerders; procedures; eventuele verschillen
onderling;
vastlegging afwijkende trajecten in onderwijs- en examenregeling (OER);
examenreglement, (functionerende) examencommissies;
regeling indienen, verdedigen en beoordelen afstudeerscripties e.d.;
benutting eerder behaalde EC‟s (studiepunten)
eventuele regeling kwijtschelding studieachterstand: formeel en materieel; vastlegging en
verantwoording en regeling geldigheidsduur van studenten;
3 / Kwalitatieve vragen
hoe is borging kwaliteit geregeld: formeel (accreditaties en INHolland Validatie Orgaan) en
materieel?
welke kwaliteitsrisico‟s ten aanzien van afstudeertrajecten zijn er te benoemen? En waar
en in welke mate hebben die zich voorgedaan of doen die zich voor?
is het bestuurlijk vastgestelde beleid inzake stuwmeerstudenten kwalitatief of kwantitatief
gericht of een combinatie van beiden: kwantiteit met behoud van noodzakelijke kwaliteit?
hoe is de controle op het afstudeerniveau geborgd? Is deze controle effectief? Welke rol
speelt de examencommissie hierin?
op welke wijze heeft de afhandeling van klachten van studenten of docenten over
afstuderen / langstudeerders plaats gevonden?
is er sprake (geweest) van bewuste omzeiling formele regels of beleid en zo ja, door wie en
hoe?

3

is er druk uitgeoefend door leidinggevenden op docenten, andersom, of onderling om af te
wijken van beleid en formele regels?
in welke mate, hoe, door en aan wie en wanneer zijn leidinggevenden en het College van
Bestuur geïnformeerd dan wel betrokken geweest bij het eventueel uitvoeren van beleid of
regelingen afwijkende praktijken?
4 / Financiële vragen
wat is het financiële risico voor Hogeschool INHolland van „stuwmeerstudenten‟?
welke financiële consequentie brengt iedere langstudeerder die niet gediplomeerd wordt
met zich mee? Verschilt dit per opleiding?
wat zijn de positieve financiële baten (geweest) van eventueel ontoelaatbaar afwijkende
praktijk van afstuderen en diplomeren? Welke kosten zijn ermee gemoeid (geweest)?
kent de INHolland-praktijk specifieke prikkels voor directeuren, managers of docenten om
het aantal gediplomeerden te vergroten? Is dat specifiek INHollands of algemeen HBO?
Brengt de bekostigingssystematiek prikkels mee die ongewenste praktijken aanmoedigen?
Hoe is INHolland daarmee omgegaan?
Conclusies en aanbevelingen
De Commissie wordt verzocht het onderzoek te doen uitmonden in conclusies ter zake van de in de
inleiding geformuleerde onderzoeksvragen. Tevens wordt de Commissie verzocht aanbevelingen
voor de toekomst te doen, INHolland-specifiek en/of voor het Hoger Onderwijs in den brede.
Den Haag, 16 juli 2010
Namens het College van Bestuur van de Hogeschool INHolland,
w.g.
mr. dr. G.D. Dales
Voorzitter College van Bestuur
Namens de Commissie Diplomering Langstudeerders INHolland
w.g.
Drs. G.B.M. Leers
Voorzitter Commissie

4

Bijlage 2
Onderzoeksprotocol

Protocol Onderzoek bij Hogeschool INHolland inzake Commissie tot
onderzoek naar diplomering van langstudeerders bij Hogeschool INHolland

Algemeen
In De Volkskrant van zaterdag 10 juli 2010 is een publicatie verschenen over vermeende
misstanden bij de verstrekking van diploma‟s aan ouderejaars (6+)studenten van de opleiding
Media & Entertainment Management (MEM) van INHolland Haarlem.
Naar aanleiding van deze publicatie en de vele reacties die deze in de wereld van het hoger
onderwijs, in de pers, bij de overheid en in de politiek heeft losgemaakt, heeft het College van
Bestuur van Hogeschool INHolland een commissie ingesteld, die op geheel onafhankelijke wijze
een onderzoek zal doen naar de feiten en omstandigheden.
De Commissie zal formeel heten „Commissie tot onderzoek naar diplomering van langstudeerders
bij Hogeschool INHolland‟, kortweg: Commissie DLI.
De opdracht van de Commissie is:
a. na te gaan of er in vastlegging en uitvoering van „afstudeertrajecten‟ van zogenaamde
stuwmeerstudenten sprake is geweest van onregelmatigheden tegen de achtergrond van de
geldende regels en gestelde en redelijkerwijs te stellen kwaliteitseisen
b. te onderzoeken of er vanwege deze vermeende praktijk sprake is (geweest) van een negatieve
afwijking van door een hbo-instelling te stellen kwaliteitseisen ten aanzien van het niveau van
afstuderen van „langstudeerders‟ in vergelijking met reguliere bachelors. De Commissie zal
daarbij beoordelen of zogenaamde vervangende opdrachten al dan niet hebben voldaan aan
die kwaliteitseisen.
c.

vast te stellen of INHolland zich bij deze praktijk, indien die zich heeft voorgedaan, heeft laten
leiden door financiële motieven („diplomabonus‟)

d. te beoordelen of de afwijkende praktijken, indien en voor zover die zich hebben voorgedaan, te
kwalificeren zijn als „diplomatruc‟ en/of „fraude‟.
De Commissie zal zich hierbij in eerste instantie richten op de opleiding MEM te Haarlem, maar
tevens nagaan of bij andere opleidingen van Hogeschool INHolland sprake zou kunnen zijn van
praktijken die niet voldoen aan daaraan te stellen formele, juridische en kwalitatieve eisen. Het
onderhavige protocol ziet op het onderzoek bij de opleiding MEM te Haarlem. Het onderzoek bij
andere opleidingen zal op een door de Commissie nader te bepalen wijze plaatsvinden, waarbij het
in de rede ligt dat een (op onderdelen) vergelijkbaar onderzoeksprotocol als onderhavig zal worden
opgesteld.
De Commissie heeft in verband met enkele aan haar opgedragen taken opdracht gegeven aan
externe onderzoekers om een vooronderzoek uit te voeren bij Hogeschool INHolland.
Dit protocol bevat richtlijnen inzake de door de Commissie en de onderzoekers te verrichten
werkzaamheden met als voornaamste doel het in goede banen leiden van het onderzoek bij de
Hogeschool INHolland zelf.

1

Uitgangspunt hierbij is dat de Hogeschool INHolland volledige medewerking zal verlenen aan het
onderzoek van de Commissie DLI voor zover dit valt binnen de aan de Commissie DLI gegeven
opdracht. Dit uitgangspunt wordt (mede) tot uitdrukking gebracht door medeondertekening van dit
protocol door de voorzitter van het College van Bestuur van de Hogeschool INHolland.
Begrippenkader
In dit protocol wordt verstaan onder:
„Commissie‟: de Commissie tot onderzoek naar diplomering van langstudeerders bij Hogeschool
INHolland.
„Instelling‟: Hogeschool INHolland.
„Onderzoeker‟: een persoon die in opdracht van de Commissie onderzoek uitvoert.
„Onderzoek‟: het onderzoek van de Commissie.
„Gesprek‟: de in het kader van het onderzoek door een onderzoeker of de Commissie vooraf
aangekondigde gesprekken met betrokkenen.
„Dossier‟: documenten en digitale stukken die zijn verzameld door de onderzoekers en betrekking
hebben op het onderzoek.
„Toetsingskader‟: een door de Commissie op te stellen normatief referentiekader voor de
beoordeling van de feiten. Het toetsingskader zal integraal onderdeel uitmaken van de rapportage
van de Commissie.
1. Samenstelling onderzoeksteam
Het onderzoeksteam bestaat uit adviseurs van Berenschot B.V.
2. Medewerking instelling
Het College van Bestuur van de instelling verleent volledige medewerking aan het onderzoek. Het
College van Bestuur spant zich tot het uiterste in om zorg te dragen dat de medewerkers van de
instelling medewerking verlenen aan het onderzoek. Mocht een van de medewerkers van de
instelling onverhoopt geen medewerking willen verlenen aan het onderzoek, dan zal het College van
Bestuur zich – naar aanleiding van een eventueel verzoek van de Commissie - inspannen om
opgeroepenen ook daadwerkelijk te laten verschijnen. Verschijning zal echter niet worden
afgedwongen. Het College van Bestuur zal in een dergelijk onverhoopt geval de betrokken
medewerker nadrukkelijk wijzen op het belang van medewerking aan de werkzaamheden van de
Commissie.
3. Rechtmatig vergaren en/of gebruik gegevens
De Commissie en onderzoekers verrichten hun werkzaamheden op een behoorlijke en zorgvuldige
wijze. Dit houdt onder meer in dat de Commissie en de onderzoekers zich onthouden van het
onrechtmatig vergaren van gegevens en zich onthouden van gebruik van onrechtmatig verkregen
gegevens.

2

4. Inwinnen van inlichtingen
Het inwinnen van inlichtingen bij de instelling en haar (voormalig) medewerkers en studenten maakt
onderdeel uit van de onderzoekswerkzaamheden. Het inwinnen vindt plaats door de bestudering
van informatie en het houden van gesprekken door leden van de Commissie en/of een of meer
onderzoekers.
De Commissie en onderzoekers kunnen inzage en desgewenst een kopie van documenten en
andere informatiedragers verlangen van (medewerkers van) de instelling.
De personen met wie de Commissie en/of een of meer onderzoekers een gesprek willen voeren,
worden hierover vooraf geïnformeerd. Het is mogelijk dat meer dan een keer wordt gesproken met
(voormalig) medewerkers en studenten. Van het gesprek zal door de Commissie, respectievelijk de
onderzoekers een verslag worden gemaakt. Het verslag zal een zo volledig mogelijke (maar geen
letterlijke) weergave zijn van het gesprek. Het verslag wordt na het gesprek per e-mail voor akkoord
toegezonden aan de gesprekspartner. De gesprekspartner heeft één (1) werkdag om te reageren
op het gespreksverslag.
De gespreksverslagen worden vertrouwelijk behandeld, met dien verstande dat ze alleen door de
Commissie en de onderzoekers worden gebruikt in het kader van het onderzoek. De Commissie en
de onderzoekers zullen de gespreksverslagen niet aan derden (waaronder ook het College van
Bestuur van de instelling) ter beschikking stellen, tenzij wet- of regelgeving de Commissie of de
onderzoekers daartoe zou verplichten. Voor de volledigheid: de gespreksverslagen maken geen
deel uit van de rapportage van de Commissie.
Dat de gespreksverslagen vertrouwelijk worden behandeld, impliceert ook dat de gespreksverslagen naar een privé e-mailadres worden toegezonden. Op deze wijze berusten de gespreksverslagen niet bij het College van Bestuur van de instelling en vallen de gespreksverslagen in
beginsel niet onder de werking van de Wet openbaarheid bestuur (Wob).
In afwijking van artikel 7:412 van het Burgerlijk Wetboek zullen de onderzoekers de gespreksverslagen na één (1) jaar vernietigen.
Dit onderzoeksprotocol wordt voorafgaand aan het gesprek aan de betrokkene overhandigd.
5. Rapportage Commissie
De Commissie en de onderzoekers verzamelen informatie in de vorm van een dossier en door het
voeren van gesprekken. Vervolgens zal de Commissie de verzamelde informatie analyseren en
beoordelen aan de hand van het toetsingskader. De Commissie formuleert op basis hiervan een
oordeel over de geconstateerde feiten en zal zo mogelijk ook aanbevelingen doen.
De Commissie rapporteert haar voorlopig oordeel schriftelijk aan het College van Bestuur van de
instelling voor commentaar. Na het schriftelijk en mogelijk mondeling commentaar van het College
van Bestuur van de instelling, formuleert de Commissie haar definitieve oordeel. Dit definitieve
oordeel van de Commissie, inclusief de reactie van het College van Bestuur van de instelling wordt
opgenomen in de eindrapportage van de Commissie aan het College van Bestuur van de instelling.
De Commissie presenteert het rapport aan het College van Bestuur en stelt dit ook direct ter
beschikking aan de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en aan de inspecteurgeneraal van het onderwijs. De eindrapportage wordt na aanbieding aan het College van Bestuur
van de instelling openbaar.

