11
Noten
Schriftelijke antwoorden van de minister van Defensie op
vragen gesteld in de eerste termijn vande behandeling
van de begroting van het ministerie van Defensie voor het
jaar 2013 (33400-X).
Noot 1 (zie item 4)
Schriftelijke antwoorden op enkele vragen, gesteld tijdens de eerste termijn van de begrotingsbehandeling Defensie op 12 december 2012
Lid: De Roon, PVV
Kan de minister aangeven of het klopt dat Rusland Iskander-raketten heeft geleverd aan Syrië? Hoe zal de minister
de Nederlandse troepen die naar Turkije gaan, beschermen tegen deze raketten of tegen eventuele gifgasaanvallen vanuit Syrië?
De ontplooiing van de Patriot-eenheden geschiedt op verzoek van Navo-bondgenoot Turkije met als doel de bescherming van het grondgebied en de bevolking. Informatie over de wapens in handen van de strijdende partijen
in Syrië kan ik hier niet geven. Wel kan ik bevestigen dat
de Nederlandse troepen, die overigens vanwege het bereik van de Patriot-raketten op ruime afstand van de grens
met Syrië worden ingezet, voldoende zijn beschermd.
Lid: De Roon, PVV
Bronnen melden dat er voorbereidingen worden getroffen
voor een militair ingrijpen door een Westers-Arabische interventiemacht. De VS, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk,
Turkije, Jordanië en andere landen zouden plannen hebben gemaakt om luchtaanvallen uit te voeren in combinatie met de inzet van speciale eenheden. In hoeverre is de
minister hiervan op de hoogte?
Daarvan is mij niets bekend.
Lid: De Roon, PVV
Kan de minister aangeven hoeveel marechaussees in
2013 gedwongen worden ontslagen? Is de minister bereid
om zich in 2013 sterk te maken voor dit krijgsmachtdeel
in plaats van het uit te hollen?
De heer De Roon sprak zijn zorg uit over de operationele capaciteit van de Koninklijke marechaussee (Kmar). Ik
deel die zorg niet. Het overgrote deel van de bezuinigingen op de Kmar heeft betrekking op het bestuur en de ondersteuning. De operationele capaciteiten zijn zoveel mogelijk ontzien, waardoor de operationele taken niet in het
geding zijn. Tot de niet-operationele capaciteiten van de
Koninklijke marechaussee behoren het Landelijk Opleidings- en Kenniscentrum Kmar, de staf van de Kmar in
Den Haag en de stafcapaciteit op de brigades en de districten. Daarnaast wordt ook bij de Kmar de omvang van
een aantal ondersteunende diensten verkleind. Deze diensten, zoals personeellogistiek, control en audit en informatievoorziening, komen echter voor een deel terug bij
de centrale, ondersteunende diensten waarvan de Kmar
gebruik kan maken.

