Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 659

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 oktober 2020
Afgelopen weken liep het aantal nieuwe COVID-19 besmettingen verder
op tot 10.315 op 27 oktober. Op 29 september jl. is het eerste pakket
beperkende maatregelen ingegaan, gevolgd door een gedeeltelijke
lockdown op 13 oktober. De laatste stand van het reproductiegetal van
twee weken geleden staat op 1,16. Dit is gedaald, maar nog boven de 1.
Het maatregelenpakket van 13 oktober heeft naar verwachting het
reproductiegetal wel doen dalen tot onder de 1. Maar of dat echt zo is,
zullen we pas de komende week in de cijfers terugzien.
En niet alleen de vraag óf we een daling zullen zien, maar ook met welke
snelheid de besmettingsgraad daalt, is belangrijk voor het besluit dat we
zullen moeten nemen over de maatregelen. Wat we zeker weten, is dat de
huidige maatregelen nadrukkelijk langer nodig zijn dan vier weken. De
verwachting is nu dat het in ieder geval nog tot in december duurt.
Op dit moment kan over eventuele aanvullende maatregelen nog geen
uitsluitsel worden gegeven. Uiteraard informeer ik uw Kamer zodra dit
kan.
Leeswijzer
In deze brief ga ik, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, de
Minister voor Medische Zorg en Sport en de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport in op:
– De huidige epidemiologische situatie, waarbij ook wordt ingegaan op
het OMT-advies (paragraaf 1). Ten aanzien van de routekaart coronamaatregelen, ga ik in op het OMT-advies dat ik hierover heb ontvangen
(paragraaf 2). Vervolgens breng ik u op de hoogte van de doorontwikkeling van het dashboard (paragraaf 3), de stand van zaken rond testen
en traceren (paragraaf 4), quarantaine (paragraaf 5), de Corona-app
(paragraaf 6), de ontwikkelingen richting het vaccin (paragraaf 7). In de

kst-25295-659
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

1

–

–

–

laatste paragraaf van dit deel zal ik nader ingaan op innovatieve
behandelingen (paragraaf 8).
Het tweede deel van de brief gaat over de zorg voor COVID-19
patiënten in de curatieve sector, met als onderwerpen de stand van
zaken curatieve sector (paragraaf 9), en de stand van zaken opschaling
van de tijdelijke zorgcapaciteit buiten het ziekenhuis (paragraaf 10).
In het derde deel van de brief ga ik in op de bescherming van mensen
met een kwetsbare gezondheid in verpleeghuizen, gehandicaptenzorg,
de GGZ, maatschappelijke ondersteuning (inclusief dak- en thuislozen
en jeugd (paragraaf 11).
Tenslotte zijn in de brief nog andere onderwerpen opgenomen,
namelijk de tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (paragraaf 12), de
arbeidsmarkt en de financiën in de zorg (paragraaf 13), Caribisch
Nederland (paragraaf 14), publiekscommunicatie (paragraaf 15) en
overig (paragraaf 16). In deze laatste paragraaf wordt ingegaan op
sport, Wob-verzoeken, de situatie rondom slachthuizen en een plan
van aanpak veilige scholen (motie Asscher en Jetten).

Met deze brief voldoe ik aan:
– De motie van de leden Asscher en Jetten over de Kamer wekelijks op
de hoogte stellen van de testcapaciteit (Kamerstuk 25 295, nr. 547);
– De motie van de leden Asscher en Jetten over een plan van aanpak
voor veilige scholen voor de start van de herfstvakantie (Kamerstuk
25 295, nr. 593).
– De motie van de leden Van der Staaij en Jetten over bevorderen dat
fysieke behandelingen mogelijk blijven in de geestelijke gezondheidszorg (Kamerstuk 25 295, nr. 636).
– De motie Klaver c.s. (Marijnissen, Asscher) (Kamerstuk 25 295, 637),
over het verhogen van de maximale testcapaciteit, met als uitgangspunt dat er overcapaciteit gecreëerd wordt;
– De motie van het lid Segers c.s. over in overleg treden met landelijk
opererende vrijwilligersorganisaties (Kamerstuk 25 295, nr.643)
– De motie van het lid Van Esch waarmee de regering wordt verzocht te
komen met een landelijk plan van aanpak voor de bestrijding van het
coronavirus in de vleesindustrie, gericht op het voorkomen en tijdig
opsporen van nieuwe brandhaarden (Kamerstuk 25 295, nr. 644).
– De motie van de leden Van Esch en Van Raan over opname van een
kopje «buitenlandse reizen» in de routekaart (Kamerstuk 25 295, nr.
645) en de Commissiebrief die hierover verzocht is.
– De motie van het lid De Groot (Kamerstuk 28 286, nr. 1106) waarin de
regering wordt verzocht om alles in het werk te stellen om slachthuizen (financiële) verantwoordelijkheid te laten nemen voor een
mogelijke vermindering van slachtcapaciteit.
– De motie van het lid Ouwehand waarin de regering wordt verzocht,
vanuit het oogpunt van de volksgezondheid landelijk de regie te
nemen bij het tegengaan van de verdere verspreiding van het
coronavirus in de vleesindustrie (Kamerstuk 28 286, nr. 1109)
– Mijn reactie op verzoek van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport, op het bericht van ActiZ d.d. 18 oktober dat de
ouderenzorg nu ook vastloopt.1
– Mijn reactie op het Manifest Zorg2 van 09-10-2020 in relatie tot
bezoekregelingen.
– Mijn reactie op het bericht dat de uitslagen van duizenden commerciële corona-testen niet meetellen in de dagelijkse updates van het
RIVM, omdat deze commerciële bureaus hun resultaten niet doorgeven aan de GGD3.
1

(https://nieuws.actiz.nl/nieuws/2020/10/actiz-ouderenzorg-loopt-nu-ook-vast)
https://www.humanistischverbond.nl/zorgmanifest/
3
https://www.skipr.nl/nieuws/aantal-besmettingen-met-corona-is-groter-dan-rivm-opgeeft/
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

2

–
–

–
–

–
–
–
–

Beantwoording vragen bonus wetsvoorstel Belastingplan 2021
(Kamerstuk 35 572, nr. 17).
Beantwoording van de vragen van Ouwehand (Aanhangsel Handelingen II 2020/21, nr. 488) met betrekking tot dieren in de veehouderij, die
ik op verzoek van de vaste commissie voor Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit beantwoord voor het AO dieren in de veehouderij op
29 oktober 2020.
Toezegging aan de Kamer over het schrijven van een implementatieplan sneltesten;
Toezegging aan de Kamer over sneltesten en asymptomatisch testen
van mensen die uit BCO onderzoek naar boven komen en mensen die
de app gebruiken;
Toezegging aan de kamer over generiek inzetten van sneltesten;
Toezegging aan Heerma over perspectief over testen en BCO in een
testsamenleving;
Toezegging aan Heerma over het geven van een winstwaarschuwing
met betrekking tot het aantal sneltesten;
Toezegging aan Jetten over het schetsen testen en traceren in de
opschaling van maatregelen.

1. Duiding van de epidemiologische situatie
Vandaag hebben we een nieuwe berekening van het reproductiegetal
gekregen: 1,16. Het reproductiegetal is dus gedaald. De waarde van 1,16 is
gebaseerd op de situatie van twee weken eerder. Het eerste maatregelenpakket van 28 september heeft bijgedragen aan die, weliswaar lichte,
daling van het reproductiegetal. Nu is het wachten op de effecten van het
maatregelenpakket van 13 oktober. De verwachtingen zijn dat het
13 oktober pakket zal leiden tot een verdere daling van het reproductiegetal, naar een waarde onder de 1. Of dat écht zo is en hoe snel die daling
zal gaan, zullen we pas de komende week in de cijfers terugzien.
We zien nu in elk geval een afvlakking van de groei. De eerste tekenen
laten zich zien. Maar we zijn er zeker nog niet. In de afgelopen week zijn
67.542 nieuwe meldingen van COVID-19 ontvangen, dat zijn er nog steeds
veel te veel. Dat is een stijging van bijna 12.000 (22%) ten opzichte van de
week daarvoor. Toch is hier sprake van een afvlakking. Twee weken eerder
zagen we nog een stijging van 60%.
Ook de groei in het aantal ziekhuisopnames, lijkt af te vlakken. De
procentuele toename van het aantal ziekenhuisopnames was in de week
van 7 – 13 oktober 44%, afgelopen week was dit 17%.
De procentuele toename van het aantal IC opnames was in de week van
7-13 oktober 38%, afgelopen week was dit 16%.
De bedbezetting neemt echter nog altijd elke dag toe. Daarnaast zien we
dat het aantal verpleeghuislocaties met ten minste één besmette bewoner
in de afgelopen 28 dagen met ongeveer 15 per dag door blijft stijgen.
Kortom, we zien dat de snelheid van stijging van de besmettingsgraad
afvlakt, maar we moeten het beeld scherper krijgen. Want dat beeld is
belangrijk voor de afweging die we moeten maken en het besluit dat we
zullen moeten nemen over extra maatregelen en de verwachte effectiviteit
daarvan.
Want, als we nú extra maatregelen zouden nemen – een totale lockdown
bijvoorbeeld – dan moet die teruggang van het aantal besmettingen
opwegen tegen de maatschappelijke kosten hiervan.
Een belangrijke afweging is dat een lockdown de verwachte hoogte van
de piek in de ziekenhuizenbezetting – in het begin van november – niet zal
beïnvloeden. Omdat de mensen die volgende week zullen worden
opgenomen nu al besmet zijn. Extra maatregelen en ook een lockdown

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

3

zullen vooral invloed hebben op het verminderen van de R-waarde in de
periode daarna.
De maatregelen die we nu genomen hebben zijn passend en nodig om het
virus terug te dringen. Het is van belang dat we telkens precies die
maatregelen nemen die op dat moment nodig zijn. Het vorige maatregelenpakket is genomen op 14 oktober. De effecten daarvan moeten dus
deze week zichtbaar worden. Het RIVM geeft aan dat pas na circa 2 weken
het effect van maatregelen zichtbaar wordt. Daarvoor moeten we het
effect deze week nog afwachten.
OMT-advies
Het OMT heeft op 27 oktober advies uitgebracht. Dit advies is opgenomen
in de bijlage (Bijlage – Advies n.a.v. 82e OMT)4. Het advies beslaat vier
onderdelen:
1. Effect van de maatregelen
2. Reizen
3. Arbeidsmigranten
4. Testen
Ten aanzien van het effect van de maatregelen geeft het OMT aan dat het
momenteel nog te vroeg is om met zekerheid te zeggen of het huidige
maatregelenpakket voldoende effect gaat hebben of niet. Vanwege deze
onzekerheid adviseert het OMT om vóór het einde van deze week een
her-evaluatie van de meest recente data te doen om de richting van de
effecten beter te kunnen duiden. Met elke dag zal meer duidelijk worden
of de afvlakking doorzet, c.q. een daling inzet, of dat de bevestigde
gevallen niet dalen en extra maatregelen nodig zijn om de R(t)-waarde en
het aantal besmettingen terug te dringen. Het OMT zal zich bij een
achterblijvende daling eind van deze week opnieuw beraden en een
advies uitbrengen. Bij een toename van het aantal besmettingen zal
aanscherping van de maatregelen noodzakelijk zijn.
Ten aanzien van reizen, stelt het OMT vast dat buitenlandse reizen en
vakanties een risico vormen voor import en verspreiding van COVID-19 in
Nederland. De verwachting is dat de epidemiologische situatie in de
wintervakantieperiode nog niet onder controle is, ook niet in de meeste
landen in Europa en veel landen daarbuiten. Als maatregelen in landen
minder streng zijn dan in Nederland, dan zal dit naar verwachting leiden
tot meer risicogedrag, meer besmettingen en daardoor weer meer import
van geïnfecteerde gevallen. Het OMT adviseert een continuering van de
beoordeling van landen voor reisadvisering, waarbij drempelwaardes niet
versoepeld worden en ook gebruik wordt gemaakt van de recent
ontwikkelde EU-systematiek.
Ten aanzien van arbeidsmigranten geeft het OMT aan dat het duiden van
de clusters nog enig onderzoek en voorbereiding vergen. Het OMT komt
hierop terug in zijn advies van 2 november.
Het OMT geeft aan zeer positief te staan tegenover het eerste ontwerp
routekaart testen en doet enkele suggesties ter verbetering en bespoediging van de implementatie. Hierop wordt uitvoerig ingegaan in
paragraaf 3.
Met betrekking tot het testen van asymptomatische personen, dat in
uitzonderingsgevallen plaatsvindt, adviseert het OMT een isolatieduur van
drie dagen na monsterafname. Indien deze persoon gedurende deze drie
dagen symptomen krijgt van COVID-19, dan geldt de normale isolatieduur.
4

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

4

Indien deze persoon geen symptomen heeft ontwikkeld, dient deze
opnieuw getest te worden middels een PCR-test.
BAO-advies
Naar aanleiding van het OMT-advies heeft op 27 oktober een Bestuurlijk
Afstemmingsoverleg (BAO) plaatsgevonden.
Ten aanzien van het effect van de maatregelen, neemt het BAO kennis van
de analyse. Het BAO deelt dat het nu nog te vroeg is om een uitspraak te
kunnen te doen over het effect van de maatregelen. Het BAO wacht
hierover nader advies van het OMT af.
Ten aanzien van reizen herkent het BAO dat buitenlandse reizen en
vakanties een risico vormen voor import en verspreiding van het virus en
neemt het advies van het OMT over. Het BAO geeft daarbij als
aandachtpunt mee dat de communicatie hierover snel en helder opgepakt
moet worden en dat afstemming in Europees verband de voorkeur
verdient.
Het kabinet neemt de adviezen van het OMT en het BAO ten aanzien van
reizen mee in de besluitvorming en zal uw Kamer hier op korte termijn
nader over informeren.
Ten aanzien van de routekaart testen, is het BAO blij met het advies en
doet een aantal aanbevelingen met betrekking tot rapportage van
testuitslagen, de kwaliteit van sneltesten en de capaciteit van professionals die de testen kunnen afnemen. Ten aanzien van het testen van
personen zonder klachten, neemt het BAO het advies over.
Zoals ik in de inleiding reeds heb gememoreerd, is het krijgen van zicht op
en inzicht in het virus een belangrijk ankerpunt voor de aanpak. Hieronder
volgt de stand van zaken omtrent onderwerpen die hierop toezien.
Zicht op en inzicht in het virus
2. Routekaart coronamaatregelen
Gelet op het feit dat er nog geen besluit is genomen over eventueel
aanvullende maatregelen voor de komende weken, wordt uw Kamer op
een later moment nader geïnformeerd over de routekaart coronamaatregelen. Hieronder geef ik een reactie op het OMT-advies dat ik hierover heb
ontvangen.
Op 20 oktober jl. heeft het OMT zijn 81e advies uitgebracht (Zie Bijlage –
Advies n.a.v. 81e OMT)5. In dit advies wordt een aantal adviezen gegeven
over de routekaart (gereedschapskist en (de)escalatieladder). Dit
OMT-advies is aangegrepen om de routekaart en (de)escalatieladder op
een aantal punten door te ontwikkelen. Het BAO ondersteunt het advies
van het OMT ten aanzien van de gereedschapskist en wijst op de waarde
die het heeft voor de voorspelbaarheid richting de samenleving. Naar
aanleiding van het OMT- advies kan ik u melden dat er een
de-escalatiestrategie (voor wat betreft afbouw maatregelenpakket) zal
worden ontwikkeld en er mogelijk gerichte (regionale) pilots zullen
worden uitgevoerd. Ook zal de signaalwaarde – met ingang van de
tijdelijke wet maatregelen COVID-19 – worden verlaagd van 50 per 100.000
per week naar 35 per 100.000 per week. Deze signaalwaarde komt overeen
met de signaalwaarde van het Duitse systeem en zorgt ervoor dat er
vroegtijdig effectieve maatregelen kunnen worden genomen. Voor wat
betreft het terugbrengen van het aantal risicofases in de routekaart blijven
de huidige vier fases van de routekaart voorlopig in stand, gezien het
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

5

belang van eenduidige communicatie richting de samenleving. De
komende tijd wordt onderzocht of aanpassingen in de routekaart
benodigd zijn. Afhankelijk van de uitkomsten van deze exercitie kan
alsnog (op termijn) worden besloten terug te gaan naar 3 fases. Verder
vaart de koers van het kabinet niet op alleen één signaalwaarde,
aangezien deze waarde altijd in samenhang wordt gezien met het beeld
en de duiding van de contextindicatoren zoals genoemd in de bestuurdersversie van de routekaart. In de publieksversie van de routekaart wordt
nu ook verwezen naar de reisadviezen ten aanzien van reizen in binnenen buitenland. Bezien wordt of de consequenties van reizen naar oranje of
rood gebied vermeld moet worden in de routekaart. Tenslotte wordt er
gedragswetenschappelijk advies meegenomen in de besluitvorming.
Hiermee is de motie van de leden Van Esch en Van Raan6 over opname
van een kopje «buitenlandse reizen» in de routekaart en de Commissiebrief die hierover verzocht is, afgedaan.
3. Verdere ontwikkeling van het dashboard
Een belangrijk ankerpunt voor de aanpak is het krijgen van zicht op en
inzicht in het virus. Het is van belang dat we tijdig inzicht hebben in hoe
de situatie zich ontwikkelt. Daarvoor werken we aan het verder intensiveren en tijdiger weergeven van indicatoren op het dashboard. Vanaf
3 november wordt het dashboard sneller geactualiseerd na publicatie van
de RIVM-cijfers. We streven er naar om steeds sneller na publicatie van de
RIVM-cijfers om 14.15 uur het dashboard geautomatiseerd bij te werken.
Daarnaast zijn er ook weer uitbreidingen gerealiseerd. Zo toont het
dashboard vanaf 3 november wekelijks het percentage positieve testen
per veiligheidsregio en streven we ernaar om deze gegevens elke dag te
kunnen ontsluiten. Daarbij wordt nu ook inzichtelijk gemaakt wat de trend
in het percentage positieve testen is Ook wordt vanaf 3 november
dagelijks een update gegeven van de rioolwaterdata. Elke waterzuiveringsinstallatie wordt nog wekelijks bemonsterd, maar dagelijks worden
uitslagen gerapporteerd. Zoals ik in mijn brief van 13 oktober jl7 aan uw
Kamer aangaf, ben ik met RIVM en de waterschappen in gesprek over het
verder intensiveren van deze metingen naar uiteindelijk dagelijkse
bemonstering. Vanaf 3 november worden alle rioolwatergegevens tevens
gecorrigeerd voor neerslaghoeveelheden en worden alle rioolwatergegevens gestandaardiseerd naar 100.000 inwoners.
Sinds 3 november is het ontwerp van het dashboard verder verfijnd,
waarbij de sidebar aangepast is. Ook zijn de veel gestelde vragen (FAQ’s)
en de cijferverantwoording overzichtelijker en gebruiksvriendelijker
weergegeven.
Vooruitblik dashboard
Het dashboard is constant in ontwikkeling. We blijven het design van het
dashboard verfijnen de komende tijd. Zo werken we aan het toevoegen
van een nieuwe toplaag die de epidemiologische situatie eenvoudig en
begrijpelijk samenvat op basis van alle cijfers op het dashboard. Op deze
manier zien bezoekers in één oogopslag wat de situatie is. Hiermee sluiten
we eveneens aan bij het advies van de «Lessons Learned» experts tijdens
een tweede sessie van 8 oktober jl. om de cijfers op het dashboard
begrijpelijker en toegankelijker te maken voor het algemeen publiek. Ook
werken we de komende tijd aan de communicatie van actuele maatregelen op het dashboard aan de hand van de inschalingsniveaus op het
dashboard. In de volgende voortgangsbrief zal ik uw Kamer hierover en
6
7

