Programma DirectoraatGeneraal Oekraïense
Ontheemden

MCMS

Turfmarkt 147
2511 DP Den Haag
Postbus 20301
2500 EH Den Haag
www.Rijksoverheid.nl/jenv
Datum
21 oktober 2022

Remigratie Derdelanders

Ons kenmerk
4281959

1.
Aanleiding
In de bestuurlijke afspraken die op 26 augustus jl. zijn gemaakt tussen de
Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG), het Veiligheidsberaad (VB), het
Interprovinciaal Overleg (IPO) en het Rijk, is door SJenV toegezegd op 1 oktober
2022 met een plan van aanpak te komen voor de derdelanders uit Oekraïne. Deze
nota informeert u over het uitgewerkte remigratiebeleid van de Dienst Terugkeer
en Vertrekt (DT&V) dat is gericht op derdelanders in de Gemeentelijke opvang
voor Ontheemden uit Oekraïne (GOO) en de Particuliere Opvang voor
ontheemden uit Oekraïne (POO) en waarvan het verblijfsrecht op grond van de
Richtlijn Tijdelijke Bescherming (RTB) op 4 maart 2023 wordt beëindigd.
2.
Geadviseerd besluit
Instemmen met de voorgestelde uitwerking van het remigratiebeleid voor
derdelanders uit Oekraïne en instemmen met doorgeleiding naar MCMS.
3.
Kernpunten
Het remigratiebeleid voorziet de derdelanders die tot 4 maart 2023 bescherming
genieten op grond van de RTB en in de GOO of POO verblijven, actief te
stimuleren vrijwillig te vertrekken naar het herkomstland of een ander land buiten
de Europese Unie waar zijn verblijf duurzaam is.
Dit wordt gedaan op de volgende wijze:

Ruimhartige cash ondersteuning van de remigratie met een
afbouwcomponent om vroegtijdig vertrek te stimuleren. Het voorstel behelst
dat de betreffende groep derdelanders bij aanmelding tussen 15 november
2022 en 31 december 2022 €5.000 cash ondersteuning per persoon
meekrijgt bij vertrek. Vanaf 1 januari 2023 daalt de cash ondersteuning
naar €2.000 en met ingang van 1 februari 2023 is enkel het bestaande
(terugkeerondersteunings)beleid weer van toepassing.

Om aanzuigende werking en misbruik te voorkomen moeten de
derdelanders vóór 19 juli jl. (i.c. aanscherping nationale reikwijdte van RTB)
ingeschreven zijn in de BRP, eventueel aangevuld met een
beschikbaarheidscriterium en voorziet het beleid in de mogelijkheid tot
terugvordering van het geldbedrag bij opnieuw inreizen in Nederland.
Het bovenstaande remigratiebeleid heeft tot doel een noemenswaardig deel van
de derdelanders in de GOO en POO die tot 4 maart 2023 onder de RTB vallen, te
stimuleren om vrijwillig terug te keren naar hun land van herkomst of een ander
land buiten de Europese Unie waar het verblijf duurzaam is.

Pagina 1 van 5

Daarnaast is het streven te voorkomen dat na 4 maart 2023 de reguliere
asielketen belast wordt met deze groep.
Ook vanuit bedrijfseconomisch perspectief zou het remigratiebeleid te
verantwoorden zijn. Elke dag in de GOO kost het Rijk vanaf 15 oktober 2022 ca.
€83. Ter illustratie: een derdelander die op 1 december 2022 met €5.000
ondersteuning vertrekt, zorgt voor een besparing van €2.802 (94 x €83 = 7.802 –
€5.000 = €2.802) t.o.v. voortgezet verblijf in de opvang tot 4 maart. Eventuele
IND-kosten bij de behandeling van de asielaanvraag en COA-kosten bij Rvaverstrekkingen na 4 maart, zijn hierin nog niet meegenomen.

Programma DirectoraatGeneraal Oekraïense
Ontheemden
Datum
21 oktober 2022
Ons kenmerk
4281959

Tegelijkertijd mag niet onbenoemd blijven dat een specifiek remigratiebeleid voor
derdelanders uit Oekraïne mogelijke risico’s oproept. De belangrijkste daarvan
zijn:

Mede gelet op de reeds bestaande aandacht voor rechtsongelijkheid
tussen ontheemden uit Oekraïne en ‘normale’ asielzoekers, zal er mogelijk
kritiek komen op dat (bijvoorbeeld) de Nigeriaanse student in de GOO
€5.000 mee kan krijgen en de Nigeriaanse asielzoeker in een AZC slechts
gebruik kan maken van de reguliere ondersteuningsmogelijkheden. Dit
geldt evengoed voor vreemdelingen in de LVV. Anderzijds is er wel enig
onderscheidend vermogen; personen in de COA-/LVV-opvang hebben een
andere status en in elk geval nu geen toegang tot werk, studie, etc.

