Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1380

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 21 februari 2022
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Visserij heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Landbouw,
Natuur en Visserij over de brief van 27 januari 2022 inzake de geannoteerde agenda van de informele Landbouw- en Visserijraad van
6–8 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1370).
De vragen en opmerkingen zijn op 31 januari 2022 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Visserij voorgelegd. Bij brief van 15 februari 2022
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Geurts
Adjunct-griffier van de commissie,
Nouse

kst-21501-32-1380
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en antwoorden

2

II

Volledige agenda

13

Vragen en antwoorden
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en de onderliggende stukken. Zij hebben daarbij enkele vragen.
Vogelgriep
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de economische
consequenties van de ophokplicht voor pluimveebedrijven. Eerder hebben
zij de Minister gevraagd naar de mogelijkheid om Europees de handelsnormen van vrije-uitloopeieren aan te passen conform de regels voor
biologische eieren, waarbij geen 16-weken termijn geldt. Zij lezen in de
beantwoording van de schriftelijke vragen (Aanhangsel Handelingen II
2021/22, nr. 1493) dat de Minister zich «aan het beraden [is] op welke wijze
we de vrije uitloophouderij in Nederland en de Europese Unie het best
kunnen helpen.» Kan hij dat iets nader duiden? Welke opties zijn er, naast
de handhaving van de inkoopprijs door de retail? Op welke wijze gaan
andere lidstaten om met dit probleem?
Antwoord
Er zijn signalen dat ook andere lidstaten tegen het probleem aanlopen dat
voor het tweede jaar op rij sprake is van langdurige perioden van
ophokplicht en de gevolgen ervan voor de vrije uitloopsector. Uit contact
met andere lidstaten blijkt dat er een breder draagvlak is om de
Commissie te vragen een oplossing te vinden voor deze situatie. Ik heb
derhalve een AOB punt aangevraagd voor de Landbouw- en Visserijraad
van 21 februari. Bij dit agendapunt zal ik de Commissie vragen om een
oplossing voor de 16 weken termijn voor de vrije uitloopsector vooruitlopend op een meer structurele oplossing via de herziening van de
Europese handelsnormen.
Diertransporten
De leden van de VVD-fractie lezen in de agrarische pers dat de Minister in
de vorige Landbouwraad heeft gepleit voor een verbod op langeafstandstransporten van levend vee naar buiten de Europese Unie, zowel over
land als over zee. Daarnaast zou hij er voorstander van zijn om in de
toekomst het transport van levend vee volledig te verbieden. Klopt dat, en
zo ja kan hij dat nader duiden? Geldt dit dus ook voor het transport van
fokvee naar derde landen? Welke vormen van veetransport zijn wat de
Minister betreft nog wel mogelijk in de toekomst?
Antwoord
Ik heb inderdaad in de Landbouwraad gepleit voor een verbod op
langeafstand transporten van levend vee over de weg of over zee naar
bestemmingen buiten de Europese Unie. Ik heb aangegeven dat dit
verbod vastgelegd moet worden in de aanstaande herziening van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

2

Europese verordening van de Raad (de transportverordening).1 Om
transporten van levende dieren over lange afstanden te vermijden, ben ik
voorstander van een verschuiving naar transport van karkassen, vlees en
genetisch materiaal in plaats van transport van levende dieren. Dit
standpunt is geheel in lijn met wat mijn voorganger de afgelopen jaren
over dit onderwerp aan uw Kamer heeft gecommuniceerd.
Het EU-brede verbod op langeafstand transporten van levend vee over de
weg of over zee naar bestemmingen buiten de Europese Unie zou ook
moeten gelden voor de export fokvee naar derde landen. Ik haal hierbij
graag de schriftelijke verklaring2 aan die Nederland vorig jaar juni samen
met Duitsland en Luxemburg in de Landbouwraad inbracht, voorafgaand
aan de stemming over Raadsconclusies ten aanzien van dierenwelzijn
tijdens lange afstand diertransporten naar derde landen over zee. Hierin
wordt uiteengezet dat de bevoegde autoriteiten van de lidstaten niet
kunnen garanderen dat, of controleren op, het deel van de reis dat buiten
de grenzen van de EU plaatsvindt, in overeenstemming met de EU-regels
verloopt. Bovendien is het zo dat, wanneer zich buiten de grenzen van de
EU onvoorziene problemen voordoen die een bedreiging vormen voor het
welzijn van de dieren, dit vaak niet gemeld wordt aan de lidstaat van
herkomst en de mogelijkheden om in te grijpen uiterst beperkt zijn. Als
laatste argument worden de omstandigheden waaraan de dieren na
aankomst op hun bestemming worden blootgesteld genoemd, bijvoorbeeld tijdens het verdere vervoer, op veemarkten en bij het slachten.
Dat ik gepleit zou hebben voor een geheel verbod van transport van vee,
berust op een misverstand. Mijn inbreng ten aanzien van transport staat
hierboven beschreven en het videoverslag van de vergadering is terug te
kijken op de website van de Europese Raad.3 Inmiddels is het betreffende
artikel in de agrarische pers overigens ook gecorrigeerd. Met het oog op
dierenwelzijn moet het langdurig vervoeren van dieren zoveel mogelijk
beperkt worden. Dit is geen nieuw standpunt en is zelfs een van de
overwegingen in de Europese transportverordening.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van Informele Landbouw- en Visserijraad en van het verslag van
de vorige Landbouw- en Visserijraad. Deze leden hebben daar enkele
vragen over.
De leden van de PVV-fractie lezen dat een Franse Minister aandacht wil
voor mogelijke negatieve gevolgen van (elementen uit) de Boer-tot-Bord
strategie voor de omvang van de voedselproductie. Deze leden hebben bij
de ambtsvoorganger van de Minister aangedrongen op het intrekken van
de Nederlandse steun voor deze slechte strategie. Kan de Minister
aangeven bij welke daling van de omvang van de voedselproductie en bij
welke prijsstijging van voedsel het volgen van deze strategie niet meer
acceptabel is?
Antwoord
Ik zie het discussiestuk dat gepubliceerd is door mijn Franse collega als
een mooie basis voor een discussie. Het Franse voorzitterschap beoogt
met haar discussiestuk een eerste oriënterende gedachtewisseling te
voeren over het versterken van de samenhang tussen de Green Deal, het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het handelsbeleid om de transitie
1