Kamerstuk 25 295, nr. 645
Kamerstuk 25 295, nr. 656

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

6

over de communicatiestrategie verder informeren. Daarnaast wordt
gewerkt aan het toevoegen van de aard van besmetting, besmettingen in
gehandicapteninstellingen, sterftecijfers en naleving van maatregelen
(o.b.v. lopend RIVM-onderzoek).
4. Testen en traceren
Feiten en cijfers over testen en traceren de afgelopen 2 weken
Indicator
Omvang
Totaal aantal afgenomen
COVID-19 testen (GGDtestlocaties en overige/kritieke
zorg)1 2
Totaal aantal afgenomen
COVID-19 testen alleen bij de
GGD testlocaties1
Het aantal meldingen
positieven en percentage
positieve testresultaten3

Aantal en percentage
opgestarte en afgeronde BCO3

Percentage mensen met
nieuwe klachten dat bereid is
zich te laten testen4
Effectiviteit
Gemiddelde tijd tussen het
inplannen van een afspraak en
de testafname5
Gemiddelde tijd tussen de
testafname en testuitslag5
Gemiddelde tijd tussen
inplannen testafspraak en
testuitslag5
Gemiddelde tijd tussen het
inplannen van een afspraak en
testuitslag voor prioritair
testen (zorgpersoneel en
onderwijs via GGDtestlocaties) 5

Week 42 (13/10–20/10)

Week 43 (20/10-27-10)

425.600 totaal per week
60.800 gemiddeld per dag
(commercieel: 4.000)

439.200 totaal per week2
62.700 gemiddeld per dag2
(commercieel: 4.200) 2

312.200 testen per week
44.600 gemiddeld per dag

323.400 testen per week
46.200 gemiddeld per dag

55.587 meldingen bij het
RIVM
47.082 positieven uit de
GGD-testlocaties
15,2% positieven in de
GGD-testlocaties.
81,1% van de contactinventarisaties i.h.k.v. BCO is
uitgevoerd, 45.578 in totaal.
Dit loopt op gedurende de
weken die volgen in verband
met registratie achterstanden.
42% (onderzoek tussen
30 september en 4 oktober)

67.542 meldingen bij het RIVM
51.166 positieven uit de
GGD-testlocaties.
17,9% positieven in GGDtestlocaties

35,6 uur (van 12/10 tot 18/10)

29,4 uur (19/10 tot 25/10)

34,1 uur (van 12/10 tot 18/10)

31,8 uur (19/10 tot 25/10)

69,7 uur (van 12/10 tot 18/10)

61,2 uur (19/10 tot 25/10)

35,2 uur (van 12/10 tot 18/10)

29,6 uur (19/10 tot 25/10)

81,6% van de contactinventarisaties i.h.k.v. BCO is uitgevoerd, 51.882 in totaal. Dit
loopt op gedurende de weken
die volgen in verband met
registratie achterstanden.
42% (onderzoek tussen
30 september en 4 oktober)

1

Bron: CoronIT en LCDK lab-uitvraag (27/10/2020)
Het gaat hier om het totaal aantal COVID-19 testen afgenomen door GGD teststraten, voor
klinische zorg (ziekenhuizen, verpleeghuizen en huisartsen) en commerciële testen. Het aantal
commerciële testen staat tussen haakjes. name in het aantal afgenomen testen is minder hard
gegroeid t.o.v. de week daarvoor vanwege een daling in het aantal testafspraken die afgelopen
weekend
3
Bron: Epidemiologische situatie Nederland, RIVM (27/10/2020). De gegevens van week 43 zijn
nog niet volledig en kunnen dus hoger uitvallen.
4
Bron: Gedragsonderzoek RIVM & GGD via https://www.rivm.nl/gedragsonderzoek/maatregelenwelbevinden
5
Bron: GGD-GHOR CoronIT Week 42 en 43 (27/10/2020)
2

Testcapaciteit prognose
In de Kamerbrief van 13 oktober heb ik u gemeld dat er 60.400 testen per
dag aan laboratoriumcapaciteit beschikbaar was. Inmiddels ik u melden
dat de laboratoria, GGD en het LCDK in week 42 gemiddeld 60.800 testen
per dag hebben afgenomen en in week 43 62.700 testen per dag Dit
bewijst dat alle partijen er alles aan doen om de beschikbare capaciteit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

7

benutten. Momenteel liggen de doorlooptijden nog boven de streefnorm
van 2x24 uur. Deze norm wil ik zo snel mogelijk bereiken. Ik verwacht dat
we 70.000 testen per dag kunnen afnemen voor het einde van oktober en
90.000 testen per dag voor het einde van november door GGD teststraten,
voor klinische zorg (ziekenhuizen, verpleeghuizen en huisartsen) en
commerciële testen. Dit staat los van de introductie van sneltesten, hierop
ga ik onder «teststrategie» nog in.
Testcapaciteit pijplijn
Momenteel ben ik nog in onderhandeling met een aantal extra laboratoria
voor de afname van PCR-laboratoriumcapaciteit. Waar we eerst de
bestaande labcapaciteit op regionaal niveau hebben versterkt, en
vervolgens met verschillende buitenlande laboratoria contracten hebben
afgesloten, zijn we nu ook met partijen in gesprek om op een aantal
centrale plekken in Nederland hoogvolume laboratoria te bouwen. Daarbij
wordt er ook gekeken naar de mogelijkheden om robots in te zetten die
onze labcapaciteit kunnen vergroten, doordat deze 24 uur per dag kunnen
draaien en minder personeel vereisen. VWS ondersteunt een pilot voor de
inzet van testrobots die arbeidsintensieve laboratoriumhandelingen
kunnen overnemen. VWS heeft partijen uit het veld gevraagd die pilot uit
te voeren. VWS is voornemens dergelijke robots grootschalig in te zetten
indien de pilot een gunstig resultaat laat zien. De eerste robot wordt
spoedig geleverd en is vanaf januari beschikbaar voor de productie van
maximaal 20.000 tests per dag indien deze dag en nacht operationeel is.
Deze robots kunnen juist ook voor de langere termijn goed ingezet
worden, bijvoorbeeld bij een derde golf Sars-Cov-2, of bij nieuwe
pandemieën.
Teststrategie
Inleiding
Naar aanleiding van mijn toezegging aan uw Kamer om een perspectief te
schetsen hoe het testlandschap inclusief sneltesten er uit zal zien, geef ik u
hiervan een overzicht via het Ontwerp Fasering Testen (zie ook bijlage)8.
Het doel van deze teststrategie is tweeledig:
– het bestrijden van infectieziekte en
– het continueren van de economie en samenleving.
Ik heb de ambitie om het aantal testmogelijkheden in Nederland flink te
verruimen. Dit is in elk van de vier risiconiveau van de «routekaart
coronamaatregelen» nodig, want in ieder van de risiconiveau is zicht op
het virus van essentieel belang. Verruimen is ook mogelijk nu, naast de
PCR test zijn er verschillende innovatieve (snel)testen beschikbaar (die
gevalideerd zijn of nog in het validatieproces zitten), zoals de antigeentesten, de LAMPtest, de ademtest en andere innovatieve testen. De
robotisering van laboratoria is een innovatie op het gebied van het
vergroten van de laboratoriumcapaciteit voor PCR.
Met dit Ontwerp Fasering Testen geef ik inzicht in de ambitie voor het
testbeleid in Nederland. Het OMT geeft in het advies naar aanleiding van
het 82e OMT COVID-19 aan positief tegenover dit ontwerp te staan. Ik volg
in dit ontwerp een drie-sporen-beleid, waarmee ik wil realiseren dat in
Nederland het testen op COVID op meer plekken, bij meer mensen kan
plaatsvinden. Dat gaat stap voor stap en kan niet allemaal in één keer. Het
motto van de invoering van sneltesten is: veilig, verantwoord en snel. Het
testen op COVID-19 vereist namelijk naast snelheid, ook zorgvuldigheid:
8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

8

we willen geen verkeerde testuitslagen, die mensen onterecht ongerust
maken dat ze wel besmet zijn (fout-positieven) of omgekeerd: mensen
onterecht het gevoel geven dat ze niet besmet zijn (fout-negatieven).
Daarvoor is het nodig dat de juiste test op het juiste moment wordt
toegepast op de juiste doelgroepen en dat de test zélf ook juist wordt
afgenomen. Daarnaast: om op méér plekken méér mensen te kunnen
testen is steeds eerst een goede fysieke en ICT-gekoppelde testinfrastructuur nodig en moet (geschoold) testafnamepersoneel beschikbaar
zijn. Met name dat laatste is nog wel een grote hobbel, juist omdat niet
zomaar iedereen en test kan afnemen. Ik verzoek u – gezien het bovenstaande – de gepresenteerde testaantallen hieronder en in de afbeelding
als richtgetallen op te vatten en niet als taakstellingen. Uiteraard blijf ik
bezig met het inkopen van testen en zal ik bestaande en nieuwe initiatieven blijvend faciliteren.
De drie sporen
Het ontwerp bestaat uit drie sporen:(1) de basis testinfrastructuur, (2) het
aanvullende testspoor voor werkgevers en (3) thuistesten:. Deze drie
sporen volgen elkaar op in de tijd, maar de voorbereiding en uitvoering
hiervan zullen elkaar ook deels overlappen.
1. Basis testinfrastructuur:
Er werd al heel hard gewerkt aan het verder uitbreiden van de
basistestinfrastructuur, maar er is meer nodig om te (blijven) voldoen
aan de vraag naar testen. Aan de huidige GGD-PCR locaties voegen we
het volgende toe:
a. Er komen circa 7 XL testlocaties, waar ruimte is voor zowel de
regulier PCR-test als innovatieve sneltesten, waaronder de
LAMP-test, antigeentesten, en – na validatie – de ademtest. Er zijn
intensieve gesprekken gestart met Amsterdam, Rotterdam,
Utrecht, Den Haag, Groningen en Eindhoven. Anderen zullen snel
volgen. In december zullen de eerste testafnames op XL locaties
van start gaan.
b. We gaan zorgen voor extra sneltest afname locaties die fijnmaziger zijn dan de huidige locaties. Op deze 25 locaties worden
speciale sneltest testlocaties ingericht, gebruik makend van de
antigeen testen die inmiddels beschikbaar zijn en in de praktijk zijn
gevalideerd voor mensen met klachten. Eind november worden
de eerste locaties geopend, daarna volgen de andere locaties.
c. De GGD verkent de mogelijkheden rondom het inzetten van
wijkgerichte testcapaciteit. Hierbij kunnen mobiele units helpen,
door deze in te zetten op plekken waar de prevalentie hoog is
en/of bij uitbraken.
Deze uitbreiding en versnelling wordt gerealiseerd door drie partijen,
die samen met VWS en EZK, besloten hebben nauw samen te werken.
Dit betreft:
– VNO-NCW en het gezamenlijke bedrijfsleven, die de infrastructuur
aanleggen voor deze extra sneltestlocaties
– de GGD-en die al van plan waren enkele XL testlocaties te gaan
realiseren in grote steden voor grootschaliger testafname voor
traditionele PCR testen;
– de GGD Amsterdam met TNO, die van plan waren het LAMP
sneltest concept (testafnamepaviljoens beproefd in Amsterdam) op
te schalen naar een XL locaties elders in het land;
– Defensie is in staat om op verzoek van VWS militairen de teststraten te laten bemensen in de opstartfase. De militairen zullen snel na
de start worden vervangen door geselecteerde en opgeleide
mensen die langer aan de slag kunnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

9

Door de nauwe samenwerking tussen de partners kan voor de burger
een goed afgestemd aanbod van extra testmogelijkheden worden
geschapen dat een flinke boost kan geven aan de totale testcapaciteit
in ons land.
De partijen werken samen op de IT aspecten, personeelswerving en
opleiding, en eventueel het gezamenlijk beheer van de circa 7 XL
locaties. De drie partijen benutten zo op complementaire wijze elkaars
kracht en expertisen en geven elkaar ook de ruimte om tempo te
maken. Het idee van VNO NCW om een fors aantal militairen in te
zetten om de teststraten een kick-start te laten maken kon met steun
van VWS door Defensie mogelijk worden gemaakt. Uiteraard geeft het
Ministerie van VWS (als opdrachtgever van VNO NCW) ook op andere
punten steun waar nodig aan dit gezamenlijke uitvoeringsinitiatief op
praktische, bestuurlijke, technische en juridische aangelegenheden. De
extra en kortstondige inzet van militairen is cruciaal voor de snelle
start van de inrichtingsfase omdat de beschikbaarheid van personeel
voor al deze extra locaties een punt van zorg is.
Het opschalen van de basis testinfrastructuur moet er zo snel mogelijk
toe leiden dat we voor alle mensen met klachten een doorlooptijd
behalen van maximaal 2x 24 uur tussen het maken van een testafspraak en het ontvangen van de uitslag. Op dat moment kan een
besluit worden genomen over het uitbreiden van het testbeleid naar
mensen zonder klachten die een risico hebben gelopen op besmetting.
2. Aanvullende testspoor voor werkgevers (instellingen en bedrijven):
In het tweede spoor kunnen werkgevers op eigen initiatief sneltesten
(met name antigeentesten) inzetten voor eigen personeel. Dit dient wel
te gebeuren onder bepaalde randvoorwaarden, daar ga ik later in deze
brief uitgebreid op in. Ik kan alvast vermelden dat er door het RIVM
een LCI-richtlijn ontwikkeld wordt die onder andere ingaat op de eisen
rondom het testen onder medisch toezicht (bijv. bedrijfsarts), melding
van (positieve) uitslagen aan de GGD, veiligheidseisen, informatieplicht, het goed duiden van de uitslag van de test en scholingsvereisten bij de afname van testen. Met dit spoor wil ik dat initiatieven
gericht op het open houden van het maatschappelijk en economisch
leven de ruimte krijgen en ook dat werkgevers en werknemers erop
kunnen vertrouwen dat de kwaliteit en veiligheid van de testen
gegarandeerd is.
3. Thuistesten:
Er zal een moment aanbreken dat burgers zichzelf individueel kunnen
laten testen of zichzelf kunnen testen, bijv. thuis. Dat kan pas als
hiervoor gevalideerde testen zijn, wat nu nog niet het geval is. Te
denken is aan de volgende mogelijkheden:
a. burgers al dan niet begeleid individueel testen af te laten nemen
of zelf af te nemen bijvoorbeeld door middel van een controle op
afstand
b. inzet sneltesten als toegang tot evenementen
Het inzetten van zelftesten is allesbehalve een gelopen race. Momenteel is nog niet mogelijk dat sneltesten thuis kunnen worden afgenomen (bijv. in werk- of privésfeer) zonder tussenkomst van een
zorgprofessional. Er is een aantal zaken die erg van belang zijn in dit
kader, zoals de veilige toepassing van en de interpretatie van sneltesten door leken die hier niet voor opgeleid zijn. Of en hoe we de
veiligheid en kwaliteit van het gebruik van sneltesten kunnen borgen
zullen we moeten onderzoeken.
Ook aan het testen voor de toegang tot evenementen zitten vele haken
en ogen. Dit heeft voornamelijk te maken met de (on)zekerheid die een
negatieve test uitslag geeft, die moet uiteraard heel zeker zijn, omdat
er anders nog te veel kans is op veel besmettingen bij events. Het OMT
waarschuwt hier in het advies naar aanleiding van het 82e OMT
COVID-19 ook voor. Zij geven aan dat we terughouden moeten zijn met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

10

het scheppen van verwachtingen van de invoering van sneltesten voor
de evenementenbranche, omdat het aannemelijk is het uitvoeren van
pilots in het begin van 2021 te vroeg kan zijn. Deze waarschuwing
neem ik ter harte en betrek ik in het onderzoek.
In alle sporen heeft het Ministerie van VWS (uiteraard in overleg met
andere ministeries) de centrale regie over de te maken keuzes in het
kader van de verantwoordelijkheid voor de bestrijding van deze
A-ziekte.
De doelgroepen
De doelgroep voor alle sporen is vooralsnog «mensen met klachten«.9
Wel worden mensen in uitbraaksituaties getest zonder klachten, zoals bij
uitbraken in zorginstellingen. Hiervoor zijn twee redenen:
– er is nog geen gevalideerde sneltest voor mensen zonder klachten
(validatie resultaten worden in december verwacht)
– hoewel de situatie snel verbetert, kan er de komende tijd nog sprake
zijn van schaarste en wil ik bovendien overcapaciteit opbouwen
Doelgroep spoor 1:
In dit spoor kunnen alle mensen met klachten zich laten testen. Voor de
zorg en onderwijs geldt dat zij de toegang tot testen met prioriteit
behouden totdat de doorlooptijden terug zijn naar 2x24uur voor iedereen.
Bovendien blijft het laagdrempelig testen bij uitbraken in zorginstellingen
en bij kwetsbare patiënten en cliënten in instellingen mogelijk, nu nog met
PCR testen, maar wanneer dit mogelijk is ook met sneltesten. Zodra het
mogelijk is (doorlooptijden zijn op 2x24 uur en er is sprake van overcapaciteit), maar uiterlijk in december, wil ik het risicogericht testen van
personen zonder klachten toevoegen aan het testbeleid, uiteraard na
advies van het OMT en van de LCT waar het gaat om de testcapaciteit. De
eerste groep die hiervoor in aanmerking komt zijn de mensen die
opkomen uit het Bron- en Contactonderzoek en de Coronamelder als
nauw contact van een persoon met een positieve testuitslag. In eerste
instantie kunnen zij zich via de PCR laten testen. Zodra er een praktijkgevalideerde sneltest voor mensen zonder klachten is en er dus meer
ruimte komt in de testcapaciteit, wordt een apart besluit genomen over
welke doelgroepen zonder klachten aan de beurt komen. Een belangrijke
groep die ook in beeld is om meegenomen te worden zijn inkomende
reizigers van luchthavens uit hoog risico landen.
Doelgroep spoor 2:
Werkgevers voeren de sneltesten zelf en op eigen initiatief uit. Nieuwe en
ook de nu al lopende initiatieven zullen gaan werken conform de
LCI-richtlijn die in de maak is waarin onder andere eisen staan over de het
medisch toezicht bij het hele testproces, melding van de uitslagen bij de
GGD (uiteindelijk in CoronIT, op een manier die het systeem noch de
werkgevers teveel belast), veilige testafname, het goed duiden van de
uitslag van de test en de scholingsvereisten bij de afname van testen.
Testen vinden plaats op basis van het actueel geldende testbeleid,
voorlopig dus alleen mensen met klachten. Daarbij is het ook van belang
om te weten of er een hertest nodig is bij een positieve of negatieve
testuitslag uitslag van een antigeentest.
In totaal hebben we vanaf november 4 miljoen antigeentesten per maand
ingekocht en beschikbaar. Hiervan reserveer ik er 1 miljoen voor de testen
die in spoor 1 worden uitgevoerd. De rest, dus 3 miljoen testen per
9

