Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 480

Wijziging van de begrotingsstaat van het
gemeentefonds voor het jaar 2020 (Incidentele
suppletoire begroting inzake
coronamaatregelen)

Nr. 3

VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN
ANTWOORDEN
Vastgesteld 2 juli 2020
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van dit voorstel van wet, heeft de eer verslag uit te
brengen in de vorm van een lijst van vragen met de daarop gegeven
antwoorden.
De vragen zijn op 18 juni 2020 voorgelegd aan de Minister van Binnenlandse Zaken. Bij brief van 1 juli 2020 zijn ze door de Minister van
Binnenlandse Zaken beantwoord.
Met de vaststelling van het verslag acht de commissie de openbare
behandeling van het wetsvoorstel voldoende voorbereid
De voorzitter van de commissie,
Ziengs
Adjunct-griffier van de commissie,
Hendrickx

kst-35480-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

1

Vraag 1:
Wat verstaat u onder «grote onverwachte wijzigingen» die ertoe leiden dat
er opnieuw een gesprek zal worden aangegaan met het IPO en VNG over
de bevriezing van het accres? Kunt u bijvoorbeeld drie mogelijke
scenario’s als voorbeeld schetsen?
Antwoord:
Bij grote onverwachte wijzigingen gaat het om grote financiële ontwikkelingen die medeoverheden niet of in zeer beperkte mate zelf kunnen
beïnvloeden. Wat deze ontwikkelingen kunnen zijn is onder de huidige
snel bewegende en onvoorspelbare situatie vooraf niet te zeggen. Het
gaat dan om een situatie waarbij het Rijk beleidswijzigingen doorvoert die
grote extra uitgaven voor medeoverheden veroorzaken en onder normale
omstandigheden tot een hoger accres hadden geleid.
Vraag 2:
Waarom is er niet gekozen om voor een langere termijn het accres te
bevriezen?
Antwoord:
De periode 2020 en 2021 waarover het accres is bevroren is in goed
overleg met de VNG en het IPO vastgesteld. De keuze over de uitvoering
van de systematiek in 2022 en verder wordt aan een volgend kabinet
gelaten.
Vraag 3:
Wat doen gemeenten in het kader van het in de brief van 28 mei jl.
gemelde loket voor zelfstandigen die een beroep doen op de Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren COVID-19 (TOGS) (Kamerstuk
35 420, nr. 43), nu deze regeling toch landelijk wordt uitgevoerd door de
Rijksdienst voor ondernemend Nederland (RVO)? Welke compensatie is
hiervoor opgenomen in euro’s?
Antwoord:
De regeling Tegemoetkoming Ondernemers getroffen Sectoren (TOGS)
wordt landelijk uitgevoerd door de Rijksdienst voor ondernemend
Nederland (RVO). De gemeenten spelen hierin geen rol en ontvangen
hiervoor dan ook geen vergoeding. In mijn brief van 28 mei jl. (Kamerstuk
35 420, nr. 43) verwijs ik naar de algemene loketfunctie van gemeenten
voor zelfstandigen. Aangezien de gemeenten de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandig Ondernemers uitvoeren, waarvoor ze compensatie
krijgen, heeft ze ook vragen over de TOGS beantwoord.
Vraag 4:
In hoeverre is er coulance getoond bij kwijtschelding van heffingen aan
burgers en ondernemers door gemeenten, want op rijksniveau is er alleen
sprake van uitstel?
Antwoord:
De keuzes ten aanzien van de lokale heffingen worden genomen door de
democratisch gekozen vertegenwoordigers van de inwoners. Het zijn deze
lokale afwegingen die leiden tot een keuze over onder andere kwijtschelding, uitstel van betaling of verlaging van de tarieven van de lokale
heffingen.
Zoals in de brief d.d. 17 maart 2020 (Kamerstuk 35 420, nr. 2) is aangegeven is het kabinet in gesprek gegaan met de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten (VNG) over het stopzetten van (voorlopige) aanslagen.
Het is aan de individuele gemeenten hierover besluiten te nemen met
inachtneming van de lokale wensen en opgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