3

6. Omgang met persoonsgegevens
Op de Commissie rust de verplichting om prudent om te gaan met de door haar te verzamelen
persoonsgegevens. De legitimatie voor de verzameling van persoonsgegevens door de Commissie
is gelegen in artikel 8, sub f, van de Wet bescherming persoonsgegevens (Wbp). De gegevensverwerking door de Commissie is immers noodzakelijk voor het goed kunnen functioneren van de
Commissie en op voorhand zijn er geen omstandigheden bekend op grond waarvan het belang of
de fundamentele rechten en vrijheden van de betrokkenen, in het bijzonder het recht op
bescherming van de persoonlijke levenssfeer, prevaleert. Dit geldt des te meer omdat in de
uiteindelijke rapportage geen persoonsgegevens zullen worden opgenomen. De verwerking van
individuele gegevens, nodig voor een voldoende onderbouwing van conclusies van de Commissie,
zal zodanig plaatsvinden dat de identiteit van de betrokken personen niet (onnodig) bekend zal
worden gemaakt.
De Commissie zal maatregelen nemen ten behoeve van een behoorlijk(e) en zorgvuldig(e) beheer
en verwerking van (persoons)gegevens. De te nemen maatregelen zullen voldoen aan het gestelde
in de Wbp.
In de rapportage van de Commissie worden in beginsel geen rechtstreeks tot personen herleidbare
uitspraken opgenomen. Mocht het redelijkerwijs noodzakelijk zijn voor een getrouwe weergave van
de feiten om tot personen herleidbare uitspraken op te nemen in de rapportage, dan zal de
Commissie in overleg treden met de betrokkene.
7. Contacten van de Commissie met derden
De Commissie zal gedurende het onderzoek contact onderhouden met de Inspectie Hoger
Onderwijs en de Nederlands-Vlaamse Accreditatie Organisatie over het onderzoek. Voor de rest
doet de Commissie tot aan aanbieding van de eindrapportage aan het College van Bestuur geen
mededelingen aan derden, waaronder de pers. Mocht er desalniettemin aanleiding bestaan om
voordien mededelingen te doen aan derden, dan zal de Commissie dit uitsluitend doen na overleg
met het College van Bestuur.
Na aanbieding van de eindrapportage zal het College van Bestuur primair verantwoordelijk zijn voor
de contacten met derden. Het College van Bestuur zal in overleg met de Commissie bekijken op
welke wijze over het rapport met derden wordt gecommuniceerd.
8. Omgang met vermoedens van strafbare feiten
Bij een vermoeden van een strafbaar feit zal de Commissie daarvan, na overleg met het College
van Bestuur van de instelling, aangifte doen bij het Openbaar Ministerie. Het in de vorige zin
bedoelde overleg kan tot gevolg hebben dat het College van Bestuur van de instelling aangifte doet
in plaats van de Commissie.

4

9. Aanspreekpunt namens de Commissie
Voor vragen aan de Commissie kan contact worden opgenomen met het aanspreekpunt van de
Commissie, de heer Diederik Kok, Secretariaat Commissie DLI, Postbus 8039, 3503 RA Utrecht,
telefoon 030 – 291 6841, e-mail: onderzoek@commissieleers.nl.

Den Haag, 9 augustus 2010
Namens de Commissie Diplomering Langstudeerders INHolland,
w.g.
drs. G.B.M. Leers

Namens het College van Bestuur van de Hogeschool INHolland,
w.g.
mr. dr. G.D. Dales

5

6

Bijlage 3
Overzicht ontvangen en geanalyseerde documentatie

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

10-3-2006

Kaderbrief 2006/2007

12-3-2007

Kaderbrief 2007/2008

29-4-2008

Kaderbrief 2008/2009

13-2-2009

Kaderbrief 2009/2010

18-2-2010

Kaderbrief 2010/2011

24-4-2008

Definitieve besluitenlijst

8-5-2008

Bestuurlijke Agenda 2008 - 2010

10-2-2009

Besprekingsverslag

16-4-2009

Voortgangsrapportage Bestuurlijke Agenda

7-6-2009

Voortgangsrapportage Bestuurlijke Agenda

24-9-2009

Voortgangsrapportage Bestuurlijke Agenda

7-10-2009

Oplegger voortgangsrapportage BA

dec-09

Afronding actiepunten bestuurlijke agenda

15-4-2010

Conceptbesluitenlijst

jun-10

Eindrapport Bestuurlijke Agenda; de 2e fase van INHolland
2008-2010

17-6-2010

Conceptbesluitenlijst

IH

CvB

Concept Jaarverslag INHolland 2009
Jaarverslag 2008
Collegejaarafsluiting 2008/2009
Advies portfoliodiscussie
2007

Feiten en cijfers Jaarverslag IH

18-11-2008

Bespreking implementatie bestuurlijke agenda

1-9-2009

voortgangsrapportage actiepunten bestuurlijke agenda

11-11-2009

Overzicht maatregelen stuwmeer van de Schools

11-11-2009

Uitvoering maatregelen t.b.v. het terugdringen van het
stuwmeer

11-11-2009

Rapport Hogeschool INHolland in Amsterdam

11-11-2009

Actiepunten Bestuurlijke Agenda en verdeling CvB

13-3-2009

Notulen vergadering MR en CvB

3-4-2009

Notulen vergadering MR en CvB

19-2-2010

Notulen vergadering MR en CvB

21-5-2010

Notulen vergadering MR en CvB

Remuneratiecommissie

MR/CvB

1

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

14-2-2008

Notulen vergadering Auditcommissie RvT

24-4-2008

Notulen vergadering RvT

24-6-2008

Notulen vergadering RvT

2-10-2008

Notulen vergadering RvT

11-11-2008

Notulen vergadering Auditcommissie RvT

7-10-2009

Notulen vergadering RvT

25-11-2009

Notulen vergadering RvT

25-11-2009

Agenda vergadering RvT

1-4-2010

Inhoudelijke rapportage aan RvT

8-6-2010

Notulen vergadering Auditcommissie RvT

22-6-2010

Notulen (concept) vergadering RvT

25-11-2010

Notulen (concept) vergadering RvT

5-6-2010

Handboek EVC INHolland

CvB/RvT

EVC
Functieprofielen
directeuren en managers

Functieboek - deel directie en management
Directeur fc 1 profiel
Directeur fc 2 profiel
Manager fc 1 profiel
Manager fc 2 profiel
Programma directeur fc 1 profiel
Programma directeur fc 2 profiel
SoCMM

MT SCMM
12-6-2007

Verslag 2e triaalgesprek

26-6-2007

Managementagenda SCMM 2007-08

29-6-2007

Speerpunten m.b.t. de bedrijfsvoering

26-11-2007

MT agenda

6-12-2007

Oplegnotitie t.b.v. speerpunten m.b.t. de bedrijfsvoering

10-12-2007

MT agenda

10-1-2008

MT agenda

21-1-2008

MT agenda

31-1-2008

Managementagenda Rapportage Triaal 1

4-2-2008

MT agenda

3-3-2008

MT agenda

31-3-2008

MT agenda

1-4-2008

Businesscase conservatorium

6-5-2008

MT agenda

30-5-2008

Managementagenda Rapportage Triaal 2

16-6-2008

Managementagenda SCMM 2008-09

2-10-2008

Managementagenda Rapportage Triaal 3

21-10-2008

Verslag triaalgesprek

2

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

23-1-2009

Managementagenda Rapportage Triaal 1

26-1-2009

Agenda MT
Totaal overzicht bijlagen besproken op MT vergadering 26-12009

26-1-2009

Besluiten en actielijst

26-1-2009

Jaarplan MEM 2008-2009

22-1-2009

Jaarplan MEM 2008-2009

27-1-2009

Verslag MT 26-1-2009

26-5-2009

Managementagenda Rapportage Triaal 2

11-6-2009

Managementagenda SCMM 2009-10

31-8-2009

Agenda MT

31-8-2009

Besluiten en actielijst

31-8-2009

Jaarplan MEM 2009-2010

31-8-2009

Concept SWOT analyse jaarplan

31-8-2009

Verslag MT 31-8-2009

2-10-2009

Managementagenda Rapportage Triaal 3

26-10-2009

Verslag derde triaalgesprek

22-1-2010

Managementagenda Rapportage Triaal 1

10-2-2010

Verslag Triaal 1 2009-2010 Cmm Diemen

22-1-2010

Situatieschets roosters, cijfers, contacturen en
rendementscijfers

27-5-2010

Managementagenda Rapportage Triaal 2

20-6-2010

Verslag Triaal 2 2009-2010 CMM N

12-10-2010

Agenda MT

12-10-2010

Besluiten en actielijst

12-10-2009

Jaarplan MEM 2009-2010

12-10-2010

Concept SWOT-analyse jaarplan

12-10-2010

Verslag MT 12-10-2010

19-6-2009

Agenda en verslag

22-6-2009

Brief

SMR SoCMM

Kwantitatieve gegevens Pilotstudenten 07/08, 08/09
Organogram SoCMM
Algemeen stuwmeer
16-11-2009

Eindrapport Stuwmeerstudenten

25-11-2009

Oplegger stuwmeer (begeleidende brief CvB aan RvT)

8-3-2010

Rapportage project Stuwmeer INHolland
SoCMM, feiten en cijfers 2008-2009

16-11-2009

Advies stuwmeer
Samenvatting beleid Schools met opmerkingen Schooldirecteur

2008-2009

Beschrijving projectopdracht Rendementen

1-4-2009

Kengetallen: instroom, propedeuserendement, diplomarendement en uitval per opleiding SoCMM

11-5-2009

Rendementenagenda

3

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

1-10-2009

Rendementcijfers SoCMM

1-1-2010

Rendement opleiding MEM
Bijlage 2 Samenvatting beleid
Bijlage 3 Management agenda
Bijlage 4 Percentage studenten

MEM
OER
2006

Regeling bewaartermijnen en archivering gegevensdragers
Hogeschool INHOLLAND

22-5-2006

Instructie bewaren en archiveren studentadministratie

8-2-2008

Toelichting op wijzigingen OER 2008/2009

2006/2007

het betreft alleen par. 4.4

2007/2008

het betreft alleen par. 4.4

2008/2009

het betreft alleen par. 4.4

2009/2010

het betreft alleen par. 4.4
Toelichting op wijzigingen OER 2009/2010
Bijlage memo 1 format art. 19-20-21 (propedeutisch examen,
associate-degreeprogramma en postpropedeutische fase)
Bericht wijziging Studiegids / OER 2010/2011

