Rapportage voor ministerie van Infrastructuur en Wa terstaat

Verkennende internationale
vergelijking rijgeschiktheid

Datum
2 december 2019

Opdrachtgever
Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

Onderzoekers
Ruben Keijser, Merel Venhuizen, Robert-Jaap Voorn

Referentie
GI138

Foto voorkant
Vitta Galery/Westend61/HH

2

Inhoud
1 Aanleiding en vraagstelling

4

2 Overzicht belangrijkste kenmerken

6

3 Nadere toelichting per land

10

3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Nederland.......................................................................................................................... 10
België ................................................................................................................................. 12
Denemarken ...................................................................................................................... 13
Verenigd Koningrijk .......................................................................................................... 14
Zweden .............................................................................................................................. 16

4 Samenvattende beschrijving

18

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst

21

Bijlage 2: Vragenlijst

22

Bijlage 3: Betrokken instanties

23

3

1 Aanleiding en vraagstelling

De organisatie van het stelsel rondom de medische onderzoeken voor rijgeschiktheid is het
afgelopen jaar veelvuldig in het nieuws geweest. Burgers en politiek maken zich zorgen over
de wachttijden van medische beoordelingen. Met name de snelheid waarmee burgers
duidelijkheid krijgen over hun rijgeschiktheid leidt tot onzekerheid.
Mede vanwege oplopende wachtlijsten bestaat de wens om meer inzicht te krijgen in
alternatieve wijzen om de medische onderzoeken naar rijgeschiktheid vorm te geven. De
minister van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) zegde in het plenaire debat van 11 september
2019 toe een internationale vergelijking op te laten stellen.1 Centrale vraag is hoe andere
landen omgaan met het onderzoeken van de medische rijgeschiktheid.
Dit onderzoek vergelijkt verschillende stelsels rondom rijgeschiktheid
Het onderzoek dat voor u ligt is een eerste verkenning van de verschillen tussen vijf landen.
Deze landen zijn door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) geselecteerd.
De onderzoeksvraag die u verzoekt te beantwoorden is:
Hoe is het stelsel van rijgeschiktheid ingericht in de landen Nederland, België, Denemarken, het
Verenigd Koninkrijk en Zweden?
We beantwoorden deze vraag door de landen te vergelijken op de belangrijkste kenmerken
van hun stelsels.
Scope en resultaat
Dit onderzoek biedt input voor een uitgebreider onderzoek naar een stelselherziening van het
proces van het beoordelen van de rijgeschiktheid. De Stichting Wetenschappelijk Onderzoek
Verkeersveiligheid (SWOV) voert dit onderzoek in 2020 uit in het kader van het voornemen van
het strategisch plan verkeersveiligheid om het huidige stelsel meer risicogestuurd te maken.
De rapportage die voor u ligt bevat daarom een feitelijke analyse, geen aanbevelingen voor
aanpassingen van het Nederlands stelsel.

1

TK 107-12-1. Debat over de aanhoudende problemen bij het CBR. 11 september 2019.

4

Aanpak
In de opdrachtformulering heeft het ministerie van IenW aangegeven welke aspecten
belangrijk zijn om mee te nemen in de vergelijking. Aan de hand hiervan hebben we in overleg
met het ministerie een vragenlijst opgesteld. Het CBR en de SWOV vulden de vragen die
onderzocht zijn aan.
Na overeenstemming over de inhoud van de vragenlijst vertaalden we deze in het Engels. U
vindt de Nederlandstalige versie van de vragenlijst in de bijlage. We voerden vooraf een
bureaustudie uit om de vragenlijsten al mogelijk vooraf in te vullen. Zo werd de
tijdsinvestering van de deelnemende buitenlandse (uitvoerings)organisaties zoveel mogelijk
beperkt. Deze organisaties hebben de vragenlijst vervolgens schriftelijk beantwoord. Waar
nodig stelden we feitelijke verdiepings- en controlevragen naar aanleiding van de reacties.
Het ministerie van IenW, het CBR en de SWOV reageerden op een conceptversie van deze
rapportage. De deelnemende organisaties ontvangen een Engelstalige samenvatting van de
bevindingen wanneer deze rapportage openbaar is gemaakt.
Leeswijzer
De belangrijkste verschillen en overeenkomsten tussen de landen vindt u in hoofdstuk 2.
Hoofdstuk 3 beschrijft de keuzes die de landen maken bij de inrichting van het stelsel. De
rapportage besluit in hoofdstuk 4 met enkele afsluitende inzichten voor het
vervolgonderzoek.
Een korte verklarende woordenlijst staat in bijlage 1. De vragen die we aan de verschillende
landen gesteld hebben vindt u in bijlage 2. Bijlage 3 bevat een overzicht van de bij het
onderzoek betrokken partijen.

