Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1672
Vragen van het lid Martin Bosma (PVV) aan de Minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties over problemen met software die bij verkiezingen
wordt gebruikt (ingezonden 29 december 2020).
Antwoord van Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
(ontvangen 12 februari 2021). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2020–2021, nr. 1405.
Vraag 1
Kent u het artikel1 van de Chaos Computer Club waarin Johannes Obermaier
en Tobias Madel aangeven dat het Duitse systeem voor het tellen van de
stemmen niet deugt?
Antwoord 1
Ja, ik wijs er op dat de programmatuur waar dit artikel over gaat andere
programmatuur is dan de ondersteunende software verkiezingen waar de
Kiesraad gebruik van maakt om de uitslag van de verkiezingen in Nederland
mee te berekenen.
Vraag 2, 3 en 4
Is het waar dat het Nederlandse OSV2020 door IVU Traffic Technologies AG
(IVU) is ontwikkeld en dat deze firma onderdeel is van vote iT, dezelfde firma
die het niet deugende systeem in Duitsland leverde?
Weet u dat vote iT een geschiedenis heeft van niet deugende producten en
bovendien het weglachen van ernstige problemen?2
Hoe is het mogelijk dat een omstreden Duitse firma de Nederlandse
verkiezingssoftware maakt?
Antwoord 2, 3 en 4
De Kiesraad heeft het onderhoud van OSV (de ondersteunende software
verkiezingen) in 2015 Europees aanbesteed en vervolgens met IVU Traffic
Technologies AG een raamovereenkomst gesloten. Deze raamovereenkomst
loopt tot juli 2022.

1
2

ah-tk-20202021-1672
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

https://media.ccc.de/v/rc3–11440-hacking_german_elections ; 27 december 2020.
https://www.theguardian.com/world/2017/sep/08/german-hackers-find-security-hole-insoftware-used-for-vote-counts The Guardian, 8 september 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Medio 2019 is Vote iT GmbH eigenaar geworden van het bedrijf waarmee de
Kiesraad een raamovereenkomst heeft voor het onderhoud van OSV.
Vraag 5 en 6
Welke zijn de afwegingen en wat is de onderbouwing om riskante software te
gebruiken bij het optellen van stemmen en het bepalen van de uitslag, waar
dit ook handmatig kan? Kunt u de betreffende documenten inclusief een
begrijpelijke toelichting verstrekken?
Wat gaat u doen om te garanderen dat de extra kwetsbaarheid die u met
deze software aan het verkiezingsproces hebt toegevoegd niet misbruikt kan
worden? Kunt u dit uitgebreid toelichten?
Antwoord 5 en 6:
Bij de verkiezingen wordt er handmatig gestemd met het potlood en een
papieren stembiljet. De stemmen worden vervolgens in ieder stembureau
handmatig geteld. De uitkomst van die handmatige telling wordt handmatig
vastgelegd in een proces-verbaal. Deze processen-verbaal worden openbaar
gemaakt en zijn voor iedereen die dat wil te bekijken. De ondersteunende
software verkiezingen (OSV) wordt gebruikt voor de optellingen die daarna
achtereenvolgens op gemeentelijk niveau, per kieskring en door het centraal
stembureau (de Kiesraad) worden gemaakt.
De gemeenten en de Kiesraad willen programmatuur gebruiken omdat het
gebruik hiervan optelfouten voorkomt. Daarnaast komt de optelling daarmee
sneller tot stand. Snelheid is geboden omdat de tijd tussen de dag van
stemmen en het moment waarop de uitslag bekend moet worden gemaakt
kort is.
De Kiesraad is eigenaar van de programmatuur en is verantwoordelijk voor
het onderhoud daarvan. De Kiesraad, dus niet de leverancier die het
onderhoud uitvoert voor de Kiesraad, bepaalt of de programmatuur voldoet
en gebruikt kan worden bij de verkiezingen. Om te bepalen of de programmatuur geschikt is voor gebruik laat de Kiesraad de programmatuur onderzoeken door onafhankelijke instanties. Een voorbeeld hiervan is het onderzoek
naar de beveiliging van OSV2020 in oktober 2020 door Hackdefense3. Voor de
aankomende Tweede Kamerverkiezing is de programmatuur door het bedrijf
Expleo4 getoetst aan de wettelijke vereisten. De uitkomsten van deze
rapporten maakt de Kiesraad openbaar en zijn raadpleegbaar op de website5
van de Kiesraad. Daarnaast wordt de broncode van de programmatuur
openbaar gemaakt, zodat iedereen die dat wil daarvan kennis kan nemen.
Tot slot heb ik uw Kamer op 27 januari jl. geïnformeerd6 over de controles die
bij de komende Tweede Kamerverkiezingen zullen worden uitgevoerd om de
juiste werking van OSV vast te kunnen stellen.
Vraag 7
Wat zijn de totale kosten tot nog toe voor het ontwikkelen van OSV2020,
inclusief de kosten voor het voorbereidende traject en de rapporten,
verslagen, onderzoeken, etc. die naar aanleiding van deze software zijn
vervaardigd? Kunt u dit in een duidelijk overzicht presenteren?
Antwoord 7
De Kamer is in 2019 geïnformeerd over het feit dat voor de herindelingsverkiezingen van november 2020 en de Tweede Kamerverkiezing van maart 2021
een nieuwe versie van OSV zou worden ontwikkeld zodat eerder in de
programmatuur geconstateerde kwetsbaarheden zouden worden weggenomen. De kosten hiervan bedragen € 2,4 mln (excl. BTW). Gespreid over 2019,
2020 en 2021 is hiervoor vanuit de begroting van BZK € 2,9 mln (incl. BTW)
overgeboekt naar de begroting van de Kiesraad.
Hiernaast maakt de Kiesraad kosten in verband met het testen en toetsen van
de programmatuur ten behoeve van het gebruik bij de herindelingsverkiezin-

3

https://www.kiesraad.nl/adviezen-en-publicaties/rapporten/2020/10/19/beveiligingsrapportondersteunende-software-verkiezingen-2020
https://www.kiesraad.nl/adviezen-en-publicaties/formulieren/2021/02/01/expleotoetsingsrapport-osv2020
5
www.kiesraad.nl/adviezen-en-publicaties
6
Kamerstuk 35 165, nr. 30
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

gen 2020 en de Tweede Kamerverkiezing in 2021. In totaal bedragen de
kosten hiervan € 286.000.
Vraag 8
Indien u bereid bent om maatregelen te treffen die kunnen garanderen dat de
extra kwetsbaarheid die de software toevoegt niet misbruikt wordt, ziet u dan
ook in dat de software eigenlijk niets toevoegt aan het kiesproces behalve
veel kosten?
Antwoord 8
Zie het antwoord op vraag 5 en 6.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3