Pilot cameraregistratie op ambulances
Eindevaluatie

Paul van Egmond
Paul Hulshof
Sander Flight

Pilot cameraregistratie op ambulances
Eindevaluatie

Amsterdam, 27 augustus 2010
Paul van Egmond
Paul Hulshof
Sander Flight
Met medewerking van:
Lydia ten Wolde

Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van het onderzoek b erust bij
de auteurs. De inhoud vormt niet per definitie een weergave van het standpunt van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

DSP – groep BV
Van Diemenstraat 374
1013 CR Amsterdam
T: +31 (0)20 625 75 37
F: +31 (0)20 627 47 59
E: dsp@dsp-groep.nl
W: www.dsp-groep.nl
KvK: 33176766 A'dam

Inhoudsopgave

Samenvatting

4

Inleiding

7

2
2.1
2.2
2.3
2.4

Beschrijving pilot
Amsterdam-Amstelland: Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam (VZA)
Drenthe/Friesland: UMCG-Ambulancezorg
Haaglanden: GGD Ambulancezorg Den Haag
Rotterdam-Rijnmond: AmbulanceZorg Rotterdam-Rijnmond (AZRR)

10
12
13
14
15

3
3.1
3.2
3.3

Technische kwaliteit
Beeldkwaliteit proefopstelling
Beeldkwaliteit pilotregio's
Conclusie

16
16
21
23

4
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Gebruik camerabeelden vanaf ambulances in procesgang
Gebruik beelden tijdens pilot
Aantal incidenten tijdens pilot
Gebruik beelden vanaf noodhulpvoertuigen: ervaringen elders
Beelden als (ondersteunend) bewijs
Conclusie

24
24
26
27
28
29

5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
5.7

Protocollen en werkafspraken
Landelijk en regionaal protocol
Analyse regionale protocollen
Bekendheid protocol bij werknemers van ambulancediensten en politie
Werkafspraken ketenpartners
Stappen die genomen zijn bij de invoering
Aanbevolen stappen ambulancediensten bij invoeren cameraregistratie
Conclusie

31
31
35
36
37
38
38
39

6
6.1
6.2
6.3
6.4
6.5

Veiligheidsbeleving
Veiligheidsbeleving
Slachtofferschap
Effect van cameraregistratie volgens medewerkers
Wat draagt volgens personeel bij aan veiliger gevoel?
Conclusie

40
40
41
43
44
45

7
7.1
7.2
7.3
7.4

Andere effecten
Privacy
Terugkijken, evalueren, leren
Bijvangst
Preventie of prikkeling?

46
46
46
47
47

Bijlagen
Leden begeleidingscommissie
Overzicht geïnterviewde personen
Literatuur
Landelijk juridisch protocol 'Camera's op ambulances'
Resultaten enquête

50
51
52
53
55
57

1

Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3
Bijlage 4
Bijlage 5

Pagina 2

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 6
Bijlage 7

Pagina 3

Eisen aan herkenning en identificatie
Screenshots camerabeelden vier leveranciers
Leverancier A
Leverancier B
Leverancier C
Leverancier D

Pilot cameraregistratie op ambulances

74
77
77
78
79
79

DSP - groep

Samenvatting

Agressie en geweld tegen ambulancepersoneel komt vaak voor: onderzoek onder de medewerkers zelf laat zien dat meer dan 80% van de
ambulancemedewerkers jaarlijks het slachtoffer wordt van geweld of
ongewenst gedrag. Naar aanleiding van een incident in Amsterdam
heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties 1 miljoen euro ter beschikking gesteld om door middel van camerabeelden
de pakkans van daders te vergroten. Met dit geld is eind 2008 in vier
ambulanceregio's een pilot gestart met cameraregistratie op ambulances. In dit rapport wordt de pilot geëvalueerd.
De pilot begon met een voorbereidingfase die liep van december 2008 tot en
met juli 2009. In deze periode liep een pre-pilot, zijn de protocollen en het
programma van technische eisen geschreven en hebben de aanbest edingen
plaatsgevonden. In juli 2009 is een tussenevaluatie gehouden. In augustus
2009 startte de pilot in de vier regio's. Deze eindevaluatie vond plaats in juli
2010.
In de volgende vier veiligheidsregio's hebben vier organisaties voor amb ulancezorg deelgenomen aan de pilot. Hieronder staan de regio's met daarbij
hoeveel ambulances er met camera's uitgerust waren en het totale aantal
ambulances in de vestiging:
• Amsterdam-Amstelland (Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam): 4 van de
50 ambulances zijn uitgerust met camera's.
• Drenthe/Friesland (Universitair Medisch Centrum Groningen Ambulancezorg (UMCG): 10 van de 50 ambulances zijn uitgerust met camera's.
• Haaglanden (Ambulancezorg Den Haag GGD): 6 van de 18 ambulances
zijn uitgerust met camera's.
• Rotterdam-Rijnmond (AmbulanceZorg Rotterdam): 5 van de 34 ambulances zijn uitgerust met camera's.
Bij aanvang van de pilot zijn vijf succesindicatoren geformuleerd:
• In het geval van incidenten: een casus waarin een dader van agressie en
geweld jegens ambulancepersoneel wordt opgespoord, vervolgd en ve roordeeld op basis van – met ondersteuning van – camerabeelden.
• Succesvol verloop van een simulatie met het gebruik van beelden bij het
proces van opsporing en vervolging.
• Aanwezigheid van goede werkafspraken tussen ketenpartners.
• Camera's hebben een preventieve werking: incidenten worden voorkomen.
• Verbetering van de veiligheidsbeleving van ambulancepersoneel.
Deze indicatoren zijn voor de tussen- en eindevaluatie 'vertaald' in een centrale vraag en vijf onderzoeksvragen. De centrale vraag luidt:
Kunnen camerabeelden een bijdrage leveren aan de opsporing, vervolging
en veroordeling van daders van agressie en geweld tegen ambulancepers oneel en –materieel?

Pagina 4

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Het antwoord op deze vraag is bevestigend. Argumentatie hiervoor zit in de
antwoorden op de onderzoeksvragen:
Zijn de beelden van de camera's op de ambulances technisch voldoende
voor gebruik in een procesgang van aangifte tot veroordeling? (Hoofdstuk 3)
Ja: de beelden van de camera's uit de vier pilotregio's zijn bruikbaar. Dit
blijkt uit een sessie die gehouden is om de beelden, die gemaakt waren
vanaf de ambulances in de regio's, te beoordelen met een rechter, een officier van justitie en een advocaat. De kwaliteit van de beelden bij duisternis
is niet goed, maar in de nabije toekomst valt hier volgens de leveranciers
wel verbetering te verwachten.
In de tussenevaluatie is eenzelfde sessie gehouden. Daarbij werd geconstateerd dat beelden van 20 meter afstand bij duisternis onbruikbaar waren. Dit
punt lijkt te zijn opgelost; de kwaliteit van de camera's die tijdens de pilot
zijn gebruikt is beter dan die van de camera die tijdens de tussenevaluatie is
gebruikt.
Wat is de stand van zaken met betrekking tot het gebruik van beelden vanaf
ambulances bij de opsporing, vervolging en veroordeling van daders van
agressie en geweld? (Hoofdstuk 4)
Slechts in vier gevallen zijn opgenomen beelden teruggek eken en bij die
voorvallen bleken de beelden om verschillende redenen niet bruikbaar. O pvallend is dat uit de enquête blijkt dat er waarschijnlijk enkele tientallen incidenten zijn gebeurd (die ook in beeld waren en waarvan aangifte is gedaan),
maar dat dit niet heeft geleid tot het gebruik van camerabeelden voor opsporing en vervolging. Op basis van dit onderzoek kan niet worden vastgesteld
wat de redenen hiervoor zijn. Deze vraag kan dus niet goed worden beantwoord aan de hand van praktijkervaringen tijdens de pilot.
Ervaringen in andere landen en beroepsgroepen laten zien dat beelden
kunnen leiden tot duidelijkheid over wat er gebeurde tijdens incidenten. Zo
kunnen ze bijdragen aan het vinden van de juiste bewijsmiddelen, de aanwezigheid van beelden kan leiden tot een toename van het aantal opsp oringsonderzoeken, tot meer bekentenissen van verdachten en tot meer ve roordelingen door de rechter uitgesproken. Wel komt het maar zelden voor
dat beelden 'op zich' leiden tot veroordeling. Beelden worden vooral gebruikt
als ondersteunend bewijs (bijvoorbeeld voor sfeerbepaling) of om het opsporingsonderzoek richting te geven. De bruikbaarheid van beelden blijkt voornamelijk af te hangen van het overige bewijsmateriaal in de zaak en het
gewicht dat de beelden daardoor krijgen.
Zijn er goede werkafspraken over de pilot gemaakt tussen ketenpar tners?
(Hoofdstuk 5)
Elke regio heeft een intern protocol opgesteld voor de pilot. Deze protoco llen zijn gebaseerd op het landelijk juridisch protocol en zijn deels lokaal
ingevuld. In de meeste regio's is de lokale veiligheidsketen betrokken bij het
opstellen van het protocol. De bruikbaarheid en effectiviteit van de protoco llen zijn nauwelijks in de praktijk getoetst omdat er slechts bij vier incidenten
beelden zijn gebruikt. Dit betrof geen gevallen van agressie of geweld tegen
medewerkers. Bij deze incidenten waren geen medewerkers of patiënten in
beeld. De protocollen zijn nauwelijks bekend onder het am bulancepersoneel
en binnen de politieorganisatie. Na de start van de pilot is er feitelijk nauw elijks contact geweest tussen de ambulancediensten en hun ketenpartners.
De protocollen zijn na vaststelling tijdens de pilot niet aangepast en er zijn
geen nieuwe werkafspraken gemaakt. Er zijn drie knelpunten met betrekking
tot de regionale protocollen: er staat niet in dat beelden altijd gevorderd
Pagina 5

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

kunnen worden door justitie, het onherkenbaar maken van de patiënt is o nwenselijk voor de procesgang en de opslagtermijn van 24 uur is te kort.
Wat is de invloed van camera's op ambulances op de veiligheidsbeleving
van ambulancepersoneel? (Hoofdstuk 6)
Het percentage ambulancemedewerkers in de vier pilotregio’s dat zich nooit
of zelden onveilig voelt is tussen augustus 2009 en juni 2010 gestegen van
71% naar 78%. Het is de vraag of dit door de camera’s komt. Er is in elk
geval geen verschil in veiligheidsbeleving tussen de groep die op een amb ulance met camera’s heeft gewerkt (87% van alle ondervraagde medewe rkers heeft tenminste een keer op een ambulance met cameraregistratie g ewerkt) en de groep die dat nog niet heeft gedaan (13%). Hierbij moet
worden aangetekend dat slechts één op de zes ambulances met c amera´s
was uitgerust: 5 op de 6 ritten werden dus gemaakt met ambulances zonder
cameraregistratie.
Het totale aantal slachtoffers van agressie en geweld is niet gedaald sinds
de start van de pilot. Wel is het percentage slachtoffers van fysieke agressie
gedaald van 23% in augustus 2009 tot 15% in juni 2010.
Ruim de helft van de medewerkers geeft aan zich (iets) veiliger te voelen
door de camera's. Dat is veel vergeleken met onderzoek onder politiemensen (33% voelt zich (iets) veiliger). Tweederde van de medewerkers kan
desgevraagd een reden noemen waarom de camera's niet tot meer veiligheidsgevoel leiden (incidenten gebeuren buiten beeld, camera’s werken niet
preventief). Eén derde noemt desgevraagd juist een reden waarom ze wel
tot een veiliger gevoel leiden (beelden als bewijsmateriaal, preventief effect). De ambulancemedewerkers geven zelf aan dat hun veiligheidsgevoel
het meest gebaat is bij begeleiding van de politie bij meldingen. Ook de
aanwezigheid van een collega geeft een veiliger gevoel.
Zijn na het plaatsen van camera's op ambulances ook andere effecten
merkbaar? (Hoofdstuk 7)
Er zijn andere effecten merkbaar. Ten eerste beschouwen relatief veel ambulancemedewerkers de aantasting van de privacy (van de patiënt of van
henzelf) als een belangrijk en ongewenst neveneffect van camerar egistratie.
Ten tweede blijkt dat camerabeelden bruikbaar zijn voor zelfevaluatie en
interne trainingen voor omgang met agressie en geweld. Een tiende van de
medewerkers noemt dit als een belangrijk voordeel van de camera's. Ten
derde is een mogelijk neveneffect dat andere partijen baat kunnen hebben
bij cameraregistratie op ambulances. Als voorbeelden zijn genoemd rampenbestrijding en openbare orde. Het idee dat cameraregistratie zelf wellicht
agressief gedrag zou kunnen uitlokken, wordt door de meeste medewerkers
niet herkend. Het merendeel is van mening dat er geen effect van de camera's uitgaat: niet preventief, maar ook niet prikkelend. De literatuur o ndersteunt dit.

Pagina 6

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

1 Inleiding

Agressie en geweld tegen ambulancepersoneel en -materiaal komt
vaak voor. Onderzoek onder de medewerkers zelf laat zien dat meer
dan 80% van de ambulancemedewerkers jaarlijks het slachtoffer wordt
van geweld of ongewenst gedrag. Het kan dan gaan om schelden en
intimidatie, maar ook om vechtpartijen en ander fysiek geweld. Ook uit
de interne registratie van Ambulancezorg Nederland blijkt dat het gaat
om een substantieel probleem. Het blijkt moeilijk om de plegers van dit
geweld op te sporen en te veroordelen. Daarom heeft de minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties 1 miljoen euro ter beschikking gesteld om te verkennen of door middel van camerabeelden de
pakkans van daders vergroot kan worden. Met dit geld is een pilot gestart in vier regio's. In dit rapport wordt de pilot geëvalueerd.

Pilot cameraregistratie op ambulances
In 2008 heeft de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties een miljoen euro
beschikbaar gesteld voor een pilot cameraregistratie op ambulances. Het belangrijkste
doel was de pakkans van daders te vergroten. Met de pilot moest de vraag beantwoord
worden of camerabeelden een bijdrage kunnen leveren aan de opsporing, vervolging en
veroordeling (bewijsvoering) van daders van
agressie en geweld jegens ambulancepersoneel en –materieel. Tegelijkertijd werd onderzocht of de aanwezigheid van camera’s het
veiligheidsgevoel van ambulancemedewerkers vergroot en of er een preventieve werking op potentiële plegers van agressie of
geweld uitgaat van de aanwezigheid van camera’s op ambulances.

'Als hij sterft maken we jou ook
dood'
In 2008 legden de werknemers van
ambulancebedrijf Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam (VZA) een paar
uur het werk neer, nadat twee collega's met de dood waren bedreigd.
Ze wilden een slachtoffer van een
steekpartij helpen maar terwijl het
ambulancepersoneel de jongen
verzorgde, begon een groep Marokkaanse jongens te dreigen. ‘Ze
riepen: je komt aan ons broertje. Als
hij dood gaat, maken wij jou ook
dood’, aldus een ambulanceverpleegkundige van VZA. De situatie
liep zo uit de hand dat het slachtoffer direct in de ambulance werd

Veilige Publieke Taak
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties gaf de opdracht voor de pilot.
Het programma Veilig Publieke Taak (VPT)
begeleidde de pilot. Dit programma heeft als
doel te komen tot een situatie waarin werknemers met een publieke taak hun werk veilig
en respectvol kunnen uitoefenen. Parallel aan
de pilot voor ambulances liepen pilots met
cameratoezicht op politievoertuigen en
1
brandweerwagens.

Noot 1

Pagina 7

gezet en het team zich uit de voeten
maakte. De collega’s in de kantine
hoorden het verhaal en voelden zich
niet veilig genoeg om nog te rijden.
Ze legden het werk neer. Na een
gesprek met de burgemeester en
het Openbaar Ministerie werd een
langere staking voorkomen.
(Bron: Volkskrant, 5-9-2008)

Voor informatie over het programma Veilige Publieke Taak kunt u terecht op:
www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/videos/2008/05/29/veilige-publieke-taak.html

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Doelen
In het plan van aanpak is het doel van de pilot verwoord:
Nagaan of camerabeelden een bijdrage kunnen leveren aan het bewijsmateriaal in het kader van de opsporing en vervolging van daders van
agressie en geweld jegens ambulancepersoneel en –materieel.

Subdoelen
De veiligheid van ambulancepersoneel borgen door de meldkamer de mog elijkheid te geven extra ondersteuning in te roepen indien nodig.
Succesindicatoren
• In het geval van incidenten: een casus waarin een dader van agressie en
geweld jegens ambulancepersoneel wordt opgespoord, vervolgd en ve roordeeld op basis van – met ondersteuning van – camerabeelden.
• Succesvol verloop van een simulatie met het gebruik van beelden bij het
proces van opsporing en vervolging.
• Aanwezigheid van goede werkafspraken tussen ketenpartners.
• Camera's hebben een preventieve werking: incidenten worden voork omen.
Verbetering van de veiligheidsbeleving van ambulancepersoneel
In augustus 2009 is een tussenevaluatie van de pilot gehouden. Dit rapport
is de eindevaluatie. In alle hoofdstukken worden de resultaten uit de tuss enevaluatie besproken en vergeleken met de bevindingen uit de eindevalu atie.

Centrale vraag en onderzoeksvragen
De centrale vraag van deze eindevaluatie luidt:
Kunnen camerabeelden een bijdrage leveren aan de opsporing, vervo lging en veroordeling van daders van agressie en geweld tegen ambula ncepersoneel en –materieel?

Deze vraag is verder uitgewerkt in vijf onderzoeksvragen die elk in een apart
hoofdstuk worden beantwoord:
2

A Wat is de stand van zaken met betrekking tot gebruik van camerabeelden vanaf ambulances tijdens het proces van opsporing, vervolging en
veroordeling?
B Zijn de camerabeelden bruikbaar in een procesgang van aangifte tot
veroordeling?

Noot 2

Pagina 8

Wanneer in dit rapport wordt gesproken over 'het gebruik van beelden' dan gaat het om het
benutten van informatie, die te zien is op beelden die na een incident zijn veilig gesteld, in het
proces van opsporing en vervolging. De partijen die de beelden gebruiken zijn in eerste instantie het Openbaar Ministerie en de politie.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

C Zijn er goede werkafspraken over de pilot gemaakt tussen ketenpartners?
D Wat is de invloed van camera's op ambulances op de veiligheidsbeleving
van ambulancepersoneel?
E Zijn na het plaatsen van camera's op ambulances ook andere effecten
merkbaar?