2

Vraag 5:
Kan een uitgebreide onderbouwing worden gegeven van de bedragen die
nu ter compensatie worden voorgesteld voor de periode tot 1 juni 2020?
Antwoord:
Hieronder volgt een toelichting op de afzonderlijke onderdelen van het
compensatiepakket van € 566 miljoen en de maatregelen die voor het
naar buiten brengen van dit pakket reeds getroffen waren.
Toeristen- en parkeerbelasting € 225 miljoen
De begrote inkomsten uit de toeristenbelasting voor 2020 zijn volgens het
Informatie voor derden (Iv3) € 411 miljoen. Er is besloten de compensatie
voor de periode van 1 maart tot en met 1 juni vast te stelen op 25% (3 van
de 12 maanden), zijnde afgerond € 100 miljoen.
De begrote inkomsten uit de parkeerbelasting voor 2020 zijn volgens het
Iv3 circa € 1 miljard, waarvan gemiddeld 30% wordt geïnd in de eerste 6
maanden van het jaar. Aangezien niet de volledige inkomsten uit
parkeerbelasting zijn weggevallen (onder andere omdat de inkomsten ook
de betaling van vergunninghouders betreffen) is er op dit bedrag een
afslag gedaan en besloten voor de periode 1 maart tot en met 1 juni € 125
miljoen te compenseren.
De totale financiële impact van de inkomstenderving voor medeoverheden in 2020 is op dit moment nog niet bekend. Met medeoverheden zal
het kabinet deze impact monitoren. Het kabinet zal medeoverheden waar
nodig compenseren.
Zorg € 144 miljoen
Gemeenten hebben een voorschot ontvangen ter hoogte van € 144
miljoen voor de meerkosten en inhaalzorg m.b.t. hun taken vanuit de
Wmo 2015 en de Jeugdwet. De definitieve hoogte van de compensatie zal
worden gebaseerd op basis van een nog nader vast te stellen methodiek.
Deze wordt momenteel uitgewerkt. Hierbij zal ook betrokken worden dat
de meerkostenregeling verlengd is tot en met 31 december 2020.
Wmo abonnementstarief € 18 miljoen
De compensatie voor de gederfde inkomsten van gemeenten voor het niet
innen van de eigen bijdrage Wmo in april en mei is opgebouwd uit
gederfde inkomsten voor maatwerkvoorzieningen en gederfde inkomsten
voor algemene voorzieningen. Voor de gederfde inkomsten voor
maatwerkvoorzieningen is gebruik gemaakt van de afgedragen eigen
bijdrage uit de CAK- data van 2019. De gederfde inkomsten voor
algemene voorzieningen betreft een inschatting omdat hiervan geen
historische data beschikbaar is.
SW-bedrijven € 90 miljoen
Dit bedrag is 90% van de loonsom voor reguliere medewerkers voor de
periode van 3 maanden (maart, april en mei).
Noodopvang € 23 miljoen
Het bedrag van € 23 miljoen voor de periode maart tot 1 juli is gebaseerd
op een kostenopgave van de KinderOpvang branche. Het gaat hierbij om
de kosten per opvanglocatie en monitorgegevens over het aantal
gemeenten met opvanglocaties en veronderstellingen over de ontwikkeling daarvan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

