2020D06970

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de initiatiefnemers over de
Initiatiefnota van de leden Bromet en Futselaar over een Nationaal
Bomenplan (Kamerstuk 35 309, nr. 2).
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De adjunct-griffier van de commissie,
Goorden

nds-tk-2020D06970

1

Inhoudsopgave

Blz.

I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie

2
2
3
4
5

II

Antwoord / Reactie van de initiatiefnemers

8

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de initiatiefnota over een Nationaal Bomenplan van de leden Bromet
en Futselaar. Graag willen deze leden de initiatiefnemers enkele vragen
stellen. Allereerst hechten zij er waarde aan de stelling te onderstrepen
dat bomen, bos en groenvoorziening een belangrijk publiek belang
dienen. Een initiatief dat tot doel stelt om meer bomen in Nederland te
planten is dan ook in principe prijzenswaardig.
Wel hebben de leden van de VVD-fractie enkele kritische vragen.
Allereerst ten aanzien van de financiering. De initiatiefnota stelt een
bijzonder ambitieus doel, maar in de financiële paragraaf wordt maar
summier ingegaan op de geschatte kosten van een dergelijk voorstel en
de wijze van financiering. Deze leden vragen de initiatiefnemers dan ook
of zij hier een uitgebreidere toelichting op kunnen geven.
De leden van de VVD-fractie merken daarnaast op dat bij het maken van
de afweging of bomenplant op een locatie langs een weg haalbaar is, de
verkeersveiligheid te allen tijde voorop zou moeten staan. Concessies aan
verkeersveiligheid ten behoeve van het planten van bomen zouden wat
deze leden betreft uitgesloten moeten blijven. Zijn de initiatiefnemers dit
met hen eens?
Voorts vernemen de leden van de VVD-fractie graag van de initiatiefnemers welke impact het voorstel om bij het onderhoud of aanleg van
nieuwe wegen, dijken of spoorlijnen eerst te kijken waar dit mogelijk is
zonder de kap van bomen, zou kunnen hebben op de tijd die noodzakelijk
is om dergelijke projecten af te ronden. Kunnen de initiatiefnemers dit
toelichten? In dit verband wijzen de initiatiefnemers op de mogelijkheid
tot «het gebruik van nieuwe soorten asfalt». Deze verwijzing behoeft een
toelichting. Kunnen de initiatiefnemers deze mogelijkheid verder
toelichten? Welke «nieuwe soorten asfalt» worden hier bedoeld en wat
zijn hiervan de gevolgen voor kosten, onderhoud en verkeersveiligheid?
De leden van de VVD-fractie prijzen de intentie van de initiatiefnemers om
de Nationale Boomfeestdag te stimuleren. De initiatiefnemers wijzen op
het feit dat 25% van de gemeenten in Nederland nu nog niet meedoet aan
de Boomfeestdag. Hebben de initiatiefnemers verkend welke oorzaken
hieraan ten grondslag liggen?
Verder stellen de initiatiefnemers voor om «financiering beschikbaar te
stellen om mensen op te leiden om hun tuin in te richten als een inheems
bos». Dit voorstel wordt weliswaar gedaan in het kader van de voorstellen
voor het bevorderen van zogeheten «tiny forests», maar roept desondanks vragen op over de mate waarin het inrichten van een gemiddelde
tuin als een «inheems bos» een bijdrage kan leveren aan de doelstellingen