Opzet onderzoek
Dit evaluatieonderzoek bestaat uit vier onderdelen:
1 Literatuurstudie
Er is gezocht naar informatie over bewezen effectiviteit van cameraregistratie vanaf noodhulpvoertuigen, het effect van cameraregistratie op veiligheidsbeleving en andere effecten van cameratoezicht.
2 Interviews met professionals
Er zijn interviews gehouden met projectleiders uit de vier regio's. Daarbij
hebben zijn ook korte interviews gehouden met ambulancemedewerkers.
Indien bekend en/of beschikbaar hebben zijn interviews gehouden met
partners uit de regionale veiligheidsketen.
3 Enquête onder ambulancepersoneel
In de vier regio's is een enquête gehouden onder alle medewerkers van
de deelnemende organisaties. Deze enquête is online gehouden. De
deelnemers zijn hiervoor per mail uitgenodigd.
4 Sessie met advocaat, officier van justitie en rechter
Om de bruikbaarheid van de camerabeelden voor opsporing, vervo lging
en veroordeling te toetsen hebben we een sessie belegd met een advocaat, een officier van justitie en een rechter.
Leeswijzer
Dit evaluatierapport begint met een beschrijving van de pilot (hoofdstuk 2).
Hierbij wordt aandacht besteed aan de afzonderlijke regio's. Hoofdstuk 3
beschrijft de technische kwaliteit van de opgenomen beelden en de daarmee
samenhangende bruikbaarheid in een procesgang. Hoofdstuk 4 gaat in op
de stand van zaken met betrekking tot het gebruik van camer abeelden vanaf
noodhulpvoertuigen. In hoofdstuk 5 worden de protocollen en werkafspraken
die voor de pilot zijn gemaakt tegen het licht gehouden. Hoofdstuk 6 beschrijft het effect van de cameraregistratie op de veiligheidsbel eving van de
ambulancemedewerkers en hoofdstuk 7 gaat in op andere effecten die tijdens de pilot zijn geconstateerd. We sluiten het rapport af met een samenvatting (hoofdstuk 8).

Pagina 9

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

2 Beschrijving pilot

Inleiding
De pilot cameraregistratie op ambulances liep in de volgende vier veiligheidsregio’s bij vier organisaties voor ambulancezorg:
• Amsterdam-Amstelland: Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam (VZA);
• Drenthe/Friesland: Universitair Medisch Centrum Groningen Ambulancezorg (UMCG);
• Haaglanden: Ambulancezorg Den Haag (GGD);
• Rotterdam-Rijnmond: AmbulanceZorg Rotterdam-Rijnmond (AZRR).
Op landelijk niveau waren Ambulancezorg Nederland (AZN), de voorziening
tot samenwerking Politie Nederland (VTSPN), het Parket-Generaal en de
ministeries van VWS, Justitie en BZK betrokken bij de pilot. Samen met de
regio's werd door de ministeries van Justitie, BZK, VWS en het ParketGeneraal een landelijk juridisch protocol opgesteld dat diende als basis voor
de regionale protocollen. Bij de pre-pilot bleek dat de kwaliteit van de gebruikte camera's ruim onvoldoende was. Daarom werd een rapportage gemaakt over de minimale kwaliteitseisen die aan het camerasysteem moes3
ten worden gesteld . Vanuit BZK werd budget aan AZN beschikbaar gesteld.
AZN voerde de financiële regie en ook de regie op de aanbesteding. Hieronder staat een overzicht van de fases die doorlopen zijn in de pilot.

De regio's konden binnen de kaders van het landelijk protocol, de financiën
en de kwaliteitseisen naar eigen inzicht invulling geven aan de pilot. Op de

Noot 3

Pagina 10

Opgesteld door CapGemini in opdracht van BZK.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

volgende pagina staat een overzicht van de invulling per regio. Daarna volgt
een korte beschrijving per regio.
Tabel 2.1
Regio

Overzicht pilot cameraregistratie op ambulances

Totaal aantal
ambulances
vestiging

Ambulances
met camera's

Locaties camera's
op voertuig

Kenbaarheid 4

Verbinding
meldkamer

Bovenkant, aan alle
zijden

Stickers op ramen:
5 x 8 cm

Nee

AmsterdamAmstelland

50

Aantal
4

%
8%

Drenthe/
Friesland

50

10

20%

Bovenkant, aan alle
zijden

Stickers op zijkanten
en achterkant: A5

Ja (4
ambulances)

Haaglanden

18

6

33%

Bovenkant, aan alle
zijden

Letters aan bovenkant
een zijde:
2 x 20 cm

Nee

RotterdamRijnmond

34

5

15 %

Voor- en achter aan
bovenkant, zijkanten
halfhoog

Stickers op zijkanten:
10 x 10 cm

Nee

Totaal

152

25

16%

Noot 4

Pagina 11

In het landelijk juridisch protocol staat hierover: Het gebruik van camera's dient kenbaar te
worden gemaakt door het plaatsen van stickers op de zijkanten van de ambulancewagen.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

2.1

Amsterdam-Amstelland: Verenigd Ziekenvervoer Amsterdam (VZA)
Met zo'n 425 werknemers en 120 voertuigen behoort VZA tot de grootste
private ambulanceorganisaties in Nederland. Per jaar worden er zo'n kwart
miljoen vervoersbewegingen uitgevoerd. VZA heeft een aantal vestigingen,
maar er is voor gekozen de camera's op voertuigen te plaatsen die vanaf de
Karperweg in Amsterdam vertrekken, omdat werd verwacht dat deze ambulances het grootste risico lopen op incidenten met agressie en geweld.
Voor de pilot zijn op vier van de vijftig
voertuigen in deze vestiging camera's
geplaatst. De vier voertuigen zijn niet
allemaal tegelijk voorzien van camera's.
De technische kwaliteit van de camera's
en het aantal camera's per voertuig is
dan ook verschillend. Op alle voertuigen
is met kleine stickers op de ramen aangegeven dat er 'Camera Observation' is
met daaronder het logo van de leverancier. De camera's zitten aan de bovenkant van de voertuigen.

Pagina 12

Pilot cameraregistratie op ambulances

(Naam leverancier onherkenbaar gemaakt)

DSP - groep

2.2

Drenthe/Friesland: UMCG-Ambulancezorg
UMCG Ambulancezorg verzorgt het ziekenvervoer in heel Drenthe en een
deel van Friesland, inclusief drie Waddeneilanden. UMCG Ambulancezorg is
een 100% dochter van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Het
hoofdkantoor staat in Tynaarlo en de ambulances zijn op 17 plaatsen gest ationeerd. Voor de pilot is de standplaats Tynaarlo gekozen.
Bij het UMCG is vlak voor
de jaarwisseling 2008-2009
een 'pre-pilot' cameratoezicht op ambulances gehouden. Er werden twee
voertuigen uitgerust met
analoge camera’s. De
beeldkwaliteit bleek onvoldoende voor gezichtsherkenning of identificatie en
kentekens van overig verkeer konden niet worden
herkend.
In augustus 2009 startte de pilot in het kader
van Veilige Publieke Taak. Hiervoor zijn kwalitatief betere camera's aangeschaft. Na
proefnemingen is ervoor gekozen de camera's hoog op de ambulance te plaatsen.
Deze opstelling moet het mogelijk maken ook
op afstanden van meer dan tien meter een
goed overzicht over de situatie te krijgen.
Acht reguliere ambulances zijn voorzien van
camera's, inclusief de twee voertuigen uit de
pre-pilot. Later zijn ook nog twee eenpersoonsvoertuigen, solo ambulances, aangeschaft en uitgerust met camera's. Aan beide
zijkanten en de achterkant van de voertuigen
zitten stickers (A5-formaat) die aangegeven
dat er camerabewaking is.
Vier van de tien voertuigen met camera's hebben een verbinding met de
meldkamer. Op verzoek van een ambulancemedewerker, bijvoorbeeld door
het indrukken van de noodknop van C2000, kan iemand van de meldk amer
op de camera's inloggen en meekijken. Ook kan op verzoek van zowel ce ntralist als ambulancemedewerker de verbinding geopend worden.
De camera's in deze regio zijn geleverd door twee verschillende bedrijven.

Pagina 13

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

2.3

Haaglanden: GGD Ambulancezorg Den Haag
In de regio Haaglanden zijn drie ambulancediensten actief, te weten de
GGD Ambulancezorg Den Haag, Ambulancezorg Zoetermeer en ambulancedienst Het Witte Kruis BV. De GGD is de gemeentelijke dienst van de
regio. Het Witte Kruis en Ambulancezorg
Zoetermeer zijn beide particuliere ambulancediensten. De GGD nam deel aan de
pilot. Kort voor de jaarwisseling 20082009 werden al twee ambulancevoertuigen uitgerust met camera's. Na deze
'pre-pilot' is medio 2009 gestart met de
huidige pilot en werden nog eens vijf
wagens met cameratoezicht uitgerust.
De kwaliteit van de camera's op deze vijf
wagens is aanzienlijk hoger dan die van
de eerste twee. In totaal rijden medio 2010 zes ambulances rond met cam eratoezicht – één voertuig van de pre-pilot is al uit de roulatie gehaald, de
andere wordt eind van het jaar vervangen.
Dat er cameraregistratie plaatsvindt wordt aan één kant van de wagens
aangegeven middels kleine witte letters in een rode band.

Pagina 14

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

2.4

Rotterdam-Rijnmond: AmbulanceZorg Rotterdam-Rijnmond (AZRR)
In de regio Rotterdam-Rijnmond wordt de ambulancezorg uitgevoerd door
AmbulanceZorg Rotterdam-Rijnmond (AZRR). Deze organisatie bestaat uit
een publiekrechtelijke ambulancedienst AZRR/VRR en een privaatrechtelijke
ambulancedienst AZRR/BIOS-groep.
Medio 2009 is door AZRR/VRR gestart met de pilot. Van de 34 auto’s in de
standplaats Barendrecht zijn er vijf met camera’s uitgerust. Het gaat om zes
camera's per voertuig waarvan de blikvelden deels overlappen. Er zijn dus
geen 'dode hoeken' in dit systeem.
Op beide zijkanten is een kleine sticker van ongeveer 10 bij 10 centimeter
aangebracht met het woord 'camerabewaking'. De camera's zelf vallen niet
bijzonder op, omdat is gekozen de behuizing in de kleur van de wagen te
spuiten.

Op de voor- en achterkant zitten de camera's aan de bovenkant van de wagen gemonteerd. De camera's aan de zijkanten van de wagens zijn, anders
dan bij de drie andere regio's, niet gemonteerd op het hoogst mogelijke
punt, maar op circa anderhalve meter hoogte. Hiervoor is volgens de projectleider gekozen omdat zo beter bruikbare beelden kunnen worden verkregen. Daders worden niet van boven gefilmd, maar op ooghoogte. Als
daders een capuchon of petje op hebben worden ze op deze manier beter in
beeld gebracht dan bij de camera's die bovenop de ambulances zijn g eplaatst. Nadeel is dat er minder overzicht is als er veel mensen rondom de
ambulance staan, waarbij de voorste rij het zicht op de rest daarachter blokkeert.

Pagina 15

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

3 Technische kwaliteit

Inleiding
Om beelden van de camera's te kunnen gebruiken bij het opsporen, vervolgen en bestraffen van daders, moet de technische kwaliteit goed zijn. Ten
tijde van de tussenevaluatie waren er in de vier regio's nog geen camera's
5
op de ambulances geplaatst die aan de technische eisen voldeden . Er waren wel de camera's van de pre-pilot op een aantal ambulances. Beelden
van de pre-pilot zijn echter van matige kwaliteit en worden noch in de tussenevaluatie, noch in de eindevaluatie gebruikt.
Op verzoek zijn door een leverancier met een proefopstelling twee incidenten gesimuleerd en vastgelegd met een camera die wel aan de eisen voldeed. Deze beelden zijn voor de tussenevaluatie gebruikt voor een opsporingssimulatie en een simulatie van het juridisch proces. In de eindevaluatie
is opnieuw een simulatie van het juridisch proces gedaan met beelden van
de pilotcamera's.
Aan de hand van deze simulaties wordt de volgende vraag beantwoord:
Zijn beelden van camera's op ambulances technisch voldoende voor gebruik in een procesgang van aangifte tot veroordeling?

6

Subvragen
• Zijn de knelpunten uit de tussenevaluatie nog steeds actueel of is er,
gezien de voortschrijding in techniek, reeds een verbetering te zien of is
dit in de nabije toekomst te verwachten?
• Welke conclusies kunnen in de eindevaluatie worden getrokken over de
in de tussenevaluatie gevonden knelpunten?
Leeswijzer
Dit hoofdstuk gaat over de technische kwaliteit van de camerabeelden. We
vergelijken de kwaliteit van de beelden opgenomen met de proefopstelling
bij de tussenevaluatie met de kwaliteit van de beelden van de camera’s die
daadwerkelijk tijdens de pilot zijn gebruikt. Dit doen we door te kijken naar
de bruikbaarheid van de beelden in een procesgang. Vervolgens plaatsen
we deze uitkomsten in een breder kader over wat er internationaal bekend is
over de bruikbaarheid van beelden voor herkenning en identif icatie.

3.1

Beeldkwaliteit proefopstelling
Tussenevaluatie
Voor de tussenevaluatie is proefopstelling gemaakt. Hiervoor is een goedgekeurd type camera met een plank boven de achterportier op een ambulance bevestigd. De camera was verbonden met een computer waarop de

Noot 5
Noot 6

Pagina 16

Volgens de technische eisen in het rapport van CapGemini.
Bij aanvang van dit onderzoek was er een derde subvraag: 'Zijn er oplossingen te vinden voor
de in de tussenevaluatie geconstateerde knelpunten in de pilot camera’s op politieauto’s (leren
van elkaar)?' Deze vraag kan niet worden beantwoord, omdat de evaluatie van de pilot c amera's op politieauto's nog niet is afgerond.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

beelden direct werden opgeslagen. De camera voldeed aan de vastgestelde
7
technische vereisten voor camera's in deze pilot . Er zijn twee scenario's
geschetst van incidenten. Deze zijn nagebootst en opgenomen om te bezien
of de beelden technisch bruikbaar van voldoende kwaliteit waren voor opsporing en vervolging.
Het eerste scenario toonde twee groepen (een van twee en een van drie)
jongens die aan het vechten zijn. Twee ambulancebroeders helpen een
slachtoffer dat tussen de vechtende jongens in ligt. Ze worden hierbij gehi nderd. Een van de ambulancemedewerkers probeert de boel te sussen en
krijgt een klap. Alle jongens hebben identieke kleding aan. Dit alles gebeu rt
op tien meter afstand van de ambulance. Het scenario is bij daglicht, sch emering en bij nacht opgenomen.
Scenario 1, daglicht

Scenario 1, schemer

Scenario 1, donker

Noot 7

Pagina 17

Zie CapGemini, 2009.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Het tweede scenario was een incident waarbij één persoon zich agressief
bemoeit met de behandeling van een bekende door twee ambulancebro eders, op twintig meter van de ambulance. Ook dit scenario is bij de drie verschillende lichtsterktes opgenomen.
Scenario 2, daglicht

Scenario 2, schemer

Scenario 2, nacht

Opsporingssimulatie en simulatie van juridisch proces
Tijdens een opsporingssimulatie is het opsporingsproces uitgewerkt aan de
hand van de twee scenario's. De belangrijkste vraag was, of de camer abeelden bruikbaar zijn voor de identificatie en opsporing van verdachten.
Ook zijn de beelden voorgelegd aan een advocaat, een officier van justitie
en een rechter voor een simulatie van het juridisch proces.
Met betrekking tot de kwaliteit van de camerabeelden werden in de tussenevaluatie bij de twee simulaties de volgende conclusies getrokken:
• Op basis van de kwaliteit van de gebruikte camera, zou herkenning van
personen mogelijk zijn met de beelden van scenario 1 die bij daglicht en
schemer zijn opgenomen, mits in de camera gekeken wordt.

Pagina 18

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

•
•

•

De beelden van scenario 2 die bij daglicht zijn opgenomen, kunnen mogelijk bewerkt worden waardoor herkenning mogelijk is.
De beelden van scenario 2 die bij schemering zijn opgenomen zijn niet
van goede kwaliteit. Het is zeer de vraag of bewerking van beelden he rkenning mogelijk kan maken.
De kwaliteit van de beelden die in beide scenario's in het donker zijn opgenomen is niet voldoende om herkenning mogelijk te maken.

