Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-28

Defensieraad

Nr. 247

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 november 2022
Inleiding
Hierbij ontvangt u de geannoteerde agenda voor de informele Raad
Buitenlandse Zaken (RBZ) met de Ministers van Defensie, die op
15 november a.s. in Brussel zal plaatsvinden. Tevens vindt er een
ministeriële bestuursraad van het Europees Defensieagentschap (EDA)
plaats. Ik ben voornemens om aan beide bijeenkomsten deel te nemen. In
deze brief geef ik ook invulling aan de toezegging tijdens het Commissiedebat van 12 mei jl. (Kamerstuk 21 501-28, nr. 242) om uw Kamer te
informeren over de voortgang bij de implementatie van het Strategisch
Kompas. Tevens informeer ik u over de inzet van stafofficieren in de
EU-missie EUFOR Althea in Bosnië en Herzegovina.
1. Ministeriële Bestuursraad Europees Defensieagentschap
De Ministers van Defensie zullen tijdens de Bestuursraad van het
Europees Defensieagentschap (EDA) spreken over het Coordinated
Annual Review on Defence (CARD)-rapport 2022. Bovendien worden ze
geïnformeerd over de voortgang in de onderhandelingen tussen het EDA
en de Verenigde Staten om te komen tot een Administrative Arrangement
(AA) en beslissen ze over het EDA-budget voor 2023.
Het CARD-rapport (2022) biedt inzicht in de belangrijkste trends op het
gebied van defensie-uitgaven, -planning en -samenwerking. Het rapport
geeft tevens een overzicht van samenwerkingsmogelijkheden tussen
lidstaten op het gebied van capaciteitsontwikkeling, onderzoek en
praktische samenwerking.
Het rapport stelt dat het, mede met het oog op de stijgende defensie
investeringen door de lidstaten, zaak is om via samenwerking de grootste
capaciteitstekortkomingen weg te nemen, de coherentie van de capaciteiten te vergroten en fragmentatie van defensiematerieel tegen te gaan.
Investeringen gebeuren op dit moment nog vaak nationaal.

kst-21501-28-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

1

EU-instrumenten voor defensieplanning, zoals het Capability
Development Plan (CDP), moeten beter ingebed worden in de nationale
planningsprocessen. Ook worden lidstaten opgeroepen meer gebruik te
maken van de geïdentificeerde samenwerkingsmogelijkheden.
De Ministers zullen een update ontvangen over de onderhandelingen met
de VS voor een AA met het EDA. De EDA bestuursraad stelde hiervoor op
16 november 2021 het onderhandelingsmandaat vast.1 Op dit moment
vinden gesprekken tussen het EDA en de VS plaats over de potentiële
samenwerkingsgebieden en de eventuele impact van extraterritoriale
regelgeving van de VS (waaronder de International Traffic in Arms
Regulation (ITAR)). Op basis van deze gesprekken, die goed verlopen,
werken het EDA en de VS de komende periode toe naar een concept AA.
Tot slot zal besluitvorming plaatsvinden over het EDA-budget voor 2023.
Het totaalbudget voor 2023 bedraagt € 43,5 mln. en wordt naar rato op
basis van het Bruto Nationaal Inkomen gefinancierd door de lidstaten. Het
betreft een stijging van € 5,5 mln. ten opzichte van 2022. Het voorstel
wordt gepresenteerd in het licht van de huidige geopolitieke context en de
toenemende ambitie van de lidstaten inzake het werk van het EDA, zoals
op gezamenlijke aanschaf en innovatie. In de stijging van het budget zijn
ook de kosten voor de Innovatie hub van het EDA meegenomen.2 Ook zal
besluitvorming plaatsvinden over het bijbehorende Three Year Planning
Framework. Hiermee geeft het EDA inzicht in haar activiteiten voor de
komende drie jaar.
Nederlandse positie
Nederland zal het CARD-rapport verwelkomen en onderschrijft de
conclusies en aanbevelingen. Het is noodzakelijk, mede in het kader van
de toegenomen geopolitieke instabiliteit, om de komende periode meer
Europees te gaan samenwerken waardoor stappen worden gezet op
interoperabiliteit, uitwisselbaarheid en standaardisatie. Hiermee wordt de
militaire slagkracht vergroot, kunnen schaalvoordelen worden behaald en
versterken we de Europese Defensie Technologische en Industriële Basis.
Ook kijkt Nederland met veel interesse naar de samenwerkingsmogelijkheden die door het EDA in kaart zijn gebracht, zoals het ontwikkelen van
capaciteiten voor de bescherming van infrastructuur op de zeebodem.
Nederland verwelkomt de voortgang bij de bespreking tussen het EDA en
de VS over een AA, omdat we meerwaarde zien in betrokkenheid van de
VS bij EDA-activiteiten. Dit kan bijdragen aan een sterkere EU-VS en
EU-NAVO-samenwerking.
Nederland zal akkoord gaan met het EDA-budget voor 2023 en instemmen
met het Three Year Planning Framework. De lidstaten doen inderdaad in
toenemende mate een beroep op het EDA, mede op het gebied van
gezamenlijke aanschaf en innovatie.
2. RBZ Defensie
De oorlog in Oekraïne
Tijdens deze RBZ wordt bij twee programmaonderdelen gesproken over
de ontwikkelingen rond de oorlog in Oekraïne en de EU-steun aan
Oekraïne. Het onderwerp komt aan bod in de ochtend tijdens de sessie
1
2