Verordening (EG) Nr. 1/2005 van de Raad van 22 december 2004 inzake de bescherming van
dieren tijdens het vervoer en daarmee samenhangende activiteiten.
2
https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-10086–2021-ADD-1/nl/pdf
3
https://www.consilium.europa.eu/nl/meetings/agrifish/2022/01/17/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

3

naar duurzame voedselsystemen te ondersteunen. De gedachtewisseling
zal de opmaat zijn voor verdere discussies in de komende maanden,
waaronder de Landbouw- en Visserijraad in maart waar de Europese
Commissie naar verwachting de voorlopige resultaten zal presenteren van
het onderzoek naar de rationale en juridische haalbaarheid (waaronder de
conformiteit met WTO-regels) van het toepassen van EU gezondheids- en
milieu productiestandaarden (inclusief standaarden voor dierenwelzijn,
processen en productiemethoden) op geïmporteerde producten. Het
eindrapport zal in juni verschijnen.
Daarbij onderschrijf ik het belang van coherentie tussen het
EU-handelsbeleid, de Green Deal en het nieuwe GLB evenals van een
evenwichtigheid in het uitbouwen van (1) goede handelsrelaties, (2) het
behouden van een robuuste landbouwsector in de EU die zorgt voor
voedselveiligheid en voedselzekerheid en (3) het meer milieuvriendelijk
maken van voedsel- en landbouwsystemen. Welk evenwicht daarin wordt
gevonden zal de komende maanden duidelijker worden. Wel denk ik dat
voedselzekerheid zowel op Europees niveau als op lidstaatniveau zou
moeten worden nagestreefd.
Ik wil daarbij wel aantekenen dat het Franse discussiestuk voor wat betreft
voedselzekerheid zich in belangrijke mate baseert op de studie van het
Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie. Die studie stelt
niet alleen dat de van Boer-tot-Bordstrategie mogelijk zal kunnen leiden
tot afname van voedselproductie, maar ook dat de studie te beperkt is in
scope om op basis hiervan beleidsconclusies te trekken. Ik deel die
observatie en vind daarom dan ook dat het te voorbarig is om nu al de
conclusie dat voedselzekerheid in gevaar komt als gevolg van o.a. de
Green Deal. Wel heb ik de Commissie reeds opgeroepen meer aandacht te
besteden aan de integrale effecten van Boer-tot-Bordstrategie wanneer de
wetsvoorstellen gepresenteerd worden en zal aan de hand van de
resultaten per wetsvoorstel mijn positie bepalen waarover ik u in de
relevante BNC-fiches zal informeren.
In het verslag komt 18 keer een woord met daarin «koolstof» voor. Het
wekt de illusie dat de EU (de uitstoot van) koolstof ziet als een probleem.
Kan de Minister meedelen aan zijn Europese collega’s dat het hypocriet is
een brandstofbesparende vistechniek als de pulsvisserij te verbieden en
het maandelijkse verhuiscircus van Brussel naar Straatsburg plus het
gebruik van privéjets door de Europese Commissie goed te keuren, terwijl
het gewone volk voor «koolstofbeleid» moet bloeden?
Antwoord
Nederland onderschrijft de Europese klimaatdoelstellingen en de
noodzaak om broeikasgassenuitstoot sterk terug te dringen. Aankomende
jaren zal Nederland haar Europese collega’s blijven aanspreken op het
belang van vermindering van de uitstoot van broeikasgassen, zowel in
gedrag als in beleid. Zo heeft Nederland de Europese Commissie gewezen
op de voordelen van de pulstechniek op het gebied van duurzaamheid. In
dit kader is ook gewezen op het lagere brandstof verbruik.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
Kamerstukken en de geannoteerde agenda ten behoeve van dit schriftelijk
overleg. Zij hebben nog enkele vragen die zij de Minister willen
voorleggen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