3

Voorschoolse voorziening peuters, SMIs en Voorschoolse
educatie (VE) € 8,3 mln
Het bedrag van € 8,3 miljoen is gebaseerd op een raming van de VNG.
Om gemeenten de eigen bijdrage van ouders -voor de drie gemeentelijke
regelingen voor elke maand dat de opvang gesloten was- te kunnen laten
vergoeden is € 3 miljoen nodig. De compensatie is gebaseerd voor de
gehele periode dat de kinderopvang geheel of gedeeltelijk gesloten was
(16 maart t/m 7 juni).
TOZO bevoorschotting
De kosten die gemeenten maken voor de uitvoering van de Tozo-1 en
Tozo-2 worden door het Rijk vergoed. Gedurende de looptijd van Tozo-1 is
aan gemeenten € 2 miljard bevoorschot. Inmiddels is € 0,5 miljoen extra
bevoorschot voor de afronding van Tozo-1 en de start van Tozo-2.
Gemeenten ontvangen een vergoeding van de uitgaven aan levensonderhoud en kapitaalverstrekkingen. Daarnaast ontvangen de gemeenten
een vergoeding voor de uitvoeringskosten op basis van het aantal
besluiten Tozo. Gemeenten ontvangen een vast bedrag per besluit op een
aanvraag.
Het gebruik van de regeling wordt gemonitord en waar nodig worden aan
gemeenten nieuwe verschotten verstrekt. Door middel van een steekproef
onder gemeenten worden de uitgaven van gemeenten gemonitord en
wordt door het Rijk besloten wanneer een nieuw bevoorschot wordt
verstrekt. Het Rijk houdt bij de besluitvorming hierover ook rekening met
de signalen die los van de steekproef worden ontvangen.
Op basis van een grove inschatting bedragen de budgettaire gevolgen
voor Tozo-2 t/m eind september € 1,5 miljard. Naar verwachting komen de
uitgaven voor levensonderhoud op € 1 miljard en voor kapitaalverstrekkingen op een € 0,5 miljard. In deze bedragen zijn ook de uitvoeringskosten meegenomen. De uitgaven voor kapitaalverstrekkingen zijn
leningen, die in toekomstige jaren dienen te worden terugbetaald.
Om een indicatie te krijgen van het gebruik van de Tozo is een snelle
monitoring opgezet. Een steekproef onder ongeveer 150 gemeenten
verspreid over het land wordt vertaald naar een landelijk beeld. De
resultaten van de snelle monitoring worden gebruikt voor een inschatting
van de benodigde bevoorschotting. Achteraf vindt op basis van de
daadwerkelijke kosten compensatie plaats voor het beroep op de Tozo.
Bijstand
Voor de bijstand is besloten de maandelijkse betalingen op het niveau van
het voorlopig vastgesteld budget te handhaven en in september het
macrobudget 2020 nader te bezien, waarbij rekening zal worden
gehouden met de actuele conjuncturele situatie.
Sport € 90 miljoen
Het bedrag van € 90 miljoen voor de periode maart tot 1 juni is bepaald
op basis van de Iv3 staten van het CBS. Hierbij is gekeken naar de huur en
erfpachtinkomsten van de gemeenten. Deze lagen in de jaren 2017–2019
rond de € 300 miljoen. De maanden maart, april en mei zijn drukke
maanden met zowel binnen als buiten sport en juni, juli en augustus juist
niet. VWS is in overleg met de VSG (Vereniging Sport en Gemeenten)
gekomen tot een zwaarte inschatting en € 90 miljoen voor die drie
maanden. Deze € 90 miljoen wordt beschikbaar gesteld door het
Ministerie van VWS middels een specifieke uitkering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

4

Lokale culturele voorzieningen € 60 miljoen
De vergoeding van € 60 miljoen voor de periode medio maart tot 1 juni is
gebaseerd op gegevens van de VNG. Naar analogie van de compensatie
bij sport is gekozen voor de vergoeding van de huisvestingslasten, deze
bedragen circa € 14 miljoen per week. Deze € 14 miljoen is gecorrigeerd
voor verminderd gebruik van gas-water-licht, hetgeen door de VNG is
ingeschat op 15%. Er is daarom uitgegaan van € 12 miljoen per week. De
meeste lokale culturele voorzieningen zijn gesloten per maandag 16 maart
jl. Uitgaande van 10 weken komt daarmee het compensatiebedrag op
€ 120 miljoen. Net als bij andere sectoren die geraakt zijn, is rekening
gehouden met een eigen bijdrage van de sector. Deze is gesteld op 10%.
Vervolgens heeft er politieke bestuurlijke weging plaats gevonden, waarbij
heeft meegewogen dat er via het Ministerie van OCW ook geld
beschikbaar werd gesteld voor lokale en regionale culturele voorzieningen
ad € 48,5 miljoen, is hiervoor gecorrigeerd. Daarmee bedraagt het
compensatiebedrag voor de periode medio maart tot 1 juni in totaal € 60
miljoen.
Lokale media € 24 miljoen
De € 24 miljoen voor de periode tot eind 2020 is berekend op basis van
het maximale bedrag dat nodig is om de aanvragen van de verschillende
Steunfonds-doelgroepen tot het einde van het jaar af te dekken (= 6,5
maanden vanaf het aflopen van Steunfonds I per 15 juni 2020). Hiervoor is
gekeken naar de aantallen aanvragers per doelgroep maal de verdeelsleutel gedurende de looptijd van de eerste drie maanden van het
Steunfonds. Dit komt neer op een bedrag van maximaal € 24 miljoen
inclusief uitvoeringskosten voor het Steunfonds.
Vraag 6:
Op welke terreinen, waarvoor tot 1 juni 2020 nog compensatie nodig was,
is na 1 juni 2020 of 1 juli 2020 geen compensatie meer nodig door de
afbouw van de maatregelen en het meer open gaan van het land?
Antwoord:
Er is geen compensatie meer nodig voor:
Wmo-abonnementstarief
Vanaf juni is geen compensatie voor de vrijstelling van het
Wmo-abonnementstarief meer nodig. De toegezegde compensatie had
betrekking op een maatregel van de Minister van VWS om de maanden
april en mei vrij te stellen van eigen bijdragen, zoals toegelicht in de brief
van 22 april jl. (Kamerstuk 25 295, nr. 277). Nu de zorgverlening weer
grotendeels is hervat, is compensatie niet meer aan de orde.
Voorschoolse voorziening peuters, SMIs en Voorschoolse
educatie
Deze compensatie heeft betrekking op de (gedeeltelijke) sluiting van de
kinderopvang in de periode 16 maart tot en met 7 juni. Sinds 8 juni is de
kinderopvang weer volledig geopend en is een compensatiemaatregel
niet meer nodig.
Noodopvang kinderen
De (gratis) noodopvang gedurende werkdagen overdag is geëindigd op
8 juni. Noodopvang voor avond, nacht en weekenden is tot in ieder geval
1 juli (gratis) beschikbaar voor ouders, waarvan één of beide ouders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

