Praktijkervaringen
Crisis- en herstelwet
Voortgangsrapportage 2012-2013

Praktijkervaringen
Crisis- en herstelwet
Voortgangsrapportage 2012-2013

2 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Inhoudsopgave
Management­samenvatting 5
1.

Inleiding

9

2.

Bestuursprocesrecht

10

3.	Manoeuvreerruimte in ontwikkelingsgebieden (Afdeling 1) 21
4.	Ruimte voor innovatie (Afdeling 2) 25
5.	Tijdelijke verhuur te koop staande woningen (Afdeling 5) 31
6.	Projectuitvoerings­besluit: eenvoudig & snel maar ‘weinig bekend’ (Afdeling 6) 32
7.	Breed draagvlak (Afdeling 7) 35
8.	De rol van kennis bij invoering en gebruik van de Chw 38
9.	Ervaringen gericht op de Omgevingswet 40
Bijlagen
Bijlage 1: Hoofdlijn van de Chw 43
Bijlage 2: Ontwikkelingen in de wetgeving 46
Bijlage 3: Projectenoverzicht 48
Bijlage 4: Versnelde uitvoering bouwprojecten (Afdeling 6) 59
Bijlage 5: Projecten 61

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 3

Rotterdam, Central District
4 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Management­samenvatting

Positieve ervaringen leiden tot verlenging Chw
De belangstelling voor de Crisis- en herstelwet (Chw) is groot en
de ervaringen zijn positief. De Chw versnelt en vereenvoudigt de
beroepsfase voor besluiten in het ruimtelijk domein en de wet biedt
mogelijkheden voor experimenten met procedures, innovatie en
duurzame gebiedsontwikkeling. De snelle en eenvoudige beroepsfase en de experimenten voorzien in een behoefte. Het kabinet wil
die faciliteiten blijven bieden. Om die reden is de – aanvankelijk
tijdelijke – Chw met onbepaalde tijd verlengd. Ook zijn enkele
zogenoemde ‘quick wins’ aan de wet toegevoegd. De verlengde wet
is op 25 april 2013 in werking getreden en geldt tot de Chw opgaat in
de Omgevingswet en de Algemene wet bestuursrecht.

Eenvoudiger en snellere beroepsfase
Per jaar profiteren naar schatting 500 tot 700 (ruimtelijke) besluiten
van de vereenvoudiging en versnelling van het bestuursprocesrecht.
De vereenvoudiging vermindert het aantal ontvankelijke beroepen
en beroepsgronden en biedt de administratieve rechter de mogelijkheid kleine fouten in besluiten te laten passeren. De jurisprudentie laat zien dat de Chw volgens bedoeling functioneert en niet
in strijd is met Europese verdragen.
Een belangrijk winstpunt van de Chw is de versnelling van de
beroepsfase. Volgens de Chw moet de administratieve rechter
binnen 6 maanden na de sluiting van de beroepstermijn uitspraak
doen. Cijfers over het eerste kwartaal van 2013 laten zien dat de Raad
van State daar dicht bij komt. Van de bekeken zaken wordt 60%
binnen zes maanden afgehandeld, voor 35% wordt de termijn met
maximaal een maand overschreden en voor slechts 5 % is sprake van

een langere overschrijding. De doorlooptijd is gemiddeld 5,5
maanden. Hieruit blijkt dat de Raad van State een versnelling ten
opzichte van vorig jaar heeft bereikt.
De tijdwinst die de Chw oplevert, blijkt uit de volgende vergelijking.
Nog niet alle overheden onderkennen wanneer de Chw op een
ruimtelijk besluit van toepassing is. In geval van beroep krijgt de
Raad van State dan geen signaal dat de versnelde procedure van
Chw-zaken moet worden gevolgd. Pas in de loop van de behandeling blijkt dat de zes-maanden-termijn van de Chw geldt. Dat heeft
gevolgen voor de doorlooptijd. Die loopt op tot gemiddeld bijna
een vol jaar, ofwel het dubbele van de doorlooptijd bij een juiste
toepassing van de Chw. Door de Chw nauwkeuriger toe te passen
kunnen de bevoegde overheden veel tijdwinst boeken in de
beroepsfase van hun besluiten.
De vernieuwing van de Chw werkt door naar het hele ruimtelijke
domein. De regels van het relativiteitsvereiste en het passeren van
kleine gebreken zijn eerst uitgeprobeerd op Chw-projecten. Na
gebleken succes is de toepassing algemeen gemaakt met de Wet
aanpassing bestuursprocesrecht. Vanaf 1 januari 2013 gelden beide
regels voor alle besluiten en vallen ze niet meer onder de Chw.

Verlichting m.e.r.-procedure
Een selecte groep Chw-projecten kan gebruik maken van de
verlichting van de m.e.r. procedure. Voor een project-m.e.r. behoeft
geen alternatievenonderzoek plaats te vinden en er bestaat geen
verplichting om de Commissie voor de milieueffectrapportage om
advies te vragen. Hoewel de tijd- en kostenbesparing niet valt te
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 5

Almere, Homeruskwartier

kwantificeren, ligt het voor de hand dat de verlichting tijd en geld
bespaart. Niet is gebleken dat de verlichting tot kwaliteitsverlies van
de genomen besluiten heeft geleid. Het bevoegd gezag past de
verlichting met verstand toe. Als een specifieke projectsituatie dat
vereist, dan wordt de normale m.e.r.-procedure gevolgd, ook al
bestaat daartoe vanwege de Chw geen verplichting.

Meer dan 50 experimenten
In het verslagjaar zijn drie tranches van het Besluit uitvoering Chw
in werking getreden. Het aantal experimenten is daarmee in nog
geen jaar tijd meer dan verdubbeld van 26 naar 59 projecten. Tot
deze projecten behoort het CHV-terrein in de gemeente Veghel, dat
als 50e Chw-experiment is aangewezen. Naar verwachting worden
medio 2013, met het in werking treden van de zesde tranche van de
Amvb, nog eens 8 innovatieve experimenten toegevoegd. Het totaal
komt dan op 67 experimenten: 21 ontwikkelingsgebieden,
43 innovatieve experimenten en 3 lokale of (boven)regionale
projecten met nationale betekenis.

6 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Ontwikkelingsgebieden
In de ontwikkelingsgebieden krijgen de gemeentebesturen meer
manoeuvreerruimte om een ruimtelijke ontwikkeling binnen
milieunormen tot stand te brengen. De Chw voorziet het bestemmingsplan in ontwikkelingsgebieden van een ‘plus’.
In vrijwel alle ontwikkelingsgebieden vergt de ruimtelijke plan­
vorming veel tijd. In een flink deel van deze complexe gebieden zijn
de plannen nog niet ver genoeg gevorderd om een bestemmingsplan met de ‘plus’ van de Chw tot stand te brengen. Dat wil echter
niet zeggen dat de Chw nog geen effect heeft. De aanwijzing tot
ontwikkelingsgebied werkt namelijk vaak als een bestuurlijke
katalysator. Het feit dat het instrumentarium kán worden ingezet is
al reden genoeg om in beweging te komen. Soms leidt dat al direct
tot resultaat. Het is dan niet nodig om het juridische instrumen­
tarium van de Chw in te zetten. De oplossing komt immers al langs
een andere weg tot stand. In een aantal ontwikkelingsgebieden
wordt wel een bestemmingsplan voorbereid en voor één ontwikkelingsgebied is intussen de gehele procedure, inclusief beroepsfase,
met succes doorlopen (Nuland Oost in de gemeente Maasdonk).

Innovatieve experimenten
De innovatieve experimenten formeren zich steeds meer rond een
aantal inhoudelijke clusters. In die clusters kunnen projecten
kennis uitwisselen en ontstaat een bredere basis voor leerpunten.
De experimenten richten zich vaak op het vernieuwen van regelgeving. Flexibiliteit, maatwerk en eigen verantwoordelijkheid zijn
daarbij trefwoorden. Dit geldt onder meer voor experimenten met
tijdelijk gebruik, met een langere geldingsduur van het bestemmingsplan (waardoor ruimte ontstaat voor een organische
ontwikkeling), met flexibele bestemmingsplannen en met een
vereenvoudigde procedure voor kleine bouwwerken. Met deze
experimenten fungeert de Chw als proeftuin voor de Omgevings­
wet. Daarnaast zijn er meer technisch georiënteerde experimenten,
zoals warmte-koude-opslag, duurzaam stortbeheer en de Dutch
Rainmaker, een windmolen die in droge gebieden water kan
produceren uit de lucht. Deze innovaties leveren direct een tastbaar
resultaat op.

Tijdelijke verhuur van te koop staande woningen
De Chw vergroot de mogelijkheden van tijdelijke verhuur van te
koop staande woningen. Aantallen zijn niet bekend; wel lijkt de
belangstelling het afgelopen jaar toegenomen. Door een wijziging
van de Leegstandwet die per 1 juli 2013 ingaat wordt dit onderdeel
– buiten de Chw – voortgezet.

Projectuitvoeringsbesluit
De Chw biedt vrije toegang tot het projectuitvoeringsbesluit,
bedoeld voor de versnelde uitvoering van woningbouwprojecten en
gebouwen met een maatschappelijke betekenis (zorg en onderwijs).
Het instrument werkt snel en goed voor wat kleinere projecten (in
de praktijk rond 40 woningen). Toch is de toepassing beperkt tot
nog geen 20 projecten in drie jaar. Gemeenten geven vaak de

voorkeur aan meer bekende procedures en schrikken terug voor de
wat andere werkwijze. Gemeenten die het projectuitvoeringsbesluit
uitproberen zijn over het algemeen tevreden en gaan vaak op
herhaling.

Lokale en (boven)regionale projecten met nationale
betekenis
De aangewezen projecten in Assen (FlorijnAs), Utrecht
(Stationsgebied) en Rotterdam (Central District) zijn volop in
uitvoering. Dit onderdeel van de Chw zet in op draagvlak en
coördinatie. De regels van het bestuursprocesrecht versnellen de
uitvoeringsbesluiten. Samenwerking, bestuurlijke aandacht en een
zorgvuldige planning blijken in deze lastige economische tijden te
helpen om grote projecten succesvol tot uitvoering te brengen.

Tot slot
De onverminderde belangstelling voor de Chw blijkt uit de
blijvende behoefte aan informatie (bijeenkomsten, informatiemateriaal, websitebezoek, telefoontjes). Kennis over de Chw is nodig
om tot een ruime en correcte toepassing van de wet te komen.
De Chw is niet alleen van belang voor de projecten die onder de
Chw vallen. De ervaringen werken ook door in (algemeen geldende)
wetgeving. De wijziging van de Algemene wet bestuursrecht en de
totstandkoming van de Omgevingswet krijgen een stevige praktijkbasis met de vele experimenten die op basis van de Chw
plaatsvinden.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 7

Leeuwarden, Dutch Rainmaker
8 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

1. Inleiding

De achtergrond en inhoud van de Crisis- en herstelwet

Leeswijzer

De financiële en economische crisis, die najaar 2008 begon, was
de aanleiding om met spoed de Crisis- en herstelwet (Chw) tot
stand te brengen. De Chw geeft partijen in het ruimtelijk domein
instrumenten in handen om doelgericht, met eenvoudige
­proce­dures en in vlot tempo van plan tot uitvoering te komen.
De Chw is op 31 maart 2010 in werking getreden. De minister
van Infrastructuur en Milieu (IenM) coördineert de uitvoering.

De Voortgangsrapportage 2012-2013 kent -in lijn met de vorige
voortgangsrapportages- de volgende opbouw. De hoofdtekst
laat aan de hand van voorbeelden en leerpunten uit de praktijk
de voortgang in de uitvoering van de Chw zien. Na de inleiding
(hoofdstuk 1) komen het bestuursprocesrecht (hoofdstuk 2) en
de bijzondere voorzieningen van de Chw aan bod (hoofdstuk 3
tot en met 7). Hoofdstuk 8 gaat in op de rol van kennis bij de
toepassing van de Chw en hoofdstuk 9 benoemt de leerervaringen
van de Chw voor de opbouw van de Omgevingswet.

In 2013 heeft Nederland nog steeds te maken met de financieeleconomische crisis. De bouw is een van de zwaarst getroffen
sectoren. De Chw neemt niet de oorzaak van de crisis weg, maar
biedt wel steun waar mogelijk om met de gevolgen daarvan om
te gaan. De Chw was aanvankelijk tijdelijke wetgeving. Omdat de
Chw nog steeds een nuttige bijdrage levert is in 2013 de werking
voor onbepaalde tijd verlengd.

Voortgangsrapportage
De Chw is niet alleen een ‘crisisinstrument’, het bevat ook ‘nieuw
denken’ in de aansluiting tussen de regelgeving in het ruimtelijk
domein en de uitvoeringspraktijk. Deze vernieuwende insteek
heeft bij de parlementaire behandeling geleid tot de afspraak1
om de vinger aan de pols te houden en jaarlijks te rapporteren
over de voortgang van de uitvoering van de Chw. Deze
Voortgangsrapportage 2012-2013 is de derde in een reeks.

1

De bijlagen bevatten informatie over de achtergrond en toepassing
van de Chw. De inhoud van de Chw en ontwikkeling in wetgeving
komen aan bod in respectievelijk bijlage 1 en 2. Bijlage 3 bevat
overzichten van alle bijzondere voorzieningen onder de Chw. Over
de ontwikkelingsgebieden, innovatieve experimenten en de lokale
en (boven)regionale projecten met nationale betekenis heeft het
ministerie van IenM afzonderlijke beschrijvingen gegeven in de
reeks ‘Eenvoudig Beter in de praktijk – Crisis- en herstelprojecten
in beeld’. Voor de bijzondere voorziening ‘versnelde uitvoering
van (woning)bouwprojecten’ geeft bijlage 4 van deze Voortgangs­
rapportage een korte beschrijving van de projecten.

Nota naar aanleiding van het verslag (TK 32 127 nr. 7)
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 9

2. Bestuursprocesrecht

2.1		 Het proces van vernieuwing
De regels van Hoofdstuk 1 Chw vereenvoudigen en versnellen de
beroepsprocedure van ruimtelijke besluiten. Daarvan profiteren de
Chw-projecten rechtstreeks. Bovendien leiden de ervaringen met de
vernieuwende rechtsregels van Hoofdstuk 1 Chw tot verbeteringen
in de Algemene wet bestuursrecht. De praktijk van de Chw-projecten
levert verder kennis op voor de vernieuwing van het omgevingsrecht, die plaatsvindt onder de noemer ‘Eenvoudig Beter’.
De vernieuwende regels van de Chw worden bij een selecte groep
projecten uitgeprobeerd. De wet geeft precies aan op welke
besluiten de Chw van toepassing is. Het gebruik is geen vrije keuze,
de Chw geldt van rechtswege. Projectleiders en bestuurders zijn over
het algemeen zeer te spreken over de snelle afhandeling van de
beroepen en de tijdwinst die daarmee ontstaat. De ervaringen, die
de Chw-projecten in de praktijk opdoen, worden ook benut om af te
wegen of de nieuwe regels een bredere toepassing kunnen krijgen.
De Rijksuniversiteit Groningen en de Universiteit van Tilburg2 hebben
daartoe in opdracht van het ministerie van Veiligheid en Justitie een
evaluatie uitgevoerd. Het onderzoek overziet de eerste twee jaren
waarin de Chw van kracht is (31 maart 2010 – medio maart 2012).

2

Evaluatieonderzoek procesrechtelijke bepalingen Crisis- en herstelwet,
A.T. Marseille, B.W.N. de Waard, F.J. Jansen, K.J. de Graaf, N.A. De Vos,
Rijksuniversiteit Groningen & Universiteit van Tilburg, 30 maart 2012;
Bijlage bij Kamerstuk 32127 nr. 160, 15 mei 2012

10 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

De toepassing in de Chw-projecten levert interessante ervaringen
op over de effectiviteit van Hoofdstuk 1 Chw. Op basis van het
evaluatieonderzoek en signalen uit de praktijk heeft het kabinet in
2012 besloten om enkele van die regels niet langer alleen toe te
passen op de Chw-projecten, maar in beginsel te laten gelden voor
alle besluiten. Die regels stromen door van experiment onder de
Chw naar generieke toepassing onder de Algemene wet bestuursrecht. De ervaringen met de andere regels van Hoofdstuk 1 betrekt
het kabinet op termijn bij de wijziging van de Algemene wet
bestuursrecht (Awb), parallel aan de totstandkoming van de
Omgevingswet.
Twee regels zijn al in 2012 opgepakt: de regel over het laten passeren
van kleine gebreken en de toepassing van het relativiteitsvereiste.
Deze regels zijn opgenomen in de Wet aanpassing bestuursprocesrecht; ze hebben vanaf 1 januari 2013 algemene werking gekregen.
Ze maken sindsdien geen onderdeel meer uit van de Chw.
Binnen de Chw heeft ook een aanpassing plaatsgevonden over het
beroep van decentrale overheden.3 Sinds 25 april 2013 geldt dat
decentrale overheden niet tegen een besluit van de centrale
overheid in beroep kunnen gaan, maar wel weer tegen besluiten
van andere overheden.

3

De ‘Wijziging van de Crisis- en herstelwet en diverse andere wetten in
verband met het permanent maken van de Crisis- en herstelwet en het
aanbrengen van enkele verbeteringen op het terrein van het omgevingsrecht’
is op 25 april 2013 in werking getreden.

De Chw levert met deze aanpassingen en vernieuwingen een
bijdrage aan het ‘Eenvoudig Beter’ maken van het omgevingsrecht.
De actuele stand van de Chw en de wijzigingen in de regelgeving
zijn beschreven in bijlage 1 en 2 van deze rapportage.

2.2		 Besluiten onder de Chw
De bestuursrechtelijke regels van de Chw zijn van rechtswege van
toepassing als een project valt onder een van de categorieën
genoemd in Bijlage I Chw, als het project is opgenomen in Bijlage II
Chw of valt onder de ontwikkelingsgebieden (Afdeling 1), de
versnelde uitvoering van bouwprojecten (Afdeling 6) en de lokale
en (boven)regionale projecten met nationale betekenis (Afdeling 7)
van Hoofdstuk 2 Chw.
De categorieën van Bijlage I Chw worden bij Amvb aangevuld.
Bij het in werking treden van de zesde tranche (medio 2013) krijgt
Bijlage I aanvullingen gericht op duurzame energie (zoals biogas,
getijdenenergie, aardwarmte etc.), duurzame mobiliteit
(elektrische snellaadstations voor auto’s en tankstations voor
auto’s op waterstof ) en transformatie van langdurig leegstaande
kantoren en industriële gebouwen. De complete lijst met
categorieën, zoals die luidt na het in werking treden van de
zesde tranche Amvb, is opgenomen in bijlage 1 van deze

Voortgangsrapportage. Ook de lijst projecten van Bijlage II Chw
is in de loop van de tijd langer geworden. Bijlage 3 van dit
rapport bevat een overzicht.
In 2010 was de Chw nog nieuw. De verschillende overheden
moesten zich nog instellen op het gebruik van Hoofdstuk 1 Chw.
Het aantal besluiten, waarin gemeenten de toepassing van Chw
vermelden, is in het begin nog beperkt. Na het aanloopjaar 2010
ontstaat een continue en forse stroom Chw-projecten. De regels van
het bestuursrecht zijn in 2011 en 2012 van toepassing op zo’n 500
(ontwerp)besluiten per jaar. Dit aantal is een ruwe schatting
gebaseerd op een steekproef van de kennisgevingen in de
Staatscourant. De steekproef bevat alle kennisgevingen in de
maanden juni en december van zowel 2011 als 2012. Het gemiddelde
in deze steekproef is circa 45 kennisgevingen per maand met
vermelding van de Chw (zie schema 1).
Bij de verdeling over rijk, provincie en gemeente blijkt dat het rijk vrij
snel is ingespeeld op de Chw en in juni 2010 veruit het grootste aantal
besluiten publiceert met de vermelding dat de Chw van toepassing is.
Het gaat dan nog om kleine aantallen. Daarna neemt het volume snel
toe en is de gemeentelijke overheid altijd de grootste bron van
besluiten onder de Chw met een vrij stabiel aandeel van bijna 70%
van het totaal. Het rijk is goed voor ongeveer een kwart van de
besluiten onder de Chw en de provincies voor ruim 5%.

Schema 1: Gepubliceerde plannen en besluiten in het Staatsblad van 2010, 2011 en 2012 in de maanden juni en
december. Ingedeeld naar gemeenten, provincies, rijk en naar de maand waarin het plan/besluit is gepubliceerd.
2010

2011

2012

juni

december

juni

december

juni

december

Gemeenten

2

16

32

25

36

33

Provincies

1

1

3

1

3

6

Rijk

7

5

16

9

9

6

totaal

10

22

51

35

48

45

60

50

40

30

20
Gemeenten

10

Provincies
Rijk
Totaal

0
juni 2010

december 2010

juni 2011

december 2011

juni 2012

december 2012

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 11

Veruit het grootste deel (60%) van de besluiten in de steekproef
heeft betrekking op bestemmingsplannen en inpassingsplannen
op grond van de Wet ruimtelijke ordening. Dan volgt de weg­
infrastructuur met vooral Tracébesluiten (20%). Vanzelfsprekend
zijn in 2010 nog geen besluiten onder de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht te vinden (de ingangsdatum van de Wabo was
immers 1 oktober 2010). Inmiddels is het aandeel van de Wabo 10%
(2012). De rest van de besluiten onder de Chw zijn verdeeld over
diverse wetten, waaronder besluiten op grond van de Waterwet en
projectuitvoeringsbesluiten op grond van de Chw (ieder enkele
procenten).
Bezien per bestuurslaag ligt de nadruk bij de gemeenten op het
bestemmingsplan (80%), bij de provincies op besluiten onder de
Waterwet en plannen onder de Wro (elk 50%) en bij het rijk op
Tracébesluiten (80%).
De grootste groep besluiten onder de Chw zijn de gemeentelijke
bestemmingsplannen (55% van het totaal). Deze groep is nader
bekeken in schema 2. Uit de tabel blijkt dat de bestuursrechtelijke
regels van de Chw van toepassing zijn op 6 tot 8% van het totaal
aantal vastgestelde bestemmingsplannen. Dit aantal is weer

gebaseerd op alle openbare kennisgevingen in juni en december
van 2011 en 2012, waarin de gemeenten zelf hebben aangegeven dat
de Chw van toepassing is. Ook hier blijkt duidelijk dat 2010 als een
aanloopjaar moet worden gezien en dat daarna een stabilisatie lijkt
op te treden.
De cijfers in deze paragraaf zijn gebaseerd op de vermelding van de
bevoegde overheden dat de Chw van toepassing is op hun besluit.
Nadere beschouwing leert dat deze vermeldingen niet altijd juist
zijn, ook al geldt de toepassing van de Chw van rechtswege.
Bij het onderzoek is regelmatig gestuit op een besluit, waarbij ten
onrechte niet is vermeld dat de Chw van toepassing is. De Raad van
State doet bij diverse beroepszaken dezelfde constatering (zie ook
paragraaf 2.4). Het omgekeerde, de Chw onterecht toepassen, komt
in mindere mate voor. Op het punt dat overheden de Chw niet altijd
goed weten toe te passen wordt verder ingegaan in paragraaf 2.5.
Op grond van het bovenstaande mag aan de cijfers in deze paragraaf
geen absolute betekenis worden gehecht. Het is zeer waarschijnlijk
dat de aantallen besluiten onder de Chw hoger zullen uitvallen bij
een juiste toepassing van de wet.

Schema 2: Aantal openbare kennisgevingen van een vastgesteld bestemmingsplan (BP) in de Staatscourant,
totaal aantal en het aantal met verwijzing naar de Crisis- en herstelwet (Chw).
Bestemmingsplannen

2010

2011

2012

juni

december

juni

december

juni

december

Totaal aantal vastgestelde BP’en

235

291

343

253

234

218

waarvan met verwijzing naar Chw

0

10

22

18

15

17

Percentage

0,0%

3,4%

6,4%

7,1%

6,4%

7,8%

Assen, circuit
12 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

2.3		 Afhandeling van beroepszaken

Schema 4: Uitspraken van de Raad van State in
­hoofd­zaken én beroep in één instantie onder de Chw,
ingedeeld naar type besluit (2010-2012)

Aantal beroepszaken
De Raad van State heeft in de periode 2010-2012 in 212 zaken
uitspraak gedaan over besluiten die vallen onder de hoofdstukken 1
en 2 van de Chw4. Schema 3 laat zien dat het aantal uitspraken in
hoofdzaken elk jaar fors is gegroeid. Het aantal voorlopige
voorzieningen heeft in 2010 nog net de overhand en is in 2012 nog
maar een fractie van het totaal.

Schema 3: Uitspraken van de Raad van State met
­betrekking tot de Chw
2010

2011

2012

Totaal

Voorlopige
voorziening

7

19

9

35

Hoofdzaak

6

60

111

177

totaal

13

79

120

212

In paragraaf 2.2. is geconstateerd dat het aantal besluiten dat onder
de Chw valt in 2010 nog beperkt is, in 2011 fors is gegroeid en in 2012
stabiel blijft. Het is te verwachten dat het aantal beroepszaken deze
ontwikkeling vertraagd volgt. Immers, de uitspraak komt ongeveer
een half jaar na de publicatie in de Staatscourant (6 weken
beroepstermijn en uitspraak binnen een half jaar na afloop
daarvan). Deze observatie maakt het aannemelijk dat het aantal
beroepszaken in 2013 niet wederom fors zal toenemen en met enige
vertraging zal stabiliseren, net als het aantal kennisgevingen met
verwijzing naar de Chw.

Aantal

Percentage

Bestemmingsplan

94

64%

Inpassingsplan

16

11%

Tracébesluit/ wegaanpassing

13

9%

Hogere waarde Wet geluidhinder

9

6%

Overig

14

%

totaal

146

100%

De verdeling van het type besluiten dat onder de Chw valt (zie
paragraaf 2.2.) wijkt af van de verdeling in de beroepszaken. Het
aandeel beroepszaken over besluiten onder de Wro (bestemmingsen inpassingsplannen) is met 75% hoger dan het aandeel van 60%
bij de kennisgevingen. De besluiten over weginfrastructuur (20%)
leiden maar tot een aandeel van 9% in de uitspraken in beroep.
Voor dit verschil dient zich geen eenduidige verklaring aan. Het kan
zijn dat bij de besluiten over weginfrastructuur, in vervolg op het
advies Sneller en Beter5, meer aandacht is besteed aan het verkrijgen
van draagvlak, waardoor minder partijen in beroep gaan. Een
andere verklaring is dat bij wegprojecten vaak gelijksoortige
vraagstukken spelen (inpassing van de weg, geluidoverlast,
luchtkwaliteit), waardoor het ministerie van IenM veel expertise
heeft verkregen bij de onderbouwing van de besluiten. Bij bestemmingsplannen komen uiteenlopende situaties aan bod met telkens
een ander bevoegd gezag en relatief veel belanghebbenden die voor
hun belang kunnen opkomen.