2

die de initiatiefnemers zich stellen met dit voorstel. Kunnen zij dit
toelichten? Hoe ziet deze financiering voor particulieren er uit? Welke
entiteit zal deze cursussen gaan verzorgen in het voorstel van de
initiatiefnemers?
Tot slot vernemen de leden van de VVD-fractie graag welke rol de
initiatiefnemers weggelegd zien voor de Nederlandse boeren, tuinders en
bosbouwers in hun voorstel. Hoe kunnen zij volgens de initiatiefnemers
profiteren van een versterkte inzet op het planten van bomen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de initiatiefnota
van de leden Bromet en Futselaar over een Nationaal Bomenplan en
willen de initiatiefnemers enkele vragen voorleggen.
Druk op landbouwgrond
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat moet worden voorkomen
dat er als gevolg van een Nationaal Bomenplan weer onnodig druk komt
te staan op landbouwgrond. Tussen 1950 en 2016 is immers al zo’n
550.000 hectare grond aan de landbouw onttrokken. Deze leden zijn
daarom van mening dat zowel bij de Bossenstrategie als het Nationaal
Bomenplan in eerste instantie moet worden gekeken naar grond die in
eigendom van overheden is, met name in het stedelijk gebied. Deze leden
vragen de initiatiefnemers of zij deze mening delen en hoe zij hieraan
invulling geven in hun plannen.
De leden van de CDA-fractie merken daarnaast op dat met name
weidevogels gebaat zijn bij een open landschap. Deze leden vragen de
initiatiefnemers wat meer bomen planten uiteindelijk zal betekenen voor
de weidevogelstand.
Rol landbouw
De leden van de CDA-fractie zijn van mening dat boeren en tuinders een
belangrijke rol spelen op het gebied van landschaps- en natuurbeheer en
dat deze bijdrage gepaard dient te gaan met een verdienmodel. Deze
leden vragen de initiatiefnemers hoe zij de rol van boeren en tuinders als
beheerders van het landelijke gebied zien en hoe deze onderdeel uitmaakt
van hun plan. Tevens vragen zij hoe er middels dit plan invulling kan
worden gegeven aan een verdienmodel voor boeren op het gebied van
landschaps- en natuurbeheer en aan de daarvoor benodigde
meetbaarheid van resultaten, bijvoorbeeld als het gaat om een meet- en
monitoringssysteem met betrekking tot CO2-vastlegging.
Bomen in steden en dorpen
De leden van de CDA-fractie delen de mening van de initiatiefnemers dat
het van groot belang dat er ook in de stad meer groen komt. In zowel de
Bossenstrategie als het Nationaal Bomenplan is een extra stimulans voor
meer bomen in steden en dorpen volgens deze leden daarom wenselijk.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het CDA in dit kader eerder
een programma voor natuurinclusieve steden heeft voorgesteld, waarin
natuurvrijwilligers, het Ministerie van Binnenlandse Zaken, provincies en
gemeenten samen werken aan meer groen in de stad (motie-Geurts,
Kamerstuk 35 000 XIV, nr. 32). Ook wijzen deze leden erop dat de regering
in reactie op de Europese Green Deal tevens heeft aangegeven graag
meer nadruk te zien op natuurinclusiviteit bij duurzame stedelijke