5

werken in de zorg. Eind juni wordt besloten of dit gecontinueerd moet
worden. Indien wordt besloten om te verlengen, dient over eventuele
extra financiering nog bestuurlijk gesproken te worden, als blijkt dat dit
niet binnen de huidige € 23 miljoen opgevangen zou kunnen worden.
Sport
Op 29 april voor de jeugd en op 11 mei voor alle leeftijden zijn alle
buitensportaccommodaties weer opengegaan. Voor de binnensport wordt
dat in de week van 29 juni besloten. Uiteraard hebben sportverenigingen
door de huidige maatregelen minder inkomsten, zoals bijvoorbeeld uit
kantineverkopen en wedstrijdgelden, maar met het Sport specifieke
steunpakket is de verwachting van de Minister voor Medische zorg en
sport dat de sector voldoende geholpen is. Voor de commerciële
sportaanbieders in het bijzonder geldt dat zij gebruik kunnen maken van
de brede steunregelingen van het kabinet. De Minister voor medische
zorg en sport houdt een vinger aan de pols of aanvullende steun
benodigd is. Dat is mede afhankelijk van de verdere versoepelingen van
maatregelen per 1 september.
Lokale media, betreft vergoeding voor heel 2020
Voor de continuering van de lokale informatievoorziening is tot het einde
van 2020 € 24 miljoen extra beschikbaar gesteld. Naar inschatting van het
kabinet is deze € 24 miljoen voldoende om de lokale media in deze tijden
te ondersteunen. De advertentie-inkomsten van lokale media (hun
voornaamste inkomensbron) lijken voorzichtig aan te trekken als gevolg
van de afbouw van de maatregelen en het openstellen van sectoren, maar
het kabinet voorziet onvoldoende herstel van de advertentiemarkt om de
compensatie via het Tijdelijk Steunfonds voor Lokale Informatievoorziening vóór het einde van het jaar stop te zetten.
Vraag 7:
In de komende periode werken Rijk en VNG samen om van inschatting
van de kosten tot inzicht en definitieve afspraken te komen, wanneer kan
c.q. moet hierover duidelijkheid zijn?
Antwoord:
Zoals in mijn brief van 28 mei jl. (Kamerstuk 35 420, nr. 43) vermeld,
werken Rijke en VNG samen om op het gebied van de meerkosten en de
inhaalzorg spoedig tot definitieve afspraken te komen. Het kabinet voert
hierover overleg met gemeenten. Tegelijkertijd is het goed in beeld krijgen
van de kosten een tijdrovend proces. Het kabinet streeft er naar in het
najaar definitieve afspraken met gemeenten te kunnen maken.
Vraag 8:
Op welk totaalbedrag schat u de impact van de coronacrisis op lokale
overheden op dit moment en kunt u deze bedragen uitsplitsen naar
oorzaak?
Antwoord:
De totale financiële impact van de inkomstenderving voor medeoverheden in 2020 is op dit moment nog niet bekend. Met medeoverheden zal
het kabinet deze impact monitoren. Zoals toegezegd in de kamerbrief van
28 mei jl. zal het kabinet waar nodig medeoverheden compenseren
(Kamerstuk 35 420, nr. 43).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