Daar komt bij dat de DT&V (en Internationale Organisatie voor Migratie
(IOM)) naar verwachting nog geruime tijd last zal hebben van lage
vertrekbereidheid onder vreemdelingen die ook graag gebruik hadden
gemaakt van het remigratiebeleid.

Het is aannemelijk dat er in de politiek aandacht komt voor het
remigratiebeleid derdelanders OEK. Denk daarbij aan moeizaam te
verantwoorden vergelijkingen tussen het remigratiebeleid en
Nederlanders die door de hoge inflatie niet meer rond kunnen komen.

Het is niet bekend in hoeverre het remigratiebeleid personen
daadwerkelijk activeert om te vertrekken. Gezien het feit dat personen die
nu bescherming genieten onder de richtlijn, onbeperkt mogen werken,
blijft het een risico dat het bedrag van €5.000 onvoldoende een prikkel is
om vrijwillig vertrek te stimuleren.

Wel wordt de kans klein geacht dat personen de vergoeding zullen
gebruiken om alsnog weer terug te reizen naar Nederland en hier asiel
aan te vragen. Voor de meeste personen zal gelden dat zij om toegang te
krijgen tot Nederland in het land van herkomst eerst een visum zullen
moeten aanvragen. Als men niet aan de voorwaarden voldoet, zal dit
visum niet worden verstrekt.

Een deel van de herkomstlanden komt overeen met landen waarmee het
kabinet poogt te komen tot migratiepartnerschappen. Het
remigratiebeleid kan bij herkomstlanden de vraag oproepen waarom
sommige onderdanen wel ruim ondersteund worden en andere niet.
4.
Toelichting*
Hieronder volgt een situatieschets die als vertrekpunt is gebruikt bij het
inzichtelijk maken en wegen van het remigratiebeleid:

Er staan op dit moment (19 oktober) ca. 6.630 derdelanders ingeschreven
in de BRP. De drie meest voorkomende herkomstlanden zijn Nigeria
(1.370), Marokko (840) en Algerije (390).

De bezettingsgraad in de GOO is op dit moment 96%.
Stimuleringsmaatregelen die al op korte termijn leiden tot uitstroom van
Pagina 2 van 5









derdelanders genieten mede daarom de voorkeur boven maatregelen die
pas na 4 maart 2023 effect sorteren.
Het is in deze fase onduidelijk van hoeveel derdelanders het verblijfsrecht
op grond van de RTB op 4 maart 2023 wordt beëindigd. Op basis van een
voorzichtige prognose van de IND zijn dat er ongeveer 4000. De
voorlopige taxatie van de IND is dat momenteel werkende of studerende
derdelanders maar zeer beperkt in aanmerking zullen komen voor een
reguliere vergunning om dat ook na 4 maart 2023 te kunnen voortzetten.
Na aflopen van bescherming op grond van de RTB is in beginsel sprake
van een lopende asielaanvraag waar de IND op dient te beslissen en dat
brengt recht op Rva-voorzieningen met zich mee. Zowel het COA als de
IND hebben te maken met complexe capacitaire uitdagingen die
verwerking van deze grote groep derdelanders zeer uitdagend maakt. Het
doorlopen van de asielprocedure voor deze groep op gebruikelijke wijze is
voor de IND mogelijk niet haalbaar binnen de daarvoor geldende
termijnen. Voor de drie grootste groepen geldt dat zij uit landen komen
waarvoor een (extreem) laag inwilligingspercentage is. Desalniettemin
kunnen deze vreemdeling in beginsel wel de asielprocedure doorlopen,
tenzij zij, bijvoorbeeld omdat zij kiezen voor vrijwillig vertrek, afzien van
de aanvraag.
De groep derdelanders waarvan het verblijfsrecht op grond van de RTB op
4 maart 2023 wordt beëindigd, verblijft in ieder geval tot dat moment
rechtmatig in Nederland. Gelet op de omstandigheid dat sprake is van een
lopende asielaanvraag, zal ook na 4 maart 2023 – in ieder geval totdat de
asielaanvraag is afgehandeld – sprake zijn van rechtmatig verblijf.
Er is geen sprake van een vertrekplicht en als logisch gevolg daarvan
kunnen deze derdelanders niet gedwongen worden terug te keren naar
het herkomstland. Vóór 4 maart is dus effectief geen sprake van
terugkeer, maar van een vorm van remigratie. Vluchtelingenwerk
Nederland (VWN) is gestart met het bieden van toekomstoriëntatie aan
derdelanders op de GOO. Toekomstoriëntatie door VWN ziet op
informatievoorziening over (hulp bij) terugkeer, voorwaarden voor asiel in
NL en informatievoorziening over alternatieven voor toekomst (bv. studie
of werk in NL of elders).