Conform het advies naar aanleiding van het 82e OMT COVID-19, het OMT geeft aan: gebruik
gevalideerde sneltesten alleen bij mensen met klachten of na bekende blootstelling en zet deze
niet in bij mensen zonder klachten en zonder dat de testen daarvoor gevalideerd zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

11

maand, is beschikbaar voor spoor 2. Dit moet voldoende zijn voor iedere
werkgever die een eigen testfaciliteit wil oprichten en daarbij kan voldoen
aan de LCI-richtlijn.
Voor werkgevers en instellingen in de zorg bestaat reeds de mogelijkheid
om via het Landelijke Coördinatiepunt Hulpmiddelen (LCH) hulpmiddelen
te bestellen. Ik wil het mogelijk maken dat zij dit spoor benutten om
gevalideerde sneltesten te bestellen. Ik werk eraan dat deze mogelijkheid
vanaf half november operationeel is.
Voor de verdeling van overige testen zal het kabinet een loket inrichten
voor werkgevers in niet-zorg sectoren. Bij dat loket kunnen ze de centraal
ingekochte sneltesten afnemen, mits wordt voldaan aan alle
voorwaarden. Dit loket wil ik begin december operationeel hebben, ik
informeer uw Kamer later verder over de uitrol van spoor 2. Uiteraard
staat het partijen vrij om zelf binnen de geldende en toekomstige
richtlijnen aan de slag te gaan met inkopen en uitvoeren van sneltesten.
Doelgroep spoor 3:
Indien mogelijk zal op termijn het thuistesten voor individuele burgers
worden ingevoerd. Testen zal dan meer regelmatig kunnen gebeuren.
Voor de zelftesten is nog geen toelating in Europa, laat staan dat er een
validatie gereed is. Verder betekent (begeleid) zelftesten ook dat burgers
zelf in staat moeten zijn om die testen juist af te nemen en af te lezen.
Voorts zal dit een geheel andere (ICT) infrastructuur vergen (van
ontvangen van de test thuis tot en met het doorgeven van de uitslag om
zicht te kunnen houden op het virus). Ik zet alvast het onderzoek hiervoor
in gang, zodat we dit spoor in kunnen zetten, zodra dit ook realistisch is.
Tijdlijnen
De genoemde getallen zijn richtgetallen. Als gevolg van de verderop in de
brief genoemde risico’s en of deze wel of niet optreden kunnen de
getallen en data zowel naar boven als naar onderen afwijken van de
werkelijke testaantallen. Ik verzoek u – gezien het bovenstaande – de
gepresenteerde testaantallen als richtgetallen op te vatten en niet als
taakstellingen. Uiteraard blijf ik bezig met het inkopen van testen en zal ik
bestaande en nieuwe initiatieven blijvend faciliteren.
Spoor 1
Het streven is om begin 2021 100.000 tot 130.000 testen per dag af te
kunnen nemen binnen 2x 24 uur. Uiteraard zal ik niet stoppen met verder
uitbreiden waar dit mogelijk is maar dit is afhankelijk van de snelheid
waarmee nieuwe vormen van testen, zoals de antigeentesten, LAMP en
ademtest, kunnen worden ingezet. Ook is de beschikbaarheid van
personeel en het opleiden van nieuw personeel mogelijk een beperkende
factor.
Spoor 2
Er zijn al werkgevers die initiatieven hebben ontplooid of ingekocht. Ik kan
momenteel geen schatting geven van de hoeveelheid testen die nu al
worden uitgevoerd. Wel ben ik voornemens dat initiatieven van
werkgevers die vallen binnen de prioriteiten van het kabinet vanaf
december gebruik kunnen maken van de centraal ingekochte voorraad
sneltesten. Dit loopt tentatief op van 10.000 tot mogelijk 50.000 per dag
eind december. Bij succesvolle uitrol kan dit verder oplopen in de
maanden daarna. Ik kan geen goede verwachting geven van de verdere
groei in dit spoor omdat het afhankelijk is van initiatieven van werkgevers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

12

Ik stel in ieder geval veilig dat de centraal ingekochte voorraad antigeentesten voldoende is voor verdere groei naar 100.000 per dag vanaf januari
2021.
Spoor 3:
Uitwerking en onderzoek naar thuistesten start begin november, maar de
eerste pilots kunnen op zijn vroegst eerste kwartaal 2021 starten.
Verhouding vraag – aanbod
Gebaseerd op de laatste RIVM prognose van de testvraag is mijn
verwachting dat we in december en januari ruim kunnen voldoen aan de
vraag. De testvraag voor COVID in december ligt rond de 90.000, terwijl de
testcapaciteit – inclusief de inzet van sneltesten – hoger kan uitvallen. We
houden rekening met enkele onzekerheden, zoals een stijging van de
testbereidheid. Daarnaast zal ik bij een besluit om doelgroepen zonder
klachten toe te laten volgens het RIVM rekening moeten houden met grote
onzekerheidsmarges over de daaruit voortvloeiende testvraag (tussen de
24.000 en 64.000/dag).
Randvoorwaarden voor inzet sneltesten
Sneltesten kunnen niet zomaar ingezet worden. Dit blijkt ook uit de vragen
die het OMT stelt in het advies naar aanleiding van het 81e OMT
COVID-19. Het OMT, maar ook vele andere partijen, vraagt in haar advies
om een overzicht van welke sneltesten er zijn, wanneer ze beschikbaar
komen en hoe en wanneer ze naar verwachting kunnen worden ingezet.
Bovendien wil het OMT graag de mogelijkheid hebben om de inzet van
deze testen in de landelijke aanpak mede te beoordelen. Ik zal ervoor
zorgen dat het OMT hierbij betrokken wordt.
Zoals eerder in deze brief gemeld zijn er een aantal voorwaarden
waaronder ik het inzetten van sneltesten wil toestaan. Ter vastlegging van
de (medische) eisen waaraan het afnemen van testen bij de bedrijven en
instellingen moet voldoen brengt het LCI op mijn verzoek een richtlijn uit.
Deze richtlijn geldt zowel voor bedrijven en instellingen die willen werken
met een PCR-test als met nieuwe vormen van testen, zoals de antigeentesten. Het RIVM zal deze richtlijn afstemmen met onder andere de IGJ en
de vereniging van bedrijfsartsen. Uiteraard wordt hierbij ook het OMT
betrokken. Het OMT heeft waardevolle adviezen gegeven in het advies
naar aanleiding van het 82e OMT COVID-19, ik zal het RIVM vragen die
mee te nemen in het ontwikkelen van de LCI-richtlijn, maar deel deze ook
met de partijen die met de verschillende sporen van de nieuwe teststrategie aan de slag zijn en gaan. In de nog te ontwikkelen richtlijn zullen
naar verwachting onder andere onderstaande voorwaarden van de inzet
van sneltesten ook een plek in krijgen.
– Alleen CE-gemarkeerde en volledig gevalideerde testen
– Volgens het geldende testbeleid
– Veilige afname van de testen (onder medisch toezicht, werken met
PBM’s, biosafety, geschoold personeel etc.)
– Melding van uitslagen bij de GGD (uiteindelijk in CoronIT, op een
manier die het systeem noch de werkgevers teveel belast)
– Juiste communicatie naar burger over betekenis van de testuitslag en
benodigde vervolgstappen
– Er wordt geborgd dat er hertesten plaatsvinden als dat nodig is (i.v.m.
vals negatieven en vals positieven)
– Adequaat toezicht op het testen en het testproces

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

13

Toezicht op het testen en testbeleid
Vooruitlopend op een LCI-richtlijn voor het gebruik van sneltesten heeft de
IGJ als toezichthouder op testen en het testbeleid op 22 oktober een
nieuwsbericht naar buiten gebracht. Hierin geven zij aan dat een
BIG-geregistreerde arts medisch inhoudelijk betrokken is bij het uitvoeren
van coronatests op niet-GGD testlocaties. Deze arts is daarmee medisch
inhoudelijk verantwoordelijk voor het goed afnemen van de testen, het
duiden van de testuitslag en het doorgeven van positief geteste personen
naar de GGD. Ook moeten testen in commerciële teststraten van goede
kwaliteit en betrouwbaar zijn. Bij het ontbreken van een CE-markering is
de veiligheid en effectiviteit van de test niet geborgd. Testen moeten
worden uitgevoerd door een zorgprofessional.
De inspectie benoemt dat commerciële teststraten de GGD-testlocaties
ontlasten omdat zij een snelle voor-screening kunnen doen of mensen op
het moment van testen positief zijn op het coronavirus. Dit draagt bij aan
het bestrijden van de huidige pandemie. Na een positieve test moeten
mensen zich altijd melden bij de GGD voor een aanvullende PCR-test.
Alleen met een PCR-test kan met zekerheid vastgesteld worden of iemand
het virus bij zich draagt. Dit kan veranderen zodra de volledige validatie is
afgerond van de verschillende sneltesten. Voor mensen die na zo’n
sneltest een negatieve testuitslag krijgen, blijft het belangrijk dat zij bij
klachten thuis blijven en zich aan de RIVM-voorschriften houden, omdat
men nog steeds besmet kan zijn en nog klachten kan gaan ontwikkelen.
De IGJ geeft aan dat het van belang is dat klanten van commerciële
aanbieders checken of er een arts betrokken is, testen een CE-markering
hebben, gevalideerd zijn voor de betreffende situatie en een zorgprofessional de testen uitvoert. Misstanden kunnen gemeld worden bij de IGJ,
zij zal deze meenemen in haar toezicht.
Voor het toezicht op andere initiatieven dan testen bij de GGD is het voor
de IGJ ook nodig om een LCI-richtlijn te hebben waarop zij terug kunnen
vallen in de toezichtspraktijk. Op die manier kunnen ze namelijk beter
handhaven op het uitvoeren van de tests onder medisch toezicht, ofwel
het juist ontbreken van dit medisch toezicht.
Risico’s
Zoals ik al eerder aangaf zijn de genoemde getallen in het Ontwerp
Fasering Testen streefgetallen en kunnen ze niet opgevat worden als een
taakstelling. Dit kan ook niet anders, omdat we te maken hebben met een
snel veranderende wereld, waarin zaken zowel mee als tegen kunnen
vallen. Hieronder een opsomming van de risico’s die kunnen optreden bij
het uitvoeren van het Ontwerp Fasering Testen.
– tegenvallende validaties van sneltesten
– niet voldoende adequaat geschoold personeel en verdringingsrisico’s
– niet voldoende beschikbaarheid op de markt van testen en testmateriaal
– problemen met leveranties van bestelde tests
– technische en IT-matige incidenten bij labs/afnamelocaties
– juridische obstakels (m.n. meldplicht voor niet medici en toelating
zelftest)
– fraude met niet betrouwbare testen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

14

Wie doet wat, coördinatie, regie en monitoring
De afgelopen weken heb ik een aantal stappen gezet om de regie op de
testketen te versterken. Voor de uitrol van de sneltesten is er een
landelijke stuurgroep sneltesten ingesteld onder regie van de LCT die de
verschillende initiatieven ondersteunt en coördineert. De stuurgroep
wordt gevoed door vier werkgroepen, waarvan er drie bezig zijn met
validatie en methodes en de vierde werkgroep zich geheel op de uitrol van
innovatieve en sneltesten in Nederland richt. Naast VWS zijn EZK,
VNO-NCW, GGD-GHOR actief betrokken. De nieuwe initiatieven zoals
STRIP (robotisering) en andere nieuwe veelbelovende initiatieven worden
steeds meegenomen in deze werkstructuur, zodat ook de extra testcapaciteit die hierdoor ontstaat steeds vergroot kan worden.
Zoals ik u in mijn brief van 13 oktober jl. (Stand van zakenbrief COVID-19)
heb gemeld wil ik van het LCDK een uitvoerende dienst van de rijksoverheid maken. De werktitel voor deze uitvoeringsorganisatie zal zijn
«Dienst Testen i.o.». De Dienst Testen (in oprichting) draagt zorg voor het
goed onderling aansluiten van de keten van de testen die gedaan worden
in het kader van de COVID-19-epidemie. De keten bestaat uit aankoop van
testen, testmaterialen en laboratoriumcapaciteit, testintake (plannen
testafspraken), testafname (met de verschillende testmethoden),
testmonsterverwerking (laboratoria en/of ter plaatse bij sneltesten),
testanalyse en testuitslagrapportage. Het gaat zowel om de onderdelen in
de keten als om de verbindingen tussen die onderdelen in de keten. Het
opleveren van tijdige en juiste – kwantitatieve en kwalitatieve – informatie
uit de gehele testketen, zowel naar de burger als naar de publieke organen
(GGD, RIVM en VWS) is daarbij cruciaal. De Stuurgroep LCT (Landelijke
Coördinatie Testketen) voert regie op de testketen door afstemming en
overleg tussen de betrokken partners in de testketen, zowel tussen het
Ministerie van VWS en de GGD-en als tussen beleid en uitvoering (Dienst
Testen i.o.). De Dienst Testen i.o. werkt in opdracht van de Minister van
VWS en geeft uitvoering aan besluiten van de LCT. De LCT werkt aan
bestuurlijke afspraken tussen de Minister van VWS en de GGD GHOR om
de rollen en verantwoordelijkheden te verhelderen. Dienst Testen i.o. en
LCT realiseren samen met de GGD GHOR ook een frequente en
betrouwbare informatiestroom in over de uitvoering van het testbeleid,
met kengetallen op weekbasis.
Ik wil dat de Dienst Testen i.o. een zelfbewuste uitvoeringsorganisatie
wordt met uitvoeringsautonomie en operationele slagkracht. Ik zal daartoe
deze dienst voorzien van mandaat en bevoegdheden. De Dienst Testen i.o.
moet toekomstvast zijn, in de zin dat deze Dienst ook mogelijke toekomstige pandemieën aankan. Daarbij moet dus speciale aandacht worden
gegeven aan het snel kunnen opschalen en afschalen van (test- en
lab-)capaciteit afhankelijk van de situatie.
De Dienst i.o. zal worden versterkt om goed toegerust te kunnen zijn voor
zijn taak. In dat kader heb ik de heer Mark Frequin bereid gevonden om de
komende maanden de rol van bestuurder van de Dienst Testen i.o. op zich
te nemen. In mijn vorige voortgangsbrief heb ik u al gemeld dat ik André
van der Zande heb benoemd als voorzitter van de LCT. Samen zullen zij de
regie op de testketen versterken.
Met het hierboven geschetste beeld over de teststrategie, de genoemde
cijfers over de afgelopen 2 weken en de richtgetallen als het gaat om het
aantal testen dat ik wil kunnen uitvoeren de komende maanden, geef ik
invulling aan de volgende moties en toezeggingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

15

–

–
–

–
–
–
–

Motie Klaver c.s. (Marijnissen, Asscher) (Kamerstuk 25 295, nr. 637),
over het verhogen van de maximale testcapaciteit, met als uitgangspunt dat er overcapaciteit gecreëerd wordt;
Toezegging aan de Kamer over het schrijven van een implementatieplan sneltesten;
Toezegging aan de Kamer over sneltesten en asymptomatisch testen
van mensen die uit BCO onderzoek naar boven komen en mensen die
de app gebruiken;
Toezegging aan de kamer over generiek inzetten van sneltesten;
Toezegging aan Heerma over perspectief over testen en BCO in een
testsamenleving;
Toezegging aan Heerma over het geven van een winstwaarschuwing
met betrekking tot het aantal sneltesten;
Toezegging aan Jetten over het schetsen testen en traceren in de
opschaling van maatregelen.

