Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 676

NAVO

Nr. 315

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 februari 2019
Inleiding
Hierbij ontvangt u het verslag van de bijeenkomst van de NAVO-Ministers
van Defensie op 13 en 14 februari jl. te Brussel. Zoals verwacht stond de
lastenverdeling binnen het Bondgenootschap centraal. Daarnaast is in de
werksessies gesproken over het Intermediate-Range Nuclear Forces
(INF)-verdrag, de samenwerking tussen de EU en de NAVO, het versterken
van de afschrikking door en verdediging van de NAVO en over lopende
operaties en missies. Tevens was er een informeel werkontbijt met de
Oekraïense Minister van Defensie. Het was de eerste NAVO-bijeenkomst
met de Noord-Macedonische Minister voor Defensie als genodigde, nadat
de bondgenoten op 6 februari het toetredingsprotocol ondertekenden.
Ook de Amerikaanse acting Secretary of Defence Shanahan was voor het
eerst aanwezig.
INF-verdrag
Op 1 februari jl. kondigden de Verenigde Staten aan uit het INF-verdrag te
stappen vanwege de aanhoudende Russische schending van het verdrag.
Inmiddels heeft ook Rusland het verdrag opgezegd. Hiermee startte een
opzeggingsperiode van 6 maanden, waarna het INF-verdrag eindigt. In de
werksessie over het INF-verdrag spraken de NAVO-bondgenoten opnieuw
unaniem steun uit voor het Amerikaanse besluit. Ondanks diverse
pogingen tot oprechte dialoog van de zijde van de VS, heeft Rusland zich
niet bereid getoond alsnog te voldoen aan haar ontwapeningsverplichtingen onder het verdrag. Het INF-verdrag kan enkel geloofwaardig blijven
als het door de verdragspartijen volledig wordt nageleefd; indien Rusland
de afspraken uit het verdrag eenzijdig niet naleeft, draagt het verdrag niet
langer bij aan de veiligheid van het bondgenootschappelijk grondgebied.
De komende maanden committeert de NAVO zich aan een tweesporenbeleid. Dit richt zich enerzijds op het behoud van het INF-verdrag: ook
tijdens de opzeggingsperiode kan Rusland in principe nog terugkeren naar