5

2 Overzicht belangrijkste kenmerken

U leest in de tabel op de onderstaande drie pagina’s een samenvatting van de belangrijkste
kenmerken per land. De informatie is ingedeeld in thema A t/m D:
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
- Verantwoordelijke organisatie uitvoering stelsel
- Rol medische adviseur(s)
B. Doelgroepen die voor onderzoek in aanmerking komen
- Leeftijdskeuring
- Mensen met chronische aandoeningen
- Groep 2-bestuurders
C. Proces van (aan)meldingen voor onderzoeken
- Individuen/instanties die kunnen melden
- Consequenties bij niet melden aandoening bestuurders
- Consequenties bij niet melden aandoening arts
- Handhaving naleving
D. Medisch onderzoek
- Uitvoerende partijen
- Inhoud onderzoeksrapport
- Besluit over rijgeschiktheid
- Financiering onderzoek

6

Onderwerp

Nederland

België

Denemarken

Verenigd Koninkrijk

Zweden

A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
Verantwoordelijke
organisatie uitvoering
stelsel

Centraal Bureau
Rijvaardigheidsbewijzen
(CBR)

Centrum voor
Rijgeschiktheid en
voertuig Aanpassing
(CARA)

Danish Road Safety
Agency (DRSA)

Driver & Vehicle
Licensing Agency
(DVLA)

Swedish Transport
Agency (STA)

Medische adviseur(s)

De Gezondheidsraad

Artsen werkzaam voor
het CARA

Artsenpanel van Danish
Patient Safety Authority

The Secretary of State
for Transport’s
Honorary Medical
Advisory Panels

Artsen werkzaam voor
STA

B. Doelgroepen
Algemene keuring vanaf
bepaalde leeftijdsgrens?

Tot 75 jaar bij vernieuwing. Nee
Vanaf 75 om de 5 jaar

Keuring voor bepaalde
chronische
aandoeningen?

Ja, alle landen hebben keuringen voor aandoeningen. Ze baseren zich allen op Annex III.

Keuring voor groep 2
bestuurders?

Om de 5 jaar

Om de 5 jaar

Nee. Vanaf 70 wel
Nee. Vanaf 70 wel
regelmatiger vernieuwing regelmatiger
vernieuwing

Vanaf 70 voor groep 2 bij
vernieuwing

Vanaf 45 bij
vernieuwing
om de 5 jaar en vanaf
65 elk jaar

Nee

Om de 5 jaar
gezondheidsverklaring.
Vanaf leeftijd 45
medische keuring om
de 5 jaar

Onderwerp

Nederland

België

Denemarken

Verenigd Koninkrijk

Zweden

Wie kunnen aanmelden
voor onderzoek?

Bestuurder heeft een
morele plicht. Arts, politie
en OM kunnen ook
meldingen doen

Bestuurder. Arts heeft
informatieplicht naar
de patiënt

Burger. Huisarts en politie Bestuurder. Arts heeft
kunnen ook melden
informatieplicht naar
de patiënt

Bestuurder. Arts heeft
een meldplicht bij de
STA. Politie en derden
kunnen ook melden bij
STA

Wat zijn de consequenties
bij een ongeval voor een
bestuurder die zich niet
meldt?

Geen, want rijbewijs is
geldig. Mogelijk
problemen met
verzekering

Geen, want rijbewijs is
geldig

Geen, want rijbewijs is
geldig

Bij indienen verkeerde
informatie een boete
en problemen met
verzekering

C. (Aan)meldingen

Geen, want rijbewijs is
geldig

Wat zijn consequenties bij Geen van de onderzochte landen kent consequenties voor artsen die zich niet aan een eventuele meldplicht houden
een ongeval voor de
behandelend arts
wanneer een aandoening
niet is gemeld?
Wie handhaaft naleving
van de regels?

Geen

Geen

Politie

Politie en Crown
Geen
Prosecution Service
(vergelijkbaar met het
Nederlandse Openbaar
Ministerie)

Een extern keurend arts,

Elke arts, meestal

Huisarts

Huisarts of arts van de

D. Medisch onderzoek
Wie voert het onderzoek

Huisarts, medisch

Onderwerp

Nederland

België

Denemarken

Verenigd Koninkrijk

Zweden

uit?

soms de eigen huisarts

huisarts

uitvoeringsorganisatie
als meer informatie
nodig is

specialist als meer
informatie nodig is

Wat is de inhoud van het
onderzoeksrapport?

Feitelijke informatie over
rijgeschiktheid, advies in
uitzonderingsgevallen

Feitelijke informatie en
advies over
rijgeschiktheid

Feitelijke informatie en
advies over
rijgeschiktheid

Feitelijke informatie en Feitelijke informatie en
advies over
advies over
rijgeschiktheid
rijgeschiktheid

Advies is niet bindend

Advies is bindend

Advies is niet bindend

Advies is niet bindend

Advies is niet bindend

Wie beslist over de
rijgeschiktheid?

Uitvoeringsorganisatie

Arts

Politie

Uitvoeringsorganisatie

Uitvoeringsorganisatie

Wie financiert het
onderzoek?

Bestuurder. Overheid
betaalt een eventuele
rijtest

Overheid. Bestuurder
betaalt zelf eventueel
aanvullend onderzoek

Bestuurder

Overheid

Bestuurder

3 Nadere toelichting per land

Dit hoofdstuk bevat een beschrijving van hoe het stelsel van rijgeschiktheid op de
hoofdthema’s per land is ingericht. Als vijfde thema (E) beschrijven we overige relevante
informatie over de context in het desbetreffende land.