Bron- en contactonderzoek (BCO)
Met het BCO onderzoekt de GGD waar een besmet persoon het virus
mogelijk heeft opgelopen, en met wie hij/zij in de besmettelijke periode in
contact is geweest. Hiermee wordt de verspreiding van het virus
tegengegaan. Omdat op dit moment de besmettingsgraad te hoog is om
bij alle positieve besmettingen dit BCO volledig uit te voeren, zijn GGD’en
overgegaan op beperkte vormen van het BCO. Met deze beperkte vormen
van BCO zijn de GGD’en in staat om iedere besmetting te laten opvolgen
met BCO. Dit wordt gedaan met risicogestuurd BCO waarbij de GGD een
risicoschatting in welke gevallen de besmette persoon de contacten kan
informeren en in welke gevallen de GGD dit het best zelf kan doen. Of met
minimaal BCO, waarbij alleen de besmette persoon wordt gebeld en deze
wordt ondersteund met de contactinventarisatie en gevraagd wordt naar
mogelijke bronnen van besmetting. In deze minimale vorm van BCO
wordt het informeren van de contacten overgelaten aan de besmette
persoon zelf. Het komt voor dat het de GGD zelfs niet meer lukt dit
minimaal BCO uit te voeren. Zij zal zich dan beperken tot alleen het bellen
van de besmette persoon met de uitslag van de test. In de praktijk blijkt
dat GGD-medewerkers alles op alles zetten om tijdens dit gesprek ook de
besmette persoon te ondersteunen bij de contactinventarisatie. Het
absolute minimum waarbij alleen de testuitslag wordt doorgegeven kan
worden ingezet als achterstanden moeten worden ingehaald. Met de
getroffen maatregelen en de ontwikkelingen rondom het testen, is de
verwachting dat het aantal besmettingen weer dusdanig zal dalen dat de
GGD’en in staat zijn om het BCO weer op reguliere wijze uit te voeren.
Om met deze beperktere vormen van BCO meer zicht te houden op het
virus, gaat het OMT in het advies naar aanleiding van het 81e OMT
COVID-19 in op minimale registraties. De GGD’en zijn verzocht om per
besmetting een minimale set aan gegevens te verzamelen en te rapporteren aan het RIVM. Dit betekent een vermindering van registratielast voor
de GGD’en. De komende weken zal worden bekeken of het de GGD’en lukt
om deze gegevens te registreren en of met deze minimale gegevens het
zicht op het virus weer toeneemt.
Tegelijkertijd blijven de GGD’en en GGD GHOR Nederland op dit moment
alles op alles zetten om de beschikbare capaciteit voor BCO op te schalen.
Hiermee kunnen GGD’en vollediger BCO uitvoeren. In de roadmap testen
en traceren van GGD GHOR Nederland, die ik als bijlage met mijn
Kamerbrief van 13 oktober jl.10 aan uw Kamer heb gestuurd, licht GGD
GHOR Nederland toe dat de capaciteit voor BCO in ieder geval tot medio
10

Kamerstuk 25 295, nr. 656

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

16

december maximaal zal worden opgeschaald tot ongeveer 6.840 fte.
Hiermee kan 2.720 volledig BCO per dag worden uitgevoerd, 5.500
risicogestuurd of 10.000 minimaal BCO. Uiteraard kan met deze capaciteit
nog veel meer BCO worden uitgevoerd als het gesprek met de besmette
persoon verder beperkt wordt. Als het echt niet anders kan, beperkt de
GGD het gesprek tot het doorgeven van de uitslag aan de besmette
personen. Op dit moment hebben de GGD’en en GGD GHOR Nederland
ongeveer 4.500 fte beschikbaar voor BCO, zoals gezegd zijn zij daarmee in
staat om alle besmettingen te laten opvolgen met een vorm van BCO.
Digitale ontwikkelingen
Er zijn ook enkele digitale ontwikkelingen die het BCO mogelijk kunnen
verlichten. Uiteraard is er CoronaMelder die aanvullend werkt op het BCO.
Deze app waarschuwt mensen die gedurende minimaal 15 minuten
dichtbij iemand zijn geweest die besmet blijkt te zijn met COVID-19 en
geeft handelingsadviezen over te treffen maatregelen. Daarnaast wordt er
gewerkt aan een tweede digitale oplossing: «Oplossing 2» (werknaam).
Deze digitale oplossing is bedoeld om het BCO te verkorten, de kwaliteit
van de contactgegevens te vergroten en het verzamelen van gegevens te
versnellen. Ik ondersteun de GGD bij het realiseren van deze app en stel
hieraan dezelfde strenge eisen als aan CoronaMelder. Ik heb uw Kamer
hierover op 9 oktober jl. geïnformeerd11.
Met het hierboven geschetste beeld over de feiten en cijfers over testen
en traceren, in de afgelopen 2 weken, de teststrategie en de stand van
zaken rond het BCO geef ik net als in de vorige voortgangsbrief van
14 oktober invulling gegeven aan de motie van de leden Asscher en
Jetten12 die de regering verzoekt de kamer op de hoogte te stellen van de
testcapaciteit, doorlooptijd, stand van zaken rond het BCO en de concrete
inspanningen die zijn verricht om testen op voldoende niveau te krijgen. Ik
blijf u hierover informeren.
Informatie over niet doorgeven uitslagen commerciële tests
Uw Kamer heeft mij op dinsdag 27 oktober gevraagd geïnformeerd te
worden over het bericht dat de uitslagen van duizenden commerciële
corona-testen niet meetellen in de dagelijkse updates van het RIVM,
omdat deze commerciële bureaus hun resultaten niet doorgeven aan de
GGD. Ik geeft hieronder weer welke informatie ik daarover al kan delen op
dit moment.
De Wet Publieke Gezondheid classificeert COVID-19 als een groep A ziekte.
Voor een groep A ziekte bestaat meldplicht voor artsen en laboratoria.
Positieve testuitslagen dienen in het kader van de WPG aan de GGD te
worden doorgegeven. Momenteel zijn er naast GGD teststraten steeds
meer initiatieven waar soms wel en soms geen arts bij betrokken is. We
weten niet precies hoeveel testen daar worden uitgevoerd en of alle
positieve testuitslagen vanuit deze initiatieven worden doorgegeven.
Wanneer positieve testuitslagen van niet-GGD testlocaties, die gebruik
maken van gevalideerde testen, worden gemeld bij de GGD, worden deze
in principe geregistreerd. Bij twijfel over de betrouwbaarheid van de
afgenomen test, adviseert de GGD te hertesten met een PCR-test. De IGJ
roept initiatiefnemers op om het testen te laten plaatsvinden onder de
verantwoordelijkheid van een (bedrijfs-)arts. Dan is de meldplicht altijd
gewaarborgd. Op dit moment ben ik met de GGD’en in gesprek om regels
op te stellen over de wijze waarop meldingen het beste gedaan kunnen
11
12

Kamerstuk 25 295, nr. 620
Kamerstuk 25 295, nr. 547

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

17

worden. En heb ik het LCI verzocht met een richtlijn te komen ter
vastlegging van de medische eisen waaraan de bedrijven en instellingen
moet voldoen als zij zelf testen bij werknemers gaan afnemen. Zo wil ik
het zicht op het virus behouden zodat we het virus effectief kunnen blijven
aanpakken.
5. Quarantaine
Quarantaineondersteuning
Inmiddels is de Quarantaine gids door de VNG bij al haar leden onder de
aandacht gebracht. Er wordt gemonitord welke informatie mensen
opvragen naar aanleiding van het aanbod in de quarantainegids. De
landelijke hulplijn van het Rode Kruis is zoals toegezegd opgeschaald.
Volgens de laatste gegevens van begin oktober leidde dit nog niet direct
tot een grote toename van bellers. Wel blijkt uit de eerste gegevens dat
circa 30% van de mensen praktische vragen heeft, 30% heeft behoefte aan
een luisterend oor, 20% heeft medische vragen en tot slot is er nog 10%
die vragen heeft over tips om COVID te voorkomen.
6. Corona-app
Op zaterdag 10 oktober is CoronaMelder landelijk geïntroduceerd en vanaf
dat moment is een goede toename te zien in het aantal downloads dat
inmiddels is opgelopen tot 3,6 miljoen. Het aantal mensen dat melding
gemaakt heeft van besmetting en daarmee andere mensen heeft
gewaarschuwd dat zij mogelijk ook besmet zijn, ligt op 15.658. Op dit
moment zijn dit zo’n 1.400 meldingen per dag.
Ik constateer dat er de afgelopen periode bij werkgevers in diverse
sectoren onduidelijkheid bestaat over de werking van CoronaMelder, wat
op een aantal plekken heeft geresulteerd in adviezen om CoronaMelder op
de werkvloer niet te gebruiken. In de praktijk zal het uitzetten van
CoronaMelder voor de meeste beroepsgroepen niet nodig zijn. CoronaMelder geeft (pas) een waarschuwing geeft als iemand minimaal 15
minuten dicht bij iemand is geweest die besmet blijkt te zijn met het virus.
Deze persoon heeft, conform de LCI-richtlijnen, een verhoogde kans zelf
besmet te zijn en het is belangrijk dat deze persoon dit weet, zodat deze
maatregelen kan treffen om verdere besmetting te voorkomen. Alleen
voor beroepsgroepen waar mensen langer dan 15 minuten in nabijheid
van andere mensen zijn en er daadwerkelijk geen kans op besmetting is,
bijvoorbeeld vanwege het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen of door het gebruik van spatschermen, kan bijvoorbeeld het
uitzetten van blootstellingsmeldingen tijdens het contact of het niet
meebrengen van de telefoon een optie zijn. Er wordt in overleg met Apple
en Google gewerkt aan het mogelijk maken van een pauzeknop in
CoronaMelder zelf.
Er blijken ook zorgen te bestaan dat CoronaMelder continu meldingen zal
geven aan zorgmedewerkers die werken met corona-patiënten. Deze
zorgen zijn in de regel niet nodig. Nadat een besmet persoon met behulp
van de GGD via CoronaMelder contacten uit de afgelopen periode heeft
gewaarschuwd, weet CoronaMelder niet meer dat melding van
besmetting is gedaan. Bij het ontwerp is er vanuit gegaan dat mensen na
besmetting in quarantaine gaan. Nieuwe contacten krijgen, mede
vanwege privacy-by-design als uitgangspunt, ook geen notificatie van
CoronaMelder en de app kan ook niet worden gebruikt als «coronapaspoort».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

18

Zoals ik u heb toegezegd is de doorlopende evaluatie van de werking van
CoronaMelder van start gegaan. In mijn volgende voortgangsbrief zal ik
de eerste inzichten met uw Kamer delen.
7. Vaccin
Hoe snel de ontwikkelingen op het gebied van COVID-19 vaccins precies
gaan, is niet te zeggen, omdat dit afhangt van de testuitkomsten tot en
met de laatste fase, maar ook bijvoorbeeld van de toelatingsprocedure.
Desalniettemin anticiperen we op het snelst denkbare scenario en volgen
we de ontwikkelingen op de voet. Samen met het RIVM werk ik hard aan
de implementatie van vaccins tegen COVID-19, zodat we snel kunnen
beginnen met vaccineren zodra vaccins beschikbaar komen. Zo worden
voorbereidingen getroffen voor de logistieke organisatie en voeren we
gesprekken met verschillende uitvoerende partijen. Ook werken we aan
uitgebreide en duidelijke communicatie rond het vaccineren. Communicatie begint met oog hebben voor zorgen en vragen van mensen en gaat
ook over het helder presenteren van informatie over vaccins zodra deze
beschikbaar is. Daarbij hebben we ook aandacht voor thema’s als
desinformatie.
Ten aanzien van de toediening van een vaccin, heeft de Europese
Commissie de lidstaten op 15 oktober jl. geadviseerd welke doelgroepen
in aanmerking komen voor vaccinatie tegen COVID-19. Tijdens het begin
van de vaccinatiefase, wanneer vaccins waarschijnlijk beperkt beschikbaar
zijn, adviseert de Europese Commissie keuze te maken in de volgende
doelgroepen (in willekeurige volgorde): zorgmedewerkers, personen
ouder dan 60 jaar, medisch kwetsbare mensen, mensen met vitale
beroepen buiten de zorgsector, gemeenschappen en werkomstandigheden waar geen afstand gehouden kan worden, kwetsbare sociaaleconomische groepen en andere groepen met een hoger risico. Het kabinet
heeft de Gezondheidsraad gevraagd het advies van de Europese
Commissie mee te nemen in haar eigen advisering. Het advies van de
Gezondheidsraad over de prioritering van doelgroepen wordt in de eerste
helft van november verwacht.
8. Innovatieve behandelingen
Naast de vaccinatiestrategie zet ik mij ook intensief in voor de uitbreiding
en verbetering van de behandelmethoden voor COVID-19. Mijn focus ligt
op wat kansrijk is en snel beschikbaar kan komen voor de patiënt. Ik
investeer vooral in (aanvullend) onderzoek en in de noodzakelijke
randvoorwaarden om nieuwe behandelmethoden snel in de praktijk in te
kunnen zetten. In mijn brief van 13 oktober jl. heb ik uiteengezet op welke
manieren ik samen met o.a. de Nederlandse Federatie van Universitair
Medische Centra (NFU), ZonMw, topsector Life Sciences and Health (LSH
– via Health Holland) en het Adviespanel Innovatieve Behandelingen werk
aan het verbeteren van de behandeling van coronapatiënten.
Er lopen veel nationale en internationale studies naar potentiële behandelingen. De wetenschappelijke inzichten ontwikkelen zich snel en het
onafhankelijke Adviespanel Innovatieve Behandelingen COVID-19 geeft
duiding aan deze ontwikkelingen13. Zo wordt er op dit moment door het
Adviespanel o.a. gekeken naar de laatste update van de Horizonscan14 van
het Zorg Instituut, met een overzicht van de geneesmiddelen voor
COVID-19 die nu in ontwikkeling zijn. Per casus wordt door het advies13

zie nieuwsbericht adviespanel https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/hugode-jonge/nieuws/2020/10/14/adviespanel-innovatieve-behandelingen-COVID19
14
Horizonscan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

19

panel bezien wanneer en op welke manier de overheid kan helpen om een
kansrijk middel zo spoedig mogelijk beschikbaar te krijgen voor patiënten
in Nederland.
Antivirale middelen – Remdesivir
In recente berichtgeving over een studie onder leiding van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) worden voorlopige resultaten gemeld over
vier veelgebruikte antivirale middelen. Dit Solidarity onderzoek15 werd
uitgevoerd in ruim 400 ziekenhuizen in dertig landen. De studie heeft nog
geen peer review ondergaan en is dus nog niet door vakgenoten van de
auteurs beoordeeld. Het Adviespanel Innovatieve Behandelingen heeft dit
WHO onderzoek voor ons geduid. Zij geven aan dat de wetenschappelijke
inzichten over antivirale middelen tegen COVID-19 zich snel ontwikkelen.
Het Solidarity onderzoek laat nu zien dat de middelen hydroxychloroquine, lopinavir en interferon geen plaats hebben in de behandeling van
COVID-19, en dat hydroxychloroquine en interferon eerder kwaad dan
goed doen.
Wat betreft remdesivir is volgens het adviespanel uit het Solidarity
onderzoek duidelijk geworden dat de fase waarin remdesivir toegediend
wordt, een cruciale factor is in de werkzaamheid van het middel.
Remdesivir heeft geen, en mogelijk een negatief, effect wanneer het laat
wordt ingezet, dus wanneer patiënten al beademd moeten worden. Het
heeft daarentegen een positief effect wanneer het vroeg in de behandeling wordt ingezet. Dergelijke inzichten leiden continu tot aanpassingen
van de behandelpraktijk door de zorgprofessionals.
In ziekenhuizen blijft – volgens de SWAB (Stichting Werkgroep Antibiotica
Beleid) – remdesivir een behandeloptie voor coronapatiënten16. Op dit
moment krijgen we via de zogenaamde Joint Procurement inkoopprocedure van de Europese Commissie remdesivir geleverd. Nederland – en
de andere EU-lidstaten – zijn nu structureel verzekerd van maandelijkse
leveringen remdesivir. Voor de maand oktober zijn er leveringen aan
Nederland voorzien van in totaal 40.000 doses. Daarvan zijn er tot nu toe
ruim 10.600 doses uitgeleverd aan de ziekenhuizen (goed voor circa 1770
patiëntkuren). Ter vergelijking: in de maand september hebben we ruim
4900 doses uitgeleverd. Voor de maanden november en december
hebben we afspraken gemaakt voor levering in november van 35.000
(ruim 5800 patiëntkuren) en in december 30.000 (5000 patiënt kuren)
doses. De komende tijd wordt nauwgezet gemonitord hoe de vraag naar
remdesivir zich ontwikkeld.
Zorgen voor patiënten in de curatieve sector
9. Stand van zaken curatieve sector
Actueel beeld
In de huidige situatie is er nog steeds sprake van een fors toenemend
aantal COVID-patiënten die ziekenhuiszorg nodig hebben. Inmiddels zijn
de eerste patiënten naar Duitsland verplaatst. Op dit moment (stand
26 oktober 2020) zijn totaal 2358 patiënten met COVID-19 in de ziekenhuizen opgenomen, dat is een stijging van 620 ten opzichte van vorige
week (d.d. 19 oktober). In de afgelopen week zien we een stijging van 150
COVID-patiënten (inclusief 2 in Duitsland) op de IC en 470 COVIDpatiënten op de klinische verpleegafdelingen.
15
16

link naar het onderzoek: https://www.medrxiv.org/content/10.1101/2020.10.15.20209817v1
link naar «voorlopige behandelopties COVID-19» https://swab.nl/nl/COVID-19#to_45

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

20

In het landelijk beeld is te zien dat in alle regio’s in Nederland de druk
vanwege een groeiend patiënten aantal toeneemt. De samenwerking
binnen en tussen regio’s wordt steeds verder geïntensiveerd. Het
Landelijk Centrum Patiënten Spreiding (LCPS) zet volop in om te zorgen
voor een evenwichtige patiëntenspreiding over alle regio’s heen. In de
afgelopen week vonden er gemiddeld dagelijks 31 bovenregionale
overplaatsingen van COVID-19 patiënten naar een ander ziekenhuis plaats.
In sommige regio’s, met name in het westen van het land, is soms sprake
van tijdelijke overbelasting van specifieke ziekenhuizen. Dat heeft
geresulteerd in tijdelijke opnamestops op enkele spoedeisendehulpafdelingen; en een tijdelijke opnamestop voor COVID-patiënten in het
ziekenhuis in Dordrecht. In deze gevallen is de zorg voor patiënten
overgenomen door andere ziekenhuizen. Ondanks de drukte in deze regio
er heeft de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) op dit moment geen
meldingen ontvangen met betrekking tot onveilige situaties voor
patiënten. Ik begrijp dat het voor de betrokkenen zeer intens is om de
grote toeloop van coronapatiënten naast de reguliere zorgverlening goed
te laten plaatsvinden.
Het personeel in de ziekenhuizen en bij andere zorgaanbieders zoals
huisartsen staat onder hoge druk. De patiëntenaantallen blijven oplopen
en de zorgverlening aan COVID-patiënten is zeer intensief. Er is sprake van
een relatief hoge uitval van personeel vanwege ziekte, COVIDbesmettingen of verdenkingen daarop. En het zorgpersoneel krijgt helaas
steeds meer te maken met onheuse bejegening en agressie vanuit de
patiënt of diens naasten. Het is begrijpelijk dat het voor patiënten
ingrijpend kan zijn als zij verplaatst naar elders moeten worden of met
uitstel van zorg te maken krijgen, maar agressief gedrag is richting
zorgverleners is te allen tijde onacceptabel. Hoe lastig het ook is, alle
inspanningen die medewerkers in de gezondheidszorg leveren, verdienen
ons respect en onze steun.
Tijdelijk beleidskader waarborgen acute zorg in de COVID-pandemie
De Minister voor MZS heeft bij brief van 23 oktober jongstleden uw Kamer
geïnformeerd over het Tijdelijk beleidskader waarborgen acute zorg in de
COVID-19 pandemie (Kamerstukken 29 247 en 25 295, nr. 317). Met deze
brief is tevens invulling gegeven aan de motie Klaver.
De huidige situatie in de gezondheidszorgsector leidt ertoe dat er in deze
fase van de crisis scherpere keuzes op basis van urgentie van noodzakelijke zorgverlening moeten worden genomen. Omdat in heel Nederland op
een gelijk en evenwichtig niveau uitstel van delen van planbare zorg
nodig is, heeft de Minister voor MZS samen met de partijen maatregelen
genomen om ervoor te zorgen dat we onder deze uitzonderlijke omstandigheden het goede blijven doen. Deze maatregelen zijn gevat in een
tijdelijk beleidskader voor het waarborgen van acute zorg in de COVID-19
pandemie. Zo kunnen we de kwaliteit en toegankelijkheid op peil houden
van de acute zorg (voor zowel COVID als non-COVID-patiënten) en van de
zorg die door moet blijven gaan om blijvende gezondheidsschade en/of
het verlies van levensjaren zo veel mogelijk te voorkomen, ook wel de
kritieke planbare zorg genoemd.
Hiertoe zijn in het Tijdelijk beleidskader vijf maatregelen genomen:
1. Het LCPS krijgt een meer sturende rol bij de verdeling van COVIDpatiënten over het land. Zij bepalen steeds een week vooruit welke
capaciteit moet worden vrijgehouden voor de COVID-zorg. Hier
kunnen ziekenhuizen zich dan tijdig op voorbereiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

21

2.