Snelheid van afhandeling
Van de 177 hoofdzaken, waarover de Raad van State in de periode
2010-2012 uitspraak heeft gedaan, gaat het overgrote deel (146
zaken) over ruimtelijke zaken waarbij sprake is van beroep in één
instantie. De resterende uitspraken betreffen hoger beroep
(ongeveer 20%) op vooral uitvoeringsbesluiten (afwijken bestemmingsplan en bouwen).

4

De getallen zijn gebaseerd op de analyse van Kenniscentrum Infomil. Naast
de genoemde 212 zaken heeft de Raad van State nog in 55 zaken uitspraak
gedaan, waarbij de Chw aan de orde komt. In 15 gevallen is de Chw echter niet
relevant, in 39 gevallen gaat het om Hoofdstuk 3 Chw en in 1 geval om een
wraking.

In de Chw is bepaald dat de administratieve rechter uitspraak doet
binnen zes maanden na afloop van de beroepstermijn (artikel 1.6 lid
4 Chw). Aan het begin van dit hoofdstuk is het evaluatieonderzoek
aangehaald dat de Rijksuniversiteit Groningen & de Universiteit van
Tilburg uitgevoerd hebben in opdracht van het ministerie van
Veiligheid en Justitie. Daarin wordt geconcludeerd, voor de periode
tot medio maart 2012, dat de zes-maanden-termijn in 62% van de
Chw-zaken niet wordt gehaald. Echter, de overschrijding is beperkt.
De afhandeling van Chw-zaken neemt gemiddeld 8 maanden in
beslag, wat ongeveer 25% sneller is dan de afhandelingstermijn van
de gemiddelde bestuursrechtelijke beroepszaak.

5

Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten
(Commissie Elverding), april 2008
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 13

De doorlooptijd van de beroepszaken is opnieuw gepeild voor deze
Voortgangsrapportage. Het onderzoek naar de doorlooptijd
beperkt zich tot alle beroepszaken waarin de Raad van State in het
eerste kwartaal van 2013 uitspraak heeft gedaan. Het is derhalve
geen volledige inventarisatie van alle beroepszaken in het achter­
liggende jaar. Naar verwachting geven de cijfers over de periode van
één kwartaal wel een actueel en betrouwbaar beeld van de stand van
zaken.

Aangezien de vermelding in de openbare kennisgeving ontbrak
heeft de Raad van State bij de aanvang van de behandeling geen
signaal gekregen om het beroep binnen zes maanden af te
handelen. Zoals uit de navolgende cijfers blijkt, heeft dat gevolgen
voor de termijn waarbinnen uitspraak wordt gedaan.

Een bijzonder geval is het beroep op een verleende omgevingsvergunning, waarbij de gemeente in de kennisgeving ten onrechte niet had
vermeld dat de Chw van toepassing was. Naar aanleiding van het
beroep heeft de vergunninghouder zich bij de rechtbank gemeld en
heeft daarbij gewezen op het punt dat het besluit wel onder de Chw
valt. De rechtbank heeft de zaak vervolgens verwezen naar de Raad van
State. Daar is de behandeling vlot verlopen zodat zelfs nog binnen de
zes maanden na afloop van de beroepstermijn uitspraak is gedaan.

In het eerste kwartaal van 2013 heeft de Raad van State in totaal
30 uitspraken gedaan, waarin de Chw een rol speelt. In één geval
concludeert de Raad van State in de uitspraak6 dat de verwijzing in
de kennisgeving onjuist is geweest. De Chw is niet van toepassing.
Deze zaak is om die reden in de onderstaande beschouwing niet
meegenomen, zodat 29 zaken resteren. De besluiten komen
allemaal van een gemeentelijke overheid. Het gaat vooral om
60
bestemmingsplannen
(26 x) en om telkens één uitwerkings- of
wijzigingsplan en omgevingsvergunning.
50

Van de 29 uitspraken bleek dat in 9 gevallen (31%) in de kennisgeving
40 niet is vermeld dat het besluit onder de bestuursrechtelijke
regels van de Chw valt. De Raad van State oordeelt in haar uitspraak
echter dat de regels van de Chw wel gelden. Dit oordeel ontstaat pas
30
in de loop van of aan het einde van de behandeling van het beroep.

De onderstaande grafiek (schema 5) maakt onderscheid in de
beroepszaken waar in de kennisgeving correct is vermeld dat de
Chw van toepassing is en waar deze vermelding ten onrechte
ontbreekt.

20

6

Gemeenten

ABRvS,
13 februari 2013, nr. 201206005/1/R1
10

Provincies
Rijk
Totaal

0
juni 2010

december 2010

juni 2011

december 2011

juni 2012

december 2012

Schema 5 : Het aantal door de Raad van State (RvS) behandelde beroepsschriften in het eerste kwartaal van 2013
(van 01-01-2013 tot 01-04-2013) waarbij de Chw van toepassing is, uitgezet tegen het aantal maanden tussen
sluitingsdatum ter visie legging en uitspraak
5

binnen 6 maanden
uitspraak
4

3

2

aantal met Chw
vermelding in
kennisgeving
aantal zonder Chw
vermelding in
kennisgeving

1

0
3

3,5

4 4,5 5

5,5 6 6,5

7

14 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

7,5

8 8,5 9 9,5 10 10,5 11 11,5 12 12,5 13 13,5 14 14,5 15 15,5 16 16,5 17 17,5

Van de 20 beroepsschriften, waar in de kennisgeving wordt
aangegeven dat de Chw van toepassing is, doet de Raad van State in
12 gevallen (60%) binnen 6 maanden uitspraak en wordt derhalve in
8 gevallen (40%) de wettelijk voorgeschreven termijn niet gehaald.
De overschrijding is echter beperkt, meestal minder dan een maand
en slechts in één zaak drie maanden. Gemiddeld doet de Raad van
State na circa 5,5 maanden uitspraak.

TOTAAL
Rijk

Provincies

In de 9 gevallen, dat in de kennisgeving niet wordt aangegeven dat
de Chw van toepassing is, wordt één keer (11%) binnen 6 maanden
uitspraak gedaan en 8 keer (89%) is deze termijn niet gehaald. De
gemiddelde doorlooptijd van het beroep is bijna een vol jaar.

Gemeenten

de Chw permanent volgt. Waar nodig wordt een relatie gelegd met
uitspraken uit eerdere jaren. Vanaf het in werking treden van de
Chw heeft de Raad van State in 169 hoofdzaken uitspraak gedaan
met betrekking tot Hoofdstuk 1 en Hoofdstuk 2 van de Chw. Over de
jaren verdeeld zijn dat 4 zaken in 2010, 57 zaken in 2011 en 108 zaken
in 2012.
De verdeling van de toepassing van de verschillende artikelen uit de
Chw bij de uitspraken van de Raad van State is te vinden in schema
6. Het zwaartepunt ligt bij de toepassing van het relativiteits­
beginsel, dat in ruim de helft van de uitspraken een rol speelt.

Samenvattend: als de Raad van State vanaf het begin weet dat het
om een Chw-zaak gaat is de tijdsduur van de uitspraak gemiddeld
onder de gestelde wettelijke termijn van zes maanden. Een aantal
zaken vergt nog wel iets meer tijd, maar de overschrijding is zelden
substantieel. Als de Raad van State niet vanaf het begin de snelle
Chw-procedure heeft gevolgd, omdat de vermelding in de kennisgeving ontbrak, dan is sprake van een verdubbeling van de doorlooptijd. Overheden die snelheid in hun besluitvorming belangrijk
vinden, kunnen veel tijdwinst boeken door de Chw goed uit te
voeren en in hun kennisgeving correct aan te geven wanneer de
Chw van toepassing is.

Schema 6: Toepassing van de verschillende artikelen
van de Chw in uitspraken van de Raad van State in
hoofdzaken (2010-2012)

Een ander aspect over de termijnen is het vraagstuk van verdringing.
Over de versnelling van de afhandeling van beroepszaken wordt wel
de kritiek gehoord dat de prioriteit voor de Chw betekent dat de
doorlooptijd van de normale (niet onder de Chw vallende) zaken
oploopt. Hiernaar is geen nader onderzoek gedaan. Bedacht moet
echter wel worden dat van de bestemmingsplannen (de grootste
groep besluiten onder de Chw) minder dan 1 op de 10 besluiten
onder de Chw valt, waarvoor de beperkte termijn geldt.

totaal

Om ervoor te zorgen dat de versnelling van de zaken onder de Chw
niet ten koste gaat van de doorlooptijd van de andere beroepszaken
ontvangt de Raad van State extra financiële middelen van het
ministerie
IenM.zonder
Het gaat
om eenChw
bedrag van structureel
aantalvan
uitspraken
vermelding
€ 0,5 miljoen per jaar, met in 2013 en 2014 een extra bedrag van
€ 1 miljoen per jaar om opgelopen achterstanden weg te werken.
aantal
metcirca
vermelding
Chw
Uitgaande
vanuitspraken
structureel
120 beroepszaken
per jaar onder de
Chw ontvangt de Raad van State derhalve circa € 4.000 extra per
zaak om de wettelijke versnelling uit te kunnen voeren, zonder dat
dit leidt tot vertraging bij andere beroepszaken.

2.4		 Jurisprudentie
De Chw versnelt en vereenvoudigt de beroepsprocedure voor
ruimtelijke besluiten met verschillende regels. De juiste toepassing
wordt in geval van beroep getoetst door de administratieve rechter.
Uit die toetsing blijkt bijvoorbeeld in welke casus het relativiteitsvereiste wordt toegestaan of wanneer pro forma beroep mogelijk is.
Onderstaand overzicht over de uitspraken in 2012 is gebaseerd op de
analyse van het Kenniscentrum Infomil, dat de jurisprudentie over

Artikel

Kernpunt

1.4

Beroep decentrale overheid

Percentage
7%

1.5

Passeren gebreken

13 %

1.6

Pro formaberoep

8%

1.6a

Aanvulling beroepsgronden

18 %

1.9

Relativiteitsbeginsel

52 %

1.10

Gebruik feiten na vernietiging

0%

1.11

Verlichting m.e.r.-procedure

2%
100 %

De inhoud van de jurisprudentie is per artikel uit de Chw als volgt:

Beroep decentrale overheid
De Chw staat niet toe dat decentrale overheden in beroep gaan
tegen een besluit van een andere overheid (artikel 1.4 Chw). Deze
bepaling is sinds 25 april 2013 aangepast, waardoor decentrale
overheden wel tegen besluiten van elkaar in beroep mogen gaan,
maar niet tegen een besluit van een tot een centrale overheid
behorend bestuursorgaan.
In 2012 heeft de Raad van State dit artikel in 8 uitspraken betrokken
bij haar uitspraak (2011: 4), waarbij het vrijwel altijd gaat om een
gemeente die beroep aantekent tegen een besluit van de rijksoverheid. De Raad van State acht deze gemeenten niet ontvankelijk en
behandelt hun beroepen verder niet. Artikel 1.4 Chw is volgens de
Raad van State niet in strijd met verschillende Europese verdragen
(Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, Handvest inzake
lokale autonomie, Verdrag van Aarhus en de m.e.r.-richtlijn)7.

7

ABRvS, 2 mei 2012, nr. 201105967/1/R1
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 15

Een voorbeeld is het beroep van de gemeente Noordoostpolder
tegen het rijksinpassingsplan Windenergie dijken Noordoostpolder.
Ook al is de gemeente eigenaar van gronden nabij de windparken,
dan nog geldt de inperking van het beroepsrecht voor lagere
overheden.8
De Streekraad Het Groene Woud en De Meierij Noord-Brabant,
ingesteld door het provinciaal bestuur, is geen tot de centrale
overheid behorend bestuursorgaan en is daarom niet ontvankelijk in
het geding tegen het Tracébesluit A2 ‘s-Hertogenbosch-Eindhoven.9

In twee hoger beroepzaken oordeelde de Raad van State dat de
gebreken te omvangrijk waren om deze met behulp van artikel 1.5
Chw te laten passeren.

Van een aantal zaken ontbraken relevante stukken bij het ter inzage
leggen van het ontwerpbesluit. Het besluit is in stand gelaten omdat
de appellanten het ontbrekende stuk later wel hebben ontvangen
en bij hun beroep konden betrekken.10 Ook zijn andere belang­
hebbenden naar het oordeel van de Raad van State niet benadeeld
door het ontbreken van de stukken.11 Andere voorbeelden van het
passeren gebreken zijn een fout in akoestisch onderzoek12,
onvoldoende zorgvuldigheid bij het vergaren van relevante feiten13,
een foutieve benaming van besluiten14 of het niet vermelden dat de
Chw van toepassing is.15

Passeren gebreken
Sinds 1 januari 2013, met de opname van een soortgelijke regel in de
Awb, is artikel 1.5 Chw vervallen Het principe van het passeren van
gebreken is daarmee generiek van toepassing. In 2012 is onder de
Chw nog een flinke stijging te zien van het aantal uitspraken waar
de Raad van State dit artikel toepast of toetst in hoger beroep (2012:
18 en 2011: 4). De Raad van State heeft in 16 van de 18 gevallen het
besluit, ondanks een gebrek in stand gelaten.

o.a. ABRvS, 24 oktober 2012, nr 201112331/1/T1/R4
o.a. ABRvS, 7 november 2012, nr. 201203450/1/R1
12
ABRvS, 7 november 2012, nr. 201110075/1/R4 en 201201853/1/R4
13
ABRvS, 2 mei 2012, nr. 201110911/1/R4
14
ABRvS, 28 maart 2012, nr. 201109828/1/A1
15
ABRvS, 31 oktober 2012, nr. 201201588/1/R4

10
11

8
9

ABRvS, 8 februari 2012, nr. 201100875/1/R2
ABRvS, 7 november 2012, nr. 110075/1/R4 en 201201853/1/R4

Eindhoven, Strijp S
16 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

In twee gevallen zijn gebreken – in hoger beroep – wel reden
geweest voor vernietiging. Het ging om het ontbreken van een
m.e.r.-beoordeling16 en het bij de ruimtelijke onderbouwing van een
vrijstelling niet ingaan op een toekomstig planologische regime17.

niet aanwezig. Er volgt dan verder geen inhoudelijke behandeling
van de beroepsgrond. De behandeling van deze beroepen is direct
klaar.

De Natuurbeschermingswet (Nbw) 1998 heeft het algemene belang
van bescherming van natuur en landschap tot doel. De Raad van
State heeft in een beroepszaak bezien of het belang van omwonenden bij een goede kwaliteit van hun leefomgeving verweven is met
de belangen die de Nbw 1998 beoogt te beschermen. In dit geval
oordeelde de Raad van State dat die verwevenheid niet aanwezig is
omdat de woning van appellant op meer dan 2 km van het Natura
2000- gebied ligt en bovendien gescheiden door een kanaal en een
woonwijk22. De beroepsgrond is inhoudelijk verder niet behandeld.
De eigenaar van een cultuurhistorisch waardevol gebouw heeft wel
belang bij behoud van de cultuurhistorische waarde, ook al is het
behoud van cultuurhistorisch waardevolle bebouwing een algemeen
belang23. De appellant is wel ontvankelijk.
Het belang van de appellant kan ook van economische aard zijn. Zo
oordeelt de Raad van State dat de bepalingen van de Wet geluid­
hinder niet alleen zijn gericht op de belangen van de omwonenden
bij een goed woon- en leefklimaat maar ook op de belangen van
bedrijven om een ongehinderde bedrijfsuitoefening te waarborgen24.

Geen pro formaberoep
Artikel 1.6, tweede lid, regelt dat pro formaberoep niet mogelijk is.
Een beroepsschrift dat pas na verloop van de beroepstermijn wordt
aangevuld met inhoudelijke argumenten is niet ontvankelijk.
De Raad van State heeft in een hoger beroepszaak een eerdere
uitspraak bevestigd dat dit artikel in de Chw niet in strijd is met
Europese verdragen (EVRM, EU-handvest en het Verdrag van
Aarhus)18. Als in de kennisgeving niet vermeld is (verplicht op basis
van het Besluit uitvoerig Chw) dat de Chw van toepassing is, dan
geeft de Raad van State aan belanghebbenden de gelegenheid om
het pro forma beroep alsnog aan te vullen met inhoudelijke
beroepsgronden. De belanghebbenden worden dus niet benadeeld
door deze fout in de kennisgeving.

Geen aanvulling gronden mogelijk
20 Uitspraken in 2012 hebben betrekking op artikel 1.6a Chw waarin
wordt geregeld dat aanvulling van de beroepsgronden niet is
toegestaan. Dit aantal is een verdubbeling ten opzichte van 2011. In
de helft van de gevallen laat de Raad van State beroepsgronden
buiten behandeling, omdat ze niet in het beroepsschrift zelf zijn
genoemd19. Veel van deze beroepsgronden werden pas ter zitting
aangedragen. Een nadere onderbouwing en motivering van
bestaande beroepsgronden uit het beroepsschrift blijft ondanks
artikel 1.6a echter nog steeds mogelijk20. Wederom bevestigt de
Raad van State dat ook dit artikel uit de Chw niet in strijd is met
Europese verdragen (EVRM, EU-handvest en het Verdrag van
Aarhus)21.

Relativiteitsbeginsel
Het relativiteitsbeginsel heeft door opname in de Awb sinds 1
januari 2013 algemene werking gekregen en vervalt daarmee als
artikel 1.9 van de Chw. Daarmee geldt algemeen dat iemand geen
beroep kan doen op een rechtsregel als die regel niet bedoeld is om
zijn belang te beschermen. In 2012 is het aantal beroepszaken
waarin het relativiteitsbeginsel is toegepast gestegen van 30 in 2011
naar 56.
In de meeste gevallen (bij 70% van de beoordeelde beroepsgronden)
kijkt de Raad van State eerst of de appellant een eigen belang heeft
bij het besluit. Het belang van de appellant wordt daartoe nauw­
keurig onderzocht. In deze zaken blijkt het eigen belang meestal

ABRvS, 8 februari 2012, nr. 201109027/1/A4
ABRvS, 6 juni 2012, nr. 201113326/1/T1/A1
18
ABRvS, 2 mei 2012, nr. 201105967/1/R1
19
o.a. ABRvS, 12 december 2012, nr. 201206819/1/R2
20
o.a. ABRvS, 10 oktober 2012, nr. 201201329/1/R4
21
o.a. ABRvS, 8 februari 2012, nr. 201100875/1/R2

In de overige 30% van de gevallen is eerst de beroepsgrond
behandeld. De Raad van State hanteert deze volgorde van behandeling vaak als de verweerder in het verweerschrift of ter zitting een
beroep doet op het relativiteitsbeginsel. Is de beroepsgrond
ongegrond (in twee derde van de gevallen) dan is de vraag of het
relativiteitsbeginsel van toepassing is verder niet van belang. Het
besluit blijft immers intact, ongeacht een eventueel ‘eigen belang’
van de appellant. In de gevallen (een derde) dat de Raad van State
het beroep wel gegrond acht, vindt toetsing volgens het relativiteitsbeginsel plaats en vormt de Raad van State zich een oordeel
over het ‘eigen belang’ van de appellant. Het resultaat van deze
toetsing was telkens dat de appellant een ‘eigen belang’ heeft bij
het besluit. De beroepen van deze appellanten zijn dus ontvankelijk. Aangezien de Raad van State de beroepen al gegrond had
bevonden, zijn de betwiste onderdelen van de besluiten vernietigd.

Gebruik feiten na vernietiging
De Chw staat in artikel 1.10 toe dat onderzoeksgegevens na de
vernietiging van een besluit nogmaals gebruikt worden om dat
besluit te herstellen. In 2012 zijn geen uitspraken gedaan waarbij
toepassing is gegeven aan dit artikel.

16
17

ABRvS, 4 januari 2012, nr. 201104518/1/R4 en 201111577/1/R4
ABRvS, 5 december 2012, nr. 201206031/1/R2
24
ABRvS, 28 maart 2012, nr. 201109828/1/A1
22
23

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 17

Bijlage I Chw
In 14 uitspraken was aan de orde of het besluit wel valt onder de
categorieën die zijn opgenomen in bijlage I van de Chw (2011: 16).
Het merendeel (11) van de uitspraken ging over de toepassing van
categorie 3.1 (bouw van meer dan 11 woningen in een aaneengesloten gebied of de herstructurering van woon- en werkgebieden). Een
bestemmingsplan dat woningbouw toelaat via een uitwerkingsplicht valt naar het oordeel van de Raad van State niet onder de
Chw25. De uitwerking zelf (mits meer dan 11 woningen) overigens
wel. Verder vallen alle besluiten die nodig zijn voor de realisatie van
het project onder de Chw, dus ook andere besluiten die in het
coördinatiebesluit genoemd zijn26, of bijvoorbeeld een monumentenvergunning27. Dit volgt uit artikel 1.1. van de Chw, waarin staat
dat Afdeling 2 van Hoofdstuk 1 (met de regels voor versnelling en
vereenvoudiging van het beroepsprocesrecht) van toepassing is op
alle besluiten die krachtens enig wettelijk voorschrift zijn vereist
voor de ontwikkeling of verwezenlijking van de onder de Chw
vallende besluiten, waaronder de projecten van bijlage I.
Doorslaggevend is verder of het plan voorziet in meer dan 11 woningen. Daarbij is het niet relevant of het plan bijvoorbeeld betrekking
heeft op een binnenstedelijke vernieuwing28 of dat geen spoed­
eisend belang aanwezig is om het plan te realiseren29.

2.5		Verbetering in de toepassing van het
bestuursprocesrecht

Een gemeente meent dat de Chw van toepassing is op een bestemmingsplan dat voorziet in de bouw van 11 aanleunwoningen. Daarmee
is niet voldaan aan het criterium van meer dan 11 woningen. Een
bestemmingsplan buitengebied voorziet voor meer dan 11 adressen in
de wijziging van de bestemming naar wonen. Hier is geen sprake van
de bouw van woningen (maar van de wijziging van de bestemming van
bijvoorbeeld agrarisch met een bedrijfswoning, naar alleen wonen).
Bovendien is niet voldaan aan het criterium dat het moet gaan om
bouwen in een aaneengesloten gebied. In een gewijzigd uitwerkingsplan wordt het aantal woningen teruggebracht tot 10 woningen. Ook
hier wordt niet voldaan aan het criterium van meer dan 11 woningen.
Ook het omgekeerde komt voor. In de kennisgeving van een
bestemmingsplan met enkele tientallen woningen wordt niet vermeld
dat de Chw van toepassing is.
In één kennisgeving wordt vermeld dat de gemeente de Chw van
toepassing verklaart. Deze tekst suggereert ten onrechte dat de
gemeente een vrije keuze heeft bij de toepassing van de Chw. Als aan
de criteria wordt voldaan is de toepassing van de Chw immers een
gegeven.

De hiervoor aangehaalde uitspraken van de Raad van State (zie
paragraaf 2.3.) bevestigen dit beeld. In bijna een derde (31%) van de
beroepszaken in het eerste kwartaal van 2013 heeft het bevoegd
gezag niet op een juiste wijze vermeld dat de Chw op het aangekondigde besluit van toepassing is. Het is aannemelijk dat deze omissie
ook voorkomt bij besluiten die niet tot een beroep hebben geleid.
Het gaat in alle voorbeelden om een besluit waarvoor een gemeentelijke overheid het bevoegd gezag is.

Wat gaat goed, wat kan beter?
Bij het van kracht worden van de Chw, en in de jaren daarna, heeft het
ministerie van IenM veel aandacht besteed aan het informeren van de
gemeenten over de toepassing van het bestuursprocesrecht. Daarbij is
onder meer gewezen op het punt dat de Chw van rechtswege van
toepassing is, als een besluit onder een van de categorieën valt van
Bijlage I Chw. Dat geldt bijvoorbeeld voor besluiten over bestemmingsplannen die voorzien in de bouw van meer dan 11 woningen in een
aaneengesloten gebied. Ook is een tekst beschikbaar voor de verwijzing naar de Chw in de openbare kennisgeving van een besluit.
Het resultaat is dat veel bestuursorganen de Chw op een juiste wijze
toepassen. Daarnaast zijn er ook gevallen waar de toepassing om
verbetering vraagt.

Navraag bij een van de gemeenten, die verzuimd had aan te geven dat
de Chw van toepassing is, leert dat deze gemeente moeite had om de
wet juist te interpreteren. De gemeente merkt op dat er weinig
praktijkvoorbeelden zijn die als leidraad kunnen dienen. Opmerkelijk
hierbij is dat het gaat om een gemeente die ervaring heeft met de
toepassing van de Chw. In diverse andere besluiten is geprofiteerd van
de bestuursrechtelijke versnelling van Hoofdstuk 1 Chw.

Als bijna een derde van de gemeentelijke besluiten ten onrechte
niet naar de Chw verwijst, dan zou dit betekenen dat niet 500 (zoals
is geschat in paragraaf 2.2.) maar bijna 700 besluiten per jaar onder
bestuursrechtelijke regels van de Chw vallen. Ook zou de Chw dan
niet op 6 tot 8%, maar op rond 10% van de bestemmingsplannen
van toepassing zijn.
Het omgekeerde – dat een besluit ten onrechte onder de Chw wordt
gebracht – komt veel minder voor (<5% van de uitspraken). Dat is af
te meten aan de uitspraken van de Raad van State in het eerste
kwartaal van 2013.

ABRvS, 25 januari 2012, nr. 201004320/1/R4
ABRvS, 23 mei 2012, nr. 201107953/1/R4
27
ABRvS, 18 juli 2012, nr. 201113488/1/A2
28
ABRvS, 30 mei 2012, nr. 201108729/1/R1
29
ABRvS, 12 september 2012, nr. 201109896/1/R3
25

26

18 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Een ander aandachtspunt is de formulering van de kennisgevingen.
In naar schatting een kwart van de kennisgevingen wordt volstaan
met de kale mededeling dat de Chw van toepassing is. Het wordt
aan de belanghebbenden overgelaten om uit te vinden wat dat

betekent. Veruit de meeste kennisgevingen leggen wel goed uit dat
‘de belanghebbende in het beroepsschrift moet aangeven welke zijn
beroepsgronden zijn’ en dat ‘na afloop van de beroepstermijn geen
nieuwe beroepsgronden kunnen worden aangevoerd’. Soms volgt
nog een beknopte juridische verhandeling. In een enkel geval wordt
(te) veel van de lezer gevergd.

‘Deze omgevingsvergunning waarmee 11 woningen of meer mogelijk
wordt gemaakt betreft een project als bedoeld in Bijlage 1, categorie 3
onder 3.1. van de Crisis- en herstelwet. Dit houdt onder meer in dat de
bijzondere procedurele bepalingen van toepassing zijn op de
beroepsprocedure bij de Rechtbank en de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State. Dit betekent onder andere dat u geen
aanvulling op de beroepstermijn heeft en dat uw beroepsgronden
moeten voldoen aan het relativiteitsvereiste. De Crisis- en herstelwet is
te raadplegen op www.wetten.overheid.nl’.