Rendementenoverleg
sep-07

Concept plan rendementverbetering MEM sept. 2007

25-2-2008

Besprekingsverslag

31-3-2008

Besprekingsverslag

21-4-2008

Actielijst

21-apr-08

Informatie over Pilot-afstuderen 2008

9-5-2008

Conceptnotitie aanscherping SLB

13-5-2008

Actielijst

26-5-2008

Aangepaste conceptnotitie aanscherping SLB

26-5-2008

SLB in jaar 3 en 4 Voltijd

27-5-2008

Actielijst

16-6-2008

Rapport Herinrichting

23-6-2008

Agenda

23-6-2008

Oplegger agendastuk

23-6-2008

Contract MEM

jul-08

Afspraken rondom afstuderen 08/09

1-9-2008

Agenda

sep-08

Rendementen 2008-2009, update

29-9-2008

Agenda

29-9-2008

Actielijst

14-10-08

Memo bekostiging HBO

23-10-08

Memo bekostiging en onderwijsvraag KUO

23-10-08

Memo onderwijsvraagfactor

4

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

9-11-2008

Beschrijving projectopdracht Projecten Rendementen

17-11-08

Actielijst

24-11-08

Agenda

12-12-08

Notitie

2-2-2009

Agenda

11-5-2009

Agenda

1-6-2009

Rendementspilot MEM 2008-2009

21-5-2008

Terugkoppeling personeelsbijeenkomst dd 20 mei 2008

24-10-2008

MEM0Flash nr. 4 2008-2009

18-11-2008

Presentatie afstudeertraject 'Afstuderen 2008-2009';
vernieuwde aanpak

21-11-2008

MEMFlash nr. 6 2008-2009

24-4-2009

MEMFlash nr. 15 2008-2009

4-9-2008

Agenda en besprekingsverslag

11-9-2008

Agenda en besprekingsverslag

18-9-2008

Agenda en besprekingsverslag

25-9-2008

Agenda en besprekingsverslag

9-10-2008

Agenda en besprekingsverslag

30-10-2008

Agenda en besprekingsverslag

6-11-2008

Agenda en besprekingsverslag

13-11-2008

Agenda en besprekingsverslag

27-11-2008

Agenda en besprekingsverslag

4-12-2008

Agenda en besprekingsverslag

18-12-2008

Agenda en besprekingsverslag

8-1-2009

Agenda en besprekingsverslag

15-1-2009

Agenda en besprekingsverslag

22-1-2009

Agenda en besprekingsverslag

29-1-2009

Agenda en besprekingsverslag

5-2-2009

Agenda en besprekingsverslag

12-2-2009

Agenda en besprekingsverslag

26-2-2009

Agenda en besprekingsverslag

5-3-2009

Agenda en besprekingsverslag

12-3-2009

Agenda en besprekingsverslag

19-3-2009

Agenda en besprekingsverslag

26-3-2009

Agenda en besprekingsverslag

9-4-2009

Agenda en besprekingsverslag

16-4-2009

Agenda en besprekingsverslag

23-4-2009

Agenda en besprekingsverslag

7-5-2009

Agenda en besprekingsverslag

14-5-2009

Agenda en besprekingsverslag

28-5-2009

Agenda en besprekingsverslag

11-6-2009

Agenda en besprekingsverslag

Coördinatorenoverleg

5

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

2006/2007

1-9-2006

Studentenhandleiding SLB jaar 4

2007/2008

27-9-2007

Afstudeerhandleiding 07-08

Documentatie rond
regulier afstudeertraject

4-2-2008

Review afstudeerhandleiding MEM

2008/2009

26-8-2008

Afstudeerhandleiding 08-09

2009/2010

13-10-2008

Ontwerpdocument afstuderen

2009/2010

26-8-2009

Afstudeerhandleiding 09-10

2009/2010

26-8-2009

Bijlagen

2009/2010

26-8-2009

Beoordelingsformulier

2009/2010

15-1-2010

Toelichting

2009/2010

15-1-2010

Het Verantwoordingsverslag bij afstuderen binnen een
werksetting

2009/2010

23-3-2010

Procedure afstuderen tbv studenten

1-4-2010

Beoordelen afstuderen 09/10
Beoordelingsformulier afstuderen definitief

10-5-2010

Mail afstudeercoördinator

3-9-2010

Definitief raamwerk afstudeerhandleiding MEM 2010-2011
Afstudeerstartdocument voor MX3+
Presentatie voor studenten afstudeertraject

2006-2007

Studiegids MEM

2007-2008

Studiegids MEM

2008-2009

Studiegids MEM

2009-2010

Studiegids MEM

Pilot 2007/2008

30-10-2007

Alternatief Afstudeertraject voor 5 , 6 en 7 jaars MEMstudenten (concept)

Pilot 2008/2009

6-3-2008

Inspanningsovereenkomst tussen MEM Haarlem en
afstudeerkandidaat (uit klas MX01, MX02, MX03)

Pilot 2007/2008

6-3-2008

Notitie Pilot alternatief afstudeertraject voor MX01, MX02, MX03
MEM studenten (met definitieve afspraken tussen team en
opleidingsmanager)

Pilot 2007/2008

6-3-2008

Concept Inspanningsovereenkomst

Pilot 2007/2008

1-3-2008

Uitnodiging voor studenten om deel te nemen aan de pilot

Pilot 2008/2009

18-4-2008

Beoordelingsformulier Afstudeeropdracht PILOT

Pilot 2008/2009

14-5-2008

Afstudeerstartdocument PILOT 2007-2008 concept 15-05-08
met criteria

Pilot 2007/2008

14-5-2008

Afstudeerdocument MEM voor Pilot

Pilot 2008/2009

11-12-2008

Samenwerkingsovereenkomst tussen onderwijsinstelling,
student en bedrijf, ten behoeve van afstuderen in een
werksetting

Pilot 2008/2009

1-3-2009

Uitnodiging voor studenten om deel te nemen aan de pilot

Pilot 2009/2010

1-3-2010

Uitnodiging voor studenten om deel te nemen aan de pilot

Documentatie PILOT
afstudeertraject MEM
Haarlem
e

Pilot 2009/2010

e

e

Verslaglegging opzet stuwmeerbijeenkomsten 2009-2010

6

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

Pilot 2010/2011

30-6-2010

Concept handleiding afstuderen op maat (intensievere
trajecten)

Pilot algemeen

14-7-2010

Besprekingsverslag Docentenbijeenkomst

Pilot algemeen

14-7-2010

Chronologische weergave van feiten plv. voorzitter
examencommissie MEM
Berenschot overzicht beoordelaars

13-8-2010

Mail docent aan Berenschot

28-7-2010

Ingevuld format aantallen studenten en afgestudeerden

23-8-2010

Rendement SMR

1-1-2007

Jaarverslag examencommissie MEM 2006-2007

1-1-2008

Jaarverslag examencommissie MEM 2007-2008

1-7-2009

Taken vz. en plv. vz. DEC en urentoedeling

Documentatie DeelExamenCommissie (DEC)

Contactoverzicht juli 2009-juli 2010 tussen vz. en plv. vz. DEC
1-10-2009

Rapportage examencommissie onderwijsperiode 1

11-1-2010

Jaarverslag examencommissie MEM 2008-2009

2-3-2010

Rapportage examencommissie onderwijsperiode 2

22-4-2010

Besprekingsverslag DEC

27-4-2010

E-mail Schooldirecteur n.a.v. bespreking d.d. 22-4-2010

2-6-2010

Concept advies t.a.v. het verplichte
afstudeertraject van de zesdejaars en hoger van de opleiding
MEM aan Voorzitter DEC

7-6-2010

Brief Dir aan DEC SoCMM; Besluit directeur SoCMM t.a.v.
advies 2 juni jl.

11-6-2010

Brief DEC aan Dir SoCMM; Reactie op voorstel afstudeertraject
zesdejaars en hoger

11-6-2010

E-mail aan Dir SoCMM; Afwijkende reactie van een van de
leden DEC tav voorstel DEC d.d. 11-06-2010

11-6-2010

Mail opleidingsmanagement aan docententeam

17-6-2010

E-mailverkeer dir SoCMM en Hoofd Bestuurszaken

18-6-2010

Rapportage examencommissie onderwijsperiode 3
Overzicht In behandeling EC MEM 2009-2010 periode 1
Overzicht In behandeling EC MEM 2009-2010 periode 2
Overzicht In behandeling EC MEM 2009-2010 periode 3
Overzicht In behandeling EC MEM 2009-2010 periode 4

Aantal afgestudeerden/
studenten MEM
Aantallen studenten ingevuld per studiejaar
Lijst stuwmeerstudenten 2010
Prognose MEM aantallen studenten 05/06/07
Aantallen afgestudeerden 2009-2010
Afstudeerders MEM Haarlem

7

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

Opleidingscommissie
Samenstelling DOC
Samenstelling van de DOC Noord vanaf 2006
INVO (INHolland Validatieen Accreditatieorgaan)

Landelijk platform MEM
opleidingen

1-9-2008

Notitie INVO School audits, een verduidelijking

14-4-2009

Verslag van INVO audit bij SoCMM

dec-06

Beroepscompetentieprofiel Media & Entertainment
Management

30-6-2008

Aanvragen G4/G5 Amsterdam/Diemen (bekostiging studies)

Overige
stukken
IH
IH

Voorstel beloning directeuren
Jaarverslag Studentendecanen 2008-2009

IH

14-10-2009

Uitleg voorstel beloning directeuren

IH

2-11-2009

Rapport INHolland in Amsterdam/Diemen

School of
Education

2009-2010

Rapport 'Mij een zorg' over aanpak „zorg‟studenten aldaar.

Column
Docent

27-7-2010

Column Kwestie MEM Haarlem

18-6-2007

Toelichting begroting SoCMM 07/08

9-9-2008

Toelichting begroting SoCMM 08/09

31-1-2009

Rapportage 2009-2010

9-4-2009

Toelichting begroting SoCMM 09/10

28-5-2009

Concept begroting 2009-2010 INHolland

25-3-2010

Kalenderjaarrekening INHolland 2009

21-5-2010

Toelichting begroting SoCMM 10/11

27-5-2010

Concept begroting 2010-2011 INHolland

27-5-2010

Begrotingsboekje INHolland 2009/2010

2-8-2010

Rapportage naar aanleiding van financiële onderzoeksvragen
van de Commissie Leers

3-8-2010

Oplegger aanbiedingsbrief onderzoeksvragen Commissie Leers

Financiële
stukken

Factsheet bekostiging HBO
Geprognosticeerd kasstroomoverzicht
3-8-2010

Bijlage 1 vergelijking kaderbrieven

3-8-2010

Bijlage 2 scenario opbrengsten bij gelijksoortig presterende
studenten

27-5-2010

regels statustoekenning rijksbijdrage hoger onderwijs

24-7-2010

Staatsblad nieuwe regels bekostiging
Directiereglement
Bestuursreglement

27-8-2007

Statuten INHolland

8

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document
Tekenbevoegdheid (aanpassing origineel september 2002)

Externe
partijen
NVAO
21-mrt-07

Besluit

sep-06

Visitatierapport

6-12-2007

Reactie HBO-raad op Strategische Agenda minister van OCW

1-1-2009

Green Paper: naar een nieuwe verenigingsagenda

22-7-2010

Brief aan alle hogescholen

apr-09

Rapport over examencommissies

jul-05

Rapport Competent erkend? Over het erkennen van verworven
competenties in het hoger onderwijs

OCW

nov-07

Ministerie van OCW, „Het hoogste goed‟, Strategische agenda
voor het hoger onderwijs-, onderzoek- en wetenschapsbeleid,
november 2007 (TK 31288 nr. 1).

OCW

28-7-2010

Brief aan de Tweede Kamer inzake kamervragen HBO

11-2-2003

E-mail

17-3-2010

Bericht DEC MEM aan Schooldirecteur

10-5-2010

E-mail reminder bijeenkomst afstudeerbegeleiders

28-6-2010

E-mailcorrespondentie over student

26-7-2010

E-mail

10-8-2010

Notitie

NQA
HBO Raad

Inspectie
van het
Onderwijs

Ontvangen
stukken van
gesprekspartners

14-7-2010
13-8-2010

Lijst overzicht beoordelaars

16-4-2009

Afstudeerstartdocument MEM

11-12-2008

Concept bijlage bij afstuderen binnen een werksetting

10-8-2010

Brief aan Berenschot

april tot juli
2010

E-mailcorrespondentie

11-12-2008

Procedure afstuderen binnen een werksetting
Protocol

16-4-2009

Zelftoets en buddytoets pilotversie 08-09

21-mei-08

E-mail opleidingsmanager aan docententeam

28-9-2009

E-mail bestuurssecretariaat CvB aan Schooldirecteuren
aangaande inventarisatie zittingname in Examencommissies

29-9-2009

Excelbestand; inventarisatie van zittingname in
Examencommissies van SoCMM

9

IH/MEM/etc.