4

EU Biodiversiteitsstrategie
De leden van de D66-fractie vernemen dat er nog steeds geen overeenkomst is tussen de verschillende lidstaten over de juridisch bindende
EU-streefcijfers voor natuurherstel. Kan de Minister toelichten in welke
mate deze beslissing is vertraagd? Wat zijn hier de laatste ontwikkelingen?
Bovendien is ook nog niet duidelijk wat het 30% beschermd natuurgebied
in heel Europa betekent voor de individuele lidstaten. Kan de Minister hier
ook een laatste stand van zaken geven? Deze leden zijn daarnaast
benieuwd of ook Nederland nieuwe beschermde natuurgebieden gaat
aanmerken, aangezien EU-lidstaten voor 2023 aanzienlijke voortgang
moeten hebben geboekt in het aanwijzen van nieuwe beschermde
gebieden.
Antwoord
Het EU-wetsvoorstel natuurherstel is nog niet gepubliceerd door de
Europese Commissie. De publicatie is uitgesteld en wordt verwacht op
23 maart. Over het standpunt van het kabinet ten aanzien van dit voorstel
wordt uw Kamer middels een BNC-fiche geïnformeerd. Vervolgens zullen
de lidstaten en het Europees Parlement zich over het wetsvoorstel buigen.
Na afloop van de uitwisseling van standpunten en onderhandelingen
daarover tussen Commissie, lidstaten en parlement, zal het aangepaste
wetsvoorstel worden vastgesteld. Dit traject tot vaststelling zal vermoedelijk enkele jaren in beslag nemen. Op het moment van vaststelling
worden ook de juridisch bindende natuurhersteldoelen van kracht. Het
doel uit de Biodiversiteitsstrategie om 30% van het land en 30% van de
zee in de EU te beschermen, is niet uitgesplitst naar individuele lidstaten,
maar wordt in de praktijk wel vertaald naar regionaal niveau (biogeografische regio’s). Elke lidstaat moet een billijk deel van de inspanning
leveren op basis van objectieve ecologische criteria, waarbij er rekening
mee wordt gehouden dat de kwaliteit en kwantiteit van de biodiversiteit
van land tot land verschilt. Lidstaten hebben tot eind dit jaar de tijd om
aan te geven wat hun bijdrage zal zijn aan dit doel. Zoals het zich nu laat
aanzien zal Nederland, met de uiteindelijke realisatie van het Natuur
Netwerk Nederland, plus het recent gestarte programma Natuur en de
voornemens tot verdere verbetering uit het coalitieakkoord, een billijke
bijdrage kunnen leveren.
Pesticiden
De leden van de D66-fractie hebben met veel interesse kennisgenomen
van de beantwoording van de Minister over de vragen die deze leden
hadden over de herziening van het richtsnoer voor een vergelijkende
risicobeoordeling. Zij hebben hierover nog enkele aanvullende vragen om
een beter beeld te krijgen van de effectiviteit van de huidige beoordelingssystematiek. Kan de Minister aangeven hoeveel middelen, sinds de
invoering van de vergelijkende analyse op 1 augustus 2015 (Uitvoeringsverordening 2015/408) door het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) toegelaten, verlengd, gewijzigd of
uitgebreid zijn die een werkzame stof bevatten die een kandidaat is voor
vervanging? Kan daarbij ook worden aangegeven hoe vaak ervoor is
gekozen om geen vergelijkend onderzoek uit te voeren voor middelen die
een dergelijke stof bevatten en waarom hiervoor is gekozen? Kan tenslotte
worden aangegeven hoe vaak naar aanleiding van een dergelijke analyse
is gekozen voor vervanging of een weigering van de toelating van het
middel?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