3.
4.

5.

De Federatie van Medisch Specialisten (FMS) ontwikkelt hulpmiddelen waarmee artsen, ziekenhuizen en andere zorgaanbieders in de
regio de juiste keuzes kunnen maken over de organisatie van de zorg.
De regionale samenwerking van alle zorgaanbieders en verzekeraars
in de regio wordt uitgebreid, ook ten aanzien van de reguliere zorg.
De Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) brengt in beeld welke zorg nog
waar beschikbaar is, zodat de verschillende partijen hierover
verantwoorde keuzes kunnen maken.
De zorgverzekeraars helpen met financiële arrangementen waar dat
nodig is.

Met deze maatregelen wordt geborgd dat de toegang die patiënten
hebben tot de zorg overal in Nederland gelijk blijft, ongeacht de regionale
situatie betreffende het aantal COVID-19 besmettingen. Ik wil hierbij
benadrukken dat de verlening van acute zorg niet ter discussie staat. Het
is van belang dat iedereen met een zorgvraag contact op blijft nemen met
de huisarts, zodat er ook zicht blijft op de lokale, regionale en landelijk
zorgvraag. Alleen met dit inzicht kan de regionale zorgketen vervolgens
een goede invulling geven aan ieders verantwoordelijkheid. Het kan zijn
dat het contact anders vorm krijgt dan in normale tijden en dat bijvoorbeeld niet dat iedereen altijd direct langs kan komen. Maar voor iedere
patiënt wordt bezien wat passend is, bijvoorbeeld met de inzet van
digitale zorg. Alle inzet is erop gericht dat patiënten de best mogelijke
zorg die zij nodig hebben ook blijven ontvangen.
IC-capaciteit en uitvoering Opschalingsplan
In de huidige situatie zien we dat er grote druk op de klinische verpleegbedden ontstaat vanwege de toename van het aantal COVID-patiënten en
– anders dan tijdens de eerste golf – nog aanvankelijk minder op de
intensive care (IC). Toch zien we nu ook op de IC’s een voortdurende groei
van het aantal patiënten. De prognoses duiden erop dat deze groei zowel
op de verpleegafdelingen als op de IC de komende weken zal doorzetten.
Uit de eerste golf bleek al dat de IC-capaciteit een cruciale factor is in de
continuïteit van de zorgverlening voor zowel COVID- als non-COVID
patiënten.
In normale tijden zijn er gemiddeld over alle Nederlandse ziekenhuizen
bezien circa 900 IC-bedden bezet met patiënten. De totale «warme»
IC-capaciteit, dus een bed inclusief personeel erbij dat klaar staat, is
ongeveer 1050 bedden. De totale opschaalbare IC-capaciteit was in
normale (pré-COVID) tijden circa 1150 bedden.
Een belangrijke les uit de eerste golf was dat de IC-capaciteit omhoog zou
moeten ten behoeve van de zorg voor COVID-patiënten. Daarom heeft het
Landelijk Netwerk Acute Zorg een Opschalingsplan gemaakt om de
IC-capaciteit stapsgewijs omhoog te brengen. In de eerste stap gaat het
om een uitbreiding van 200 bedden (tot 1350 IC-bedden) per 1 oktober.
Deze extra bedden zijn inzetbaar op het moment dat het nodig is als zich
daarvoor patiënten aandienen. In de tweede stap wordt beoogd om de
IC-capaciteit met nog eens 350 bedden (tot 1700 bedden) uit te breiden
per 1 januari 2021. Voor de gehele opschaling geldt dat de beschikbaarheid van voldoende personeel de bepalende factor is. Hier zijn – in
tegenstelling tot de eerste golf – knelpunten te verwachten vanwege de
hoge uitval van personeel op dit moment; en vanwege de zorgverlening
aan het grote aantal COVID-patiënten op de klinische afdelingen van de
ziekenhuizen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

22

Momenteel vindt de opschaling van de IC-bedden en klinische capaciteit
in het kader van COVID-19 plaats. Zoals eerder toegezegd zou er naar een
passende bekostiging voor de opschaling worden gezocht. Hiervoor is een
subsidieregeling opgesteld. De ziekenhuizen ontvangen via deze regeling
een vergoeding voor kosten die direct gekoppeld zijn aan de opschaling
van de IC-capaciteit en klinische capaciteit in ziekenhuizen ten behoeve
van de behandeling van COVID-19 patiënten. Over deze subsidieregeling
is de afgelopen periode in overleggen met diverse veldpartijen,
waaronder de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra
(NFU), de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ), Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en in LNAZ verband meermaals gesproken. De
ziekenhuizen zijn inmiddels over het model en bijbehorende details van de
subsidieregeling geïnformeerd via twee webinars. Nadat de subsidieregeling in de Staatscourant is gepubliceerd zal het subsidieportaal op
2 november 2020 worden opengesteld.
Verdere opschaling van de IC-capaciteit
Op 18 mei 2020 heeft de toenmalige Minister voor MZS het Landelijk
Netwerk Acute Zorg (LNAZ) gevraagd om een plan dat voorziet in een
additioneel – bovenop de capaciteit van 1700 IC-bedden uit het Opschalingsplan – flexibel op te schalen IC-capaciteit naar circa 3000 IC-bedden.
Er is verzocht om deze situatie uit te werken om – hoezeer we dit ook
willen voorkomen – voorbereid te zijn op een verder toenemende vraag
naar COVID-19-zorg bovenop de 1700 IC-bedden waarvoor het LNAZ het
Opschalingsplan heeft opgesteld.
In reactie op dit verzoek heeft het LNAZ het bijgaand theoretisch scenario
voor opschaling tot 3.000 IC-bedden «Verdere opschaling COVID-19» aan
de Minister voor MZS aangeboden (zie bijlage brief Landelijke Netwerk
Acute Zorg Verdere opschaling COVID-19). In de bijbehorende aanbiedingsbrief (zie bijlage brief Landelijk Netwerk Acute Zorg aan Minister
opschaling IC)17 benadrukt het LNAZ dat het gaat om een theoretische
exercitie. Zij licht toe dat het LNAZ geconcludeerd heeft dit theoretische
scenario niet te willen aanbieden als een daadwerkelijk plan. Het betreft
volgens het LNAZ namelijk geen plan dat in de praktijk moet worden
gebracht. Het wekt de indruk van maakbaarheid en oneindigheid van het
bieden van curatieve zorg die niet oneindig is.
Het LNAZ geeft tevens aan dat er momenteel al maximaal ingezet wordt
om de IC-opschaling tot 1700 IC-bedden en de daarbij behorende klinische
capaciteit conform het Opschalingsplan te realiseren. Om het personeel
nu ook nog te laten werken aan nog eens een aanvullend plan, zou niet
meer reëel zijn. Op korte termijn acht het LNAZ het dan ook niet realistisch
dat, met name gezien de beschikbaarheid van personeel, een opschaling
tot meer dan 1700 IC-bedden gerealiseerd kan worden.
Concluderend stelt het LNAZ dat een verdere opschaling van 1700
IC-bedden tot 2400 IC-bedden in Nederland op dit moment geen reëel
scenario is omdat met beperkt zorgpersoneel op de korte termijn, en met
behoud van kwaliteit van zorg, uitvoering in de praktijk niet haalbaar is.
Aanvullend wordt de kanttekening gemaakt dat een dergelijk scenario
tevens een ongewenste reductie van de reguliere zorg inhoudt die een
enorme gezondheidsschade met zich meebrengt.
Ik heb begrip voor het besluit van de LNAZ. Het is een theoretische
exercitie om te kijken naar verdere opschaling van de IC-capaciteit naar
bijvoorbeeld 3000 bedden maar hierbij worden we begrensd door de
17

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

23

werkelijkheid van de praktijk. Daarom sluit ik mij aan bij de conclusie van
het LNAZ om op dit moment niet in te zetten op een verdere opschaling
naar 3000 IC-bedden. Het is van groot belang dat er rekening wordt
gehouden met de grenzen aan de maakbaarheid van zorg, waaronder de
inzetbaarheid van personeel. Tijdens de eerste golf is een groot beroep
gedaan op de zorgprofessionals. Dit heeft veel van hen gevraagd. En ook
nu wordt het zorgpersoneel weer zwaar belast wordt vanwege de
groeiende groep COVID-patiënten in combinatie met de overige acute en
kritieke zorg die verleend moet worden. De mogelijkheden van het
beschikbare personeel zijn echt niet oneindig en dat is de realiteit.
Vervolgaanpak
Volgens de prognoses voor de komende weken zal het aantal COVIDpatiënten dat klinische of IC-zorg nodig heeft nog verder toenemen en
naar verwachting zal er – ondanks dat de groei van het aantal besmettingen zal afnemen vanwege de maatregelen van het kabinet – een
langere periode sprake blijven van hoge druk in de zorg. Het aantal
COVID-patiënten in de ziekenhuizen blijft
langere tijd hoog, de uitval van personeel is fors en neemt mogelijk nog
verder toe, de uitstroom-mogelijkheden naar buiten het ziekenhuis kennen
ook hun grenzen en steeds meer reguliere zorg zal moeten worden
uitgesteld. Dat zal langdurige effecten hebben op patiënten, de zorgprofessionals en de zorginstellingen
Het kabinet geeft gevolg aan de dringende oproep van de zorgpartijen om
op korte termijn aanvullende maatregelen te nemen om de continuïteit
van zorg te kunnen borgen. In dit licht moet in de eerste plaats het tijdelijk
beleidskader waarborgen acute zorg in de COVID-pandemie worden
gezien, inclusief de stevigere sturing op de patiëntenspreiding en de
andere acties die in het kader zijn opgenomen.
Daarnaast kijkt het kabinet naar verdere maatregelen. Cruciaal daarbij zijn
de maatregelen om extra handen voor de zorg te regelen. Daarover
informeer ik u verderop in deze brief. Verder kijkt het kabinet naar de
concentratie van COVID-patiënten binnen regio’s en/of op landelijk niveau,
naar verhoging van de toepassing van digitale zorg en naar verdere inzet
van de gehele zorgketen ten behoeve van de zorg voor COVID-19 en
reguliere patiënten. In de regio Amsterdam zijn bijvoorbeeld goede
initiatieven rondom de (zo snel mogelijke) inzet van de huisarts bij
COVID-19 patiënten, om zoveel mogelijk te voorkomen dat patiënten
uiteindelijk ziekenhuiszorg nodig hebben. Dergelijke initiatieven worden
door professionals en bestuurders besproken om ook in andere regio’s
mogelijk te maken. Ook kijken de regio’s naar de mogelijkheden om de
zorg thuis aan COVID-19 patiënten verder te versterken, zodat daarmee
het beroep op de ziekenhuizen kan worden verkleind. Tot slot zijn er
afspraken met Duitsland, om elkaar – op basis van wederkerigheid en in
geval van nood – bij te staan. In de komende tijd zal naar verwachting een
grotere groep COVID-patiënten naar Duitse ziekenhuizen worden
overgebracht.
10. Opschaling van tijdelijke zorgcapaciteit buiten het ziekenhuis
Conform het door de DPG-en ontwikkelde ramingsmodel zijn er landelijk
minimaal 300 plekken direct beschikbaar (niveau «basis»), 550 extra
plekken die binnen 72 uur in gebruik genomen moeten kunnen worden
(niveau «midden») en 1150 plekken die binnen 2 weken kunnen worden
gerealiseerd (niveau «hoog»). Er vindt sinds begin oktober wekelijks
monitoring plaats van beschikbare en bezette plekken. De bezetting van
de tijdelijk verblijfplekken (eerstelijnsverblijf) in de verpleeg- en verzor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

24

gingshuizen is de afgelopen 4 weken gestegen van 184 naar 550 plekken
over het hele land, met een beschikbaarheid van 825 plekken (peildatum
21 oktober). Het is heel positief dat partijen in de langdurige zorg een
bijdrage leveren aan deze tijdelijke zorgcapaciteit, die betaald wordt door
verzekeraars. In de prognose wordt volgende week een verdere stijging
voorzien naar 680 plekken, met daarna voortzetting op dat aantal. Van de
25 regio’s zijn er 13 opgeschaald naar niveau «midden» en 3 regio’s naar
niveau «hoog», met Rotterdam-Rijnmond als meest kritische regio. De
situatie wordt door GGD-GHOR.NL als beheersbaar, maar zorgelijk
ingeschat. De grootste zorg betreft de personele capaciteit.
Bescherming van mensen met een kwetsbare gezondheid
11. Kwetsbare personen
Verpleeghuizen
De huidige situatie ten aanzien van het aantal COVID-19 besmettingen en
COVID-19 sterfte in verpleeghuizen is op dit moment als volgt:
Verpleeghuisbewoners
• Uit de cijfers van het RIVM (peildatum 26 oktober 2020) blijkt dat in de
afgelopen twee weken (week 42, 43) het aantal nieuwe besmettingen
2.150 bedraagt. Dit aantal is zorgelijk, omdat het bijna een verdubbeling is ten opzichte van de toename in week 40 en 41.
• Ook de cijfers van Verenso laten een toename zien van het aantal
besmettingen in verpleeghuizen. Verenso meldt dat cumulatief 15.987
bewoners zijn geregistreerd met (mogelijk) COVID-19 in verpleeghuizen (peildatum 27 oktober)18. Dit is een toename van 1.126 patiënten in
vergelijking tot de week ervoor. Dit zijn 531 patiënten met een
verdenking op COVID-19 en 595 patiënten waarbij COVID-19 middels
een test is vastgesteld.
• Het RIVM schat dat sinds het uitbreken van de crisis bij bijna 11.550
bewoners van verpleeghuizen een COVID-19-besmetting is bevestigd,
waarvan ruim 3.408 mensen als overleden zijn gemeld.19 , 20 Een groot
deel van de mensen herstelt gelukkig, mede door de goede verzorging
die zij ontvangen.
• In week 43 zijn er 116 cliënten overleden aan de gevolgen van
COVID-19.
• In week 42 waren dat er 105. Gemiddeld overlijden momenteel
landelijk ca. 800 personen in verpleeghuizen per week. Uit de cijfers
blijkt dat bij iets minder dan 15% van de recent overledenen een
besmetting was vastgesteld.
Locaties
• Het aantal verpleeghuislocaties waar één of meerdere besmettingen is
gemeld is ook toegenomen. Het RIVM schat dat op dit moment bij
ongeveer 538 verpleeghuislocaties sprake is van een vastgestelde
COVID-19 besmetting. Het gaat om het aantal verpleeghuislocaties
18

Verenso baseert haar cijfers op wat wordt vastgelegd in elektronische cliëntdossiers (ECD’s)
van de verpleeghuizen. Naast het aantal vastgestelde besmettingen wordt in de ECD’s ook het
aantal verdenkingen registreert. Omdat niet alle zorgaanbieders zijn aangesloten op deze
registratie, ligt het aantal vastgestelde besmettingen lager.
19
Doordat tot april 6 na 1 of 2 positief geteste patiënten per afdeling/unit/woongroep niet breder
getest werd, is er waarschijnlijk een aanzienlijke onderrapportage ten opzichte van het
werkelijke aantal personen met een bevestigde COVID-19 besmetting.
20
Alle bevestigde COVID-19 besmettingen worden geregistreerd. Voor de verpleeghuizen
gebeurt dit door de specialisten ouderengeneeskunde, die het melden bij de GGD. De GGD
geeft de cijfers door aan het RIVM. Het RIVM beschikt niet over het aantal verdenkingen van
een COVID-19 besmetting.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

25

waar in de afgelopen 28 dagen sprake is van tenminste één vastgestelde COVID-19 besmetting op basis van een positieve test. In de piek
van de eerste golf waren besmettingen gemeld bij ruim 800 locaties.
Clusters
• Op dit moment (peildatum 23 oktober) zijn er 71 clusters (in verpleeghuizen) geregistreerd in Osiris met in totaal 727 meldingen. De
mediane clustergrootte is 8,0 besmettingen. Dat betekent dat de helft
van de clusters meer dan 8 en de andere helft minder dan 8 besmettingen heeft. Het cluster met de meeste besmettingen heeft 43 gerelateerde besmettingen.21
In onderstaande figuur is de ontwikkeling vanaf 1 maart 2020 weergegeven.

Ook in de cijfers van deze week zien we een stijging in het aantal
besmettingsgevallen in verpleeghuizen. Nu de besmettingsgraad in de
regio’s oploopt, is de kans groter dat het virus via personeel en bezoek
ook vat krijgt op bewoners van verpleeghuizen. Dat zien we helaas ook in
toenemende mate gebeuren.
Wanneer zij te maken hebben met besmettingen nemen verpleeghuizen
maatregelen die passen bij hun specifieke situatie met behulp van een
eigen plan voor bezoek en sociaal contact. We zien dat verpleeghuizen alle
zeilen moeten bijzetten om het virus aan te pakken. Dit doen ze met
enorme toewijding waarbij zij de geleerde lessen uit de eerste golf
omzetten in daadkracht en regie. Ik zal ze daarbij ondersteunen waar
nodig.
Ik heb wekelijks overleg met de koepels van zorgaanbieders en cliëntenorganisaties in de langdurige zorg. In dit overleg komt ook de stand van
zaken rond bezoek aan de orde.