6

Vraag 9:
Er is 23 miljoen euro beschikbaar gesteld aan gemeenten voor kinderopvang, welke activiteiten en werkzaamheden hebben gemeenten
specifiek extra moeten doen?
Antwoord:
De gemeenten spelen bij het aanbieden van de noodopvang een
coördinerende rol. Dit wil zeggen dat gemeenten samen met scholen,
kinderopvangorganisaties en gastouderopvang zorg droegen voor het
aanbieden van noodopvang voor ouders die werkzaam waren in cruciale
beroepsgroepen en of in de vitale sector. Gemeenten hebben hierbij de
regie gevoerd. In de 7e aanwijzing aan veiligheidsregio’s van 3 april jl.
hebben gemeenten verder de opdracht gekregen om ook voor kinderen
van 0–4 jaar in kwetsbare situaties maatwerk te bieden (tot 8 juni).
Met de beschikbaar gestelde middelen konden gemeenten, scholen en
opvangorganisaties financieel compenseren voor gemaakte kosten van
noodopvang. De middelen zijn beschikbaar gesteld voor de periode
16 maart tot 1 juli. Eind juni wordt besloten of de noodopvang voor
avond, nacht en weekenden gecontinueerd moet worden na 1 juli.
Vraag 10:
Hoe wordt de zogenaamde opschalingskorting uitgevoerd, in bedragen
per jaar?
Antwoord:
De opschalingskorting voor gemeenten is in onderstaande tabel
weergegeven.
Opschalingskorting (in miljoenen euro)

Absoluut
Cumulatief

2015

2016

2017

2018

2019

2020

2021

2022

2023

2024

Struc. in 2025

60
60

60
120

60
180

60
240

60
300

70
370

90
460

110
570

130
700

135
835

140
975

Vraag 11:
Waarom wordt er vastgehouden aan de opschalingskorting?
Antwoord:
De VNG en het kabinet hebben in het interbestuurlijk programma diverse
afspraken gemaakt, waaronder over passende financiële verhoudingen.
Besluitvorming over de voortzetting van de schalingskorting is aan een
nieuw kabinet.
Vraag 12:
Hoe verhoudt de opschalingskorting zich tot het toegezegde bedrag om
de coronacrisis op te vangen?
Antwoord:
De opschalingskorting staat los van de coronacrisis. De VNG en het
kabinet hebben in het interbestuurlijk programma diverse afspraken
gemaakt, waaronder over passende financiële verhoudingen, en daarover
geconcludeerd dat de ambities en financiële middelen in balans zijn.
De opschalingskorting, die door het kabinet Rutte-II is ingevoerd, is
gebaseerd op schaalvoordelen wanneer gemeenten groter worden of
meer met elkaar gaan samenwerken. Het kabinet ziet dat gemeenten op
dit gebied eigen initiatief tonen. Besluitvorming over de voortzetting van
de opschalingskorting is aan een nieuw kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