5

Antwoord
Een antwoord op de gestelde vragen vraagt meer tijd dan de gegeven
reactietermijn. Een vergelijkende beoordeling wordt op nationaal niveau
uitgevoerd als er een aanvraag wordt ingediend voor een gewasbeschermingsmiddel met een werkzame stof die op het moment van aanvraag
kandidaat was om voor vervanging in aanmerking te komen. Voor een
actualisatie van de informatie over de vergelijkende beoordelingen die uw
Kamer al eerder heeft ontvangen (Kamerstuk 35 570 XIV, nr. 9/vraag
157–160), is het nodig dat het Ctgb met terugwerkende kracht tot 2015
voor alle ingediende aanvragen analyseert welke stoffen waren ingedeeld
als kandidaat om voor vervanging in aanmerking te komen, sindsdien
mogelijk van categorie zijn veranderd en hoe dit doorwerkte in aanvragen
voor nationale toelatingen van gewasbeschermingsmiddelen. Zodra het
Ctgb de benodigde informatie heeft verzameld, zal ik uw Kamer daarover
informeren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Wolven
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de antwoorden van de Minister aangaande de beschermde status van de
wolf (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1366 deel II). Deze leden zijn verheugd om
te lezen dat de beschermde status van de wolf voor dit kabinet niet ter
discussie staat. Ook hebben zij met instemming gelezen dat de Minister
waar nodig dit standpunt in Europees verband zal uitdragen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie merken echter op dat in
november 2021, de wolf op initiatief van de Slowaakse delegatie
besproken is tijdens de Landbouw- en Visserijraad. Kan de Minister
bevestigen dat Nederland zich tijdens die vergadering niet actief heeft
uitgesproken voor bescherming van de wolf, ondanks dat enkele landen
tijdens deze vergadering de beschermde status van de wolf in twijfel
hebben getrokken? Zo ja, waarom is dit niet gebeurd? Weet de Minister of
en wanneer de wolf opnieuw wordt besproken in de Landbouw- en
Visserijraad? Kan de Minister bevestigen dat hij zich de eerstvolgende
keer actief hard zal maken voor behoud van de strikt beschermde status
van de wolf in Europa?
Kan de Minister bevestigen dat Nederland zich vanaf nu actief blijft
inzetten om de beschermde status van de wolf te handhaven? Kan de
Minister daarmee ook bevestigen dat hij het afschieten van de wolf
onwenselijk acht en zich daartegen zal verzetten? Zo nee, waarom niet?
Antwoord
Zoals ik eerder richting uw Kamer heb aangegeven (Kamerstuk 21 501-32,
nr. 1360) heeft Nederland zich in de discussie afzijdig gehouden, omdat
deze problemen in Nederland (nog) niet spelen. Nederland kent slechts
enkele roedels met een beperkt aantal wolven en relatief weinig overlast
en schade. Een actieve rol van Nederland in deze discussie ligt daarom
niet voor de hand. Om deze reden zal Nederland ook bij volgende
gelegenheden terughoudend zijn in de discussie.
Natuurbeleid, waaronder de bescherming van de wolf, wordt in principe
besproken in de Milieuraad. Agendering in de Landbouw- en Visserijraad
gebeurde op initiatief van een lidstaat. Op dit moment is mij mede
daarom niet bekend of en zo ja wanneer de wolf op de agenda van de
Landbouw- en Visserijraad staat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

6

Wolven zijn beschermd en van grote waarde voor een natuurlijk
evenwicht en de biodiversiteit. We moeten vooral leren samenleven met
de wolf en tegelijk manieren ontwikkelen om gehouden dieren te
beschermen. Daar zal ik me samen met de Minister voor Natuur en
Stikstof voor blijven inzetten.
Vruchtbaarheidsmiddel uit paardenbloed
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie attenderen de Minister
opnieuw op het voortdurende dierenleed dat gepaard gaat met de
productie van Pregnant Mare Serum Gonadotropin (PMSG). Dit vruchtbaarheidsmiddel wordt geproduceerd van bloed dat afkomstig is van
drachtige paarden. Om PMSG te produceren, worden paarden systematisch drachtig gemaakt en blootgesteld aan substantiële bloedafnames
van wel vijf liter per week. Dit gaat gepaard met gezondheids- en
welzijnsproblemen. PMSG wordt geïmporteerd uit onder meer
Zuid-Amerika en IJsland, maar er is ook sprake van productie in Europa.
In 2017 hebben deze leden dit aangekaart bij de toenmalige Staatssecretaris van Economische Zaken. Deze heeft daarop aangegeven deze
praktijken zeer onwenselijk te vinden. De Staatssecretaris heeft toen
tevens aangegeven via aanpassing van de Europese diergeneesmiddelenverordening en van de «good manufacturing practices» over vier jaar (in
2021 dus) een juridische grondslag te hebben om de import van deze
stoffen te kunnen tegenhouden (Kamerstuk 21 501-32, nr. 963).
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat de aanpassingen in de Europese diergeneesmiddelenverordening en de Good
Manufacturing Practices tot dusver niet geleid hebben tot een import- en
productieverbod op PMSG. Deze leden constateren daarnaast dat
recentelijk opnieuw ophef is ontstaan over PMSG, na een Duitse
reportage over hevige dierenwelzijnsproblemen bij de productie in
IJsland.4 Stichting Dier&Recht heeft tevens een brandbrief gestuurd aan
de Minister over de problematische productie in IJsland.5
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren tevens dat het
Europees Parlement in haar visie op de Boer-tot-Bord-strategie recentelijk
de Europese Commissie en de lidstaten heeft opgeroepen om de invoer
en de binnenlandse productie van (PMSG) te staken.6 Is de Minister bereid
om deze oproep van het Europees Parlement te ondersteunen in de
Landbouw- en Visserijraad, deze kwestie actief te agenderen en daarbij op
te trekken met andere lidstaten om de productie en import van PMSG te
stoppen?
Antwoord
Er zijn diergeneesmiddelen toegelaten op de Nederlandse markt waarbij
PMSG als grondstof wordt gebruikt. Deze middelen zijn conform de
Europese eisen gesteld in Richtlijn 2001/82 in Verordening 2019/6.
Hiermee voldoet het middel aan de eisen van onder meer werkzaamheid,
veiligheid en kwaliteit en vormt het gebruik van dit middel geen risico
voor de voedselveiligheid. Uiteraard vind ik elke praktijk waarbij dieren
worden mishandeld onacceptabel. In Nederland wordt geen PMSG
gewonnen uit paarden. Dierenwelzijn is nu echter geen criterium in de
eisen van Good Manufacturing Practice (GMP) die in mondiaal verband
zijn afgesproken en waar een producent van grondstoffen voor dierge4

https://www.daserste.de/information/wirtschaft-boerse/plusminus/sendung/hormone-vonstuten-fuer-fleischproduktion-100.html
5
https://www.dierenrecht.nl/bloedpaarden
6
https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2021-0425_NL.html