3.1 Nederland
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
Het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR) is de uitvoeringsorganisatie
verantwoordelijk voor de onderzoeken. Het CBR is een zelfstandig bestuursorgaan dat onder
het ministerie IenW valt.
De Gezondheidsraad adviseert als onafhankelijk adviesorgaan het CBR op medisch gebied
over de eisen die gesteld moeten worden aan de rijgeschiktheid. Huisartsen en medisch
specialisten zijn nauw betrokken bij het proces.
B. Doelgroepen
De groepen bestuurders die een medisch onderzoek doorlopen zijn:
- Alle examenkandidaten die voor de eerste keer hun rijbewijs halen
- 75-plussers
- Personen met een medische aandoening die mogelijk de rijgeschiktheid beïnvloedt
- Groep 2-bestuurders
Bij twijfel over hun rijgeschiktheid is een rijtest verplicht.
Bestuurders onder de 75 jaar met een groep 1-rijbewijs zijn zelf verantwoordelijk voor de
inschatting van hun rijgeschiktheid. Ze dienen zelf aan te geven als ze vermoeden dat er
onderzoek naar hun rijgeschiktheid nodig is.
C. (Aan)meldingen
Bestuurder, politie, (huis)arts, Openbaar Ministerie en derden kunnen een melding doen als
zij vermoeden dat een bestuurder niet rijgeschikt is. Het CBR onderzoekt vervolgens de
melding. Een meldplicht geldt alleen voor examenkandidaten, groep 2-rijbewijzen en 75plussers. Het stelsel maakt geen onderscheid naar meldplicht voor aandoeningen.
Er vindt geen controle plaats op ingevulde gezondheidsverklaringen. Een examinator kan
tijdens een examen constateren dat de (potentiële) bestuurder mogelijk niet voldoet aan de

10

vereisten voor rijgeschiktheid en hiervan een melding maken. Het CBR kan dan een nader
onderzoek starten naar de rijgeschiktheid van de betreffende persoon.
Met een geldig rijbewijs is een bestuurder met een aandoening in principe niet strafbaar als hij
of zij een ongeval veroorzaakt. In uitzonderlijke gevallen kan men wel vervolgd worden. Dit
geldt bijvoorbeeld als bewezen is dat de oorzaak van het ongeval aan de aandoening lag. Ook
kan een persoon problemen krijgen met de verzekering. Een verzekeraar kan besluiten niet
uit te keren als blijkt dat de bestuurder met kennis van de eigen aandoening toch een auto
bestuurd heeft.
Als een potentiële bestuurder een medische aandoening constateert voor het examen moet
hij of zij dit melden. Als dit na het examen gebeurt geldt een beroep op de morele
verantwoordelijkheid.
Bij twijfel over de rijgeschiktheid kan het CBR:
- Bij de bestuurder aanvullende informatie vragen
- Aanvullend onderzoek laten doen bij een specialist
- Een rijtest afnemen
D. Medisch onderzoek
Een bestuurder kan op twee momenten een medisch onderzoek krijgen:
- Na een Gezondheidsverklaring: als een bestuurder zelf een aandoening meldt, of bij 75jarigen en groep 2-bestuurders op het moment van vernieuwing (per 5 jaar)
- Bij een vorderingsprocedure: als na een overtreding of anderszins opvallend rijgedrag
informatie bekend wordt die op geestelijke of lichamelijke ongeschiktheid wijst
Het onderzoek kan uitgevoerd worden door de eigen arts of een keuringsarts. Bij groep 2bestuurders keurt de bedrijfsarts. Bij psychiatrische en neurologische aandoeningen een door
het CBR aangewezen arts met de relevante specialisatie.
Een arts vult het keuringsverslag of vragenlijst voor een bepaalde aandoening in. Afhankelijk
van de aandoening vindt er vervolgonderzoek plaats door de eigen huisarts of door een
aangewezen specialist. Bij twijfel over de rijgeschiktheid kan het zijn dat de bestuurder een
rijtest moet doen bij het CBR.
Het uiteindelijke rapport bevat meestal alleen feitelijke informatie. De arts adviseert in
uitzonderlijke gevallen over de mate van rijgeschiktheid. Bijvoorbeeld als de zorgprofessional
de enige bron van informatie is bij psychiatrische aandoeningen. Het CBR besluit uiteindelijk
over de rijgeschiktheid.
De bestuurder betaalt voor de eigen gezondheidsverklaring en de medische keuring. Het CBR
betaalt een eventuele rijtest. 2% van de 75-plussers komt ongeschikt uit de keuring. Bij
andere leeftijdsgroepen ligt dit percentage lager.
E. Overige relevante informatie
Het ministerie laat volgend jaar een onderzoek naar een mogelijke stelselherziening medische
geschiktheid uitvoeren.