Actor

Datum

Document

29-4-2010

E-mail Schooldirecteur aan Bestuurszaken

12-7-2010

E-mail

12-7-2010

E-mail

15-7-2010

E-mail

15-7-2010

E-mail

15-7-2010

E-mail

15-7-2010

E-mail

20-7-2010

E-mail

2007-2010

E-mail

17-11-2008

Aanvulling op de Studenthandleiding Afstuderen 2008-2009.
Betreft het verantwoordingsverslag bij afstuderen binnen een
werksetting.

5-7-2010

E-mail

12-7-2010

Reactie SMR

13-7-2010

Reactie op brief SMR d.d. 12-07-2010 van hoofd
Bestuurszaken
Overzicht herkansingen (keuze)vakken MX1-2 en 3
Overzicht herkansingen (keuze)vakken MX1-2 en 3 jaar 2
Overzicht herkansingen (keuze)vakken MX1-2 en 3 jaar 3

De Commissie heeft omwille van de privacy in dit overzicht niet alle aan het secretariaat gezonden
(individuele) e-mails vermeld.

10

Bijlage 4
Overzicht gesprekspartners

Omdat in het Onderzoekprotocol is vastgelegd dat gesprekken vertrouwelijk zouden zijn, worden in
dit rapport geen namen van personen vermeld, ook niet van personen met wie namens of door de
Commissie is gesproken.
Het secretariaat heeft onder verantwoordelijkheid van de Commissie voorgesprekken gevoerd met
27 relevante actoren, te weten één lid van het CvB, vier medewerkers van de stafdiensten, twee
leden van de Schooldirectie, drie opleidingsmanagers, dertien docenten (waaronder de rendementscoach, de afstudeerbegeleiders van de pilot, leden van de examencommissie, de opleidingscommissie en de medezeggenschapsorganen), en overige medewerkers van de opleiding MEM.
Met een aantal betrokkenen is meer dan een keer gesproken.
Op basis van de uitkomsten van de voorgesprekken heeft de Commissie besloten dat zij dertien
personen zelf wenste te spreken, te weten de voorzitter en een lid van het CvB, de directeur van de
School, de opleidingsmanagers, een teammanager en zeven docenten (waaronder de rendementscoach, de afstudeerbegeleiders van de pilot en een lid van de deelexamencommissie). De
Commissie heeft een aantal personen meer dan een keer gesproken.
Tevens heeft de Commissie nog met vier relevante actoren een telefoongesprek gevoerd.
Voorts is er telefonisch gesproken met 23 MEM studenten en alumni. Daarvan zijn er vier
gesproken door het secretariaat samen met de heer H. van Horssen, lid van de Commissie.

Bijlage 5
Organogram

Raad van Toezicht
Hogeschool
INHolland
HMR
College van Bestuur
Hogeschool INHolland

Contractactiviteiten

Kennisontwikkeling

Onderwijs

Ondersteunende
diensten

Hogeschool INHolland
vestiging Haarlem

SMR
School of Communication,
Media & Music
EC

Media & Entertainment
Management

OC

Communication

Music

Bijlage 6
Overzicht actiepunten uit: De tweede fase van INHolland, Bestuurlijke Agenda 2008-2010

Voortgangsbewaking
1.
2.

Jaarlijks rapporteren over succesindicatoren
Indicatoren (verder) ontwikkelen

Onderwijsprogramma
3.

Opleidingenaanbod doorlichten, wijzigingen voorstellen, financiële consequenties berekenen
en prognoses doen voor instroom
4. Het aanbod van differentiatieminors terugbrengen
5. Curricula verzwaren: meer kennisoverdracht, minder projecten, meer begeleiding
6. Honoursprogramma‟s invoeren voor excellente studenten
7. Verbinding versterken tussen lectoraten en onderwijs
8. Nieuwe masters ontwikkelen
9. Lobbyen voor Associate Degrees
10. Lectoraat Identiteit oprichten
Structuur opleiding
11.
12.
13.
14.
15.
16.

Het concept van studieloopbaanbegeleiding herijken
Alle eerstejaars koppelen aan een ouderejaarsmentoraat
Jaarlijks de samenwerking met universiteiten evalueren
Werkveld intensiever bij opleiding betrekken
Strengere eisen stellen aan de aanwezigheid en deelname aan het onderwijs
Studenten actief bij kwaliteitszorg betrekken

Intake & Convenant
17. Intakegesprekken met nieuwe studenten invoeren
18. INHolland-convenant opstellen
Proceskwaliteit
19. Onderwijsondersteunende processen 100% in orde maken
20. Digitale leefomgeving (blackboard) verbeteren; portfolio evalueren en verbeteren
Organisatiestructuur
21. Bevoegdheden en verantwoordelijkheden decentraliseren
22. Decentrale autonomie nader uitwerken en concretiseren
23. Indeling en aansturing van domeinen organiseren
HRM
24.
25.
26.
27.

Kwaliteit docenten verbeteren: minimaal hbo-master
Professionaliseringsbudgetten maximaal benutten
360 graden feedback-beoordeling van docenten invoeren
Diversiteit van het personeelsbestand vergroten

1

Organisatiecultuur en interne communicatie
28.
29.
30.
31.
32.
33.
34.
35.

Digitaal meldpunt voor overbodige bureaucratie inrichten
INHolland-studentenpanels opzetten
Studentenblad Splurge evalueren
Interne communicatie verbeteren; medewerkersblad opzetten
INHolland-normen en gedragscode ontwikkelen
Gebruikerspanel website opzetten
INHOLLAND veranderen in INHolland
Ontronken

Financiën
36.
37.
38.
39.
40.

Wegwerken stuwmeer overjarigen
Beëindigingscenario opstellen voor vestiging Utrecht
Haalbaarheidsonderzoek uitvoeren voor vestiging Almere
Marktaandeel instroom herstellen
Gezond financieel meerjarenperspectief verzekeren

Nyenrode
41. Ontmanteling samenwerking met Nyenrode Business Universiteit
Ondernemerschap
42. Thema Onderschap verder uitwerken
Maatschappelijke betrokkenheid
43. Thema Maatschappelijke Betrokkenheid uitwerken
Diversiteit
44. Thema Diversiteit en Pluriformiteit uitwerken: expertgroep oprichten, conferentie organiseren,
diversiteit programmeren in de curricula
Internationalisering
45.
46.
47.
48.

Internationalisering opnemen als verplicht onderdeel curriculum
Aantal Engelstalige opleidingen uitbreiden
Strategische partnerschappen ontwikkelen
Internationale samenwerkingsrelaties Schools uitbreiden, database ontwikkelen

2

Bijlage 7
Het rendementsbeleid van de Hogeschool INHolland, de School of Communication, Media
and Music en de Opleiding Media & Entertainment Management

Deze bijlage geeft het stuwmeerbeleid van INHolland, SoCMM en MEM per jaar weer. De
Commissie heeft ervoor gekozen het stuwmeerbeleid niet per instantie weer te geven omdat de
onderlinge verwevenheid groot is 57.
Het beleid in 2007
Uit het jaarverslag 2007 van INHolland blijkt dat het gemiddelde rendement na vijf jaar voor
INHolland-studenten van het cohort 2001 op 48,4procent lag. Landelijk ligt het gemiddelde op 48,8
procent. Het aantal maanden waarbinnen het hbo-diploma wordt gehaald, ligt landelijk op 46,4. Bij
INHolland is dit 49 maanden. INHolland beoogt het rendement van het onderwijs verder te
verhogen, in lijn met de door het kabinet uitgebrachte strategische agenda voor het hoger
onderwijs58.
De SoCMM benoemt in haar managementagenda 2007-200859 een aantal risico‟s. Eén ervan is de
instroom, doorstroom en uitstroom (inclusief rendementen en de hogerejaarsproblematiek). De
problematiek van de School of Communication, Media & Music ligt met name op het gebied van het
diplomarendement, veroorzaakt door een grote groep ouderejaarsstudenten. Op Schoolniveau
wordt gemonitord hoe lang een student over een opleiding doet 60. Doet een student langer dan vier
jaar over zijn opleiding, dan wordt hij op Schoolniveau gedefinieerd als stuwmeerstudent.
Gedurende de periode mei tot en met oktober 2007 stellen de a.i. directeur van de SoCMM, een
adviseur van Deloitte, de controller en de opleidingsmanagers van de SoCMM met elkaar een
61
62
realistische begroting en een verbeterplan op . In het verbeterplan (verder speerpuntennotitie
genoemd) zijn actiepunten en actieplannen opgenomen die erop zijn gericht belangrijke
verbeteringen te realiseren. Voor de opleiding MEM is in overleg tussen de opleidingsmanagers en
de directeur een aantal speerpunten vastgesteld. De opleidingsmanagers hebben zich aan deze
punten gecommitteerd en zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van deze punten.
In het memo constateren de auteurs dat het aantal vijfdejaarsstudenten en hoger is gestegen. In het
memo stelt de directeur: „Dit heeft financiële gevolgen daar voor deze studenten geen of slechts een
e
gedeeltelijke vergoeding wordt ontvangen. Kern van de oplossing is natuurlijk instroom in het 5 en
e
e
e
zeker het 6 jaar en hoger te voorkomen. Anderzijds is de oplossing studenten die 5 of 6 jaars
student zijn zo snel mogelijk te laten afstuderen (natuurlijk wel met oog voor kwaliteit en zorgvuldigheid). Om deze problematiek concreet te lijf te gaan wordt door de opleidingsmanagers een
aanvalsplan opgesteld dat oplossingen gaat bieden.‟

57

Bij de chronologische weergave is de Commissie wel tegen het feit aangelopen dat diverse stukken, die van

enige datum dateren, pas in een volgend jaar besproken zijn. De Commissie heeft ervoor gekozen om stukken
te benoemen op het moment dat ze opgesteld zijn, en niet pas wanneer ze behandeld zijn.
58

Hogeschool INHolland jaarverslag 2007, feiten en cijfers.

59

Managementagenda School of Communication, Media & Music, Amsterdam/Diemen, 2007/2008; 26 juni

2007.
60

In tegenstelling tot de definiëring op instellingsniveau: op instellingsniveau wordt gekeken naar hoe lang een

student in zijn totaliteit bij INHolland studeert; is dat vijf jaar of langer, dan spreekt INHolland van een
stuwmeerstudent.
61

Oplegnotitie t.b.v. speerpunten m.b.t. de bedrijfsvoering, 6 december 2007.

62

Met het verbeterplan wordt gedoeld op het memo ‘Speerpunten School of Communication, Media & Music’

d.d. 29 juni 2007.

1

Het MT van SoCMM behandelt de speerpuntennotitie op 6 december 2007 63. De oplegnotitie bij de
speerpuntennotitie licht toe dat de opleidingsmanagers een kort memo hebben opgesteld, om het
vijfde- en zesdejaarsprobleem te bestrijden. Hiermee doelt de auteur op het in september 2007
opgestelde conceptplan rendementverbetering MEM 64. In de gesprekken met de Commissie blijkt
dat dit document moet worden opgevat als het beleidsplan Rendementsverbetering MEM. Een
algemene observatie van de Commissie is dat zij meermalen documenten heeft ontvangen waarop
„concept‟ staat en waarvan nu wordt gezegd dat het de definitieve versie is.
Het conceptplan spreekt over twee rendementproblemen: ten eerste bedraagt de gemiddelde
studieduur 4,2 jaar in plaats van 4 jaar en ten tweede zijn er studenten die hun jaar niet in een keer
halen. „Deze „achterblijvers‟ vormen een groep die losraakt van de opleiding. Het op drift raken van
studenten gebeurt tijdens de stage en het afstuderen.‟
Het memo spreekt van een gewenste situatie waarin sprake is van:


‘geen vertragers, maar dat is irreëel



het aantal studenten in het stuwmeer mag niet meer dan 10% van het totaalaantal ingeschreven
studenten bedragen



maximaal aantal jaren ingeschreven bij opleiding 7 jaar.’