Eindevaluatie
Voor de eindevaluatie zijn beelden gebruikt die vanaf de ambulances in de
vier regio's zijn opgenomen. Deze beelden verschillen dus van de beelden
die in de tussenevaluatie zijn gebruikt. Daarmee is wederom een simulatie
van het juridisch proces gedaan door de beelden voor te leggen aan een
8
advocaat, een officier van justitie en een rechter. Dit waren andere personen dan in de tussenevaluatie. Deze drie personen krijgen regelmatig beelden van bewakingscamera’s te zien in het kader van strafzaken.
Om de ijkpunten te delen, kregen zij, voordat zij de beelden uit de vier pilotregio's voorgeschoteld kregen, de beelden van de proefopstelling bij de tussenevaluatie te zien. Hierdoor werd opnieuw een onafhankelijke evaluatie
verkregen van de beelden uit de tussenevaluatie.
De vraag hierbij was:
a of zij het oordeel van hun collega’s uit de tussenevaluatie onderschreven
en;
b of de beelden die daadwerkelijk worden gemaakt beter bruikbaar zijn dan
de beelden uit de tussenevaluatie.
Heroverweging tussenevaluatie
Bij de heroverweging van de beelden uit de tussenevaluatie moet worden
aangetekend dat deze enerzijds beïnvloed wordt door voortschrijdend i nzicht doordat we een jaar verder zijn en anderzijds doordat verschillende
9
professionals verschillende meningen kunnen hebben .
De rechter en de officier van justitie waar wij in het kader van dit onderzoek
mee spraken, nuanceren het oordeel (zie de vier punten hierboven) van hun
collega's uit de tussenevaluatie. Zij geven aan dat de technische be eldkwaliteit vaak niet van doorslaggevend belang is voor de bruikbaarheid. Kwalit atief slechte beelden kunnen bruikbaar zijn voor een veroordeling, als de rest
10
van de opsporingswerkzaamheden goed is verricht . De advocaat wees op
het feit dat kwalitatief slechte beelden de mogelijkheid scheppen voor een
alternatieve lezing door de verdachte. Belastende beelden kunnen dan in
het voordeel van een verdachte werken.
Goed opsporingswerk direct na het incident is volgens de drie van groot
belang. Om personen te kunnen identificeren op opgenomen beelden, is het
volgens de officier van justitie een goed idee om een foto te maken van alle
aangehouden personen op het moment dat ze het politiebureau betreden.
Vaak kan dan per persoon iets unieks worden vastgesteld, zoals de kleur

Noot 8
Noot 9
Noot 10

Pagina 19

Overigens zijn er ook enkele meer objectieve methoden om te bepalen hoe goed
camerabeelden zijn. In bijlage 6 worden er twee besproken.
Het verschil in meningen is beperkt. Letterlijk werd er opgemerkt dat als je 10 professionals
bevraagt dat je 5 verschillende meningen zal krijgen.
Bijvoorbeeld als er bij aanhouding foto's zijn gemaakt van de verdachten. Bij het bekijken van
de beelden kan aan de hand van kleding (opvallende pet of schoenen) bepaald worden welke
persoon een klap geeft.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

van de schoenen, de haardracht of een opvallend logo op de kleding. Bij de
analyse van het beeldmateriaal van het incident, dat meestal pas dagen na
een incident plaatsvindt, kunnen personen dan vaak worden geïde ntificeerd
ook als zij niet recht in de camera kijken. Als dit soort details worden gecombineerd met andere opsporingsinformatie (bijvoorbeeld telefoongeg evens, DNA en getuigenverklaringen) die erop duidt dat een persoon op die
plek is geweest, kan een zaak rond worden gemaakt.
Nieuwe beoordeling beelden tussenevaluatie
De beelden van het eerste scenario (10 m. afstand) bij daglicht zijn volgens
de advocaat, officier van justitie en rechter zeer goed bruikbaar als bewijsmateriaal. De personen zijn goed uit elkaar te houden, de locatie is goed
zichtbaar en het strafbare feit is ook goed in beeld. Wanneer de verdachte in
de camera had gekeken, was een aangifte genoeg geweest voor een ve roordeling. Het combineren van deze beelden met ander bewijs, zoals getu igenverklaringen, maakt een individuele veroordeling op basis van de beelden waarschijnlijk mogelijk.
Ook de beelden van het eerste scenario in de schemering zijn nog goed
bruikbaar volgens de drie personen. Op een bepaald moment is er nam elijk
vrij zicht op de dader en het strafbare feit. Het is op deze beelden wel lastiger dan op de beelden overdag om de personen uit elkaar te houden, maar
een combinatie van deze beelden met ander bewijsmateriaal (zoals een foto
van elke persoon gemaakt op het moment van aanhouden), zou een
groepsveroordeling mogelijk maken.
Het uitknippen van de foto's en deze gebruiken voor een Oslo-confrontatie,
biedt volgens de advocaat ook een goede mogelijkheid voor het rond kri jgen
11
van de zaak.
Op de beelden van het eerste scenario in het donker is weinig te zien, maar
zelfs deze beelden zijn bruikbaar in combinatie met bijvoorbeeld een verkl aring van een verdachte. Met de beelden wordt immers wel duidelijk wat er is
gebeurd en met behulp van ander bewijs zou vervolgens kunnen worden
aangetoond wie dat deed. De advocaat is echter van mening dat de onduidelijkheid van beelden ruimte laat voor een alternatieve lezing. Het moment
van slaan wordt namelijk niet in beeld gebracht waardoor een verdachte zou
kunnen betogen dat het slachtoffer struikelde of zelf de eerste k lap uitdeelde.
De beelden van het tweede scenario (20 m. afstand) bij daglicht zijn volgens
de officier van justitie en de rechter kwalitatief goed, omdat de verweten
handeling goed zichtbaar is. Op grond van deze beelden is een herkenning
mogelijk.
Beelden die van dit scenario bij schemering zijn gemaakt zijn van mindere
kwaliteit, maar ook bij deze beelden kan je tot een herkenning komen wa nneer je achteraf nog zou kunnen inzoomen op het incident.
Bij het tweede scenario in het donker is herkenning niet mogelijk. Toch zijn
ook deze beelden bruikbaar, ter ondersteuning van ander bewijsmater iaal.
Kortom, bij de tussenevaluatie werd geconcludeerd dat sommige beelden
niet bruikbaar waren in een procesgang. Dit beeld wordt genuanceerd door

Noot 11

Pagina 20

Oslo-confrontatie wordt ook wel een 'line-up' of simpel een 'confrontatie' genoemd. Tijdens deze
confrontatie moet een getuige van een misdrijf de dader aanwijzen uit een aantal opgestelde
mensen. De verdachte wordt dan tussen een rij onschuldigen gezet die voldoen aan het sign alement.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

de advocaat, de officier van justitie en de rechter die voor deze eindevaluatie zijn geconsulteerd. Deze drie personen stelden dat alle beelden in princ ipe bruikbaar zijn in een procesgang afhankelijk van het overige bewijsmat eriaal.
De beelden uit beide scenario's met daglicht en schemering zijn geschikt
voor herkenning. De beelden in het donker bij beide scenario's zijn bruikbaar
afhankelijk van het overige bewijsmateriaal.

3.2

Beeldkwaliteit pilotregio's
Na de beelden uit de tussenevaluatie zijn de beelden getoond die zijn gemaakt met de camera's die in de vier pilotregio’s zijn gebruikt. De beelden
zijn onderling moeilijk te vergelijken omdat elke leverancier verschillende
12
beelden aanleverde. Ook een vergelijking met de beelden uit de tussenevaluatie is lastig, omdat niet uit alle regio's beelden beschikbaar waren van
overdag, bij schemering en bij duisternis. Desondanks hebben de advocaat,
de officier van justitie en de rechter de kwaliteit van de beelden van elk camerasysteem beoordeeld en vergeleken met de kwaliteit van soortgelijke
beelden uit de tussenevaluatie.

Noot 12

Pagina 21

Voor de eindevaluatie was het niet mogelijk in elke regio beelden op te nemen van dezelfde
scènes uit de tussenevaluatie. Wij waren afhankelijk van beelden die de de levera nciers ons
leverden. Deze waren zeer goed bruikbaar voor onze beoordeling.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Schema 3.1

Beoordeling beeldmateriaal eindevaluatie
Beelden van de

Oordeel experts

leverancier13

Beter dan
tussenevaluatie?

A: Beelden vanaf

Over de kwaliteit van deze beelden zijn de officier van

een rijdende am-

justitie en de rechter erg enthousiast. Een dergelijke

bulance in de

hoge kwaliteit hebben zij nog nooit meegemaakt in

stad, overdag en

een strafzaak. Zelfs achteraf kan op basis van deze

tijdens de sche-

kwaliteit worden ingezoomd om tot identificatie te

mering.

komen. De advocaat vindt de beelden overdag van

√

mindere kwaliteit dan die uit de tussenevaluatie. De
beelden in de schemering zijn duidelijk beter.
B: Fotoscene van

De beelden zijn zowel overdag als tijdens de scheme-

personen die naar

ring goed genoeg voor identificatie. De nachtelijke

de ambulance

beelden zijn ook nog bruikbaar, hoewel de gelaats-

toelopen; over-

trekken wegvallen en de bewegingen van de persoon

dag, tijdens de

vager worden door het felle licht van de ambulance.

schemering en 's

De beelden zijn in alle gevallen bruikbaar.

√

nachts.
C: Beelden over-

De beelden zijn van zeer hoge kwaliteit. De details en

dag vanaf een

de scherpte maken identificatie mogelijk. Als we het

rijdende ambulan-

beeld stil zetten op een persoon die ongeveer acht

ce, film en fra-

meter van de ambulance loopt, is herkenning goed

meshots (2 foto's

mogelijk. De advocaat vindt de stilgezette beelden

per seconde)

van de rijdende ambulance minder scherp.

D: Foto's vanaf

Hierover zijn de drie experts duidelijk minder enthou-

een ambulance in

siast. De beelden zijn opgenomen onder goede om-

een parkeergara-

standigheden (in een parkeergarage en bij daglicht),

ge

maar zijn toch onscherp. Deze beelden zijn van be-

√

X

duidend mindere kwaliteit dan die van de drie andere
regio's. Toch zijn ook deze beelden bruikbaar voor
een situatieschets.

De rechter, de officier van justitie en de advocaat, zijn van mening dat de
beelden van drie van de vier leveranciers beter zijn dan die van de tussenevaluatie. De beelden zijn scherper en zijn volgens hen geschikt om achteraf
met behulp van digitaal inzoomen herkenning en zelfs identificatie mogelijk
te maken. Het bezwaar uit de tussenevaluatie dat incidenten verder dan
twintig meter van de camera niet goed zichtbaar zijn, blijkt dus niet meer te
gelden. Beelden in het donker zijn ook nu minder goed bruikbaar dan bee lden van overdag, maar ook hier lijkt al een lichte kwaliteitsverbetering zich t14
baar. Navraag bij de vier leveranciers leert ons dat de technische ontwikkelingen in zeer hoog tempo gaan en dat het in de lijn der verwachting ligt
dat de problemen van filmen met weinig licht binnen de komende jaren opgelost zullen zijn. Met infrarood-camera's zijn deze problemen nu al opgelost, deze camera's kosten echter een veelvoud van reguliere camera's.

Noot 13
Noot 14

Pagina 22

Van de verschillende leveranciers (A t/m D) hebben we verschillende soorten beelden
ontvangen. Deze soorten zijn beschreven in deze kolom.
Er waren niet uit elk van de vier regio's beelden van schemering en duisternis beschikbaar, dus
deze conclusie kan alleen met de nodige voorzichtigheid worden getrokken.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

3.3

Conclusie
Het antwoord op de vraag 'zijn beelden van camera's op ambulances bruikbaar in een procesgang van aangifte tot veroordeling?' is volmondig 'ja'.
Bij de tussenevaluatie werd geconcludeerd dat sommige beelden niet bruikbaar waren in een procesgang. Dit beeld wordt genuanceerd door de adv ocaat, de officier van justitie en de rechter die voor deze eindevaluatie zijn
geconsulteerd. Deze drie personen stelden dat alle beelden in principe
bruikbaar zijn in een procesgang afhankelijk van overig bewijsmateriaal als
foto's, telefoongegevens, DNA of getuigenverklaringen.
Over verbetering van de kwaliteit van beelden die in het donker zijn g emaakt, in vergelijking met de beelden van de proefopstelling bij de tussenevaluatie, kunnen we geen uitspraak doen, omdat we voor de eindevaluatie
te weinig nachtbeelden aangeleverd kregen. Volgens de leveranciers die bij
de pilot betrokken waren valt er in de nabije toekomst op technisch vlak wel
verbetering te verwachten. Een ander knelpunt uit de tussenevaluatie is wel
opgelost: uit de eindevaluatie blijkt dat de beelden van drie van de vier lev eranciers beter bruikbaar zijn dan die van de tussenevaluatie. Daarmee is het
knelpunt uit de tussenevaluatie, dat beelden op 20 meter van de ambulance
bij schemering niet goed bruikbaar zijn, opgelost.

Pagina 23

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

4 Gebruik camerabeelden vanaf ambulances in
procesgang

Inleiding
De camera's op ambulances zijn in de pilot geïnstalleerd met als belangrijkste doel te verkennen of opgenomen beelden een bijdrage kunnen leveren
aan de opsporing, vervolging en veroordeling van daders van agressie en
geweld tegen ambulancepersoneel en –materieel. In dit hoofdstuk staat de
volgende vraag centraal:
Wat is de stand van zaken met betrekking tot het gebruik van beelden
vanaf ambulances bij de opsporing, vervolging en veroordeling van
daders van agressie en geweld?
Om deze vraag te beantwoorden gaan we in op de volgende subvragen:
• Hoeveel veroordelingen hebben inmiddels plaatsgevonden met ondersteuning van camerabeelden op noodhulpvoertuigen, is hier een tendens
merkbaar en is er inmiddels jurisprudentie?
• Wat is het aandeel van de camerabeelden geweest op de bewijsvo ering?
Leeswijzer
Om tot een antwoord te komen op deze vragen zullen we eerst kijken wat er
met de camerabeelden is gebeurd tijdens de pilot. Vervolgens gaan we op
zoek naar ervaringen met het gebruik van camerabeelden van noodhul pvoertuigen en personen tijdens een procesgang elders. Als laatste kijken we
naar het aandeel van camerabeelden op de bewijsvoering.

4.1

Gebruik beelden tijdens pilot
Tijdens de pilot hebben zich enkele incidenten voorgedaan rondom amb ulances met cameraregistratie. Hierbij zijn ook beelden veilig gesteld. De
beelden zijn om verschillende redenen slechts in een geval bruikbaar bevonden. In dit geval is een verkeersongeval gereconstrueerd. Er zijn in de
pilot geen concrete ervaringen opgedaan met het gebruik van beelden voor
opsporing, vervolging en veroordeling.

Schema 4.1

Incidenten in de regio's waarbij beelden zijn gebruikt
Regio

Incident

Gebruik beelden

Amsterdam

Klap op het voertuig

Buiten beeld ('dode hoek')

Drenthe/Friesland

Ongeval met ambulance

Beelden doorgegeven aan politie;
hielpen bij toetsen getuigenverklaringen

Den Haag

Inbraak plus diefstal uit ambulance tijdens hulpverlening in woning

'Niets te zien' op de beelden
(beelden van analoge camera's uit
pre-pilot)

Spiegel van ambulance
gereden

Kenteken auto dader
onleesbaar

Geen incidenten

-

Rotterdam

Pagina 24

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Amsterdam
Tijdens de pilot in Amsterdam zijn opgenomen camerabeelden één keer
bekeken na een melding van een ambulancemedewerker. Er was door een
omstander een klap op het voertuig gegeven en men wilde zien of dit duid elijk in beeld was. Het gebeurde echter precies op een plek die niet in het
blikveld van een van de camera's viel. Verder zijn er geen meldingen g eweest van incidenten rondom ambulances met camera's. De beelden zijn
dus één keer bekeken en bleken toen niet bruikbaar.
Drenthe/Friesland
Met de ambulances met cameraregistratie die vanuit de regio Drenthe/Friesland opereren is tijdens de pilot ook één incident gebeurd waarbij
camerabeelden zijn gebruikt. Het ging hier echter niet om een voorval van
agressie en geweld waar de camera's in eerste instantie voor waren bedoeld. Het betrof een ernstig verkeersongeval bij Leeuwarden waarbij een
ambulance betrokken was. Direct na het ongeval konden de beelden via een
draadloze verbinding uit de blackbox in de ambulance, die total loss was,
gedownload worden. De beelden zijn doorgegeven aan de politie en bleken
goed bruikbaar om het ongeval te reconstrueren.
Den Haag
In Den Haag zijn de camerabeelden na twee incidenten bekeken. Het eerste
incident betrof een inbraak plus diefstal uit het voertuig toen de medewe rkers in een woning met de verzorging van een patiënt bezig waren. Het ging
15
om een voertuig dat al tijdens de pre-pilot van camera's was voorzien en
op de beelden ´was niets te zien´, aldus de regionale projectleider. Het
tweede incident was een ongeval waarbij een spiegel van een ambulance
werd gereden. Er zijn wel beelden gevonden waarop het voorval te zien
was, maar het kenteken van de auto kon niet worden gelezen. Het is onb ekend of de politie hierbij is geraadpleegd, maar naar alle waarschijnlij kheid
16
is dit niet gebeurd.
Rotterdam
Er zijn in Rotterdam-Rijnmond tijdens de pilot geen incidenten gebeurd rond
de ambulances met camera's. De opgenomen beelden zijn dus geen enk ele
keer bekeken.
Kortom: er zijn in de pilot geen ervaringen opgedaan met het g ebruik van
camerabeelden ter terechtzitting. In drie regio's zijn weliswaar incidenten
gemeld waarvoor camerabeelden zijn bewaard, maar hierbij ging het niet om
agressie en geweld tegen medewerkers. Slechts bij één incident bleken de
beelden bruikbaar te zijn.

Noot 15
Noot 16

Pagina 25

Zoals eerder opgemerkt waren dit analoge camera's van relatief slechte kwaliteit.
De politie was wellicht wel in staat geweest de beelden te gebruiken voor
opsporingsdoeleinden, omdat zij beschikt over software om beelden van slechte kwaliteit 'op te
poetsen'.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

4.2

Aantal incidenten tijdens pilot
Uit de benchmark Ambulances in zicht 2009 van Ambulancezorg Nederland
komt naar voren dat er in heel Nederland in 2009 145 incidenten zijn geregistreerd waarbij sprake was van agressie jegens ambulancemedewe rkers. Er
was hierbij vooral sprake van verbale agressie of geweld.
Dit aantal is niet hoog: afgaand op de resultaten van deze enquête zijn alleen al de ondervraagde medewerkers van de vier pilotregio's de afgelopen
twaalf maanden het slachtoffer geworden van 1.535 incidenten.

Tabel 4.1

Hoe vaak heeft u de afgelopen 12 maanden te maken gehad met welke
vorm van agressie en geweld? (totaal aantal respondenten bij deze vraag:
207)

Hinderen
Verbale agressie
Bedreiging of intimidatie
Fysieke agressie
Discriminatie
Seksuele intimidatie

Gemiddeld aantal
incidenten per persoon
2,9
2,6
0,7
0,4
0,3
0,1

Aantal incidenten alle
respondenten
597
541
145
85
55
26

Niet alle medewerkers hebben de vragenlijst ingevuld; de respons was 43%.
Als iedereen de vragenlijst had ingevuld, zou het totaal aantal incidenten
waarschijnlijk op zo'n 3.000 incidenten zijn uitgekomen. Het is op zijn minst
opvallend te noemen dat er geen enkele keer opgenomen beelden zijn gebruikt voor opsporing achteraf.
Hier is een aantal mogelijke verklaringen voor. Drie 'technische' verklaringen
zijn:
• Niet alle incidenten gebeuren in beeld.
• Niet alle ambulances hadden cameraregistratie.
• Niet alle incidenten worden gemeld.
Niet alle incidenten gebeuren in beeld
Volgens de ambulancemedewerkers zelf gebeurt ongeveer de helft van de
incidenten buiten het bereik van de camera's. Uit de enquête blijkt dat 32%
van alle incidenten bij de behandeling van de patiënt op straat heeft plaatsgevonden. Nog eens 21% gebeurde in het verkeer. De andere helft van de
incidenten gebeurde dus inderdaad buiten beeld: in een woning (22%), in
een horecagelegenheid (11%), in de ambulance zelf (7%) of op een andere
locatie (6%). Van de in totaal 3.000 incidenten zou dus inderdaad grofweg
de helft buiten beeld gebeuren. Dan blijven er echter nog altijd 1.500 incidenten over die wel binnen het bereik van de camera's hebben plaatsgevonden.
Niet alle ambulances hadden cameraregistratie
Eén op de zes ambulances was voorzien van een camera, dus het aantal
incidenten dat binnen het bereik van de camera's is gebeurd moet door zes
worden gedeeld (1.500 gedeeld door 6 = 250).

Pagina 26

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Niet alle incidenten worden gemeld
Van alle incidenten die de afgelopen twaalf maanden zijn gebeurd is – naar
eigen zeggen van de medewerkers – 17% gemeld bij de leidinggevende. In
totaal wordt 18% van de incidenten bij de politie gemeld en dit leidt bij 14%
van alle incidenten tot een aangifte. Gegeven het aantal van 250 incidenten
dat in beeld is gebeurd en waar de ambulance over cameraregistratie geschikte, zou gedurende de pilotperiode dus zo'n 35 keer aangifte moeten
zijn gedaan van incidenten waar beelden van beschikbaar zouden moeten
zijn.