Programma DirectoraatGeneraal Oekraïense
Ontheemden
Datum
21 oktober 2022
Ons kenmerk
4281959

4.1 Politieke context
Hoewel het remigratiebeleid derdelanders OEK voortkomt uit een bredere
bestuurlijke toezegging en op diverse terreinen van noemenswaardige betekenis
kan zijn, zal het voornamelijk in de landelijke politiek voor de nodige aandacht
kunnen zorgen.
Verder zijn er na de bespreking in de ACMS een aantal vragen over de beslisnota
gesteld gericht op de omvang van de doelgroep, het beleid van andere EU-landen,
de verwachting en monitoring van het beleid en de verhouding tot regulier
terugkeerbeleid. Al deze vragen zijn opgenomen en beantwoord in de kamerbrief
remigratiebeleid derdelanders. Verder zijn er door de VNG vragen gesteld over
het communicatieplan, de uitwerking op het communicatieplan zijn uitgewerkt in
deze beslisnota onder paragraaf 4.8.
4.2 Financiële overwegingen
Op basis van beschikbare gegevens is een voorlopige inschatting van de IND dat
voor ongeveer 4000 derdelanders het rechtmatig verblijf op grond van de RTB op
4 maart 2023 afloopt. De taxatie is dat niet iedereen gebruik zal maken van het
Pagina 3 van 5

remigratiebeleid. Dit hangt samen met de sterke rechtspositie van betrokkenen,
met als onderdeel daarvan mogelijkheden tot werk. Een mogelijk scenario is dat
ongeveer 2000 personen van deze groep derdelanders gebruik gaat maken van
dit remigratie beleid. Waarvan verwacht wordt dat er 1500 personen zich in 2022
zullen aanmelden en 500 personen in 2023. Dit betekent dat er €8,5 mln. (1500 x
€5000 + 500 x €2000= €8,5 mln.) financiële dekking gereserveerd moet worden
om dit beleid uit te voeren. Omdat niet iedereen die zich in 2022 heeft
ingeschreven ook daadwerkelijk in 2022 zal vertrekken wordt de volgende
verdeling van de financiële middelen voorgesteld: voor 2022 €3.750.000,- (750 x
€5000,-) en voor 2023 €4.750.000,- (750 x €5000,- + 500 x €2000,-). De route
die wordt voorgesteld voor het organiseren van de financiële middelen is uit de
onderuitputting bij de DT&V. Hiervoor is besluitvorming nodig via het Directeuren
overleg Oekraïne (DOEK) (24 oktober), de ACMS-OEK (26 oktober) en de MCMS
(1 november). Dit met als doel om het remigratiebeleid uiteindelijk 15 november
in te laten gaan.

Programma DirectoraatGeneraal Oekraïense
Ontheemden
Datum
21 oktober 2022
Ons kenmerk
4281959