Tweede Kamer

Noten

De personele vullingsgraad van de KMar zal als gevolg
van de reorganisatie tijdelijk teruglopen. Vooruitlopend
op de reorganisatie geldt een externe vacaturestop voor
burgers en worden niet meer alle vacatures gevuld. Zo
wordt geprobeerd gedwongen ontslagen van het zittende personeel zoveel mogelijk te voorkomen. Ik verwacht
niettemin dat er toch sprake zal zijn van gedwongen ontslagen bij de Kmar. Over het aantal gedwongen ontslagen
zal midden 2013 meer duidelijkheid ontstaan als het personeel heeft kunnen solliciteren op de functies in de nieuwe organisatie. De gedwongen ontslagen zullen hoofdzakelijk vallen op de staf van de Kmar. In 2013 wordt hier,
net als bij andere stafafdelingen van Defensie, een vermindering van 30 procent toegepast als gevolg van de
maatregelen uit de beleidsbrief van 8 april 2011 (Kamerstuk 32733, nr. 1).
Lid: Vuijk, VVD
In 2010 is een motie aangenomen over aanbesteden volgens het principe "militair, tenzij". Dat houdt in dat wezenlijke belangen van nationale veiligheid een uitzondering mogen vormen op Europese regels. De VVD vraagt
de minister om ons in een brief te informeren over de
vraag in hoeverre bij de aanschaf van militair materieel
sinds 2010 rekening is gehouden met die uitzonderingsmogelijkheid.
Defensie heeft bij de verwerving van materieel van geval
tot geval bezien of de nationale belangen aan de orde waren. Indien dit het geval was, is artikel 346 VWEU toegepast. In 2009 heeft Defensie 543 keer een beroep gedaan
op artikel 346 en in 2010 259 keer. Het jaar 2010 was niet
maatgevend vanwege de verplichtingenstop die in dat
jaar gold in verband met de tekorten in het budget voor
de materiële exploitatie. In 2011 heeft Defensie 505 keer
een beroep gedaan op artikel 346. Voor 2012 zijn nog geen
gegevens beschikbaar.
Lid: Van Dijk, SP
Wat is de conclusie van het gesprek met het personeel
van CAMS Force Vision?
De directeur van de Defensie Materieel Organisatie heeft
4 december jl. een gesprek gevoerd met een deel van
de groep verontruste medewerkers. Het betrof de medewerkers die een probleem hebben met de procesbegeleiding. Het gesprek verliep in een goede sfeer. Tijdens
dit gesprek is de mogelijkheid van een andere procesbegeleiding verkend en daarbij heeft de directeur de medewerkers een voorstel gedaan. De groep laat op korte termijn weten of zij hiermee instemt. Ik blijf er daarom bij
dat aanvullende maatregelen waarvan de heer Van Dijk
sprak vooralsnog niet nodig zijn.
Lid: Van Dijk, SP
Naar verluidt heeft de regering in haar stemverklaring
over de resolutie in de Verenigde Naties over verarmd
uranium het voorzorgprincipe niet onderschreven. Kan de
minister uitleggen waarom zij dat principe niet erkent?
Dat rijmt niet met de voorzorgsrichtlijnen die voor militair
personeel gelden. Wil de minister zelf initiatieven nemen
voor meer onderzoek naar het gebruik van verarmd uranium?
Ik zal deze vragen doorgeleiden naar mijn collega van
Buitenlandse Zaken. Overigens heeft Defensie, zoals uit-

13 december 2012
TK 35

35-11-120

eengezet in de beantwoording van schriftelijke vragen
van 3 mei 2011 (Handelingen TK 2010–2011, aanhangsel
nr. 2432), een richtlijn met voorzorgsmaatregelen opgesteld voor situaties waarin sprake kan zijn van de blootstelling van personeel aan resten van munitie met verarmd uranium.
Lid: Van Dijk, SP
Er is een ambitieus plan voor een NAVO-raketschild. Het
radarsysteem wordt veel geprezen, maar het kan namaakkoppen op aanstormende raketten niet onderscheiden van echte. Dat erkent ook de minister. Kunnen andere
onderdelen van het beoogde antiraketsysteem dat wel of
berust het project op de hoop dat men deze cruciale technologie ooit onder de knie krijgt?
Het Nederlandse SMART-L radarsysteem en het Patriot-systeem kunnen deel gaan uitmaken van de verdedigingscapaciteit van de Navo tegen ballistische raketten.
Deze twee wapensystemen maken inderdaad geen onderscheid tussen onechte en echte raketkoppen. Dit neemt
niet weg dat zij van grote waarde zijn voor de bescherming van het Navo-grondgebied.
Lid: Van Dijk, SP
Kan de Kamer worden geïnformeerd over afspraken die
minister Rosenthal heeft gemaakt over drones? Onderschrijft de minister dat het gebruik van drones voor het
doden van mensen zonder vorm van proces buiten oorlogsgebied moet worden verboden en dat het gebruik
van bewapende drones moet worden gestaakt totdat de
afspraken er zijn?
De minister van Buitenlandse Zaken zal de Kamer op korte termijn in antwoord op de vragen van de leden Van
Bommel en Van Dijk (kenmerk 2012Z16537 en kenmerk
2012Z19179) nader informeren over de internationale discussie over de rechtmatigheid van het gebruik van onbemande vliegtuigen.
Lid: Van Dijk, SP
Drones kunnen de opmaat zijn naar robotic warfare. Het
zijn volledig geautomatiseerde systemen die zelfstandig
menselijke doelwitten aanvallen. Het Pentagon is er druk
mee bezig. Wordt er in Nederland ook onderzoek naar gedaan?
TNO en het Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium (NLR) verrichten onderzoek naar remotely piloted systems, systemen die door mensen moeten worden bediend, en autonomous systems, systemen die volledig
zelfstandig functioneren. TNO en het NLR voeren dit onderzoek op eigen initiatief uit. Defensie gebruikt alleen remotely piloted vehicles. Het betreft bijvoorbeeld robots
van de Explosieven Opruimingsdienst, robots voor het
vrijmaken van routes van geïmproviseerde explosieven
en Unmanned Aerial Vehicles (UAV’s) voor waarneming.
Bewapening is niet aan de orde.
Lid: Eijsink, PvdA
Nederland is internationaal een gewaardeerd voortrekker
op het gebied van implementatie van VN-resolutie 1325.
Hoe kunnen wij dit blijven uitvoeren? De rol van de civil
society in (post-)conflictgebieden of transitie wordt kleiner en de budgetten in het Westen slinken. Wat kunnen