De tekst in de kennisgevingen over het aanvoeren van beroepsgronden na afloop van de beroepstermijn (artikel 1.6a van de Chw) is
niet altijd nauwkeurig geformuleerd. In de kennisgevingen staat
met enige regelmaat dat de beroepsgronden niet meer kunnen
worden ‘aangevuld’. Zoals uit de jurisprudentie blijkt is, zelfs ter
zitting, een nadere onderbouwing en motivering van beroepsgronden wel toegestaan, maar mogen geen nieuwe beroepsgronden
worden ingebracht. De formulering ‘niet worden aangevuld’ is
daarom onnauwkeurig. Aanvulling in de zin van onderbouwing en
motivering is immers wel mogelijk. Het is duidelijker en meer in
overeenstemming met de wettekst om in de kennisgeving te stellen
dat ‘na afloop van de beroepstermijn geen nieuwe beroepsgronden
meer kunnen worden aangevoerd’. Deze formulering wordt al in
veel kennisgevingen gebruikt.

Gaat snelheid ten koste van kwaliteit?
Enkele organisaties en personen, bijvoorbeeld uit de hoek van
natuur- en milieubescherming, brengen naar voren dat de bestuursrechtelijke vereenvoudiging en versnellingen ongunstig kunnen
uitwerken op de kwaliteit van de besluitvorming en de waarborging
van de rechtsbescherming. Snelheid moet geen doel op zich zijn,
kwaliteit staat voorop. Geopperd wordt dat de termijn van zes
maanden, die de administratieve rechter in acht moet nemen bij de
behandeling van een beroep, invloed heeft op de zorgvuldigheid.
Daarbij wordt onder meer gesteld dat de administratieve rechter
vanwege de korte doorlooptijden de Stichting advisering bestuursrechtspraak (Stab) minder vaak raadpleegt. Een steekproef van 51
onderzochte uitspraken van de Raad van State leert dat in drie
gevallen (6%) onderzoek door de Stab is uitgevoerd. Ondanks het
vereiste in de Chw dat ook de Stab snel moet werken en binnen twee
maanden moet adviseren, zijn de termijnen van de verschillende
onderdelen van de beroepsbehandeling krap. Dit kan ertoe leiden dat
de Raad van State er de voorkeur aan geeft om een beroep geheel zelf
te behandelen en geen ondersteunend advies te vragen.

Ook delen van de inhoud van de Chw worden ter discussie gesteld,
zoals de toepassing van het relativiteitsbeginsel, dat per 1 januari
2013 generieke werking heeft gekregen. Punt van kritiek is bijvoorbeeld dat door de toepassing van dit beginsel niemand kan
opkomen tegen een vermeende normoverschrijding in een nieuwe
woonwijk, waar nog geen bewoners zijn. Door het ontbreken van
bewoners, ontbreken in juridische optiek de te beschermen ‘eigen
belangen’. Een vraagteken wordt ook gezet bij het juridisch buiten
spel zetten van gemeenten en provincies bij ruimtelijke besluiten
van de nationale overheid.
Deze kanttekeningen moeten in het perspectief worden geplaatst
van een goed planproces, waarin alle belangen worden ingebracht.
Het uitgangspunt moet zijn dat overheden met elkaar tot overeenstemming komen. In het uitzonderlijke geval dat zij daar niet in zijn
geslaagd, moet het niet de rechter zijn, maar de hogere
bestuurslaag die beslist. Bij de bouw van een nieuwe woonwijk
moet het openbaar bestuur ook de belangen van de toekomstige
bewoners betrekken.

De overheid staat vaak voor lastige besluiten, zoals over gasopslag
Bergermeer. Alle belangen in ogenschouw nemend komt dan een
besluit tot stand, waarin niet alle belanghebbenden zich kunnen
vinden. De Chw brengt daar geen verandering in, maar zorgt er wel
voor dat in relatief korte tijd de beroepen worden afgehandeld. Positief
is dat met de Chw sneller duidelijkheid ontstaat, waardoor een lange
periode van onzekerheid wordt voorkomen en kosten voor procedures
worden beperkt.

2.6		 Milieueffectrapportage
Een selecte groep projecten kan gebruik maken van de verlichting
van de m.e.r.-procedure. Het gaat om de ruimtelijke en infrastructurele projecten die zijn opgenomen in bijlage II van de Chw en om
drie tot nu toe aangewezen lokale en (boven)regionale projecten
met nationale betekenis (Afdeling 7 van Hoofdstuk 2 Chw). Voor
deze projecten behoeft volgens artikel 1.11 Chw binnen een
project-m.e.r. geen alternatievenonderzoek plaats te vinden. Ook
bestaat geen verplichting om de Commissie voor de milieueffectrapportage advies te vragen over het opgestelde milieueffectrapport.
Voor veertien wegenprojecten van Rijkswaterstaat (opgenomen in
bijlage II) is nagegaan of artikel 1.11 Chw is toegepast. Voor zeven
van de onderzochte wegenprojecten, zoals Schiphol – Amsterdam
– Almere (A1/A6/A9), Passage Maastricht (A2) en Delft-Schiedam
(A4), was op het tijdstip van in werking treden van de Chw de
m.e.r.-procedure al in gang gezet of zelfs afgerond. Voor deze zeven
projecten heeft dit onderdeel van de Chw derhalve geen betekenis
kunnen hebben. In meer recente projecten, zoals Zuidelijke
Ringweg Groningen (A7), het Knooppunt Joure (A6/A7) of de
Tweede westelijke oeververbinding Rotterdam (A16) werkt artikel
1.11 wel door. Voor zes van dit soort projecten wordt de besluitvorPraktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 19

ming zonder alternatievenonderzoek en zonder advies tot stand
gebracht. Eén project (Utrecht – Knooppunt Eemnes – Amersfoort
– A1/A27) zit er tussen in. Hier zijn nog wel alternatieven onderzocht, maar is geen advies gevraagd.
Voor één van deze wegenprojecten is in beroep tegen het
Tracébesluit (Traverse Harlingen, N31) aangevoerd dat over het
milieueffectrapport ten onrechte geen toetsingsadvies aan de
Commissie voor de milieueffectrapportage is gevraagd. Omdat het
betreffende Tracébesluit staat vermeld in Bijlage II Chw oordeelt de
Raad van State30 dat een dergelijk advies ook niet is vereist. Op
grond van artikel 1.11 Chw behoefde de minister immers geen advies
van de commissie voor de m.e.r. in te winnen.
De gemeente Rotterdam heeft in de procedure voor de ontwikkeling van het Weena Point gekozen om wel alternatieven te onderzoeken en advies te vragen van de Commissie voor de milieueffectrapportage. Omdat dit plangebied onderdeel uitmaakt van het
Central District (aangewezen als lokaal en (boven)regionaal project
met nationale betekenis onder de Chw – zie ook hoofdstuk 7 van

30

deze voortgangsrapportage) had de gemeente de mogelijkheid
hiervan af te zien. De gemeente heeft voor dit plangebied echter
een bestemming opgenomen, waarbij voor de invulling diverse
opties zijn bezien. De opties zijn op hun effecten onderzocht in het
milieueffectrapport. Bovendien draagt een advies van de Commissie
voor de milieueffectrapportage bij aan de acceptatie van de
uitkomsten van het uitgevoerde onderzoek en daarmee aan het
draagvlak voor de besluitvorming.
Het ligt voor de hand dat de verlichting van de m.e.r.-procedure tijd
en geld scheelt. Op basis van de verkregen informatie valt de tijd- en
kostenbesparing echter niet te kwantificeren. Uit de verkregen
informatie blijkt verder niet artikel dat 1.11 Chw tot kwaliteitsverlies
van de genomen besluiten heeft geleid. Het bevoegd gezag past
deze optie met verstand toe. Als een specifieke projectsituatie, zoals
in Rotterdam Central District, om alternatievenonderzoek vraagt,
dan vindt dit onderzoek volgens de normale procedure plaats, ook
al bestaat daartoe vanwege de Chw geen verplichting.

ABRvS, 6 februari 2013, nr. 201209844/1/R4.

Utrecht, stationsgebied
20 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

3.	Manoeuvreerruimte in
ontwikkelingsgebieden
Afdeling 1

3.1		 Ontwikkelingen en trends
Eenentwintig complexe gebieden
De ruimtelijke ontwikkeling van gebieden is complex, ingrijpend en
vraagt veel tijd en inzet. Dat geldt voor vrijwel elk project waar
functies veranderen of intensiveren, en waar sprake is van een wens
om te herstructureren. Een deel van de projecten loopt dood, terwijl
een goede oplossing binnen bereik lijkt te liggen. Dan zitten de
bestaande posities en gevestigde belangen in de weg, voldoet de
milieukwaliteit niet (tijdig) aan de normen en/of ontbreekt het de
gemeente aan mogelijkheden om een doorbraak te forceren.
De praktijk leert dat het instrument van de ‘ontwikkelingsgebieden’
(Hoofdstuk 2, Afdeling 1 Chw) kan helpen. De Chw voorziet in
ontwikkelingsgebieden het bestemmingsplan van een flinke ‘plus’.
Het gemeentebestuur of de provincie kan actief ingrijpen.
Bovendien profiteren ontwikkelingsgebieden van de vereenvoudiging van het bestuursprocesrecht.
Ontwikkelingsgebieden moeten worden aangewezen bij Algemene
maatregel van bestuur (Amvb). Bijlage 3 van dit rapport geeft een
overzicht van de in totaal 21 aangewezen ontwikkelingsgebieden.
Deze liggen in verschillende gemeenten, met uitzondering van twee
gebieden in de gemeente Rotterdam (Stadshavens en Havengebied).
In de periode waarover deze Voortgangsrapportage gaat is de formele
aanwijzing van 12 nieuwe ontwikkelingsgebieden afgerond (in de
derde tot en met de vijfde tranche van de Amvb). De zesde tranche
van de Amvb (ontwerp) bevat geen nieuwe ontwikkelingsgebieden.

Kenmerken van ontwikkelingsgebieden onder de Chw
• Het betreft stedelijk gebied of bedrijventerrein.
• De gemeente of provincie wil een functieverandering toestaan
of zelf doorvoeren, dan wel wil bestaande functies intensiveren.
De gemeente of provincie heeft een duurzame ruimtelijke en
economische ontwikkeling op het oog in samenhang met het
tot stand brengen van een goede milieukwaliteit.
• De milieugebruiksruimte in het gebied is onvoldoende om
de gewenste functieverandering of intensivering zonder meer
door te voeren.

De Chw kende voor de ontwikkelingsgebieden een apart
‘Gebiedsontwikkelingsplan’ dat deel uitmaakt van het bestemmingsplan. Deze onderscheiding in twee plannen is losgelaten bij
de wetswijziging die voorziet in de verlenging van de Chw. De
inhoudelijke vereisten van het gebiedsontwikkelingsplan gelden
nog steeds; ze maken vanaf 25 april 2013 deel uit van het bestemmingsplan voor een ontwikkelingsgebied. Dit bestemmingsplan
wordt nu wel aangeduid als een bestemmingsplan-plus (met de
extra mogelijkheden van de Chw).
De wet stelt dat ontwikkelingsgebieden alleen aangewezen kunnen
worden in bestaand stedelijk gebied. Deze beperking betekent dat
ontwikkelingen in het landelijk gebied niet kunnen worden
gefaciliteerd met het instrumentarium voor de ontwikkelings­
gebieden. Voorbeeld hiervan is het initiatief voor de Markerwadden.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 21

Van alle ontwikkelingsgebieden heeft tot nu toe één project de hele
procedure doorlopen, inclusief beroep bij de Raad van State:
Nuland-Oost in de gemeente Maasdonk. Zoals in het Voortgangs­
rapport 2011-2012 al is gemeld is dit project met succes in uitvoering
genomen.
Voor diverse projecten wordt het (ontwerp-)bestemmingsplan (met
de plus van de Chw) nog in 2013 verwacht. Het gaat om bestemmingsplannen voor het haven & industriecomplex van Rotterdam,
Zaanstad-Midden, Vliegbasis Soest en Zeist en Soesterberg-Noord,
Almere-Centrum en voor Badhoevedorp-Centrum in de gemeente
Haarlemmermeer. Aan deze projecten wordt vanuit het ministerie
van IenM juridische ondersteuning aangeboden. Ook is een
brochure Crisis- en herstelwet: ontwikkelingsgebieden, voor
bestuurders van gemeenten en provincies verschenen geheel
gericht op ontwikkelingsgebieden.
Voor de andere ontwikkelingsgebieden zijn grofweg twee ontwikkelingen te zien:
• De ontwikkelende partijen komen niet of met vertraging tot

concrete plannen. De ambitie is nog niet uitgekristalliseerd,
de urgentie ontbreekt en/of de (financiële) haalbaarheid is te
gering. Voor de toepassing van de Chw betekent dit dat moet
worden afgewacht tot het moment dat de ontwikkelende
partijen wel een plan hebben gemaakt en de gemeente toe is
aan het opstellen van een bestemmingsplan (met de plus van
de Chw).
• Bij de uitwerking van een aantal plannen blijkt dat in juridische
zin geen behoefte meer bestaat aan het instrumentarium van de
ontwikkelingsgebieden. De manoeuvreerruimte die de Chw aan
gemeentebesturen biedt blijkt voldoende om partijen tot een
minnelijke oplossing te brengen. De Chw heeft haar werk
gedaan, zonder dat de juridische mogelijkheden zijn ingezet (zie
ook de volgende paragraaf ). Het bestemmingsplan dat vervolgens tot stand komt, zal niet veel afwijken van een regulier plan
(zonder de plus van de Chw). Voorbeelden uit deze groep zijn het
Waterfront in de gemeente Harderwijk en het CHV-terrein in
Veghel.

Zaanstad, Zaanstad-Midden

22 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

3.2		Extra handvatten en bestuurlijke
katalysator
De Chw biedt in ontwikkelingsgebieden extra handvatten aan het
gemeentebestuur. Deze handvatten worden hieronder
langsgelopen.

Tijdelijke afwijking van wettelijke normen
Waar de milieugebruiksruimte niet voldoende is, kan het gemeentebestuur besluiten voor een periode van maximaal 10 jaar af te
wijken van wettelijke normen of van beleidsregels. Dit maakt de
planning flexibeler en biedt gelegenheid om een deel van de
maatregelen (en daarmee ook van de kosten) naar een later tijdstip
te verschuiven. De gemeente moet wel hard maken dat na 10 jaar
aan de normstelling wordt voldaan.

Het opnemen in het bestemmingplan van maatregelen,
projecten en werken.
Waar een regulier bestemmingsplan een gewenste ruimtelijke
ontwikkeling alleen vastlegt en toestaat, biedt het bestemmingsplan
in een ontwikkelingsgebied ook de basis voor actief ingrijpen. Met
de maatregelen, projecten en werken is het mogelijk de milieugebruiksruimte te optimaliseren én compensatie te bieden voor de
voorgenomen ruimtelijke ontwikkeling. Eigenaren en gebruikers
van gronden moeten het aanbrengen van voorzieningen gedogen.

De gemeente Rotterdam maakt bestemmingsplannen voor het
haven- en industriegebied dat in beheer is bij het Havenbedrijf
Rotterdam NV. In het milieueffectrapport voor deze bestemmingsplannen is berekend dat bij de meest vergaande invulling van de
plangebieden (worst case-scenario) extra stikstofdepositie kan
ontstaan op het Natura 2000 gebied Nieuwkoopse Plassen & De
Haeck. Om te voorkomen dat hierdoor negatieve effecten op de
aanwezige natuurlijke waarden kan optreden is een mitigerende
maatregel in het bestemmingsplan opgenomen. De maatregel
houdt in dat jaarlijks in dit gebied voor tenminste 6 ha aan sluik
(restproduct van de rietoogst) moet worden afgevoerd. De
uitvoering van deze maatregel wordt geborgd via de planregels van
het bestemmingsplan. Het Havenbedrijf Rotterdam NV voert als
beheerder van het haven- en industriegebied de maatregel uit.

Aanpassen van de milieuvergunning van bedrijven
De Chw biedt extra bevoegdheden om tot ingrepen te komen
bij de bron. Het gemeentebestuur heeft – onder voorwaarden –
de mogelijkheid bestaande rechten van bedrijven in te perken
en/of de grondslag van de aanvraag milieuvergunning te verlaten31.
Voor de plannen op de voormalige vliegbasis Soest en Zeist en
Soesterberg-Noord, in de Hemmes in Zaanstad en in het Oostelijk
Centrumgebied Arnhem is sprake van gelijksoortige situaties.
Een of meer bedrijven zorgen voor een slecht geluidklimaat op een
beoogde woningbouwlocatie. Eén van de opties die de gemeenten
onderzoeken is om de vergunning van de bedrijven in te perken,
zodat het geluidniveau daalt en woningbouw mogelijk wordt.
Of het tot dit soort maatregelen komt moet nog blijken uit het
bestemmingsplan dat de gemeenten in procedure gaan brengen.

31

Het huidige tracé van Rijksweg A9 deelt Badhoevedorp in twee
­stukken en zorgt voor veel milieuhinder en congestie. Door de
omlegging van de A9 ontstaat letterlijk ruimte voor ingrijpende
verbetering. De gemeente Haarlemmermeer heeft vooruitlopend
op de feitelijke omlegging al een bestemmingsplan in procedure
gebracht dat inspeelt op de nieuwe situatie. Dat plan staat
bijvoorbeeld woningbouw toe in zones die nu een te zware
geluidbelasting en straks een acceptabel woon- en leefklimaat
kennen. Tijdelijke afwijking van de wettelijke geluidnormen is nodig
om het plan nu al te kunnen vaststellen. Omdat het Tracébesluit
onherroepelijk is en zelfs de gunning van het werk al heeft
plaatsgevonden kan in ruime mate zekerheid worden geboden dat
de omlegging van de A9 doorgang zal vinden en dus de afwijking
van de geluidnormen van tijdelijk van aard is. Volgens de planning
is de omlegging medio 2017 gereed. Door de procedure van het
bestemmingsplan, met hulp van de Chw, naar voren te trekken, kan
de ontwikkeling van Badhoevedorp Centrum voortvarend worden
aangepakt. Mogelijk is de woningbouw wat eerder klaar dan de
omlegging van de A9. Zeker is in elk geval dat de geluidoverlast
van beperkte duur is.

Koppeling en fasering
Het gaat vaak om het nemen van maatregelen in de goede volgorde.
In essentie: niet bouwen voordat de milieusituatie is verbeterd. Op
zich is dit niet nieuw. Maar juist in een ontwikkelingsgebied, waar
de milieugebruiksruimte optimaal moet worden benut, is het van
belang om goede regie te voeren door koppeling van maatregelen
en fasering. Door de mogelijkheid om tijdelijk af te wijken kan
anders worden omgegaan met koppeling en fasering en kan
bijvoorbeeld sneller tot uitvoering worden overgegaan dan in een
normale situatie. Deze versnelling kan ook financieel aantrekkelijk
zijn, omdat bijvoorbeeld over de desbetreffende gronden minder
lang rentelasten hoeven te worden voldaan.

“De Chw had grote waarde voor de ontwikkeling van Nuland-Oost.
Wij konden tijdwinst boeken door het bestemmingsplan al vast te
stellen voordat het milieuhinderlijke bedrijf was vertrokken.
Bovendien hebben wij voor onze burgers de kwaliteit van het
woon-leefklimaat kunnen waarborgen. Door burgers in een vroeg
stadium te betrekken bij de planvorming ontstaat meer draagvlak
voor de uitvoering van de Chw.” Jeanne Moon-van der Biezen,
wethouder van de gemeente Maasdonk over het ontwikkelingsgebied Nuland-Oost.

De mogelijkheid tot het verlaten van de grondslag van de milieuvergunning is
inmiddels generiek geregeld in het Implementatiebesluit en -regeling richtlijn
industriële emissies.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 23

Bestuurlijke katalysator
De aanwijzing tot ontwikkelingsgebied werkt als een bestuurlijke
katalysator. De praktijk leert dat de instrumenten van de Chw niet altijd
in juridische zin hoeven te worden benut om toch effect te sorteren. De
aanwijzing tot ontwikkelingsgebied schept nieuwe verhoudingen in de
relatie tussen de gemeente en de bedrijven, waardoor oplossingen in
beeld komen die voorheen niet mogelijk waren.

De gemeente Veghel schrijft het ministerie van Infrastructuur en
Milieu: ‘Met de Chw als stok achter de deur is met betrokken
bedrijven overeenstemming bereikt voor wat betreft de milieubelemmeringen.’ Het is vervolgens niet meer nodig de instrumenten
van de Chw dwingend in te zetten.

De waarde van de Chw zit vaak niet eens in de juridische toepassing.
De extra aandacht die de Chw genereert, de intentie die spreekt uit
de aanvraag en de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied én de
vergroting van de juridische mogelijkheden samen leiden tot
resultaat.

3.3		 Voorbeeld Havengebied Rotterdam
Intensivering economische functie
De meeste ontwikkelingsgebieden onder de Chw zijn bedrijventerreinen die geheel of deels van functie veranderen naar stedelijk
gebied met woningen, kantoren en andere functies. Tot nu toe blijft
één ontwikkelingsgebied ook in de toekomst een bedrijventerrein:
Rotterdam – Havengebied. Het instrumentarium van de Chw wordt
daar niet ingezet voor een transitie, maar om de economische
functie te versterken en een goede inpassing van het haven- en
industriegebied in de omgeving te garanderen.
Het haven- en industriecomplex van Rotterdam is een omvangrijk
en dynamisch economisch gebied. De gemeente Rotterdam en
Havenbedrijf Rotterdam NV willen het economisch gebruik
optimaliseren en tegelijk zorg dragen voor een goede omgevingskwaliteit. Afwijken van wettelijke normen is niet aan de orde. Het
klassieke bestemmingsplan biedt niet voldoende handvatten om
het economisch gebruik efficiënt en toekomstgericht in te richten.

Geluid, externe veiligheid en natuur
Voor drie onderwerpen willen gemeente en havenbedrijf gebruik
maken van de aanwijzing tot ontwikkelingsgebied onder de Chw:
geluid, externe veiligheid en natuur.
Voor geluid vindt de regulering plaats met de zogenoemde
geluidbudgetten, die zijn opgenomen in de verbeelding en de
planregels van de bestemmingsplannen. De geluidbudgetten
bestaan uit een bandbreedte voor de toegestane geluidemissie per
kavel. De maximale waarden zijn afgeleid van het milieueffect­
rapport bij het bestemmingsplan en zijn representatief voor de
verschillende voorkomende bedrijfstypen bij toepassing van de best
24 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

beschikbare technieken. De planregels geven nieuwe bedrijven een
inspanningsverplichting om zo min mogelijk geluid te produceren.
Het bedrijf voldoet in elk geval als het laagste niveau van de
bandbreedte van het geluidbudget wordt gehaald.

Het haven- en industriegebied is een gezoneerd bedrijventerrein
in de zin van de Wet geluidhinder. Bovendien is de geluidruimte
binnen het bedrijventerrein verdeeld door elk kavel een bepaalde
hoeveelheid geluid mee te geven: het geluidbudget. Bij de
vergunningverlening kan dit budget niet strikt worden gevolgd.
Als een bedrijf de best beschikbare technieken toepast én het geluid
van dit bedrijf nog past binnen de totale beschikbare ruimte van
het bedrijventerrein, dan moet de vergunning worden verleend,
ook al gaat het geluid van dit bedrijf het geluidbudget van de kavel
te boven. Daarmee resteert voor nieuwe bedrijven of uitbreiding
van bestaande bedrijven minder geluidruimte. De ontwikkeling
stagneert en het terrein als geheel wordt niet optimaal benut.
De gemeente Rotterdam en Havenbedrijf Rotterdam NV zijn op
zoek gegaan naar instrumenten om hier meer greep op te krijgen.

Voor externe veiligheid volstaat het normale instrumentarium
(Besluit externe veiligheid inrichtingen) niet geheel. Verwacht
wordt dat de industriële activiteiten in de loop van de tijd gaan
toenemen en dat daarmee ook meer werknemers aanwezig zullen
zijn op het haven- en industrieterrein. Het groepsrisico van het
toenemende aantal werknemers brengt de gemeente er toe om
nu al aanvullende veiligheidseisen te stellen. Deze krijgen de vorm
van bouwkundige veiligheidsvoorzieningen voor de bouwwerken
waarin de werknemers tijdens hun werk verblijven. Het gaat
bijvoorbeeld om de afdichting van ramen en deuren, eisen aan
de ventilatiesystemen en mogelijk ook om het aanbrengen van
vluchtruimtes. Ook geldt een maximalel vloeroppervlakte bij
nieuwbouw en bij ingrijpende verbouw van (beperkt) kwetsbare
kantoren op het terrein.
Voor natuur staat in planregels dat een mitigerende maatregel moet
worden genomen in verband met de stikstofdepositie op een Natura
2000 gebied (zie hiervoor).
Met deze combinatie van maatregelen krijgen de gemeente
Rotterdam en Havenbedrijf Rotterdam NV meer grip op de
ontwikkeling van het haven- en industriegebied. Dat leidt tot een
efficiënter gebruik van de ruimte: de economische activiteit kan
groeien in balans met de omgeving.

4.	Ruimte voor innovatie
Afdeling 2

4.1		 Ontwikkelingen en trends
Aantallen innovatieve experimenten
De Chw biedt met Hoofdstuk 2, Afdeling 2 (artikel 2.4.) ruimte om
innovatieve experimenten uit te voeren die (net) niet passen binnen
de reguliere wettelijke regels. Projecten die bijdragen aan inno­
vatieve ontwikkeling, aan duurzaamheid en aan het bestrijden van
de economische crisis kunnen onder de Chw dan toch tot stand
komen. De minister van IenM wijst experimenten aan bij Algemene
maatregel van bestuur (Amvb). De Amvb legt precies vast van welke
wettelijke regels het innovatieve experiment mag afwijken, onder
welke voorwaarden en/of welke vervangende regel geldt. De wetten
waarvan kan worden afgeweken staan opgesomd in bijlage 1 van
deze rapportage.

Met de recente toevoegingen beginnen zich twee ontwikkelingen
steeds duidelijker af te tekenen in de innovatieve experimenten
onder de Chw: clustering en innovatie in de regelgeving. Dit wordt
hierna toegelicht.