11

3.2 België
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
De uitvoeringsorganisatie is het Centrum voor Rijgeschiktheid en voertuig Aanpassing (CARA).
Het CARA valt onder de Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer.
CARA heeft eigen medische expertise in huis die kan adviseren over rijgeschiktheid. Artsen zijn
daarnaast betrokken bij het ontwerp van het proces.
B. Doelgroepen
Doelgroepen die medisch onderzocht worden:
- Personen met een medische aandoening die valt onder het Koningsbesluit uit 1998 2 (wat
bijna een letterlijke vertaling is van de Europese richtlijn annex III3)
- Overige artsenbesluiten ongeschiktheid bij twijfel aan rijgeschiktheid
- Beroepschauffeurs
Er is geen leeftijdsgebonden keuring voor ouderen.
C. (Aan)meldingen
Een arts heeft alleen een informatieplicht naar de patiënt. Als een patiënt niet meer voldoet
aan de gestelde criteria is de arts verantwoordelijk voor het informeren van de patiënt
hiervan. Een arts kan dan een ‘rijgeschiktheidsattest’ opstellen en aan de patiënt geven. De
patiënt wordt geacht dit door te zetten naar gemeentelijke dienst rijbewijzen. De arts verwijst
bij mogelijk verminderde geschiktheid in enkele gevallen verplicht door naar het CARA. Het
CARA onderzoekt de geschiktheid dan verder.
Een bestuurder kan problemen met de verzekering krijgen als de persoon in kwestie gaat
rijden zonder geldig rijbewijs en hierbij een ongeval veroorzaakt. In uitzonderlijke gevallen
kan men door een ongeval ook vervolgd worden door de politie. Vervolging kan ook
plaatsvinden als iemand onjuiste informatie heeft opgegeven over diens gezondheid.
Bestuurders hebben geen meldplicht. De wet verwacht van hen zelf naar een arts te gaan als
ze twijfelen over hun rijgeschiktheid. De arts onderzoekt dan de rijgeschiktheid.
De overheid handhaaft de naleving van de regels niet. Artsen hebben een
geheimhoudingsplicht. Handhaven is alleen mogelijk als er een wettelijke overtreding
plaatsvindt.
D. Medisch onderzoek
Een bestuurder kan op verschillende momenten een medisch onderzoek krijgen:
- Bij de eerste aanvraag. Een eigen verklaring en een oogtest is voor iedereen verplicht,
verder onderzoek hangt af van bestaande aandoeningen
- Bij doorverwijzing door een arts naar het CARA
- Bij aanvraag én vijfjaarlijkse verlenging in het geval van groep 2-bestuurders

KB 23 maart 1998, bijlage 6, zie https://www.wegcode.be/wetteksten/secties/kb/kb230398/662-bijlage6
2

EU Directive 2006/126/EG annex III, zie https://eur-lex.europa.eu/legalcontent/NL/ALL/?uri=CELEX%3A32006L0126
3

12

- Na een veroordeling door een rechtbank in de procedure ‘Vervallen van het recht tot
sturen’. In Nederland heet dit de vorderingsprocedure

Alle artsen mogen de rijgeschiktheid onderzoeken, mits zij de benodigde expertise hebben.
De arts die dit doet is meestal de eigen arts van een bestuurder. Andere experts (bijvoorbeeld
psychologen) werken onder verantwoordelijkheid van een arts.
Elke arts is bevoegd om een rijgeschiktheidsbeslissing nemen. Dit geldt voor artsen die niet
verbonden zijn aan het CARA (‘perifere artsen’) en artsen die dat wel zijn. Alleen wanneer er
sprake is van locomotorische of visuele problematiek moet doorverwezen worden naar het
CARA. In dat geval neemt de uitvoeringsorganisatie de beslissing.
De arts die het besluit neemt verzamelt informatie en voegt dit samen in het
rijgeschiktheidsattest. De verzamelde informatie komt bijvoorbeeld van andere specialisten.
Als bijvoorbeeld sprake is van een neurologische aandoening, raadpleegt de
verantwoordelijke arts een neuroloog.
Het rijgeschiktheidsattest is de beslissing. De patiënt dient het attest van de arts of CARA
vervolgens in bij de lokale Dienst Rijbewijzen.
Het onderzoek van het CARA is gratis. De bestuurder betaalt eventueel aanvullend onderzoek
door huisarts of specialist zelf.
10% van degenen die doorverwezen worden naar het CARA komt niet door de test. Dit
percentage stijgt licht met leeftijd. Er zijn verder geen statistieken bekend.

E. Overige relevante informatie
België werkt op dit moment aan de integratie van de rijgeschiktheidsprocedure binnen het
klinische behandelplan. Dit heeft als doel de rijgeschiktheid (en daarmee verkeersveiligheid)
sterker op de kaart te zetten tijdens de diagnose van medische problemen.

3.3 Denemarken
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
De uitvoeringsorganisatie is de Danish Road Safety Agency. Deze instantie valt onder het
Ministry of Transport and Housing.
De Danish Patient Safety Authority adviseert op basis van medische expertise over het stelsel
van rijgeschiktheid.
B. Doelgroepen
Doelgroepen voor medische keuring zijn:
- Alle examenkandidaten die voor de eerste keer hun rijbewijs halen
- Ouderen vanaf 70 jaar voor groep 2-bestuurders
- Personen met een medische aandoening zoals genoemd in de EU directive
- Beroepsrijders (incl. rijinstructeurs)
Er geldt geen leeftijdsgebonden keuring voor ouderen, behalve dus voor groep 2-bestuurders.