Om het rendement van de opleiding te verbeteren en het stuwmeer te voorkomen, moet al tijdens
de studie aandacht besteed worden het voorkomen/inlopen van studievertraging.
De opleidingsmanagers zien als actiepunten onder meer: ‘het intensiever begeleiden van achterblijvers, strenger en stricter BSA beleid, geen uitgestelde BSA’s of iedereen maximaal een half jaar,
voor vertragers die gaan afstuderen intervisie bijeenkomsten organiseren. Hierdoor blijven
studenten betrokken bij de opleiding. Verder: meerdere diploma-uitreikingen per jaar; dit stimuleert
studenten. Een mentortaak voor de SLB’er die vertraagde studenten begeleidt. Zesde- en
zevendejaars regelmatig uitnodigen om de vaart er in te houden, niet meer laten zweven. Gevolg
kan ook zijn dat studenten zich uitschrijven omdat ze inzien dat het onhaalbaar is.’
Het beleid in 2008
Het beleid van het CvB was in 2008 gebaseerd op de Bestuurlijke Agenda 2008-2010 (zie
hierboven).
In de Managementagenda van SoCMM van 16 juni 2008 staat 65: ‘Centraal in de problematiek staat
de lange verblijfsduur van de afstudeerders en de afnemende instroom, hetgeen een daling van de
bekostiging met zich meebrengt. Als speerpunt voor 2008-09 benoemt de School hierbij o.m.
rendementsverbetering. MEM Duaal zal worden afgebouwd. Doelstelling is om het diplomarendement via een omschreven maatstaf te verbeteren. Specifieke activiteiten die hieraan moeten
bijdragen zijn: de SLB'er wordt tevens ingezet als mentor; er worden andere vormen van afstuderen
ontwikkeld, er wordt een rendementscoach ingezet die hogerejaars extra monitort en doorverwijst
en stuurt op uitval van de echt hopeloze gevallen’.

63
64

Oplegnotitie t.b.v. speerpunten m.b.t. de bedrijfsvoering, 6 december 2007.
1/4

Concept plan rendementverbetering MEM sept.07. (Het betreft hier overigens 1 A4).
Managementagenda 2008-2009, School of Communication, Media & Music, Amsterdam/Diemen, 16 juni
2008.
65

2

De directeur van de SoCMM heeft zich in het managementcontract 2008/2009 vastgelegd op
verbetering van het diplomarendement van MEM van 20% naar 40%. In een notitie „Rendementen
2008/2009‟ (update, september 2008) schetst de programmadirecteur van SoCMM „de stand van
zaken, de beschikbaarheid van middelen en de gewenste ondersteuning op het terrein van
aanlevering van overzichten‟.66 Onder het kopje „Achtergrond‟ staat onder meer:
1. SLB-er wordt tevens ingezet als mentor die studievoortgang monitort en binding realiseert.
2. Andere vormen van afstuderen worden ontwikkeld.
3. Rendementscoach wordt ingezet die extra monitort en stuurt op uitval bij hopeloze gevallen.
4. School organiseert bezemonderwijs voor lang openstaande modules.
5. EVC- en maatwerkbeleid wordt verder ontwikkeld voor hogerejaars die al werkzaam zijn in de
beroepspraktijk.
In de notitie staat verder specifiek ten aanzien van de opleiding MEM:
‘Binnen de MEM is sinds vorig jaar een rendementscoach actief. In samenwerking met OM en
aantal medewerkers zijn gerichte acties ondernomen afgelopen jaar om het stuwmeer te
verkleinen.’
In het Jaarplan MEM 2008/200967 staan de afspraken die uitgevoerd moeten worden in de periode
1 september 2008 tot en met 31 augustus 2009. Ten aanzien van het stuwmeer overjarige
studenten vermeldt het jaarplan dat uit het additionele budget ruim € 112.000 wordt vrijgemaakt
voor specifieke activiteiten om het rendement te verhogen (uit het onderzoek van de Commissie is
gebleken dat hiermee op de pilot wordt gedoeld). Ook de diplomabonus (zie hoofdstuk 2) zal
hiervoor ingezet worden. In bijlage B is een „projectopdracht‟ voor het project Rendementen
opgenomen68. In onderstaand kader zijn de in dit verband belangrijkste passages weergegeven.
Per opleiding is een team actief bestaande uit de zogeheten rendementscoach plus enkele docenten.
Doelstelling van het project is meerledig:
- Terugdringen van het aantal hogerejaars-studenten (het zogeheten stuwmeer) op basis van per opleiding
gekwantificeerde doelstellingen
- Inventariseren van ‘hobbels’ in de leerroute op basis van door Onderwijsondersteuning (OO) aangeleverde
data en aanvullend eigen onderzoek waar nodig
- Inventariseren wat de oorzaken zijn van het ontstaan van de hick-ups en in hoeverre deze wenselijk zijn
- Ontwikkelen van alternatieve (afstudeer-)routes gericht op studenten die actief zijn binnen het beroepenveld
zonder afgestudeerd te zijn
‫ ־‬Communiceren van vorderingen met medewerkers en hen ook betrekken bij activiteiten.
Deze doelstellingen worden gekoppeld aan de afspraken binnen het beleidsoverleg Rendementen:
‫ ־‬Cijferoverzichten per periode worden op vastgestelde momenten aangeleverd door OO
‫ ־‬De rol van SLB-er is of wordt aangescherpt (m.n. in jaar 3,4) waar het gaat om monitoren studievoortgang

66

Rendementen 2008-2009, update september 2008 (gedateerd 7 september 2009, maar dat zal een

vergissing zijn).
67

De versie die de Commissie heeft ontvangen dateert van 26 januari 2009, maar bevat bijlagen die dateren

van resp. maart, oktober en november 2008.
68

Beschrijving projectopdracht Projecten Rendementen, 9 november 2008.

3

‫־‬
‫־‬
‫־‬

(..)
Met SLB-ers (met name jaar 4) maken we de afspraak dat zij per periode een overzicht leveren van ‘hun’
studenten bevattend naam, aantal EC’s, ongezette (afstudeer-)activiteiten, lidmaatschap afstudeerkring,
ondernomen acties
De rendementscoaches leveren per periode aan de Opleidingsmanager een rapportage. Deze rapportage
ligt ter bespreking voor in overleg Rendementen.

Het beleid in 2009 en 2010 (eerste half jaar)
In de Managementagenda 2009-201069 stelt de directeur van SoCMM ten aanzien van het
rendement:
„Eén van de mogelijkheden om het totale studentenaantal te doen stijgen is gelegen in het beleid om de
tussentijdse uitval te beperken en daarmee het afstudeerrendement te verhogen. Vanuit de maatschappelijke
verantwoordelijkheid is dit ook een belangrijke opdracht. De problematiek van de School of Communication,
Media & Music ligt met name op het gebied van het diplomarendement, veroorzaakt door een grote groep
ouderejaars studenten. Het diplomarendement van de opleidingen van de School (binnen 4 jaar afgestudeerd
excl. omzwaaiers) wordt volgens onderstaande maatstaven verbeterd:
o De SLB-er als mentor die de studievoortgang monitort met name in de hogere jaren en studenten blijft
binden aan de opleiding .
o Ontwikkeling andere vormen van afstuderen en aanscherping ingangseisen.
o Inzetten rendementencoach die de hogerejaars extra monitort en doorverwijst en stuurt op uitval van de
echt hopeloze gevallen, attenderen op geldigheidsduur cijfers.
o Bezemonderwijs voor lang openstaande modules, beperkte toegang tot regulier onderwijs.
o Verdere ontwikkeling EVC-beleid en maatwerk als mogelijke alternatieve afstudeervorm voor hogere-jaars
die al werkzaam zijn in de beroepspraktijk.
Onderzoek naar het ontstaan van de „eerste hobbels‟ in het curriculum en hoeveel studenten na 2 jr minder
dan 105 EC hebben en beleid om deze hobbels weg te nemen.
 Onderzoek naar goede selectiecriteria in propedeuse aansluitend op onderwijsconcept ( en in
relatie met het intake assessment).
 Ontwikkeling applicatie ism IBIV voor betere monitoring op studievoortgang.‟

In het concept Jaarplan MEM 2009-201070 stelt de opleidingsmanager dat de algemene thema‟s van
de Managementagenda ook de thema‟s van de opleiding MEM zijn, met daarin gedeeltelijk andere
prioriteiten dan van de School. Eén van de benoemde prioriteiten van MEM is het rendement:
„ Los van de financiële consequenties zullen het eindniveau en het rendement zeker een item van importantie
voor een toekomstige accreditatie zijn. MEM heeft stappen in de goede richting gezet door een actief succesvol
rendementsbeleid op vermindering van het stuwmeer te zetten. Op basis van dit succes zijn gelden in de
reguliere onderwijsuitvoering vrijgemaakt om deze aanpak van reductie van het stuwmeer voort te zetten.
Basis van dit beleid is vooral een ander begeleidingstraject met meer aandacht voor de individuele
stuwmeerstudent. De doorstroom vanuit de reguliere vierdejaars en dan met name in de afstudeermodule is
nog niet bevredigend ondanks een vorig jaar anders ingezet begeleidingstraject (de afstudeerkringen) en
andere vormen van afstuderen (afstuderen in een werksetting). Voor cursusjaar 2009-2010 is in de reguliere
onderwijsuitvoering een andere beleid uitgezet waarbij studieloopbaanbegeleiding, keuze van
differentiatieminors, stage en afstuderen onlosmakelijk verbonden zijn. Projectgeld onder de noemer
Rendement ten bedrage van 0,15 fte zal voor cursusjaar 2009-2010 aangewend worden om de barrières voor
succesvolle doorstroming binnen 4 jaar in het curriculum aan een nader onderzoek te onderwerpen‟.

69

Managementagenda 2008-2009, School of Communication, Media & Music, Amsterdam/Diemen, 11 juni
2009.
70

Concept Jaarplan MEM 2009-2010, 12 oktober 2009.

4

Het streven van INHolland om het stuwmeer tot 10% van het totaalaantal studenten terug te dringen
is niet gehaald op 1 september 2009. Er is daarom een project Stuwmeer gestart. In de rapportage
Stuwmeer71 is een aantal aandachtspunten opgesomd om allereerst te zorgen dat er INHolland
consistent beleid komt. Aandachtspunt is onder meer dat Schools veel meer preventief te werk
moeten gaan om het stuwmeer te verkleinen en studievertraging te voorkomen. Het rapport meldt
ten aanzien hiervan: „Qua bekostiging levert het voor INHolland het meest op als studenten al vroeg
worden aangesproken op uitstelgedrag of motivatie, omdat de student dan nog kan switchen van
opleiding of de achterstand nog op tijd kan inhalen‟. Ten behoeve van de rapportage is een
vergelijkend onderzoek tussen de Schools van INHolland gedaan, waarbij het rapport voor de
SoCMM Noord constateert dat het onduidelijk is welke maatregelen zijn ingevoerd en welke niet. Er
zijn actieplannen geformuleerd maar er zijn geen data en het vervolgtraject is onduidelijk. In bijlage
5 van de rapportage is een samenvatting van acties per opleiding opgenomen. De plannen van
2009-2010 voor de MEM bestaan onder meer uit het plan dat het gehele stuwmeer (vijfdejaars en
hoger) wordt begeleid door een rendementscoach.
In juni 2010 verschijnt het eindrapport Bestuurlijke Agenda van INHolland 72. Het eindrapport neemt
het advies over van het rapport Stuwmeer. Dit is reeds behandeld in par. 5.2 van dit rapport.