3

ontwikkeling. Zij trekken hieruit de conclusie dat zowel de initiatiefnemers
als de Minister het belang van natuurinclusieve steden en meer bomen in
steden en dorpen onderkennen. Zij vragen daarom de initiatiefnemers te
omschrijven hoe zij met hun Nationaal Bomenplan concreet een extra
stimulans zullen geven aan natuurinclusieve steden en op welke wijze zij
daarmee zullen zorgen voor meer bomen in steden en dorpen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de ambitie voor meer bomen
in steden en dorpen al geruime tijd wordt uitgedragen door onder andere
Stichting De Groene Stad. Zij vragen de initiatiefnemers welke rol zij zien
voor deze stichting en andere vergelijkbare organisaties in het verwezenlijken van de doelen uit het Nationaal Bomenplan.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
onderhavige initiatiefnota van de leden Bromet en Futselaar over een
Nationaal Bomenplan. Deze leden juichen het toe dat leden gebruikmaken
van het recht op initiatief. De leden zijn het eens met de initiatiefnemers
dat bos en bomen een belangrijk onderdeel kunnen vormen van de
aanpak van klimaatverandering, belangrijk voor biodiversiteit en
ecosystemen, naast dat hout een duurzame en circulaire grondstof is. Ook
zijn zij het ermee eens dat de bescherming van bos en van oude
monumentale bomen meer aandacht verdient. Zij willen hier ook bij
benoemen dat dit voor iedere soort natuur geldt in Nederland, Europa en
de wereld. Zij hebben nog enkele vragen.
Bescherming en beheer van bossen vanuit het Rijk
De leden van de D66-fractie lezen in de initiatiefnota dat het belang van
uitbreiding van bos duidelijk naar voren komt. Een uitbreiding van het
bosareaal zien ook deze leden als belangrijk, maar tegelijkertijd zien zij
ook dat andere natuur, zoals open landschappen (moeras, duinen, heide
en graslanden) in Nederland onder druk staan. Zijn de initiatiefnemers het
eens met de leden dat nieuw bos niet ten koste mag gaan van waardevolle open landschappen? Voor Rode Lijstsoorten als de tapuit zijn open
landschappen cruciaal. Op welke manier houden de initiatiefnemers
rekening met de deze diersoorten? Zijn er daarnaast al specifieke locaties
in gedachten voor de bosaanplant?
Zijn de initiatiefnemers het met de leden van de D66-fractie eens dat naast
klimaatslim bosbeheer ook de diversiteit van het bos centraal moet komen
te staan in de subsidieregelingen? Kunnen de initiatiefnemers specificeren
wat de precieze bijdrage is aan biodiversiteit wanneer een bos «met rust
wordt gelaten» ten opzichte van een bos waarbij dit niet zo is? Hoeveel
procent en hectare van het bestaande bos wordt als natuurbos
beschouwd in Nederland? Zijn de kwaliteit en kwantiteit van het bos hier
beter dan in andere bossen? Wat is de achterliggende reden dat er in de
periode van 2012 tot 2015 jaarlijks 2% is gekapt voor verjonging van het
bos? Hoeveel is in de periode hierna gekapt? Zien de initiatiefnemers ook
de voordelen van een bepaalde bomenkap met als doel om bijzondere
biodiversiteit te herstellen, zoals tapuiten, zeldzame vlinders en reptielen
als de zandhagedis op heiden en in duinen? Op welke manier zouden de
initiatiefnemers de negatieve connotatie van bomenkap wegnemen?
Kunnen de initiatiefnemers specificeren welke onderdelen zij graag in de
Gedragscode bosbeheer terug zouden willen zien die nu ontbreken?