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

7

neesmiddelen zich volgens de EU-regelgeving aan moet houden. Er is nu
geen grondslag om op basis van gestelde eisen de marktoelating van
deze middelen als diergeneesmiddel door te halen.
In de nieuwe diergeneesmiddelenverordening (2019/6), die op 28 januari
2022 van toepassing is geworden is opgenomen in overweging 68: «Bij
goede vervaardigingspraktijken voor de toepassing van deze verordening
moet rekening worden gehouden met de in de Unie en op internationaal
niveau geldende dierenwelzijnsnormen wanneer werkzame stoffen
vervaardigd worden uit dieren.»
Deze goede vervaardigingspraktijken (GMP) worden herzien door middel
van een uitvoeringshandeling, deze is voorzien voor 28 januari 2025. Op
basis van deze implementing act kunnen eisen gesteld worden aan de
productie van grondstoffen. Bovenstaande overweging zal daarbij
onderwerp zijn voor opname in de GMP eisen. Ik ondersteun dit proces en
zal me hiervoor inzetten. Dit vergt echter overeenstemming met de
lidstaten en de Europese Commissie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de Volt-fractie
Appreciatie Frans voorzitterschap
Het Franse voorzitterschap zet in op handelsbeleid, ontbossing, «carbon
farming» en het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen met extra
aandacht aan productiemethoden voor dierlijke en plantaardige
producten. In dat kader zet het Franse voorzitterschap in op spiegelmaatregelen voor geïmporteerde producten. Staat de Minister positief
tegenover het inzetten van spiegelmaatregelen, gezien het feit dat de
Minister aangeeft dat er veel raakvlakken zijn in het coalitieakkoord wat
betreft handel? Zo ja, betekent dit ook dat de Minister voorstander is van
het heffen van extra tarieven aan de grens als spiegelmaatregel voor
productiestandaarden? Wat zijn naar verwachting de gevolgen van
dergelijke maatregelen voor lage- en middeninkomens landen die onder
de SAP+ vallen?
Kan de Minister een appreciatie geven van de position paper van het
Franse voorzitterschap over spiegelmaatregelen toepassen op
gezondheids- en milieuproductie-standaarden op geïmporteerde
producten?
Kan de Minister uitweiden over de effectiviteit van dergelijke spiegelmaatregelen? Welke alternatieven zijn er? Welke specifieke voorstellen heeft de
Minister gedaan ter garantie van een gelijk speelveld?
Antwoord
Het paper van het Franse voorzitterschap, en een nadere concretisering
van wat het voorzitterschap precies bedoelt met spiegelmaatregelen met
betrekking tot geïmporteerde producten, is nog niet verschenen. De
verwachting is dat dit paper voorafgaand aan de Landbouw- en Visserijraad van 21 en 22 februari verschijnt. Het paper zal dan de basis vormen
voor een discussie over de samenhang tussen de Green Deal, het
Gemeenschappelijk Landbouwbeleid, en het handelsbeleid bij de
Landbouw- en Visserijraad. Ik kijk uit naar de ideeën die het voorzitterschap in het paper gaat presenteren. Deze discussie zal naar verwachting
de opmaat zijn voor de Landbouw- en Visserijraad in maart, waar de
Europese Commissie de voorlopige resultaten zal presenteren van het
onderzoek naar de rationale en juridische haalbaarheid (waaronder de
conformiteit met WTO-regels) van het toepassen van EU gezondheids- en
milieu productiestandaarden (inclusief standaarden voor dierenwelzijn,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