71

Stuwmeer, deel 1: beleidsanalyse, Hogeschool INHolland, 8 maart 2010.

72

Eindrapport Bestuurlijke Agenda; de 2 fase van INHolland 2008-2010; juni 2010. (nr. 0.0.7)

e

5

6

Bijlage 8
Overzicht betrokkenen bij het reguliere afstudeertraject

Functionaris

Rol

Afstudeercoördinator

-

Is eindverantwoordelijk voor planning en implementatie van het afstudeertraject
(voorbereidingsfase, uitvoeringsfase en verantwoordingsfase) binnen de goedgekeurde
kaders.

-

Rapporteert aan de onderwijscoördinator jaar 3 en 4.

-

Verzorgt coördinatie en de communicatie rond het afstudeertraject.

-

Stuurt afstudeerbegeleiders aan.

-

Is tweedelijns aanspreekpunt voor studenten, docenten, opdrachtgevers en
praktijkdeskundigen, voor projectoverstijgende zaken en conflicten. (De
afstudeerbegeleider is het eerste aanspreekpunt tijdens de uitvoeringsfase en de SLBdocent tijdens de voorbereidingsfase.)

Praktijkbureau

-

Beheert Blackboard, course Afstudeertraject.

-

Is voorzitter van de afstudeercommissie.

-

Verleent administratieve en procedurele ondersteuning aan de afstudeercoördinator en
afstudeercommissie

-

Rapporteert aan de afstudeercoördinator.

-

Legt een afstudeeradministratie aan.

-

Ontvangt digitaal de voorlopige afstudeeraanvragen aan het begin van de
voorbereidingsfase en voert deze in.

-

Ontvangt digitaal de definitieve afstudeeraanvragen aan het eind van de
voorbereidingsfase, voert deze in en stuurt het, door de SLB-docent „onder voorbehoud‟
goedgekeurde, afstudeervoorstel door naar (één van de leden van) de
afstudeercommissie.

-

Legt alle relevante zaken betreffende de (afstudeerprocedure van de)
afstudeerkandidaat vast in de afstudeeradministratie.

-

Bericht de kandidaat, de opdrachtgever of praktijkdeskundige, de afstudeerbegeleider en
de SLB-docent wanneer de aanvraag door de afstudeercommissie definitief is
goedgekeurd.

-

Bericht studenten wanneer de afstudeeraanvraag niet in orde is.

-

Wijst, in overleg met of volgens richtlijnen van de afstudeercoördinator, een
afstudeerbegeleider en een meelezend docent toe.

Afstudeercommissie

-

Draagt zorg voor de publicatie van aanbiedingen van afstudeerprojecten via Blackboard.

-

Bewaakt de procedures

-

Beoordeelt het, door de SLB-docent „onder voorbehoud‟ goedgekeurde, fstudeervoorstel

(team van vak- en

op vakinhoudelijke en branchespecifieke aspecten en keurt het afstudeervoorstel

branchedocenten o.l.v.

definitief goed.

afstudeercoördinator)

-

Is eindverantwoordelijk voor vakinhoudelijke en branchespecifieke begeleiding van de
kandidaat vanuit opleiding.

SLB coördinator

-

Is verantwoordelijk voor de organisatie van de voorbereidingsfase.

-

Stuurt de SLB-docenten aan.

-

Initieert de voorbereidingsfase en organiseert instructies betreffend het opzetten van het
een afstudeervoorstel.

-

Bewaakt de tijdsplanning voor het afronden van het SLB4-traject.

1

Functionaris

Rol

SLB-docent

-

Begeleidt de kandidaat tijdens de voorbereidingsfase, bij het tot stand brengen van een
afstudeervoorstel.

-

Beoordeelt het afstudeervoorstel op vorm.

-

Adviseert de afstudeercommissie dat voorstel aan het format voldoet. Kent de student 1
EC‟S toe, wanneer deze aan de eis van de voorbereidingsfase heeft voldaan, d.w.z.
wanneer het afstudeervoorstel door de afstudeercommissie definitief is goedgekeurd.

Consultant

-

Is tijdens de voorbereidingsfase door de student te consulteren met specifieke vragen

Afstudeerbegeleider

-

Begeleidt de kandidaat gedurende de uitvoeringsfase.

-

Is eerste aanspreekpunt voor kandidaat, opdrachtgever of praktijkdeskundige tijdens

over het professioneel opzetten van het afstudeervoorstel

uitvoerings- en verantwoordingsfase.
-

Geeft finale feedback op het conceptafstudeerrapport.

-

Beoordeelt (samen met de meelezend docent) de „verdedigbaarheid‟ van het
afstudeerrapport.

-

Beoordeelt de professionele verantwoording op basis van het definitieve
afstudeerrapport en het verantwoordingsverslag en de mondelinge verdediging.

-

Is verantwoordelijk voor het bepalen van het eindcijfer en het doorgeven daarvan aan het
praktijkbureau.

Vak- of branchedocent

-

Is tijdens de uitvoeringsfase voor de kandidaat beperkt beschikbaar voor consultatie (via
e-mail) inzake vakinhoudelijke en branchespecifieke vragen.

Meelezend docent

-

Beoordeelt (samen met de afstudeerbegeleider) de „verdedigbaarheid‟ van het
afstudeerrapport beoordeelt de professionele verantwoording op basis van het definitieve
afstudeerrapport en de mondelinge verdediging.

Opdrachtgever (indien

-

afstudeerproject door de
kandidaat „in opdracht‟

Is vertegenwoordiger van de opdrachtgevende organisatie en als extern expert
aanspreekpunt voor de kandidaat.

-

Gaat met de kandidaat een projectcontract aan, in de vorm van een ondertekend
afstudeervoorstel.

wordt uitgevoerd)
-

Begeleidt de kandidaat in de uitvoeringsfase, in de rol van opdrachtgever of als extern
expert.

Praktijkdeskundige

-

Beoordeelt het afstudeerrapport en presentatie daarvan.

-

Is vertegenwoordiger van de branche en als extern expert aanspreekpunt voor de

(indien afstudeerproject
door de kandidaat „op

kandidaat.
-

eigen initiatief‟ wordt
uitgevoerd)

Begeleidt de kandidaat in de uitvoeringsfase, in de rol van praktijkdeskundige, als extern
expert.

-

Beoordeelt het afstudeerrapport en presentatie daarvan.

2

Bijlage 9
Feitenrelaas m.b.t. de gebeurtenissen rond de pilot sedert maart 2010

In maart 2010 ontstaat „ruis‟ in de Deel Examen Commissie (hierna: DEC). Een van de leden van de
DEC heeft contact met een student en (later) met een decaan waaruit hij de indruk krijgt dat het
mogelijk is om via de rendementscoach versneld af te studeren. Hij gaat op onderzoek uit en
controleert een aantal processen-verbaal. Hij stelt vast dat er veel processen-verbaal zijn
ondertekend door de rendementscoach met steeds een van twee andere afstudeerbegeleiders als
tweede ondertekenaar; daarnaast stelt hij vast dat in veel gevallen geen eindgesprek heeft
plaatsgevonden in het bijzijn van de externe begeleider.
In de vergadering van de DEC op 9 april 2010 vraagt hij de rendementscoach of deze van het
bestaan van een zogenoemde „stuwmeerroute‟ op de hoogte is. De rendementscoach antwoordt
bevestigend en geeft aan dat die onder verantwoordelijkheid van het management plaatsvindt. Een
conflict is geboren en de verhoudingen in de DEC zijn verstoord.
De DEC vraagt een gesprek aan bij de opleidingsmanager. Dit gesprek vindt plaats op 15 april
2010. De opleidingsmanager bevestigt dat er een door het management (directie en CvB)
goedgekeurde pilot stuwmeerbeleid loopt. De DEC is boos dat zij niet over deze pilot zijn
geïnformeerd en vragen een gesprek aan met de directeur.
Op 22 april 2010 vindt een overleg plaats tussen de DEC, de opleidingsmanager MEM en de
directeur SoCMM. In het verslag van die bespreking staat vermeld dat de volgende discussiepunten
aan de orde zijn geweest73:


Een deel van de leden van de deelexamencommissie kamer Haarlem niet op de hoogte gesteld
is van, noch hun goedkeuring hebben gegeven aan het plan van aanpak ten aanzien van het
afstuderen van stuwmeerstudenten, dat wil zeggen studenten die zes jaar of meer staan
ingeschreven voor de opleiding MEM, Haarlem (het vervolg op de zogenaamde stuwmeerpilot
uit 2007).



Is de manier waarop stuwmeerstudenten afstuderen in strijd met het OER?



Zorgt de manier waarop stuwmeerstudenten afstuderen voor rechtsongelijkheid ten opzichte
van studenten die op de reguliere manier afstuderen, met name op het gebied van de kwaliteit?



De directie van de School en het management van de opleiding MEM zijn van mening dat
wanneer de toetscriteria die worden gehanteerd gelijk zijn, een student via alternatieve wegen
getoetst kan worden op deze criteria. Waar het om gaat is de borging van het niveau en de
kwaliteit, niet de borging van een vastgestelde route. De directie van de School en het
management van de opleiding MEM zijn van mening dat dit dan ook niet strijdig is met de OER.
Een deel van de deelexamencommissie MEM kamer Haarlem denkt daar anders over.

Gemaakte afspraken in dit overleg zijn:
1. Borging op inhoud: een onafhankelijke onderzoekscommissie gaat kijken naar de kwaliteit van
en de gehanteerde criteria voor het afstuderen van de stuwmeerstudenten in vergelijking tot de
reguliere afstudeerders.

73

Besprekingsverslag Deelexamencommissie MEM-COM, 22 april 2010.

1

2. De leden van de examencommissie MEM Haarlem krijgen vanuit het directiesecretariaat de
door het MT vastgestelde pilot „stuwmeer‟, waarop het afstuderen van de stuwmeerstudenten is
gebaseerd.
3. De leden van de examencommissie MEM Haarlem controleren de vastgestelde beleidslijnen in
de pilot op eventuele strijdigheid met het OER.
4. Ook de locatiejurist(en) wordt gevraagd het stuwmeerbeleid te controleren op
rechtsongelijkheid.
Afgesproken is dat twee DEC-MEM-leden een toets zullen gaan doen op basis van de door de
directeur verstrekte documenten, of de stuwmeerregeling voor afstuderen strijdig is met het OER
en/of leidt tot rechtsongelijkheid. Na hun advies daarover, zo bevestigt de directeur de afspraken in
een e-mail74, laat de directeur twee onafhankelijke expert(groepen) kijken naar resp. de inhoudelijke
kwaliteit en de juridische correctheid. Zolang er nog geen uitspraken zijn van deze drie te
raadplegen gremia gaat het staande beleid gewoon door, i.e. de alternatieve vorm kan gewoon
aangeboden blijven worden.
In de e-mail staat verder:


„Omdat de examencommissie blijkbaar onvoldoende op de hoogte was van de stuwmeerregelingen, is het correct dat het opleidingsmanagement zo snel mogelijk een aanvraag indient
bij de examencommissie dat openstaande modules die door grote aantallen van de stuwmeerstudenten nog herkanst moeten worden een snelle, efficiënte toetsvorm krijgen (zonder dat
natuurlijk de toetscriteria in het geding zijn!) die voor al die studenten van die cohorten geldt.
Studenten uit die stuwmeercohorten hoeven daarvoor dan niet meer individueel een aanvraag
bij de examencie te doen voor een alternatieve toetsvorm. Ik wil hierbij dus het opleidingsmanagement verzoeken zo snel mogelijk die aanvraag in te dienen.