4

Natuureducatie
De leden van de D66-fractie zijn positief over de inzet omtrent «tiny
forests». De ambitie voor meer bomen in steden en dorpen wordt al lange
tijd uitgedragen door Stichting De Groene Stad. Welke punten komen
overeen en zijn de initiatiefnemers van mening dat extra inzet hier nodig
is? Deze leden zien ook zeker grote meerwaarde voor grote robuuste
bossen. Op welke manier hebben de initiatiefnemers oog voor het belang
van grote bossen? Binnen bestaande bossen is er ook veel ruimte voor
verbetering van biodiversiteit door veroudering én verjonging. Op welke
manier houden de initiatiefnemers rekening met deze mogelijkheid om zo
streekeigen bomen, naast inheemse boomsoorten en gewassen mee te
nemen in de afweging die gemaakt wordt om bestaande bossen
robuuster te maken? Welke rol zien de initiatiefnemers voor boeren en
tuinders als beheerders van het landelijke gebied? Op welke manier zou
de inzet meetbaar gemaakt kunnen worden?
Houtwallen en andere landschapselementen en financiële paragraaf
De leden van de D66-fractie zijn blij te lezen dat de initiatiefnemers, net als
deze leden, het belang zien van houtwallen en andere landschapselementen in en rondom agrarische gebieden. Deze leden hebben eerder
moties ingediend over het beter beschermen van landschapselementen
(motie-De Groot, Kamerstuk 33 576, nr. 158). Zij zijn van mening dat in het
nieuwe Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) meer ruimte moet
komen voor Pijler 2 en daarmee voor de eco-regelingen. Zij zijn dan ook
blij te lezen dat de initiatiefnemers binnen het GLB ruimte zien voor de
eco-regelingen.
De leden van de D66-fractie willen het Europese Meerjarig Financieel
Kader (MFK) moderniseren, waarbij de nadruk wordt gelegd op natuurlijke
leefomgeving, klimaat en een duurzame landbouwsector en plattelandsontwikkeling. Binnen het GLB zullen de omzet naar kringlooplandbouw, de
klimaatopgave en het verbeteren van biodiversiteit speerpunten worden.
Verder moet inkomenssteun sterk gekoppeld worden aan vergroeningsmaatregelen en maatschappelijke doelen. Inhoudelijke hervormingen
binnen het GLB zijn daarom noodzakelijk. Zijn de initiatiefnemers het
daarom met deze leden eens dat een ambitieuze moderniseringsslag
nodig is van het huidige MFK en GLB en dat het, om deze moderniseringsslag en hervormingen mogelijk te maken noodzakelijk is dat
Nederland zich inzet voor een goede Europese samenwerking? Zijn de
initiatiefnemers het derhalve eens dat de nadruk tijdens de onderhandelingen van het MFK daarom moet liggen bij de hervormingen? Kunnen de
initiatiefnemers dit toelichten? Willen de initiatiefnemers dat in het GLB
een verschuiving plaatsvindt van hectaresteun (Pijler 1) naar de
eco-regelingen (Pijler 2)? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de PvdD-fractie danken de initiatiefnemers voor hun
uitgebreide initiatiefnota over het bosbeheer in Nederland. Deze leden zijn
van mening dat het huidige bosbeheer in Nederland tekortschiet. Zij
constateren dat de initiatiefnemers een aantal goede voorstellen doen om
bossen en bomen beter te beschermen en ervoor te zorgen dat er bomen
bij komen. Wel missen zij een grondige analyse van de oorzaken van
ontbossing in Nederland en concrete voorstellen om deze ontbossing te
stoppen. Zij hebben hier nog enkele vragen bij.
Allereerst willen de leden van de PvdD-fractie benadrukken dat de
grootschalige kap van bomen in ons land zo snel mogelijk gestopt dient te
worden. Zij maken zich ernstige zorgen over het feit dat er in Nederland