8

processen en productiemethoden) op geïmporteerde producten.
Overigens betreft het hier een bredere discussie over productiestandaarden in relatie tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO), die ook wordt
gevoerd in andere Raadsformaties, met name de Raad Buitenlandse
Zaken/ Handel waarin Nederland wordt vertegenwoordigd door de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.
Omdat de resultaten van het onderzoek nog niet bekend zijn, kan ik nu ook
nog niet aangeven wat de effectiviteit zou kunnen zijn van dergelijke
maatregelen en of men eventuele gevolgen zou kunnen verwachten voor
landen die onder APS+ vallen. Dit zijn overigens niet lage- en middeninkomens landen maar lage inkomenslanden en laag middeninkomenslanden, middeninkomenslanden vallen niet meer onder het stelsel.
Volgens het coalitieakkoord zet Nederland in op hoge standaarden voor
eerlijke productie, mensenrechten, voedselveiligheid, duurzame groei en
klimaat. Tegelijkertijd zet Nederland in op beschermen van ondernemers
tegen oneerlijke concurrentie. Ziet de Minister in dat kader noodzaak tot
extra wetgeving, naast de te verwachten wetgeving over wetgeving voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen (IMVO) en de
recente Ontbossingsverordening? Acht de Minister certificeringsystemen
voldoende om deze wetgeving effectief ten uitvoer te brengen?
Antwoord
Op dit moment ligt het niet voor de hand om al in te zetten op aanvullende wetgeving om invulling te geven aan de doelstellingen uit het
regeerakkoord. Momenteel is op de genoemde gebieden een veelheid van
Europese wetgeving in de maak, nationale wetgeving op het terrein van
gepaste zorgvuldigheid wordt conform het regeerakkoord ontwikkeld.
Daarnaast is er een breed scala aan Europees en Nederlands instrumentarium om te genoemde thema’s te bevorderen.
Gepaste zorgvuldigheid in lijn met de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen is de kern van toekomstige wetgeving op het
gebied van IMVO en ontbossing. Bedrijven kunnen certificering gebruiken
bij het uitvoeren van bepaalde gepaste zorgvuldigheidsstappen, maar
certificering kan het gepaste zorgvuldigheidsproces zelf niet vervangen.
Kan de Minister toezeggen het onderzoek van de Commissie over de
effectiviteit en juridische haalbaarheid van spiegelmaatregelen op het
moment van presentatie ook rechtstreeks te delen met de Kamer?
Antwoord
Op dit moment is niet bekend in welke vorm lidstaten worden geïnformeerd door de Europese Commissie over de (voorlopige) resultaten het
onderzoek naar de juridische haalbaarheid van toepassing van EU
gezondheids- en milieu productiestandaarden op geïmporteerde
producten. Als dit door middel van een stuk van de Commissie of het
Raadssecretariaat is dat wordt geagendeerd in de Landbouwraad, dan
wordt de Tweede Kamer daarover geïnformeerd via de geannoteerde
agenda. Ook heeft de Tweede Kamer sinds 2013 zelf toegang tot het EU
Delegates Portal en daarbij ook toegang tot de documenten die geagendeerd worden in de Raad. De beschikbaarheid in het EU Delegates Portal
is wel afhankelijk van de rubricering van het stuk. Hoger gerubriceerde
stukken komen niet standaard in het EU-Delegates Portal. Toegang of
inzage kan de Kamer in overleg met de regering overeenkomen. Mocht de
Commissie de Raad zonder onderliggend stuk informeren over het
onderzoek, dan wordt de Kamer via het verslag van deze Raad geïnfor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

9

meerd en niet apart op het moment dat de Raad plaatsvindt. Dit is
conform de afspraken die gemaakt zijn tussen de regering en de Tweede
Kamer.
In februari organiseert het Franse voorzitterschap een werklunch en
marge van de Landbouw- en Visserijraad over de toekomst van het
Gemeenschappelijk Visserijbeleid (GVB). Wat zijn naar verwachtingen de
grootste discussiepunten tijdens deze werklunch? Kan de Minister een
overzicht geven van het krachtenveld in de Raad over de toekomst van het
GVB?
Antwoord
De voorziene discussie gaat over de rol van wetenschappelijk onderzoek
in het Gemeenschappelijk Visserijbeleid. Er is nog geen inhoudelijk
document gedeeld voor deze discussie. Omdat de specifieke discussiepunten nog niet bekend zijn kan ik geen krachtenveld schetsen.
Hoe verhoudt het gebruik van bodemberoerende vistuigen zich tot de
biodiversiteitsdoelen voor oceanen? Kan de Minister uitweiden over het
gebrek aan alternatief voor bodemberoerende vistuigen voor Nederlandse
vissers? Hoe verhoudt zich dit tot vissers in andere landen? Heeft de
Minister al best practices uitgewisseld met andere lidstaten hierover? Zijn
er best practices die op korte termijn geïmplementeerd kunnen worden?
Hoe verwacht de Minister de biodiversiteits- en klimaatdoelstellingen te
halen als bodemberoerende vistuigen toegestaan blijven worden? Op
welke termijn verwacht de Minister bodemberoerende vistuigen uit te
faseren?
Antwoord
De biodiversiteitsdoelen voor de Europese wateren zien op de
bescherming van kwetsbare habitats en soorten. Deze doelen zijn
vastgelegd in verschillende Europese richtlijnen; de Vogel- en Habitatrichtlijn en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie. Op grond van deze
richtlijnen en op basis van wetenschappelijke informatie kunnen gebieden
aangewezen worden, waar de bodem beschermd moet worden om de
instandhoudingsdoelstellingen te realiseren en de goede milieutoestand
te bereiken. Voor het Nederlandse deel van de Noordzee, zijn hierover
afspraken gemaakt in het Noordzee Akkoord. In 2023 is 13,7% van de
Noordzee binnen ecologische waardevolle gebieden volledig gevrijwaard
van bodemberoering door visserij. Dit percentage loopt op naar 15% in
2030. Zo zal in verschillende beschermde gebieden, zoals de Doggersbank
en het Friese Front, de bodemberoerende visserij hierom (deels) worden
verboden. Er zijn geen beleidsvoorstellen gedaan om de bodemberoerende visserij in zijn geheel uit te faseren.
Al jarenlang wordt er onderzoek gedaan naar het beperken van bodemberoering, ook met middelen uit de Europese fondsen voor visserij en
aquacultuur. Ook in de komende jaren blijft innovatie van vistuigen ten
behoeve van het beperken van bodemberoering één van de speerpunten
bij de inzet van Europese middelen. Enkele technieken zijn succesvol in
gebruik genomen, zoals de sumwing en de twintig in de visserij op schol.
Voor de belangrijkste Nederlandse bodemvissoort, de tong, is sinds het
verbod op de pulstechniek nog geen alternatief vistuig beschikbaar met
minder bodemberoering dan de traditionele visserij met wekkerkettingen.
Platvissen, waaronder schol en tong, hebben de eigenschap zich enkele
centimeters in de zeebodem in te graven, waarbij de tong nog iets dieper
zit dan de schol. Er is voor de visserij op platvis dan ook nog geen zicht op
een vismethode die geheel zonder bodemberoering kan plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