kst-28676-315
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 676, nr. 315

1

een complete en verifieerbare naleving van het verdrag. Dat is de enige
manier voor de Verenigde Staten om terug te komen op hun besluit.
Anderzijds moet de NAVO zich beraden op vervolgstappen op zowel
diplomatiek als militair vlak. Hoe deze vervolgstappen vormkrijgen, is de
komende maanden onderwerp van gesprek. Tijdens de volgende
bijeenkomsten van de NAVO zal het onderwerp op de agenda staan.
Nederland benadrukte, net als vele andere landen, het blijvende belang
van nucleaire wapenbeheersing. Tijdens de opzeggingsperiode moet de
NAVO zich bereid blijven tonen tot dialoog en het redden van het
INF-verdrag, indien Ruslands gedrag dat mogelijk maakt. In het geval dat
het INF-verdrag eindigt, blijft wapenbeheersing een belangrijk instrument
voor de bondgenootschappelijke veiligheid. Tegelijkertijd moet de NAVO
dan de implicaties voor Euro-Atlantische veiligheid analyseren en haar
militaire houding daarop aanpassen. De insteek is daarbij dat er geen
nieuwe nucleaire raketten in Europa worden geplaatst. Een nucleaire
wapenwedloop moet worden voorkomen. Nederland acht het van groot
belang dat de NAVO en Rusland in dialoog blijven, ook om ongevallen,
misverstanden en escalatie te voorkomen en transparantie op militair
gebied te bevorderen.
Lastenverdeling
Tijdens het werkdiner over lastenverdeling is gesproken over de nationale
plannen waarin bondgenoten uiteen zetten hoe zij invulling gaan geven
aan de afspraken die tijdens de NAVO-Top in 2014 in Wales zijn gemaakt
over defensie-uitgaven (Kamerstuk 28 676, nr. 210). In 2024 zullen 16
bondgenoten naar verwachting 2% of meer van hun bbp aan Defensie
uitgeven (in 2025 komt daar naar verwachting nog een bondgenoot bij),
en 24 bondgenoten zullen in 2024 een investeringsquote van ten minste
20% realiseren. Bondgenoten onderschreven dat lastenverdeling cruciaal
is voor de eenheid en solidariteit van het bondgenootschap. De
Secretaris-generaal wees erop dat de totale defensie-uitgaven van de
Europese bondgenoten en Canada de afgelopen drie jaar substantieel zijn
gestegen. Die stijging zet de komende jaren door, naar verwachting van
de Secretaris-generaal tot 100 miljard dollar in 2020.
Secretary Shanahan stelde dat de stijging in defensie-uitgaven in de
Verenigde Staten goed is ontvangen, maar benadrukte ook dat verdere,
concrete, vooruitgang op korte termijn nodig is om de benodigde
capaciteiten te kunnen financieren. Shanahan noemde Nederland
expliciet, samen met nog 3 andere landen, als een land dat weliswaar
plannen heeft om in de richting van de 2% bbp te bewegen, maar
daarvoor nog geen financiële onderbouwing heeft.
De Nederlandse inbreng onderstreepte het gevoel van urgentie om de
defensie-uitgaven verder te verhogen: de ontwikkelingen van de internationale veiligheidssituatie maken het noodzakelijk extra te investeren in
Defensie. Europa moet meer verantwoordelijkheid nemen voor de eigen
veiligheid. Nieuwe investeringen moeten de bondgenoten beter in staat
stellen de capaciteiten te leveren die de NAVO vraagt. Vervolgstappen zijn
daarom nodig voor een eerlijke en evenwichtige lastenverdeling.
Nederland wil daarin een betrouwbare bondgenoot zijn die zich aan de
gemaakte afspraken houdt. Het kabinet heeft daarvoor reeds stappen
gezet in het regeerakkoord en heeft de intentie verdere vervolgstappen te
zetten in de Voorjaarsnota, de reguliere begrotingscyclus en in de
herziening van de Defensienota in 2020.
Zoals besproken tijdens het algemeen overleg met uw Kamer op
7 februari jl. heeft het kabinet onderzocht of er uitgaven zijn buiten de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 676, nr. 315

2

defensiebegroting die op dit moment niet worden toegerekend aan het
Nederlandse bbp-percentage, waar dat wel mogelijk is. De NAVO-definitie
van defensie-uitgaven is hierbij leidend. In overleg met onder andere de
Ministeries van Financiën en Buitenlandse Zaken blijkt dat deze toerekening niet zal leiden tot een wezenlijke verandering van het Nederlandse
bbp-percentage. De definitieve additionele toerekening wordt opgenomen
in de reguliere NAVO-rapportages aan de Kamer.
Lastenverdeling zal de komende tijd hoog op de NAVO-agenda blijven
staan, ook tijdens de Leaders’ Meeting met staatshoofden en regeringsleiders eind dit jaar in Londen en op de bijeenkomsten van de Ministers
van Buitenlandse Zaken en Defensie in aanloop naar de Leaders’ Meeting.
Afschrikking en verdediging
De bondgenoten spraken over de implementatie van het versterkte
Deterrence & Defence Posture van de NAVO, waaronder over het
Readiness Initiatief (NRI). Nederland benadrukte de noodzaak voor een
stapsgewijze benadering bij de implementatie van dit initiatief, gebaseerd
op het militair advies van NAVO’s militaire autoriteiten. Transparantie en
het delen van informatie over de daadwerkelijke gereedheid van
eenheden is daarbij van belang. Zoals aan uw Kamer gemeld is het de
bedoeling dat in 2019 eenheden worden geïdentificeerd die voor langere
termijn deel gaan uitmaken van het initiatief. Nederland gaat de komende
tijd met bondgenoten in gesprek om te onderzoeken of in multinationaal
verband of op rotatiebasis een bijdrage kan worden geleverd.
De Ministers stemden eveneens in met de Political Guidance for Defence
Planning 2019. Hierin legt de NAVO de ambitie vast voor de komende 4
jaar. Deze komen grotendeels overeen met de ambitie zoals die 4 jaar
geleden is vastgesteld. De Political Guidance vormt de basis voor de
zogenoemde capaciteitendoelstellingen, die specificeren waar de NAVO
over moet kunnen beschikken. Deze militaire behoeften worden naar
draagkracht verdeeld over de bondgenoten.
In deze sessie kaartte de VS de groeiende informatiebehoefte over China
aan en de mogelijke risico’s van het gebruik van Chinese communicatiesystemen. Er was brede steun onder de bondgenoten voor verdere
bespreking van dit onderwerp binnen de NAVO.
NAVO-missies en operaties
In de werksessie is voornamelijk gesproken over de Resolute Support
Missie in Afghanistan (RSM). In antwoord op een verzoek van uw Kamer
(Handelingen II 2018/19, nr. 46, item 27) gaat u een separate brief toe over
de recente ontwikkelingen in Afghanistan. Secretary Shanahan
benadrukte in de NAVO het belang om bijdragen aan Resolute Support op
peil te houden tot een vredesovereenkomst in Afghanistan is bereikt. Hij
zegde toe bondgenoten te blijven informeren en consulteren over de
Amerikaanse besprekingen met de Taliban en de bredere Amerikaanse
inzet op het politieke spoor. Landen, waaronder Duitsland en
Denemarken, benadrukten solidariteit in NAVO-operaties. De Amerikaanse
aanwezigheid in Afghanistan is randvoorwaardelijk voor bijdragen van
partners aan de huidige missie.
Nederland sprak steun uit voor de Duitse inbreng en onderstreepte het
belang van een inclusieve, intra-Afghaanse vredesdialoog met steun van
de regio. Deze zou moeten leiden tot een akkoord voor duurzame vrede.
De NAVO spreekt de komende tijd verder over de missie in relatie tot de
ontwikkelingen in Afghanistan, specifiek ten aanzien van het politieke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 676, nr. 315