5

per jaar gemiddeld 3.000 hectare bos gekapt wordt, oftewel op een
gemiddelde werkdag worden er zo in Nederland 18 voetbalvelden aan bos
gekapt. Bomen worden gekapt om uiteenlopende redenen. Feit is echter
wel dat als we niets doen aan deze ontbossing, het planten van bomen
dweilen met de kraan open zal zijn. Het planten van bomen is erg
belangrijk om ook op de lange termijn een gezonde en robuuste natuur te
hebben, maar jonge aanplant kan geen compensatie zijn voor het kappen
van bestaand bos, zowel niet op het gebied van biodiversiteit als dat van
natuurwaarden van oud bos versus nieuwe aanplant. Delen de initiatiefnemers deze visie?
De leden van de PvdD-fractie missen in de voorliggende nota enkele
grondoorzaken van ontbossing, zoals te hoge stikstofuitstoot. De natuur
staat zwaar onder druk door stikstof afkomstig uit de intensieve landbouw,
verkeer en industrie. Hierdoor groeien heide- en stuifduingebieden dicht.
Ruim 38% van de Nederlandse ontbossing in de periode 2013–2017 vond
plaats om deze kwetsbare natuur te laten overleven. Bomen kappen om
deze gebieden weer open te maken zonder de stikstofuitstoot omlaag te
brengen is dweilen met de kraan open. Delen de initiatiefnemers deze
visie?
Slechts 13% van Nederland bestaat momenteel uit beschermd (Natura
2000) natuurgebied, waarvan bovendien een groot deel in zee ligt. Het is
op zo’n klein oppervlak niet mogelijk om zowel kwetsbare natuur én
bomen te behouden; vandaar de noodzaak tot omvorming. De leden van
de PvdD-fractie zijn van mening dat het grote belang van het uitbreiden
van het bosareaal en het belang van de bescherming van de kwetsbare
natuur niet tegen elkaar uitgespeeld mogen worden, maar allebei de
ruimte moeten krijgen die ze verdienen. Deze leden zijn van mening dat
een bossenstrategie alleen succesvol kan zijn als de oorzaken van
ontbossing aangepakt worden en pleiten daarom voor het aanwijzen van
meer natuurgebieden en het onmiddellijk fors reduceren van de stikstofuitstoot. Delen de initiatiefnemers deze visie?
De leden van de PvdD-fractie missen in de voorliggende initiatiefnota
concrete voorstellen om deze vorm van ontbossing te stoppen. De
initiatiefnemers doen enkele suggesties, zoals het realiseren van de
biodiversiteitsdoelen buiten de huidige natuurgebieden en, indien bomen
toch gekapt moeten worden, een ruimhartige compensatie. Echter, deze
suggesties komen niet terug in het «overzicht van beslispunten». Waarom
niet?
De leden van de PvdD-fractie pleiten voor het in kaart brengen van
mogelijkheden om de biodiversiteitsdoelstellingen te halen zonder
daarvoor bomen te kappen, door expliciet de mogelijkheden te verkennen
om gronden die nu nog een niet-natuurbestemming hebben bij de natuur
te betrekken. Ook pleiten zij voor het invoeren van een compensatieplicht
voor het kappen van bomen in het kader van Natura 2000-maatregelen.
Kunnen de initiatiefnemers hierop reflecteren?
Een andere oorzaak van ontbossing in ons land vindt plaats in het
reguliere bosbeheer, door het creëren van kaalkapvlaktes. De initiatiefnemers stellen terecht voor om over te stappen van een bosbeheersysteem van kaalkap en herplanten naar kleinschalige bosbeheervormen
zoals natuurvolgend bosbeheer. De leden van de PvdD-fractie zijn van
mening dat kaalkap verboden moet worden en dat dat in de praktijk
betekent dat ook «kleine» kapvlaktes van een halve hectare tot het
verleden gaan behoren. Het ecosysteem wordt vernietigd door kaalkap,
ook als het gekapte gebied «slechts» 5.000 m2 groot is, oftewel een klein
voetbalveld. Er kunnen geen oude bomen ontstaan en de aftakelingsfase
kan niet optreden, terwijl die fase juist heel waardevol is voor de
biodiversiteit. Bovendien wordt de bodem, vaak zelfs machinaal,
omgewoeld. Dat leidt tot het vrijkomen van in de bodem gebonden CO2
en tot verlaging van de bodemvruchtbaarheid. Kunnen de initiatiefnemers