Verslag RBZ Defensie 15–16 november 2021 (Kamerstuk 21501-28, nr. 228).
Besluitvorming over de oprichting van deze innovatiehub vond plaats tijdens de
EDA-bestuursraad van 17 mei. Zie Kamerstuk 21 501-28, nr. 243.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

2

«actualiteiten» en tijdens de lunch met de NAVO Secretaris Generaal en
de Oekraïense Minister van Defensie (aanwezig via videoverbinding).
Tijdens de RBZ van 17 oktober jl. is het Raadsbesluit over de EU Military
Assistance Mission (EUMAM) voor Oekraïne aangenomen. Naar
verwachting zullen de Ministers van Defensie tijdens de RBZ van
15 november de missie operationeel verklaren, waarna de eerste
trainingen kunnen worden gestart. EUMAM Oekraïne heeft als doel bij te
dragen aan het verbeteren van de militaire vaardigheden van de Oekraïense krijgsmacht en Oekraïne daarmee te steunen in hun verzet tegen de
agressie van Rusland. De missie wordt aangestuurd vanuit het Military
Planning and Conduct Capability (MPCC) in Brussel. Een groot deel van de
trainingen zal in Polen en Duitsland plaatsvinden. Daarnaast kunnen
andere lidstaten trainingen aan bieden onder EUMAM Oekraïne.
Ook zal gesproken worden over het voortzetten van steun aan Oekraïne
via de Europese Vredesfaciliteit (EPF). Momenteel is er in totaal 3 miljard
euro vanuit de EPF beschikbaar gesteld voor de levering van militair
materieel. Sinds de aanname van de zesde tranche, kan ook onderhoud en
reparatie aan het aan Oekraïne geleverde materieel worden gefinancierd
vanuit de EPF.
Nederlandse positie
Nederland acht het van belang dat de EUMAM zo snel mogelijk van start
gaat. Oekraïne heeft een grote behoefte aan trainingen en het is van
belang dat EU-lidstaten en andere internationale partners hun aanbod
goed op elkaar afstemmen. Zo kan gezamenlijk op een effectieve en
duurzame manier gehoor worden gegeven aan de vraag van Oekraïne.
Nederland zal met enkele stafofficieren bijdragen aan de uitgebreide staf
die binnen het MPCC voor de missie wordt ingericht. Daarnaast onderzoekt Nederland de mogelijkheden voor het aanbieden van trainers en
trainingen. Zo kan de ontmijningstraining die Nederland in de afgelopen
periode samen met Duitsland heeft gegeven aan Oekraïense militairen
mogelijk onder de EU-missie worden voortgezet. Defensie is ook
betrokken bij een doorlopende basisgevechtstraining aan Oekraïense
strijdkrachten in het Verenigd Koninkrijk. Deze zal naast de inspanningen
van de EU worden voortgezet.
Om steun aan Oekraïne vanuit de EPF voort te kunnen blijven zetten, is de
ophoging van het meerjarig totaalbudget van het instrument noodzakelijk.
Momenteel is namelijk al meer dan de helft van het totale EPF-budget van
5,7 miljard euro, dat bedoeld is voor de periode van 2021 tot en met 2027,
toegekend aan Oekraïne. Het kabinet zal uw Kamer informeren over de
financiële opties wanneer er concrete voorstellen door EDEO zijn
gepresenteerd. Tijdens de RBZ op 17 oktober jl. en Europese Raad op
20 oktober jl. heeft Nederland gepleit om het EPF-budget op korte termijn
op te hogen om steun aan Oekraïne te kunnen continueren.3
EU-missies en -operaties
Ten aanzien van de lopende militaire EU-missies en operaties zal naar
verwachting gesproken worden over de missies in de Sahel, Hoorn van
Afrika en Bosnië en Herzegovina. Met betrekking tot de Sahel zal de
recente machtsgreep in Burkina Faso, en het effect daarvan op de
veiligheidsinzet van de EU in deze regio, aan bod komen. De activiteiten
die in Burkina Faso onder de EU-trainingsmissie (EUTM) Mali plaatsvonden zijn tot nader order opgeschort. EDEO werkt momenteel, in
3

