Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 577

Wijziging van de socialezekerheidswetgeving, de
Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en
inkomen, de Wet studiefinanciering 2000, de
Wet studiefinanciering BES, de Wet
tegemoetkoming onderwijsbijdrage en
schoolkosten en de Algemene wet
inkomensafhankelijke regelingen in verband met
opname van een grondslag voor beëindiging van
uitkeringen, studiefinanciering en
tegemoetkoming bij deelname aan een
terroristische organisatie

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 18 november 2016
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid, belast met
het voorbereidend onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer
als volgt verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

kst-34577-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

blz.

I ALGEMEEN
1. Inleiding
1.1. Algemeen
1.3
Noodzaak tot het treffen van wettelijke maatregelen
2. Doel van het wetsvoorstel
2.1. Doelstelling wetsvoorstel
2.2. Doelgroep
3. Huidig kader beëindiging uitkeringen, studiefinanciering en
toeslagen
4. Zelfstandige beëindigingsgrond
5. Overige aspecten
6. Grondrechtelijk kader
7. Financiële effecten
8. Regeldruk en uitvoeringskosten
II ARTIKELSGEWIJS

2
2
2
3
3
3
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

1

4
4
5
5
6
6
7

I ALGEMEEN
1. Inleiding
1.1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het wetsvoorstel. Het wetsvoorstel heeft als doel het beschermen van
de nationale veiligheid door middel van het verhinderen van financiële
ondersteuning van terroristische organisaties, van de terroristische strijd
en van andere vormen van terroristische activiteiten. Een doel waar de
leden van de VVD-fractie het volledig mee eens zijn. Voorkomen moet
worden dat de Nederlandse overheid, via uitkeringen, toeslagen en
studiefinanciering, direct of indirect financieel bijdraagt aan personen of
aan organisaties die zich bezighouden met terroristische activiteiten of die
ondersteunen. Deze activiteiten vormen een gevaar voor onze nationale
veiligheid. Personen die zich aansluiten bij een terroristische organisatie
gaan doelbewust met hun rug naar onze samenleving staan. Het is terecht
dat zij het recht op uitkeringen, studiefinanciering of andere financiële
ondersteuning van de overheid, die voortvloeien uit het Nederlanderschap verliezen.
De leden van de VVD-fractie vragen of met dit wetsvoorstel het recht op
financiële ondersteuning onomkeerbaar vervalt. Vervallen de ontheffingen
ten behoeve van primaire levensbehoeften en belastingen ook onverwijld?
De leden van de VVD-fractie vragen of deze maatregel alleen opgelegd
kan worden aan personen die zich op door een terroristische organisatie
gecontroleerd grondgebied bevinden. Kan de maatregel ook opgelegd
worden als een persoon zich wel aangesloten heeft bij een terroristische
organisatie maar zich (nog) niet op door terroristen gecontroleerd
grondgebied bevinden?
De leden van de VVD -fractie vragen hoeveel uitreizigers er op dit moment
zijn die aanspraak zouden kunnen maken op financiële ondersteuning van
de Nederlandse overheid. In hoeveel gevallen is het op dit moment niet
mogelijk om die ondersteuning stop te zetten?
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het onderliggende wetsvoorstel. Deze leden hebben nog enkele
vragen.
De leden van de fractie van de SP hebben met belangstelling kennis
genomen van de Wijziging van de socialezekerheidswetgeving, de Wet
structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen, de Wet studiefinanciering 2000, de Wet studiefinanciering BES, de Wet tegemoetkoming
onderwijsbijdrage en schoolkosten en de Algemene wet inkomensafhankelijke regelingen in verband met opname van een grondslag voor
beëindiging van uitkeringen, studiefinanciering en tegemoetkoming bij
deelname aan een terroristische organisatie en hebben hierover nog
enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van onderhavig wetsvoorstel. Zij zijn het van harte eens met het doel van
het wetsvoorstel om de nationale veiligheid te beschermen door middel
van het verhinderen van financiële ondersteuning van terroristische
organisaties. Voorkomen moet worden dat de Nederlandse overheid, via
uitkeringen, toeslagen en studiefinanciering, direct dan wel indirect een
financiële bijdrage levert aan personen of organisaties die zich bezighouden met terroristische activiteiten zoals de jihad.
Deze leden zijn ook positief over de preventieve waarde van dit
wetsvoorstel omdat beëindiging van de uitkering, toeslag of studiefinanciering ook kan leiden tot een prikkel om de uitreis te ontmoedigen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