Tweede Kamer

Noten

wij nog meer doen op het gebied van nationale actieplannen voor vrouwen en meisjes?
Ik onderschrijf het belang van de resolutie 1325. Defensie blijft dan ook in de geest van deze resolutie handelen.
Daarom worden er nog steeds vrouwelijke agenten opgeleid in Kunduz en levert Defensie nog steeds een genderadviseur aan Regional Command North. Ook worden
er genderopleidingen uitgevoerd samen met Spanje. Defensie blijft streven naar diversiteit in de teams die zij uitzendt.
Lid: Hachchi, D66
D66 maakt zich zorgen over de knelpunten en wat het
betekent als de verzoeken straks weer op het bordje van
de krijgmacht landen. Mijn fractie wil daarom vooraf een
helder overzicht waarin staat welke soort missies wel
en welke niet mogelijk zijn in 2013, gezien het tekort aan
mensen, munitie, oefeningen en geld. Kan de minister
een dergelijk overzicht via een brief aan de Kamer sturen?
Het staat buiten kijf dat 2013 voor Defensie een zwaar jaar
wordt, waarbij veel inspanningen nodig zijn om de reorganisaties uit te voeren en het programma SPEER te
stroomlijnen en om het beheer en de krijgsmacht op orde te krijgen. Het is echter beslist niet zo dat «de winkel
tijdens de verbouwing is gesloten». De aangekondigde internationale inzet in Afghanistan, bij de hoorn van Afrika, het Midden-Oosten, de Balkan en – sinds kort – Turkije
loopt gewoon door. Ook de nationale inzet, waaronder
die van de Koninklijke marechaussee, explosievenopruiming, luchtruimbewaking, kustwacht, militaire bijstand en
steunverlening, gaat onverminderd verder, evenals de inzet in het Caribisch deel van het Koninkrijk. Ondanks alle
knelpunten wordt deze inzet op verantwoorde wijze uitgevoerd en vrijwel zonder uitzondering met succes. Ook verder wordt er gevaren, gevlogen en geoefend, zij het niet
zoveel als voor de instandhouding van het gereedheidsniveau op de lange termijn nodig is.
Defensie beschikt over een scala aan eenheden die ook
nog eens in uiteenlopende rollen kunnen worden ingezet.
Het aantal inzetscenario’s is daarmee groot en een uitputtende lijst van alle soorten missies is praktisch niet haalbaar. Het is wel mogelijk in algemene zin iets te zeggen
over de negen inzetbaarheidsdoelstellingen die sinds de
beleidsbrief worden gehanteerd. Deze zijn opgenomen in
de ontwerpbegroting 2013 en zijn weergegeven in de onderstaande tabel. Zoals gewisseld met de Tweede Kamer
werkt het kabinet nu aan een nieuwe Visie op de krijgsmacht voor de toekomst.De inzetbaarheidsdoelstellingen
maken daarvan deel uit. De doelstellingen brengen tot uitdrukking wat de inzet is die de krijgsmacht moet kunnen
leveren, gegeven de samenstelling en toerusting en de
financiële kaders na uitvoering van de maatregelen in de
beleidsbrief van 8 april 2011. In de doelstellingen zijn de
gevolgen van de bezuinigingen die voortkomen uit de beleidsbrief verdisconteerd. Ondanks alle knelpunten kan
aan alle inzetbaarheidsdoelstellingen nog steeds worden
voldaan, zij het soms met enige concessies:
1. Er kan op dit moment maar één eenheid helikopters
(afhankelijk van het type, twee tot zes toestellen) voor korte duur worden ingezet. Hiermee zijn de inzetbaarheidsdoelstellingen met helikopters (2a) aan beperkingen onderhevig en voor langdurige inzet (3c) zelfs niet haalbaar.