In de verslagperiode zijn 21 nieuwe innovatieve experimenten
formeel aangewezen (derde tot en met de vijfde tranche Amvb).
Daarmee komt het totaal aantal op 35 innovatieve experimenten.
Nog eens 8 projecten zijn opgenomen in de zesde tranche, die
naar verwachting medio 2013 in werking treedt. Alle zes tranches
samen bevatten 43 innovatieve experimenten (zie bijlage 3). Deze
43 projecten zijn verdeeld over 32 verschillende gemeenten en één
provincie. Een viertal gemeenten (Eindhoven, Leeuwarden, Almere
en Utrecht) voert twee tot zelfs vijf verschillende innovatieve
experimenten uit. De gemeente Veghel heeft met de aanwijzing tot
innovatief experiment de mijlpaal bereikt van 50e experiment
onder de Chw.
Zeewolde, De Zuidlob

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 25

In de praktijk melden zich duurzame, innovatieve initiatieven die
experimenteel willen afwijken van de Natuurbeschermingswet.
Denk bijvoorbeeld aan de vismigratierivier. De Natuur­
beschermings­wet maakt echter geen onderdeel uit van de afwijkingsmogelijkheden van de innovatieve duurzame experimenten.
Het is daarom van belang de mogelijkheden te onderzoeken om dit
te corrigeren.

tijdelijk gebruik (Eindhoven en Veghel), de vrijheid die particuliere
opdrachtgevers krijgen als ze niet alle onderdelen van het
Bouwbesluit hoeven te volgen (Almere, Castricum en Den Haag) en
de flexibele bestemmingsplannen die onder begeleiding van
Platform 31 tot stand komen in zes gemeenten (Amsterdam,
Beuningen, Den Helder, Maastricht, Overbetuwe, Tynaarlo) volgens
het principe ‘alles mag, tenzij…’.

Clustering

Een aantal van deze ‘procedurele’ innovaties is niet gebonden aan de
ene specifieke situatie van het experiment. Het flexibel omgaan met
tijdelijk gebruik, zoals in Strijp-S (Eindhoven) en het CHV-terrein
(Veghel), is een voorbeeld van een innovatie die ook in andere
gebieden kan bijdragen aan het goed op gang komen van de
gebiedsontwikkeling. De toepassing leidt naar verwachting
bovendien niet tot zwaarwegende ongewenste neveneffecten. Vanuit
deze achtergrond (positief verloop in een of meer experimenten,
perspectief van een brede toepassing, geen negatieve effecten) is
besloten om deze experimentele regel algemene toepassing te
geven. De wet waarmee de Chw voor onbeperkte tijd is verlengd
bevat enkele zogenoemde quick wins. Een daarvan is de regeling
voor het tijdelijk afwijken van een bestemmingsplan (tijdelijk
gebruik). De procedure voor de besluitvorming is teruggebracht van
26 weken naar 8 weken. De periode van tijdelijke afwijking is
verlengd van 5 naar 10 jaar. De regeling wordt nog verder uitgewerkt
bij Amvb, voordat generieke toepassing mogelijk is.

De eerste ontwikkeling is dat de verschillende gemeenten parallel
aan elkaar gelijke of gelijksoortige experimenten uitvoeren. Daarbij
zijn enkele vormen van clustering zichtbaar:
• Er ontstaat een samenwerking en gemeenten melden zich
gemeenschappelijk of onder centrale begeleiding aan. Dit heeft
plaatsgevonden bij de regelvrije zone voor de plaatsing van
mini-windturbines (een aantal gemeenten in de provincie
Utrecht), het experiment met duurzaam stortbeheer (gemeenschappelijk experiment onder regie van het ministerie van IenM),
de zeven gemeenten die een vereenvoudigde procedure volgen
bij kleine verbouwingen en de experimenten met flexibele
bestemmingsplannen onder begeleiding van Platform 31.
• Gemeenten maken kennis met een aangemeld experiment en
haken daar in een volgende tranche op aan. Voorbeelden hiervan
zijn de experimenten met de regels voor tijdelijk gebruik in
afwijking van een bestemmingsplan (gestart in Eindhoven en
later toegepast in Veghel), de beperkte toepassing van het
Bouwbesluit bij particulier opdrachtgeverschap (begonnen in
Almere en wat aangepast overgenomen door Castricum en Den
Haag) en de regelvrije zones voor mini-windturbines (Nijmegen
sluit zich aan bij de Utrechtse experimenten).
• Het ministerie van IenM ziet bij aanmelding soortgelijke
vraagstukken en komt tot een combinatie / gelijksoortig
experiment. Dit heeft plaatsgevonden voor gebiedsgerichte
bodemsanering (Utrecht, Tilburg, Eindhoven en Zwolle) en bij
het experiment van de verlenging van de looptijd van het
bestemmingsplan (Assen en Katwijk).

Ook andere experimenten kunnen op termijn tot generieke
regelgeving leiden. De Chw is in die zin een proeftuin. Van de
ervaringen wordt in andere wetgevingstrajecten, in het bijzonder bij
het tot stand komen van de Omgevingswet, gebruik gemaakt.

4.2		 Voorbeelden van innovatie

De 43 innovatieve experimenten laten zich groeperen tot in totaal
15 van elkaar te onderscheiden onderwerpen. De verschillende
experimenten krijgen in elk project net een wat andere inhoud,
waardoor een breed beeld zal ontstaan over de effectiviteit en
meerwaarde.

Het is eigen aan experimenteren dat het succes niet bij voorbaat is
verzekerd. Soms mislukt het experiment en zijn alleen de leerervaringen waardevol, in andere gevallen zit de winst niet in het
experiment zelf - maar in het neveneffect, soms duurt het langer
dan voorzien voordat het experiment tot ontplooiing komt en
gelukkig is in een aantal gevallen sprake van een succesvolle
toepassing. Bij de Chw is dat niet anders. Dat wordt hierna aan de
hand van een aantal voorbeelden toegelicht.

Innovatie in de regelgeving

Eco-iglo: (voorlopig) gestuit op besluitvorming

De tweede ontwikkeling is dat experimenten zich in toenemende
mate richten op het vernieuwen van de regelgeving zelf. Niet een
techniek of een bepaald inhoudelijk doel staan daarbij voorop. Het
oogmerk is meer ruimte te geven aan burgers en bedrijven zodat die
zelf de door hun gewenste ontwikkeling kunnen bepalen, met zo
min mogelijk sturing vanuit de overheid. Deze op procedures
gerichte innovaties kunnen veel betekenen voor de fysieke invulling
van gebieden. Voorbeelden zijn de organische ontwikkeling die
mogelijk wordt door de looptijd van een bestemmingsplan te
verlengen tot 20 jaar (Katwijk en Assen), de flexibiliteit die wordt
verkregen met een kortere procedure en een langere looptijd voor

Onder de Chw is toestemming verleend voor het tot stand brengen
van een autarkische recreatiewoning. Dat is een woning die – in
afwijking van de vereisten uit het Bouwbesluit 2012 – geen
aansluitingen heeft op de nutsvoorzieningen. In technische zin is
de innovatie geslaagd. De woning kan functioneren zonder
nutsvoorzieningen. Het is de innoverende partij echter niet gelukt
om naast de aandacht voor de technische ontwikkeling ook de
toestemming voor de bouw en de subsidie tijdig rond te krijgen.
Hoewel het concept succesvol lijkt te zijn, is de feitelijke realisatie
om die reden niet tot stand kunnen komen.

26 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Kleine windturbine met gunstig neveneffect
Een cluster van innovaties promoot het tot stand komen van kleine
windturbines op industrieterreinen, vooral in Utrechtse gemeenten. De turbines kunnen vergunningvrij worden geplaatst op
daartoe aangewezen terreinen. Hoewel het niet storm loopt, is er
wel een tweetal positieve neveneffecten te signaleren. Voor de start
van het experiment waren er in Nederland geen goedkeurde
(gecertificeerde) turbines op de markt. Door de impuls van het
experiment is dat intussen wel het geval. De plaatsing van een
windturbine levert natuurlijk besparing van fossiele brandstof op.
Dat komt ten dele door de opgewekte windenergie. Een belangrijk
bijkomend effect is dat de betrokken partijen veel bewuster met
energie omgaan en ook daardoor tot besparingen komen.

Duurzaam stortbeheer vergt een stevig voortraject
Het beheer van stortplaatsen is kostbaar en legt een zorgplicht bij
toekomstige generaties.

Traditioneel storten
De gebruikelijke werkwijze bij stortplaatsen is als volgt. De eigenaar
van de stortplaats zorgt eerst voor een goede onderafdichting.
Vervolgens wordt een flink aantal jaren afval gestort tot de
stortplaats vol is, waarna afdichting volgt met een waterdichte
bovenlaag. Het gestorte afval is dan volledig geïsoleerd. Zolang de
afdichting goed is, kunnen geen verontreinigende stoffen naar de
omgeving lekken. Nadeel van deze werkwijze is dat de afvalstoffen
altijd bewaard blijven en in beginsel eeuwigdurend moeten worden
beheerd en gecontroleerd. De waterdichte bovenlaag moet
periodiek worden vervangen. De stort laat weinig andere gebruiksfuncties toe.

Naast de drie pilotlocaties komen bij succes van het experiment
mogelijk circa 15 andere stortplaatsen in aanmerking om na afloop
van het onderzoek ook te worden verduurzaamd. Naar verwachting
kan met duurzaam stortbeheer op deze stortplaatsen een bedrag
van circa 88 miljoen euro worden bespaard op de beheerkosten.
Deze aanpak klinkt eenvoudig, maar vergt veel onderzoek en
voorbereiding. De afvalbranche is in beginsel bereid om de kosten
van circa 10 tot 14 miljoen euro te dragen. Maar dan moeten vooraf
wel sluitende afspraken worden gemaakt over de condities
waaronder het experiment kan plaatsvinden en over de eisen die
worden gesteld aan het te bereiken resultaat. Het RIVM en ECN zijn
nauw betrokken bij het doordenken van het experiment en het
definiëren van het resultaat. De Technische Commissie Bodem
(TCB) heeft in een aantal adviezen mede richting gegeven aan de
voorbereiding van het experiment. De Technologiestichting STW
verstrekt de Technische Universiteit Delft 1,3 miljoen subsidie voor
het uitvoeren van flankerend onderzoek.
Pionierswerk en innovatie laten zich niet in een strak tijdpad
dwingen. Zorgvuldigheid en kwaliteit gaan in dit technisch
complexe project voor snelheid. Wat later dan verwacht, kan het
voortraject in het eerste kwartaal van 2014 worden afgerond. De drie
provincies, IPO, brancheorganisaties, afvalbedrijven en het
ministerie van IenM leggen dan de hele opzet vast in een Green
Deal, waarna de uitvoering van start gaat. De deelnemende partijen
zijn ervan overtuigd dat het experiment duurzaam stortbeheer voor
een doorbraak gaat zorgen. Een brede toepassing, ook in andere
landen, ligt in het verschiet.

Flexibele beloften

Om deze nadelen te voorkomen is de afvalbranche samen met de
betrokken provincies en het ministerie van IenM onder de noemer
van ‘introductie duurzaam stortbeheer’ gestart met onderzoek naar
een innovatieve aanpak. Het experiment vindt plaats in de
provincies Noord-Brabant (Bergen op Zoom, stortplaats Kragge II),
Noord-Holland (Hollandse Kroon, stortplaats Wieringermeer) en
Flevoland (Almere, stortplaats Braambergen) en start naar verwachting in 2014. Het experiment onderzoekt of er een manier is om de
verontreiniging al binnen de stortplaats schoon te maken door
afbraak en vastlegging. Door water en lucht op een stortplaats toe te
voegen, worden de biologische afbraakprocessen in de stortplaats
gestimuleerd. Wetenschappelijk onderzoek in de afgelopen 20 jaar
heeft bewezen dat dit kan leiden tot een aanzienlijke vermindering
van verontreinigingen in de stortplaats. De afbraak duurt naar
verwachting circa 10 jaar. Het is de bedoeling is dat de stortplaats
daarna geen bijzondere aandacht meer nodig heeft. De kwaliteit
van het achterblijvende stabiele afval moet voldoen aan de normale
milieuhygiënische eisen. De risico’s voor de omgeving vervallen en
de grond kan weer benut worden voor andere doeleinden. Deze
aanpak is niet toegestaan onder het huidige Stortbesluit. Met
gebruikmaking van de Chw wordt het Stortbesluit voor de drie
pilotlocaties zo aangepast dat uitvoering wel mogelijk is.

Nederland staat bekend om zijn in hokjes verdeelde, netjes
aangeharkte ruimte. Wij beschikken daartoe over passend ruimtelijk instrumentarium. Volgens het beginsel van toelatingsplanologie reguleren gemeenten het ruimtegebruik in vaak gedetailleerde
en conserverende bestemmingsplannen. De huidige tijd vraagt
echter ook om nieuwe benaderingen op basis van uitnodiging, met
minder juridische regels en meer flexibiliteit en snelheid. Burgers
en bedrijven moeten meer ruimte krijgen om initiatief te nemen.
Daarbij past een overheid die faciliteert, regie voert op hoofdlijnen
en excessen voorkomt. Platform31 heeft vanuit deze gedachte een
experiment opgezet onder de titel ‘Flexibele bestemmingsplannen’.
Onder supervisie van Platform31 probeert een zestal gemeenten
vernieuwende vormen van gebiedsontwikkeling uit. Dat loopt van
de toepassing van globale bestemmingsplannen, via uitnodigingsplanologie tot experimenten met het afschaffen van het huidige
bestemmingsplan. Voor de meest vergaande experimenten is het
nodig te kunnen afwijken van Wet en Besluit ruimtelijke ordening.
De Chw biedt in de zesde tranche van de Chw de gemeenten
Amsterdam, Beuningen, Den Helder, Maastricht, Overbetuwe en
Tynaarlo de mogelijkheid om voor de aangewezen plangebieden af
te wijken van onder meer de planhorizon van 10 jaar, de regels voor
tijdelijk gebruik en planschade, de standaardisering van de
plannen, de noodzaak om een bestemming toe te kennen en om de
uitvoerbaarheid aan te tonen. Of de gemeenten deze afwijkingen
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 27

Katwijk, vliegkamp Valkenburg

allemaal en in elk project toepassen, moet in de praktijk gaan
blijken.
Platform31 heeft een onderzoek32 laten uitvoeren om de experimenten te ondersteunen. De onderzoekers constateren dat het huidige
instrumentarium voldoende ruimte laat voor een flexibel bestemmingsplan. De belemmeringen om flexibel te opereren zitten voor
een belangrijk deel in de ingesleten werkwijze van de overheden. De
overheden moeten zich de vaardigheden van de uitnodigingsplanologie eigen maken: procesmanagement, gebiedsregie, verbinden en
verleiden. Ook constateren ze dat de juridificering is doorgeschoten: de planologie is ondergeschikt geraakt aan het juridische
instrumentarium. Het bestemmingsplan is topzwaar. Het experiment biedt gelegenheid om ballast over boord te gooien.

32

Onderzoek flexibele bestemmingsplannen, Wim Bomhof en Jan Oosterkamp,
BügelHajema Adviseurs in opdracht van Platform 31, Den Haag, 29 maart 2013

28 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Voortgang in de zes experimenten voor een flexibel
­bestemmingsplan
Door in zes heel verschillende gebieden een experiment te starten
ontstaat een breed scala aan voorbeelden en ervaringen: aansluitend op de bestaande situatie via herstructurering tot complete
nieuwbouw.
• Amsterdam – Cruquiusgebied
ontwikkeling op basis van een ‘spelregelkaart’
• Beuningen – Laan 1945		
worsteling tussen vrijheid bieden en regie houden
• Den Helder – Nieuw Den Helder
een geheel open en globaal ontwerpplan staat in de steigers
• Maastricht – Tapijnterrein		
uitnodigingsplanologie op basis van een toekomstvisie
• Overbetuwe – Zetten en Hemmen
een eenvoudig en voor iedereen begrijpelijke planbasis
• Tynaarlo – De Bronnen		
vraaggestuurd aan de gang in een nieuw uitleggebied

De gemeenten bereiden zich, elk toegespitst op de vraagstelling in
hun eigen gebied, voor op de uitvoering van het experiment. Zodra
de zesde tranche in werking is getreden kunnen de procedures
formeel starten. Dat is voorzien voor eind 2013. Platform31
evalueert dit veelbelovende experiment al eind 2014. Het is de
bedoeling dat de resultaten worden benut bij de totstandkoming en
invoering van de Omgevingswet.

Organisch groeien
Een variatie op de bovenstaande flexibele aanpak gaat van start in
het Havenkwartier, onderdeel van de FlorijnAs in Assen (zie
hoofdstuk 7 van dit rapport). In dit gebied moeten 1000 nieuwe
woningen komen. De ontwikkeling zal kleinschalig, stap voor stap
en met verstand plaatsvinden met een bouwtempo van rond de 75
woningen per jaar. De ontwikkeling vergt meer dan 10 en mogelijk
zelfs 20 jaar, terwijl het bestemmingsplan maar 10 jaar geldig is. Bij
splitsing in fasen, met twee achtereenvolgende bestemmingsplannen gaat de samenhang verloren; bovenplanse voorzieningen, zoals
infrastructuur, groen en duurzame energie, kunnen niet ten laste
van het gehele plan worden gebracht. De economische uitvoerbaarheid komt daarmee in het geding en de financiële risico’s voor de
gemeente lopen op. Verlenging van de geldigheidsduur van het
bestemmingsplan biedt wel een oplossing. Met gebruikmaking van
de Chw krijgt de gemeente Assen toestemming een bestemmingsplan op te stellen met een looptijd van 20 jaar. Zo wordt een
organische ontwikkeling mogelijk. Een soortgelijk experiment start
in het voormalige vliegkamp Valkenburg in de gemeente Katwijk.

Duurzaamheidsprijs voor innovatief experiment Dutch Rainmaker
Dutch Rainmaker kreeg op 2 november 2012 in het Science Center
NEMO in Amsterdam de Enlightenmentz of the Year in de categorie
‘product’. Dutch Rainmaker maakt een windmolen, die uit het vocht
in de lucht circa 7500 liter water per dag kan produceren. De molen
biedt een bijdrage aan de waterproductie in droge gebieden. Het is
Nederlandse innovatie. Dutch Rainmaker wordt getest op het
Newtonpark in Leeuwarden en in Koeweit.
Tijdelijk gebruik in Strijp-S
De ontwikkeling van het voormalige Philips-terrein Strijp-S tot een
nieuw centrumgebied van Eindhoven kan niet in één keer tot stand
komen. De ontwikkeling vergt een lange doorlooptijd waarbij
tijdelijk gebruik een belangrijke rol vervult. Tijdelijk gebruik houdt
het gebied levendig én het levert geld op. Hiermee kan de rente
worden gecompenseerd die doorloopt tijdens de transitie. De
waarde van het levendig houden van de buurt is lastig in geld uit te
drukken. Wel is duidelijk dat de soepele regels voor tijdelijk gebruik
essentieel zijn voor een succesvolle herontwikkeling van Strijp-S.

Succesvol in uitvoering
Diverse experimenten hebben al tot tastbaar resultaat geleid. In
Utrecht wordt het stationsgebied ontwikkeld met warmte koude
opslag (WKO) in vervuilde grond. De experimentele gebiedsgerichte
benadering van de bodemverontreiniging, die daarvoor nodig was,
kon alleen plaatsvinden door gebruik te maken van de Chw. De
bouw van de duurzame wijk Nieuwveense Landen in Meppel kan
van start gaan dankzij een afzonderlijk Bouwbesluit hoofdstuk 5
(energie) op basis van de Chw. Die maakt én duurzame opwekking
van energie én duurzame bouw van de woningen mogelijk met een
energieprestatie die ver boven de minimale eisen ligt van het
Bouwbesluit. In Leeuwarden is de Dutch Rainmaker ontwikkeld en
in Eindhoven komt de herstructurering van Strijp-S op gang met
gebruikmaking van de Chw.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 29

Den Haag, Binckhorst

30 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

5.	Tijdelijke verhuur
te koop staande
woningen
Afdeling 5

Op grond van de Leegstandwet kunnen koopwoningen in afwachting van verkoop tijdelijk worden verhuurd. De gemeente moet
voor elke tijdelijk te verhuren woning vergunning verlenen. De
normale regels van huurbescherming zijn dan niet van toepassing.
Geliberaliseerde tijdelijke verhuur is niet toegestaan. In de
vergunning staat de maximale huurprijs, die wordt bepaald met het
puntenstelsel op grond van het Besluit huurprijzen woonruimte.
De Chw verruimt de mogelijkheden voor tijdelijke verhuur met
artikel 2.8 (Afdeling 5 van Hoofdstuk 2) Chw. De Chw maakt
geliberaliseerde tijdelijke verhuur van te koop staande koopwoningen mogelijk, als dat op grond van de normale huurprijsregeling
ook zou mogen. Deze regeling is bedoeld om eigenaren te helpen
die hun woning willen verkopen, maar door de crisis op de
huizenmarkt geen koper kunnen vinden. Liberalisatie is evenals bij
reguliere verhuur, bij tijdelijke verhuur van te koop staande
koopwoningen toegestaan indien de maximale huurprijs op basis
van het puntenstelsel boven de liberalisatiegrens ligt.

De belangstelling vanuit de markt voor tijdelijke verhuur lijkt
het afgelopen jaar flink toegenomen. Diverse gespecialiseerde
bemiddelingsbureaus, banken en reguliere makelaars wijzen
in hun advertenties op de mogelijkheden. De Nederlandse
Vereniging van Makelaars (NVM) ziet tijdelijke verhuur als een
uitweg voor dubbele woonlasten als gevolg van de moeilijke
koopmarkt. Volgens opgave van de NVM worden door bij
hen aangesloten makelaars de laatste tijd meer dan 2000
koopwoningen zowel ter verkoop als voor tijdelijke verhuur
aangeboden. Hoeveel tijdelijke verhuurcontracten met gebruik
van de Leegstandwet en de aanvulling van de Chw tot stand komen
is niet bekend.
Inmiddels is het parlement akkoord gegaan met een wetsvoorstel
voor een permanente verruimde regeling voor tijdelijke verhuur.
Deze ‘Wijziging van de Leegstandwet in verband met de verruiming
van de mogelijkheden voor tijdelijke verhuur bij leegstand van
gebouwen en woningen’ (Kamerstuk 33 436) is per 1 juli 2013 in
werking getreden. Op dat moment is ook de regeling voor liberalisatie bij tijdelijke verhuur van te koop staande koopwoningen in de
Chw vervallen.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 31

6.	Projectuitvoerings­
besluit: eenvoudig & snel
maar ‘weinig bekend’
Afdeling 6

6.1		 Ontwikkelingen en trends
Eenvoudig en snel
Het projectuitvoeringsbesluit (Hoofdstuk 2, Afdeling 6 Chw) is
bedoeld om snel van plan tot uitvoering te komen. Het projectuitvoeringsbesluit geldt voor woningbouw (van 12 tot 2000 woningen)
en voor projecten met een maatschappelijke betekenis (onderwijs
en zorg). De essentie van het projectuitvoeringsbesluit is de
combinatie van de planologische toestemming én de uitvoeringbesluiten. Met één besluit kan de uitvoering starten. Alles is gericht op
snelheid en een lage drempel voor toepassing. De gemeenteraad
hoeft niet te motiveren waarom een projectbesluit wordt toegepast
en kan de bevoegdheid tot het nemen van projectuitvoeringsbesluit
delegeren aan het college van B&W. Beroep vindt plaats in één
instantie, direct bij de Raad van State. Bovendien gelden de regels
voor vereenvoudiging en versnelling van Hoofdstuk 1 Chw. De
procedure van het projectuitvoeringsbesluit kan worden toegepast
op verzoek van een initiatiefnemer (ontwikkelaar).
Het projectuitvoeringsbesluit is zeer geschikt voor de situatie
waarin nieuwe inzichten of gewijzigde omstandigheden leiden tot
verandering van geldende ruimtelijke plannen. Daar waar het
bestemmingsplan geen actuele basis meer biedt voor de realisatie
kan het projectuitvoeringsbesluit snel en eenvoudig in één keer de
uitvoering mogelijk maken van een nieuw plan. De praktijk laat
zien dat het ook echt lukt om met het projectuitvoeringsbesluit
snelheid te maken. In 4 tot 8 maanden komt een plan door de
procedure. In één geval waar beroep is aangetekend loopt de totale
proceduretijd op tot 12 maanden.
32 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

De meest recente projectuitvoeringsbesluiten zijn genomen in de
gemeenten Oostzaan, Hilversum, Zwolle en Deventer. Deze
gemeenten hebben – vaak in samenspraak met de initiatiefnemer
– vanwege de snelheid gekozen voor het projectuitvoeringsbesluit.
Doorslaggevend zijn de beperkte proceduretijd met beroep in één
instantie en de zes-maanden-termijn voor de Raad van State.

Beperkt gebruik
Toch is het projectuitvoeringsbesluit geen doorslaand succes. In het
Voortgangsrapport 2011-2012 is al vermeld dat het projectuitvoeringsbesluit weinig wordt toegepast. Dat is nog steeds het geval. In
drie jaar tijd gaat het om slechts 17 besluiten over kleinere bouwprojecten tussen de 12 en 84 woningen en met een gemiddelde van
ruim 40 woningen. De procedure is ook gevolgd voor enkele
projecten die geheel of gedeeltelijk een maatschappelijke betekenis
hebben (gezondheidszorg).

6.2		 Oorzaken voor het beperkte gebruik
Voor de beperkte toepassing van het projectuitvoeringsbesluit zijn
drie redenen naar voren gekomen. Samen zorgen ze voor de
beperkte toepassing van het instrument.

Alle uitvoeringsbesluiten in één keer
Kenmerk van het projectuitvoeringsbesluit is dat alle uitvoerings­
besluiten samen met de planologische toestemming worden
gebundeld.

Een projectuitvoeringsbesluit van een woontoren met o.a. 52
appartementen in de gemeente Hilversum omvat het besluit tot
afwijking van het bestemmingsplan, hogere grenswaarde ingevolge
de Wet geluidhinder, een omgevingsvergunning bouwen, de kap van
9 bomen en de aanleg van een in- of uitrit.

projectuitvoeringsbesluit aanvullend nog een andere ‘vergeten’
toestemming nodig is. De oplossing is om dan alsnog een normale
omgevingsvergunning voor dit resterende deel te verlenen. Op
grond van artikel 1.1. Chw valt die normale omgevingsvergunning
bovendien onder de regels voor versnelling en vereenvoudiging van
het bestuursprocesrecht.

Het kan echter lastig zijn en een andere werkwijze vragen (zie ook
punt 3) om alle uitvoeringsconsequenties vooraf volledig te
overzien. De kracht van dit instrument (alles in één keer) kan een
rem zetten op de toepassing, zeker voor grotere projecten. Fasering
binnen het projectuitvoeringsbesluit is immers niet toegestaan (zie
ook punt 2).

De gemeente Leidschendam-Voorburg kon het bestemmingsplan
Damcentrum door de gewijzigde marktomstandigheden niet tot
uitvoering brengen en ontwikkelt het gebied nu in kleine deelgebieden. Tot nu toe zijn voor drie deelgebieden afzonderlijke projectuitvoeringsbesluiten tot stand gebracht.