21

Per 23 oktober heeft het RIVM de definitie van clusters aangepast. De nieuwe definitie luidt:
Personen worden alleen aan elkaar gelinkt wanneer hun eerste ziektedagen binnen –4 tot 14
dagen van elkaar vallen (besmettelijke naar geïnfecteerde). Binnen een cluster moeten alle
personen dezelfde setting hebben behalve de mogelijke bron van het cluster (deze persoon of
personen zijn op een andere locatie besmet geraakt en hebben het virus meegenomen). De
eerdere definitie van clusters (alle aan elkaar gelinkte gevallen ongeacht setting) wordt nu
«transmissieketens» genoemd. Op basis van deze nieuwe definitie is het aantal clusters in
verpleeghuizen flink lager.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

26

Ontwikkelingen
Bezoekregeling verpleeghuizen
• Evaluatie door Academische Werkplaatsen Ouderenzorg
In mijn eerdere brieven aan Uw Kamer heb ik aangegeven dat de
Academische Werkplaatsen in de ouderenzorg op mijn verzoek de
bezoekregeling van de verpleeghuizen monitoren. Op 16 oktober 2020
hebben de Academische Werkplaatsen deze monitoring afgesloten met
het opleveren van de rapportage «Klaar voor een nieuwe golf?». Op basis
van monitorinformatie van 76 verpleeghuizen verspreid over 25 veiligheidsregio’s zijn zij ingegaan op de ervaringen van de verpleeghuizen met
de versoepelingen van de bezoekregeling. Daarnaast hebben zij in beeld
gebracht in hoeverre de verpleeghuizen dusdanig klaar zijn voor de
tweede golf dat het sluiten voor bezoek niet nodig is.
Uit de rapportage blijkt:
– De reguliere activiteiten in de meeste verpleeghuizen zijn weer zoveel
mogelijk in gang gezet. Bewoners kunnen weer activiteiten ondernemen en ontvangen weer reguliere zorg van (para)medici. De inzet van
vrijwilligers blijft echter achter, omdat zij zelf wegblijven uit het
verpleeghuis. Ook valt op dat er variatie is in het omgaan met bezoek.
– Het opheffen van het bezoekverbod leidde meestal direct tot positieve
effecten bij bewoners. In de nieuwe meting melden de meeste
verpleeghuislocaties nog steeds positieve effecten op het welbevinden.
– Hoewel de bezoekfrequentie in de meeste locaties weer lijkt te zijn
genormaliseerd, is het bezoek qua omvang wel minder dan voor
COVID-19. Er zijn ook grote verschillen in bezoekregelingen tussen
instellingen, gegeven de ervaringen in het verleden en de lokale
situatie.
– Verder is de ervaren werkdruk van medewerkers in de meeste
verpleeghuizen niet afgenomen en is het ziekteverzuim opgelopen.
Vrijwilligers zijn vaak nog terughoudend actief te zijn in de huizen,
gelet op hun eigen kwetsbare gezondheid.
– De verpleeghuizen zeggen voorbereid te zijn op een nieuwe golf.
Daarbij gaat het om beschikbaarheid van lokale protocollen en
voldoende beschermingsmiddelen zoals mondneusmaskers.
– Eén van de belangrijkste geleerde lessen van de eerste golf is dat een
algemeen bezoekverbod onwenselijk is vanwege de negatieve impact
op het welbevinden van bewoners, naasten en medewerkers.
Verpleeghuizen zich hebben voorbereid op de tweede golf en zetten
alles op alles zetten om bezoek toe te laten. Tegelijkertijd geven de
verpleeghuizen ook aan dat de komende periode nog moet blijken wat
de tweede golf voor hen betekent en dat dit mede bepalend is voor het
open kunnen blijven voor bezoek.
De rapportage van de Academische Werkplaatsen sluit aan bij mijn brief22
over de geleerde lessen met het oog op een mogelijke tweede golf De
uitkomsten onderstrepen mijn beleid om een nieuw landelijk bezoekverbod te willen voorkomen en sluiten aan bij de handreiking die
veldpartijen hebben opgesteld Uit de rapportage blijkt ook dat zorgaanbieders soms onzeker zijn of een bezoekverbod geheel valt uit te sluiten. Ik
heb de Tweede Kamer eerder bericht over het programma «leren van
elkaar» dat ik samen met de ABR-zorgnetwerken, de Academische
Werkplaatsen ouderenzorg, de GGD’en, ActiZ en «Waardigheid en Trots
op locatie» heb ontwikkeld. Dit programma bundelt de beschikbare kennis
in een «wegwijzer» waarmee zorgaanbieders kunnen nagaan of zij alles
22

Kamerstuk 25 295, nr. 461

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

27

hebben gedaan wat mogelijk is om zich voor te bereiden. Deze wegwijzer
is al ruim 1.000 keer gedownload. Ook kunnen zorgaanbieders ondersteuning krijgen bij het toepassen van deze kennis.
• Reactie manifest Zorg23 in relatie tot bezoekregelingen
Het manifest roept op «het virus buiten te sluiten, maar niet de mensen».
De ondertekenaars roepen ook op vooral in gezamenlijkheid te beslissen
en in dialoog te blijven met bewoners en naasten. Ik ben het eens dat een
bezoekverbod zoals in het voorjaar gold, kan leiden tot schrijnende
situaties. Voor iedereen, maar zeker voor bewoners van verpleeghuizen,
geldt dat menselijk contact onmisbaar is voor hun welbevinden. Ik vind
het dan ook belangrijk dat zorginstellingen de regie hebben en zelf
maatregelen treffen om verspreiding van het virus tegen te gaan. Zij
kunnen het beste beoordelen hoe bezoek op een veilige manier en op
maat mogelijk is, passend bij de lokale situatie.
De ruimte voor lokaal maatwerk is gewenst, maar verhoogt ook druk op
organisaties om een goed COVID-beleid te voeren en verantwoorde
beslissingen te nemen ten aanzien van bezoek, zeker nu de besmettingen
in de omgeving van een locatie blijven oplopen. De brancheorganisaties
en beroepsverenigingen in de verpleeghuissector hebben hiervoor een
handreiking Bezoek en sociaal contact opgesteld, waarin is opgenomen
dat elk verpleeghuis een plan voor bezoek maakt passend bij de lokale
situatie. Daarin staat ook dat er afstemming over bezoekbeleid moet
plaatsvinden met cliënten, hun naasten en personeel. De zorginstellingen
streven er ook naar bezoek zoveel mogelijk op verantwoorde wijze toe te
laten, al dan niet onder voorwaarden zoals inzet van mondneusmaskers,
en uiteraard met inachtneming van de veilige afstand.
Ook het wetsvoorstel Tijdelijke wet maatregelen COVID-19 (Kamerstuk
35 526) is erop gericht om bezoek zoveel mogelijk toe te laten. In het
wetsvoorstel is vastgelegd dat de verantwoordelijkheid primair bij de
zorginstellingen zelf ligt. Het amendement Van Brenk c.s. heeft dit in de
wet verankerd door die verantwoordelijkheid expliciet bij de zorgaanbieders neer te leggen. Een ministeriële regeling kan (als ultimum
remedium) worden opgesteld als de maatregelen van zorgaanbieders
onvoldoende of onevenredig zijn. Daarnaast is met dit amendement van
het lid Van Brenk c.s. geregeld dat een cliënt altijd bezoek van tenminste
één familielid of naaste kan krijgen24.
Geleverde zorg aan Wet langdurige zorg (Wlz)-cliënten
Na de eerste golf is het aantal opgenomen cliënten met ca. 5.000 is
gedaald. Dat is een afname van 4% ten opzichte van de 127.000
opgenomen personen voor de eerste golf. In de zomermaanden is het
aantal geleidelijk weer toegenomen door herbezetting. Deze ontwikkeling
is te volgen dankzij de weekcijfers over het aantal Wlz-cliënten naar
leveringsvorm die het CBS op mijn verzoek publiceert25. Momenteel is er
steeds sprake van ca. 800 plaatsen leegstand. Het gaat hier om de
verpleeghuizen (zie grafiek).

23
24
25

Manifest https://www.humanistischverbond.nl/zorgmanifest/
Kamerstuk 35 526, nr. 38
Het CBS publiceert wekelijks over het zorggebruik van Wlz-cliënten. Daarnaast publiceert het
CBS op wekelijks over de sterfte onder de Wlz-populatie. De tabellen zijn te vinden op:
https://www.monitorlangdurigezorg.nl/publicaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

28

Na februari 2020 is in de Wlz breed (dus inclusief gehandicaptenzorg) ook
veel minder dagbesteding en dagbehandeling gedeclareerd, met een
dieptepunt in april. Dagbesteding is vaak ter vervanging van onderwijs of
werk voor een cliënt die door zijn beperkingen niet in staat is om tot een
vorm van dag structurering te komen. Bij dagbehandeling gaat het veelal
om thuiswonende jeugdigen met een beperking die op basis van een
specifiek behandeldoel leren omgaan met (de gevolgen van) hun
aandoening.
Ten opzichte van de eerste 2 maanden van 2020 is in april en mei minder
dan de helft aan prestaties gedeclareerd26. Uit deze gegevens van de NZa
blijkt dat de effecten van de maatregelen voor de thuiswonende cliënten
met dagbesteding ingrijpend waren. In de zomermaanden van dit jaar is
herstel zichtbaar, maar het niveau van het aantal gedeclareerde dagdelen
is nog niet terug op het niveau van voor de eerste golf.
De thuiswonende ouderen in de Wlz maken vooral gebruik van persoonlijke verzorging en verpleging. Bij deze zorgvormen is het gedeclareerd
aantal uren vrij stabiel gebleven. Onderstaande grafieken zijn gebaseerd
op basis van gegevens van Vektis27.
Meerkostenregeling Wlz
Op grond van de meerkostenregeling komen extra kosten die vanaf
1 maart 2020 zijn gemaakt voor Wlz-zorg in natura als gevolg van
COVID-19 in aanmerking komen voor vergoeding. Het gaat hierbij om
personele en materiële kosten die het gevolg zijn van de uitbraak van het
COVID-19 virus, noodzakelijk zijn om de zorg aan Wlz-cliënten veilig en
verantwoord te kunnen leveren en die niet al op een andere wijze zijn
gecompenseerd. Deze meerkostenregeling loopt tot en met 31 december
2020. Met de sector ben ik in gesprek over de voortzetting van deze
regeling. Hierover zal ik u in de volgende stand van zaken brief
informeren.

26

De NZa publiceert met enige regelmaat over recente ontwikkelingen in het zorggebruik als
gevolg van de Corona-problematiek. U treft de laatste publicatie aan op: https://
magazines.nza.nl/standvandezorg/2020/12/ontwikkelingen-in-zorggebruik.
27
Bron: Vektis Zorgprisma.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

29

Keuzes maken in de langdurige zorg
Door de dagelijkse stijging van het aantal COVID-19 besmettingen komt
de reguliere zorg steeds meer onder druk te staan, ook in de ouderenzorg.
Ondanks dat iedereen zich dag en nacht tot het uiterste inzet om alle zorg
die nodig is te blijven leveren, is de verwachting dat zorginstellingen af
moeten schalen waar mogelijk en verantwoord. ActiZ, Zorgthuisnl, V&VN
en Verenso werken op dit moment samen aan een document hoe je
verantwoord keuzes kunt maken ten aanzien van het regionaal/lokaal
afschalen in de zorg voor ouderen. Dit document kan ondersteuning
bieden bij het maken van de afspraken in ROAZ verband.
Kwetsbare ouderen thuis
Cijfers
De stand van het aantal COVID-19 besmettingen en COVID-19 overlijden
van ouderen thuis boven de 70 jaar is op dit moment als volgt:
– Het aantal nieuwe meldingen van COVID-19-besmettingen bij ouderen,
die ouder zijn dan 70 jaar en thuis wonen, neemt de laatste weken snel
toe. Uit de cijfers van het RIVM (peildatum 26 oktober 2020) blijkt dat in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

30

de afgelopen twee weken (week 42, 43) het aantal nieuwe besmettingen ruim 8.300 bedraagt. Dit aantal is zorgelijk, omdat het meer dan
een verdubbeling is ten opzichte van de toename in week 40, 41.
– Het RIVM schat dat tot nu toe bij bijna 24.000 ouderen van boven de 70
jaar en die thuis wonen28 een COVID-19-besmetting is bevestigd,
waarvan ongeveer 2.878 mensen als overleden zijn gemeld.29 Hoeveel
van deze ouderen in een kwetsbare gezondheid verkeerden of een
vorm van zorg of ondersteuning thuis ontvingen, is niet bekend.
In onderstaand figuur is deze ontwikkeling weergegeven vanaf 1 maart
2020. Momenteel is het wekelijks aantal gemelde nieuwe besmettingen
hoger dan tijdens de eerste golf. Reden hiervan is dat er nu veel meer
wordt getest. Het aantal mensen dat komt te overlijden ligt momenteel
fors lager.

Ontwikkelingen
Advies voor verschillende groepen ouderen op basis van de routekaart.
In de brief van 13 oktober jl,30 heb ik uw Kamer de COVID-19 strategie
voor thuiswonende ouderen toegestuurd. Inmiddels heb ik ook met RIVM
de opdracht besproken de ontwikkelingen op de doelstellingen inzake de
bescherming van kwetsbare ouderen in kaart te brengen. Zodoende kan
gevolgd worden of de genomen maatregelen effectief zijn qua besmettingen, maar ook of de doelstellingen in de strategie voldoende gewaarborgd zijn of dat het aanpassing van de maatregelen of strategie vraagt.
De eerste monitor verwacht ik eind januari 2021.
In deze brief heb ik ook aangegeven hoe ik richting een tweede golf in
onze adviezen rekening houdt met de verschillen binnen de grote groep
ouderen. Ik heb hierover advies gevraagd en ontvangen van prof.
Hertogh, in samenwerking met andere leden van het OMT. In het advies
wordt onderscheid gemaakt tussen ouderen die vitaal zijn of – om
28

Thuis wonen betekent dat mensen niet in een verpleeghuis of een gehandicaptenzorginstelling wonen.
Sinds 1 juni kan iedereen zich met klachten laten testen. Toch is het aannemelijk dat niet alle
COVID-19 patiënten getest worden. De werkelijke aantallen in Nederland zijn daarom
waarschijnlijk hoger dan de aantallen die hier genoemd worden. Het werkelijke aantal
COVID-19 patiënten opgenomen in het ziekenhuis of overleden is hoger dan het aantal
opgenomen of overleden patiënten gemeld in de surveillance, omdat de surveillance
gebaseerd is op de informatie op het moment van melding.
30
Kamerstuk 25 295, nr. 656
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

31

meerdere redenen – kwetsbaar. Uw Kamer heeft dit advies ontvangen.
Inmiddels is voor het brede publiek een vertaling gemaakt (opgemaakt
naar voorbeeld van de routekaart) en deze is gepubliceerd op de website
van de rijksoverheid31.
Het gaat in op mogelijkheden voor bezoek, het doen van boodschappen
en het deelnemen aan het dagelijks leven, in aanvulling op algemeen
geldende maatregelen. De adviezen zijn ingeschaald naar escalatieniveau.
Om de adviezen te illustreren, zijn voorbeelden gegeven hoe de adviezen
voor ouderen thuis zijn te interpreteren. Dit is ook verwerkt in een
overzicht wat te doen in verschillende situaties (zie bijlage: «Aanvullende
corona-adviezen aan zelfstandig wonende ouderen»).
Een vergelijkbaar spoor is er ook voor mensen met een beperking.
Hierover bent u reeds geïnformeerd met mijn brief van 3 juni32.
Ik houd u op de hoogte van de ontwikkelingen en resultaten uit de
monitors. Hiermee wordt de motie van de leden Van der Staaij en Klaver33
inzake de nadere concretisering voor bescherming van kwetsbare mensen
en dit zo goed mogelijk in kaart te brengen, afgedaan.
Afschaling van zorg en ondersteuning thuis
We hebben op dit moment weinig signalen dat de zorg thuis (wijkverpleging dan wel Wmo ondersteuning) op grote schaal wordt afgeschaald.
Er wordt in het algemeen niet zonder overleg met cliënten zorg of
ondersteuning afgeschaald. Wel kan tijdelijk soms minder zorg en
ondersteuning verleend worden door extra ziekte (corona) en gebrek aan
vervanging van personeel. Om echter goed zicht te houden op zorg en
ondersteuning thuis, ben ik met de Patiëntenfederatie in gesprek om
opnieuw een enquête te houden onder cliënten thuis en ontwikkelingen
strak te volgen.
Continueren dagbesteding (Wmo)
Dagbesteding is essentieel voor cliënten en hun mantelzorgers.
Aanbieders hebben zich extra ingezet dagbesteding zoveel mogelijk te
continueren. Wel vindt die regelmatig plaats in een afwijkende alternatieve vorm – dat ook heeft geleid tot mooie innovaties per beeldscherm
bijvoorbeeld – en is het aantal dagdelen beperkter dan voor maart 2020.
Cliënten hebben soms een ander beeld bij het continueren van de
dagbesteding en zijn soms minder tevreden over de continuïteit en/of het
geboden alternatief. Daarom is het belangrijk dat cliënt (en diens evt.
begeleider) en aanbieder in gesprek blijven over wat de persoonlijke
situatie is van de cliënt en wat aan dagbesteding mogelijk is binnen de
huidige situatie.
Hoewel dagbesteding niet op grote schaal is afgeschaald, zijn er wel extra
uitdagingen en knelpunten:
– Onvoldoende mogelijkheden om op locaties tussen iedereen 1,5 meter
afstand te houden;
– Het tekort aan personeel (professionals en vrijwilligers) door het
moeten werken in kleinere groepen en het oplopende ziekteverzuim
door corona (quarantaine, in afwachting van test);
– Onvoldoende geschikte locaties om vaker kleinere groepen op te
vangen;
– Onduidelijkheid over wat nu wel of niet onder de vergoeding van
meerkosten valt;
31

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2020/10/22/aanvullende-adviezen-bijzelfstandig-wonende-ouderen-bij-de-corona-routekaart
32
Kamerstuk 25 295, nr. 386
33
Kamerstuk 25 295, nr. 264.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

32

–
–

Angst van cliënten en soms ook vrijwilligers om de dagbesteding te
bezoeken;
Nu dagbesteding in mindere mate dan voor maart beschikbaar is,
lopen de wachtlijsten voor nieuwe cliënten.