6

hierop reflecteren? Hebben de initiatiefnemers een verbod op kaalkap en
het omwoelen van de bodem overwogen?
De initiatiefnemers merken op dat Staatsbosbeheer sinds «het kabinet
Rutte I, en Staatssecretaris Bleker, [...] een verzelfstandigde rijksdienst is
geworden [...] flink [is] gekort op de publieke middelen» maar gaan verder
niet in op de gevolgen hiervan. De leden van de PvdD-fractie vinden het
onwenselijk dat Staatsbosbeheer deels afhankelijk is van inkomsten uit de
houtoogst en biomassa om haar natuurgebieden te beheren.1 Het is
duidelijk dat de verschillende taken van Staatsbosbeheer, zoals de
bescherming van bossen en de biodiversiteit, het exploiteren van de
bosgebieden en houtkap, niet altijd samengaan en zelfs tegenstrijdige
belangen kunnen zijn. Delen de initiatiefnemers deze visie?
De leden van de PvdD-fractie stellen dat de gevolgen zeer zorgwekkend
zijn. Staatsbosbeheer heeft keiharde financiële belangen bij het kappen
van bomen en het afvoeren van biomassa. Als gevolg is de term
«multifunctioneel bos» bedacht. Dat is feitelijk natuurbos waar bomen
gekapt worden en biomassa wordt afgevoerd om geld aan te verdienen.
Dit is onwenselijk omdat de natuur niet gebaat is bij houtoogst en de
afvoer van biomassa, zeker wanneer dit met zwaar materieel of in het
broedseizoen gebeurt. Deze leden vinden dat geld verdienen met
houtoogst een perverse prikkel vormt voor een organisatie als Staatsbosbeheer, die als belangrijke taak heeft bos te beschermen. Zij vinden dan
ook dat de bezuinigingen teruggedraaid moeten worden en Staatbosbeheer weer in dienst van het Rijk moet komen. Tevens zijn zij van mening
dat Staatsbosbeheer moet stoppen met het kappen van bomen en het
afvoeren van biomassa in natuurbos, zeker in het broedseizoen. Zij zijn er
niet van overtuigd dat slechts het vernieuwen van de gedragscode, zoals
de initiatiefnemers voorstellen, tot de gewenste omschakeling in het
bosbeheer zal leiden. Een gedragscode is een vorm van zelfregulering.
Het vormt niet voldoende waarborg dat het beschermen van de natuur
écht voorop zal komen te staan. Kunnen de initiatiefnemers hierop
reflecteren?
De leden van de PvdD-fractie delen de opvatting van de initiatiefnemers
dat hout altijd in de eerste plaats hoogwaardig gebruikt dient te worden.
De initiatiefnemers willen daarom dat er een duurzaamheidskader voor
biomassa wordt gecreëerd om te verankeren dat hout altijd in de eerste
plaats hoogwaardig wordt toegepast en dat kronen en takken niet in het
geheel worden gebruikt voor biomassa. Deze leden vrezen echter dat zo’n
duurzaamheidskader de ruimte biedt om het kappen en stoken van (delen)
van bomen duurzaam te noemen, hoewel de negatieve klimaateffecten
van het stoken van hout groter zijn dan bij het stoken van steenkool. Zeker
omdat de Europese Commissie het kappen en verbranden van bomen
voor de energieproductie officieel als CO2-neutraal (en daarmee
«duurzaam») heeft gelabeld, met de redenering dat bomen gedurende
hun leven CO2 hebben vastgelegd, zodat hun levenscyclus CO2-neutraal
genoemd kan worden zodra de als hout opgeslagen CO2 via verbranding
weer vrijkomt. Deze leden constateren dat er bij het stoken van hout veel
CO2 vrijkomt en dat dit bijdraagt aan de klimaatverandering, ongeacht
welk label eraan gehangen wordt. Delen de initiatiefnemers deze
opvatting? Welke garantie vragen zij van de regering om te voorkomen
dat er ook in de toekomst bomen gekapt worden voor de productie van
energie, waarbij de uitstoot van CO2 «omgekat» wordt naar duurzaam?
Zijn de initiatiefnemers het met de leden van de PvdD-fractie eens dat
tijdens het verbranden van hout in korte tijd veel CO2 vrijkomt en dat de
CO2 die vrijkomt bij de natuurlijke sterfte en het vergaan van bomen in het
bos minder bijdraagt aan de klimaatverandering dan bij verbranding,
omdat bij het vergaan van bomen de opgeslagen CO2 in tientallen jaren
1

27,4 miljoen oftewel 13,8% van de bedrijfsopbrengsten in 2017. Zie het jaarverslag Staatsbosbeheer 2018.

7

vrijkomt en bovendien deels in de bodem blijft opgeslagen in de vorm van
organisch materiaal? Delen de initiatiefnemers bovendien de opvatting
dat het niet opruimen van dood hout veel ander planten- en dierenleven
mogelijk maakt en zo een positieve bijdrage levert aan de biodiversiteit en
aan een gezond en robuust ecosysteem?
II Antwoord / Reactie van de initiatiefnemers

8