Tabel 4.2

Redenen om incident niet te melden bij leidinggevende
Reden
Het was een klein incident, ik vond melden niet nodig
De dader was onder invloed (alcohol, drugs), dader was
psychiatrisch patiënt
Het hoort bij het werk, als ik ga melden kan ik wel bezig
blijven
Volgens mij heeft melden heeft geen zin, er gebeurt niks
mee
Overig17
Totaal

Aantal

Perc.

51
18

31%
11%

18

11%

12

7%

63
162

39%
100%

De belangrijkste reden om incidenten niet te melden bij de leidinggevende is
dat het incident te klein was of 'niet de moeite waard' (31%). Voor een ander
deel van het personeel geldt dat ze geen melding doen als de d ader onder
invloed is (alcohol of drugs) of een psychiatrisch probleem heeft (11%). Gewenning speelt daarnaast ook een rol: ongeveer een tiende (11%) van de
incidenten wordt niet gemeld omdat het bij het vak hoort: 'Als ik dit soort
dingen moet gaan melden, kan ik wel bezig blijven'. Volgens 7%, tot slot,
heeft melden geen zin 'omdat er toch niets mee wordt gedaan'. De redenen
om incidenten niet te melden bij de politie zijn ongeveer dezelfde.
Op basis van de statistieken moeten er tijdens de pilot enkele tientallen incidenten zijn gebeurd waarbij beelden een rol hadden kunnen spelen. Kennelijk zijn er dus andere dan de drie genoemde redenen waarom beelden niet
zijn gebruikt. Op basis van dit onderzoek kan niet worden achterhaald welke
redenen dit zijn.

4.3

Gebruik beelden vanaf noodhulpvoertuigen: ervaringen elders
In deze paragraaf wordt een overzicht gegeven van ervaringen met het gebruik van camerabeelden, opgedaan in andere projecten met camerabee lden vanaf voertuigen en personen.
Camera's op voertuigen
In de Verenigde Staten wordt het zogenaamde in car video system (camera
op het dashboard van een auto) veel gebruikt bij de politie. Duizenden voe rtuigen hebben al vele jaren een camera op het dashboard staan die alles

Noot 17

Pagina 27

De overige redenen zijn zeer divers. Hier volgt een aantal: politie was ter plaatse (4%), er zijn
excuses gemaakt (3%), ik wil mijn naam niet in het proces verbaal (1%), ik ben het vergeten
(1%)

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

opneemt. Rosenblatt, Cromartie en Firman (2001) concluderen dat het gebruik van camerabeelden tijdens terechtzittingen heeft geleid tot meer veroordelingen, mede door een verhoging van het aantal schuldbekenteni ssen.
Maar liefst 93% van de aanklagers is ervan overtuigd dat het gebruik van
videobeelden succesvol is.
Een Nederlands voorbeeld van beelden vanaf personen betreft de helmcamera's die bikers van de politie dragen. Uit twee recente evaluaties (Jansen,
2008 en Westerhof, 2010) blijkt dat de beelden bruikbaar zijn (ter ondersteuning) bij een proces-verbaal.
Bikers schakelen hun camera in als de situatie daarom vraagt. Gedurende
vijf diensten van bikers met helmcamera's zijn in totaal 61 filmfragmenten
opgenomen, variërend van verbaal geweld en onheuse bejegening, tot dre igende escalatie en fysiek geweld. Slechts in twee gevallen zijn de beelden
op een DVD gebrand en bij het proces-verbaal gevoegd. In twee andere
gevallen zijn de beelden gebruikt tijdens de briefing voor herkenning van
een persoon en één keer zijn de beelden alleen maar bewaard op de harde
schijf voor eventueel later gebruik bij het proces van opsporing. Van de 61
opgenomen fragmenten zijn er dus vijf in de rest van het proces g ebruikt.
Ook in Groot-Brittannië is de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan met
het gebruik van dit soort helmcamera's (Goodall, 2007). Daar wordt geconcludeerd dat de beelden die met helmcamera's worden opgenomen in een
terechtzitting in ieder geval kunnen worden gebruikt om een realistische
18
reconstructie van een incident te maken. Op die manier ontstaat na een
incident minder onduidelijkheid of discussie over hetgeen er echt is g ebeurd
of gezegd. Op grond van de Engelse evaluatie wordt geconcludeerd dat het
percentage geweldsincidenten waarbij op grond van camerabeelden uitei ndelijk een strafbaar feit kan worden vastgesteld is gestegen van 72% naar
82% door de aanwezigheid van camerabeelden. Ook het aantal opsporing sonderzoeken is met 8% gestegen. Het aantal toegewezen straffen door de
rechter steeg met 5%.
Deze ervaringen laten zien dat camerabeelden een belangrijke rol kunnen
spelen bij een procesgang. Ze helpen bij het beschrijven van het verloop
van een incident en bij het vaststellen wie wat deed. Vooral bij geweldsinc identen waarbij meerdere personen zijn betrokken, kunnen camerabeelden
het proces vergemakkelijken. Beelden zijn zelf vaak geen bewijsmater iaal,
maar helpen bij de opsporing, bijvoorbeeld door te laten zien welk ander
bewijsmateriaal nog verzameld kan worden. Dit werd in het vor ige hoofdstuk
al aangegeven door de advocaat, de officier van justitie en de rechter.
De Nederlandse ervaringen tot nu toe laten echter zien dat dit niet vanzelf
gaat: het aantal keren dat opgenomen beelden daadwerkelijk worden gebruikt is relatief klein. Dat geldt voor deze pilot met cameraregistratie op
ambulances, maar ook voor helmcamera's van biker van de politie.

4.4

Beelden als (ondersteunend) bewijs
Internationale literatuur (Rosenblatt 2001, Goodall 2007) wijst uit dat het
zeer zelden voor komt dat camerabeelden als belangrijkste bewijsmateriaal
leiden tot de veroordeling van een verdachte tijdens een terechtzitting. Een
recent voorbeeld hiervan was een zaak naar aanleiding van de rellen in

Noot 18

Pagina 28

Goodall (2007)

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Hoek van Holland. Het enige bewijs dat tegen een bepaalde verdachte aa ngevoerd kon worden, waren videobeelden. De verdachte verklaarde eerst de
persoon op de beelden te zijn, maar trok die verklaring later in. De rechter
en anderen konden op basis van de beelden de verdachte niet met zeker19
heid herkennen en vrijspraak volgde. Bij het schrijven van dit rapport was
het nog niet bekend of het OM in hoger beroep is gegaan tegen deze ui tspraak.
Toch blijken camerabeelden vaak wel nuttig te zijn voor het juridische proces van aangifte tot veroordeling (Rosenblatt 2001, Goodall 2007). Beelden
kunnen namelijk een indruk geven van de situatie: de sfeer, de ontwikkeling
van het incident, de snelheid waarmee iets gebeurde, het aantal personen
dat aanwezig was, etc. Voor een directe veroordeling is dat soort informatie
vaak onvoldoende, maar het kan wel bijdragen aan het proces van aangifte
tot veroordeling. Zo blijkt dat verdachten eerder een bekentenis afleggen als
er tijdens het verhoor beelden van het incident worden getoond. Daarnaast
leveren beelden vaak relevante opsporingsinformatie op, waardoor de politie
bepaalde scenario's kan uitsluiten en het opsporingsonderzoek beter kan
20
richten. Bovenstaande komt overeen met de constateringen in de simulaties tijdens de tussen- en de eindevaluatie.
Andersom komt het ook voor dat het tonen van opgenomen beelden leidt tot
het intrekken van een aangifte, bijvoorbeeld door een aangever die op de
beelden ziet dat niet de dader, maar hijzelf de eerste klap uitdeelde. In al
deze gevallen zijn beelden geen bewijsmateriaal, maar spelen ze wel een
belangrijke rol in het proces, al was het maar doordat tijd van opsporingsambtenaren wordt bespaard.
Camerabeelden zijn vaak bruikbaar als ondersteunend bewijs in een stra fzaak. Hoe sterker de andere bewijsmiddelen zijn, hoe minder goed de kwal iteit van de camerabeelden hoeft te zijn.

4.5

Conclusie
In dit hoofdstuk is de stand van zaken met betrekking tot het gebruik van
camerabeelden vanaf ambulances besproken. De vraag of camerabeelden
vanaf ambulances een bijdrage kunnen leveren aan de opsporing, vervolging en veroordeling van daders van agressie en geweld, kan niet worden
beantwoord aan de hand van praktijkervaringen tijdens de pilot. Daarvoor
zijn er te weinig incidenten gemeld. Bij de incidenten die er wel zijn g emeld,
bleken de beelden om verschillende redenen niet bruikbaar.
Opvallend is dat er waarschijnlijk wel veel incidenten zijn geweest, maar dat
deze niet zijn gemeld. Voor de helft van deze incidenten geldt dat zij zich
buiten het bereik van camera's afspeelde, voor het niet melden van de a ndere helft kan dit onderzoek geen verklaring geven.
Voor de stand van zaken van het gebruik van beelden hebben we gekeken

Noot 19
Noot 20

Pagina 29

http://zoeken.rechtspraak.nl/resultpage.aspx?
snelzoeken=true&searchtype=ljn&ljn=BM0128&u_ljn=BM0128
De laatste jaren komt het steeds vaker voor dat omstanders incidenten filmen met e en mobiele
telefoon. Vaak verschijnen deze beelden van slechte kwaliteit op de website YouTube en er
wordt een interpretatie aan gegeven. Het kan nuttig zijn als er beelden van goede kwaliteit zijn
die een helder beeld geven van een incident waardoor er minder verschillende interpretaties
mogelijk zijn.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

naar andere projecten in binnen- en buitenland waarbij camera's op noodhulpvoertuigen of hulpverleners zijn geplaatst. Daaruit kan geconcl udeerd
worden dat beelden kunnen leiden tot minder onduidelijkheid over wat er
gebeurde tijdens incidenten, ze kunnen bijdragen aan het vinden van de
juiste bewijsmiddelen, de aanwezigheid van beelden kan leiden tot een to ename van het aantal opsporingsonderzoeken, tot meer bekenteni ssen van
verdachten en tot meer veroordelingen door de rechter uitgespr oken.
Het komt maar zelden voor dat beelden 'op zich' leiden tot veroordeling.
Beelden worden vooral gebruikt als ondersteunend bewijs of om het opsp oringsonderzoek richting te geven. De bruikbaarheid van beelden blijkt voornamelijk af te hangen van het overige bewijsmateriaal in de zaak en het
gewicht dat de beelden daardoor krijgen.

Pagina 30

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

5 Protocollen en werkafspraken

Inleiding
In dit hoofdstuk geven we een antwoord op de volgende vraag:
Zijn er goede werkafspraken over de pilot gemaakt tussen ketenpartners?

Subvragen
• Is het landelijke modelprotocol aangepast aan de wensen van de betrokken veiligheidsketen en indien dit zo is, wat zijn de aanpassingen en met
welk doel zijn die aanpassingen aangebracht?
• Hebben de eventuele aanpassingen voldaan aan het gestelde doel?
• Welke stappen hebben de pilotregio's gemaakt bij het invoeren van c ameraregistratie?
• Welke stappen en in welke volgorde kunnen de pilotregio's hierbij advis eren aan andere ambulanceregio's die tot cameraregistratie willen overgaan?
Leeswijzer
In dit hoofdstuk gaan we in op de stappen die in de pilotregio's zijn gezet bij
de invoering van cameraregistratie. Een van die stappen was het maken van
werkafspraken met de partners van de veiligheidsketen. Een aantal afspraken is vervat in regionale protocollen die gemaakt zijn op basis van een landelijk juridisch protocol. We zullen de protocollen presenteren en analyseren. Daarna kijken we naar de bekendheid van de protocollen bij
werknemers van ambulancediensten en politie. Als laatste worden de werkafspraken, die buiten de protocollen gemaakt zijn, behandeld.

5.1

Landelijk en regionaal protocol
Voor de pilot is een landelijk juridisch modelprotocol opgesteld door de ministeries van VWS, BZK en Justitie en het Parket-Generaal, in afstemming
met de werkgevers Op een aantal punten moesten per regio aanvullende
afspraken 'op maat' worden gemaakt voor de eigen medewerkers (in samenspraak met ondernemersraad) en eventueel voor de regionale meldkamer.

Pagina 31

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Punten uit landelijk protocol waar regio's afspraken over moesten maken 21
1

2

3

4
5

6

7

De beelden worden alleen opgeslagen in de blackbox in de ambulance. De beelden
worden niet opgeslagen bij de meldkamer (ambulance). Wel kunnen regio's er voor ki ezen beelden rechtstreeks bij de meldkamer (ambulance) binnen te laten komen.
De regio's kunnen er voor kiezen om de beelden in situaties die (be -) dreigend zijn, door
een druk op de knop door een ambulancemedewerker of door de meldkamer (ambula nce) aan de meldkamer van de politie te tonen.
Camerabeelden worden niet langer dan 24 uur bewaard. Alleen als zich een incident
voordoet waarbij sprake is van geweld of agressie en/of andere strafbare feiten jegens
ambulancepersoneel, kunnen de beelden langer worden bewaard.
Individuele ambulancediensten verstrekken de beelden bij voorkeur zelf aan de politie
bij aangifte van een strafbaar feit conform het voor de dienst geldend protocol.
Indien strafbare feiten worden vervolgd en de beelden op een openb are terechtzitting
worden vertoond, worden technische middelen ingezet om de patiënt – niet dader - onherkenbaar te maken.
Indien de patiënt van agressie en geweld richting ambulancepersoneel wordt verdacht,
geldt dat de camerabeelden rechtmatig zijn verkregen en dat de bee lden derhalve voor
strafvorderlijke doeleinden gebruikt mogen en kunnen worden.
Camerabeelden kunnen zonder bezwaar, via de eigen waarneming van de rechter ex
art. 339 lid 1 aanhef en onder 1 Sv., als bewijs in een strafzaak worden gebruikt, mits in
beginsel rechtmatig verkregen.

Aanvullend hierop moesten de pilotregio's tenminste de volgende zaken
vastleggen in hun regionale protocol:
• Welke personen hebben toegang tot de blackbox?
• Op welke momenten vindt opname plaats?
• De werkafspraken tussen ambulancediensten en ketenpartners.
Goede samenwerkingsafspraken tussen de ketenpartners zijn noodzakelijk
om camerabeelden van ambulances te kunnen gebruiken voor o psporing en
vervolging van daders van agressie en geweld. Bij aanvang van de pilot is
vanuit Veilige Publieke Taak dan ook aangegeven dat het de bedoeling was
in elke regio een overleg op te starten tussen de verschillende partners in de
veiligheidsketen: de ambulancedienst, de politie, gemeente(n) en het Openbaar Ministerie.
Drenthe/Friesland
In Drenthe/Friesland is door UMCG Ambulancezorg een Reglement camera's op de ambulance opgesteld. Er is bij de voorbereiding contact geweest met de korpsleiding van de politie en met het OM, maar niet met de
gemeente(n). Met de korpsleiding is het gebruik van camerabeelden besproken. Toen is ook aangedrongen op het verzorgen van een instructie
voor politiemensen over het opnemen van aangiften door werknemers met
een publieke taak. Het bleek namelijk dat niet alle politiemensen op de
hoogte waren van de bijzondere status van deze vorm van agressie en geweld. Uit het gesprek met het OM kwam naar voren dat het OM geen bijzondere eisen stelde aan de beelden: al het beschikbare beeldmateriaal werd in
principe bruikbaar geacht voor de rechtsgang. Het OM wees er toen ook op
dat zij altijd zelfstandig beelden kunnen vorderen, dit is ook opgenomen in
het landelijke protocol.

Noot 21

Pagina 32

Zie bijlage 4 voor het volledige landelijke protocol.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Haaglanden
De regio Haaglanden heeft gewerkt met het Plan van aanpak en Protocol
pilot camera's op GGD/ Ambulances in de Regio Haaglanden. Dit document
is opgesteld door een werkgroep van de gemeente Den Haag, de politie en
het OM. De regionale driehoek heeft het stuk vastgesteld. Na het opstellen
van het plan van aanpak en het protocol is gedurende de pilot nog contact
geweest met de politie.
Amsterdam-Amstelland
Het plan van aanpak en Protocol t.b.v. camera's op VZA ambulances is in
Amsterdam-Amstelland tot stand gekomen na overleg tussen VZA, gemeente Amsterdam, politie en OM. Na het gezamenlijk opstellen van het protocol
is er geen contact meer geweest tussen de verschillende partners.
Rotterdam-Rijnmond
Ten tijde van de tussenevaluatie (augustus 2009) had Ambulancezorg Rotterdam-Rijnmond nog geen eigen protocol opgesteld. Inmiddels is dat protocol er wel: Voortgangsnotitie Pilot Camera's op ambulance. Deze notitie is
niet afgestemd met de gemeente Rotterdam, de politie of het OM. De politie
is wel op de hoogte gesteld van het cameratoezicht op de ambulances.
Elke regio heeft een eigen protocol opgesteld, in schema 5.1 zijn de overeenkomsten en verschillen tussen de vier protocollen weergegeven op de
punten waarop aanvullende afspraken moesten worden gemaakt.