Mochten een stuwmeerstudent nog andere modules open hebben staan waarvoor hij een
andere toetsvorm voor wil, dan moet deze student individueel daarvoor een aanvraag doen bij
de examencommissie.



Zolang er geen structurele afspraken voor grote groepen zijn gemaakt, wordt alles behandeld
als een individuele aanvraag die dus altijd eerst langs de examencommissie moet.

Op 10 mei 2010 vindt er een docentenbijeenkomst plaats waar een nieuw afstudeerprotocol wordt
geïntroduceerd: tijdens het afstudeergesprek moeten afstudeerbegeleider, meelezend docent en
externe begeleider op een laptop het beoordelingsformulier invullen; het eindcijfer rolt dan
automatisch uit het programma.
Op 21 mei 2010 worden in de rondvraag van de Hogeschoolmedezeggenschapsraad (waar de
voorzitter van het CvB werd vervangen door de vicevoorzitter) door een HMR-lid dat werkzaam is bij
de MEM vragen gesteld over het alternatieve afstudeertraject bij de MEM. Op 26 mei 2010 heeft het
desbetreffende lid van de HMR over deze zaak een e-mail gestuurd aan een lid van het CvB.

74

E-mail voorzitter DEC-MEM aan DEC-leden aangaande stuwmeerbeleid, d.d. 27 april 2010.

2

Het lid van het CvB heeft op 31 mei 2010 een gesprek belegd tussen haar, de directeur SoCMM,
twee leden van de DEC MEM en het eerder vermelde HMR-lid. Het lid van het CvB heeft in dat
gesprek benadrukt dat kwaliteit uitgangspunt dient te zijn en dat als het alternatieve afstudeertraject
afwijkt van de OER – wat zij op dat moment niet weet – het voorgelegd dient te worden aan de
examencommissie. Het lid van het CvB zegt in de rondvraag van de CvB-vergadering van 3 juni
2010 melding te hebben gemaakt van deze kwestie; deze opmerking is niet opgenomen in het
verslag.
Op 2 juni 2010 geven twee DEC-leden aan de overige leden en de directeur een advies over het
afstuderen bij MEM75. De auteurs geven in het memo aan dat zij onbekend zijn met de alternatieve
afstudeerroute en concluderen dat de alternatieve afstudeerroute niet door de examencommissie
geaccordeerd is en daarmee in strijd met de vigerende regeling. „Het inwisselen van toetsen door
vervangende opdrachten is in strijd met de Onderwijseenheid, is strijdig met de OER en negeert de
rol van de EC.‟ Het advies van de auteurs luidt:


„De examencommissie erop laten toezien dat het met ingang van 10 mei ingevoerde protocol
van afstuderen door alle docenten stipt wordt uitgevoerd.



Onderzoek laten verrichten naar de omvang van het aantal studenten dat is afgestudeerd
volgens de alternatieve afstudeerroute tussen maart 2008 en 10 mei 2010.



Onderzoeken of en zo ja in hoeverre de kwaliteit van de afstudeerdocumenten uit de
alternatieve afstudeerroute afwijkt van die van de vigerende afstudeerroute.



Docenten melden dat geen alternatieve opdrachten mogen worden aangeboden zonder
schriftelijke toestemming van de examencommissie.



Het is onwenselijk dat een lid van de examencommissie met een belangrijke rol als stuwmeercoördinator en lid blijft van de examencommissie. Door belangenverstrengeling blijken deze
twee functies onverenigbaar te zijn.‟

Op 7 juni 2010 reageert de directeur van de SoCMM76:
„De belangrijkste zaak die voorligt en waarover ik uw advies heb gevraagd, is de huidige, verplichte
afstudeerregeling van de zesdejaars en hoger (de zogenaamde stuwmeerstudenten). Ik heb kunnen
constateren dat deze regeling, die in studiejaar 2007/2008 als vrijwillige pilot van start is gegaan, en met
enkele verbeteringen ook facultatief aan de stuwmeerstudenten in 2008/2009 is aangeboden,
onvoldoende bekend is bij de examencommissie. Of de regeling ooit formeel is voorgelegd aan de
examencommissie, heb ik niet na kunnen gaan. Een oud-lid van de examencommissie-kamer en een
minderheid van uw huidige kamer menen van wel, twee andere huidige leden menen van niet. Dat neemt
echter niet weg, dat bij de start van de nu verplichte regeling in 2009/2010 de regeling opnieuw
voorgelegd had moeten worden aan de kamer.

75

Conceptadvies afstuderen bij de opleiding MEM-Haarlem, 2 juni 2010. Ook voor dit advies geldt dat daaraan

nu een definitieve status wordt verleend.
76

Brief directeur SoCMM aan DEC SCMM; Besluit dir. SCMM t.a.v. advies 2 juni jl.

3

Dit geldt overigens ook voor de gewijzigde afstudeerregeling 2009/2010 van de vierde- en vijfdejaars.
Immers, op basis van de ervaringen met enkele onderdelen uit de stuwmeerpilot zijn die onderdelen nu
ook ingevoerd voor de reguliere afstudeerders. De afstemming tussen opleidingsmanagement en de
deelexamencommissie moet dus vanaf nu beter belegd worden. (..)Na grondige bestudering van de
stuwmeerregeling kan ik niet concluderen dat de borging van het eindniveau in het geding is. De
stuwmeer-afstudeerders krijgen extra begeleiding, moeten verplicht naar hun veertiendaagse
afstudeerkring-gesprekken en hebben een verplichte buddy, die ook schriftelijk feedback geeft op proces
en kwaliteit van zijn of haar mede-afstudeerder. In vergelijking met de reguliere afstudeerders, wordt er
dus meer en zwaarder op de stuwmeer-afstudeerders gelet.
De stuwmeer-afstudeerders houden een mondelinge presentatie bij de opdrachtgever over de
afstudeeropdracht en het opgeleverde beroepsproduct. De opdrachtgever levert na deze presentatie, een
schriftelijk beoordelingsformulier in bij de opleiding. Zonder dit beoordelingsformulier en de buddybeoordeling wordt het afstudeerverslag niet nagekeken door de eerste en tweede beoordelaars (beiden
docent van de opleiding, en vanwege formatietechnische redenen is gekozen om slechts een klein aantal
docenten in te zetten voor deze specifieke rol bij de problematiek van de stuwmeer-afstudeerders). De
eerste en tweede beoordelaar voeren na hun individuele beoordeling overleg en zetten hun argumenten
op papier. De vier oordelen tezamen leiden tot het eindcijfer. De toetscriteria voor de stuwmeerstudenten
zijn dezelfde als voor de reguliere afstudeerders. Het enige verschil met de reguliere afstudeerders is dat
de presentatie dus plaatsvindt bij de opdrachtgever en niet bij de opleiding. U vraagt zich af of deze
borging, zonder presentatie bij de opleiding, voldoende is, en heeft studenten gesproken die deze vorm
van afstuderen als ‘makkelijker’ ervaren. Hoewel ik dus van mening ben dat de beleidsmaatregel van de
stuwmeerregeling op zich zelf niet tot kwalitatieve eindniveauverschillen leidt, is het niet wenselijk dat de
regeling heeft geleid tot onduidelijkheid, misinterpretaties en geruchten onder studenten. Ik wil daarom
per studiejaar 2010/2011 de stuwmeerregeling handhaven, maar vragen aan het opleidingsmanagement
om voor 1 juli een aangepaste afstudeerhandleiding voor te leggen aan zowel de afstudeercommissie als
de examencommissie-kamer. De aanpassingen moeten in ieder geval het volgende behelzen:
1) Er is een pool van docenten die als begeleider/eerste beoordelaar optreden (afhankelijk van de
omvang van het stuwmeer, maar met een minimum van tweedocenten die deze rol krijgen. Deze
docenten krijgen extra training van de huidige rendementencoach in het begeleiden van deze moeilijke
groep studenten).
2) Deze begeleiders/eerste beoordelaars krijgen extra uren voor de begeleiding van de stuwmeerafstudeerders.
3) De verplichte afstudeerkringen en de buddy-eisen blijven van kracht.
4) Elke docent van de MEM kan optreden als tweede beoordelaar. Dit blijft niet beperkt tot een kleine
groep van docenten zoals nu het geval is.
5) De mondelinge presentatie over het beroepsproduct kan bij de opdrachtgever gehouden worden, in
aanwezigheid van minimaal een van de twee beoordelaars van de opleiding (er moet hierbij duidelijk
vastgelegd worden in de handleiding wat de functie van de presentatie is; en of de presentatie wel/niet
meeweegt in het eindoordeel en hoe zwaar).
6) Eerste en tweede beoordelaar kijken verantwoordingsverslag pas na als buddy en externe begeleider
schriftelijk hun beoordeling hebben ingeleverd.

4

7) De verplichte afstudeerregeling voor stuwmeer-studenten moet zowel in de studiegids als apart in een
brief aan de zesdejaars en hoger zelf gecommuniceerd worden.
Tevens zal ik het opleidingsmanagement vragen ook de afstudeerhandleiding van 2010/2011 van de
reguliere afstudeerders kritisch na te lopen, omdat de reguliere handleiding van 2009/2010 enkele
onduidelijkheden en fouten bevat.‟

Op 11 juni 2010 reageert de DEC77 op het voorstel van de directeur en concludeert dat het
onwenselijk is, indien wordt afgeweken van het per 10 mei 2010 ingevoerde expliciete protocolbeleid bij afstuderen. Ook de schijn van een alternatieve route dient te worden vermeden. Daarom
wijzen zij al het afwijkende en in het bijzonder het voorgestelde korte toelichtende gesprek van
maximaal een half uur af. De rendementscoach, die tevens lid is van de DEC, reageert op dezelfde
dag naar de directeur78. Hij stelt dat er door de examencommissie Haarlem op geen enkele manier
getracht is informatie in te winnen bij de docenten die het stuwmeerbeleid uitvoeren. De afstudeercommissie is niet geraadpleegd om inhoudelijk te reageren op het afstudeertraject van het
„stuwmeer‟. Daar ligt volgens de rendementscoach de expertise en niet bij de examencommissie.
Op diezelfde dag mailt het opleidingsmanagement MEM aan het MEM-docententeam79:
‘(..)Sinds 2008 is er voor studenten die in het zogenaamde stuwmeer zitten (zesdejaars en hoger)
een traject waarin studenten intensief worden begeleid in hun afstuderen. De eisen die aan deze
studenten worden gesteld zijn gelijk aan de eisen die we stellen aan de reguliere afstudeerders in
jaar 4 en 5, de begeleiding en de toetsvormen zijn echter toegesneden op de situatie van deze
studenten. Het gerucht dat de ronde doet, dat de eisen aan deze studenten (in termen van niveau)
lager zouden zijn, is pertinent onjuist.
De examencommissie heeft de opleiding er terecht op gewezen dat dit specifieke traject niet is
opgenomen in de OER/studiegids en dat daarmee controle op de uitvoering niet mogelijk is. Deze
omissie zullen we in de OER van volgend jaar oplossen.(..)’
Op 14 juni 2010 heeft een bemiddelingsgesprek plaatsgevonden tussen de gehele DEC Kamer
Haarlem en de directeur SoCMM onder leiding van de directeur Bestuurszaken en secretaris van
het CvB. In een mailwisseling van 16 en 17 juni 2010 is vastgelegd dat er ook voor de pilot een
eindgesprek diende plaats te vinden, waarbij in beginsel ook de externe begeleider aanwezig
diende te zijn; als laatstgenoemde niet kon i.v.m. de korte termijn (het ging om studenten die op
8 juli hun diploma zouden krijgen), zou het eindgesprek toch kunnen doorgaan. De directeur
Bestuurszaken heeft laten weten dat de alternatieve afstudeerregeling in deze vorm (d.w.z. mét
eindgesprek) niet in strijd is met de OER. Gelet op deze uitkomst heeft de directeur Bestuurszaken
en secretaris van het CvB in de vergadering van het College van Bestuur van 17 juni 2010 is
gemeld dat het conflict met de Examencommissie omtrent het stuwmeer van de MEM is opgelost. 80

77

Deelexamencommissie 2009-2010 COM-MEM, d.d. 11 juni 2010.