2

De leden van de fractie van de ChristenUnie hebben met belangstelling
kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij steunen het uitgangspunt dat
moet worden voorkomen dat uitkeringen terecht komen bij terroristische
organisaties. Zij hebben wel een aantal vragen over de vormgeving
daarvan in het wetsvoorstel.
1.3. Noodzaak tot het treffen van wettelijke maatregelen
De leden van de fractie van de SP kunnen zich helemaal vinden in het
standpunt van de regering dat op geen enkele wijze door de Nederlandse
staat mag worden bijgedragen aan het financieren van terrorisme.
Begrijpen de aan het woord zijnde leden goed dat dit nu ook al het geval
is door VN-resolutie 1373 (2001), die financiële tegoeden en economische
middelen kan bevriezen? De leden van de fractie van de SP vragen hoe
vaak de uitvoering van deze maatregel in praktijk verschilt met de
voorliggende wetswijziging. Hoe vaak komt het in de praktijk voor dat het
opheffen van de bevriezingsmaatregel leidt tot het alsnog aanspraak
maken op genoemde uitkeringen en toeslagen? Daarnaast vragen de
genoemde leden zich af hoe vaak komt het voorkomt dat ontheffing van
de bevriezingsmaatregel wordt verleend om in de primaire levensbehoeften te voorzien?
Daarnaast lezen de genoemde leden van de SP-fractie dat nu al uitkeringen, toeslagen en studiefinanciering worden stopgezet van personen
die naar een terroristisch strijdgebied zijn uitgereisd. Wordt daardoor deze
wetswijziging niet een symbolische maatregel?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het nu ook al mogelijk is om
uitkeringen van uitreizigers, waarvan het vermoeden bestaat dat zij zich
hebben aangesloten bij een terroristische organisatie, in te trekken. Zij
vragen de regering aan te geven in welke gevallen dit nu reeds mogelijk is
en in welke gevallen niet om daarmee de toegevoegde waarde van
onderhavig wetsvoorstel nader toe te lichten en te benadrukken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat de Raad van
State er op wijst dat het voor veel uitkeringen al nodig is om in Nederland
te verblijven, omdat anders het recht op de uitkering vervalt. Kan de
regering aangeven waarom een zelfstandige ontnemingsgrond rond
vermoedelijke deelname aan terrorisme in alle gevallen nodig blijft? De
regering spreekt in het nader rapport van de noodzaak tot een
«eenduidige» regeling te komen. Kan de regering aangeven tegen welke
complexiteit zij met de bestaande mogelijkheden aanloopt?
2. Doel van het wetsvoorstel
2.1. Doelstelling wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen welke andere financiële middelen
door de Nederlandse overheid ter beschikken worden gesteld, zoals
subsidies, en mogelijk ten goede kunnen komen aan een terroristische
organisatie, worden daar ook maatregelen tegen getroffen.
2.2. Doelgroep
De leden van de VVD-fractie vragen of de financiële ondersteuning ook
stopgezet kan worden indien een persoon geen duidelijke voornemens
heeft om uit te reizen maar waarbij wel een ernstig vermoeden bestaat dat
die persoon de financiële ondersteuning afkomstig van de Nederlandse
overheid ter beschikking stelt aan een terroristische organisatie. Zo nee,
waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

3

De leden van de VVD-fractie vragen of deze maatregel ook met terugwerkende kracht ingezet kan worden, in het geval de uitreiziger pas later in
beeld komt en mogelijk al enkele maanden/jaren financiële ondersteuning
ontvangen heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen of de maatregel ook ingezet kan
worden indien niet vast staat dat iemand zich vrijwillig heeft aangesloten
bij een terroristische organisatie, en dit dus mogelijk onvrijwillig heeft
gedaan, dit zou volgens de leden van de VVD-fractie wel wenselijk zijn.
3. Huidig kader beëindiging uitkeringen, studiefinanciering en
toeslagen
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat de regering er op
wijst dat het recht op een uitkering soms pas na een periode van verblijf
in het buitenland komt te vervallen, zoals na vier weken in de participatiewet. Meent de regering dat met deze grond sneller dan binnen die vier
weken kan worden vastgesteld dat een uitkering moet komen te
vervallen?
4. Zelfstandige beëindigingsgrond
De leden van de VVD-fractie merken op dat het wetsvoorstel niet strekt tot
personen die zich binnen Nederland actief bezighouden met en bijdragen
aan de terroristische strijd. Welke activiteiten vallen daar volgens de
regering onder en waarom strekt het wetsvoorstel zich niet uit tot die
situaties? De leden van de VVD-fractie vragen welke maatregelen in die
gevallen wel genomen moeten worden. Als de financiering van de
overheid in die gevallen niet stopgezet wordt draagt de Nederlandse
overheid toch nog steeds bij aan de financiering van terroristische
activiteiten?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het uitreizen naar door
terroristen gecontroleerd grondgebied als het belangrijkste argument
gezien wordt om de financiële ondersteuning te beëindigen. Worden
hierdoor niet veel alternatieve scenario’s uitgesloten?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom het toch nog aan het
uitvoeringsorgaan zelf is om te beoordelen of zij op basis van de melding
van de Nationale Politie of Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst
(AIVD) een beschikking kan afgeven waardoor de uitkering, toeslag of
studiefinanciering kan worden beëindigd.
Wat kan de uitvoeringsinstelling wel doen met informatie die ontvangen
is, anders dan het proces-verbaal van de politie of het ambtsbericht,
bijvoorbeeld van familie van de uitreiziger, internet of tips waaruit blijkt
dat de uitreiziger het voornemen heeft uit te reizen en zich aan te sluiten
bij een terroristische organisatie? De leden van de VVD-fractie merken op
dat deze informatie ook van belang kan zijn.
De leden van de VVD-fractie vragen of er met voldoende snelheid kan
worden gehandeld. Ook als de tegemoetkoming voortvloeit uit de
studiefinanciering BES en de opstarttoelage uit de WSF BES?
Hoe verhoudt deze wet zich tot het plan van de regering om aanwezigheid
op terroristisch grondgebied strafbaar te stellen?
De leden van de fractie van de SP vragen welke terroristische organisaties
op de nog te publiceren lijst staan en voor welke uitreizigers die zich
daarbij aansluiten deze wetswijziging van toepassing is.
Begrijpen de aan het woord zijnde goed dat er vooraf geen rechterlijke
toets plaatsvindt omdat dit een bestuursrechtelijke maatregel is? De leden
van de fractie van de SP vragen hoe dit nu geregeld is als de uitkeringen
worden bevroren op basis van de eerder genoemde VN-resolutie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