Conform Kamerstuk 21 501-20, nr. 1836 van het lid Van Wijngaarden c.s., aangenomen op
5 oktober 2022 (Handelingen II 2022/23, nr. 8, Stemmingen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

3

overleg met de Nigerese autoriteiten, aan opties voor een mogelijke
militaire EU-inzet in Niger. Naar verwachting zal de nadruk liggen op
ondersteuning van de Nigerese krijgsmacht op infrastructureel en
logistiek gebied, waaronder training. Tot slot zal EUFOR Althea, de
EU-operatie in Bosnië en Herzegovina, aan de orde komen onder meer om
de laatste ontwikkelingen omtrent de mandaatverlenging in de VN
Veiligheidsraad te bespreken.
Nederlandse positie
Het kabinet hecht aan vrede en stabiliteit in de Sahel regio. Een gebrek
daaraan brengt risico’s met zich mee voor de regio zelf en voor Europa, in
de vorm van terroristische dreiging, georganiseerde misdaad en
irreguliere migratiestromen. Nederland steunt in dat licht de mogelijke
uitbereiding van de veiligheidsinzet in Niger, dat aangegeven heeft
behoefte te hebben aan EU-ondersteuning.
Met betrekking tot EUFOR Althea, ziet Nederland graag dat het
VN-mandaat voor Althea, dat op 3 november afloopt, wordt verlengd.
Hierover wordt op 2 november in de VN Veiligheidsraad gestemd. Zoals
op 17 juni jl. aan uw Kamer gemeld via een kennisgevingsbrief4, onderzoekt het kabinet de wenselijkheid en mogelijkheid om een militaire
bijdrage te leveren aan de EU missie EUFOR Althea. Nederland wil
bijdragen aan de politieke en sociale stabiliteit en vreedzame co-existentie
in die regio, waardoor de kans op een nieuw (gewapend) conflict kan
worden verminderd. Operatie Althea speelt daarin een belangrijke rol.
Vanaf eind november 2022 zal Nederland daarom, onder voorbehoud van
de mandaatverlening, als eerste stap vier stafofficieren aanbieden ter
ondersteuning van het hoofdkwartier in Sarajevo. Het onderzoek naar de
mogelijkheid om ook met eenheden bij te dragen aan de operatie loopt
nog.
Snelle inzetbare EU-capaciteit
In navolging van de aanname van het Strategisch Kompas wordt gewerkt
aan de ontwikkeling van de snel inzetbare EU-capaciteit (Rapid
Deployment Capacity (RDC)) die in 2025 operationeel moet zijn. Daarnaast
worden vijf operationele inzetscenario’s opgesteld. De operationele
scenario’s creëren een gedeeld beeld van de wijze waarop de RDC in de
toekomst ingezet kan worden en welke capaciteiten daarvoor nodig zijn.
Hiermee worden de randvoorwaarden geschept voor de effectieve inzet
van het instrument in crisissituaties. Tijdens de RBZ zullen de eerste twee
operationele scenario’s voor redding & evacuatie en voor de initiële fase
van een stabiliseringsoperatie worden aangenomen. Begin 2023 dienen
alle operationele scenario’s te zijn afgerond.
Nederlandse positie
Nederland verwelkomt de eerste twee concrete operationele inzetscenario’s voor de RDC en kijkt uit naar de ontwikkeling van de andere drie
scenario’s. De meerwaarde van de scenario’s komt tot uiting in de
voorbereiding van de inzet, waardoor gereedstelling en besluitvorming
snel en efficiënt kunnen verlopen wanneer dit nodig is. Dit voorbereidende werk is van belang om de RDC per 2025 operationeel te hebben.
Zoals eerder aangekondigd is Nederland voornemens in 2025 een
bijdrage te leveren aan de RDC. Duitsland zal dat jaar de lead nation voor
de RDC zijn.