Een projectontwikkelaar noemt als nadeel van het projectuitvoeringsbesluit dat de volledige investering in de uitwerking van het
plan moet plaatsvinden voordat de planologische zekerheid wordt
verkregen.

Met dit bezwaar kan op twee manieren worden omgegaan. Ten
eerste is het opdelen van een groot project in kleinere stukken wel
mogelijk, mits de minimale omvang van 12 woningen (of het
maatschappelijk doel) wordt gehaald. Het kan zelfs een expliciete
strategie zijn om met kleine projectuitvoeringsbesluiten snel en
flexibel te ontwikkelen.

Alternatief
Voor het projectuitvoeringsbesluit bestaat een alternatief in de
vorm van de Omgevingsvergunning in afwijking van het bestemmingsplan of de coördinatiebepaling uit de Wet ruimtelijke
ordening. Zoals schema 7 laat zien zijn de verschillen tussen het
projectuitvoeringsbesluit en de Omgevingsvergunning op basis van
de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht niet groot. De
mogelijkheid van fasering (zie punt 1) kan een voordeel zijn voor de
toepassing van de omgevingsvergunning. De beroepsprocedure (in
één instantie en met uitspraak binnen zes maanden) is een plus van
het projectuitvoeringsbesluit, de schorsende werking kan als een
nadeel worden ervaren. Gemeenten kunnen per situatie een keuze
maken. De Omgevingsvergunning is dan een bekender instrument
dan het projectuitvoeringsbesluit (zie punt 3).

Ten tweede kan een genomen projectuitvoeringsbesluit worden
aangevuld. Stel dat na verloop van tijd blijkt dat aanvullend op het

Schema 7: Vergelijking toepassing Chw en Wabo voor het tot stand brengen van een bouwproject in afwijking van een
bestemmingsplan
Projectuitvoeringsbesluit
op grond van de Chw

Omgevingsvergunning (Wabo)
in afwijking van een bestemmingsplan

Bevoegd gezag

Raad, die de bevoegdheid kan delegeren aan B&W

B&W, soms is verklaring van geen bedenkingen
van de Raad nodig

Coördinatie of
integratie

Volledige integratie met een enkele uitzondering
(zoals de Natuurbeschermingswetgeving)

Integratie van de 25 toestemmingenstelsels die in de
Wabo zijn opgegaan (exclusief o.a. de Waterwet)

Reikwijdte

Bouwprojecten tussen 12 en 2000 woningen / categorieën
projecten van maatschappelijke betekenis

Alle projecten

Fasering

Niet mogelijk / wel splitsing in deelprojecten

Wel mogelijk

Beroep

In één instantie, direct bij de Raad van State
– wel schorsende werking

In twee instanties – geen schorsende werking

Doorlooptijd

Uitspraak in beroep binnen 6 maanden

Geen termijn voor beroep

Schema gebaseerd op de Reiswijzer gebiedsontwikkeling 201133

33

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Vereniging Nederlandse Gemeenten, Interprovinciaal Overleg
en met medewerking van de vereniging van Nederlandse Projectontwikkeling Maatschappijen (NEPROM). De Reiswijzer gebiedsontwikkeling 2011 – een
praktische routebeschrijving voor marktpartijen en overheden (pag 60 e.v.)
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 33

Laadstation voor elektrische voertuigen

Onbekendheid
Een derde factor bij de beperkte toepassing van het projectuitvoeringsbesluit is de onbekendheid van het instrument bij gemeenten
en bij ontwikkelaars.

“Het gros van de gemeenten heeft een vaste werkwijze en verlaat de
gebaande paden niet. Meestal wordt de vraag : Welke instrumenten
zijn beschikbaar en wat past het beste in mijn specifieke situatie?
niet gesteld De kunst is om de juiste regel bij de praktijksituatie te
brengen. Met de Chw hebben gemeenten meer opties om uit te
kiezen. Geen nieuwe doelen, wel extra middelen.” Arjen de Snoo,
advocaat bij Houthoff Buruma.

Slechts 10 gemeenten hebben het projectuitvoeringsbesluit
ontdekt. De helft van die gemeenten bevalt de toepassing zo goed
dat ze op herhaling gaan (zie schema 8).

De procedure van het projectuitvoeringsbesluit is nieuw voor de
meeste gemeenten. Om tot een goede toepassing te komen, zo
melden diverse medewerkers van gemeenten, is het nodig om alles
goed op een rij te zetten. Er is enige aanpassing nodig op de
normale werkwijze, zoals in de afstemming tussen de afdelingen
ruimtelijke ordening en vergunningverlening, tussen gemeente en
initiatiefnemer en in de dialoog met de gemeenteraad. Deze
verandering van de routine ervaren de meeste medewerkers als een
stimulans. Met het projectuitvoeringsbesluit valt prima te werken.
Als zich weer een geschikte situatie voordoet, dan zijn zij zeker
bereid om het instrument nogmaals toe te passen.

Schema 8: Aantal toepassingen van het
­projectuitvoeringsbesluit per gemeente

3 PUB'

Om tot toepassing van het projectuitvoeringsbesluit over te
gaan moet de gemeente een drempel over. Het is wennen aan de
werkwijze (alle besluiten in één keer), de procedure wijkt wat af
en het gemeentebestuur is vaak onbekend met het instrument.
Dat vergt extra informatieoverdracht bij een eerste toepassing.
De ervaringen uit de gemeenten die het projectuitvoeringsbesluit
wel toepassen leren dat het niet zo heel lastig is om bijvoorbeeld
de gemeenteraad te overtuigen dat het projectuitvoeringsbesluit
een solide en betrouwbaar instrument is.

2 PUB'
1 PUB

5 gemeenten met 1 PUB
3 gemeenten met 2 PUB’s
2 gemeenten met 3 PUB’s
5 gemeenten met 1 PUB
3 gemeenten met 2 PUB’s
2 gemeenten met 3 PUB’s

Almere, particulier opdrachtgeverschap

34 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

7.	Breed draagvlak
Afdeling 7

7.1		 Ontwikkelingen en trends

7.2		 Voortgang projecten

De Vereniging Nederlandse Gemeenten stond aan de basis van
Hoofdstuk 2, Afdeling 7 Chw voor de lokale of (boven)regionale
projecten met nationale betekenis. Het advies ‘Sneller en Beter’34
stond model voor de invulling: een brede verkenning en het
verkrijgen van draagvlak aan de voorkant, leidt tot versnelling in
de uitvoering. In de Chw gelden drie eisen bij de toepassing van
Afdeling 7:
• Een brede verkenning die uitmondt in een structuurvisie, waar
alle betrokken overheden uitdrukkelijk mee moeten instemmen
• Een projectcommissie waarin de overheden samenwerken aan
de realisatie
• Gebruik van de coördinatieregeling Wro voor de bundeling van
de ruimtelijke toestemming en de uitvoeringsbesluiten
De projecten vallen bovendien onder de regels voor bestuursrechtelijke versnelling, inclusief de verlichting van de m.e.r.-procedure.

‘Glocal’ city district in Rotterdam

Kort na het in werking treden van de Chw zijn in de eerste tranche
Amvb drie gebieden aangewezen: Rotterdam Central District,
FlorijnAs te Assen en Stationsgebied Utrecht. Sinds die tijd hebben
zich geen nieuwe projecten aangediend.

34

Het project Rotterdam Central District was al in voorbereiding toen
het gebied op 17 juli 2010 formeel werd aangewezen onder Afdeling
7 van de Chw. Op 17 maart 2011 heeft de gemeenteraad van
Rotterdam de structuurvisie vastgesteld. Alle betrokken overheden
hebben de structuurvisie mede ondertekend. De structuurvisie heeft
ook een groot draagvlak in de stad, zoals blijkt uit het beperkte
aantal van 10 zienswijzen en 2 bestuurlijke overlegreacties.
Central District bestaat uit drie onderdelen: (1) het Centraal Station
Rotterdam, (2) vier ontwikkellocaties (Weena Point, Schiekade,
Conradtstraat en Delftse Plein) en (3) de verbindende buitenruimte
met pleinen, weginfrastructuur en groen.

Rotterdam Central District krijgt de identiteit van een ‘glocal’ city
district, waarin de trend van globalisering en lokale kenmerken
samenkomen. De globalisering is terug te vinden in de verbinding
van Rotterdam met de wereld, in de kantoren van multinationals en
in de ’24-uurs-economie’ die het gebied gaan kenmerken. Maar ook
voor lokale ondernemers en de eigen burgers moet het gebied
aantrekkelijk zijn, met winkels, cultuur en goede verbindingen
binnen de stad Rotterdam. De gemeente vraagt de bedrijven
bijvoorbeeld om in nieuw te ontwikkelen kantoren publieke functies
zichtbaar en open op de begane grond te huisvesten. Dat draagt bij
aan de levendigheid en het verblijfsklimaat.

Commissie Versnelling Besluitvorming Infrastructurele Projecten (Commissie
Elverding), april 2008
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 35

De realisatie van het nieuwe stationsgebouw is in volle gang. Per
dag verwerkt het stationsgebied nu al gemiddeld 110.000 reizigers.
Dat aantal zal naar verwachting door de komst van de HSL-Zuid en
RandstadRail toenemen tot meer dan 300.000 per dag in 2025. De
officiële opening van het station inclusief de nieuwe inrichting van
de buitenruimte vindt in 2014 plaats. De vier ontwikkellocaties
worden opgepakt in nauwe wisselwerking met marktpartijen en
toegespitst op de vraag in een menging van kantoren, commercieel
vastgoed en wonen. Hoewel het gaat om toplocaties is ook hier de
ontwikkeling door de economische en vastgoedcrisis in een ander
daglicht komen te staan. Bedrijven die zich willen vestigen vragen,
behalve een toplocatie, vooral zekerheid en snelheid. Ze willen
eerst zekerheid dat hun plannen haalbaar zijn, voordat ze gaan
investeren in de uitwerking. Het tempo moet verder hoog liggen.
Voor het Weena Point (110.000 m2) heeft de Chw zijn waarde
bewezen juist doordat het mogelijk werd de combinatie van
snelheid en zekerheid te bieden.

Utrecht Stationsgebied: werk in uitvoering

De gemeente had een bestemmingsplan, onderbouwd met een
milieueffectrapport, in procedure, toen zich twee gegadigden
aandienden als huurder voor een kantoor op het Weena Point.
Om snelheid te maken zijn toen twee processen parallel gaan lopen.
Naast de afronding van het bestemmingsplan is de voorbereiding
gestart van een omgevingsvergunning in afwijking van het
vigerende bestemmingsplan (op basis van de Wabo). Die tweede
procedure moest via een zo snel mogelijk traject zekerheid
opleveren. Tegen beide procedures was beroep ingesteld. De
behandeling is bij de Raad van State samengevoegd en vanwege de
bestuursrechtelijke versnelling van de Chw kregen de beide
bedrijven snel zekerheid over hun plannen.

Utrecht Stationsgebied is volop in beweging. De eerste deelprojecten zijn gereed, zoals het woonwinkelcentrum Vredenburg. Andere
beeldbepalende projecten zijn in uitvoering. Het Muziekpaleis,
waarin het muziekcentrum Vredenburg, het poppodium Tivoli en
het Jazzcentrum SJU samen opgaan, wordt eind 2013 opgeleverd en
in 2014 in gebruik genomen. De oplevering van het Stadskantoor
aan het Jaarbeursplein is ook gepland in 2014. Verder zijn o.a. het
Stationsplein west en de Vredeburgknoop in uitvoering. De
OV-terminal is volop in aanbouw. Planning is om dit omvangrijke
werk in 2016 op te leveren.

Snelheid brengt eisen met zich mee voor bestuur, initiatiefnemer en
ambtelijke organisatie. Samenwerking is een van de sleutelwoorden.
Maar dat is niet voldoende. Het is nodig om de procedure goed in
beeld te hebben en daar handig mee om te gaan. Voor het Weena Point
zijn ‘mandjes’ met samenhangende procedures gemaakt voor
bestemmen, voorbereiden (zoals de sloopvergunning), voor de
realisatie (bouwen) en voor het gebruik. Aan overheidszijde is een
coördinator vergunningen speciaal belast met het aanjagen en
afstemmen van de procedure. De initiatiefnemer moet daarin meegaan
en zich extra inspannen om het huiswerk snel en goed te doen.
De ervaring in Rotterdam is positief. De Chw genereert extra
bestuurlijke en ambtelijke aandacht binnen de eigen organisatie.
Dit komt de kwaliteit en de snelheid van de besluiten ten goede.
Zowel de ontwikkelaar als mogelijke toekomstige huurders hebben
op deze manier snel zekerheid gekregen. Met de ‘snelle’ uitspraak
van de Raad van State kon het project daadwerkelijk worden gestart.
Het bouwplan ´First´ (onderdeel van Weena Point) is dan ook in
volle aanbouw. Na deze ervaring in Weena Point zullen ook de
andere drie locaties op deze manier worden aangepakt.

36 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Het stationsgebied in Utrecht is onder Afdeling 7 van de Chw
gebracht voor samenhang, samenwerking en snelheid. Het
omvangrijke project kent 29 deelprojecten.

De historische binnenstad en het stationsgebied Utrecht waren
twee aparte delen van de binnenstad. Met het project Utrecht
Stationsgebied worden beide delen met elkaar verbonden. De
leefbaarheid en veiligheid worden verbeterd. Er komt meer ruimte
voor cultuur, ontspanning, een betere bereikbaarheid én het water
komt terug in de singel. Tegelijkertijd wordt het gebied een stuk
duurzamer met zuinige gebouwen, ruimte voor fietsers, voetgangers en natuurlijk het openbaar vervoer De bouw van het nieuwe
stationsgebied is een samenwerking van de gemeente Utrecht,
Corio, NS, ProRail en Jaarbeurs.

Het economische klimaat, met bezuinigingen bij de overheid,
prijsdaling voor woningen en de teruglopende markt voor
commercieel vastgoed, werkt door in de uitvoering. Zo is de
financiering van het project Catherijnesingel (zuidelijk deel) en voor
de bouw van een nieuwe bibliotheek nog niet rond. Voor de
ontwikkeling van het Jaarbeursterrein is nog geen nader contract
tot stand gekomen. De planontwikkeling voor dit deel van Utrecht
Stationsgebied was niet eerder voorzien dan in de tweede helft van
dit decennium. De ruimtelijke opgave is bovendien complex en de
haalbaarheid van verschillende planonderdelen behoeft nader
onderzoek.

Duurzaamheid
Een belangrijke innovatie in het hele project is de warmte-koudeopslag (WKO). De opgewekte energie is goedkoop en levert een
bijdrage aan de haalbaarheid van de gebiedsontwikkeling door de
lage gebruikskosten van gebouwen. Het systeem van WKO staat
voor duurzame opwekking van energie. De warmte en beweging
van het grondwater zorgen bovendien voor het schoonwassen van
de vervuilde bodem: de biowasmachine. De gebiedsgerichte aanpak
van de WKO is een innovatief experiment onder Afdeling 2 Chw (zie
ook paragraaf 4.3.). WKO is voor het woonwinkelcentrum
Vredenburg in werking gesteld. Het Muziekpaleis en het Stadskantoor worden vervolgens aangesloten. De ervaringen met de
biowasmachine zijn positief. De gemeente heeft een apart loket
geopend voor vragen over WKO.

De uitvoering van Utrechtse Stationsgebied heeft baat bij de Chw.
Het gaat dan vooral om de vereenvoudiging en versnelling van het
bestuursprocesrecht. Het relativiteitsvereiste beperkt het aantal
beroepen, doordat deze alleen gericht kunnen zijn op het beschermen van de eigen belangen van de indiener. Dit filtert de beroepen
en zorgt ervoor dat de werklast bij de gemeente (en de Raad van
State) afneemt en de snelheid kan toenemen. Verder zorgt de
zes-maanden-termijn voor snelheid van de afhandeling van de
beroepen. Daarbij heeft de Raad van State overigens niet in alle
gevallen zelf tijdig onderkend dat een beroep betrekking had op een
Chw-project, waardoor de gestelde termijn van zes maanden niet
altijd is gehaald. De gemeente bewaakt daarom ook zelf de
termijnen en trekt zo nodig aan de bel. Tot slot werkt de coördinatie
onder de Chw van bestemmingsplanwijziging en uitvoeringsbesluiten versnellend.

Ter vergelijking had de gemeente onlangs een project dat niet onder
de Chw viel, waarin het ruimtelijk besluit, de omgevingsvergunning
en een verkeersbesluit waren samengevoegd op grond van de
gemeentelijke coördinatieverordening. De Raad van State
oordeelde in beroep dat de gronden die zagen op het verkeersbesluit niet bij hen thuishoorden, maar voor behandeling in bezwaar
bij het college van Burgemeester en Wethouders. Bestemmingsplan
en omgevingsvergunning waren wel onherroepelijk, maar om
volledig uitsluitsel te krijgen over het project is een procedure nodig
voor het verkeersbesluit van bezwaar, mogelijk beroep en hoger
beroep. Daarin komt het verschil met de Chw tot uiting.

Cultuurverandering in FlorijnAs
FlorijnAs is een verbindend programma voor de ontwikkeling van
Assen en bundelt in acht samenhangende projecten maatregelen
voor wegen, openbaar vervoer, woningbouw, werkgebied, water,
landschap en natuur. De totale investering is € 1,5 miljard tot 2030.

investeren in een versterkte uitvoering: werk met werk maken en
verknopen waar winst valt te halen. De ambtelijke medewerkers van
de verschillende overheden hebben deze intentie in een samenwerkingsbijeenkomst uitgewerkt in afspraken. De resultaten zijn weer
gepresenteerd aan de verantwoordelijke bestuurders.
Om de winst ook echt te kunnen inboeken zijn andere werkprocessen nodig. Assen heeft zijn interne organisatie aangepast om zo
beter toegerust te zijn op een efficiënte toepassing van de coördinatieregeling. De vergunningverlening loopt nu echt sneller. Dat komt
ook door het vlot afkomen van de uitspraken in beroep. In vier
gevallen heeft Assen daarvan al geprofiteerd zoals voor de totstandkoming van een fietspad, bedrijventerrein en de verbouw van een
opleidingsinstituut.
Ook op onderdelen doet Assen positieve ervaringen op met de
samenwerking. In het deelgebied Havenkwartier hebben het
waterschap en de gemeente elkaar gevonden rond de rioolwaterzuivering (rwzi). De gemeente zag de rwzi aanvankelijk als obstakel bij
de ontwikkeling van dit overgangsgebied met meer dan 1000
nieuwe woningen. Het waterschap wilde de net opgeknapte rwzi
handhaven en afschermen van de geplande woningbouw. Toch
hebben partijen elkaar gevonden op een gemeenschappelijk
belang: de rwzi wordt ruimtelijk ingepast en medegebruik wordt
toegestaan. Bovendien gaat de rwzi waarschijnlijk energie leveren
voor de nieuwe woningen.
De gemeente Assen wil de positieve ervaringen met de Chw verder
uitbouwen. De gemeente heeft de deelprojecten Havenkwartier
(zesde tranche) en Assen-Zuid (zevende tranche) aangemeld als
innovatief experiment (Hoofdstuk 2, Afdeling 2 Chw). In het
Havenkwartier wil de gemeente experimenteren met een langere
geldingsduur van het bestemmingsplan en in Assen-Zuid (gebied
TT-circuit) met het omgevingsplan, vooruitlopend op de
Omgevingswet.

De gemeente Assen was niet gewend zich te richten op de directe
buurgemeenten voor ruimtelijke ontwikkeling. Voor een ingrijpend
programma als FlorijnAs heeft Assen bewust met die oude cultuur
gebroken en gekozen voor de toepassing van Afdeling 7 van de Chw.
Samenwerking in plaats van ‘ieder voor zich’ levert winst op. Groen
en omgeving worden gekoppeld aan de binnenstedelijke ontwikkeling. De relatie met de buurgemeenten wordt opgepakt in gezamenlijke projecten. Het draagvlak beperkt zich niet tot de overheden.
Het brede commitment leidde ook tot weinig zienswijzen op de
opgestelde structuurvisie.
Assen knipt de uitvoering bewust op in kleine stukken, zodat ook
kleinere lokale en regionale aannemers aan de bak kunnen komen.
Dankzij de overeenstemming aan de voorkant en de snelle
procedures van de Chw (coördinatie én vereenvoudiging en
versnelling van beroepsprocedure) loopt het project vlot door naar
de uitvoering. De coördinatie vraagt een andere werkwijze van de
betrokkenen overheden. Dat is wennen en vergt onderhoud. In een
bestuurlijke bijeenkomst begin 2013 hebben de betrokken
overheden de wil tot samenwerking bevestigd en afgesproken te
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 37

8.	De rol van kennis bij
invoering en gebruik
van de Chw

De bekende weg
Veel pleit voor het volgen van de bekende weg: niemand verdwaalt,
het werkt snel, het is vertrouwd en opgedane ervaringen komen
direct weer van pas. Er is een keerzijde. Elke situatie is anders. De
bekende weg is in een nieuwe situatie niet vanzelfsprekend de beste
route. Niet alleen de situaties verschillen, ook komen er meer
wegen bij. De Chw biedt nu al een paar jaar extra opties om
omgevingsvraagstukken aan te pakken. Toch worden de nieuwe
mogelijkheden van de Chw nog niet altijd op een juiste wijze benut.
Kennis is nodig om tot een goede en brede toepassing te komen.

Gemeenten zijn bijvoorbeeld slecht bekend met het projectuitvoeringsbesluit (Hoofdstuk 2, Afdeling 6 Chw). Het instrument wordt dan ook
weinig toegepast. De gemeenten die wel van deze optie gebruik maken
zijn tevreden en nemen het instrument op in hun standaardpakket.
De bestuursrechtelijke versnelling (Hoofdstuk 1 Chw) is voor veel
projecten van rechtswege van toepassing. Het blijkt dat niet alle
gemeenten hier goed van op hoogte zijn. Het gevolg is dat een deel van
de projecten, waarvoor de Chw van rechtswege geldt, toch niet als
Chw-project wordt herkend.

Het pleidooi is om een wettelijk instrument niet uit gewoonte toe
te passen. Het advies is: maak eerst een analyse van de situatie, overweeg verschillende aanpakken, vergelijk de wettelijke instrumenten
en kom dan pas tot een keuze. Voorwaarde is wel dat de betrokken
partijen bekend zijn met de mogelijkheden. Kennis is een belangrijke sleutel voor succes.
38 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

De zoektocht naar nieuwe wettelijke mogelijkheden start vaak pas
als de ingesleten paden niet tot succes leiden. In Oostzaan heeft de
eerste fase van een bouwproject tot een langdurige rechtzaak
geleid. Om die vertraging in de tweede fase te vermijden is gezocht
naar een alternatief. Dat bleek het projectuitvoeringsbesluit te zijn.
In de FlorijnAs stonden de centrumgemeente Assen en de
buurgemeenten vaak met de rug naar elkaar. Dat werkt niet
makkelijk samen. Partijen waren bereid zich om te draaien. In een
project met nationale betekenis (Hoofdstuk 2, Afdeling 7 Chw) is
samenwerking ‘verplicht’.

De Chw werkt ook als stimulans om de eigen werkwijze tegen
het licht te houden. Dat leidt tot intensievere samenwerking van
afdelingen binnen gemeenten, het verminderen van eigen regels
en tot gerichte inzet van mensen om de meerwaarde van de Chw
ter verzilveren.

De gemeente Eindhoven heeft in vervolg op het opschonen van de
rijksregels ook naar de eigen regels en werkwijze gekeken. Wat kan
weg, wat kan sneller? Dat vormt een mooie bijvangst van de Chw.
De gemeente Assen kent een speciale vergunningverlener om de
snelheid van de Chw te kunnen waarmaken. Er is een handout om
aannemers op de hoogte te stellen van de snelle werkwijze.

Rotterdam, Stadshavens

Kennisoverdracht
Het ministerie van IenM steekt energie in kennisoverdracht en
kennisuitwisseling. Dat leidt tot de volgende groslijst van activiteiten:
• Regiobijeenkomsten: Bijeenkomsten, verdeeld over het land,
waarin ‘starters’ met de Chw bekend worden gemaakt met de
mogelijkheden van de Chw. De bijeenkomsten zijn overtekend en
de waardering van de deelnemers is groot. De bijeenkomsten zijn
telkens weer aanleiding voor enkele deelnemers om vervolgstappen te zetten naar een eigen toepassing van de Chw. Naast de
regiobijeenkomsten, die volledig zijn gericht op de Chw, wordt
ook deelgenomen aan congressen en bijeenkomsten van
anderen, waaronder de informatiebijeenkomsten van Eenvoudig
Beter, gericht op de Omgevingswet.
• Kennis- en discussiebijeenkomsten: Enkele keren per jaar
organiseert het ministerie van IenM kennisbijeenkomsten gericht
op uitwisseling tussen projecten die bij Amvb zijn aangewezen:
ontwikkelingsgebieden, innovatieve experimenten en projecten
met nationale betekenis. In deze bijeenkomsten ligt het accent
op van elkaar leren, inspireren en samen oplossingen vinden
voor gelijksoortige vragen bij projecten. In 2012) is ook een
discussiebijeenkomst met vertegenwoordigers van natuur- en
milieuorganisaties gehouden om de plussen en minnen van de
Chw te bespreken.
• Publicaties: Het ministerie van IenM publiceert onder de titel
‘Eenvoudig beter in de praktijk’ brochures met een korte beschrijving van de projecten die bij Amvb zijn aangewezen. Een algemene
brochure over de Chw is naar aanleiding van de verlenging van de
Chw in gewijzigde vorm herdrukt. Voor de groep gemeenten die
een ‘bestemmingsplan-plus’ wil gaan voorbereiden heeft het
ministerie een brochure over ontwikkelingsgebieden onder de
Chw opgesteld. De website van Kenniscentrum Infomil35 geeft

35

informatie over de regelgeving en de jurisprudentie. De site bevat
ook een scan (testversie) waarmee een projectleider kan uitzoeken
of een project onder bijlage I van de Chw valt (waarvoor de
bestuursrechtelijke versnellingsregels van de Chw gelden).
Ook op www.rijksoverheid.nl en https://omgevingswet.pleio.nl
is informatie over de Chw en Chw-projecten te vinden.

In 2012 is de website van Kenniscentrum Infomil bijna 17.000 keer
bezocht door ruim 7000 unieke bezoekers. Dat is een groei ten
opzichte van 2011 met 20%. Het bezoek van de pagina’s met
nieuws en informatie over jurisprudentie is gegroeid ten opzichte
van 2011; de belangstelling voor de pagina’s over de inhoud en
werking van de Chw neemt verhoudingsgewijs wat af.