78

E-mail rendementscoach, d.d. 11 juni 2010.

79

E-mail opleidingsmanagement aan MEM-team, betreft: Afstuderen 6e jaars en hoger, 11 juni 2010.

80

Conceptbesluitenlijst vergadering CvB, d.d. 17-6-2010.

5

Inmiddels is een nieuwe discussie opgelaaid over de afstudeerhandleiding 2010-2011. Deze
discussie was nog niet tot een goed einde gebracht op het moment van schrijven van dit rapport. De
Commissie heeft zich in die afstudeerhandleiding en het proces daar omheen dan ook niet verdiept.

6

Bijlage 10
Beoordelingsformulier pilot

BEOORDELINGSFORMULIER AFSTUDEREEROPDRACHT (PILOT)
(Afzonderlijk in te vullen door Afstudeerbegeleider, Meelezend docent, Extern expert
(opdrachtgever/praktijkdeskundige) en Buddy)

Afstudeerkandidaat:

Titel Afstudeeropdracht:

Afstudeerbegeleider (AB):

(geeft score bij A/B/C)

Handtekening:

Meelezend docent (MD):

(geeft score bij A/B/C)

Handtekening:

Extern expert (EE):

(geeft score bij A/B/C/D) Handtekening:

Buddy van student (BU):

(scoort alleen bij E)

Eindcijfer (geheel getal 1 t/m 10)
afstudeerbegeleider)

Handtekening:

(in samenspraak met meelezend docent vastgesteld door

Handtekening eindbeoordelaar (afstudeerbegeleider):

datum:

1

A. Beoordeling van HBO-kenmerken
(alle kenmerken onder A moeten door AB/MD/EE beoordeeld worden, tenzij n.v.t.) (Gebruik eigen afkorting (zie
boven) bij scores)
Beschrijving HBO-kenmerk

Verplicht

x

A.

--

-

+/-

+

++

Brede professionalisering
De student is toegerust voor het zelfstandig uitvoeren van de taken van een beginnend
beroepsbeoefenaar, voor het functioneren binnen een arbeidsorganisatie en voor de verdere
professionalisering van de eigen beroepsuitoefening c.q. het beroep;

x

B.

(Multidisciplinaire) Integratie
De kennis, inzichten, houdingen en vaardigheden (vanuit verschillende vakinhoudelijke disciplines)
zijn, met het oog op het beroepsmatig handelen, geïntegreerd;

x

C.

(Wetenschappelijke) Toepassing
De student is toegerust om relevante (wetenschappelijke) inzichten, theorieën, concepten en
onderzoeksresultaten toe te passen bij vraagstukken waar hij/zij in zijn/haar beroepsuitoefening mee
geconfronteerd wordt;

x

D.

Transfer en brede inzetbaarheid
De student kan kennis, inzichten, houdingen en vaardigheden toepassen in uiteenlopende
beroepssituaties;

x

E.

Creativiteit en complexiteit in handelen
De student is toegerust voor vraagstukken in de beroepspraktijk, waarvan het probleem op voorhand
niet duidelijk is omschreven en waarop standaardprocedures niet van toepassing zijn;

x

F.

Probleemgericht werken
De student is toegerust om, op basis van relevante kennis en (theoretische) inzichten, zelfstandig
complexe probleemsituaties in de beroepspraktijk te definiëren en te analyseren en in het licht hiervan
om zinvolle (nieuwe) oplossingsstrategieën te bedenken en toe te passen en deze op hun effectiviteit
te beoordelen;

x

G.

Methodisch en reflectief denken en handelen
De student is toegerust om realistische doelen te stellen, werkzaamheden te plannen c.q. planmatig
aan te pakken en om, op basis van het verzamelen en analyseren van relevante informatie, te
reflecteren over zijn/haar eigen (beroepsmatig) handelen;

x

H.

Sociaal-communicatieve bekwaamheid
De student is toegerust voor het communiceren en samenwerken met anderen en voor de eisen die
het participeren in een arbeidsorganisatie stelt

x

I.

Basiskwalificering voor managementfuncties
De student bezit basis kennis, inzichten, houdingen en vaardigheden om simpele leidinggevende en
managementtaken uit te kunnen voeren.

2

n.v.t.

B. Beoordeling van minimaal twee MAJOR-Competenties Creative Business-Communication and
Media
(student kiest vooraf uit B, naast 09 (verplicht) nog min. 1 en max. 3 major-competentie („x‟ in kolom 1) die
beoordeeld moet worden)
Beschrijving MAJOR-competenties CBCM

Keuze

--

-

+/-

+

++

Trendwatcher
01.

De afgestudeerde kan in de rol van trendwatcher trends signaleren en een vertaling maken naar een
productidee (concept), dat in potentie meerwaarde heeft.
Conceptontwikkelaar

02.

De afgestudeerde kan in de rol van conceptontwikkelaar in een organisatie een concept ontwikkelen dat
haalbaar is en van toegevoegde waarde is voor betrokken partijen.
Manager

03.

De afgestudeerde kan in de rol van manager van een (multidisciplinair) team in een organisatie een
project/product realiseren, op een zodanige wijze dat de kwaliteit geborgd is en dat de betrokken partijen
tevreden zijn.
Uitvoerder

04.

De afgestudeerde kan als uitvoerder, met oog voor de geldende bedrijfsprocessen, een (pro-) actieve en
zelfstandige bijdrage leveren aan het operationaliseren van organisatiedoelstellingen.
Budgethouder/Planner

05.

De afgestudeerde kan als budgethouder/planner in een organisatie, voor een product of bedrijf een reële
correcte (project)begroting opstellen en bij uitvoering de middelen op juiste wijze daarop afstemmen.
Onderzoeker

06.

De afgestudeerde kan als onderzoeker in een organisatie een onderbouwd en valide
(markt)onderzoeksrapport vervaardigen.
Innovator

07.

De afgestudeerde kan als innovator in een digitale omgeving, een op de toekomst gericht product/marktontwikkelingsplan vervaardigen en matchen met nieuwe technologische ontwikkelingen.
(Startend) Ondernemer

08.

De afgestudeerde kan als (startend) ondernemer binnen de branche een compleet, consistent en haalbaar
bedrijfsplan (=businessplan) opstellen.

x

Adviseur/Consultant
09.

De afgestudeerde kan als adviseur/consultant voor een organisatie problemen signaleren en daarvoor
waardevolle adviezen, inzichten en alternatieve oplossingsrichtingen aandragen, gebaseerd op analyse en dit
vervatten in een adviesrapportage.

3

n.v.t.

C. Beoordeling van minimaal één MINOR-Competentie van opleiding Media & Entertainment
Management
(student kiest vooraf uit C minimaal 1 en maximaal 3 minor-competentie („x‟ in kolom 1) die beoordeeld moet
worden)
Beschrijving MINOR-competenties MEM

Keuze

--

-

+/-

+

++

Lijnmanager
01

De afgestudeerde MEM’er kan als lijnmanager in een M&E-bedrijf een ‘Mens- en Middelen-jaarplan’ maken,
dat aansluit op de bedrijfsdoelstellingen en dat reëel en haalbaar is.
Verkoper
De afgestudeerde MEM’er kan als verkoper in de (nationale en internationale) M&E-markt een

02
Mediaproduct of -concept succesvol aan de klant verkopen en zodoende bijdragen aan het realiseren
van de marketingdoelstellingen van een M&E-bedrijf.
Onderhandelaar
03

De afgestudeerde MEM’er kan als onderhandelaar in een M&E-bedrijf (nationaal en internationaal) een
contract afsluiten dat voor alle partijen aantrekkelijk, haalbaar en juridisch correct is.
Relatiebeheerder

04

De afgestudeerde MEM’er kan als relatiebeheerder voor een (nationaal en internationaal) M&E-bedrijf
duurzame relaties opbouwen en onderhouden met klanten, prospects en stakeholders.
Budgethouder

05

De afgestudeerde MEM’er kan als budgethouder (ondernemer) voor een M&E-project of –bedrijf
(nationaal en internationaal) een financieel (project)rapport maken dat fiscaal correct is en
bedrijfseconimisch is onderbouwd.
Ethisch ondernemer

06

De afgestudeerde MEM’er kan als ethisch ondernemer een onderbouwd visiedocument over een
productconcept of strategie opstellen, met het oog voor maatschappelijke verhoudingen.

4

n.v.t

D. Praktijkrelevantie. Alléén te beoordelen door extern expert (opdrachtgever/praktijkdeskundige)
Beschrijving

--

-

+/-

+

++

n.v.t

++

n.v.t

Praktijkrelevantie
De student heeft een beroepsproduct (rapport, plan enz.) opgeleverd, en/of een beroepsprestatie
(werkzaamheden) geleverd, dat/die relevant is voor de MEM-beroepspraktijk.

E. Coachprestatie als buddy. Alléén te beoordelen door de medestudent die door de kandidaat
werd gecoacht als buddy.

Beschrijving

--

-

+/-

+

Coachprestatie als buddy
De kandidaat heeft de medestudent op een actieve en zinvolle wijze gecoacht, o.a. door te motiveren, te
steunen in eventuele probleemsituaties en door het leveren van uitgebreide bruikbare feedback op concepten
van beroepsproducten en verslagen.

(bestand: […]/mem/afstuderen 2007-2008 pilot/Beoordelingsformulier Afstudeeropdracht PILOT DEF 18-04-2008.doc)

5

6

Bijlage 11
Afkortingenlijst

Afkortingenlijst

BSA

Bindend Studieadvies

CvB

College van Bestuur

DEC

Deel Examencommissie

Dbu

Docent begeleidingsuren

EC

European Credits (studiepunten)

EVC

Elders Verworven Competentie

HMR

Hogeschool Medezeggenschaps Raad

INVO

INHolland Validatie- en Accreditatieorgaan

MEM

Media en Entertainmentmanagement

MX..

Oude benaming van een cohort MEM studenten; MX(0)1 is de benaming van de
studenten die zijn begonnen met MEM in 2001 etc.

NVAO

Nederlands-Vlaamse accreditatie organisatie

OC

Opleidingscommissie

OER

Onderwijs- en examenregeling

SLB

Studie Loopbaan Begeleiding

SMR

School Medezeggenschaps Raad

SoCMM

School of Communication, Media en Music

WHW

Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek

Bijlage 12
Overzicht tabellen

Overzicht tabellen/figuren/schema’s



Tabel 2.1

Aantal studenten opleiding MEM



Tabel 3.1

Overzicht geldigheidsduur toetsen



Tabel 8.1

Aantallen studenten pilotgroep en pilotgroep+ per studiejaar



Tabel 8.2

Aantallen pilotstudenten per studiejaar en uitgesplitst naar jaargroepen



Tabel 8.3

Aantallen pilot+-studenten per studiejaar en uitgesplitst naar jaargroepen



Tabel 8.4

Overzicht aanwezigheid documenten in dossiers



Figuur 9.1

De “lijn” en de interne corrigerende mechanismen (checks & balances)



Schema 9.1

Vergelijking tussen het reguliere en het alternatieve afstudeertraject