10

Ook in andere lidstaten wordt gebruik gemaakt van bodemberoerende
visserijtechnieken.
Er is veel internationale samenwerking op het gebied van visserijtechnieken, zowel op het niveau van lidstaten als tussen wetenschappers. Bij
de International Council for the Exploration of the Sea (ICES) zijn twee
werkgroepen gericht op innovaties aan visserijtechnieken en de impact op
het ecosysteem, waaraan Nederland actief deelneemt. Ook de Europese
Commissie organiseert met enige regelmaat overleggen waarin lidstaten
op specifieke onderwerpen best practices met elkaar kunnen delen.
De Minister geeft aan dat de strategische autonomie van de EU staat voor
het vermogen om op basis van eigen inzichten en keuzes haar publieke
belangen te borgen en weerbaar te zijn in een onderling verbonden
wereld. Kan de Minister concrete voorbeelden geven binnen landbouwbeleid van strategische autonomie? Kan de Minister daarbij uitweiden
welke beleidsvoorstellen Nederland zal doen teneinde de strategische
autonomie te vergroten? Kan de Minister aangeven wat de verschillen zijn
tussen de Nederlandse invulling van strategische autonomie en de Franse
invulling daarvan? Kan de Minister daarbij ook een overzicht geven van de
discussiepunten op specifieke beleidsvoorstellen binnen de Raad aan de
hand van deze verschillende interpretaties?
Antwoord
Het kabinet werkt eraan om strategische afhankelijkheden te identificeren
en verminderen, zodat de strategische wordt autonomie vergroot. Een
concreet voorbeeld van strategische autonomie betreft eiwitten (voornamelijk voor diervoeding), die thans met name uit Brazilië en de Verenigde
Staten geïmporteerd worden. Om deze afhankelijkheid te verminderen,
worden diverse opties verkend en in sommige gevallen al toegepast. Denk
hierbij aan de teelt van eiwitrijke gewassen, het recyclen van reststromen
in de waardeketen, of het kweken van insecten. Ik ben aan het onderzoeken welke verdere afhankelijkheden in de voedselwaardeketen
geïdentificeerd en verminderd kunnen worden om de strategische
autonomie van zowel Nederland als Europa te vergroten. Vanzelfsprekend
heeft dat raakvlakken met de Franse invulling van het concept, zeker op
het gebied van eiwitten. Echter, het Franse voorzitterschap is pas
recentelijk begonnen, en ik zal voorstellen op dit gebied beoordelen
wanneer ze de revue passeren, waarbij ik een protectionistische houding
waar mogelijk wil voorkomen.
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van de agenda van de
Informele Landbouw- en Visserijraad van 7 en 8 februari en heeft daarbij
nog enkele vragen en opmerkingen.
Ten eerste is het lid van de BBB-fractie verheugd om te lezen dat de
Franse Minister Denomandie het belang van voldoende en gezond
voedsel erkent en aandacht vraagt voor de mogelijke negatieve effecten
van de Boer-tot-Bord strategie op de omvang van de voedselproductie.
Kan de Minister aangeven of hij de Franse Minister hierin bijval gegeven
heeft en wat de belangenafweging is van de Minister? Zo wordt er
vastgesteld dat er evenwicht moet worden nagestreefd tussen: 1) het
uitbouwen van goede handelsrelaties, (2) het behouden van een robuuste
landbouwsector in de EU die zorgt voor voedselveiligheid en voedselzekerheid en (3) het meer milieuvriendelijk maken van voedsel- en
landbouwsystemen. Kan de Minister aangeven hoe zo’n evenwicht er
volgens hem uit zou kunnen zien en welke prioritering daarin aangebracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