• Informatie op afroep: De programmadirectie Eenvoudig Beter
van het ministerie van IenM, die onder meer belast is met de
uitvoering van de Chw, staat projecten met raad en daad bij. Voor
inhoudelijke vragen over de aanwijzing bij Amvb (voor de
bijzondere voorzieningen) en beleidsmatige en andere inhoudelijke vragen is het ministerie per telefoon en mail bereikbaar.
Diverse keren is de toegankelijkheid en de klantgerichtheid
positief gewaardeerd. Bij het Kenniscentrum Infomil is een
Helpdesk beschikbaar voor juridische vragen.

De Helpdesk van Kenniscentrum Infomil is in 2012 met 121
hulpvragen wat minder ingeroepen dan in 2011 (146 hulpvragen).
De meeste vragen (37%) gaan over de toepassing van de Bijlagen I
en II van de Chw.

www.infomil.nl/onderwerpen/ruimte/crisis-herstelwet
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 39

9.	Ervaringen gericht op
de Omgevingswet

De Chw kent een ‘nieuwe benadering’ van de aansluiting tussen
regelgeving en praktijk. Deze benadering levert bruikbare ervaringen op voor de ontwikkeling van de Omgevingswet.
De gedachte is dat niet de regel voorop moet staan, maar het te
behalen resultaat. Wettelijke regels moeten de totstandkoming van
een goed plan ondersteunen, niet dwarsbomen.

Een voorbeeld van een heldere regel die onhandig kan uitpakken,
komt uit Eindhoven. De gemeente hanteert een eenduidige grens.
Vanwege externe veiligheid (chloortrein) is het verboden om binnen
een grens van 200 meter van het spoor een evenement te organiseren. Na een diepgaande beschouwing kwam de gemeente tot de
conclusie dat ‘kan niet’ geen bevredigend standpunt is. Het zoeken
naar een oplossing wel. Knelpunt leek de stroom bezoekers naar een
evenement in het Philipsstadion. Met het opzetten van een ‘plein
van de hemelse voorpret’ ontstaat een veel geleidelijker toestroom
van publiek, met een veel lager risicoprofiel. Ook vanuit een oogpunt
van openbare orde is dat positief. Bovendien: één telefoontje had
opgeleverd dat er die avond helemaal geen chloortransport zou
plaatsvinden. Denken vanuit oplossingen levert resultaat.

De Chw zet het projectresultaat voorop. Alleen om een gunstig
resultaat te behalen maakt de Chw experimenten mogelijk. Dan is
niet de letter van de wettelijke regel sturend, maar de bedoeling
achter de regel. In die zin is de Chw een ‘maatwerkwet’. De wettelijke
regels zijn aan te passen aan de situatie waarin ze worden toegepast.

40 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Innovatieve experimenten moeten meerwaarde hebben. Onder de
voorwaarde dat de innovatieve ontwikkeling bijdraagt aan het
bestrijden van de economische crisis en aan het bereiken van
duurzaamheid is het toegestaan van een wettelijke regel af te wijken.
Datzelfde geldt ook in de ontwikkelingsgebieden, waar het
gemeentebestuur manoeuvreerruimte krijgt om een gewenste
ontwikkeling tot stand te brengen. Daarbij gelden waarborgen en
doelen, zoals het optimaliseren van de milieugebruiksruimte, het
versterken van een duurzame ruimtelijke en economische ontwikkeling in samenhang met het tot stand brengen van een goede milieukwaliteit. Als vanuit dat oogmerk wordt gewerkt, dan biedt de Chw
mogelijkheden om wettelijke regels flexibel in te zetten.

In het afgelopen jaar wordt deze denk- en werkwijze steeds meer
herkend, benoemd en gewaardeerd. Een verandering in mentaliteit
wordt zichtbaar. Wetgeving wordt niet gezien als een vaststaand
uitgangspunt. Gezocht wordt naar passend gereedschap om in de
veranderende tijd toch dingen voor elkaar te krijgen. Met wetgeving, waarin de kwaliteitsnormen in de eindsituatie in stand blijven,
maar waarin soepel wordt omgegaan met de weg er naar toe. Met
experimenten, vereenvoudiging en vooral flexibiliteit. De Chw laat
zien dat uit die vernieuwing leerpunten voortkomen voor toekomstige wet- en regelgeving. Waar mogelijk worden die direct
toegepast (zie bijlage 2 van dit rapport) zodat niet hoeft te worden
gewacht op de definitieve verankering in de Omgevingswet of de
wijziging van de Awb.

Experimenten in de Chw die inmiddels in generieke wetgeving
zijn opgenomen:
• Passeren van kleine gebreken in besluiten
• Toepassing van het relativiteitsbeginsel
• Verlenging van de termijn van tijdelijk afwijken van een
bestemmingsplan (tijdelijk gebruik)
• Versnelling van de besluitvorming over tijdelijk gebruik
• De regeling voor tijdelijk gebruik wordt nog verder uitgewerkt
bij Amvb, voordat toepassing mogelijk is

Diverse experimenten worden benut om de Omgevingswet van
een stevig praktijkfundament te voorzien. Twee onderdelen van de
Chw staan model voor een overeenkomstige regeling binnen de
Omgevingswet. Het gaat om een experimenteerartikel, dat als aanjager
kan blijven fungeren voor vernieuwingen. Net als onder de Chw is
afwijken van wettelijke regels – onder strikte voorwaarden – toegestaan als dat nodig is om veelbelovende projecten tot stand te kunnen
brengen. Het tweede onderdeel heeft betrekking op de ontwikkelingsgebieden, waar de gemeente of provincie extra manoeuvreerruimte
krijgt om vastgelopen projecten toch vlot te trekken.
Daarnaast staat het bestuursprocesrecht onder de Chw model voor
de aanpassing van de Awb. Een deel van het bestuursprocesrecht is
al generiek toepasbaar gemaakt.
Onder de Chw vinden innovatieve experimenten plaats die
praktijkkennis opleveren voor de vormgeving van de
Omgevingswet. De algemene teneur is meer flexibiliteit bij de
toepassing van regels. Een belangrijke aspect is de andere kijk op de
maakbare en vanuit de overheid in plannen met tijdschema’s vast te
leggen toekomst. De tijd van grootse ingrepen en superprojecten
lijkt voorbij. Organische ontwikkeling met initiatieven vanuit de
samenleving past beter in dit tijdsgewricht. Dat vraagt om een
daarbij passende vormgeving en toepassing van regels. De Chw laat
een breed scala aan voorbeelden zien, die een beeld geven van wat
de Omgevingswet kan gaan bieden.

Voorbeelden waarin de Chw ruimte biedt om gebieden op maat
en met initiatieven van betrokken partijen in te vullen:
• Verlenging van de looptijd van een bestemmingsplan, waardoor
tijd ontstaat voor een meer organische ontwikkeling van een
gebied (Assen en Katwijk)
• Regelvrije zones voor plaatsing van mini-windturbines
­(gemeenten Amersfoort, Houten, Leusden, Nieuwegein,
Utrecht, Woerden en Nijmegen)
• Beperkte toepassing van het Bouwbesluit bij particulier
­opdrachtgeverschap (Almere, Castricum, Den Haag)
• Experimenteerlocatie met één omgevingsvergunning
­(Leeuwarden)
• Vereenvoudiging procedure voor vergunningen van
kleine bouwwerken (Almere, Delft, Eindhoven, Haarlem,
Haarlemmermeer, Schijndel, Zoetermeer)
• Flexibele bestemmingsplannen (Amsterdam, Beuningen,
Den Helder, Maastricht, Overbetuwe, Tynaarlo)

Op een ander niveau is de leerervaring met de Chw dat het veel tijd
en moeite kost om nieuwe regels in te voeren. Eenvoudig Beter
spant zich in om de Chw bekend te maken, projecten te ondersteunen, discussie aan te gaan en vragen te beantwoorden. De respons
is positief maar toch blijft de vraag om meer informatie en kennis
ook drie jaar na de invoering van de Chw nog steeds bestaan. Nog
steeds zijn gemeenten niet of onvolledig op de hoogte van de
verschillende onderdelen van de Chw en wordt bijvoorbeeld
gedacht dat de toepassing van het bestuursprocesrecht een keuze is.
De noodzaak van een kennisprogramma rond de invoering van
nieuwe wetgeving blijft aanwezig. De behoefte is intensiever en
langduriger dan bij de invoering van de Chw was voorzien.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 41

Culemborg, Spoorzone
42 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Bijlagen

Bijlage 1
Hoofdlijn van de Chw
De Crisis- en herstelwet (Chw) zorgt sinds 31 maart 2010 voor versnelling
en vernieuwing in de ruimtelijke planontwikkeling en de bouw. De Chw
is bedoeld om in tijden van economische en financiële crisis ruimtelijke
projecten vlot te trekken, procedures te versnellen en stimulansen te
geven aan duurzame innovaties. De Chw kent hoofdstukken voor
bestuursprocesrecht / milieueffectrapportage (hoofdstuk 1) en bijzondere voorzieningen (hoofdstuk 2). Daarnaast heeft de Chw een aantal
permanente wijzigingen aangebracht in bestaande wetten (hoofdstuk 3).
De Chw is de afgelopen jaren aangevuld en aangepast, zoals in bijlage 2 is
beschreven. Zo is bijvoorbeeld de einddatum uit de wet geschrapt, zodat
de Chw voor onbepaalde tijd geldt. De Chw kent de volgende hoofdlijn
(stand medio 2013).

Hoofdstuk 1: Bestuursprocesrecht en milieueffectrapportage
Hoofdstuk 1 van de Chw bevat uitzonderingen op de bepalingen van
de Algemene wet bestuursrecht. Die uitzonderingen moeten er voor
zorgen dat de beroepsprocedures van ruimtelijke projecten minder
in aantal zijn en sneller verlopen. Samengevat gaat het om de
volgende punten:
• Decentrale overheden kunnen niet in beroep gaan tegen een
besluit van een tot de centrale overheid behorend bestuursorgaan
(artikel 1.4. Chw).
• De administratieve rechter doet uitspraak binnen 6 maanden na
het verstrijken van de beroepstermijn (artikel 1.6 Chw, 4e lid) of
een tussenuitspraak met een verlenging van nog eens 6 maanden

als sprake is van de zogenoemde bestuurlijke lus (artikel 1.7 Chw)
of van prejudiciële vragen (art 1.8 Chw).
• Pro forma beroep, een beroepsschrift dat pas na verloop van de
beroepstermijn wordt aangevuld met inhoudelijke argumenten, is
niet mogelijk (artikel 1.6 2e lid Chw). Ook verder kunnen na afloop
van de beroepstermijn geen beroepsgronden meer worden aangevoerd (artikel 1.6a Chw).
• Onderzoek hoeft niet opnieuw gedaan te worden als dat onderzoek
nogmaals gebruikt wordt om een vernietigd besluit te herstellen
(artikel 1.10 Chw).
Deze vereenvoudiging van het bestuursprocesrecht is van toepassing op:
• In Bijlage I Chw (met aanvulling in de Amvb 1e, 4e en 6e tranche)
benoemde categorieën van ruimtelijke en infrastructurele projecten.
• In Bijlage II Chw (aangevuld in Amvb 1e t/m 6e tranche) met naam
opgenomen projecten.
• De volgende bijzondere voorzieningen van Hoofdstuk 2 Chw:
ontwikkelingsgebieden (Afdeling 1), de versnelde uitvoering van
bouwprojecten (Afdeling 6) en de lokale en (boven)regionale
projecten met nationale betekenis (Afdeling 7). De projecten van
Afdeling 1 en Afdeling 7 zijn aangewezen in het Besluit uitvoering Chw.
Daarnaast kunnen de projecten die zijn opgenomen in bijlage II
Chw en de projecten van Afdeling 7 van Hoofdstuk 2 (lokale en
(boven)regionale projecten met nationale betekenis) gebruik maken
van een verlichting van de m.e.r.-procedure. Deze verlichting houdt
in dat voor een project-m.e.r. geen onderzoek naar alternatieven
hoeft plaats te vinden en dat de verplichting om advies te vragen aan
de Commissie voor de milieueffectrapportage vervalt.
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 43

Bijlage I chw: categorieën ruimtelijke en infrastructurele projecten als bedoeld in artikel 1.1, eerste lid (inclusief aanvullingen opgenomen in
de amvb 1e, 4e en 6e tranche)
1		 duurzame energie
1.1 aanleg of uitbreiding van productie-installaties voor de productie
van biogas, biomassa, getijdenenergie, golfenergie, hernieuwbare
elektriciteit, hernieuwbaar gas of hernieuwbare warmte met
behulp van aardwarmte, omgevingswarmte, osmose, rioolwaterzuiveringsgas, stortgas, waterkracht en zonne-energie
1.2 aanleg of uitbreiding van productie-installaties voor de opwekking
van duurzame elektriciteit met behulp van windenergie als
bedoeld in artikel 9b, eerste lid, aanhef en onderdelen a en b, en
artikel 9e van de Elektriciteitswet 1998
1.3 ontwikkeling en verwezenlijking van bodemenergiesystemen
als bedoeld in artikel 8, tweede lid, onder h, van de Wet bodem­
bescherming
1.4 aanleg, wijziging of uitbreiding van installaties voor warmtekracht­
koppeling als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onder w, van de
Elektriciteitswet 1998 in de glastuinbouw, en van energienetwerken bestemd voor levering van restenergie aan op het netwerk
aangesloten glastuinbouwondernemingen, dan wel levering van
restwarmte van die ondernemingen aan anderen
1.5 aanleg, wijziging of uitbreiding bij agrarische bedrijven
van installaties voor co-vergisting van de biologische afbraak­
reacties van in hoofdzaak verpompbare vaste en vloeibare
uitwerpselen van dieren en een of meer stoffen, genoemd
in bijlage Aa, onder IV, van de Uitvoerings­regeling Meststoffenwet
1.6 ontwikkeling en verwezenlijking van overige ruimtelijke en
infrastructurele projecten voor het transport of het leveren van
duurzame energie
2. 		 gebiedsontwikkeling en werken van provinciaal of nationaal
belang
2.1 ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.5 van de Wet ruimtelijke ordening
2.2 projecten ten behoeve van de inpassing in het landschap,
natuurontwikkeling of recreatiedoeleinden, waar deze samenhangen met projecten ten aanzien van de in deze bijlage bedoelde
projecten ten aanzien van waterstaatswerken, spoorwegen,
vaarwegen, wegen of luchthavens
2.3 projecten aangewezen krachtens artikel 2.18.
2.4 ontwikkeling en verwezenlijking van rijksbufferzones
3		 gebiedsontwikkeling en werken van lokaal of regionaal belang
3.1 ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.1 van de Wet ruimtelijke ordening of een
omgevings­vergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12,
eerste lid, onder a, onder 3°, van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht van het bestemmingsplan, het inpassingsplan of
de beheersverordening wordt afgeweken, ten behoeve van de
bouw van meer dan 11 woningen in een aaneengesloten gebied of
de herstructurering van woon- en werkgebieden
3.2 projecten als bedoeld in artikel 2.9, eerste lid, waarvoor een
project­uitvoeringsbesluit als bedoeld in artikel 2.10 is vastgesteld
3.3 projecten ten behoeve van de inpassing in het landschap,
natuur­ontwikkeling of recreatiedoeleinden, waar deze samenhangen met projecten ten aanzien van de in deze bijlage bedoelde
projecten ten aanzien van waterstaatswerken, spoorwegen,
vaarwegen, wegen of luchthavens
3.4 ontwikkeling en verwezenlijking van werken en gebieden
krachtens afdeling 3.1 van de Wet ruimtelijke ordening of een
omgevings­vergunning waarbij met toepassing van artikel 2.12,

44 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

eerste lid, onder a, onder 3°, van de Wet algemene bepalingen
omgevingsrecht van het bestemmingsplan, het inpassingsplan of
de beheersverordening wordt afgeweken, voor de aanleg of
wijziging van wegen
4		 greenports
4.1 project «Innovacomplex» en «Villa Flora» voor de Floriade 2012
in greenport Klavertje 4 te Venlo (uitvoering deel 4 Nota Ruimte)
5		 hoofdwegen
5.1 aanleg of wijziging van hoofdwegen als bedoeld in artikel 8 van
de Tracéwet
5.2 wegaanpassingsprojecten als bedoeld in artikel 2 van de Spoedwet
wegverbreding
5.3 uitvoering van onderhoud, herstel of verbetering van waterstaatswerken als bedoeld in artikel 1 van de Wet beheer rijkswaterstaatswerken
6		 luchthavens
6.1 ontwikkeling en verwezenlijking van luchthavens waarvoor
krachtens de Wet luchtvaart een luchthavenbesluit is vereist dan
wel krachtens de Luchtvaartwet een aanwijzingsbesluit is vereist
7		 natuur, water en waterstaatswerken
7.1 projecten ter uitvoering van de Nadere uitwerking rivierengebied
(NURG)
7.2 werken als bedoeld in artikel 10, eerste en tweede lid, van de Wet
op de waterkering, of artikel 2.7, eerste lid, van de Waterwet
(inclusief zandsuppleties)
7.3 aanleg of wijziging van waterstaatswerken als bedoeld in artikel 7
van de Wet op de waterkering of artikel 5.4, eerste lid, van de
Waterwet
7.4 aanleg of wijziging van zuiveringstechnische werken als bedoeld in
artikel 1.1 van de Waterwet.
7.5 projecten ter uitvoering van de PKB Ruimte voor de Rivier.
8		 spoorwegen
8.1 aanleg of wijziging van landelijke spoorwegen als bedoeld in artikel
8 van de Tracéwet
8.2 aanleg of wijziging van tramwegen of metrowegen
9		 vaarwegen
9.1 aanleg of wijziging van hoofdvaarwegen als bedoeld in artikel 8
van de Tracéwet.
10 verduurzaming landbouw
10.1 Installaties voor de verwerking van dierlijke mest
11		 duurzame mobiliteit
11.1 aanleg en uitbreiding van overdekte en niet overdekte elektrische
snellaadstations voor het opladen van voertuigen voor goederen
en personentransport
11.2 aanleg en uitbreiding van tankstations met installaties voor het
afleveren van waterstof aan voertuigen voor goederen en
personentransport
12		 transformatie van kantoren en industriële gebouwen
12.1 transformatie van langdurig leegstaande kantoren en industriële
gebouwen naar andere gebruiksmogelijkheden

Hoofdstuk 2: Bijzondere voorzieningen
Hoofdstuk 2 van de Chw introduceert bijzondere voorzieningen
waarvan projecten gebruik kunnen maken. Het gaat om specifieke
vernieuwende procedures en om ruimte voor experimenten met
gebiedsontwikkeling of innovatie. De bijzondere voorzieningen van
Hoofdstuk 2 Chw bestaan samengevat uit:
Afdeling 1
Ontwikkelingsgebieden met de mogelijkheid de milieugebruiksruimte te herverdelen en tijdelijk af te wijken van een milieunorm.
De gebieden worden aangewezen bij Amvb. In de 3e tranche van het
Besluit uitvoering Crisis- en herstelwet zijn aansluitend (niet
limitatief ) concrete wetsartikelen opgenomen, waarvan afwijking
mogelijk is.

Voor de projecten van Afdeling 1 is volgens artikel 2.3 Chw afwijking
mogelijk van bij Amvb aangegeven bepalingen bij of krachtens de:
Flora- en faunawet
• Natuurbeschermingswet 1998
• Ontgrondingenwet
• Wet algemene bepalingen omgevingsrecht
• Wet ammoniak en veehouderij
• Wet bodembescherming
• Wet geluidhinder
• Wet geurhinder en veehouderij
• Wet inzake de luchtverontreiniging
• Wet milieubeheer
met dien verstande dat na vaststelling van het plan uiterlijk na 10
jaar alsnog wordt voldaan aan de gestelde milieukwaliteitsnormen

Afdeling 3
Een tijdelijke regeling voor radarzonering – vervallen
Afdeling 4
Niet ingevuld
Afdeling 5
Een regeling voor de tijdelijke verhuur van te koop staande
woningen – vervalt per 1 juli 2013, het tijdstip waarop de gewijzigde
Leegstandwet in werking is getreden.
Afdeling 6
Versnelde uitvoering van bouwprojecten: woningen en bij Amvb
aangegeven categorieën andere projecten van maatschappelijke
betekenis (zie Amvb 3 tranche). Voor deze projecten volstaat één
projectuitvoeringsbesluit.
Afdeling 7
Lokale en (boven)regionale projecten met nationale betekenis,
waarbij betrokken overheden zich committeren aan de opgestelde
structuurvisie. De gebieden worden aangewezen bij Amvb.

Hoofdstuk 3: Permanente wijzigingen
Hoofdstuk 3 van de Chw bevat een aantal permanente wijzigingen
van bestaande wetten, zoals de rol van de provincies bij de realisatie
van windmolenparken, de procedures voor onteigening, de
bevoegdheden om maatregelen te treffen voor de stikstofdepositie
op Natura 2000-gebieden en tal van andere aanpassingen.

Afdeling 2
Innovatieve experimenten, waarin het is toegestaan om van
specifiek aangegeven wettelijke bepalingen (zie kader) af te wijken.
De experimenten worden aangewezen bij Amvb.

Voor de projecten van Afdeling 2 is volgens artikel 2.4 Chw afwijking
mogelijk van het bepaalde bij of krachtens de:
• Elektriciteitswet
• Warmtewet
• Waterwet (met uitzondering van het onderdeel waterveiligheid)
• Wet Algemene bepalingen omgevingsrecht
• Wet ammoniak en veehouderij;
• Wet bodembescherming;
• Wet geluidhinder;
• Wet geurhinder en veehouderij
• Wet inzake de luchtverontreiniging;
• Wet milieubeheer met uitzondering van artikel 5.2b en titel 5.2;
• Wet ruimtelijke ordening,
• Woningwet

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 45

Bijlage 2
Ontwikkelingen in de wetgeving
De Chw maakt onderdeel uit van een dynamisch wetgevingstraject.
Nadat de Chw op 31 maart 2010 in werking is getreden is de Chw nader
ingevuld, aangevuld en aangepast. Drie aspecten staan centraal:
• De invulling van de wet met het Besluit houdende regels ter
uitvoering van de Chw, waarin onder meer projecten worden
aangewezen als bijzondere voorziening. Het Besluit wordt in
tranches circa twee keer per jaar aangevuld.
• De wijzigingen van de wet (reparaties) en vooral de recente
aanpassing om de tijdelijke Chw voor onbepaalde tijd te verlengen
en aan te vullen met enkele zogenoemde quick wins.
• De voorbereiding op de Omgevingswet en de wijziging van de
Algemene wet bestuursrecht (Awb), waarin de Chw te zijner tijd
opgaat. De Chw is te beschouwen als een proeftuin voor de
Omgevingswet en de Awb.
Meer in detail gaat het om de volgende ontwikkelingen in de wetgeving
sinds 31 maart 2010 met een aanduiding van de inhoud (selectie):

1.	Wet modernisering van de regelgeving over de
milieueffectrapportage
Met het in werking treden van deze wet op 1 juli 2010 trad artikel 5.6
van de Chw in werking. In artikel 5.6. anticipeert de Chw op het in
werking treden van de modernisering van de m.e.r.-regelgeving.

2.	Besluit houdende regels ter uitvoering van de Chw
(Amvb 1e tranche)
Deze Amvb is op 17 juli 2010 in werking getreden met de aanwijzing
van vier ontwikkelingsgebieden, acht innovatieve experimenten en
drie lokale projecten met nationale betekenis (alle volgens
Hoofdstuk 2 Chw), regels over de vermelding van de Chw bij de
bekendmaking van ruimtelijke besluiten en de vaststelling van de
categorieën van projecten die gebruik kunnen maken van Afdeling
6 van de Chw (versnelde uitvoering – projectuitvoeringsbesluit).

5. Reparatiewet Chw
De ‘Wet van 22 december 2011 tot wijziging van de Crisis- en herstelwet
en enkele andere wetten (verbeteringen en aanvullingen)’, ook wel
bekend als Reparatiewet Chw is sinds 31 december 2011 in werking. Deze
wet brengt verbeteringen in de Chw aan zoals:
• Aanpassing Bijlage I: Het bestuursprocesrecht van de Chw is van
toepassing op bestemmingsplannen met meer dan 11 woningen
(was 20).
• Voor bepaalde projecten hoeft volgens de Chw geen alternatievenonderzoek binnen het Project-MER plaats te vinden. Nieuw is dat
als toch alternatieven zijn onderzocht deze, op grond van Europese
regels, wel in het project-MER moeten worden opgenomen.
• Bij innovatie is voortaan ook afwijking van Wabo en Waterwet
mogelijk.
• De gemeenteraad kan het College van B&W de bevoegdheid
geven om projectuitvoeringsbesluiten (Afdeling 6 Chw) te
nemen.
• Voor projecten met nationale betekenis (Afdeling 7 Chw) is het
niet langer nodig om een geheel nieuwe structuurvisie op te
stellen. Aanvullen volstaat.

6.	Besluit houdende regels ter uitvoering
van de Chw (Amvb 3e tranche)
De Amvb is in werking sinds 25 juli 2012. De Amvb bevat de
aanwijzing van vier ontwikkelingsgebieden en acht innovatieve
experimenten, waarvan vier over duurzaam stortbeheer (toevoeging
van een experimenteerparagraaf aan het Stortbesluit bodembescherming). Ook specificeert deze wijziging van de Amvb de
bepalingen waarvan in ontwikkelingsgebieden kan worden
afgeweken.

7. Regels over Radarzonering
De regels over Radarzonering waren tijdelijk opgenomen in
Afdeling 3 Chw, in afwachting van regeling in het Besluit algemene
regels ruimtelijke ordening (Barro) en de Regeling algemene regels
ruimtelijke ordening (Rarro). Met de wijziging van het Rarro op 1
oktober 2012 voorzien Barro/Rarro in de regels over radarzonering.
Hiermee is Afdeling 3 van de Chw over de radarzonering vervallen.

3. Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo)
Met het in werking treden van de Wabo op 1 oktober 2010 trad
artikel 5.7 Chw in werking. In dit artikel anticipeert de Chw op het
in werking treden van de Wabo.

4.	Besluit houdende regels ter uitvoering van de Chw
(Amvb 2e tranche)
De wijziging van de Amvb (in werking op 13 april 2011) voegt vijf
ontwikkelingsgebieden en zes innovatieve experimenten toe.
Verder worden de Bijlagen I (categorieën projecten) en II (met naam
genoemde projecten) van de Chw aangevuld.

46 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

8.	Besluit houdende regels ter uitvoering
van de Chw (Amvb 4e tranche)
De wijziging is ingegaan op 25 oktober 2012. De 4e tranche bevat
vier nieuwe ontwikkelingsgebieden, een wijziging van een eerder
aangewezen ontwikkelingsgebied en 2 innovatieve experimenten.
Bovendien wordt aan bijlage I de categorie ‘verduurzaming
landbouw’ toegevoegd en wordt bijlage II met een aantal projecten
aangevuld.