13 december 2012
TK 35

35-11-121

2. Door tekorten aan reservedelen kunnen reparaties van
defect materieel langer duren dan gewenst. Dit kan leiden
tot tijdelijke beperkingen in de inzetbaarheid.
3. Voor bepaalde capaciteiten en vormen van ondersteuning zal een groter beroep moeten worden gedaan op
bondgenoten en host nation support. In de praktijk zal Nederland bij expeditionaire inzet een aandeel leveren aan
een internationale coalitie. Daarbij kan rekening worden
gehouden met de genoemde beperkingen aan Nederlandse kant.
4. Meer inzet zal de gereedstelling verder onder druk zetten, waardoor het voortzettingsvermogen wordt verminderd en het langer zal duren om daarna de gereedstelling
weer op het gewenste niveau te krijgen. Voor bepaalde,
schaarse eenheden zal de gereedstelling mogelijk helemaal stilvallen. Het zal dus – meer dan voorheen – noodzakelijk zijn de inzetduur beperkt te houden en na de inzet
voldoende recuperatietijd te reserveren.
De huidige knelpunten hebben beperkte gevolgen voor
de breedte van de inzetopties. Wel hebben de knelpunten
belangrijke gevolgen voor de duur van de inzet (voortzettingsvermogen). Aangezien de inzet in een lopende operatie altijd prioriteit krijgt boven gereedstelling, zijn de gevolgen van de knelpunten in eerste instantie te merken bij
de gereedstelling. Daarom is het vooral met het oog op
het gereedheidsniveau op de lange termijn noodzakelijk
de knelpunten op te lossen.
De krijgsmacht is inzetbaar voor:
1. De bescherming – en zo nodig verdediging – van het eigen en het bondgenootschappelijke grondgebied, inclusief de Caribische delen van het Koninkrijk, zo nodig met
alle beschikbare middelen;
2. Eenmalige bijdragen aan internationale interventieoperaties met:
a. een taakgroep van brigadeomvang, inclusief helikopters;
b. een squadron jachtvliegtuigen;
c. een batterij Patriot-raketverdediging;
d. een maritieme taakgroep, inclusief helikopters.
Een combinatie van deze bijdragen of bijdragen met
andere eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn
eveneens mogelijk;
3. Langdurige bijdragen aan stabilisatieoperaties. Het
gaat hierbij in het bijzonder om bijdragen:
a. aan maximaal twee operaties te land met bataljonstaakgroepen;
b. aan één operatie in de lucht met jachtvliegtuigen, waarbij als uitgangspunt gemiddeld acht toestellen worden ingezet;
c. met een eenheid bewapende helikopters en een eenheid transporthelikopters;
d. aan maximaal twee operaties op zee met, afhankelijk
van de operationele vereisten, een fregat, een ander groot
oppervlakteschip, Alkmaarklasse Mijnenbestrijdingsvaartuig (AMBV) of een onderzeeboot.
De krijgsmacht kan hiermee ook langdurig bijdragen
aan de bescherming, in het bijzonder tegen piraterij, van
aanvoerlijnen die van belang zijn voor de Nederlandse
economie, de handhaving van een embargo of een vliegverbod en de bewaking van de buitengrenzen van de Europese Unie (Frontex). Een combinatie van deze bijdragen
of bijdragen met andere eenheden waarover de krijgsmacht beschikt, zijn eveneens mogelijk. Voor de logistieke ondersteuning is de krijgsmacht vooral bij langdurige