Pagina 33

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Schema 5.1

Verschillen tussen regionale protocollen

Landelijk juridisch
protocol

Drenthe/Friesland

Haaglanden

AmsterdamAmstelland

Rotterdam-Rijnmond

1 Beelden alleen
opslaan in blackbox of beelden
rechtstreeks naar
meldkamer ambulance

Toegang tot beelden
door projectleider
cameratoezicht, alle
Officieren van Geneeskundige Dienst
(OVGD's)

Toegang tot beelden
door medisch manager ambulancezorg

Toegang tot beelden
door (medisch) manager ambulancezorg

Toegang tot beelden
door Manager Ambulance Zorg, projectleider
cameratoezicht, teammanagers

2 De mogelijkheid
om met 'een druk
op de knop' de
meldkamer politie
mee te laten kijken
met de beelden

Meldkamer Ambulancezorg kan inloggen en meekijken bij
4 ambulances met
camera's (bij de
andere 8 niet)

Niet mogelijk

Niet mogelijk

Niet mogelijk

3 Beelden niet
langer dan 24 uur
bewaren, tenzij een
incident heeft
plaatsgevonden

Als zodanig
opgenomen

Als zodanig
opgenomen

Als zodanig
opgenomen

Als zodanig
Opgenomen

4 Ambulancediensten verstrekken bij
voorkeur de beelden zelf aan de
politie

Niet opgenomen.
Wel opgenomen dat
politie en Justitie bij
aangifte toegang
kunnen krijgen tot
beelden. Beelden
worden altijd in bijzijn
van betrokken medewerker bekeken

Medewerker besluit
zelf of gebruik van
beelden bij aangifte
gewenst is. Medisch
manager en productgroepmanager
GGD/Ambulancezorg
adviseren aan directeur GGD. Deze
besluit over beschikbaar stellen beelden

Medewerker besluit
zelf of gebruik van
beelden bij aangifte
gewenst is. Als medewerker hier zelf
niet toe in staat is
wordt het besluit
genomen door direct
leidinggevende.
Manager ambulancezorg neemt uiteindelijk besluit over
beschikbaar stellen
beelden

Medewerker besluit zelf
of gebruik van beelden
bij aangifte gewenst is.
Als medewerker hier
zelf niet toe in staat is
wordt het besluit genomen door Manager
Ambulance Zorg of
dienstdoende teammanager

5 Patiënt – indien
niet dader- bij
openbare terechtzitting onherkenbaar

Niet genoemd
in protocol

Indien patiënt herkenbaar vraagt GGD
toestemming en
biedt advocaat aan
voor advies. Als
patiënt geen bezwaar heeft tegen
herkenbaarheid gaan
beelden onbewerkt
naar politie/OM.
Indien wel bezwaar
volgt bewerking door
NFI/FO22

Indien patiënt herkenbaar vraagt GGD
toestemming. Als
patiënt geen bezwaar heeft tegen
herkenbaarheid gaan
beelden onbewerkt
naar Politie/OM.
Indien wel bezwaar
volgt bewerking door
NFI/FO

Indien patiënt herkenbaar, dan worden technische middelen ingezet
om patiënt onherkenbaar te maken. Patiënt
wordt hierover ingelicht

6 Als slachtoffer
verdachte is zijn
beelden rechtmatig

Niet genoemd
in protocol

Als zodanig
opgenomen

Als zodanig
opgenomen

Niet genoemd
in protocol

7 Camerabeelden
kunnen conform
wet in strafzaak
gebruikt worden

Niet genoemd
in protocol

Als zodanig
opgenomen

Als zodanig
opgenomen

Niet genoemd
in protocol

Noot 22

Pagina 34

NFI: Nederlands Forensisch Instituut. FO: Forensische Opsporing.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

5.2

Analyse regionale protocollen
Opgenomen beelden zijn in één geval doorgegeven aan een ketenpartner.
De was in Drenthe/Friesland, daar kreeg de politie beelden naar aanleiding
van een verkeersongeval waar een ambulance bij betrokken was. Verder
zijn geen ervaringen opgedaan met de ketenpartners. De protocollen zijn in
de praktijk dus niet uitgeprobeerd en er zijn, om dezelfde reden, geen tussentijdse aanpassingen aangebracht in het protocol of in de werkafspr aken.
Om te kunnen bepalen of de protocollen in principe bruikbaar waren, is in de
tussenevaluatie een opsporingssimulatie uitgevoerd. Daaruit bleek dat de
praktijk vaak afwijkt van wat in de protocollen staat beschreven. Het gaat
dan om het gebruik van beelden en de herkenbaarheid van het slachtoffer.
Dit wordt hieronder beschreven.
Gebruik van beelden
Uit de opsporingssimulatie in de tussenevaluatie blijkt het gebruik van beelden in de praktijk anders te verlopen dan de regionale protocollen beschrijven. Het gaat hier dan vooral om de afdracht van beelden aan de politie. In
drie van de vier regionale protocollen staat dat de beelden alleen gebruikt
kunnen worden als een medewerker na aangifte zelf aangeeft of het gebruik
gewenst is. In het protocol van de regio Haaglanden staat zelfs dat de directeur GGD uiteindelijk besluit over het beschikbaar stellen van de beelden.
Juridisch zijn deze punten in de protocollen niet houdbaar, aangezien bij
aangifte de beelden direct gevorderd kunnen en zullen worden op bevel van
opsporingsambtenaren of van een rechter commissaris, eventueel op vordering van het OM.
Artikelen 94 en 96a van het Wetboek van Strafvordering bepalen dat opsporingsambtenaren in bepaalde gevallen camerabeelden in beslag kunnen
nemen als dat nodig is voor waarheidsvinding. De bevoegdheid voor opsp oringsambtenaren bestaat alleen in geval van verdenking van een misdrijf,
omschreven in artikel 67, eerste lid, van het Wetboek van Strafvordering.
Het gaat dan om misdrijven waarop een gevangenisstraf van vier jaren of
meer is gesteld, en enkele specifieke misdrijven, waaronder mishandeling
en vernieling of beschadiging.
De rechter-commissaris is op grond van artikel 105 van het Wetboek van
Strafvordering bevoegd om op vordering van een officier van justitie (of ti jdens een gerechtelijk vooronderzoek ambtshalve) camerabeelden in beslag
te nemen. De bevoegdheid van de rechter-commissaris kan op grond van
artikel 105 in meer gevallen worden uitgeoefend dan de bevoegdheden van
opsporingsambtenaren op grond van artikel 96a van het Wetboek van Stra fvordering. De Hoge Raad heeft onlangs aangegeven dat beelden alleen op
vordering van een officier van justitie in beslag zouden mogen worden genomen. Later gaf het landelijke beraad van rechercheofficieren echter aan
dat deze uitspraak niet zo scherp hoeft te worden geïnterpreteerd. Beelden
mogen ook door anderen worden aangeboden aan de politie, mits dit vrijwillig gebeurt.
Herkenbaarheid slachtoffer
Punt 5 van het landelijk protocol schrijft voor dat de patiënt, indien deze niet
de dader is, onherkenbaar moet worden gemaakt als de beelden op een
openbare terechtzitting worden vertoond. De regionale protocollen verschillen hierin. In Drenthe/Friesland is dit punt niet opgenomen, in Haaglanden
en Amsterdam-Amstelland zal de patiënt op diens verzoek onherkenbaar
worden gemaakt door het Nederlands Forensisch Instituut of de Forensische

Pagina 35

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Opsporing. In Rotterdam-Rijnmond wordt de patiënt (niet de dader) per definitie onherkenbaar gemaakt door 'inzet van technische middelen'. De dee lnemers aan de opsporingssimulatie hebben aangegeven dat het onherke nbaar maken in de praktijk door de Forensische Opsporing gebeurt. Uit ons
gesprek met de officier van justitie en de rechter kwam naar voren dat het
onacceptabel is als beelden van een incident worden bewerkt. Vooraf kan
namelijk niet worden bepaald of een persoon die in beeld is van belang is
voor het strafrechtelijk onderzoek. Het kan ook betekenen dat het voor de
bewijswaarde van de beelden onwenselijk is als de patiënt onherkenbaar
wordt gemaakt. Een patiënt kan tijdens een incident namelijk een dusdanige
positie innemen dat hij voor de politie een relevante getuige is.
Opslagtermijn beelden
In alle regionale protocollen is aangegeven dat de beelden 24 uur worden
23
opgeslagen en daarna worden gewist. De beelden moeten dus binnen die
termijn veilig worden gesteld. In de praktijk blijkt deze termijn vaak te kort.
Het is voor een ambulancemedewerker, bijvoorbeeld door onregelmatige
diensten, niet altijd mogelijk binnen 24 uur melding te maken van een inc ident. De meeste projectleiders pleiten dan ook voor een opslagtermijn van
24
72 uur.
Kortom, de protocollen gaan voorbij aan het feit dat beelden altijd gevorderd
kunnen worden en dat het onherkenbaar maken van patiënten de procesgang kan verstoren. Als laatste is de opslagtermijn van 24 uur in de praktijk
niet handig.

5.3

Bekendheid protocol bij werknemers van ambulancediensten en politie

Tabel 5.1

Kennis van aanwezigheid van en bekendheid met protocol onder
medewerkers ambulancediensten tijdens de eindevaluatie, juni 2010 (tussen
haakjes de percentages uit de tussenevaluatie, juli 2009)
…Waarvan

Noot 23

Noot 24

Pagina 36

% dat weet
dat er een
protocol is

% op de hoogte is
van de inhoud van
het protocol

% aangeeft dat
wordt gewerkt
volgens protocol

Rotterdam-Rijnmond

12% (5%)

78% (67%)

57% (0%)

Haaglanden

26% (34%)

75% (100%)

89% (63%)

Drenthe/Friesland

19% (7%)

69% (83%)

64% (80%)

AmsterdamAmstelland

28% (3%)

75% (100%)

33% (100%)

In Rotterdam-Rijnmond heeft de harde schijf een capaciteit waarmee 8 uur opgenomen kan
worden, na deze 8 uur worden de opgenomen beelden 'overgeschreven' door nieuwe beelden.
Dit betekent dat als de ambulance op een dag (24 uur) meer dan 8 uur wordt ingezet de daa dwerkelijke opslagtermijn korter is dan 24 uur.
Beelden van gemeentelijke camera's in het kader van openbare orde en veiligheid mogen
maximaal 28 dagen worden bewaard. Als beelden in het bezit zijn van de politie en worden
gebruikt voor opsporingsonderzoek, mogen ze langer worden bewaard omdat ze dan vallen
onder de Wet politiegegevens.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Borging ambulancediensten
Bij elk van de vier ambulancediensten is het protocol besproken met de ondernemingsraden en zijn deze akkoord gegaan. Dit leidt echter niet automatisch tot grote bekendheid van het protocol. In Rotterdam-Rijnmond weet
zelfs maar 12% van de medewerkers van het bestaan van een protocol. In
Amsterdam-Amstelland en Haaglanden zien we de hoogste percentages
bekendheid, maar ook hier weet slechts een kwart het: respectievelijk 28%
en 26%. Opmerkelijk hierbij is dat de bekendheid in Amsterdam -Amstelland
flink is toegenomen sinds de tussenevaluatie en deze in Haaglanden juist
iets is afgenomen. Het kan zijn dat dit komt doordat er geen ingrijpende incidenten zijn geweest waarbij beelden een rol speelden. Als er in de praktijk
niet met het protocol wordt gewerkt, kan de aandacht langzaam wegzakken.
Borging politie
Voor de tussenevaluatie zijn gesprekken gevoerd met betrokken politiem edewerkers. Toen bleek dat de protocollen weinig bekend waren binnen de
politieorganisaties. Gezien het feit dat er gedurende de pilot geen of hooguit
25
sporadisch contact is geweest met de politie, is het zeer onwaarschijnlijk
dat de protocollen nu bekender zullen zijn dan bij de tussenevaluatie.
Kortom, de protocollen zijn niet goed bekend bij ambulancediensten en
politie.

5.4

Werkafspraken ketenpartners
Afgezien van de officiële protocollen zijn er geen nadere werkafspraken
gemaakt tussen de ketenpartners. Gedurende de pilot is er in AmsterdamAmstelland met enige regelmaat contact geweest tussen VZA en de gemeente Amsterdam. Dit ging echter niet specifiek over de camera's, maar
over de aanpak van agressie en geweld in het algemeen. De politie in Haaglanden heeft gedurende de pilot contact gehouden met de projectleider van
de ambulancezorg. In Drenthe/Friesland is met de politie gesproken naar
aanleiding van een verkeersongeval. Ook is in Drenthe/Friesland een
plaatsvervangend Hoofdofficier van Justitie een keer geconsulteerd over het
protocol. Er is geen contact geweest met de gemeente(n). In RotterdamRijnmond waren geen vaste contactpersonen bij de ketenpartners.
Voor de eindevaluatie is er per regio contact gezocht met de veiligheid spartners (indien al contacten bestonden) om de pilot te bespreken. Alleen de
politie Haaglanden is op deze uitnodiging ingegaan. De gemeente Amsterdam liet weten geen interesse te hebben, omdat zich geen incidenten hadden voorgedaan. Dat zou betekenen dat alleen nogmaals over het protocol
zou worden gesproken en dat was volgens de gemeente al uitgebreid genoeg gebeurd in de aanloopfase. Het is in dit kader veelzeggend dat alleen
de projectleiders van de ambulancediensten in Amsterdam -Amstelland en
Haaglanden voor deze eindevaluatie contactgegevens konden doorgeven
van contactpersonen bij de gemeente, de politie en het OM.
Geconcludeerd moet worden dat er na de start van de pilot feitelijk nauwelijks contact is geweest met de ketenpartners. De protocollen zijn gedurende

Noot 25

Pagina 37

Alleen bij het verkeersongeval in Drenthe/Friesland en in de werkgroep in Haaglanden.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

5.5

de pilot niet aangepast en er zijn geen nieuwe werkafspraken gemaakt.
Stappen die genomen zijn bij de invoering
Naar aanleiding van het plan van aanpak voor de pilot en gesprekken met
de projectleiders uit de regio constateren wij dat vanuit de ambulancediensten de volgende stappen genomen zijn bij de invoering van cameraregistratie:
• Er is een financiële aanvraag ingediend bij Ambulancezorg Nederland
(AZN, deze partij was verantwoordelijk voor het beheer van de gelden ).
• Onder regie van AZN is de techniek aanbesteed.
• In elke regio is een regionaal protocol opgesteld in samenwerking met de
ondernemersraden en de partners uit de veiligheidsketen (de partners
waren niet in elke regio betrokken, zie paragraaf 5.1).
• De ambulances zijn uitgerust met camera's en de benodigde apparatuur
voor opslag.
• In Drenthe/Friesland is de verbinding met de meldkamer aangelegd.
• Het personeel is geïnstrueerd.

5.6

Aanbevolen stappen ambulancediensten bij invoeren cameraregistratie
Uit de pilot komt een aantal lessen uit de praktijk voor het opstarten van
cameratoezicht op ambulances. Op basis van de ruime ervaring die DSPgroep heeft met cameraprojecten bevelen wij het volgende stappe nplan aan
voor projectleiders van de ambulancediensten bij invoering van camerareg istratie:
1 Formeer een werkgroep met gemeente(n), politie en OM. Om het cameratoezicht effectief te kunnen gebruiken is het noodzakelijk breed draa gvlak bij deze organisaties te verkrijgen en goede werkafspraken te m aken.
2 Betrek de ondernemingsraad direct bij het project om te voorkomen dat
er weerstand ontstaat onder het personeel omdat ze zich gepasseerd
kunnen voelen. Besteed veel aandacht aan draagvlak onder de med ewerkers door te laten zien hoe het systeem werkt.
3 Wissel ervaringen uit met collega's uit andere regio's die met camerar egistratie (gaan) werken.
4 Overhandig het programma van eisen aan de leverancier en laat hen
ervaringen delen met hun collega's die betrokken waren bij de pilot.
5 Organiseer een startbijeenkomst met de werkgroep en de leverancier(s)
en zorg voor duidelijkheid over ieders rol en verantwoordelijkheden.
6 Stel met de werkgroep met ketenpartners een gezamenlijk protocol ´op
maat´ op en leg de werkafspraken vast.
7 Zorg dat het cameratoezicht, inclusief de protocollen en werkafspraken,
bekend raken binnen de eigen organisatie en bij de ketenpartners. Het is
van groot belang dat de politie en het OM vooraf weten wat ze moeten
doen als er beelden beschikbaar worden gesteld.
8 Monitor het project met de werkgroep en voer benodigde aanpassingen
zo snel mogelijk door. Probeer ervoor te zorgen dat het protocol bekend
blijft, ook na personeelswisselingen, binnen de eigen organisatie en bij
de partners.
9 Koppel de ervaringen met de camera´s terug naar het eigen pers oneel en
naar de ketenpartners. Zij moeten op de hoogte blijven van de voortgang
en actief blijven meedenken over mogelijke verbeteringen en aanpassingen.

Pagina 38

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

5.7

Conclusie
Elke regio heeft een intern protocol opgesteld voor de pilot met camera registratie. Deze protocollen zijn gebaseerd op het landelijk juridisch protocol en
zijn deels lokaal ingevuld. In de meeste regio's is de lokale veiligheidsketen
betrokken bij het opstellen van het protocol.
De bruikbaarheid en effectiviteit van de protocollen is niet in de praktijk getoetst omdat er geen incidenten zijn geweest waarbij de protocollen toeg epast konden worden. De protocollen zijn weinig bekend onder het ambulancepersoneel en binnen de politieorganisatie. Na de start van de pilot is er
feitelijk nauwelijks contact geweest met de ketenpartners. De protocollen
zijn niet aangepast en er zijn geen nieuwe werkafspraken gemaakt.
Er zijn drie knelpunten met betrekking tot de regionale protocollen: er staat
niet in dat beelden altijd gevorderd kunnen worden, het onherkenbaar m aken van de patiënt is niet wenselijk voor de procesgang en de opslagtermijn
van 24 uur is te kort.

Pagina 39

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

6 Veiligheidsbeleving

Inleiding
Eén van de succesindicatoren van de pilot met cameraregistratie is het vergroten van het veiligheidsgevoel van ambulancemedewerkers tijdens het
werk. Daarom wordt in dit hoofdstuk de volgende vraag beantwoord:
‘Wat is de invloed van camera's op ambulances op de veiligheidsbeleving
van ambulancepersoneel?’

De belangrijkste bron van informatie voor het beantwoorden van deze vraag
zijn de twee enquêtes die zijn gehouden onder het personeel van de vier
pilotregio´s in augustus 2009 en juni 2010. Bij beide metingen vulden bijna
driehonderd ambulancemedewerkers (zowel chauffeurs als verplegers) een
digitale vragenlijst in. De respons bij de enquête was 43% - globaal gelijk
aan de respons bij de tussenevaluatie.
Ten tijde van de tussenevaluatie in augustus 2009 had 35% van de respo ndenten gereden op een ambulance met cameraregistratie. Bij deze eindevaluatie in juni 2010 is dit percentage gestegen tot 87%. Bijna iedere respo ndent heeft dus ervaring met rijden op een ambulance met cameraregistratie.
Het is van belang te benadrukken dat dit niet betekent dat deze personen
een jaar lang al hun ritten op een ambulance met cameraregistratie uitvoerden: op vijf op de zes voertuigen was immers geen cameraregistratie aanwezig.
Leeswijzer
In dit hoofdstuk wordt onderzocht of cameraregistratie van invloed is geweest op de veiligheidsbeleving van ambulancemedewerkers. De belang26
rijkste informatiebronnen zijn de enquête en literatuur . Eerst wordt de ontwikkeling in de veiligheidsbeleving beschreven (6.1), daarna de ontwikkeling
in slachtofferschap (6.2). Afsluitend gaan we in op de manier waarop cameraregistratie volgens het personeel bijdraagt aan een veiliger gevoel (6.3) en
welke andere maatregelen hieraan kunnen bijdragen (6.4).

6.1

Veiligheidsbeleving
In de tussenevaluatie in augustus 2009 voelde 29% van de ambulancemedewerkers zich soms, vaak of altijd onveilig tijdens het werk op de ambulance. Bij de eindevaluatie in juni 2010 is dit percentage gedaald tot 22%: een
27
significante verbetering . Er is geen verschil in veiligheidsbeleving tussen
28
de groep die minimaal eenmaal op een ambulance met cameraregistratie
heeft gereden en de groep die dat nog niet heeft gedaan.