Er is frequent overleg tussen VWS, VNG en aanbieders van dagbesteding
om deze knelpunten aan te pakken. Alle bij de dagbesteding betrokken
partijen zullen zich in de komende periode maximaal inzetten om
dagbesteding zoveel als mogelijk in stand te houden. Dit vereist goede
samenwerking tussen inkopende partijen (gemeenten, zorgkantoren en
zorgverzekeraars), aanbieders en cliëntorganisaties en goede communicatie met gebruikers en evt. begeleiders/mantelzorgers. Om de continuïteit van de dagbesteding te kunnen waarborgen hebben het Rijk, de Nza
en zorgverzekeraars financiële afspraken gemaakt en gemeenten en
aanbieders opgeroepen zich maximaal in te spannen om te zorgen voor
zoveel mogelijk continuïteit van zorg en ondersteuning, ook daar waar het
dagbesteding en -opvang van kwetsbare personen betreft. Uitgangspunt
blijft: dagbesteding vindt zoveel mogelijk regulier plaats en in een
aangepaste vorm waar nodig.
De signalen van de problemen bij de dagbesteding heb ik onderzocht en
besproken met de VGN. Dagbesteding of een waardig alternatief lijkt in
meer dan 90% gevonden te worden, daar waar dat niet gevonden wordt is
een maatwerkregeling beschikbaar.
In het sociaal domein hebben we afspraken gemaakt over meerkosten.
Het Rijk compenseert gemeenten voor meerkosten. In die afspraken zit
eveneens besloten dat we verder spreken over de compensatie in 2021.
Ook hierover informeer ik u binnenkort.
Motie Segers – vrijwilligers34
De coronacrisis heeft een grote weerslag op het welzijn van mensen en er
is behoefte aan praktische hulp en ondersteuning. Voor het bieden van
deze praktische hulp en ondersteuning zijn vrijwilligers essentieel.
Vrijwilligersorganisaties en kerken hebben, met initiatieven zoals #Niet
alleen, een belangrijke rol in het verzachten van de negatieve gevolgen
van deze crisis. Ik ga binnenkort in gesprek met meerdere landelijk
opererende vrijwilligersorganisaties zoals onder andere Present,
Humanitas en de Zonnebloem hen nog beter in te zetten bij kwetsbare
mensen in coronatijd. Ook willen de landelijke vrijwilligersorganisaties
nog beter aansluiten huidige crisisoverleggen. Hiermee geef ik invulling
aan de motie van het lid Segers. In de volgende stand van zakenbrief
rondom COVID-19 informeer ik uw Kamer over het gesprek en de verdere
uitwerking van deze motie.
Mensen met een beperking in gehandicaptenzorginstelling
Cijfers
De situatie ten aanzien van het aantal COVID-19 besmettingen en
COVID-19 sterfte in instellingen voor gehandicaptenzorg is op dit moment
als volgt:
• Het RIVM (peildatum 19 oktober) schat dat sinds het uitbreken van de
crisis in maart bij 2.180 bewoners van instellingen sprake is van een
bevestigde COVID-19 besmetting, waarvan 259 mensen zijn overleden.
• Uit deze cijfers blijkt dat in de afgelopen twee weken (week 41, 42) het
aantal besmettingen met ruim 580 is toegenomen. Het aantal nieuwe

34

Kamerstuk 25 295, nr. 643

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

33

•

besmettingen in week 42 is vergelijkbaar met week 41. Hier vlakt de
groei dus af.
Het RIVM schat dat momenteel bij 311 instellingen voor gehandicaptenzorg, dat is ongeveer 12%, sprake is van een vastgestelde COVID-19
besmetting.
Dit getal is een schatting op basis van het aantal gehandicaptenzorginstellingen waar in de afgelopen 28 dagen sprake is van tenminste één
vastgestelde COVID-19 besmetting op basis van een positieve test.

Net als bij de verpleeghuizen, geldt bij de instellingen voor gehandicaptenzorg dat het aantal nieuwe meldingen van COVID-19-besmettingen nog
steeds stijgt. Ook neemt het aantal meldingen van «nieuwe locaties» met
minimaal één vastgestelde COVID-19 besmetting toe. Dit geldt gelukkig
niet voor het aantal mensen dat is overleden, dat laag is en zeer beperkt is
gestegen.
In onderstaande figuur is deze ontwikkeling vanaf 1 maart 2020 weergegeven. Ook hier is relevant dat nu veel meer getest wordt.

Ook in de cijfers van deze week zien we een stijging in het aantal
besmettingsgevallen in gehandicaptenzorg. Wanneer de instellingen te
maken hebben met besmettingen nemen zij maatregelen die passen bij
hun specifieke situatie. We zien dat instellingen in de gehandicaptenzorg
net als bij verpleeghuizen alle zeilen moeten bijzetten om het virus ferm
aan te pakken. Ook zij zetten de geleerde lessen uit de eerste golf
daarvoor in en doen hun best om bezoek en socialen contacten zoveel
mogelijk toe te staan.
Handreiking bezoek en logeren gehandicaptenzorg
Tijdens de eerste maanden van de corona-crisis kregen cliënten in de
gehandicaptenzorg nauwelijks bezoek van familie en naasten en werd het
bezoek vaak op grote afstand, gebruik makend van ramen en schermen,
vormgegeven. Ook logeren was in de meeste gevallen niet meer mogelijk.
Dit had een groot effect op het welbevinden van cliënten. De partijen in de
gehandicaptensector, aanbieders en cliëntenorganisaties, willen niet meer
terug naar een collectieve sluiting van locaties. Uitgangspunt voor bezoek
en logeren is dat het algemene beleid van een zorgorganisatie altijd wordt
vertaald naar maatwerk, afgestemd op de lokale mogelijkheden. Daarbij
wordt gekeken naar de geldende maatregelen en de ernst van de situatie
per regio, zoals ook is weergegeven in de routekaart. Het lokale beleid
wordt gemaakt in overleg met alle betrokkenen: cliënten, verwanten en
zorgverleners. Deze uitgangspunten komen terug in een nieuwe
handreiking voor bezoek en logeren die door de gehandicaptensector

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

34

gezamenlijk wordt gemaakt. Naar verwachting is deze handreiking
binnenkort gereed.
Ik heb wekelijks overleg met de koepels van zorgaanbieders en cliëntenorganisaties in de langdurige zorg. In dit overleg komt ook de stand van
zaken rond bezoek aan de orde.
Cliënten in de ggz
Hoewel er een toename van psychische klachten wordt verwacht, is dat
op dit moment nog niet te zien in de cijfers. We zetten in op preventie
door onder andere grote toegankelijkheid van de Luisterlijn, mensen goed
te voorzien van betrouwbare informatie en hulp via het Steunpunt
Coronazorgen en hun mentale gezondheid te ondersteunen met gerichte
adviezen en tips. De NZa geeft aan inmiddels een teruglopend aantal
verwijzingen naar de ggz te zien. Huisartsen zien het belang van continuïteit van reguliere (ggz)zorg, en het is van groot belang dat zij ook in deze
tijden patiënten naar de ggz blijven doorverwijzen als dat nodig is.
Naar aanleiding van de aangescherpte maatregelen worden door partijen
een beperkt aantal wijzigingen aangebracht in de richtlijn corona en ggz.
Nog steeds blijft van kracht dat de behandelaar naar maatwerk streeft in
de best passende vorm, samen met de patiënt en zijn naasten. Dit
betekent dat een behandeling face-to-face kan plaatsvinden, met in
achtneming van de 1.5 m afstand en hygiënemaatregelen en instellingen
de veiligheid van medewerkers en patiënten kunnen waarborgen. Daarbij
is het van belang om te benoemen dat ook zorgverleners in de ggz een
vitaal beroep uitoefenen waarvoor face-to-face contact vaak aangewezen
is. De inzet is erop gericht om dit uitgangspunt de komende periode vast
te gaan houden en dat zorgverleners passende maatregelen treffen om de
zorg langs deze wijze verantwoord te laten verlopen. Ik beschouw hiermee
de motie van de leden Van der Staaij en Jetten35 als afgedaan.
Ventilatie
In de kamerbrief van 13 oktober jl., heb ik uw Kamer geïnformeerd over
ventilatiesystemen in verpleeghuizen en in hoeverre deze voldoen aan het
Bouwbesluit 2012. ActiZ heeft in overleg met VWS aangegeven dat
verpleeghuizen zijn gebouwd onder deze eisen en dat bij navraag onder
haar leden, teruggekoppeld is dat de ventilatiesystemen gecontroleerd en
zo nodig aangepast zijn. Op basis hiervan kan gesteld worden dat de
ventilatie van verpleeghuizen in algemene zin op orde is.
De VGN heeft onder een selecte groep leden een uitvraag gedaan naar de
staat van de ventilatiesystemen binnen de gehandicaptensector. De groep
is niet volledig representatief, maar geeft wel een redelijk beeld van de
sector. Hieruit blijkt dat (1) de instellingen voldoen aan de voorschriften
van het bouwbesluit en (2) de richtlijnen van het RIVM bekend zijn. Tevens
geeft VGN aan dat er continu via de vastgoedbedrijven gewerkt wordt aan
de vernieuwing en het onderhoud van ventilatiesystemen. Conform de
richtlijnen van het RIVM is er weinig sprake van recirculatie en kan deze
functie ook worden uitgezet.
In het verlengde van bovenstaande heb ik ook verschillende brancheverenigingen in de andere zorgsectoren (kleinschalige) woonvoorzieningen,
maatschappelijke opvang, beschermd wonen, GGZ en jeugdhulpinstellingen) gevraagd een vergelijkbare uitvraag onder de achterban te doen.
Zodoende hoop ik op korte termijn een redelijk compleet beeld te kunnen
geven van de stand van zaken rondom ventilatie in de (gehele) zorgsector.
35

Kamerstuk 25 295, nr. 636

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

35

Op basis van de resultaten van deze uitvragen, zal bekeken worden of
nader onderzoek of actie noodzakelijk is. Hierover zal ik uw Kamer
informeren.
Als afsluiting volgen in deze brief nog enige andere relevante onderwerpen over met betrekking tot de aanpak van COVID-19, nl de tijdelijke
wet maatrelen COVID-19, de arbeidsmarkt en financiën in de zorg,
Caribisch Nederland en Publiekscommunicatie.
Andere onderwerpen
12. Tijdelijke wet maatregelen COVID-19
Het wetsvoorstel tijdelijke wet maatregelen COVID-19 is dinsdag
13 oktober jl. door de Tweede Kamer aangenomen (Handelingen II
2020/21, nr. 13, stemmingen). De behandeling van het wetsvoorstel in de
Eerste Kamer heeft op maandag 26 oktober plaatsgevonden. De Eerste
Kamer heeft het wetsvoorstel op dinsdag 27 oktober aangenomen. Het
streven is dat de wet van kracht wordt per 1 december 2020.
13. Arbeidsmarkt in de zorg
Het tekort aan personeel wordt nijpender
Voor de crisis was er al een tekort aan verzorgenden en verpleegkundigen,
dit tekort is tijdens de crisis nog nijpender geworden. Zo zorgt het huidige
ziekteverzuim in alle sectoren voor extra druk op het personeel. Ook het
feit dat het zorgpersoneel soms zelf in quarantaine moet gaan leidt tot een
extra belasting, wat het belang van vlotte testprocedures en voldoende
testmogelijkheden nog eens onderstreept.
De situatie is hierdoor zeer zorgelijk en daarom zetten we in op een breed
pallet aan maatregelen om verpleegkundigen en verzorgenden zoveel
mogelijk ontlasten.
Ik realiseer me dat het verkleinen van deze tekorten geen gemakkelijke
opgave is. Initiatieven en maatregelen moeten complementair aan elkaar
worden ingezet; er is immers niet één oplossing. Dit vraagt inzet van
zowel werkgevers, bonden, familieleden en mantelzorgers, om in de
komende tijd allen hun steentje bij te dragen. Ik ben daarover ook met
sociale partners in gesprek. Uiteindelijk kunnen we het tekort, ten behoeve
van de reguliere en COVID19-zorg, alleen behapbaar houden als we de
krachten bundelen. Zoals ook verzocht tijdens het vorige debat (Handelingen II 2020/21, nr. 14, debat over de ontwikkelingen rondom het
coronavirus), onder andere in de door het lid Wilders ingediende motie
(Kamerstuk 25 295, nr. 625), neem ik u onderstaand mee in alle initiatieven
om de tekorten zo klein mogelijk te houden. Daarmee geef ik ook
antwoord op de Commissiebrief dd. 20 oktober jl. inzake de oproep van
Actiz om het personeelstekort aan te pakken.
– Personeelstekort integraal onderdeel van de regie op de COVID-19 zorg
én reguliere zorg.
De regie op de regionale opschalingsplannen én op de reguliere zorg
wordt gepakt door de ROAZ/RONAZ/GGD-GHOR en NZa. In elk van die
regio’s wordt – voor zover dat nog niet bestaat – één stuurgroep
personeel ingericht die regionaal de regie voert. Die stuurgroep kijkt
zorgbreed waar de nood het hoogst is, welke organisaties prioriteit
hebben, hoe de zorg georganiseerd wordt en wat dat vraagt aan
onderlinge samenwerking en delen van personeel. Ook in de overleggen met de werknemersvertegenwoordiging bespreken we diverse
vraagstukken. Het is relevant dat men met elkaar in de regio’s de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

36

–

–

–

–

doorzettingsmacht realiseert om aan voldoende personeel te komen.
We verkennen momenteel met LOT-C, LCPS en NZa wat hier voor
nodig is en hoe zij daar op landelijk niveau ondersteunend aan kunnen
zijn. Het is belangrijk dat zorgbreed, dus curatieve en langdurige zorg
samen, wordt geacteerd.
Extra Handen voor de Zorg koppelt vraag en aanbod
Wat tijdens de eerste golf is neergezet is in de afgelopen maanden
geautomatiseerd en geprofessionaliseerd. Met behulp van een
IT-platform worden kandidaten op basis van vaardigheden en
competenties gekoppeld aan organisaties in nood. Mensen melden
zich aan op www.extrahandenvoordezorg.nl. In datzelfde systeem
kunnen ook organisaties een aanvraag indienen. Op basis van de
gevraagde competenties/vaardigheden worden zij aan elkaar gekoppeld en vindt een gesprek plaats tussen organisaties en kandidaten om
tot een arbeidsovereenkomst te komen. Extra Handen voor de Zorg
staat open voor de hele zorg, inclusief de GGD’s en Laboratoria.
Voor een grotere slagkracht, wordt er geïnvesteerd in meer menskracht en verdere professionalisering van Extra Handen voor de Zorg.
Met de uitzendbranche verkennen we of en hoe zij onder regie van
Extra Handen voor de Zorg kunnen zorgen voor de screening van
kandidaten en voor een warme overdracht vanuit het IT-systeem naar
zorgorganisaties. Daarmee ontzorgen we de HR-afdelingen van
zorgorganisaties die daar behoefte aan hebben en houden we de
snelheid erin. We zien nu namelijk dat de kandidaten die vanuit Extra
Handen voor de Zorg worden doorgezet naar de HR-afdelingen van
zorgorganisaties, soms meer dan een week of zelfs twee weken in
behandeling zijn.
Praktijkteams van troubleshooters ondersteunen Extra Handen voor de
Zorg
De ervaring uit de eerste golf is dat er continue vragen opkomen
tijdens het hele proces van mensen die zich aanmelden tot aan de
daadwerkelijke inzet op de werkvloer. Dit kunnen knelpunten zijn,
onduidelijkheid over wat er wel en niet mogelijk is. Van tevoren is niet
precies in te schatten welke vragen opkomen, maar dat dat gaat
gebeuren is zeker. Om de snelheid erin te houden organiseren we 3–5
praktijkteams en koppelen die aan Extra Handen voor de Zorg. Die
teams zorgen dat alle randvoorwaarden op orde zijn en dat knelpunten
worden weggenomen. Ook stimuleren die teams partijen om buiten de
kaders te denken en kunnen ze indien nodig opschalen naar VWS, NZa,
LCPS, LOT-C. De teams bestaan uit een combinatie van mensen vanuit
VWS, vanuit de Stichting Extra Zorg Samen (1 van de initiatiefnemers
van Extra Handen voor de Zorg dit voorjaar) en RegioPlus.
We halen oud-zorgmedewerkers terug de zorg in
Afgelopen week is een social mediacampagne gestart vanuit Extra
Handen voor de Zorg om oud-professionals terug naar de zorg te
halen. Ook de verruiming van het kader «Inzet voormalig zorgpersoneel», zoals later nog wordt toegelicht, draagt hieraan bij. Het
voorgaande geldt voor de ziekenhuiszorg, alsmede voor de zorg in
andere sectoren zoals ouderenzorg, jeugdzorg en maatschappelijke
opvang. Ondersteund door VNO-NCW en AWVN start vanuit Extra
Handen voor de Zorg de campagne «Duty Calls», gericht op werkgevers om mensen met een zorgachtergrond ook daadwerkelijk de
ruimte te geven om tijdelijk in de zorg te gaan werken. Er worden
ambassadeurs ingezet vanuit de Stichting Extra Zorg Samen (1 van de
initiatiefnemers van Extra Handen voor de Zorg) die actief contact
zoeken met de doelgroep en die de campagne op diverse innovatieve
manieren gaan ondersteunen en helpen bij het vormen regionale
community’s van zorgreservisten.
Searchopdracht aan de uitzendbranche

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

37

–

–

–

In totaal geven nu 2195 (oud-)professionals van binnen en buiten de
zorg aan per direct beschikbaar te zijn. Dat is niet voldoende bij de
ontwikkelingen die we nu zien. Daarom gaan we met de uitzendsector
in gesprek over een searchopdracht om personeel vanuit andere
sectoren dan de zorg; naar Extra Handen voor de Zorg toe te leiden.
Zowel mensen met een zorgachtergrond, mensen met zorgaffiniteit
maar zonder diploma en mensen zonder zonderachtergrond. Bijvoorbeeld buitenlandse zorgverleners, maar ook mensen vanuit sectoren
die het nu zwaar hebben.
De Nationale Zorgklas leidt op en wordt verder opgeschaald.
Met de Nationale Zorgklas leiden we in een week tijd mensen zonder
zorgachtergrond op voor verzorgende taken op niveau 2. Dat deden we
in het voorjaar met mensen van de KLM en het Rode Kruis en dat doen
we nu met mensen uit de facilitaire sector en met Rode Kruis. We
bekijken hoe we nog meer grote bedrijven aan kunnen haken en
afspraken kunnen maken met sectoren. Ook hebben zorgorganisaties
via de Nationale Zorgklas enkele honderden bij hun organisatie
betrokken actieve vrijwilligers/mantelzorgers opgeleid om zorgtaken te
kunnen uitvoeren. Nadat ze zijn opgeleid worden ze via de Extra
Handen voor de Zorg gekoppeld aan zorgorganisaties die aangeven
daar behoefte aan te hebben. Belangrijk hierbij te noemen is dat het
gaat om basisvaardigheden. Andere handelingen waarop de opleiding
niet ziet, zouden eventueel onder supervisie kunnen worden verricht,
zolang er sprake is goede zorg als bedoeld in de Wkkgz.
Momenteel leiden we 120 mensen per week op via de Nationale
Zorgklas. De komende periode gaan we die aantallen opschroeven.
Belangrijke voorwaarde hierbij is dat we er zeker van willen zijn dat
mensen die de Nationale Zorgklas verlaten ook daadwerkelijk ingezet
kunnen worden in de zorgsector. We kunnen de komende 12 weken
doorgroeien naar het opleiden van maximaal 1000 mensen per week.
Daarbij bekijken we telkens in hoeverre de mensen die zijn opgeleid
ook daadwerkelijk door organisaties op een goede manier worden
ingezet en of het voldoet aan de behoefte. Dit punt past ook bij de
aanvullende opdracht van de Commissie Werken in de Zorg die gaat
kijken naar het versoepelen van het matchingsproces en de hulp die
wordt geboden bij het opstellen van de profielen.
Mbo- en Hbo-studenten springen bij
Vanuit Extra Handen voor de Zorg zijn regionale mbo’s en hbo’s
benaderd zodat studenten die door Corona hun stage stil zien vallen,
via dit platform toch op zinvolle wijze met hun toekomstige beroep
bezig kunnen zijn. Studenten verdienen een extra zakcentje en de zorg
is ermee geholpen, het mes snijdt hier aan twee kanten. Voor
studenten is het een leerzame ervaring die weliswaar niet een-op-een
geldt als vervanging van de stage, maar waarmee mogelijk wel
onderdelen van het curriculum behaald kunnen worden. Extra Handen
voor de Zorg trekt met deze inzet van studenten nauw op met de
Mbo-raad.
Hulp bij uitvraag op basis van heldere profielen
Nog steeds zijn de aanvragen die Extra Handen voor de Zorg binnenkrijgt, vaak gericht op gediplomeerde zorgverleners. Die zijn helaas
maar weinig beschikbaar. Vanuit Extra Handen helpen we zorgaanbieders zowel in de curatieve als de langdurige zorg met de manier
waarop ze een aanvraag voor extra ondersteuning kunnen doen. We
ontwikkelen met het veld op korte termijn een aantal kansrijke
profielen en opleidingen voor de ziekenhuizen zodat er voldoende
mensen zijn die met relatief beperkte scholing toch een aantal
basisvaardigheden kunnen worden aangeleerd, waaraan in de
ziekenhuizen veel behoefte is. Op basis van die profielen worden
opleidingen ontwikkeld en vervolgens aangeboden via de Nationale
Zorgklas. Een goed voorbeeld hoe dat kan werken zijn de buddy’s die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