4.3 Juridische overwegingen
Bij het uitwerken van het remigratiebeleid heeft er afstemming plaatsgevonden
met de afdeling JAZ van DGM en DWJZ waardoor het beleid aan de bestaande
juridische kaders is getoetst. DWJZ en anderen hebben stilgestaan bij het
onderscheid dat hier gemaakt wordt tussen deze groep derdelanders en alle
andere derdelanders. Er is een verweer tegen een beroep op het
gelijkheidsbeginsel, in elk geval ten principale. De personen die onder dit
remigratiebeleid vallen wijken af van anderen in van rijkswege gefinancierde
opvang: zij hebben een verblijfsrecht en zijn dus niet vertrek plichtig, hoewel er
uit veiligheidsoogpunt geen beletsel is om te vertrekken - daarin wijkt hun
situatie af van de statushouders die met een asielvergunning op een COA locatie
verblijven. En uitgeprocedeerde vreemdelingen die in een LVV, of in een VBL
verblijven, hebben al een wettelijke vertrekplicht en wijken daarin reeds
principieel af. De verwachting is wel dat dergelijke verzoeken zullen worden
gedaan richting de DT&V en in de rechtszaal, en dit zal een verzwaring van de
werklast betekenen.
4.4 Krachtenveld
Betrokken partijen zijn onder meer DT&V, IND, gemeenten, VR’s, VWN, IOM en
RK. Vanuit de verschillende stakeholders zal er naar verwachting op een andere
manier gekeken worden naar het beleid. Deze stakeholders zullen daarbij naar
gelang op een andere manier naar buiten communiceren over dit beleid ten
behoeve van bijvoorbeeld politieke of maatschappelijke aandacht.
4.6 Uitvoering
De uitvoering van het remigratiebeleid is gelet op de beperkte voorbereidingstijd,
onzekerheid ten aanzien van de omvang van de groep die er gebruik van wenst te
maken en concentratie van het werk in korte tijd, uitdagend. De DT&V verkent
momenteel nader hoe de uitvoering het best ter hand genomen kan worden.
4.8 Communicatie
Het is van belang dat de doelgroep tijdig, laagdrempelig en via diverse kanalen en
ketenpartners wordt geïnformeerd over het remigratiebeleid, zodat betrokkenen
die aan de voorwaarden voldoen optimaal in staat worden gesteld een aanvraag
te doen. Hiervoor ontwikkelt DT&V een basisvoorziening, die onder meer bestaat
uit een actiepagina op www.dtv.nl met een digitaal aanvraagformulier, PDFaanvraagformulieren (meertalig) een flyer (meertalig) en een voorlichtingsscript.
Pagina 4 van 5

Deze middelen zullen door de regievoerders van DT&V actief worden gebruikt in
hun gesprekken met betrokkenen.
DT&V zal o.a. de VNG, VWN en IOM Nederland actief betrekken bij het opstellen
van communicatieaanpak over het remigratiebeleid, zodat ook deze partners in
hun communicatie actief kunnen verwijzen naar de beschikbare informatie en
aanvraagmogelijkheden op de website van DT&V. Daarbij zal DT&V met de VNG
overleggen over opname van het remigratiebeleid in de voorlichting van VNG aan
gemeenten. Met VWN overlegt DT&V hoe de huidige informatievoorziening aan de
doelgroep via o.m. de website refugeehelp.nl en via andere voorlichtingsmiddelen
kan worden geactualiseerd. Ook zal DT&V de samenwerking zoeken met VWN en
gemeenten bij het organiseren van voorlichtingsbijeenkomsten voor betrokken op
de betreffende locaties. Ten slotte zorgt DT&V voor aanpassing van de huidige
infographic ‘Terugkeerondersteuning Vluchtelingen uit Oekraïene’, zodat
gemeenten en andere samenwerkingspartners in een oogopslag kunnen zien wat
de plaats is van het remigratiebeleid in het totale aanbod aan
terugkeerondersteuning. Verder is helder dat de ondersteunende
informatiecampagne niet alleen informatie zou moeten bevatten over het
remigratiebeleid, maar derdelanders tegelijkertijd moet informeren over de
(on)mogelijkheden van eventuele verblijfsrechtelijke opties (asiel, studie, werk).
Dit zal na akkoord op de in deze nota voorgestelde richting verder worden
uitgewerkt.

Programma DirectoraatGeneraal Oekraïense
Ontheemden
Datum
21 oktober 2022
Ons kenmerk
4281959

Ook zal in de week van 31 oktober op 2 november a.s. een Webinar vanuit het
VNG netwerk Oekraïne plaatsvinden waar door DG OEK een presentatie zal
worden gegeven over het remigratiebeleid voor derdelanders. In vervolg hierop
zal er, aan de hand van de vragen, door VNG een FAQ gemaakt worden die breed
beschikbaar is. De communicatieadviseurs van JenV, VR’s en VNG spreken elkaar
in de week van 7 november om nader af te stemmen.

4.9 Ontwikkelingen hiervoor
Eerder is SJenV verzocht om in te stemmen met het uitwerken van een
remigratieregeling welke in uitgewerkte vorm ter besluitvorming aan het DOEK
zijn voorgelegd en parallel ter accordering naar SJenV is gestuurd, beiden zijn
akkoord gegaan met de stukken.
5.

Informatie die niet openbaar gemaakt kan worden

5.1 Toelichting
Niet van toepassing.

Pagina 5 van 5