9. Wet aanpassing bestuursprocesrecht
Op 1 januari 2013 is de Wet aanpassing bestuursprocesrecht in
werking getreden, waarin het bestuursprocesrecht op een aantal
punten wordt gemoderniseerd en aangepast. De volgende onderdelen van de Chw zijn overgeheveld naar de Algemene wet bestuursrecht en hebben daarmee permanente en algemene werking
gekregen:
• Het laten passeren van kleine gebreken in een besluit (voorheen
artikel 1.5 Chw)
• Relativiteitsbeginsel: iemand kan alleen een beroep doen op de
naleving van rechtsregels die bedoeld zijn om zijn eigen belang te
beschermen (voorheen artikel 1.9 Chw)
Daarnaast zijn de regels voor bezwaar en beroep bij ontwikkelingsgebieden (artikel 2.3, vierde en twaalfde lid Chw) en voor het
projectuitvoeringsbesluit (artikel 2.13 Chw) uit de Chw geschrapt en
is de gehele procedure voor bezwaar en beroep voor beide bijzondere voorzieningen in de Algemene wet bestuursrecht geregeld.

10.	Besluit houdende regels ter uitvoering van de Chw
(Amvb 5e tranche)
De 5e tranche is sinds 6 maart 2013 in werking en voegt vier
ontwikkelingsgebieden en vijf innovatieve experimenten toe.

11. Verlenging Chw
Met het in werking treden van de ‘Wijziging van de Crisis- en
herstelwet en diverse andere wetten in verband met het permanent
maken van de Crisis- en herstelwet en het aanbrengen van enkele
verbeteringen op het terrein van het omgevingsrecht’ op 25 april
2013 zijn de volgende wijzigingen van kracht:
• De einddatum van de werking van de oorspronkelijke wet is
geschrapt. De looptijd van de Chw is voor onbepaalde tijd
verlengd, tot de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de
wijziging van de Algemene wet bestuursrecht. De Chw zal
uiteindelijk hierin opgaan.
• Het gebiedsontwikkelingsplan voor de ontwikkelingsgebieden is
naar inhoud ongewijzigd, maar is als begrip geschrapt. De
inhoudelijke vereisten gaan op in het bestemmingsplan voor het
ontwikkelingsgebied.
• De Chw staat niet toe dat decentrale overheden in beroep gaan
tegen een besluit van een andere overheid. Deze bepaling wordt
aangepast. Decentrale overheden mogen niet tegen een centrale
overheid, maar wel tegen elkaar in beroep gaan.
• Aan de wet zijn zogenoemde quick wins toegevoegd die algemene
werking hebben:
- De houdbaarheid van onderzoeksgegevens is in ieder geval 2 jaar.
- De regeling voor tijdelijk afwijken van een bestemmingsplan is
verruimd. De procedure is van 26 naar 8 weken teruggebracht en
de periode is verlengd van 5 naar 10 jaar. Dit onderdeel van de wet
treedt in werking als de uitvoeringsbesluiten zijn genomen.

12.	Besluit houdende regels ter uitvoering van de Chw
(Amvb 6e tranche)
Het ontwerpbesluit voor de 6e tranche is op 18 december 2012 aan
de Tweede Kamer aangeboden. Naar verwachting zal de 6e tranche
medio 2013 in werking treden. Dit ontwerp bevat een tweetal
innovatieve experimenten die samen betrekking hebben op acht
gemeentelijke projecten. Het ontwerp vult Bijlage I Chw aan met
een nieuwe subcategorie voor duurzame energie (productie-installaties) en met categorieën voor duurzame mobiliteit en transformatie van kantoren en industriële gebouwen.

13.	Besluit houdende regels ter uitvoering van de Chw
(Amvb 7e tranche)
De 7e tranche zal medio 2013 in ontwerp aan de Tweede Kamer
worden aangeboden. Naar verwachting zal het ontwerp voorstellen
bevatten voor het aanwijzen van één nieuw ontwikkelingsgebied en
twaalf innovatieve experimenten (waarvan een wijziging van een al
eerder aangewezen experiment), voor het verruimen van de
categorie ‘duurzame mobiliteit’ van Bijlage I Chw en voor het
toevoegen van elf projecten aan de categorie ‘overige ruimtelijke
projecten’ van Bijlage II Chw.
Het kabinet bereidt een hervorming voor van het totale omgevingsrecht, waaronder ook de Chw valt. Het kabinet zal de ervaringen die
met de Chw worden opgedaan betrekken bij het ontwerp van de
Omgevingswet. Deze samenhang is organisatorisch geborgd door
de implementatie van de Chw onder te brengen bij de programmadirectie Eenvoudig Beter, die de Omgevingswet voorbereidt.
Hoofdstuk 1 van de Chw met regels voor het bestuursprocesrecht
wordt te zijner tijd en voor zover nodig verwerkt in de Algemene wet
bestuursrecht.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 47

Bijlage 3
Projectenoverzicht
Overzicht van projecten vastgelegd in Chw, aangewezen bij Amvb (1e t/m 6e tranche) en projecten voor Afdeling 6
(op basis van openbare kennisgeving).
Overzichtstabel
Aantal
projecten

Chw

Kennisgeving

AMvBtranche
1e

2e

3e

4e

5e

6e

2

8

1

2

2

Bijlage I
Categorieën ruimtelijke en ­Infrastructurele
projecten

onbekend

Bijlage II (incl. Amvb I en II)
A Nota Ruimte

29

Aa Gebiedsontwikkeling met nationale
uitstraling

19

B Bodembescherming en ­bodemenergie

2

2

C Waterstaatswerken

1

1

D Luchthavens

3

3

E Wegenprojecten

16

14

F Bruggen

14

14

G Spoorwegen

6

5

Ga Lightrailverbindingen

1

H Vaarwegen, sluizen, havens

3

3

totaal projecten bijlage II

94

70

28

1
6

1

1

1
1

1

7

3

10

1

Hoofdstuk 2 Chw (Amvb I en II)
afd. 1 Ontwikkelingsgebieden

21

4

5

4

4

4

afd. 2 Innovatieve experimenten

43

8

6

7

2

12

afd. 3 Radarzonering

onbekend

afd. 5 Tijdelijke verhuur te koop staande
woningen

onbekend

afd. 6 Versnelde uitvoering van (woning)
bouwprojecten

17

afd. 7 Lokale en (boven)regionale projecten
met nationale betekenis

3

Totaal projecten hfst 2

84

0

15

11

11

6

16

8

17

Totaal bekende projecten

179

70

16

18

15

16

17

10

17

17*
3

* Voor zover te achterhalen is uit de Staatscourant en internetbronnen.

48 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

8

Crisis- en Herstelwet

Ontwikkelingsgebieden
Tranche

1

2

3

4

5

Innovatieve Experimenten
Tranche

1

2

3

4

5

6

Lokale & (boven) regionale projecten
met nationale betekenis
Tranche

1

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 49

Afdeling 1: Ontwikkelingsgebieden
Plaats

Project

AMvB-tranche
1e

2e

3e

4e

5e

Rotterdam

Stadshavens

X

Deventer

Spoorzone

X

Zwolle

Spoorzone

X

Zaanstad

Zaanstad Midden

X

Almere

Almere Centrum

X

Amsterdam

Buiksloterham

X

Doetinchem

Hamburgerbroek / Iseldoks

X

Maasdonk

Nuland-Oost

X

Soest en Zeist

Vliegbasis Soest en Zeist en
Soesterberg-Noord

X

Amersfoort

Kop van Isselt

X

Apeldoorn

Kanaalzone

X

Stichtse Vecht

Vreeland Oost

X

Veghel

Heilig Hartplein en Noordkade/CHV-terrein

X

Harderwijk

Waterfront

X

Brummen

Centrumplan Eerbeek

X

Tilburg

Spoorzone

X

Arnhem

Oostelijk centrumgebied

X

Rotterdam

Havengebied inclusief Maasvlakte

X

Bergambacht

Woningbouw Dijklaan

X

Nieuwegein

Blokhoeve

X

Haarlemmermeer

Masterplan Badhoevedorp-Centrum

X

50 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Aanpassing

6e

Afdeling 2: Innovatie
Plaats

Project

AMvB-tranche
1e

Amersfoort

X

Houten

X

Leusden
Nieuwegein

Regelvrije zones mini- windturbines op
daartoe aangewezen bedrijventerreinen.

2e

Woerden

X

Nijmegen
Eco Iglo

X

Leeuwarden

Dutch Rainmaker (zuigercompressorwindturbine- combinatie)

X

Eindhoven Strijp-S

Verlenging tijdelijk gebruik in afwijking van
het bestemmingsplan

X

Eindhoven Strijp-S

Afdeling 3.4 Awb niet van toepassing voor
tijdelijke afwijking bestemmingsplan

X
X

Tijdelijk gebruik in afwijking van het
bestemmingsplan

Utrecht

Eindhoven Strijp-S

X
X

Gebiedsgerichte toepassing regelgeving
bodemsanering

Zwolle

Aanpassing

X
X
X

Zutphen
De Mars

Woningbouw

Meppel

Nieuwveense Landen, ‘aangenaam
duurzaam bouwen ‘(afwijking Bouwbesluit)

X

Leeuwarden

Autarkische recreatiebungalow (afwijking
Bouwbesluit)

X

Bergen op Zoom
Kragge II
Middenmeer
Wieringermeer

X

X
Experimenten duurzaam stortbeheer

Almere
Braambergen

X
X

Almere
Castricum

6e

X

Leeuwarden

Tilburg

5e

X
X

Veghel CHV-terrein

4e

X

Utrecht

Eindhoven Spoorzone

3e

X
Beperkt toepassen van het Bouwbesluit bij
particulier opdrachtgeverschap

X

Den Haag

X

Leeuwarden

Newtonpark. Experimenteer-locatie met één
omgevings-vergunning

provincie Flevoland

Opschalen en saneren windturbinepark

X
X

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 51

Plaats

Project

AMvB-tranche
1e

2e

3e

4e

5e

Almere

X

Delft

X

Eindhoven
Haarlem

6e

X
Vereenvoudiging procedure voor
­vergunningen van kleine verbouwingen

X

Haarlemmer-meer

X

Schijndel

X

Zoetermeer

X

Amsterdam

X

Beuningen

X

Den Helder
Maastricht

Flexibele bestemmingsplannen (experimenten begeleid door Platform 31)

X
X

Overbetuwe

X

Tynaarlo

X

Assen
Katwijk

52 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Een verlengde looptijd voor twee bestemmingsplannen

X
X

Afdeling 6: Versnelde uitvoering bouwprojecten (voor
zover gepubliceerd in de Staatscourant)
Plaats

Project

omschrijving

jaar-maand en nr.
publicatie

Leidschendam-Voorburg

Plaspoelstraat te Leidschendam

47 woningen

2011-01: 921
2011-02: 2737
2011-07: 12383

X

X

Leidschendam-Voorburg

Landscheidingstraat

24 appartementen met
parkeervoorzieningen

2011-08: 15379
2012-01: 315

Leidschendam-Voorburg

Zaagmolenstraat

31 appartementen,
20 eengezinswoningen en
halfverdiepte parkeergarage

2011-12: 22691
2012-05: 9102

Lansingerland

Caleido (Meerpolder project 61-62)
‘Oostmeerlaan ongenummerd’

60 starterswoningen

2011-03: 4545

Wassenaar

Hoge Klei

25 woningen

2010-06: 8837
2010-12: 20324
2011-06: 8837

Vastgesteld

X

X

X

Wassenaar

Locatie Ter Aar

Vestiging Early Childhood
Center

2011-07: 12568

Bergambacht

‘Dijklaan-West II, laagbouwwoningen,
Bergambacht’

84 eengezinswoningen

2011-04: 7549
2011-07: 12378

Bergambacht

‘Secretaris Schippersstraat,
Bergambacht’

39 appartementen en een
parkeergarage en bijbehorende
werken

2011-04: 7546
2011-07: 12376

Beek

Onze Lieve Vrouweplein 1

30 appartementen

22-06-2011 alleen op
de gemeentelijke
website

Oostzaan

De Haal 8-10

12 woningen

2011-11: 19822
2012-05: 9135

Zwolle

Hoek Rhijnvis Feithlaan en Bagijnesingel
(Bagijneweide)

35 zorgplaatsen

2012-02: 3918

Zwolle

Vogelbuurt in de wijk Kamperpoort

61 eengezinswoningen

2012-03: 4811
2012-05 10615

X

Hillegom

Patrimoniumplein

30 woningen slopen en
nieuwbouw

2012-09 17920
2013-02 2776

X

Hilversum

Dudok woningen, Van Linschotenlaan

52 gestapelde woningen,
± 300 m2 commerciële ruimte

2012-10 20242
2013-03 7718

Deventer

Deltaschoollocatie

54 woningen

2012-10 20497
2013-03 5650

Zwolle

Burgemeester Roelenweg 1

3 gebouwen met studenteneenheden, zorgcluster,
fietsenberging

2013-01 175

Oostzaan

Kerkbuurtschoollocatie fase 2

28 appartementen

2013-01 1020

X

X

X
X

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 53

Afdeling 7: Lokale projecten met nationale betekenis
Plaats

Project

AMvB-tranche
1

e

Assen

FlorijnAs

X

Rotterdam

Central District

X

Utrecht

Stationsgebied

X

54 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

2

e

3

e

4e

5e
Uitbreiding

Aanpassing

6e

Bijlage II
Nr

Plaats

Project

Chw

AMvB-tranche
1e

2e

3e

4e

5e

6e

A Nota Ruimte
A1

Amsterdam
Noordelijke IJoevers

Integrale gebiedsontwikkeling; focus op
herstructurering bedrijventerrein

X

A2

Den Bosch
Spoorzone

Integrale gebiedsontwikkeling;
binnenstedelijke herstructurering

X

A3

Apeldoorn
Kanaalzone

Integrale gebiedsontwikkeling;
binnenstedelijke herstructurering

X

A4

Den Haag
Internationale Stad
(onderdeel Scheveningen Boulevard)

Integrale gebiedsontwikkeling en
kustversterking

X

A5

Greenports (6
tuinbouwlocaties in
ZH en Deurne

Integrale gebiedsontwikkeling, focus op
glastuinbouw

X

A6

Greenport
Aalsmeer / Prima
Viera

Integrale gebiedsontwikkeling, focus op
glastuinbouw

X

A7

Klavertje 4 Venlo

Integrale gebiedsontwikkeling, focus op
glastuinbouw en verbinding A73-A67
(Greenportlane)

X

A8

Nijmegen
Waalfront

Integrale gebiedsontwikkeling; binnenstedelijke herstructurering

X

A9

Eindhoven A2
zuidelijke aansluiting
(zie ook Eindhoven
brainport)

Integrale gebiedsontwikkeling; aanleg
infrastructuur en herstructurering werklandschappen

X

A10

Nieuwe Hollandse
Waterlinie

Integrale gebiedsontwikkeling; restauratie
forten, natuurontwikkeling, verbetering

X

A11

Waterdunen

Integrale gebiedsontwikkeling; focus op
natuurontwikkeling en recreatie, kustversterking

X

A12

Maastricht
Belvedère

Integrale gebiedsontwikkeling; herstructurering bedrijventerrein tot woon- en werkgebied

X

A13

Nieuw Reijerwaard /
Westelijke Dordtse
Oever Zuidplaspolder

Integrale gebiedsontwikkeling; herstructurering bedrijventerrein

X

A14

Zuidplaspolder

Integrale gebiedsontwikkeling voor functies
wonen, werken, glas, groen, water en recreatie

X

A15

Groningen
Centrale Zone

Integrale gebiedsontwikkeling; binnenstedelijke herstructurering

X

A16

Oude Rijnzone

Integrale gebiedsontwikkeling; focus op
herstructurering bedrijventerrein

X

A17

Westelijke Veenweiden

Integrale gebiedsontwikkeling; herstructurering van kwetsbare delen van veenweide­
gebieden

X

A18

Hengelo
Hart van Zuid

Integrale gebiedsontwikkeling; binnenstedelijke herstructurering

X

A19

IJsseldelta

Integrale gebiedsontwikkeling; “blauwe
bypass” met mogelijkheden voor natuurontwikkeling en recreatie

X

Vliegbasis Soest en Zeist
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 55

Nr

Plaats

Project

Chw

AMvB-tranche
1e

A20

IJsselsprong

Integrale gebiedsontwikkeling met focus op
woningbouw, bereikbaarheid en groene buffer

X

A21

Mooi en Vitaal
Delfland

Integrale gebiedsontwikkeling met focus op
herstructurering glas en groen

X

A22

Almere
Weerwaterzone

Verdiepte aanleg A6 om barrièrewerking te
voorkomen en integrale gebiedsontwik-keling
te faciliteren

X

A23

Rotterdam
Stadshavens

Integrale gebiedsontwikkeling met focus op
herstructurering van verouderde bedrijventerreinen

X

A24

Brainport
Eindhoven

Integrale gebiedsontwikkeling; aanleg
infrastructuur en herstructurering werklandschappen

X

A25

Den Haag
Internationale Stad
(onderdeel Worldforum)

Vestigingsplaats voor internationale bedrijven
+ bereikbaarheid

X

A26

Westflank Haarlemmer-meer

Integrale gebiedsontwikkeling; woningbouwopgave, piekwaterberging, recreatieve
groenontwikkeling, versterking Groene Hart

X

A27

Breda Centraal (t.b.v.
Nieuw Sleutelproject)

Ontwikkeling openbaar vervoerterminal

X

A28

Windmolenpark
Tweede Maasvlakte

Ontwikkeling windmolenpark

X

A30

Emmen

Atalanta

2e

3e

4e

X

Aa Gebiedsontwikkeling met nationale uitstraling
Aa1

Amstelveenlijn

Amstelveenlijn: ombouw van tramlijn 51 in
Amstelveen tot onderdeel van het metro­
netwerk in de stadregio Amsterdam

X

Aa2

Amsterdam

VU-gebied

X

Aa3

Amsterdam

Zuidas

X

Aa4

Den Haag

Binckhorst

X

Aa5

Delft

Spoorzone

X

Ruimte voor de Vecht

X

Aa6
Aa7

Tilburg

Aa8

Vossenberg-West II

X

Bedrijvenpark H2O

X

Aa9

Arnhem/ Elst/
Bemmel/ Nijmegen

Landschapspark Lingezegen

X

Aa10

Deventer

Bedrijvenpark Deventer A1

X

Aa11

Voorst

Glastuinbouwcluster Withagen en
­Afvalverwerking VAR (Voorst)

X

Aa12

Zoetermeer

Nieuwe Driemanspolder (Zoetermeer)

X

Aa13

Twente

Gebiedsontwikkeling Luchthaven Twente

X

Aa14

Rotterdam

Hofbogen Rotterdam

X

Aa15

Driebergen-Zeist

Stationsomgeving Driebergen-Zeist en
landgoed de Reehorst

X

56 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

5e

6e

Nr

Plaats

Project

Chw

AMvB-tranche
1e

2e

3e

4e

5e

6e

Aa16

Den Haag/ Leidschendam/ Voorburg

Rotterdamsebaan (Den Haag/
Leidschendam-Voorburg)

X

Aa17

Lelystad

Flevokust

Aa18

Haarlemmer-meer

Amsterdam Connecting Trade (ACT)/A4 Zone
West

X

Aa19

Haarlemmer-meer

Schiphol Logistics (SLP)

X

X

B Bodembescherming en bodemenergie
B1

Havengebied
Rotterdam

Pilotproject voor gebiedsgerichte aanpak van
grootschalige grondwaterverontreiniging

X

B2

Utrecht
biowasmachine

Pilotproject met combinatie van winning
van bodemenergie en aanpak bodem­
verontrei-niging

X

Zandsuppleties en werken ter voorkoming of
tegengaan van een landwaartse verplaatsing
van de kustlijn

X

C Waterstaatswerken
C1

Kustlijn en kust­
fundament Noordzee

D Luchthavens
D1

Luchthaven Twente

Ontwikkeling burgerluchthaven

X

D2

Luchthaven Lelystad

Vaststellen gebruiksmogelijk-heden

X

D3

Luchthaven
Eindhoven

Vaststellen gebruiksmogelijk-heden

X

E Wegenprojecten
E1

A1/A27

Wijziging

X

E2

A1/A6/A9

Wijziging

X

E3

A12

Verbreding

X

E4

A2

Aanleg/wijziging

X

E5

A4

Aanleg

X

E6

A74

Aanleg

X

E7

N61

Aanleg/wijziging

X

E8

N23

Aanleg/wijziging

X

E9

A6/A7

Wijziging

X

E10

N31

Wijziging

X

E11

N35

Aanleg/wijziging

X

Ontwikkeling en aanleg

X

E12
E13

A15

Aanleg/wijziging (aanleg tunnel)

X

E14

A7

Aanleg/wijziging

X

E15

N18

Aanleg/wijziging

E16

N50

Wijziging

X
X

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 57

Nr

Plaats

Project

Chw

AMvB-tranche
1e

2e

3e

4e

F Bruggen
F1

Boogbrug Beek

Renovatie

X

F2

Brienenoord-brug
(westelijke boog)

Renovatie

X

F3

Brug bij Ewijk

Renovatie

X

F4

Calandbrug

Renovatie

X

F5

Galecopperbrug

Renovatie

X

F6

Gideonsbrug

Renovatie

X

F7

Ketelbrug

Renovatie

X

F8

Kreekrakbrug

Renovatie

X

F9

Kruiswaterbrug

Renovatie

X

F10

Muiderbrug

Renovatie

X

F11

Scharbergbrug

Renovatie

X

F12

Scharsterrijn-brug

Renovatie

X

F13

Suurhoffbrug

Renovatie

X

F14

Wantijbrug

Renovatie

X

G Spoorwegen
G1

Emplacement
Amersfoort westzijde

Ongelijkvloerse kruising (tunnelbak)

X

G2

Vrije kruising bij
Transformatorweg,
Amsterdam

Ongelijkvloerse kruising (spoorviaduct)

X

G3

Zuidtak OV SAAL
Riekerpolder-Duivendrecht

Wijziging naar 4 en 6 sporen (incl. ongelijkvloerse dubbele vorkaansluitingen)

X

G4

Traject Leeuwarden
– Groningen

Wijziging van 1 naar 2 sporen

X

G5

Flevolijn OV SAAL

Geluidmaatregelen en spoorverdubbeling bij
Almere

X

G6

grens Nederland,
België, Duitsland

IJzeren Rijn

X

Ga Lightrailverbindingen
Ga1

Rijn Gouwelijn

X

H Vaarwegen, sluizen, havens
H1

Lekkanaal

Verbreding/verdieping/aanleg derde sluiskol

X

H2

IJmond

Lichteren bulkcarriers /aanleg nieuwe
insteekhaven

X

H3

Waal-Rijn

Aanleg twee overnachtings-havens

X

58 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

5e

6e

Bijlage 4
Versnelde uitvoering bouwprojecten
(Afdeling 6)
Projectuitvoeringsbesluit
Gemeenten kunnen Afdeling 6 Chw toepassen zonder dat projecten
eerst bij Amvb zijn aangewezen. De versnelde uitvoering van
bouwprojecten geldt volgens artikel 2.9 Chw voor:
• projecten tussen 12 en 1500 woningen in geval van één
ontsluitingsweg,
• projecten tussen 12 en 2000 woningen bij twee
ontsluitingswegen
• aangewezen categorieën onder andere projecten van maatschappelijke betekenis.
• In de 1e tranche Amvb zijn de categorieën projecten van maatschappelijke betekenis gespecificeerd zoals onderwijsgebouwen
en gebouwen voor medische doeleinden.

Afdeling 6 concentreert de planologische toestemming en de
vereiste uitvoeringsbesluiten van een bouwproject in één projectuitvoeringsbesluit van gemeenteraad of provinciale staten. Het
besluit moet aan alle bestaande milieu- en ruimtelijke normen
voldoen.
Het projectuitvoeringsbesluit leidt tot concentratie van rechtsbescherming met toepassing van de vereenvoudigde regels van het
bestuursprocesrecht van Hoofdstuk 1 Chw.

Overzicht
Aangezien voor Afdeling 6 geen aanwijzing per Amvb plaatsvindt,
ontbreekt een volledig centraal overzicht. De tabellen bevatten de
projecten waarvan achterhaald is dat een projectuitvoeringsbesluit
is of wordt voorbereid. De lijst hoeft niet compleet te zijn.
De eerste tabel geeft de gemeente, de naam en de aard van het
project, de tweede tabel beschrijft de voortgang van de projecten.
De projecten zijn gerangschikt op de publicatiedatum van het
ontwerpbesluit.

Projecten met een projectuitvoeringsbesluit
Gemeente

Naam

Aard project

Wassenaar

Hoge Klei

25 woningen

Lansingerland

Caleido

60 starterswoningen

Leidschendam-Voorburg

Plaspoelstraat

47 woningen

Bergambacht

Dijklaan West II

84 laagbouwwoningen

Bergambacht

Secretaris Schippersstraat

39 appartementen

Beek

Onze Lieve Vrouweplein 1

30 appartementen

Wassenaar

Ter Aar

Early Childhood Centre

Leidschendam-Voorburg

Landscheidingstraat

24 appartementen

Oostzaan

De Haal 8-10

12 woningen

Zwolle

IJsselheem Bagijneweide

35 woonzorgappartementen

Leidschendam-Voorburg

Zaagmolenstraat

31 appartementen, 20 eengezinswoningen

Zwolle

Vogelbuurt, wijk Kamperpoort

61 eengezinswoningen

Hillegom

Patrimoniumplein

30 woningen

Zwolle

Burgemeester Roelenweg

3 gebouwen met studenteneenheden,
zorgcluster, fietsenberging

Oostzaan

Kerkbuurtschoollocatie fase 2

28 appartementen

Hilversum

Dudok woningen, Linschotenlaan

52 woningen en commerciële ruimte

Deventer

Deltaschoollocatie

54 woningen

Bij vrijwel alle projecten gaat het om de bouw van enkele tientallen woningen. Drie projecten vallen geheel of gedeeltelijk onder de categorie ‘andere
projecten van maatschappelijke betekenis’.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 59

Stand van zaken
1e dag ter
inzagelegging
ontwerp

Raadsbesluit*

1e dag ter inzage- Beroep
legging vast­
gesteld besluit

Uitspraak
Raad van
State

Onherroepelijk
besluit

Tijd totale
procedure
(maanden)

Wassenaar Hoge Klei

09-06-10

29-11-10

15-12-10

Ja

01-06-11

02-06-11

12

Lansingerland
Caleido

05-08-10

10-03-11

17-03-11

nee

n.v.t.

28-04-11

8

Leidschendam-Voorburg
Plaspoelstraat

18-02-11

21-06-11

15-07-11

nee

n.v.t.

26-08-11

6

Bergambacht
Dijklaan-West II

28-04-11

28-06-11

07-07-11

nee

n.v.t.

18-08-11

4

Bergambacht
Secretaris Schippersstraat

28-04-11

28-06-11

07-07-11

nee

n.v.t.