13

C. (Aan)meldingen
Artsen hebben een meldplicht om mogelijke vermindering van de rijgeschiktheid te melden
bij de uitvoeringsorganisatie. Dit geldt onder andere als er veranderingen in de gezondheid
van de patiënt zijn die hun rijgeschiktheid mogelijk beïnvloeden.
De enige maatregel die wordt gehandhaafd is dat bestuurders geen nieuw rijbewijs kunnen
krijgen als zij niet door de medische keuring komen. Als een persoon dan toch in de auto
stapt, komt deze persoon in aanraking met strafrechtelijke vervolging. Er zijn geen
repercussies voor artsen die zich niet aan de meldplicht houden.
D. Medisch onderzoek
Een bestuurder kan op verschillende momenten aan een medisch onderzoek worden
onderworpen:
- Bij de eerste keer dat iemand een rijbewijs aanvraagt
- Vanaf een leeftijd van 70 jaar voor groep 2-bestuurders
- Andere situaties waarin twijfel ontstaat over de rijgeschiktheid
Wie het onderzoek uitvoert hangt af van de aandoening. Dit kunnen verschillende soorten
artsen zijn. Bijvoorbeeld de eigen huisarts, een specialist of psycholoog. Het rapport bevat in
ieder geval informatie over de medische aandoening en de rijgeschiktheid van de bestuurder.
De politie beslist op basis van de uitkomst van de test over de rijgeschiktheid.
De bestuurder betaalt zelf de kosten voor het onderzoek. Het is onbekend welk percentage
van de bestuurders die gekeurd wordt, niet door de keuring komt.
E. Overige relevante informatie
Het ministerie en de uitvoeringsorganisatie verwachten op dit moment geen grote recente
veranderingen in de procedures.

3.4 Verenigd Koningrijk
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
De Driver & Vehicle Licensing Agency (DVLA) is de uitvoeringsorganisatie verantwoordelijk
voor de beoordeling van de rijgeschiktheid. Deze instantie valt onder het Department for
Transport (Ministerie van Transport). De DVLA heeft interne adviespanels waarin artsen de
DVLA adviseren over de inhoud van de medische onderzoeken.
B. Doelgroepen
De doelgroepen voor het medische onderzoek zijn:
- Alle examenkandidaten die voor de eerste keer hun rijbewijs halen
- Mensen met medische aandoeningen die het rijgedrag mogelijk beïnvloeden
- Groep 2-bestuurders vanaf 45 jaar
Er geldt geen leeftijdsgebonden keuring voor ouderen, behalve dus voor groep 2-bestuurders.
C. (Aan)meldingen
De bestuurder is zelf verantwoordelijk voor het melden van medische aandoeningen die
mogelijk het rijgedrag beïnvloeden (‘relevant disabilities’).

14

Artsen zijn indirect ook verplicht ongeschiktheid te melden vanwege hun ‘duty of care’. Ze zijn
verplicht hun patiënten te informeren als deze mogelijk verminderd rijgeschikt zijn. Er staan
geen straffen tegenover als dit niet wordt nageleefd.
Bestuurders worden mogelijk beboet als ze onjuiste gezondheidsinformatie doorgeven of
informatie achterhouden. De hoogte van de boetes is maximaal £1000. Een bestuurder kan
ook strafrechtelijk vervolgd worden wanneer hij of zij schade veroorzaakt door in ongeschikte
staat toch een motorrijtuig te besturen.
De Crown Prosecution Service handhaaft de regels. De vorm en functie van deze organisatie
zijn sterk vergelijkbaar met het Nederlandse Openbaar Ministerie.
D. Medisch onderzoek
Een (potentiële) bestuurder kan op verschillende momenten een medisch onderzoek krijgen:
- Bij de eerste keer dat iemand een rijbewijs aanvraagt
- Bij aanvraag en bij vijfjaarlijkse verlenging in het geval van groep 2-bestuurders 45 tot 65
jaar
- Bij aanvraag en bij jaarlijkse verlenging in het geval van groep 2-bestuurders vanaf 65 jaar
- Als een bestuurder of arts constateert dat een medische aandoening ontstaat/verergert
De onderzoeken worden meestal uitgevoerd door de huisarts. Mocht meer informatie nodig
zijn, dan wordt een specialist ingeschakeld.
Een bestuurder kan aangeven dat de DVLA de eigen huisarts om informatie kan vragen. De
DVLA bepaalt met deze informatie wat voor medische keuring een persoon krijgt. De DVLA kan
ook om aanvullende informatie vragen. Wanneer de informatie vragen oproept, kan een
medisch onderzoek worden opgelegd. Meestal voert een arts die de DVLA aanwijst vervolgens
extra onderzoek uit.
De vragen die een arts of bestuurder moet beantwoorden verschillen per medische
aandoening. Groep 2-bestuurders krijgen specifieke vragenlijsten, afhankelijk van het soort
voertuig waar ze een rijbewijs voor aanvragen of willen verlengen. Ze krijgen ook een ‘overall
fitness test’. De uitkomsten hiervan worden beschreven in een medisch rapport.
De DVLA betaalt voor alle soorten onderzoek die nodig zijn om de rijgeschiktheid te bepalen.
Het is onbekend welk percentage van de bestuurders die gekeurd wordt, niet door de keuring
komt.
E. Overige relevante informatie
Het Department for Transport publiceerde recentelijk een nieuw ‘Road Safety Statement’ en
tweejarig actieplan om de verkeersveiligheid te versterken.4