Noot 26

Noot 27
Noot 28

Pagina 40

In dit hoofdstuk worden enquêteresultaten gebruikt die gaan over veiligheidsgevoel en
slachtofferschap. De overige enquêteresultaten staan verspreid over dit rapport en het totaaloverzicht staat in bijlage 5.
Betrouwbaarheid = 95%.
We weten niet hoe vaak ze in totaal op een ambulance met camera's hebben gereden.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Figuur 6.1

‘In hoeverre voelt u zich onveilig tijdens uw werk op de ambulance?’

Desgevraagd zegt ruim de helft (56%) van de medewerkers dat de camera’s
op de ambulance een positief effect hebben op hun gevoel van ve iligheid.
Vergeleken met politiemensen is dit een hoog percentage: Rosenblatt, Cromartie & Firman (2001) concluderen naar aanleiding van een grootsch alig
onderzoek naar camera’s in politievoertuigen in de Verenigde Staten dat
29
33% van de politiemensen zich veiliger zegt te voelen door de camera’s .

6.2

Slachtofferschap
Het veiligheidsgevoel hangt samen met de kans slachtoffer te worden van
agressie en geweld. In deze paragraaf wordt de ontwikkeling in slachtofferschap van diverse vormen van agressie en geweld beschreven, waarbij de
cijfers van de tussenevaluatie (augustus 2009) en de eindevaluatie (juni
2010) worden vergeleken.
Uit eerder onderzoek is al bekend dat ambulancemedewerkers vaak slachtoffer worden van agressie en geweld. Dat geldt in absolute termen (veel
slachtoffers), maar ook in relatieve termen (meer slachtoffers dan in andere
zwaailichtberoepen). Uit de grootschalige landelijke 1-meting onder diverse
beroepsgroepen (gehouden in 2009) bleek dat 83% van alle ambulancemedewerkers in de afgelopen twaalf maanden slachtoffer van een vorm van
ongewenst gedrag was geworden. Bij de politie gold dat voor 68% van de
medewerkers en bij de brandweer voor 45% (Jacobs, Jans & Roman,
30
2009) .

Noot 29

Noot 30

Pagina 41

De resterende 3% zegt dat de camera’s negatief werken omdat het bedienen van het systeem
ze afleidt van de situatie zelf en tot gevaarlijke situaties kan leiden. Nederlands onderzoek is
gebaseerd op kleine aantallen respondenten maar komt tot vergelijkbare conclusies. Wel is
onduidelijk of de camera ook daadwerkelijk tot een veiliger gevoel leidt: Jansen (2008) concl udeert dat dit wel het geval is en Westerhof (2010) concludeert dat de helmcamera het veili gheidsgevoel niet verhoogt.
Bij de 0-meting in 2007 waren de percentages 89% (ambulancemedewerkers), 73% (politie) en
48% (brandweer). Bron: Sikkema, Abraham & Flight, 2007.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Deze meting (juni 2010) bevestigt het geschetste beeld: bijzonder veel ambulancemedewerkers worden het slachtoffer van ongewenst gedrag. In de
grafiek hieronder staan de slachtofferpercentages gemeten in de tussenevaluatie en deze eindevaluatie.

Figuur 6.2

Slachtofferschap van agressie en geweld in de afgelopen twaalf maanden

31

Legenda
Bovenste, donkerblauwe balk: eindevaluatie juni 2010
Onderste, lichtblauwe balk: tussenevaluatie augustus 2009

Verbale agressie komt het meeste voor (54%), gevolgd door hind eren in het
werk (47%), bedreiging (21%), fysieke agressie (15%), discriminatie (7%) en
seksuele intimidatie (7%). Bij fysieke agressie zien we een significante verbetering tussen augustus 2009 en juni 2010: het percentage slachtoffers van
32
deze vorm van agressie nam af van 23% naar 15% .
Perceptie
Bijna de helft van de medewerkers geeft aan dat de hoeveelheid agressie
en geweld volgens hen niet is veranderd tussen 2008 en 2010 (43%). Precies één op de drie zegt dat er in 2010 meer agressie en geweld is dan in

Noot 31

Noot 32

Pagina 42

In de grafiek staat het percentage medewerkers dat de afgelopen twaalf maanden te maken
heeft gehad met deze vormen van agressie en geweld van patiënten/burgers tijdens hun werk
op de ambulance. Er mochten meerdere vormen van agressie en geweld worden aangevinkt
waardoor het percentage boven de 100% uitkomt. Er is ook per type ongewenst gedrag g evraagd hoe vaak dit in de gehele loopbaan is gebeurd. Die cijfers staan in bijlage 4.
Bij bedreiging/intimidatie zien we een stijging van 15% naar 21%, maar deze is niet significant.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

33

2008 en 4% zegt dat er minder is . Dus de hierboven geconstateerde afname van fysieke agressie sinds de invoering van cameraregistratie is door
de medewerkers niet als zodanig waargenomen.

6.3

Effect van cameraregistratie volgens medewerkers
Alle medewerkers kregen de volgende vraag voorgelegd:
Kunt u toelichten waarom u vindt dat de aanwezigheid van camera's
geen of wel effect heeft op uw gevoel van veiligheid tijdens uw werk?
Iedere respondent kon zelf een ‘open antwoord’ invullen. Alle antwoorden
zijn gecategoriseerd in een aantal hoofdgroepen. 33% van de medewerkers
gaf een reden waarom camera’s wél effect hebben op hun gevoel van ve iligheid. De rest (67%) gaf een reden waarom camera’s géén effect he bben.
Alleen antwoorden die door minstens 10% van de respondenten we rden
gegeven, worden in schema 6.1 weergegeven.

Schema 6.1

Wél/geen effect van cameraregistratie op gevoel van veiligheid
Wél effect van cameraregistratie op gevoel
van veiligheid (33%)

Géén effect van cameraregistratie op
gevoel van veiligheid (67%)

Bewijsmateriaal
Beelden gebruiken als bewijsmateriaal, daders traceren, pakkans vergroten, reconstructie incidenten (18%)
Preventie
Afschrikwekkend en preventief effect, mensen
gedragen zich anders als ze weten dat er
camera’s hangen (11%)

Buiten beeld
Incidenten gebeuren buiten beeld (bij mensen in huis, in horeca, in voertuig zelf (21%)
Geen preventie
Mensen trekken zich niets aan van camera’s, daders zijn impulsief of onder invloed
van alcohol of drugs (13%); publiek weet
niet dat er camera’s hangen (13%)

In de tussenevaluatie gaf 52% van de medewerkers aan dat camera's wél
een positief effect hadden op het gevoel van veiligheid. Hiervoor werden
dezelfde redenen genoemd als in de eindevaluatie (percentages ontbreken
in het rapport van de tussenevaluatie).
48% van de medewerkers gaf géén positief effect hebben op het gevoel van
veiligheid te zien. Ook deze redenen waren gelijk aan de eindevaluatie,
aangevuld met 'camera's leveren schijnveiligheid' en 'camera's lokken
agressie uit' (hier ontbreken percentages ook).
NB. De veronderstelling van een deel van de ambulancemedewerkers (13%)
dat het publiek niet weet dat er camera’s op de ambulances zitten, kan niet
worden getoetst omdat geen enquête onder het publiek is geho uden. De
onderzoekers hebben tijdens de bezoeken aan de vier regio’s wel zelf ku nnen constateren dat de camera’s nauwelijks opvallen. Ambulances zitten vol
met opvallende strepen en allerlei andere ‘toeters en bellen’, zoals zwaa ilichten, aan de buitenkant van het voertuig. Sterker nog: sommige levera nciers hebben een behuizing gebruikt in de kleur van de ambulance, waa rdoor de camera’s nog minder opvallen. Een laatste bevinding is dat de
meeste stickers die wijzen op de camera’s zeer klein zijn, niet op alle zijden
van het voertuig zijn aangebracht en alleen van dichtbij leesbaar zijn.

Noot 33

Pagina 43

Minder 4% | gelijk 43% | meer 33% | weet niet 19%.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Ook het feit dat niet elke ambulance is uitgerust met camera´s zal niet he bben geleid tot bekendheid bij het brede publiek.

6.4

Wat draagt volgens personeel bij aan veiliger gevoel?
De medewerkers kregen een aantal andere mogelijke maatregelen voorgelegd die kunnen bijdragen aan een veiliger gevoel tijdens het werk.

Figuur 6.3

Kunt u aangeven in hoeverre de volgende maatregelen volgens uw
verwachting bijdragen aan uw gevoel van veiligheid? (Gemiddelde score; 1
= draagt niet bij, 2 = een beetje, 3 = redelijk veel, 4 = veel, 5 = draagt zeer
veel bij)

Het blijkt dat men het meeste verwacht van begeleiding van de politie bij
een melding. Ook de aanwezigheid van een collega draagt veel bij aan het
gevoel van veiligheid. Hoewel ook de andere maatregelen positief zouden
bijdragen aan een gevoel van veiligheid, verwacht men van de andere maatregelen minder effect. Van het bespreken van agressie en geweld in het
werkoverleg, verwacht minder dan de helft van de medewerkers een positief
effect. Er zijn geen significante verschillen tussen de eindevalu atie in juni
2010 en de tussenevaluatie in augustus 2009.

Pagina 44

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

6.5

Conclusie
De vraag wat de invloed is van camera's op ambulances op de veiligheidsbeleving van ambulancepersoneel, kan aan de hand van de pilot niet beantwoord worden. Wel zien we dat het percentage ambulancemedewerkers in
de vier pilotregio’s dat zich onveilig voelt (soms, vaak of altijd) tussen
augustus 2009 en juni 2010 gedaald is van 29% tot 22%. Hoewel de helft
van de medewerkers desgevraagd aangeeft zich (iets) veiliger te voelen
door de camera's is het de vraag of de aanwezigheid van de camera’s ten
grondslag ligt aan de verbeterde veiligheidsbeleving. Er is geen verschil in
veiligheidsbeleving tussen de groep die op een ambulance met camera’s
heeft gewerkt (87% van alle ondervraagde medewerkers heeft tenminste
een keer op een ambulance met cameraregistratie gewerkt) en de groep die
dat nog niet heeft gedaan (13%). Hierbij moet worden aangetekend dat één
op de zes ambulances met camera´s is uitgerust en dat de medewerkers
dus het grootste deel van de tijd op ambulances zonder cameraregistratie
werkten.
Het totale aantal slachtoffers van agressie en geweld is niet gedaald sinds
de start van de pilot (constant op 83% van alle medewerkers). Wel is de
hoeveelheid fysieke agressie gedaald van 23% in augustus 2009 tot 15% in
juni 2010. Deze daling is door de werknemers zelf niet waargenomen.
De helft van de medewerkers geeft aan zich (iets) veiliger te voelen door de
camera's. Dit is veel als we het vergelijken met onderzoek onder politiemensen. Tweederde van de medewerkers kan desgevraagd een reden noemen
waarom de camera's niet tot meer veiligheidsgevoel leiden (incidenten gebeuren buiten beeld, camera’s werken niet preventief). Eén derde noemt
desgevraagd juist een reden waarom ze wel tot een veiliger gevoel leiden
(beelden als bewijsmateriaal, preventief effect).
De ambulancemedewerkers geven aan dat hun veiligheidsgevoel het meest
gebaat is bij begeleiding van de politie bij meldingen. Ook de aanwezigheid
van een collega geeft een veiliger gevoel.

Pagina 45

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

7 Andere effecten

Inleiding
In dit hoofdstuk staat de volgende vraag centraal:
Zijn na het plaatsen van de camera's op ambulances ook andere effecten
merkbaar?

Dit hoofdstuk draait om de vraag of van de camera's een preventief of juist
een provocatief/prikkelend effect uitgaat. Daarnaast is het interessant om te
weten wat het effect van de camera's op de medewerkers (los van de invloed op het veiligheidsgevoel, zie vorige hoofdstuk) en ook op werkgevers
34
en burgers is .
Leeswijzer
In dit hoofdstuk gaan we in op privacy (7.1), leren van camerabeelden (7.2)
en bijvangst (7.3). De belangrijkste vraag (‘preventie of prikkeling?’) komt
aan bod in 7.4. Een goede vergelijking met de tussenevaluatie (augustus
2009) is niet mogelijk, omdat in dat rapport geen neveneffecten zijn be sproken.

7.1

Privacy
In de enquête is letterlijk de vraag gesteld wat de grootste voordelen en
grootste nadelen van cameraregistratie zijn. Dan blijkt dat 17% van de ondervraagde ambulancemedewerkers zorgen heeft over privacyschending
(van de patiënt of zichzelf) en Big Brother die over hun schouder meekijkt.
De meeste medewerkers die zich hier zorgen over maken wijzen op de pr ivacy van de patiënt, maar een deel geeft ook aan dat het eigen handelen op
beeld wordt vastgelegd en dat dit door hen als (zeer) onprettig wordt ervaren. Dit percentage is sterk gedaald sinds de tussenevaluatie toen 30% van
de werknemers zich zorgen maakte over de aantasting van de privacy..
Buitenlands onderzoek laat zien dat politiemensen dezelfde reactie vertoonden en dat dit gevoel ook hier na enkele maanden minder sterk werd (Heren, 2000). Maghan (2002) benadrukt dat het niet per definitie onwenselijk is
als overheidsdienaren zich bekeken voelen: het zou er ook toe kunnen leiden dat men zich correcter gaat gedragen.

7.2

Terugkijken, evalueren, leren
Eén op de tien (9%) medewerkers beschouwt het als een positief nevene ffect dat camerabeelden het mogelijk maken achteraf terug te zien wat er

Noot 34

Pagina 46

De landelijke projectleider liet de onderzoekers weten dat een ander mogelijk effect van de
cameraregistratie zou kunnen zijn dat het overige verkeer zich beter gaat gedragen (minder
'bumperklevers' die achter een ambulance aan door rood licht rijden). Uit de enquête en de
interviews met medewerkers en projectleiders blijkt dat de camera's hier geen effect op hadden.
Daarom wordt dit onderwerp hier niet uitgewerkt.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

echt is gebeurd. Die beelden zijn niet alleen bruikbaar om een aangifte bij
de politie van bewijsmateriaal te voorzien, maar ook (en soms zelfs alleen
maar) om zelf te evalueren wat er is gebeurd. Ook zouden beelden gebruikt
kunnen worden om het functioneren van de ambulancemedewerkers te ev a35
lueren.
Ook wordt door sommigen aangegeven dat beelden goed kunnen worden
gebruikt voor interne trainingen om met geweld en agressie om te leren
gaan.
Het is in de enquête niet gevraagd hoe vaak beelden voor dit soort doelen
zijn gebruikt, maar uit de gesprekken met de projectleiders blijkt dat de
36
beelden in elk geval niet door hen zijn teruggekeken : niet voor opsporing,
maar ook niet voor andere doeleinden.

7.3

Bijvangst
Rampenbestrijding
In de regio Drenthe/Friesland kan de meldkamer bij een noodsituatie na
gebruik van de noodknop van het C2000 systeem inloggen op de camera's
op de ambulance. Een groot voordeel hiervan is volgens de projectleider en
de directeur van de ambulancedienst dat er op de meldkamer een direct
overzicht verkregen wordt over de situatie. Er kan zelfs aan gedacht worden
de ambulance op een strategische plek te plaatsen voor een goed beeld. Dit
kan een nuttige toepassing zijn, bijvoorbeeld in het kader van rampenbestrijding. In de praktijk is dit nog niet gebeurd.
Opsporingsonderzoeken
Het is mogelijk dat ambulances met camera's beelden opnemen die relevant
kunnen blijken voor andere partijen, zonder dat een ambulancemedewerker
slachtoffer is geworden van agressie of geweld. Hetzelfde fenomeen zien
we bijvoorbeeld bij camera's in Pinautomaten. Deze camera’s worden door
de banken geïnstalleerd om fraude met pinpassen te kunnen opsporen,
maar het gebeurt regelmatig dat justitie de beelden van Pinautomaten in de
omgeving van een incident in beslag neemt voor opsporingsdoelen. De c amera's filmen immers ook voorbijgangers en passerende voertuigen en bevatten soms nuttige informatie. De camera's op de ambulances lenen zich
hier in principe ook voor, maar in de pilot zijn ze niet voor dit doel g ebruikt.
Waarschijnlijk komt dit doordat justitie en politie zich niet bewust zijn van de
mogelijkheid en omdat de ambulancediensten zeer terughoudend waren met
het doorgeven van beelden aan derden.

7.4

Preventie of prikkeling?
Werkt cameraregistratie op ambulances preventief of juist prikkelend? Vo lgens de meeste ambulancemedewerkers (61%) hebben de camera’s geen
enkel effect op het gedrag van mensen: niet prikkelend, maar ook niet preventief. Hierbij moet worden opgemerkt dat slechts 19% van de werknemers
zich tijdens het werk bewust is van de aanwezigheid van een camera en dat

Noot 35

Noot 36

Pagina 47

In de Verenigde Staten zijn veel voorbeelden te vinden waarbij camera's op voertuigen gebruikt
worden om het rijgedrag van chauffeurs te evalueren en door gerichte trainingen het aantal
ongelukken te beperken.
Zoals gezegd zijn er wel beelden teruggekeken, maar leverde dit in slechts in een geval
(reconstructie verkeersongeval) bruikbaar materiaal op.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

de cameraregistratie enkel met kleine stickers op het voertuig kenbaar wordt
gemaakt voor omstanders.
Uit een groot aantal (internationale) evaluaties van cameratoezicht op straat
is gebleken dat cameratoezicht geen geweld voorkomt. De reden hiervoor is
dat geweld vaak onder invloed van alcohol of hevige emoties wordt gepleegd, ‘waardoor rationaliteit niet meer geldt en men zich niet meer laat
weerhouden door de camera’ (Van Noije en Wittebrood, 2009).
Voor camera’s op helmen van politiebikers, blijkt echter te gelden dat wijzen
op de camera een de-escalerend effect kan hebben op verbaal geweld.
Westerhof (2010) constateerde dat in 10 van de 17 gevallen het verbale
geweld afnam toen de politiefunctionaris waarschuwde de camera aan te
zullen zetten. Ook politiemensen die wijzen op het feit dat alles wordt opgenomen merkten dat het kalmerend werkt. Ferwerda, De Ham en Kuppens
(2010) noemen geen harde cijfers, maar constateren wel dat ‘in meerdere
gevallen’ door politiefunctionarissen op straat gedragsverandering van het
publiek is geconstateerd en dat ‘in een aantal gevallen’ van de camera een
preventieve werking is uitgegaan. Ook internationaal onderzoek bevestigt dit
kalmerende effect (Rosenblatt, Cromartie en Firman, 2001): ‘Nearly half
(48%) reported that citizens have become less agressive after learning the
event was being recorded.’ Als er dus al een effect uitgaat van camera’s, is
het eerder de-escalerend, dan prikkelend.
Drie respondenten (1%) denken dat de camera’s tot meer agressie en g e37
weld zullen leiden . Er zijn echter geen voorvallen gerapporteerd van
agressie en geweld die tegen de camera’s zelf waren gericht: niet in de e nquête en niet in de gesprekken met medewerkers en projectleiders in de
regio’s. Daarom is het onwaarschijnlijk dat dit regelmatig is gebeurd.
De cameraregistratie op de ambulances bevindt zich ergens in het midden
tussen cameratoezicht op straat en camera’s op helmen. In elk geval speelde de cameraregistratie nauwelijks een rol voor de medewerkers zelf: 75%
zegt zich niet bewust te zijn van de aanwezigheid van de camera. De kans
dat het publiek werd gewezen op de camera’s is klein en dus ook de kans
dat de camera de-escalerend heeft gewerkt.