Tweede Kamer

Noten

operaties gedeeltelijk afhankelijk van derden. In het geval
van een beroep op de krijgsmacht ten behoeve van een
interventieoperatie, kan het nodig zijn bijdragen aan stabilisatieoperaties – tijdelijk – te verminderen of te beëindigen;
4. Het optreden als leidinggevende natie (lead nation) op
het niveau van een brigade of een maritieme taakgroep
en, samen met andere landen, op legerkorpsniveau. Ook
moeten in de domeinen zee, land en lucht staffunctionarissen kunnen worden geleverd aan internationale operationele staven;
5. De uitvoering van speciale operaties in het buitenland
ter bescherming van de belangen van het Koninkrijk, met
inbegrip van contraterrorisme-operaties en operaties ter
evacuatie van Nederlandse staatsburgers;
6. Deelneming aan politiemissies, waaronder die van de
European Gendarmerie Force (EGF), met functionarissen
en eenheden van de Koninklijke marechaussee en aan
kleinschalige missies met een civiel-militair karakter;
7. Het op voortdurende basis beschikbaar stellen van deskundigen uit de staande organisatie ten behoeve van de
training en advisering van veiligheidsorganisaties in andere landen;
8. Bijdragen binnen de grenzen van het Koninkrijk aan de
veiligheid van onze samenleving, onder civiel gezag. Het
gaat hierbij in het bijzonder om:
a. de uitvoering van structurele nationale taken, zoals
de politietaken van de Koninklijke marechaussee (onder
meer het grenstoezicht, de bestrijding van de grensoverschrij-dende criminaliteit en de illegale migratie), het beheer van de kustwachten in Nederland en in de Caribische
delen van het Koninkrijk, de ruiming van explosieven op
het land en te water en de bestrijding van het luchtvaartterrorisme (in het bijzonder met behulp van de quick reaction alert taak van jachtvliegtuigen);
b. militaire bijstand bij de handhaving van de openbare
orde en veiligheid evenals de strafrechtelijke handhaving
van de rechtsorde, zoals door middel van de structurele
bijdrage aan de bijzondere bijstandseenheden;
c. militaire bijstand bij de bestrijding van branden, rampen, crises of bij ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, in overeenstemming met de bestuurlijke en wettelijke afspraken;
9. Het op verzoek van civiele autoriteiten met beschikbare middelen bijdragen aan internationale noodhulpoperaties.
Lid: Segers, ChristenUnie
In 2010 was de conclusie van het rapport (Verkenningen)
dat Defensie jaarlijks tussen de 100 en 150 miljoen tekortkomt om het ambitieniveau te handhaven. Graag een reactie van de minister. Is bijvoorbeeld een onderzoek naar
de Nederlandse situatie gewenst, zoals ook in het rapport
wordt gesuggereerd?
Begin 2010 werd in de Verkenningen geconcludeerd dat,
rekening houdend met onzekerheden, Defensie voor het
bestendigen van de krijgsmacht in de exploitatiesfeer
jaarlijks tussen de € 100 en 150 miljoen tekort zou komen.
In de beleidsbrief van 8 april 2011, waarin de bezuinigingen van het regeerakkoord van het kabinet Rutte-I zijn
verwerkt, is daarom de komende jaren € 175 miljoen per
jaar en op de lange termijn € 150 miljoen per jaar herschikt om de financiële huishouding van de krijgsmacht
weer op orde te krijgen. Aan de aangehaalde conclusie
van het rapport Verkenningen is dus gevolg gegeven.

13 december 2012
TK 35

35-11-122

Lid: Segers, ChristenUnie
Is de minister het met mij eens dat de rol van de geestelijke verzorgers cruciaal is, gezien hun vertrouwensfunctie
en de vrije rol die zij binnen Defensie hebben? Is de minister bereid om toe te zeggen dat er in het geheel niet gekort wordt op de beschikbaarheid van geestelijke verzorgers tijdens haar ambtsperiode?
Conform de toezegging van mijn ambtsvoorganger is er
tot 2016 geen verkleining van het bestand aan geestelijke
verzorgers voorzien. In overleg met de zendende instanties is besloten de komende periode een hernieuwd ‘pilarenonderzoek’ uit te voeren. De uitkomsten van dit onderzoek kunnen op termijn leiden tot een aanpassing van de
omvang en samenstelling van het bestand aan geestelijke
verzorgers aan die van de gehele krijgsmacht.

Tweede Kamer

Noten

13 december 2012
TK 35

35-11-123