7

Vraag 13:
Waarom is er besloten het accres niet toe te passen op extra uitgaven van
de overheid voor coronamaatregelen?
Antwoord:
Voor het accres hebben coronamaatregelen uit het noodpakket geen
gevolgen. Door het coronavirus is sprake van een plotselinge en uitzonderlijke situatie. Daarom geldt het reguliere uitgavenplafond niet voor de
uitgaven uit het noodpakket. Daarmee verdwijnt ook de logica van een
koppeling tussen de uitgaven uit het noodpakket en het accres.
Net als op andere domeinen voorziet het kabinet ook voor de medeoverheden in gerichte compensatie van de financiële gevolgen van de
coronamaatregelen.
Vraag 14:
Wat betekent het dat voor de periode na 1 juni Rijk en medeoverheden
samen optrekken bij de invulling van de nodige maatregelen en om de
sociaaleconomische crisis het hoofd te bieden?
Antwoord:
Het pakket van de € 566 miljoen uit de brief van 28 mei jl. gaat grotendeels over de periode tot 1 juni 2020. Het is evident dat op die datum de
gevolgen van corona allerminst voorbij zijn. Met de bedoelde zin brengt
het kabinet tot uitdrukking dat de gezamenlijkheid van Rijk en gemeenten
om de gevolgen van de crisis onder ogen te zien ook na 1 juni 2020 wordt
voortgezet. Bijvoorbeeld treffen in augustus de fondsbeheerders en de
gemeenten elkaar weer in het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen. Daar worden de zaken bij elkaar gebracht met betrekking tot de
gevolgen van de coronacrisis die op afzonderlijke tafels van vakdepartementen en medeoverheden zijn besproken en worden de uitkomsten in
zijn totaliteit bezien.
Vraag 15:
Waarom kiest het kabinet er wel voor de parkeerbelasting en toeristenbelasting te compenseren maar geen andere tegenvallende inkomsten zoals
door lagere inkomsten uit leges, meer kwijtschelding van lokale heffingen
of andere effecten van de coronacrisis?
Antwoord:
De totale financiële impact van de inkomstenderving voor medeoverheden in 2020 is op dit moment nog niet bekend. Met de medeoverheden
zal het kabinet deze impact monitoren. Zoals toegezegd in de kamerbrief
van 28 mei jl. zal het kabinet waar nodig medeoverheden compenseren
(Kamerstuk 35 420, nr. 43). Vanwege het directe effect op de inkomsten
van de medeoverheden is daarop vooruitlopend ervoor gekozen al wel
een compensatie voor de toeristen- en parkeerbelasting te geven.
Vraag 16:
Op welke wijze zal de verdeling van de compensatie voor tegenvallende
belastinginkomsten worden verdeeld over gemeenten?
Antwoord:
De middelen zullen beschikbaar worden gesteld via een decentralisatieuitkering. De verdeling vindt plaats naar rato van de verwachte jaaropbrengst. De verdeling vindt plaats naar rato van de verwachte jaaropbrengst van de betreffende belasting in de gemeentelijke begroting 2020
zoals gemeenten die via Iv3 hebben aangeleverd bij het CBS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

8

Vraag 17:
Welke voorwaarden worden er verbonden aan gemeenten voor de extra
steunmaatregelen voor Corona in het kader van de coronamaatregelen,
bijvoorbeeld een gemeentelijk ondersteuningspakket voor ondernemers
(zoals extra ruimte terrassen en uitstel van belastingen), en het naar voren
halen van investeringen en/of onderhoud?
Antwoord:
De middelen voor gemeenten uit het compensatiepakket waarover ik uw
Kamer op 28 mei jl. informeerde (Kamerstuk 35 420, nr. 43) worden
verstrekt via het gemeentefonds. Uitkeringen uit het gemeentefonds zijn
vrij besteedbaar en om die reden is geen sprake van voorwaarden. Voor
enkele eerder door het kabinet genomen maatregelen – zoals de Tijdelijke
overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers – geldt dat de middelen
via een specifieke uitkering van het verantwoordelijke vakdepartement
worden verstrekt. Hierbij geldt zoals gebruikelijk de voorwaarde dat
gemeenten over de besteding van de middelen verantwoording afleggen
aan het Rijk.
Eventuele steunmaatregelen die gemeenten zelf treffen voor ondernemers
en/of inwoners vallen onder de lokale autonomie; het Rijk stelt hieraan
geen voorwaarden.
Vraag 18:
Wat wordt verstaan onder een «reële compensatie» voor hogere uitgaven
en gederfde inkomsten? Hoe wordt voorkomen dat het uiteindelijk gaat
om een blanco cheque?
Antwoord:
Het is voor een bestendige, gezamenlijke en slagvaardige overheid
noodzakelijk dat medeoverheden hun reguliere taken waaronder
vergunningverlening, en hun taken met betrekking tot participatie, zorg,
jeugd, bewegen, vervoer, lokale culturele voorzieningen en watermanagement kunnen blijven uitvoeren.
Daarom hebben in het Bestuurlijk Overleg Financiële verhoudingen
(BOFv) van 23 april jl. het kabinet en de medeoverheden besloten een
regiegroep in te stellen die de omvang van de problematiek in beeld
brengt met nadruk op de financiële effecten en de daarbij voorgestelde
oplossingsrichtingen, waaronder compensatie. Hierbij gaat het om een
reëel beeld van de kosten, waarbij ook de inkomstenderving wordt
meegenomen.
De hoogte en omvang van de reële compensatie vraagt een politiek
bestuurlijke afweging.
Vraag 19:
In het gemeentefonds komt compensatie voor gederfde inkomsten voor
de toeristenbelasting en parkeerbelasting, waarom wordt dit verdeeld
conform de reguliere sleutels in het gemeentefonds, want er zijn natuurlijk
gemeenten die geenparkeerbelasting hebben die geen toeristenbelasting
hebben en er zijn gemeenten die door hun mono-economie zeer sterk
afhankelijk zijn van toeristen en de toeristenbelasting, zoals bijvoorbeeld
de Waddeneilanden? In hoeverre is de compensatie via het gemeentefonds eerlijk en redelijk als het gaat om de reële gederfde inkomsten?
Om een beeld te krijgen, wat zal de compensatie via het gemeentefonds
zijn voor de Waddeneilanden als het gaat gederfde toeristenbelasting en
wat zijn daar de reële gederfde inkomsten doordat er veel minder
toeristen komen en dus ook minder toeristenbelasting?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