4

Kamerstuk 29 521, nr. 448.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

4

Defensiepakket: Cyber Defence Policy & militaire mobiliteit
Naar verwachting zal tijdens deze RBZ ook gesproken worden over het
verwachte Defensiepakket. Op 9 november presenteren de HV en de
Commissie een mededeling voor een Cyber Defence Policy. Dit moet de
EU beter in staat stellen zichzelf te beschermen tegen cyberaanvallen door
deze eerder te detecteren, zich hiertegen te verdedigen en anderen af te
schrikken. In september heeft Nederland samen met andere lidstaten een
non-paper opgesteld met input voor de Cyber Defence Policy. Dit paper
wordt als vertrouwelijke bijlage bij deze brief met uw Kamer gedeeld5. Uw
Kamer zal over de mededeling Cyber Defence Policy zoals gebruikelijk een
BNC-fiche ontvangen.
Op 9 november presenteren de HV en de Commissie tevens het EU
Actieplan Militaire Mobiliteit 2.0. De doelstellingen uit het eerste Actieplan
zijn afgerond. Het Actieplan 2.0 bouwt hierop voort, mede in het licht van
de veranderde veiligheidssituatie in Europa. De kern van het nieuwe
Actieplan is dat de EU en lidstaten gezamenlijk toewerken naar een
Europees-breed netwerk van militaire corridors voor (grote) verplaatsingen. Het Actieplan benadrukt daarnaast het belang van bescherming
van kritieke infrastructuur, zoals havens en aanvoerlijnen. Naar
verwachting zullen deze beleidsstukken kort gepresenteerd worden tijdens
de RBZ. Uw Kamer wordt via het verslag RBZ geïnformeerd over het EU
Actieplan Militaire Mobiliteit 2.0.
Permanente Gestructureerde Samenwerking (PESCO)
Tijdens de Raad zal worden gesproken over het jaarlijkse PESCOvoortgangsrapport van de HV (d.d. 13 juli jl.). Uw Kamer kan dit rapport
via het EU Delegates Portal inzien.
Nederlandse positie
De Kamer is via het verslag van de RBZ Defensie d.d. 29–30 augustus
geïnformeerd over de inhoud en de Nederlandse positie ten aanzien van
het rapport.6 Het is positief dat volgens het rapport van de HV een flink
aantal PESCO-projecten voortgang boekt. Zoals het project Cyber Rapid
Respons Teams dat inzet op de bestrijding van cyberincidenten. Ook
wordt goede voortgang geboekt op het PESCO-project Maritime (semi-)
Autonomous Systems for Mine Countermeasures (MAS MCM): dit is
gericht op ontwikkeling van semi-autonome systemen voor mijnenbestrijding op zee. Als projecten onvoldoende voortgang boeken, kunnen
deze wat Nederland betreft beter worden stopgezet.
Tevens informeer ik u over het deelnameverzoek van het Verenigd
Koninkrijk (VK) aan het door Nederland geleide PESCO-project Militaire
Mobiliteit. Op 6 oktober jl. stemden de 24 aan het project deelnemende
lidstaten op projectniveau in met het VK verzoek. De projectleden zijn
unaniem van oordeel dat het VK aan de benodigde criteria voldoet en veel
toegevoegde waarde heeft te bieden. Nederland heeft de Raad en Hoge
Vertegenwoordiger hierover vervolgens genotificeerd. Het vervolg van de
procedure is dat de Raad een besluit neemt, op basis waarvan Nederland
het VK tot het project kan uitnodigen. Dit Raadsbesluit zal voorliggen aan
de Ministers van Defensie tijdens de RBZ van 15 november.