Zie www.gov.uk/government/publications/road-safety-statement-2019-a-lifetime-ofroad-safety.
4

15

3.5 Zweden
A. Uitvoeringsorganisatie en betrokken partijen
De uitvoeringsorganisatie is de Swedish Transport Agency (STA). Deze organisatie valt onder
het Ministry of Infrastructure.
De STA heeft medische experts intern om te adviseren rondom rijgeschiktheid. Ze beschikken
ook over adviseurs met expertise op het gebied van beleidsimplementatie van medische
onderzoeken.
B. Doelgroepen
Doelgroepen die gecontroleerd worden:
- Alle examenkandidaten die voor de eerste keer hun rijbewijs halen (een
gezondheidsverklaring volstaat hier)
- Personen met medische aandoeningen die rijgedrag kunnen beïnvloeden volgens de EU
directive
- Groep 2-bestuurders
C. (Aan)meldingen
Artsen zijn verplicht om bij de STA aan te geven dat iemand mogelijk niet meer rijgeschikt is.
De STA onderzoekt dan zelf in hoeverre dit het geval is. Ook politie en derden kunnen een
persoon aangeven. De EU directive beschrijft verschillende aandoeningen die gemeld moeten
worden. De STA neemt deze uitgangspunten over.
Een bestuurder krijgt mogelijk een boete als hij of zij incorrecte informatie doorgeeft. Een arts
krijgt geen straf bij het niet melden van een aandoening.

D. Medisch onderzoek
Een (potentiële) bestuurder kan op verschillende momenten een medisch onderzoek krijgen:
- Het aanvragen van het eerste groep 1-rijbewijs (een gezondheidsverklaring)
- Aanvraag en bij vijfjaarlijkse verlenging in het geval van groep 2-bestuurders tot 45 jaar
een gezondheidsverklaring, vanaf 45 jaar een medisch onderzoek
- Sommige personen met een gezondheidsaandoening worden ook met interval gevolgd
(bijvoorbeeld personen met diabetes mellitus)
De STA heeft soms meer informatie nodig over een bepaalde aandoening om de
rijgeschiktheid te beoordelen. Een medisch specialist onderzoekt de specifieke uitwerking
van een aandoening en schrijft een medisch certificaat. De nationale wetgeving schrijft voor
wat voor specialist dit moet zijn.
Groep 2-bestuurders kunnen elke arts vragen om medisch onderzoek te laten doen. In het
rapport dat de arts naar de STA stuurt staat feitelijke informatie over de medische
aandoening, evenals een advies over de rijgeschiktheid. Voor elke medische aandoening is er
een apart formulier.
De STA hanteert een specifiek formulier voor groep 2-bestuurders. De STA bepaalt uiteindelijk
over de rijgeschiktheid. Meestal neemt een administratief medewerker dit besluit, maar als er
twijfel is over het te nemen besluit is de beslisser een arts.
De bestuurder betaalt zelf voor medische onderzoek.

16

De bestuurder betaalt zelf voor medische onderzoek. Data van de uitvoeringsorganisatie
geven aan dat 15.9% van alle afgekeurde rijbewijzen in 2018 werden afgekeurd vanwege een
medische aandoening.

E. Overige relevante informatie
Zweden evalueert op dit moment de wettelijke verplichtingen omtrent onderzoeken bij
bestuurders met (mogelijke) gezichtsbeperkingen en diabetes. Deze resultaten zijn op dit
moment nog niet bekend.