3

proces. In dat kader worden de komende maanden opties uitgewerkt voor
de inrichting van de NAVO-missie Resolute Support na een eventuele
vredesovereenkomst. De «end state» blijft leidend voor de Nederlandse
betrokkenheid.
EU-NAVO samenwerking
In aanwezigheid van EU-Hoge Vertegenwoordiger Mogherini en de
Ministers van Defensie van Zweden en Finland is gesproken over
EU-NAVO samenwerking. Het belang en het nut van deze samenwerking
wordt breed gedragen. De bondgenoten spraken waardering uit voor de
briefing van HV Mogherini over de Europese initiatieven op het gebied
van Defensie. Wel werd, zoals vaker in deze sessies, herhaald dat het van
belang is dat beide organisaties elkaar versterken. Daarbij moet
coherentie en complementariteit het streven zijn, en onnodige duplicatie
worden voorkomen.
Nederland legde het duidelijke verzoek neer om naast militaire mobiliteit
tot een meer concrete en output-georiënteerde benadering van EU-NAVO
samenwerking te komen, in het bijzonder op het vlak van cyber, hybride
dreigingen en contraterrorisme. Diverse bondgenoten deelden deze wens.
Oekraïne
Britse Minister Williamson was gastheer van een informeel werkontbijt in
aanwezigheid van de Minister van Defensie van Oekraïne. Minister
Poltorak ging in op de veiligheidssituatie rondom de Zwarte Zee in relatie
tot de toenemende Russische dreiging. NAVO-bondgenoten spraken steun
uit voor de territoriale integriteit en soevereiniteit van Oekraïne binnen de
internationaal erkende grenzen en riepen wederom op tot vrijlating van de
zeelieden en het vrijgeven van de door Rusland geconfisqueerde schepen.
Eveneens is gesproken over het belang van hervormingen. Met uitzondering van Hongarije riepen de landen op tot herstel van een formele
NAVO-Oekraïne Raad (NUC) op ministerieel niveau. Hongarije maakt hier
bezwaar tegen vanwege een geschil met Oekraïne over taalwetgeving in
relatie tot de Hongaarse minderheid in West-Oekraïne en stelde dat dit pas
na de opvolging van de aanbevelingen van de Venetië-Commissie van de
Raad van Europa door Oekraïne aan de orde kon zijn. Nederland is van
mening dat dergelijke bilaterale geschillen niet binnen de NAVO moeten
worden opgebracht.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 676, nr. 315

4