5

Ter vertrouwelijke inzage gelegd, alleen voor de leden, bij het Centraal Informatiepunt Tweede
Kamer.
6
Kamerstuk 21 501-28, nr. 246.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

5

Capaciteitsontwikkeling & gezamenlijke aanschaf
In lijn met de afspraak in het Strategisch Kompas spreken de Ministers
van Defensie jaarlijks over de voortgang op het gebied van capaciteitsontwikkeling. Naar verwachting zal de focus liggen op de implementatie van
de gezamenlijke mededeling van de Commissie en de HV over «lacunes in
defensie-investeringen en de weg voorwaarts».7
De Commissie heeft op 19 juli jl. een concept-verordening gepresenteerd
waarmee € 500 mln. uit het EU-budget beschikbaar wordt gesteld om
gezamenlijke aanschaf door lidstaten te bevorderen (European Defence
Industry Reinforcement through common Procurement Act (EDIRPA)).8 De
onderhandelingen hierover zijn nog gaande. Daarnaast brengt de Defence
Joint Procurement Task Force (DJPTF) met input van de lidstaten
samenwerkingsmogelijkheden voor gezamenlijke aanschaf en de
productiecapaciteit van de Europese industrie in kaart. Begin 2023 wordt
de verordening voor het European Defence Investment Programme (EDIP)
verwacht, die gericht is op het creëren van een btw-vrijstelling voor
gezamenlijke aanschaf.
Nederlandse positie
Nederland steunt het belang van gezamenlijke capaciteitsontwikkeling en
gezamenlijke aanschaf, juist nu lidstaten fors investeren in hun krijgsmachten. Op die manier kan op politiek niveau de voortgang op dit terrein
worden bewaakt en bevorderd. Dit dient een stimulans te geven aan het
tot stand brengen van nieuwe concrete samenwerkingsmogelijkheden. In
dit kader onderzoekt Nederland o.a. samenwerkingsmogelijkheden op het
gebied van de gezamenlijke aanschaf van Anti-tank wapens (inclusief
munitie) en 120mm mortieren (inclusief munitie). Nederland verwelkomt
het werk en de voorstellen van de Commissie, EDEO en het EDA.9, 10
De oorlog in Oekraïne maakt het noodzakelijk om de productiecapaciteit
van de Europese industrie op te schalen. Het is essentieel dat bedrijven
toegang hebben tot financieringsmogelijkheden om de benodigde
investeringen te doen. Dat is op dit moment nog onvoldoende mogelijk. Ik
blijf hier aandacht voor vragen in de Raad en zal hier op korte termijn ook
over spreken met de industrie.
Voortgang implementatie Strategisch Kompas
Zoals toegezegd tijdens het Commissiedebat op 12 mei jl. informeer ik uw
Kamer bij deze over de voortgang van de implementatie van het Strategisch Kompas (SK). Met het Strategisch Kompas heeft de EU op 21 maart
jl. voor de komende 5–10 jaar duidelijke ambities en actiepunten geformuleerd op het gebied van veiligheid en defensie. De urgentie hiervan is met
de Russische oorlog in Oekraïne alleen maar groter geworden. Het is dan
ook van belang dat de EU-instellingen en de lidstaten vaart maken met de
uitvoering van het SK. Ik zal daar bij de discussies in de Raad op
aandringen en zorgen dat Nederland ook zelf de nodige stappen zet.
In maart 2023 zal de Hoge Vertegenwoordiger (HV) Borrell zijn eerste
voortgangsrapport presenteren. Dat rapport zal vervolgens in de RBZ
Defensie worden besproken. Dat moment geeft de mogelijkheid om aan