Conclusie
De vraag in dit hoofdstuk luidde:
Zijn na het plaatsen van de camera's op ambulances ook andere effecten
merkbaar?

Het antwoord is bevestigend: er zijn inderdaad andere effecten merkbaar:
1 Ten eerste beschouwen relatief veel ambulancemedewerkers de aantasting van de privacy (van de patiënt of van henzelf) als een belangrijk en
ongewenst neveneffect van cameraregistratie.
2 Ten tweede blijkt dat ongeveer een tiende van alle medewerkers het nut
ziet van het gebruik van camerabeelden achteraf voor zelfevaluatie en i nterne trainingen voor omgang met agressie en geweld.
3 Ten derde kunnen sommigen zich voorstellen dat er andere partijen zijn

Noot 37

Pagina 48

In de enquête is ook nog letterlijk gevraagd wat het grootste nadeel van cameraregistratie op
ambulances is. Daarop gaf 8% aan dat camera’s zelf een reactie zouden kunnen uitlokken,
wellicht zelfs agressief gedrag.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

die baat kunnen hebben bij de cameraregistratie op ambulances. G enoemd zijn rampenbestrijding en openbare orde. Heel simpel gezegd
komt het erop neer dat er geen politiehelikopter hoeft te worden ingezet
voor beelden van ‘het slagveld’ maar dat een ambulance die toch ter
plaatse is strategisch wordt neergezet.
Tot slot blijkt dat cameraregistratie volgens de meeste medewerkers preventief, noch prikkelend werkt omdat het geen effect heeft op het gedrag van
mensen. De literatuur laat zien dat als er een effect uitgaat van camera’s, dit
meestal de-escalerend en niet prikkelend is.

Pagina 49

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlagen

Pagina 50

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 1 Leden begeleidingscommissie

Pagina 51

Sietse Broekema

UMCG Projectleider pilot Drenthe/Friesland

Ed de Moor

AZRR Projectleider pilot Rotterdam-Rijnmond

Peter Peerdeman

Veilige Publieke Taak, Ministerie van BZK

Ruud Smeets

Strategie en Kennis, Ministerie van BZK

Daphne van der Zwet

Ministerie van VWS

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 2 Overzicht geïnterviewde personen

Sietse Broekema

Projectleider pilot Drenthe/Friesland

Asmaa Ghonedale

Advocaat/Strafrechtjuriste

Tjerk Hiddes

Directeur ambulancedienst UMCG

Lieneke de Klerk

Persrechter Den Bosch

Cor Koemeester

Projectleider pilot Amsterdam-Amstelland

Walter Kupers

Officier van Justitie Den Bosch

Ed de Moor

Projectleider pilot Rotterdam-Rijnmond

Martijn Reeser

Politie Haaglanden

Rob van de Wal

Projectleider pilot Haaglanden

Verschillende ambulancemedewerkers uit de vier regio's

Pagina 52

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 3 Literatuur

H. Ferwerda, T. de Ham. & J. Kuppens (2010), Filmen tijdens Oud en Nieuw
2009/ 2010: Ervaringen met mobiel cameratoezicht tijdens de jaarwisseling
in vijf pilotkorpsen, Beke: Arnhem
M. Goodall (2007), Plymouth head camera project body worn video recording system (head cameras): national pilot, final report april 2007, Police and
Crime Standards Directorate
D. Heren (2000), Law enforcement; In-Car Video Cameras, School of police
staff and command, Eastern Michigan University
J. Hintzbergen, U. van der Horst & A. Kuiper (2009), Uitkomst proef met
camera's voor ambulances; proefopstelling 24 maart 2009, CapGemini
M. Jacobs, M. Jans & B. Roman (2009), Aard en omvang van geweld tegen
medewerkers met een publieke taak; Een vervolgonderzoek, IVA: Tilburg. In
opdracht van Ministerie van BZK
R. Jansen (2008), Evaluatierapport Pilot Surveillance Camera 2008, Politie
Haaglanden
J. Maghan, G.W. O'reilly and P.C. Ho Shon (2002), Technology, policing and
implications of in-car videos, University of Illinois, Chicago
Ministerie van BZK (2008), Plan van aanpak pilot camera's op ambulances
(concept – zonder datum) en Pilotprotocol 'Camera's op ambulances', Den
Haag
L. van Noije & K. Wittebrood (2009), Overlast en verloedering ontsleuteld;
veronderstelde en werkelijke effecten van het Actieplan overlast en verloedering, Sociaal en Cultureel Planbureau, Den Haag
D.N. Rosenblatt, E.R. Cromartie & J. Firman (2001), The impact of video
evidence on modern policing, IACP Research Center Directorate, US Department of Justice
United Kingdom Parliament (2002), CCTV, Parliamentary Office of Science
and Technology, Postnote April 2002, Number 175
L. Westerhof (2010), Evaluatierapport helmcamera; regio IJsselland, politieregio IJsselland
P. van Zanten e.a. (2009), Cameraregistratie op ambulances; tussenevaluatie van de pilot, Berenschot en Kostenverdeling (bijlage behorend bij
hoofdrapport)

Pagina 53

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Websites

http://zoeken.rechtspraak.nl/resultpage.aspx?
snelzoeken=true&searchtype=ljn&ljn=BM0128&u_ljn=BM0128
http://nl.wikipedia.org/wiki/Moord_op_Joe_Van_Holsbeeck
http://www.buildingdesign.co.uk/elec-technical/bp-security-t1/b&p-securityservices-cctv-bsen5013-7-design-guidelines.htm

Pagina 54

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 4 Landelijk juridisch protocol 'Camera's op
ambulances'

Onderstaand pilotprotocol omvat het juridisch kader voor de pilot ‘Camera ’s
op ambulances’. Doel van de pilot is nagaan of camerabeelden een bijdrage
kunnen leveren aan de opsporing, vervolging en veroordeling (bewijsvoering) van daders van agressie en geweld jegens ambulancepersoneel en –
materieel. Deelnemende regio’s onderschrijven het overkoepelende protocol
en hebben daarnaast de mogelijkheid om dit basisprotocol te verbijzonderen
naar de eigen regio. Dit tijdelijke basisprotocol geldt enkel voor de duur van
de pilot: tot en met 2 januari 2010. Bij de tussentijdse evaluati e zal worden
bezien of en waar het basisprotocol aanpassing behoeft in het geval van het
plaatsen van camera’s op ambulances op landelijk niveau. Daarnaast zullen
deelnemende regio’s zelf zorg dragen voor een intern protocol ten behoeve
van de eigen werknemers en een protocol voor de meldkamer.
1. De camera’s worden geplaatst op ambulances ter bescherming van het
ambulancepersoneel en hun materieel. Het plaatsen van camera's op ambulances en de uitvoering van de pilots behoeft als zodanig geen aparte juridische grondslag.
2. De opslag van de beelden en de verwerking ervan vallen onder de reikwijdte van de Wet bescherming persoonsgegevens (WBP). De melding van de
gegevensverwerking aan het CBP vindt plaats door de ambulancevervoerders.
3. Het doel van de cameraregistratie is het leveren van een bijdrage aan de
opsporing en vervolging van strafbare feiten jegens ambulancepersoneel.
4. Het gebruik van camera’s dient kenbaar te worden gemaakt door het plaatsen van stickers op de zijkanten van de ambulancewagen.
5. Individuele ambulancediensten dienen m.b.t. het beheer en de beveiliging in
ieder geval het volgende zelf protocollair vast te leggen:
- welke personen toegang hebben tot de blackbox;
- op welke momenten opname plaatsvindt (continue of alleen op de handelingsplaatsen, danwel op de handelingsplaatsen en in een ruimere zone
daaromheen)
6. De camera’s worden op de buitenkant van de ambulance geplaatst. Er kunnen derhalve alleen in de directe omgeving van de ambulance opnames
worden gemaakt. Camera’s worden niet door ambulancepersoneel gedragen, noch op/aan de kleding van het ambulancepersoneel bevestigd.
7. De beelden worden alleen opgeslagen in de blackbox in de ambulance. De
beelden worden niet opgeslagen bij de meldkamer (wit). Wel kunnen regio’s
er voor kiezen om de beelden rechtstreeks bij de meldkamer (wit) binnen te
laten komen.
8. De regio’s kunnen er voor kiezen om de beelden in situaties die
(be)dreigend zijn door een druk op de knop door een ambulancemedewerker of door de meldkamer (wit) aan de meldkamer van blauw te tonen.

Pagina 55

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

9. Camerabeelden worden niet langer dan 24 uur bewaard. Alleen in geval
van een incident waarbij sprake is van geweld of agressie danwel andere
strafbare feiten jegens ambulancepersoneel kunnen de beelden langer
worden bewaard.
10. Individuele ambulancediensten verstrekken de beelden bij voorkeur zelf aan
de politie bij aangifte van een strafbaar feit conform het voor die dienst geldend protocol.
11. Indien strafbare feiten worden vervolgd en de beelden ter openbare terechtzitting worden vertoond, worden technische middelen ingezet om de patiënt
– niet dader – onherkenbaar te maken.
12. Indien de patiënt van agressie en geweld jegens ambulancepersoneel wordt
verdacht, geldt dat de camerabeelden rechtmatig zijn verkregen en dat de
beelden derhalve voor strafvorderlijke doeleinden gebruikt mogen en kunnen worden.
13. Camerabeelden kunnen zonder bezwaar, via de eigen waarneming van de
rechter ex art. 339 lid 1 aanhef en onder 1 Sv., als bewijs in een strafzaak
worden gebruikt, mits in beginsel rechtmatig verkregen.
14. Camerabeelden dienen technisch en kwalitatief van dien aard te zijn dat zij
goed en zonder voorbehoud bruikbaar zijn voor opsporing en vervolging,
gelet op het doel van deze pilot.
15. De technische specificaties moeten communicatie met de meldkamer mogelijk maken. De keuze voor het al dan niet bekijken van de beelden én de
vraag door wie deze keuze wordt gemaakt, wordt door de betrokken regionale partijen gezamenlijk met elkaar afgestemd.
16. Het gebruik van beelden ten behoeve van tuchtzaken dient conform het
geldende tuchtrecht te worden beoordeeld en valt buiten het bestek van deze pilot.
Voor de financiering en verantwoordelijkheidsverdeling wordt verwezen naar
het Plan van Aanpak pilot camera’s op ambulances.

Pagina 56

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 5 Resultaten enquête

Voor dit onderzoek is in de maand juni 2010 een digitale enquête gehouden
onder alle medewerkers (chauffeurs en verpleegkundigen) op ambulances in
de vier pilotregio’s. De vragenlijst was identiek aan die van de tussenevalu atie in augustus 2009 om eventuele ontwikkelingen in kaart te kunnen brengen.

Respons per regio
Regio
Rotterdam-Rijnmond
Haaglanden
Amsterdam-Amstelland
Drenthe
Totaal

Verzonden
181
120
103
262
666

Respons
84
54
41
110
289

(%)
46%
45%
40%
42%
43%

Deze respons is redelijk hoog, vooral gezien het feit dat een deel van het
veldwerk tijdens de zomervakantie is uitgevoerd. De respons is ongeveer
gelijk in elk van de vier regio's Bij de tussenevaluatie was de respons 41%,
dus vergelijkbaar met deze meting.
Van de respondenten is 48% chauffeur (was 41% bij de tussenevaluatie) en
52% verpleegkundige (was 59% bij de tussenevaluatie).
Van de respondenten is 82% man en 18% vrouw (tussenevaluatie: 81% man
en 19% vrouw) en 80% is tussen de 35 en 54 jaar oud (tussenevaluatie:
81%).

Pagina 57

Leeftijdscategorie
Jonger dan 24 jaar
25-34 jaar
35-44 jaar
45-54 jaar
55 jaar of ouder

Eindevaluatie
0%
19%
42%
38%
2%

Tussenevaluatie
0%
16%
42%
39%
4%

Aantal jaar werkzaam
op ambulance
0-5 jaar
5-10 jaar
10-15 jaar
15-20 jaar
Langer dan 20 jaar

Eindevaluatie

Tussenevaluatie

20%
25%
27%
13%
15%

17%
25%
28%
15%
17%

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

1. U bent werkzaam als:
%

aantal

Ambulancechauffeur

48,4%

140

Ambulanceverpleegkundige

51,6%

149

2. Op welke type voertuig werkt u? (meerdere antwoorden mogelijk)
%

aantal

Ambulance

99,3%

287

Rapid responder, auto

7,3%

21

Rapid responder, motor

3,1%

9

Anders, namelijk

4,2%

12

%

aantal

Ja

86,5%

250

Nee

11,4%

33

Weet niet

2,1%

6

3. Heeft u gewerkt/ werkt u op een ambulance met camera’s?

4. Wanneer u een patiënt behandelt, hoe vaak is de afstand tot de ambulance
minder dan 10 meter?

Pagina 58

%

aantal

In minder dan 10% van de gevallen

41,2%

119

In 10 tot 25% van de gevallen

27,7%

80

In 25 tot 50% van de gevallen

14,5%

42

In meer dan 50% van de gevallen

16,6%

48

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

5. In hoeverre voelt u zich onveilig tijdens uw werk op de ambulance?
Nooit

Zelden

Soms

Vaak

Altijd

aantal

12,9% (36)

65,0% (182)

19,3% (54)

1,8% (5)

1,1% (3)

280

6. Kunt u aangeven in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen:

Helemaal
mee oneens

Mee
oneens

Niet
eens,
niet
oneens

Mee eens

Helemaal
mee
eens

Weet
ik
niet

aantal

Ik maak me
zorgen dat ik
slachtoffer
wordt van
agressie of
geweld door
patiënten en/of
omstanders.

20,0%
(56)

45,7%
(128)

19,6%
(55)

12,1% (34)

2,1% (6)

0,4%
(1)

280

Ik maak me
zorgen dat een
collega slachtoffer wordt van
agressie of
geweld door
patiënten en/of
omstanders.

12,9%
(36)

40,4%
(113)

24,6%
(69)

19,3% (54)

2,9% (8)

0,0%
(0)

280

Ik maak me
zorgen dat ik
buiten werktijd
slachtoffer
word van
agressie of
geweld als
gevolg van
mijn werk (bijv.
door patiënten
en/of omstanders die mij
herkennen als
medewerker
op de ambulance).

43,6%
(122)

41,1%
(115)

12,1%
(34)

3,2% (9)

0,0% (0)

0,0%
(0)

280

Pagina 59

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

7. Hoe vaak kwam agressie en geweld de afgelopen twaalf maanden volgens u voor in uw ambulanceregio in de volgende situaties:

Nooit

Zelden

Soms

Vaak

Altijd

aantal

tijdens de behandeling van een
patiënt op straat

14,8% (40)

41,7%
(113)

41,7% (113)

1,8% (5)

0,0%
(0)

271

agressie en geweld door de patiënt in de ambulance

17,0% (46)

48,9%
(132)

33,3% (90)

0,7% (2)

0,0%
(0)

270

door het verkeer
tijdens de rit

16,7% (45)

37,9%
(102)

36,8% (99)

8,6% (23)

0,0%
(0)

269

tijdens de behandeling van een
patiënt in een woning

13,3% (36)

49,3%
(133)

37,0% (100)

0,4% (1)

0,0%
(0)

270

tijdens de behandeling van een
patiënt in een horecagelegenheid

12,2% (33)

36,7%
(99)

44,4% (120)

6,7% (18)

0,0%
(0)

270

tijdens de behandeling van een
patiënt in een andere ruimte, namelijk:

40,4% (84)

35,6%
(74)

22,6% (47)

1,4% (3)

0,0%
(0)

208

Anders namelijk (open antwoorden):

38

Pagina 60

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

8. Hoe vaak kwam agressie en geweld de afgelopen twaalf maanden volgens u voor in uw a mbulanceregio op de volgende tijdstippen?
Nooit

Zelden

Soms

Vaak

Altijd

aantal

’s Morgens tussen
6.00 uur en 12.00
uur

31,4%
(85)

53,5%
(145)

15,1% (41)

0,0% (0)

0,0% (0)

271

’s Middags tussen
12.00 uur en 18.00
uur

25,5%
(69)

52,0%
(141)

22,5% (61)

0,0% (0)

0,0% (0)

271

’s Avonds tussen
18.00 uur en 24.00
uur

13,7%
(37)

29,9%
(81)

49,1% (133)

7,4% (20)

0,0% (0)

271

’s Nachts tussen
24.00 uur en 6.00
uur

8,5%
(23)

26,6%
(72)

50,6% (137)

14,4% (39)

0,0% (0)

271

9. Hoe groot acht u de kans om tijdens uw werk geconfronteerd te worden met agressie en
geweld?

Zeer klein

Klein

Niet klein/
niet groot

Groot

Zeer groot

aantal

14,4% (39)

36,7% (99)

34,1% (92)

14,1%
(38)

0,7% (2)

270

10. Is de hoeveelheid agressie en geweld van patienten/burgers tijdens het werk op de amb ulance volgens u in 2010 groter of kleiner dan in 2008?