9

Antwoord:
Zoals in het antwoord op vraag 16 is aangegeven zal de verdeling
plaatsvinden naar rato van de verwachte jaaropbrengst van de betreffende belasting in de gemeentelijke begroting 2020 zoals gemeenten die
via Iv3 hebben aangeleverd bij het CBS.
Voor alle gemeenten geldt dat zij 25% van de begrote inkomsten uit
toeristenbelasting en 12,5% van de begrote inkomsten uit parkeerbelasting voor 2020 gecompenseerd krijgen. Deze methodiek is gekozen
opdat er zo aansluiting is bij de inschatting van de reële (gederfde)
inkomsten van de gemeenten (als ook de Waddeneilanden) zelf.
U ontvangt binnenkort van mij een brief waarin, in de bijlage, is
opgenomen de verdeling van de compensatie voor de derving van de
toeristen- en parkeerbelasting per gemeente.
Vraag 20:
a) Eerder is al compensatie beschikbaar gesteld voor gemeenten voor
onder meer sportverenigingen (90 miljoen tot 1 juni 2020) en de
uitvoering van de TOZO (2 miljard tot 1 juni 2020), hoe wordt hier na
1 juni 2020 omgegaan?
b) Hoeveel geld is voor de gemeenten meegenomen voor de uitvoering
van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers
(TOZO) in het tweede noodpakket economie en banen vanuit het
Ministerie van Sociale Zaken?
Antwoord:
Voor sport geldt dat op 29 april voor de jeugd en op 11 mei voor alle
leeftijden alle buitensportaccommodaties weer zijn opengegaan. Voor de
binnensport wordt dat in de week van 29 juni besloten. Uiteraard hebben
sportverenigingen door de huidige maatregelen minder inkomsten, zoals
bijvoorbeeld uit kantineverkopen en wedstrijdgelden, maar met het Sport
specifieke steunpakket is de verwachting van de Minister voor Medische
zorg en sport dat de sector voldoende geholpen is. Voor de commerciële
sportaanbieders in het bijzonder geldt dat zij gebruik kunnen maken van
de brede steunregelingen van het kabinet. De Minister voor medische
zorg en sport houdt een vinger aan de pols of aanvullende steun
benodigd is. Dat is mede afhankelijk van de verdere versoepelingen van
maatregelen per 1 september.
Voor de Tozo geldt:
a) De kosten die gemeenten maken voor de uitvoering van de Tozo-1 en
Tozo-2 worden door het Rijk vergoed. Gedurende de looptijd van
Tozo-1 is aan gemeenten € 2 miljard bevoorschot. Inmiddels is een
€ 0,5 miljoen extra bevoorschot voor de afronding van Tozo-1 en de
start van Tozo-2. Het gebruik van de regeling wordt gemonitord en
waar nodig worden aan gemeenten nieuwe voorschotten verstrekt.
b) Op basis van een grove inschatting bedragen de budgettaire gevolgen
voor Tozo-2 t/m eind september € 1,5 miljard. Naar verwachting
komen de uitgaven voor levensonderhoud op € 1 miljard en voor
kapitaalverstrekkingen op € 0,5 miljard. In deze bedragen zijn ook
uitvoeringskosten meegenomen. De uitgaven voor kapitaalverstrekkingen zijn leningen, die in toekomstige jaren dienen te worden
terugbetaald.
Vraag 21:
Waar zijn de toegezegde bedragen op gebaseerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