17

4 Samenvattende beschrijving

De hoofdvraag die we in dit onderzoek beantwoorden is:
Hoe is het stelsel van rijgeschiktheid ingericht in de landen Nederland, België, Denemarken, het
Verenigd Koninkrijk en Zweden?
U leest hieronder een samenvatting van de belangrijkste overeenkomsten en verschillen.
Vanwege het aanstaande vervolgonderzoek naar het hele stelsel doen we geen aanbevelingen
over eventuele wenselijke keuzes.
De stelsels van de landen komen op hoofdlijnen overeen
Elk van de vijf landen heeft bijvoorbeeld één verantwoordelijke organisatie. Deze betrekt
medische experts bij de opzet van de onderzoeken, baseert zich op het EU Directive en komt
tot een expertoordeel over de rijgeschiktheid. Het is niet zo dat Nederland op elk punt
duidelijk afwijkt van alle onderzochte landen.
De landen verschillen met Nederland op enkele gebieden
Deze variatie zit bijvoorbeeld in:
- Doelgroepen. De andere landen kennen geen standaard leeftijdskeuring voor groep 1rijbewijzen, terwijl Nederland dit wel heeft. Wel kennen Denemarken, Zweden en het
Verenigd Koninkrijk een leeftijdskeuring voor groep 2-bestuurders.
- Betrokken partijen. Landen verschillen in welke partijen bij de keuring betrokken zijn.
Nederland is samen met Denemarken bijvoorbeeld het enige land dat met de
Gezondheidsraad de advisering over de medische inhoud van de regelgeving buiten de
uitvoeringsorganisatie belegt.
- Momenten van keuring. Alle landen kennen een keuring voor personen die voor de
eerste keer hun rijbewijs halen. Bestuurders met een groep 2-rijbewijs worden in veel
landen ook periodiek gekeurd. De momenten voor keuring zijn in Nederland echter vaker,
omdat elke bestuurder vanaf 70 jaar een keuring krijgt, niet alleen groep 2-bestuurders.
- Meldingsplicht. Er zijn verschillende vormen ‘meldingsplicht’ die elk een andere lading
hebben. Bijvoorbeeld een wettelijke meldplicht, morele meldplicht, of informatieplicht.
Geen enkele vorm wordt streng gehandhaafd. Het bestaan van verschillen geeft een
indicatie van wie de verantwoordelijkheid draagt. Nederland is het enige land dat spreekt
over een ‘morele meldplicht’ van de bestuurder zelf. Hierbij wordt de bestuurder dus
verantwoordelijk gesteld. De meeste andere landen spreken over een ‘informatieplicht’
van de arts naar de patiënt, of een ‘meldplicht’ van de arts aan de uitvoeringsorganisatie.
In deze landen heeft de arts meer verantwoordelijkheid voor signalering.

18

- Bindende factoren adviezen arts. In de meeste landen is het advies van de arts niet
bindend voor de uitvoeringsorganisatie. Alleen in België is dit wel het geval.

- Inhoud en uitvoering van het onderzoek. In andere landen is altijd sprake van een
advies vanuit de arts, in Nederland alleen in uitzonderlijke gevallen.

- Financiering. In een deel van de landen is de bestuurder verantwoordelijk om het
onderzoek te betalen, in een deel van de landen is dit de overheid.

- Sensitiviteit procedure. De aantallen onderzochte bestuurders en het percentage van

hen dat ongeschikt wordt verklaard, is lastig te achterhalen. De informatie die
beschikbaar is, is niet goed te vergelijken. Voor zover er kwantitatieve gegevens bekend
zijn is er verschil in het percentage bestuurders dat na een keuring ongeschikt wordt
verklaard. Of dit aan het medisch onderzoek ligt is echter niet te concluderen, omdat het
betrekking heeft op de gehele procedure. Dit is voor verder onderzoek om na te gaan.
- Vertaling Annex III. Hoe de vertaling van de EU directive wordt vertaald naar de
nationale context verschilt per land. De Annex III laat veel ruimte voor nationale
interpretatie.
Op basis van de vergelijking zijn er enkele aanbevelingen voor vervolgonderzoek
Dit onderzoek is een verkenning van de internationaal bestaande verschillen. Verder
onderzoek is belangrijk om uitspraken te kunnen doen over mogelijk alternatieve keuzes in
het stelsel. Dan kan ook bepaald worden wat de mogelijke impact is op:
- de aantallen burgers die mogelijk gekeurd worden
- de tijd die dit van burgers vraagt
- de werklast van de uitvoeringsorganisatie
- de impact op de verkeersveiligheid, waar het stelsel uiteindelijk voor bestaat
De tijd die medische onderzoeken vragen van burger, overheid en andere partijen hangt nauw
samen met keuzes in de uitvoering van het stelsel. Bijvoorbeeld met de organisatiestructuur,
de kwalificatie van personeel en de werking van systemen voor registratie en beoordeling.
We bevelen op basis van de informatie uit de verschillende landen de volgende thema’s voor
vervolgonderzoek aan.
Varianten
- Verbreding van de vergelijking naar meer landen binnen én buiten de EU. Welke
hoofdvarianten bestaan er in Nederland of daarbuiten? De onderzochte landen zijn een
specifieke selectie van alle mogelijke landen om Nederland tegen af te zetten
- In hoeverre passen andere varianten binnen de Nederlandse context? Het Nederlandse
verkeerssysteem verschilt uiteraard van de meeste andere landen. Varianten uit niet-EUlanden zijn minder relevant, of in ieder geval ingewikkelder te relateren aan de
Nederlandse mogelijkheden. Buiten de EU gelden immers niet dezelfde wettelijke kaders.
De verhouding tussen instanties en de cultuur verschillen daarnaast mogelijk sterker,
bijvoorbeeld in opvatting over de arts-patiëntrelatie.
Inrichting
- Verdieping van de vergelijking om de keuzes binnen landen te verklaren. Wat zijn de
redenen dat andere landen andere keuzes maken dan Nederland?
- Sensitiviteit onderzoeken. Er lijken verschillen te zitten in het aantal mensen dat door de
keuring komt per land. De kern van dit verschil is interessant om te onderzoeken. Ligt het
bijvoorbeeld aan de omvang van doelgroepen of aan het soort keuring?
- Inzicht in de verschillen en overeenkomsten in procedures van meest voorkomende
aandoeningen tussen specifieke landen