Pagina 61

%

aantal

Kleiner

4,4%

12

Gelijk

43,3%

117

Groter

33,3%

90

Weet niet

18,9%

51

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

11. Heeft de aanwezigheid van camera’s op ambulances volgens u effect op de
hoeveelheid agressie en geweld van patiënten/burgers?
%

aantal

Geen effect

60,7%

164

Minder agressie en geweld

10,0%

27

Meer agressie en geweld

1,1%

3

Weet niet

28,1%

76

12. Kunt u aangeven met welke vormen van agressie en geweld van patiënten/
burgers u (en dus niet uw collega’s) te maken heeft gehad tijdens uw werk op de
ambulance? (meerdere antwoorden mogelijk)
%

Pagina 62

aantal

Verbale agressie (schelden, schreeuwen, vernederen, treiteren, pesten)

76,6%

206

Hinderen in de uitvoering van het werk (geen ruimte
bieden aan ambulancepersoneel, in het verkeer)

55,4%

149

Bedreiging/intimidatie (bedreigen, stalken, achtervolgen, chanteren, onder druk zetten, dreigbrief,
gezinsleden bedreigen)

23,8%

64

Fysieke agressie (duwen, slaan, schoppen, vastgrijpen, verwonden, gooien met/vernielen van voorwerpen)

22,7%

61

Discriminatie (negatieve opmerkingen of gedragingen met betrekking tot sekse, huidskleur, geloof,
leeftijd of seksuele geaardheid)

10,0%

27

Seksuele intimidatie (nafluiten, seksueel getinte
opmerkingen, blikken of handtastelijkheden)

6,7%

18

Geen van bovenstaande situaties

16,7%

45

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

13. Hoe vaak is dit de afgelopen 12 maanden voorgekomen?

Gemiddeld
aantal incidenten

Totaal
aantal
incidenten

Aantal
respondenten

Hinderen

2,88

597

207

Verbale agressie

2,61

541

207

Bedreiging of intimidatie

0,70

145

207

Fysieke agressie

0,41

85

207

Discriminatie

0,27

55

207

Seksuele intimidatie

0,13

26

207

14. Waar heeft het laatste incident plaatsgevonden?
%

aantal

Bij de behandeling van de patiënt op
straat

32,4%

67

Bij de behandeling van de patiënt in
een woning

21,7%

45

In het verkeer

21,3%

44

Bij de behandeling van de patiënt in
een horecagelegenheid

11,1%

23

In de ambulance

7,7%

16

Op een andere locatie, namelijk

5,8%

12

Andere locatie (open antwoorden):

26

15. Kunt u aangeven om hoeveel daders het ging bij het laatste incident?

Aantal daders:

Pagina 63

Pilot cameraregistratie op ambulances

Gemiddelde
reactie

Totaal
reactie

aantal

1,51

312

207

DSP - groep

16. Heeft u van het laatste incident van agressie en geweld melding gemaakt
bij uw leidinggevende?
%

aantal

Ja

16,9%

35

Nee

78,3%

162

Weet niet

4,8%

10

17. Waarom is er geen melding gedaan?
aantal
Open antwoorden

163

18. Heeft u van het laatste incident van agressie en geweld melding gemaakt
bij de politie?
%

aantal

Ja

18,4%

38

Nee

79,1%

163

Weet niet

2,4%

5

19. Waarom is er geen melding bij de politie gedaan?
aantal
Open antwoorden

Pagina 64

Pilot cameraregistratie op ambulances

164

DSP - groep

20. Heeft u van het laatste incident van agressie en geweld aangifte gedaan bij
de politie?
%

aantal

Ja

14,1%

29

Nee

80,0%

164

Weet niet

5,9%

12

21. Waarom is er geen aangifte gedaan bij de politie?
aantal
Open antwoorden

162

22. Bent u de afgelopen 12 maanden getuige geweest van een of meer van
onderstaande vormen van agressie en geweld door patiënten/burgers tegenover een collega? (meerdere antwoorden mogelijk)

Pagina 65

%

aantal

Verbale agressie (schelden, schreeuwen, vernederen, treiteren, pesten)

49,4%

122

Hinderen in de uitvoering van het werk (geen ruimte bieden aan ambulancepersoneel, in het verkeer).

31,2%

77

Fysieke agressie (duwen, slaan, schoppen, vastgrijpen, verwonden, gooien met/vernielen van
voorwerpen).

12,6%

31

Bedreiging/intimidatie (bedreigen, stalken, achtervolgen, chanteren, onder druk zetten, dreigbrief,
gezinsleden bedreigen)

11,3%

28

Discriminatie (negatieve opmerkingen of gedragingen met betrekking tot sekse, huidskleur, geloof, leeftijd of seksuele geaardheid)

7,7%

19

Seksuele intimidatie (nafluiten, seksueel getinte
opmerkingen, blikken of handtastelijkheden)

4,9%

12

Geen van bovenstaande situaties

43,7%

108

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

23. Kunt u aangeven in hoeverre camera’s op de ambulance een positief effect
hebben op uw gevoel van veiligheid tijdens uw werk?
%

aantal

Geen positief effect

44,2%

107

Een klein positief effect

38,0%

92

Een redelijk positief effect

13,6%

33

Een groot positief effect

3,7%

9

Een zeer positief groot effect

0,4%

1

24. Wat is volgens u het grootste voordeel van de aanwezigheid van camera’s
op de ambulance?
aantal
Open antwoorden

235

25. Wat is volgens u het grootste nadeel van de aanwezigheid van camera’s op
de ambulance?
aantal
Open antwoorden

235

26. Bent u zich tijdens de uitvoering van uw werk bewust van de aanwezigheid
van de camera?

Pagina 66

Pilot cameraregistratie op ambulances

%

aantal

Ja

19,1%

45

Nee

74,5%

175

Weet niet

6,4%

15

DSP - groep

27. Heeft de aanwezigheid van de camera invloed op de wijze waarop u uw
werk als ambulancepersoneel uitvoert?
%

aantal

Ja

3,0%

7

Nee

89,8%

211

Weet niet

7,2%

17

28. Geef aan welke invloed de aanwezigheid van de camera heeft op de wijze
waarop u uw werk als ambulancepersoneel uitvoert.
aantal
7

29. Bij het behandelen van een patiënt met een ambulance met camera’s doe ik
dit indien mogelijk:
%

aantal

In het zicht van de camera

3,4%

8

Uit het zicht van de camera

2,1%

5

Ik houd geen rekening met de camera

89,8%

211

Anders, namelijk:

4,7%

11

Open antwoorden

Pagina 67

Pilot cameraregistratie op ambulances

35

DSP - groep

30. Wat zijn voor u de belangrijkste voorwaarden waaraan moet zijn voldaan voor de aanwezi gheid van camera’s op de ambulance?
%

aantal

Er moet een duidelijk protocol voor
het uitlezen van de beelden zijn.

83,3%

194

Er moeten goede afspraken zijn met
lokale politie en openbaar ministerie.

66,1%

154

Er moet duidelijke voorlichting door de werkgever
worden gegeven aan het personeel over de camera’s
op de ambulance.

64,4%

150

Er moet voorlichting worden gegeven aan
het publiek over nut en noodzaak van camera’s.

56,2%

131

De privacy van patiënten moet gewaarborgd zijn.

51,9%

121

Het opnemen en wissen van de camerabeelden
moet allemaal automatisch gaan.

38,2%

89

Automatisch wissen van de
camerabeelden na aantal uur.

24,9%

58

De camera’s moeten alleen op de
buitenkant van de ambulance geplaatst zijn.

21,9%

51

Anders, namelijk

9,9%

23

Open antwoorden

32

31. Heeft u van uw werkgever voorlichting gekregen over de aanwezigheid van camera’s op
de ambulance?

Pagina 68

Pilot cameraregistratie op ambulances

%

aantal

Ja

53,7%

124

Nee

36,4%

84

Weet niet

10,0%

23

DSP - groep

32. Er volgt nu een aantal stellingen over de toepassing van de camera’s en camer abeelden.
Kunt u aangeven in hoeverre u het met de volgende stellingen eens bent?

Helemaal
mee
oneens

Mee
oneens

Niet
eens,
niet
oneens

Mee
eens

Helemaal
mee
eens

Weet ik
niet

aantal

Daders kunnen
worden opgespoord met behulp van de
camerabeelden.

1,7% (4)

7,4%
(17)

13,0%
(30)

46,3%
(107)

29,9%
(69)

1,7% (4)

231

Camerabeelden
zijn belangrijk
voor de vervolging en veroordeling.

3,0% (7)

6,1%
(14)

13,0%
(30)

47,2%
(109)

28,6%
(66)

2,2% (5)

231

Camera’s werken afschrikwekkend voor
potentiële daders.

16,0%
(37)

35,1%
(81)

25,1%
(58)

15,6%
(36)

4,8% (11)

3,5% (8)

231

Camerabeelden
zijn nuttig voor
het vastleggen
van gevaarlijk
gedrag van het
overige verkeer.

12,1%
(28)

16,5%
(38)

19,9%
(46)

37,2%
(86)

12,6%
(29)

1,7% (4)

231

Camerabeelden
zijn bruikbaar
voor training
van het personeel.

18,2%
(42)

20,3%
(47)

18,2%
(42)

28,1%
(65)

12,1%
(28)

3,0% (7)

231

33. Is er op dit moment binnen uw ambulancedienst een protocol voor de aanwezigheid van
camera’s op de ambulance?

Pagina 69

%

aantal

Ja

19,5%

45

Nee

26,0%

60

Weet niet

54,5%

126

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

34. Bent u op de hoogte van de inhoud van dit protocol?
%

aantal

Ja

73,3%

33

Nee

22,2%

10

Weet niet

4,4%

2

%

aantal

Ja

63,6%

21

Nee

6,1%

2

Weet niet

30,3%

10

35. Wordt er al gewerkt volgens het protocol?

Pagina 70

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

36. Kunt u aangeven in hoeverre de volgende maatregelen volgens uw verwachting
bijdragen aan uw gevoel van veiligheid?

Pagina 71

Niet

Een
beetje

Redelijk
veel

Veel

Zeer
veel

Weet
niet

aantal

Voorlichting en training over hoe om te
gaan met agressie en
geweld.

6,2%
(14)

29,5%
(67)

23,3%
(53)

23,3%
(53)

16,3%
(37)

1,3%
(3)

227

Naar buiten brengen
door de werkgever
dat agressie en geweld tegenover ambulancepersoneel
niet getolereerd
wordt (stickers, publiciteitscampagne,
woordvoering).

10,1%
(23)

21,6%
(49)

27,3%
(62)

22,5%
(51)

17,2%
(39)

1,3%
(3)

227

Binnen de organisatie
duidelijke afspraken
vastleggen over hoe
je moet omgaan met
patiënten en/of omstanders (bejegening).

4,8%
(11)

31,3%
(71)

26,4%
(60)

26,0%
(59)

10,6%
(24)

0,9%
(2)

227

Het bespreken van
agressie en geweld in
het werkoverleg.

14,5%
(33)

31,3%
(71)

24,2%
(55)

22,9%
(52)

5,7%
(13)

1,3%
(3)

227

De aanwezigheid van
nazorg binnen de
organisatie als er een
incident heeft plaatsgevonden.

3,1%
(7)

25,6%
(58)

26,0%
(59)

26,4%
(60)

17,6%
(40)

1,3%
(3)

227

Begeleiding van de
politie bij een melding.

1,8%
(4)

14,1%
(32)

26,0%
(59)

30,0%
(68)

26,9%
(61)

1,3%
(3)

227

De aanwezigheid van
mijn collega.

2,2%
(5)

13,2%
(30)

25,6%
(58)

34,4%
(78)

23,8%
(54)

0,9%
(2)

227

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

37. Wat is volgens u de belangrijkste maatregel om agressie en geweld ten
opzichte van ambulancepersoneel te voorkomen?
aantal
Open antwoorden

227

38. Bent u

%

aantal

Man

81,9%

185

Vrouw

18,1%

41

%

aantal

Jonger dan 24 jaar

0,0%

0

25-34 jaar

18,6%

42

35-44 jaar

42,0%

95

45-54 jaar

37,6%

85

55 jaar en ouder

1,8%

4

39. Tot welke leeftijdsgroep behoort u?

Pagina 72

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

40. Hoe lang bent u in totaal werkzaam in de Ambulancezorg?

%

aantal

0-5 jaar

20,4%

46

5-10 jaar

24,8%

56

10-15 jaar

27,4%

62

15-20 jaar

12,8%

29

langer dan 20 jaar

14,6%

33

41. Hoeveel dagen heeft u zich de afgelopen 12 maanden ziek gemeld als gevolg van agressie en geweld tijdens uw werk?

Pagina 73

%

aantal

0 dagen

99,6%

225

1-5 dagen

0,0%

0

1-3 weken

0,0%

0

3 weken – 2 maanden

0,4%

1

Langer dan 2 maanden

0,0%

0

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 6 Eisen aan herkenning en identificatie

Herkennen
Er is een groot verschil tussen iemand herkennen (iemand die je al kent
opnieuw zien) en iemand identificeren (aan de hand van objectieve eisen
vaststellen wie iemand is).
Mensen blijken heel goed te zijn in het herkennen van bekenden (UK Parliament, 2002 en Meissner en Brigham 2001). Dat geldt ook voor camerabeelden, zelfs als deze van matige of slechte kwaliteit zijn. Opvallend daa rbij is dat het plaatsen van een foto in geprinte media net zo effectief is als
het tonen van bewegende beelden op televisie. Een beroemd voorbeeld is
de 'Londen Nail Bomber' die werd geïdentificeerd door een collega die een
38
foto in een Londense krant zag staan (United Kingdom Parliament 2002).
Ook bij de 'MP3-moord' in Brussel werd de dader herkend door een docent
van de dader. De foto was van zeer slechte kwaliteit en was ook afgedrukt in
39
een krant. Toch bleek herkenning mogelijk.
Wel blijkt dat herkenning onbetrouwbaar is: het blijkt bijvoorbeeld cons equent uit onderzoek dat mensen personen van een ander ras moeilijker herkennen dan van hun eigen ras. De bevinding dat 'ze allemaal op elkaar li jken' is een robuust fenomeen dat bij tal van raciale en etnische gro epen
teruggevonden wordt. Meissner en Brigham (2001).
Kortom: de technische kwaliteit van en eisen en richtlijnen die gesteld worden aan een foto of filmpje is een belangrijke voorwaarde, maar niet de belangrijkste bepalende factor voor de vraag of een persoon kan worden he rkend. Veel belangrijker is of de persoon op de foto of in het filmpje wordt
gezien door een bekende van de dader. Vandaar dat programma's als O psporing Verzocht vaak tot herkenning en identificatie van daders leidt, zelfs
bij beelden van slechte kwaliteit.

Identificatie
Bij identificatie maakt het niet uit of de persoon die moet worden g eïdentificeerd een bekende is van degene die de beelden bekijkt. Bij identificatie kan
op basis van kenmerken door iedereen worden vastgesteld dat de persoon
op de beelden dezelfde is als de verdachte in de rechtbank (of in een database met pasfoto's). Ook computers zouden in staat moeten zijn tot identificatie.
Er zijn twee manieren om op een objectieve wijze vast te stellen hoe goed
camerabeelden bruikbaar zijn voor herkenning en identificatie van verdac hten. Het is van belang te benadrukken dat het bij kwaliteitsmetingen niet
alleen gaat om de camera zelf, maar om het hele camerasysteem: lens,
installatie, verbindingen, opslag, beeldweergave etcetera. Daarom moet de
toets van de kwaliteit niet plaatsvinden in een laboratorium waar een camera

Noot 38
Noot 39

Pagina 74

Parliamentary Office of Science and Technology (2002).
http://nl.wikipedia.org/wiki/Moord_op_Joe_Van_Holsbeeck.

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

net in elkaar is gezet, maar aan het eindpunt van het camerasysteem: achter het beeldscherm als het hele systeem is geïnstalleerd.
Er zijn twee manieren om objectief vast te stellen hoe goed camerabeelden
bruikbaar zijn voor identificatie en herkenning van personen. D e ene methode hangt af van de grootte van de te herkennen of identificeren persoon ten
opzichte van het beeldscherm en de andere methode maakt gebruik van
een zogenaamde Rotakinpop.
Methode 1 – Schermvulling
Hier gaat het om het percentage van het beeldscherm dat wordt ingenomen
door de persoon die moet worden herkend of geïdentificeerd. Het Nederlandse CCV heeft in de Beoordelingsrichtlijnen voor cameratoezicht eisen
opgenomen voor detectie, herkenning en identificatie met behulp van cam erabeelden. Voor de objectgrootte geldt paragraaf 7.6 uit de NEN-EN-5013240
7 als eis.
• Voor identificatie mag de persoon of het object niet minder dan 120% van
de hoogte van het beeldscherm innemen (par. 7.6, eis A).
• Voor herkenning mag de persoon of het object niet minder dan 50% van
de hoogte van het beeldscherm innemen (par. 7.6, eis B).
• Voor detectie mag de persoon of het object niet minder dan 10% van de
hoogte van het beeldscherm innemen (par. 7.6, eis C).
Voor 'crowd control' mag de persoon of het object niet minder d an 5% van
de hoogte van het beeldscherm innemen (par. 7.6, eis D).

Deze methode is als vuistregel goed bruikbaar, maar in de praktijk is het
toch onvoldoende. Het is immers mogelijk dat een persoon wel het hele
scherm vult, maar toch onherkenbaar is, bijvoorbeeld als heel ver wordt
ingezoomd op opgenomen beelden:

Noot 40

Pagina 75

Zie http://www.buildingdesign.co.uk/elec-technical/bp-security-t1/b&p-security-services-cctvbsen5013-7-design-guidelines.htm

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Methode 2 - Rotakinpop
Voor een werkelijk objectieve test is de Rotakinpop nodig die is ontworpen
door het Home Office in het Verenigd Koninkrijk om bewegende objecten en
personen makkelijker onder verschillende omstandigheden te kunnen identificeren (zie NEN-EN 50132-7 Annex X).

•
•

•

Waarnemen: geen nadere eisen aan de kwaliteit;
Herkennen: de zwarte en witte lijnen bij J kunnen duidelijk en afzo nderlijk
op het beeldscherm worden gezien; verder kunnen de ogen, neus (bolletjes afzonderlijk is niet vereist) en mond van de pop duidelijk en afzo nderlijk op het beeldscherm worden gezien.
Identificeren: de zwarte en witte lijnen bij E op de Rotakin pop kunnen
duidelijk en afzonderlijk op het beeldscherm worden gezien; verder kunnen de twee bolletjes bij de neus van de pop duidelijk en afzonderlijk op
het beeldscherm worden gezien.

Het verdient aanbeveling na het installeren van een camerasysteem met
behulp van deze objectieve criteria, en bij verschillende hoeveelheden lichtinval, de bruikbaarheid van beelden te bepalen.

Pagina 76

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Bijlage 7 Screenshots camerabeelden vier leveranciers

Leverancier A
Dag

Schemering

Nacht

Pagina 77

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Leverancier B
Dag

Schemering

Nacht

Pagina 78

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep

Leverancier C
Geen fotobestanden, maar video aangeleverd. Het bleek onmogelijk om van
de aangeleverde videobestanden een JPEG bestand voor in dit rapport te
maken.

Leverancier D
Van leverancier D zijn alleen fotobeelden beschikbaar die zijn gemaakt va naf de ambulancecamera in een garage.
Afbeelding 1, in garage

Afbeelding 2, in garage

Pagina 79

Pilot cameraregistratie op ambulances

DSP - groep