7

Zie BNC-fiche inzake de gezamenlijke mededeling over de analyse van de lacunes op het
gebied van defensie-investeringen en de te volgen koers (Kamerstuk 22 112, nr. 3449).
8
Zie BNC-fiche Verordening versterking Europese defensie-industrie door gemeenschappelijke
aanbestedingen (Kamerstuk 22 112, nr. 3487).
9
Kamerstuk 21 501-28, nr. 246.
10
Zie BNC-fiche inzake de gezamenlijke mededeling over de analyse van de lacunes op het
gebied van defensie-investeringen en de te volgen koers (Kamerstuk 22 112, nr. 3449).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

6

bepaalde actiepunten extra prioriteit te geven. Hieronder geef ik op
hoofdlijnen aan welke voortgang tussen maart jl. en nu geboekt is en volg
daarbij de hoofdstukindeling van het SK. De actiepunten rondom de Cyber
Security Policy, RDC en het Actieplan Militaire mobiliteit 2.0 worden reeds
behandeld in de GA van de RBZ Defensie van 15 november.
Crisismanagement («Act»)
Om het EU-crisismanagement te versterken zet de EU onder andere in op
het verbeteren van de militaire mobiliteit en de ontwikkeling van een snel
inzetbare EU-capaciteit. Op basis van het werkprogramma van de
Connecting Europe Facility Transport 2021–2027 beschikt de Commissie
over een budget van 1,6 miljard euro ter uitvoering van vervoersinfrastructuurprojecten. Conform de afspraken in het SK zijn de investeringen
ten aanzien van militaire mobiliteit vanuit het EU-budget naar voren
gehaald. Inmiddels zijn er twee rondes geweest om projectvoorstellen in
te dienen en naar verwachting opent een derde ronde begin 2023. De
voortgang met betrekking tot de snel inzetbare EU-capaciteit is reeds
onder het RBZ-deel behandeld. De EU heeft in oktober een trainingsmissie
voor Oekraïne opgestart.
Weerbaarheid («Secure»)
Om de weerbaarheid van de EU en de lidstaten te versterken is
afgesproken dat een hybride toolbox wordt ontwikkeld. Ten aanzien van
de hybride toolbox zijn in juni jl. Raadsconclusies aangenomen over «een
raamwerk voor een gecoördineerd EU antwoord op hybride campagnes»
en wordt momenteel gewerkt aan de richtlijnen voor implementatie van
de toolbox. Nadere uitwerking van specifieke instrumenten volgen nog,
zoals de nieuwe hybride snelle reactieteams en de instrumenten voor het
tegengaan van informatie manipulatie en inmenging door buitenlandse
actoren. De Commissie en de HV presenteren op 9 november a.s. een
voorstel voor een Cyber Defence Policy.
Capaciteitsontwikkeling («Invest»)
Om het handelingsvermogen van de EU te vergroten zijn investeringen in
defensie-capaciteiten nodig en is meer Europese samenwerking nodig (zie
ook het agendapunt «Capaciteitsontwikkeling & gezamenlijke aanschaf»
van de RBZ Defensie).
Partnerschappen («Partner»)
Op het gebied van partnerschappen wordt het belang van diverse
samenwerkingsverbanden met strategische partners onderstreept. De
belangrijkste daarvan is de samenwerking tussen de EU en de NAVO. In
het licht van de Russische oorlog in Oekraïne hebben beide organisaties
zeer nauw samengewerkt. Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe
roadmap voor EU-NAVO-samenwerking op gebieden als weerbaarheid,
klimaat en nieuwe technologieën. Daarnaast vond op 21 april jl. de eerste
bijeenkomst plaats van de gestructureerde dialoog tussen de VS en de EU
inzake veiligheid en defensie. Daar werd o.a. gesproken over de Russische
agressie in Oekraïne, China, terrorismebestrijding en weerbaarheid. De HV
is voornemens om in het voorjaar van 2023 een ministerieel forum te
organiseren met alle partners van de EU op gebied van veiligheid en
defensie.
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-28, nr. 247

7