19

Uitvoeringskosten
- Uitgebreider onderscheid tussen landen op de inhoud van medische onderzoeken en de
rapportage. Deze verschillen per land. Maar wat zijn de hoofdkeuzes die gemaakt kunnen
worden en wat voor impact heeft dat op de tijd, kosten en verkeersveiligheid? Wat de
verschillen precies zijn is in het huidige onderzoek niet in detail bekeken
- Uitsplitsing werklast voor artsen naar soort doelgroep (leeftijdskeuring, chronische
aandoeningen, beroepschauffeurs of examenkandidaten?) en daaruit volgende
uitvoeringskosten
- Inzicht in de gevolgen die het verschil in verantwoordelijkheid voor de melding geven
(handhaving/consequenties), en wat voor invloed dit heeft op de arts/patiëntrelatie
- Last but not least: inzicht in de impact van bepaalde keuzes op de verkeersveiligheid
(bijvoorbeeld in het geval van een leeftijdskeuring)
Toekomstbestendigheid
- Verkenning van de eisen die toekomstige ontwikkelingen (demografie, technologie, etc.)
stellen aan het stelsel en de uitvoering ervan. In welke mate en hoe bereiden andere
landen zich hierop voor? Hoe ziet een toekomstbestendig stelsel eruit, wat betreft
regelgeving, flexibiliteit en uitvoering?

20

Bijlage 1: Verklarende woordenlijst

Groep 1: Rijbewijzen van de categorieën A1, A2, A, B, B+ E en T.
Groep 2: Rijbewijzen van de categorieën C, C1, CE, C1E, D, D1, DE en D1E.
Beroepsbestuurders: Personen die voor hun beroep een auto besturen. Dit gaat meestal
over groep 2-voertuigen, maar kan ook een groep 1-voertuig zijn.
Gezondheidsverklaring: Medische (zelf)verklaring waarbij een persoon de eigen medische
situatie aangeeft. Standaardprocedure bij aanvraag of vernieuwing rijbewijs.
Medisch onderzoek: Verdiepend onderzoek wanneer twijfels ontstaan over rijgeschiktheid,
of bijvoorbeeld wanneer een (groep 2-)bestuurder een bepaalde leeftijd bereikt.
Medisch adviseur: Een geregistreerde arts, werkzaam voor de uitvoeringsorganisatie. Mag
besluiten of een persoon een rijgeschiktheidsverklaring krijgt.
Vorderingsprocedure: Procedure om te onderzoeken of iemand zich nog kan beroepen op
een rijvaardigheidsbewijs. Wordt gestart door de politie als na een overtreding of anderszins
opvallend rijgedrag informatie bekend wordt die op geestelijke of lichamelijke
ongeschiktheid wijst.

21

Bijlage 2: Vragenlijst

De deelnemende organisaties ontvingen elk een antwoordformulier met de onderstaande
vragen. Het formulier bevatte daarnaast een toelichting over de vraag.
A. Uitvoeringsorganisatie en overige betrokken partijen

- Welke organisatie is verantwoordelijk voor de uitvoering van het stelsel?
- Hoe is de governance (sturing, verantwoordelijkheden) georganiseerd?
- In Nederland adviseert de Gezondheidsraad het ministerie van IenW en het CBR over
adviezen rondom rijgeschiktheid. Hoe wordt deze functie in andere landen vervuld?
B. Doelgroepen

- Welke doelgroepen zijn onderwerp van (verplichte) medische onderzoeken?
- Wanneer (in welke situaties, momenten, leeftijden) worden deze medische onderzoeken
uitgevoerd?
- Geldt er een leeftijdsgebonden keuring, en zo ja, welke regels zijn hieraan verbonden?
C. Aanmeldingen

- Hoe kan of moet een aandoening gemeld worden? Heeft een burger en/of een arts een
meldplicht, en zo ja: onder welke voorwaarden?

- Welke consequenties gelden wanneer verzuimd wordt een aandoening te melden?
- Hoe worden de regels gehandhaafd?
D. Medisch onderzoek

- Wie voert de medische onderzoeken uit? Wie selecteert de arts die de onderzoeken
uitvoert?

- Wie neemt de beslissing over de rijgeschiktheid na uitkomst van het onderzoek?
- Wie betaalt voor het uitvoeren van het medisch onderzoek?
- Wordt de ICADTS-classificatie voor de categorisering van de invloed van medicijnen op de
rijgeschiktheid gehanteerd?
E. Overige

- Zijn er grote veranderingen in de procedures aan de orde? Zo ja, welke?
- Welke bijzonderheden zijn niet aan bod gekomen bij de vragen?

22

Bijlage 3: Betrokken instanties

Nederland
- Ministerie van IenW (opdrachtgever)
- CBR (betrokken bij opzet onderzoek en ook als deelnemer onderzoek)
- SWOV (betrokken bij opzet onderzoek)
België
- Vias Institute
- Autosécurité
Denemarken
- Danish Road Safety Agency
Verenigd Koninkrijk
- DVLA
Zweden
- Transportstyrelsen

23