11

zou moeten worden? Is de Minister daarbij van mening dat voedselzekerheid vooral op Europees niveau zou moeten worden nagestreefd of ziet
de Minister daarin ook het belang van voedselzekerheid op lidstaatniveau? Kan de Minister hierover zijn visie uiteenzetten?
Antwoord
Voor de Landbouw- en Visserijraad op 21 februari heeft het Franse
voorzitterschap notitie opgesteld ter ondersteuning van een eerste
oriënterende gedachtewisseling over het versterken van de samenhang
tussen de Green Deal, het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en het
handelsbeleid om de transitie naar duurzame voedselsystemen te
ondersteunen. De gedachtewisseling zal de opmaat zijn voor de komende
maanden, waaronder de Landbouw- en Visserijraad in maart waar de
Europese Commissie naar verwachting de voorlopige resultaten zal
presenteren van het onderzoek naar de rationale en juridische
haalbaarheid (waaronder de conformiteit met WTO-regels) van het
toepassen van EU gezondheids- en milieu productiestandaarden (inclusief
standaarden voor dierenwelzijn, processen en productiemethoden) op
geïmporteerde producten. Het eindrapport zal naar verwachting in juni
verschijnen.
Ik onderschrijf het belang van coherentie tussen het EU-handelsbeleid, de
Green Deal en het nieuwe GLB evenals van een evenwichtigheid in het
uitbouwen van (1) goede handelsrelaties, (2) het behouden van een
robuuste landbouwsector in de EU die zorgt voor voedselveiligheid en
voedselzekerheid en (3) het meer milieuvriendelijk maken van voedsel- en
landbouwsystemen. Welk evenwicht daarin wordt gevonden zal de
komende maanden duidelijker worden. Wel denk ik dat voedselzekerheid
zowel op Europees niveau als op lidstaatniveau zou moeten worden
nagestreefd.
Ten slotte wil ik aantekenen dat de Franse notitie voor wat betreft
voedselzekerheid zich in belangrijke mate baseert op de studie van het
Joint Research Centre (JRC) van de Europese Commissie. Die studie stelt
niet alleen dat de Van-Boer-tot-Bordstrategie mogelijk zal kunnen leiden
tot afname van voedselproductie, maar ook dat de studie te beperkt is in
scope om op basis hiervan beleidsconclusies te trekken. Ik deel die
observatie en vind daarom dan ook dat het te voorbarig is om nu al de
conclusie dat voedselzekerheid in gevaar komt als gevolg van o.a. de
Green Deal. Wel heb ik de Commissie reeds opgeroepen meer aandacht te
besteden naar de integrale effecten van de Boer-tot-Bord strategie
wanneer de wetsvoorstellen gepresenteerd worden en zal aan de hand
van de resultaten per wetsvoorstel mijn positie bepalen waarover ik u in
het BNC fiche zal informeren.
Tegen 2030 wil de EU het totale gebruik van chemische pesticiden en de
daarmee samenhangende risico’s evenals het gebruik van gevaarlijkere
pesticiden met 50% verminderen. Het uitfaseren van gewasbeschermingsmiddelen waarbij er geen alternatieven voorhanden zijn kan echter een
catastrofe bewerkstelligen op het gebied van de voedselzekerheid en juist
de import van inferieure producten bevorderen uit landen waar deze
middelen wel zijn toegestaan. Is de Minister bereid zich hard te maken dat
er geen middelen worden uitgefaseerd zonder dat er alternatieven zijn?
Gaat de Minister actief inzetten op ondersteuning van de oproep van
Minister Denormandie die aandacht vraagt voor striktere maximum
residuwaarden in geïmporteerde goederen en betere harmonisatie in de
EU? Kan de Minister zijn inzet daaromtrent met ons delen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

12

Antwoord
Het EU streven om tot 50% vermindering van gebruik en risico’s van
chemische gewasbeschermingsmiddelen te komen, zoals de Europese
Commissie dat heeft opgenomen in de Van boer-tot-bord strategie,
betekent niet automatisch het uitfaseren van middelen. Er zijn meerdere
manieren om tot een 50% vermindering te komen van gebruik en risico’s,
bijvoorbeeld via weerbare gewassen en – teelten en inzet van
niet-chemische middelen en – maatregelen en precisielandbouw. In het
Uitvoeringsprogramma Toekomstvisie Gewasbescherming 2030 zijn
daartoe acties opgenomen.
Van uitfasering kan wel sprake zijn als bij de Europese herbeoordeling van
de goedkeuring van werkzame stoffen blijkt dat een veilig gebruik voor
mens, dier en milieu niet meer aangetoond kan worden. Dit is een al
langer lopend proces waarvan de kaders in 2009 zijn vastgelegd in een
Europese verordening (Verordening (EU) 1107/2009) en de goedkeuringscriteria als gevolg van nieuwe wetenschappelijk inzichten kunnen worden
aangepast.
Nederland heeft al verschillende malen aangegeven de initiatieven van de
Europese Commissie te steunen om te komen tot internationale afspraken
over de gelijke inzet van gewasbeschermingsmiddelen in de teelt van
producten die naar de EU worden geëxporteerd. Dit om te voorkomen dat
op die producten residuen worden aangetroffen van middelen die in de
EU niet meer mogen worden gebruikt, ook al zijn daarvoor in EU verband
veilige import toleranties vastgesteld.
De Franse oproep tot betere harmonisatie in de EU is mede ingegeven
door huidig Frans nationaal beleid om te komen tot een reductie (50%)
van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in 2025. Ik ondersteun
het streven van de Van boer tot bord strategie om in de EU het gebruik en
risico’s van gewasbeschermingsmiddelen verder terug te dringen. Dat
streven is in lijn met het Uitvoeringsprogramma en de nieuwe ambities
van het kabinet tot intensivering van toepassing van geïntegreerde
gewasbescherming.
II Volledige agenda
Geannoteerde agenda van de Informele Landbouw- en Visserijraad van 6-8 februari 2022
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1370 – Brief d.d. 27-01-2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer
Verslag informele Landbouw- en Visserijraad 17 januari 2022
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1369 – Brief d.d. 26-01-2022, Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-32, nr. 1380

13