10

Antwoord:
Om een indicatie te geven van het gebruik van de Tozo is een snelle
monitoring opgezet. Een steekproef onder ongeveer 150 gemeenten
verspreid over het land wordt vertaald naar een landelijk beeld. De
resultaten van de snelle monitoring worden gebruikt voor een inschatting
van de benodigde bevoorschotting. Achteraf worden gemeenten volledig
financieel gecompenseerd voor het beroep op de Tozo. Gemeenten
ontvangen een vergoeding van de uitgaven aan levensonderhoud en
kapitaalverstrekkingen. Daarnaast ontvangen de gemeenten een
vergoeding voor de uitvoeringskosten op basis van het aantal besluiten
Tozo. Gemeenten ontvangen een vast bedrag per besluit op een aanvraag.
Vraag 22:
Waarom is er geen compensatie voor gemeenten ingesteld om mogelijk
te maken dat sportvoorzieningen, culturele of andere maatschappelijke
voorzieningen geen of minder huur hoeven te betalen vanwege de
coronacrisis?
Antwoord:
– Voor de periode tot 1 juni 2020 heeft het kabinet steunmaatregelen
getroffen op het gebied van sport- en lokale culturele voorzieningen.
Voor steun aan lokale sportvoorzieningen heeft het kabinet besloten
gemeenten voor een bedrag van € 90 miljoen te compenseren voor
het kwijtschelden van de huurkosten aan sportverenigingen die
geconfronteerd worden met inkomstenderving. Daarnaast gaat er € 20
miljoen naar sportverenigingen met een eigen accommodatie. Voor
steun aan lokale culturele voorzieningen, heeft het kabinet besloten
gemeenten voor een bedrag van € 60 miljoen te compenseren. Deze
middelen lopen via het gemeentefonds en zijn vrij besteedbaar.
Gemeenten mogen de middelen dus inzetten voor kwijtschelding van
de huurkosten van culturele voorzieningen.
– Om steun te bieden aan maatschappelijke voorzieningen, in de zin van
welzijnswerk, zijn op 12 juni 2020 aan de TOGS-regeling (Tegemoetkoming Ondernemers Getroffen Sectoren) van het Ministerie van EZK
een drietal SBI-codes toegevoegd. Deze uitbreiding maakt aanspraak
op financiële ondersteuning voor de dorpshuizen, gemeenschapshuizen en wijkcentra mogelijk. Dit betreft de dorpshuizen, gemeenschapshuizen en wijkcentra die niet vanuit de Wmo bekostigd worden.
Vraag 23:
Waarom worden de middelen voor isnstandhouding van lokale culturele
voorzieningen toegevoegd aan de algemene uitkering en is er niet
gekozen voor een decentralisatie-uitkering?
Antwoord:
In de algemene uitkering wordt reeds rekening gehouden met de kosten
van gemeenten voor cultuur. Deze objectieve verdeelsleutel houdt op
basis van eerder onderzoek zo goed mogelijk rekening met de kostenverschillen tussen gemeenten op het terrein van cultuur. Daarom is in
overleg met de VNG besloten voor toevoeging aan de algemene uitkering.
Zowel de algemene uitkering als een decentralisatie-uitkering maken
onderdeel uit van het gemeentefonds en zijn vrij besteedbaar.
Vraag 24:
Op welke manier zal het provinciaal toezicht op de gemeentelijke
financiën omgaan met tekorten bij gemeenten als gevolg van de
coronacrisis bovenop de de financiële situatie in het sociaal domein?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

11

Antwoord:
Wij zijn in gesprek met gemeenten en provinciaal toezichthouders. Deze
laatste geven aan begrip te hebben voor de heel lastige situatie. De
wettelijke toezichtskaders zijn uitgangspunt. In hun rol en taakopvatting in
het algemeen proberen ze om in een zo vroeg mogelijk stadium met
gemeenten eventuele financiële hobbels te identificeren en mee te denken
in oplossingsrichtingen hiervoor. Ze geven het advies om de effecten van
de coronacrisis zoveel mogelijk, bij voorkeur in een aparte paragraaf en in
incidenteel en structureel opzicht, inzichtelijk (meerjarig) te maken naast
de going concern exploitatie. Dit om een betere inschatting van de
sluitendheid of een herstel daarvan zichtbaar te maken. Mocht er
onverhoopt toch een situatie ontstaan van noodzaak tot preventief
toezicht, dan kan de afzonderlijke corona-informatie aanleiding zijn tot
maatwerk binnen die toezichtvorm.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 480, nr. 3

12