4

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de regering nader
kan ingaan op het verschil tussen vaststelling van een beëindigingsgrond
rond toeslagen nu en de mogelijkheid om dat straks op een andere grond
te beëindigen. Duurt het naar de inschatting van de regering langer
voordat dit nu wordt vastgesteld, dan wanneer straks de nieuwe grond
wordt toegepast? Zo ja, hoe kan het dat vermoede deelname aan
terrorisme makkelijker en sneller lijkt vast te stellen, dan een van de
andere beëindigingsvoorwaarden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen wat de schatting is
van de regering met betrekking tot de benodigde tijd om vast te kunnen
stellen dat er reden is de uitkering in te trekken op grond van vermoede
deelname aan een terroristische strijd.
De leden van de fractie van de ChristenUnie lezen dat beëindiging van een
uitkering mogelijk is op grond van een signaal van de AIVD of politie via
de CT-infobox. Dat is goed verklaarbaar, maar het kan ook voor rechtsbeschermingsproblemen zorgen in de zeldzame gevallen waarin daarmee
een fout wordt gemaakt. Het is immers lastig opkomen tegen een besluit
dat is genomen op grond van geheime informatie. Kan de regering
uitleggen welke belangenafweging zij hierin heeft gemaakt? Kan de
regering aangeven welke mogelijkheden iemand heeft die meent ten
onrechte zijn uitkering te zijn kwijtgeraakt?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat aan een
melding in de CT-infobox nu nieuwe rechtsgevolgen worden gekoppeld
voor de persoon die het betreft. Kan de regering aangeven of dit de vrije
informatie-uitwisseling door de AIVD en de politie op enigerlei wijze zou
kunnen hinderen, omdat daarbij ook steeds met ernstige rechtsgevolgen
rekening moet worden gehouden?
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren dat in sommige
gevallen gezinnen afhankelijk zijn van een uitkeringen of toeslagen, die
zijn aangevraagd door een uitreiziger en die op grond van deze wet
worden beëindigd. Hoe wordt voorkomen dat dergelijke familie, als die
zelf niet betrokken is bij terrorisme, de dupe kan worden van dergelijke
besluiten?
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of uitvoeringsinstanties, en dan met name gemeenten, die een signaal ontvangen over
een vermoedde terrorist deze informatie ook in andere systemen mogen
verwerken? Zo nee, hoe wordt dat precies voorkomen? En krijgen
gemeenten dan wel op andere wijze informatie over de activiteiten van
hun (voormalig) inwoner?
5. Overige aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen wat de regering verstaat onder «de
niet de financiële middelen te onthouden».
6. Grondrechtelijk kader
De leden van de CDA-fractie hebben een vraag over de wettelijke
grondslag voor de verwerking van privacygegevens. In de toelichting stelt
de regering dat een wettelijke grondslag voor de verwerking van
persoonsgegevens door uitkeringsinstanties niet nodig is, daarbij
verwijzend naar het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).
Echter de AP merkt in haar advies ook op dat de verwerking van
persoonsgegevens door de uitvoeringsinstanties nadere aandacht
verdient, met name op het punt van de beveiliging van persoonsgegevens. Ook de SVB verzoekt de regering om mogelijkheden te bezien
voor een formele wettelijke grondslag om de bijzondere persoonsgegevens uit het ambtsbericht of het proces verbaal te kunnen verwerken.
De regering geeft echter aan dat dit niet noodzakelijk is. Kan de regering