18-08-11

4

Beek
OL Vrouweplein

23-06-11

06-10-11

13-10-11

nee

n.v.t

25-11-11

5

Wassenaar
Ter Weer

13-07-11

14-11-11

23-01-12

nee

n.v.t.

04-01-12

6

Leidschendam-Voorburg
Landscheiding-straat

26-08-11

06-12-11

30-12-11

nee

n.v.t.

10-02-12

6

Oostzaan
De Haal 8-10

03-11-11

23-04-12

10-05-12

nee

n.v.t.

20-06-12

7

Zwolle IJsselheem
Bagijneweide

24-11-11

24-02-12

01-03-12

nee

n.v.t.

12-04-12

5

Leidschendam-Voorburg
Zaagmolenstraat

16-12-11

27-03-12

11-05-12

nee

n.v.t.

21-06-12

6

Zwolle
Vogelbuurt in de wijk
Kamperpoort

15-03-12

23-05-12

31-05-12

nee

n.v.t.

12-07-12

4

Hillegom Patrimonium-plein 05-09-12

05-02-13

07-02-13

nee

n.v.t

20-03-13

6

Zwolle Burgemeester
Roelenweg

27-09-12

21-11-12

03-01-13

nee

n.v.t.

13-02-13

5

Oostzaan Kerkbuurtschoollocatie fase 2

27-09-12

17-12-12

17-01-13

ja

Nog geen
uitspraak

Ter inzage
gelegen t/m
26-02-13

Hilversum Dudok woningen, 05-10-12
Linschotenlaan

13-03-13

22-03-13

nee

n.v.t.

02-05-13

Deventer Deltaschool-locatie

07-03-13

10-05-2013

*De gemeenteraad kan de besluitvorming delegeren aan het college van B&W.

60 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

21-06-13

7

Bijlage 5: Projecten
Wassenaar: Hoge Klei

Lansingerland: Caleido

Project
Voor het plan de Hoge Klei was in 2008 een bouwvergunning
afgegeven. De eerste fase was al in uitvoering en de verkoop van de 2e
fase was gestart. Door de economische recessie kwam de 2e fase stil
te liggen. De woningen bleken onverkoopbaar en de projectontwikkelaar diende een aangepast plan in. Complicerende factor was dat
tegen het oorspronkelijke bouwplan een beroepsprocedure liep en
dat reclamant een procedure had lopen voor een bouwvergunning
voor zijn bedrijf. Wassenaar was met de Hoge Klei de eerste gemeente
die dit knoopje met het projectuitvoeringsbesluit ging ontwarren.

Project
Caleido in Berkel Rodenrijs is een nieuwbouwlocatie voor 60
starterswoningen.

Toepassing Chw
Voor de Hoge Klei was het tijdsaspect de voornaamste overweging
om gebruik te maken van de Chw. De gemeente wilde ook de kopers
van woningen die hypothecaire verplichtingen waren aangegaan,
zo snel mogelijk zekerheid bieden.

Stand van zaken
Op het ontwerp projectuitvoeringsbesluit zijn twee zienswijzen
ingediend. De ene zienswijze betrof een transportbedrijf tegenover
de woonlocatie en heeft na onderzoek over geluid geleid tot
verplaatsing van het bedrijf. Dit betekende wel een aanzienlijke
vertraging. Daardoor dreigden diverse kopers in de financiële
problemen te komen doordat hypotheekoffertes moesten worden
verlengd en opnieuw moesten worden aangevraagd.
De tweede zienswijze ging over de verwerking van het advies van de
Veiligheidsregio over een DPO-leiding (brandstofleiding van
Defensie) te noorden van het plangebied. Het projectuitvoeringsbesluit is hierop aangepast en vastgesteld. Niemand is in beroep
gegaan. In februari 2012 is de laatste woning opgeleverd.
Vermeldenswaard is nog dat het moment en de wijze waarop de
VROM-Inspectie haar inbreng heeft geleverd voortkomt uit de
gemeentelijke keuze om de Chw-procedure te volgen. Binnen een
bestemmingsplanprocedure zou een wettelijk verplicht vooroverleg
hebben plaatsgevonden waarin dit punt al eerder zou zijn
aangekaart.

Stand van zaken
De procedure voor de Hoge Klei is direct ingezet bij het van kracht
worden van de Chw. Het ontwerp is in juni 2010 ter visie gelegd en
het projectuitvoeringsbesluit is eind november 2010 vastgesteld.
Tegen het besluit is één beroep aangetekend. Vanwege de schorsende werking kon niet met de uitvoering van het plan worden
begonnen. De gemeente heeft de Raad van State verzocht om zo
snel mogelijk tot een uitspraak te komen. Op 1 juni 2011 heeft de
Raad van State uitspraak gedaan, waarbij het besluit in stand is
gebleven. De Raad van State stelt dat de gemeenteraad niet hoeft te
motiveren waarin het belang dan wel de noodzaak is gelegen om de
Chw toe te passen. Kort na de uitspraak is de uitvoering gestart.

Toepassing Chw
Het plan is niet voorzien in het vigerende bestemmingsplan. Om
toch tot een snelle realisatie te kunnen komen heeft de gemeente
gekozen om een projectuitvoeringsbesluit voor te bereiden. In het
besluit is op grond van de Wet geluidhinder voor 10 woningen een
hogere grenswaarde vastgesteld.

Wassenaar: Ter Weer
Project
Het tweede project in Wassenaar gaat over de herontwikkeling van
boerderij Ter Weer voor de vestiging van het Early Childhood Center
van de Amerikaanse school.
Toepassing Chw
Op verzoek van een particuliere aanvrager is de Chw toegepast voor
de herontwikkeling van de boerderij Ter Weer. De zorgplicht in het
kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht, de
Monumentenwet 1988, het Bouwbesluit 2003, de Waterwet en de
Wassenaarse bouwverordening zijn verwerkt in het projectuitvoeringsbesluit Ter Weer.
Stand van zaken
Het Early Childhood Centre heeft de procedure geheel doorlopen.
Er zijn geen bezwaren ingediend en de bouw is in februari 2012
gestart. In het voorjaar van 2013 is de bouw nog in gang.

Leidschendam-Voorburg: drie projecten:
1. Plaspoelstraat
2. Landscheidingstraat
3. Zaagmolenstraat
Projecten
In 2005 heeft de gemeente het bestemmingsplan Damcentrum
vastgesteld met uitwerkingsverplichtingen op een tamelijk
gedetailleerd niveau met een minimaal en maximaal aantal te
realiseren woningen. Het hele gebied omvatte volgens het
bestemmingsplan ca. 600 woningen waarvan een groot deel
appartementen waren. Door de crisis en wijziging van de woningmarkt zijn appartementen moeilijk te verkopen en is het plan
achterhaald. De gemeente wil het gebied nu flexibel in kleine
deelgebieden ontwikkelen. De eerste drie deelgebieden omvatten
122 woningen. In een later stadium volgt de rest van het oorspronkelijke bestemmingsplangebied.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 61

Toepassing Chw
De toepassing van Afdeling 6 Chw maakt een snelle en flexibele
afwijking van het achterhaalde bestemmingsplan mogelijk. Per
deelgebied wordt een projectuitvoeringsbesluit voorbereid,
waarvoor de projectontwikkelaar in één keer een gedetailleerd plan
uitwerkt. Tot nu toe zijn drie deelgebieden in procedure gebracht.
De doorlooptijd is circa 10 maanden, waarvan 4 nodig zijn om het
plan compleet en gedetailleerd uit te werken en circa 6 maanden
voor de procedure van ontwerp tot onherroepelijk besluit (in geval
geen beroep wordt aangetekend).
Stand van zaken
Voor de drie deelgebieden (Plaspoelstraat, Landscheidingstraat en
Zaagmolenstraat) is de procedure afgerond.
1. Voor de Plaspoelstraat wordt de oplevering van de 1e fase rond
Kerst 2013 verwacht.
2. Voor de Landschedingstraat is de bouw van 24 appartementen in
juni 2012 gestart; deze worden naar verwachting in de zomer van
2013 opgeleverd.
3. Voor de Zaagmolenstraat is eveneens de 1e fase gestart.

Bergambacht: Dijklaan-West II
Project
Dijklaan-West II betreft 84 laagbouwwoningen in een uitbreidingsgebied waarvoor een projectontwikkelaar een plan heeft ingediend.
Het plan is in strijd met het bestemmingsplan.
Toepassing Chw
De Chw maakt het mogelijk om tempo te maken. Bovendien
verwachtte de gemeente nogal wat oppositie. Afdeling 6 Chw biedt
de gemeente gelegenheid om te experimenteren met de versnelling
van de rechtsgang.
Stand van zaken
Voor De Dijklaan-West II is een projectuitvoeringsbesluiten tot
stand gekomen. Binnen vier maanden is de procedure doorlopen
van ontwerp tot onherroepelijk besluit. In mei 2012 is gestart met
de realisatie van de 1e fase van Dijklaan-West II. Dijklaan-West II
wordt gerealiseerd in vier fasen die tot en met 2015 lopen.

Bergambacht: Secretaris Schipperstraat
Project
In de Secretaris Schipperstraat worden 39 appartementen en een parkeergarage
gerealiseerd. Het gebied is in ontwikkeling genomen vooruitlopend op het
projectmasterplan voor Centrum Oost. Probleem was het gebrek aan parkeermogelijkheden in het centrum. Een verdiepte parkeergarage met appartementen
erboven bleek niet haalbaar. Gemeente en woningbouwvereniging hebben in
samenspraak met winkeliers gezocht naar een oplossing. Die is gevonden in
parkeren op maaiveld met daarboven appartementen. Deze oplossing wijkt af
van het geldende bestemmingsplan.

62 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Toepassing Chw
De Chw maakt het mogelijk om tempo te maken. Bovendien
verwachtte de gemeente nogal wat oppositie. Afdeling 6 Chw biedt
de gemeente gelegenheid om te experimenteren met de versnelling
van de rechtsgang.
Stand van zaken
Voor de Secretaris Schipperstraat is op het ontwerp projectuitvoeringsbesluit een bezwaar ingediend, dat later weer is ingetrokken.
Binnen vier maanden is de procedure afgerond van ontwerp tot
onherroepelijk besluit. Voor het project in de Secretaris
Schipperstraat is in februari 2012 de eerste paal geslagen. Eind maart
2013 heeft de oplevering van de woningen plaatsgevonden.

Beek: Onze Lieve Vrouweplein 1
Project
Het project behelst de bouw van 30 appartementen aan Onze Lieve
Vrouweplein 1 te Beek. Voor de bouw van de appartementen moet
een kerk wijken. Een stichting heeft een verzoek ingediend om deze
kerk de monumentenstatus te geven. De gemeente heeft dit
afgewezen. Hiertegen is de stichting in beroep gegaan. De procedure daarvan is nog niet afgerond.
Toepassing Chw
Zolang een beroep loopt tegen de afwijzing van de monumentenstatus, geldt een voorbescherming (instandhoudingsverplichting)
op grond van de gemeentelijke Erfgoedverordening en kan de
gemeente geen sloopvergunning voor de kerk afgeven. Met de Chw
heeft de gemeente een doorbraak geforceerd door in het projectuitvoeringsbesluit op te nemen dat de voorbescherming wordt
opgeheven. Hiermee vervalt de instandhoudingsverplichting en
ontstaat de mogelijkheid om de kerk af te breken.
De genoemde stichting heeft op het ontwerp een zienswijze
ingediend. Deze is door de raad weerlegd. Vervolgens heeft het
projectuitvoeringsbesluit ter visie gelegen. De stichting heeft geen
beroep ingediend.
Stand van zaken
De procedure op grond van de Chw heeft 8 maanden in beslag
genomen. De voorbereiding liep al vijf jaar en alle noodzakelijke
onderzoeken waren al afgerond. Inmiddels is het project in
uitvoering en is de kerk gesloopt. De bouw van de appartementen is
juni 2012 gestart; naar verwachting zijn deze in juli 2013 klaar.

Oostzaan: De Haal 8-10
Project
Het project bestaat uit de verplaatsing van een houthandel naar een
bedrijfsterrein en het ontwikkelen van 10 vrije sectorwoningen en 2
starterswoningen op het vrijkomende perceel. De ontwikkeling van
woningbouw is in strijd met het bestemmingsplan waarin het
perceel bestemd is voor detailhandel. Zonder de realisatie van
woningen is de verplaatsing van het bedrijf niet haalbaar.
Toepassing Chw
Aanvankelijk was de gemeente gestart met een projectbesluit op
basis van de Wro. De huidige eigenaar van het terrein heeft op
advies van een advocaat gevraagd om een projectuitvoeringsbesluit
voor te bereiden. De gemeente heeft eerst met de provincie
Noord-Holland overlegd. Die had geen bezwaar tegen een dergelijke
procedure en ook de gemeenteraad heeft vooraf ingestemd.
De eigenaar wil een projectuitvoeringsbesluit vanwege de kortere
tijd voor bezwaar- en beroepsprocedure en de potentiële koper die
een onherroepelijke vergunning eist.

de Wro. Onder de coördinatieregeling legt de gemeente de
omgevingsvergunning tegelijk met het bestemmingsplan ter visie.
Op beide plannen is alleen beroep mogelijk bij de Raad van State.
De bouw van de eengezinswoningen gaat wat minder snel van start.
Het traject via het bestemmingsplan biedt volgens de gemeente wat
meer flexibiliteit dan het projectuitvoeringsbesluit.
Stand van zaken
Het ontwerp projectuitvoeringsbesluit is in november 2011 ter
inzage gelegd. Er zijn geen zienswijzen ingediend. Het projectuitvoeringsbesluit is op 24 februari 2012 vastgesteld en op 1 maart 2012
ter visie gelegd. Het zorghuis Wilhelmina van Sonsbeek aan de
Bagijneweide is in aanbouw en wordt in de zomer van 20132 in
gebruik genomen.
Op basis van de goede ervaringen overweegt de gemeente Afdeling
6 Chw in een volgend project in te zetten.

Zwolle: Vogelbuurt in de wijk Kamperpoort

Stand van zaken
Voordat de eigenaar het verzoek voor een projectuitvoeringsbesluit
indiende liep het project al een aantal jaren (vanaf ongeveer 2008).
Op 4 april 2011 nam de raad het besluit dat er een projectuitvoeringsbesluit mocht worden opgesteld. Het ontwerp projectuitvoeringsbesluit is op 3 november 2011 ter inzage gelegd. Er is een
zienswijze binnengekomen. Het projectuitvoeringsbesluit is in juni
2012 onherroepelijk geworden. Het project heeft de naam Houtryck;
de woningen staan te koop.

Project
In de wijk Kamperpoort ligt de Vogelbuurt. De oude woningen zijn
gesloopt ten gunste van een nieuwbouwplan voor 61 woningen met
inrichting van de openbare ruimte en de infrastructuur. Aanleiding
om de Kamperpoort te herstructureren is het economisch en sociaal
zwakke klimaat. Er is gebrek aan variatie in aanbod, de huizen zijn
verouderd, het draagvlak voor voorzieningen is gering en de
verbindingen met de binnenstad zijn beperkt. De gemeente heeft
als doel de wijk te revitaliseren met behoud van de karakteristieke
eigenschappen van de Kamperpoort.

Zwolle: IJsselheem Bagijneweide

Het bestemmingsplan Kamperpoort bevat voor de Vogelbuurt de uit
te werken bestemming woongebied. Dat komt in hoofdlijnen
overeen met het gewenste gebruik, maar de detaillering wijkt af.
Het nieuwbouwplan is daarom in strijd met het vigerende
bestemmingsplan.

Project
De Bagijneweide is een buurt dicht bij het centrum van Zwolle met
monumentale grote bomen en statige panden. In deze buurt vindt
herontwikkeling plaats. In het gebied worden 35 woonzorgappartementen voor ouderen door woonzorgconcern IJsselheem gerealiseerd. Het bouwplan is in strijd met het geldende
bestemmingsplan.
Toepassing Chw
De gemeente is bezig met de herziening van het bestemmingsplan
voor een wat groter gebied, maar wil daarop niet wachten met de
bouw van de zorgwoningen. Om vlot te kunnen starten met de
bouw wordt een projectuitvoeringsbesluit voorbereid. De toepassing van Afdeling 6 garandeert bovendien een snelle afdoening van
mogelijke bezwaren.
In hetzelfde plangebied komt een rij eengezinswoningen. Hier
wacht de gemeente wel op het bestemmingsplan dat in het najaar
van 2012 gereed komt. De gemeente wil kort na de vaststelling van
het bestemmingsplan starten met de bouw van de woningen.
Daartoe maakt de gemeente gebruik van de coördinatieregeling uit

Toepassing Chw
Om vlot te kunnen starten met de bouw van de woningen en de
uitvoering van de openbare ruimte is besloten een projectuitvoeringsbesluit voor te bereiden.
Stand van zaken
De raad heeft in februari 2012 besloten de bevoegdheid voor het
projectuitvoeringsbesluit voor het bouwplan Vogelbuurt te
delegeren aan het college. Op het ontwerp-projectuitvoeringsbesluit zijn geen zienswijzen ingediend. Het projectuitvoeringsbesluit
is in juli 2012 onherroepelijk geworden. De oude woningen zijn
gesloopt en naar verwachting worden de 61 nieuwe woningen in de
sociale huursector met energielabel A+ in de zomer van 2013
opgeleverd.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 63

Hillegom: Patrimoniumplein

Oostzaan: Kerkbuurtschoollocatie

Project
Het slopen en nieuw bouwen van 30 woningen. Het bouwplan wijkt
af van de aangewezen bestemmingen en de daaraan verbonden
gebruiks- en bebouwingsmogelijkheden van het bestemmingsplan
Horst ten Daal 1995.

Project
Het plan voorziet in de bouw van 28 appartementen en parkeergelegenheid op de locatie van de voormalige Kerkbuurtschool. De helft
van de appartementen ondervindt een hogere geluidbelasting dan
de voorkeurswaarde vanwege het verkeer op de Kerkstraat.

Toepassing Chw
De nieuw te bouwen woningen passen niet geheel binnen de
bestemmingen woondoeleinden, tuinen en erven. Daarnaast liggen
de parkeerplaatsen ook binnen de grenzen van de bestemming
tuinen en woondoeleinden. Om de herontwikkeling toch te kunnen
realiseren is een nieuw planologisch kader noodzakelijk en zijn er
meerdere verschillende vergunningen nodig. Tegen het plan werden
bezwaren verwacht. Om de rechtsgang te versnellen en eenvoudiger
te maken is voor een Projectuitvoeringsbesluit gekozen.

Toepassing Chw
In het vigerende bestemmingsplan Centrum Oostzaan is woningbouw toegestaan maar vinden met het plan bestemmingsplanoverschrijdingen plaats die voornamelijk bestaan uit afwijkende gooten bouwhoogten. De gemeente heeft gekozen voor een
projectuitvoeringsbesluit vanwege de snelheid en het kunnen
voorkomen van een langdurig traject bij beroepszaken. De
uitspraak van de Raad van State laat maximaal 6 maanden op zich
wachten.

Stand van zaken
Op het ontwerp-projectuitvoeringsbesluit zijn vier zienswijzen
ingediend. De raad heeft op 5 februari 2013 het projectuitvoeringsbesluit vastgesteld met een paar kleine wijzigingen/aanvullingen.
Tot en met 20 maart 2013 heeft het projectuitvoeringsbesluit ter
visie gelegen. Tegen het plan zijn twee beroepen ingediend bij de
Raad van State die ten tijde van het schrijven van deze rapportage
nog niet waren behandeld.

Stand van zaken
Op het ontwerp projectuitvoeringsbesluit zijn geen zienswijzen
ingediend. Het besluit is op 17 december 2012 vastgesteld. Tot en
met 26 februari 2013 heeft het ter visie gelegen. Bij de Raad van State
is een beroep ingediend; daarover is nog geen uitspraak gedaan.

Zwolle: Burgemeester Roelenweg 1
Project
Het oprichten van drie gebouwen met studenteneenheden, een
zorgcluster en een gemeenschappelijke fietsenberging. Deze
bestemming is in strijd met het vigerende bestemmingsplan
(gebouwen ten dienste van bedrijven) en vereist hogere grenswaarden-Wet geluidhinder. Twee gebouwen worden volledig bestemd
voor studenteneenheden, het derde is een combinatie van
studenteneenheden en een zorgcluster dat voorziet in een gebruiksruimte en hostel voor de opvang van drugsverslaafden en
dagopvang/-besteding van dak- en thuislozen.
Toepassing Chw
De gemeente heeft in juli 2012 een aanvraag ontvangen voor een
projectuitvoeringsbesluit van een bouw- en vastgoedontwikkelaar.
Er is voor een projectuitvoeringsbesluit (PUB) gekozen, omdat deze
procedure sneller is dan een afwijkingsprocedure op grond van de Wabo.
Stand van zaken
De aanvrager is op 10 augustus 2012 in de gelegenheid gesteld om
aanvullende gegevens te leveren. Die zijn op 23 augustus en 4
september 2012 ontvangen. Eind september is het ontwerp ter visie
gelegd. Op het bouwplan zijn geen zienswijzen ingebracht. Op 21
november is het projectuitvoeringsplan vastgesteld. Tot en met 13
februari heeft het ter visie gelegen. Er is geen beroep ingesteld. Het
project is in uitvoering.
64 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Hilversum: Dudokwoningen, Linschotenlaan
Project
Woningbouwcorporatie Dudok Wonen heeft een bouwplan
ontwikkeld voor een woontoren van 35 meter hoog en tien
woonlagen op de hoek Van Linschotenlaan - Oostereind. Het
definitieve bouwplan omvat de realisatie van 52 appartementen in
de vrije sector huur en ongeveer 300 m2 commerciële ruimten op
de begane grond.
Toepassing Chw
De realisatie van dit project past niet binnen het geldende
bestemmingsplan.
Op verzoek van aanvrager Dudok Wonen wordt voor dit project een
projectuitvoeringsbesluit genomen op basis van de Crisis- en
herstelwet. Van een PUB is gebruik gemaakt omdat het de beroepsprocedure vereenvoudigt en omdat het om een relatief eenvoudig
plan gaat.
Het projectuitvoeringsbesluit omvat het afwijken van het bestemmingsplan, hogere grenswaarde ingevolge de Wet geluidhinder, een
omgevingsvergunning bouwen, de kap van 9 bomen en de aanleg
van een in- of uitrit.
Stand van zaken
Op het ontwerp projectuitvoeringsbesluit is één zienswijze
ingediend en een reactie van de brandweer gekomen. Op 13 maart
2013 heeft de gemeenteraad het projectuitvoeringsbesluit vastgesteld. Dit lag tot en met 2 mei ter inzage. Er is geen beroep

Deventer: Deltaschoollocatie
Project
Op de locatie van de oude Deltaschool in de Deventer Rivierenwijk
komen 54 nieuwe, energiezuinige woningen.
Toepassing Chw
Met het projectuitvoeringsbesluit kan worden afgeweken van de
bepalingen uit het geldende bestemmingsplan.
Stand van zaken
Het ontwerp projectuitvoeringsbesluit ligt tot en met 17 april ter
inzage.
Een woningbouwcorporatie ontwikkelt de woningen en wil begin
2013 met de bouw beginnen. De eerste woningen zijn medio 2013
klaar voor gebruik. Eind 2012 is de oude school gesloopt.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 65

Verantwoording
Het experimentele karakter van de wet heeft bij de parlementaire
behandeling geleid tot de toezegging36 om de vinger aan de pols te
houden en jaarlijks te rapporteren over de voortgang van de
uitvoering van de Chw. Dit heeft geleid tot twee eerdere
rapportages:

Voortgangsrapportage 2010-2011
De eerste voortgangsrapportage is bij brief van 9 december 2011 aan
het parlement gezonden. Deze rapportage bestaat uit twee
onderdelen:
• ‘Rapportage praktijkervaringen Crisis- en herstelwet – Evaluatie
2010-2011’
• ‘Tussenrapportage evaluatieonderzoek procesrechtelijke
bepalingen Crisis- en herstelwet’.
Het rapport omvat de periode 31 maart 2010 (op dat moment trad de
Chw in werking) tot medio 2011).

36

Nota naar aanleiding van het verslag (TK 32 127 nr 7)

66 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Voortgangsrapportage 2011-2012
Op 15 mei 2012 hebben de ministers van Infrastructuur en Milieu en
van Veiligheid en Justitie een tweetal rapporten naar het parlement
gestuurd:
• Evaluatieonderzoek procesrechtelijke bepalingen Crisis- en
herstelwet, A.T. Marseille, B.W.N. de Waard, F.J. Jansen, K.J. de
Graaf, N.A. De Vos, Rijksuniversiteit Groningen & Universiteit van
Tilburg, 30 maart 2012;
• Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet – Voortgangsrapportage
2011-2012. De voortgangsrapportage omvat de periode van medio
2011 tot begin april 2012.

Voortgangsrapportage 2012-2013
De voorliggende derde voortgangsrapportage omvat zowel de
bestuursprocesrechtelijke aspecten van de Chw als de bijzondere
voorzieningen. Het rapport beslaat de periode van april 2012 tot mei
2013. Een aantal gegevens, zoals over de jurisprudentie, is gebaseerd
op informatie van Kenniscentrum Infomil en heeft betrekking op
het kalenderjaar 2012. De voortgangsrapportage is mede gebaseerd
op informatie die de projecten zelf hebben verstrekt.

Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet Voortgangsrapportage 2012-2013 | 67

Colofon
Auteur: Naeff Consult BV.
Redactie: Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Vormgeving: Vorm Vijf, Den Haag
Juli 2013

Meer informatie
Brochures
Over de Crisis- en herstelwet
Rapportage praktijkervaringen Crisis- en herstelwet (Evaluatie 2010-2011)
Praktijkervaringen Crisis- en herstelwet (voortgangsrapportage 2011-2012)
Eenvoudig Beter in de praktijk (Crisis- en herstelwet projecten in beeld, 1e en 2e tranche)
Eenvoudig Beter in de praktijk (Crisis- en herstelwet projecten in beeld, 3e en 4e tranche)
Eenvoudig Beter in de praktijk (Crisis- en herstelwet projecten in beeld, 5e en 6e tranche)
Crisis- en herstelwet: ontwikkelingsgebieden

Internet
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/omgevingswet/crisis-en-herstelwet
http://omgevingswet.pleio.nl
http://www.infomil.nl/onderwerpen/ruimte/crisis-herstelwet

Vragen
Algemene vragen, aanmelding van experimenten of
extra exemplaren van deze brochure: postbus.chw@minienm.nl
Juridische vragen over de toepassing van de wet bij concrete projecten: www.infomil.nl/chw

68 | Ministerie van Infrastructuur en Milieu

Dit is een uitgave van het

Ministerie van Infrastructuur en Milieu
Interdepartementale programmadirectie
Eenvoudig Beter
Programma Crisis- en herstelwet
Postbus 20901 | 2500 EX Den Haag
www.rijksoverheid.nl/ienm
Juli 2013