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

5

aangeven waarom niet en tevens garanderen dat de privacy met de
uitvoering van dit wetsvoorstel gewaarborgd is?
De leden van de CDA-fractie vragen de regering tenslotte hoe dit
wetsvoorstel zich naar het oordeel van de regering verhoudt met
Europese regelgeving en meer specifiek met het Europees Verdrag voor
de Rechten van de Mens (EVRM)?
7. Financiële effecten
De leden van de PvdA-fractie merken op dat de regering aangeeft dat tot
nu toe circa 95 sociale zekerheidsuitkeringen zijn stopgezet.
Kan de regering nader uiteenzetten welke uitkeringen dit betrof? Is de
verwachting van de regering dat na inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
het aantal beëindigingen zal toenemen? Voorziet dit wetsvoorstel ook in
de mogelijkheid om onterecht ontvangen uitkeringen worden teruggevorderd?
8. Regeldruk en uitvoeringskosten
De leden van de VVD-fractie merken op dat de mogelijkheid bestaat dat
het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) in bezwaar of
beroep het beëindigingsbesluit moet herzien als het ambtsbericht van de
AIVD of het proces-verbaal van onvoldoende kwaliteit blijkt te zijn. Welke
voorzorgsmaatregelen worden getroffen om dit te voorkomen?
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er toch nog een marginale
toets van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) wordt verwacht wanneer het
ambtsbericht waarin wordt verzocht de uitkeringen te beëindigen is
ontvangen terwijl ook vaststaat dat de SVB niet in staat is na te gaan om
te kijken of dit ambtsbericht grondig tot stand is gekomen.
De leden van de VVD-fractie vragen of er zorg voor wordt gedragen dat
het proces-verbaal of ambtsbericht zo duidelijk mogelijk opgesteld wordt
zodat hier geen onduidelijkheid over ontstaat bij het uitvoeringsorgaan.
De leden van de VVD-fractie constateren op dat de regering aangeeft dat
de kans op bezwaar en beroep dusdanig klein is en dat het risico dat de
SVB loopt bij de bestuursrechter zo klein is dat dat risico verwaarloosbaar
is. Deze leden vragen of er geen manier om dat risico in dit geval
helemaal uit te sluiten?
De leden van de VVD-fractie vragen vanaf wanneer een persoon onterecht
een uitkering heeft ontvangen als het geen datum van uitreis vaststaat,
wordt er, mogelijk later, nog onderzoek gedaan op de datum van uitreis
vast te stellen.
Welke middelen krijgen de gemeenten tot hun beschikking om onterecht
verstrekte uitkeringen terug te vorderen?
De leden van de VVD-fractie merken op dat de regering aangeeft dat de
SVB niet kan nagaan of iemand niet langer het doel heeft om uit te reizen,
in het geval dat een persoon weer in aanmerking wil komen voor een
uitkering. De leden van de VVD-fractie vragen tot wie de SVB zich voor de
beantwoording op die vraag kan wenden.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er door de Belastingdienst
niet met de achterblijvers wordt gecommuniceerd over het stopzetten van
de uitkering en het gegeven dat de achterblijvers zelf een nieuwe toeslag
moeten aanvragen.
Deze leden vragen wat er wordt gedaan om het risico te verkleinen dat de
achterblijvende partner de uitgereisde partner financieel ondersteund, al
dan niet, van de toeslag die de partner (blijft) ontvangen. Welke maatregelen worden genomen om dit te voorkomen?
De leden van de VVD-fractie gaan er vanuit dat indien een persoon na
terugkeer weer een uitkering, toeslag of studiefinanciering aanvraagt, in
de gaten wordt gehouden of deze persoon de financiële ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

6

niet alsnog ten gunste laat komen aan de terroristische strijd. De leden
van de VVD-fractie vragen of dit het geval is.
De leden van de VVD-fractie vragen aandacht voor de nog uit te werken
manier van gegevens uitwisseling door de betrokken partijen ten behoede
van de CT-infobox aangezien gegevensuitwisseling cruciaal is voor een
goede bestrijding van terrorisme.
II ARTIKELSGEWIJS
ARTIKEL XXVII
De leden van de PvdA-fractie vragen wat de beoogde inwerkingtredingsdatum is van dit wetsvoorstel.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Mei Li Vos
De griffier van de commissie,
Post

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 577, nr. 5

7