38

–

–

–

in het St. Antoniusziekenhuis helpen met het aan- en uitkleedprocedé,
met het brengen van patiënten naar de röntgenafdeling, materiaal
afleveren in het lab en personeel op corona testen.
We doen een beroep op mensen die nu (tijdelijk) zonder werk zitten
We verwachten dat mensen die nu (tijdelijk) zonder werk thuis zitten,
bijvoorbeeld in de NOW regeling, net als in de eerste golf bereid zijn
om een bijdrage te leveren in sectoren waar de nood hoog is. Denk
aan ondersteunende functies in onder andere de zorg, bron- en
contactonderzoek en testcapaciteit, maar bijvoorbeeld ook in onderwijs, kinderopvang en toezicht en handhaving bij gemeenten.
We zien ook al dat dit gebeurt in de praktijk, zo heeft de Noord
Nederlandse Coöperatie van Zorgorganisaties (NNCZ) afspraken
gemaakt met lokale horeca over mensen die ontslagen dreigen te
worden. Deze mensen kunnen een hoop ondersteunende en administratieve taken uit handen nemen van de schaarse verpleegkundigen en
verzorgenden. Die aanpak wordt ondersteund vanuit ZorgpleinNoord,
wij schalen dit de komende weken landelijk op. We leiden deze
mensen indien nodig en gewenst op via de Nationale Zorgklas, waarna
ze in de regio via Extra Handen voor de Zorg worden gekoppeld aan
zorgorganisaties. We ontwikkelen een vergelijkbare route voor
bijvoorbeeld bron- en contactonderzoek de testcapaciteit. Wat we nu
doen voor de mensen in de horeca gaan we ook doen voor medewerkers uit de cultuur- en de reisbranche.
Buitenlandse zorgverleners
Ik krijg regelmatig signalen dat buitenslands gediplomeerde artsen
graag bijspringen in de COVID-19-zorg. Zodra buitenlands gediplomeerden artsen de erkenningsprocedure succesvol hebben doorlopen
staat hun bevoegdheid en bekwaamheid vast en kunnen zij zelfstandig
aan de slag. Als dit niet het geval is – omdat zij bijvoorbeeld de
erkenningsprocedure nog moeten starten of doorlopen – kunnen zij
nog steeds helpen. Zo kunnen zij dan onder supervisie werken van een
BIG-geregistreerde arts, mits de betreffende bekwaamheid is vastgesteld tot op het niveau van de verrichting. Het vaststellen van de
bekwaamheid is een professionele afweging ter plaatse, bijvoorbeeld
in het ziekenhuis. Bij Extra Handen is ook een potentieel aan buitenlandse zorgverleners die graag aan de slag willen. Ik zal met ziekenhuizen in gesprek gaan of zij hier nog praktische bezwaren/moeilijkheden
ervaren.
Potentieel benutten vraagt om anders organiseren
Al deze initiatieven kunnen alleen een bijdrage leveren aan de tekorten
als zorgorganisaties de zorg anders gaan organiseren en met andere
ogen kijken hoe ze deze mensen een goede plek kunnen bieden en
daarmee de schaarse zorgverleners ontlasten. Gebeurt dat niet, dan
blijft dit potentieel en ook het potentieel van buitenlandse zorgverleners voor een deel onbenut. In drie weken tijd zijn er 959 mensen met
een zorgachtergrond gekoppeld aan zorgorganisaties. Het is vervolgens aan de werkgevers om tot afspraken te komen over de inzet van
deze mensen; inclusief een arbeidscontract. Dat gebeurt nog niet altijd
of kost veel tijd waar door kansen blijven liggen. Van de 959 mensen
die afgelopen drie weken zijn doorgezet naar zorgorganisaties zijn er
194 daadwerkelijk ingezet, 498 nog in behandeling zijn bij de
HR-afdeling en 267 zijn om verschillende redenen zijn afgewezen. Dat
verschil moet kleiner. Door met organisaties het gesprek aan te gaan,
door op basis van goede voorbeelden te laten zien wat er kan, door te
kijken wat er nodig is in verbinding met de praktijkteams en Extra
Handen Punten. Ook verspreiden we met het Actie Leer Netwerk actief
goede voorbeelden van organisaties waar deze mensen al op een
goede manier worden ingezet. Zoals bijvoorbeeld op de IC van het St.
Antoniusziekenhuis waar mensen van onder andere KLM aan de slag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

39

zijn ter ondersteuning van de verpleegkundigen. Het kan dus en ook op
een manier die de kwaliteit van de zorg niet in de weg staat.
Bijzondere aandacht voor beter benutten van potentieel
Om bovengenoemde aanpak een extra impuls te geven, hebben we aan
de Commissie Werken in de Zorg gevraagd om extra in te zetten op het
beter benutten van potentieel. De Commissie analyseert wat er nodig is
om de matching tussen de beschikbare mensen die in de zorg willen
werken en de behoeften vanuit de werkgevers te verbeteren. Op basis van
die analyse komt de commissie met concrete adviezen over hoe het
vraagstuk van deze «matching» op de juiste plekken aandacht te geven en
om te zetten naar concrete acties voor de verschillende partijen die hierbij
betrokken zijn. Doekle Terpstra zal hier als voorzitter van deze commissie,
indien nodig, ook expliciet aandacht voor vragen. Dit alles in aanvulling
op de bredere opdracht van de commissie Werken in de Zorg te adviseren
over zowel de regionale als de landelijke arbeidsmarktaanpak in zorg en
welzijn.
We zijn blij dat de Commissie Werken in de Zorg deze opdracht aanvaardt
en aan bovengenoemde aanpak een bijdrage wil leveren.
Inzet van E-health ter ondersteuning van de zorgprofessionals
Middels de Stimuleringsregeling E-health Thuis (SET) geef ik een extra
impuls aan de opschaling van digitale zorg en ondersteuning voor
thuiswonende kwetsbare ouderen en mensen met een chronische ziekte
of beperking. De inzet van E-health geeft cliënten meer regie op hun
gezondheid en geeft een betere kwaliteit van leven. De inzet van E-health
kan daarnaast de belasting van zorgprofessionals verlichten en de
werkdruk verminderen. Als gevolg van de coronacrisis heb ik extra geld
beschikbaar gesteld om de inzet van E-health een extra impuls te geven
om zo zorgaanbieders te ondersteunen in het continueren van zorg en
ondersteuning. De SET COVID-19 1.0 kon op veel enthousiasme rekenen
en er zijn meer dan 1.700 subsidieaanvragen ingediend. Hiervan zijn er
uiteindelijk 460 gehonoreerd, waarna het subsidieplafond van € 23
miljoen was bereikt. De subsidie is door veel aanvragers gebruikt voor de
inzet van beeldschermzorg. Beeldbellen maakt het niet alleen mogelijk om
consulten op afstand plaats te laten vinden, maar kan ook ingezet worden
met een sociaal doeleinde, bijvoorbeeld door dagbesteding.
Op dit moment kunnen aanbieders van wijkverpleging, huisartsenzorg,
GGZ en ondersteuning in het kader van de Wmo-2015 gebruikmaken van
de SET COVID-19 2.0. Met deze subsidieregeling is € 77 miljoen euro
beschikbaar om de inzet van digitale zorg en ondersteuning in deze
sectoren van een impuls te voorzien.
Veilig werken
Zorgprofessionals moeten hun werk kunnen doen in veilige omstandigheden. Daarom is het belangrijk dat medewerkers met klachten niet
werken en zetten we in op voldoende testcapaciteit en voldoende
beschermingsmiddelen. Uw Kamer is op 12 oktober jongstleden bericht36
dat er momenteel voldoende PBM op voorraad zijn, zowel via reguliere
weg als via de noodvoorziening van het LCH, om de actuele uitgangspunten en handreikingen voor het gebruik van PBM te volgen èn daarvan
af te wijken als de specifieke situatie op basis van eigen ervaring en
beoordeling daarom vraagt. We benadrukken nogmaals hoe belangrijk het
36

Zie Kamerstuk 25 295, nr. 624.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

40

is dat de RIVM richtlijnen voor het gebruik van beschermingsmiddelen
ook in de praktijk toegepast worden. Het blijft voorts belangrijk dat
medewerkers een (ervaren) tekort aan beschermingsmiddelen met hun
werkgever bespreken. Met de Coronamelder kunnen ook zorgprofessionals het advies krijgen om 10 dagen in quarantaine te gaan. Om veilig te
kunnen werken is het belangrijk dat dit advies ook in de zorg wordt
nageleefd en gerespecteerd. Dit onderstreept het belang om snel te
kunnen testen. Daarom behoud ik de mogelijkheid voor zorgpersoneel om
zich met prioriteit te laten testen bij de GGD-teststraten. Steeds meer
zorginstellingen hebben zelf, vaak in samenwerking en/of samenspraak
met de GGD, het testen van personeel en clïënten ingericht, dit is heel fijn
en werkt vaak snel. Het laagdrempelig testen bij uitbraken in zorginstellingen en bij kwetsbare patiënten en cliënten in instellingen mogelijk, nu
nog met PCR testen, maar wanneer dit mogelijk is ook met sneltesten. We
zijn hierover ook in overleg met de sociale partners. Over de verdere inzet
van sneltesten verwijs ik naar het deel van de brief over testen en
traceren. Ten aanzien van de werking van de Coronamelder verwijs ik naar
het deel van de brief over dit onderwerp.
Veilig werken betreft ook het gedrag jegens zorgprofessionals. We
ontvangen helaas geregeld signalen dat het verplaatsen van patiënten
leidt tot agressie richting zorgprofessionals of dat bezoekers zich verzetten
tegen de afspraken omtrent bezoek in verpleeghuizen. Daarom hechten
we eraan om hier nogmaals het duidelijke signaal af te geven dat agressie
en ongewenst gedrag tegen zorgverleners te allen tijde onacceptabel zijn.
Zorgverleners moeten veilig zijn en zich veilig voelen zodat ze op een
prettige en verantwoorde wijze hun beroep kunnen uitoefenen. Wanneer
agressie toch voorkomt, dan is het essentieel dat zorgverleners goed
worden opgevangen, de nazorg goed is ingericht en de dader een
passende en duidelijke reactie krijgt op zijn grensoverschrijdend gedrag.
Ondanks eventueel begrip voor de teleurstelling en frustratie bij de
veroorzakers, blijft de boodschap om agressie te melden en aangifte te
doen wanneer sprake is van grensoverschrijdend gedrag. In aanvulling op
reeds bestaande wettelijke kaders en activiteiten binnen zorgsectoren,
werken we met sociale partners aan een aanvullende aanpak om
zorgprofessionals die te maken krijgen met agressie te ondersteunen. Dit
doen we door kennis beschikbaar te stellen onder meer via de zorgbrede
campagne en website «Duidelijk over agressie» en bieden we via het
platform Gezond & Zeker handvatten voor het omgaan met agressie,
bijvoorbeeld door het aanbod van gratis e-learnings en tips voor
zorgverleners over dit onderwerp. Ook zijn er samen met de ketenpartners
OM en politie afspraken gemaakt over de aanpak van agressie en geweld
tegen functionarissen met een publieke taak, zoals zorgverleners. Deze
Eenduidige Landelijke Afspraken zijn er om medewerkers optimaal te
beschermen. Er is bijvoorbeeld opgenomen dat werkgevers aangifte
kunnen doen van agressie tegen hun medewerkers, het OM zoveel
mogelijk lik-op-stuk beleid hanteert en hoge prioriteit geeft aan de
vervolging van agressie en geweld tegen publieke functionarissen.
Als blijkt dat zorgprofessionals toch behoefte hebben aan psychosociale
ondersteuning, is hiervoor via Sterk in je werk het initiatief Extra Coaching
ingericht. 2000 Professionele coaches staan klaar om zorgverleners gratis
laagdrempelige mentale ondersteuning te bieden. Zorgprofessionals
krijgen één coach toegewezen die hen in het traject bijstaat. Voor
zwaardere psychische zorg is er begeleiding mogelijk via ARQ-IVP
(nationaal psychotrauma centrum).
Over zowel veilig werken als agressie tegen personeel ben ik met
vakbonden en werkgeversorganisaties in gesprek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

41

Steun aan door COVID-19 getroffen zorgprofessionals
Zorgprofessionals bestrijden niet alleen COVID-19, maar ze moeten soms
ook zelf de strijd aan met COVID-19 en de gevolgen daarvan. Eerder
berichtte ik over de bereidheid van het kabinet om het door de Stichting
Zorg na Werk in Coronazorg (ZWIC) opgerichte steunfonds om zorgprofessionals die negatieve financiële gevolgen van het oplopen van COVID-19
ervaren, te ondersteunen. Dit via de toezegging het door particulieren en
bedrijfsleven opgehaalde bedrag te verdubbelen. Ik op verzoek van uw
Kamer gekeken wat op dit vlak nog meer mogelijk is en heb besloten deze
toezegging te verruimen door opgehaalde bedrag (4,2 miljoen) niet alleen
te verdubbelen, maar om in totaal 10 miljoen beschikbaar te stellen. In
aanvulling daarop ben ik in gesprek met de Stichting ZWIC om te bezien
hoe de reikwijdte en toegankelijkheid van het fonds verbreed kunnen
worden opdat meer door COVID-19 getroffen zorgprofessionals profijt
hebben van het fonds. Mijn ambitie is om hier nog deze herfst concrete
afspraken over te maken zodat getroffen zorgprofessionals hier snel
duidelijkheid over hebben.
Maatregelen in het kader van de Wet BIG
Zoals ik in mijn vorige stand van zakenbrief heb aangekondigd, overleg ik
met V&VN, de beroepsvereniging van verpleegkundigen en verzorgenden,
over of en op welke manier maatregelen uit het kader «aanvullende
maatregelen inzet voormalig zorgpersoneel» aangepast kunnen worden,
zodat een grotere groep voormalig verpleegkundigen bereikt kan worden.
Eén van de voorwaarden voor de zelfstandige inzet van voormalig
verpleegkundigen is op dit moment dat de BIG-registratie is verlopen na
1 januari 2018 en dat zijn/haar vaardigheid voldoende aanwezig is. In goed
overleg met de IGJ en V&VN is deze voorwaarde gewijzigd in die zin dat
de BIG-registratie is verlopen na 1 januari 2016 en dat zijn/haar
vaardigheid voldoende aanwezig is. Door het jaartal met twee jaar te
vervroegen zou dit in potentie bijna 1000 extra verpleegkundigen kunnen
bereiken. Doordat altijd de aanvullende maatregel geldt dat de
vaardigheid voldoende aanwezig is bij de zorgverlener zal dit geen
negatieve impact hebben op de patiëntveiligheid. Ook de andere
voorwaarden uit het oorspronkelijke kader blijven in stand. Het aangepaste kader heb ik bij deze brief gevoegd37.
Mogelijkheden om zorg binnen een instelling anders te organiseren
Ik zie de druk op de zorg verder toenemen. Het is van belang dat zorginstellingen, zowel in de curatieve zorg als de langdurige zorg, zo bijtijds
mogelijk maatregelen nemen om te zorgen dat de kwaliteit van zorg toch
kan worden geborgd. Wees creatief in hoe je dat doet en benut de beste
kansen en oplossingen. Deel als beroepsgroepen ook deze goede
voorbeelden met elkaar. De maatregelen die een zorginstelling neemt
dienen onderbouwd te zijn en zo nodig te worden besproken met de
cliënt/patiënt. Verder vraag ik zorginstellingen het reguliere personeel zo
goed mogelijk te ontlasten door waar mogelijk taken aan ondersteunend
personeel uit te besteden.
Ik wil benadrukken dat als het gaat om de inzet van zorgpersoneel er veel
mogelijk is binnen de grenzen van de Wet BIG en de Wkkgz. De Inspectie
Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) deelt dit beeld en benadrukt dat
zorgverleners in deze unieke situatie de ruimte hebben om de zorg op
afwijkende manieren te organiseren, als dit nodig is om de kwaliteit en de
continuïteit van de zorg te waarborgen.

37

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

42

De bestuurder is en blijft eindverantwoordelijk voor het leveren van goede
en veilige zorg. Dat betekent dat de bestuurder op de hoogte is van de
wijze waarop de ondersteunende inzet is georganiseerd. Het is niet nodig
om de inspectie vooraf te informeren of om toestemming te vragen voor
de ondersteunende inzet. De inspectie is uiteraard beschikbaar om
hierover met bestuurders van gedachten te wisselen.
Stand van zaken bonusregeling voor professionals in de zorg
De afgelopen periode is er een uitzonderlijke inspanning gevraagd van
onze zorgprofessionals. Om deze waardering niet alleen in woord maar
ook in gebaar uit te dragen, heeft het kabinet conform het verzoek van de
Kamer een bonus beschikbaar gesteld voor die zorgprofessionals die in de
strijd tegen COVID-19 een uitzonderlijke prestatie hebben geleverd.
Om de zorgaanbieder in de gelegenheid te stellen deze bonus aan die
zorgprofessionals toe te kennen, is door het Ministerie van VWS een
subsidieregeling opgesteld. De subsidieregeling biedt de zorgaanbieder
de mogelijkheid om subsidie aan te vragen voor het toekennen van een
bonus van € 1.000,– en de hierover verschuldigde belasting, zodat de
bonus netto aan de zorgprofessionals kan worden uitgekeerd. De
mogelijkheid bestaat om zowel een bonus toe te kennen aan zorgprofessionals direct in loondienst bij de zorgaanbieder als aan derden, waaronder
zzp’ers, uitzendkrachten en ingehuurd schoonmaakpersoneel.
De subsidieregeling is 17 september gepubliceerd in de Staatscourant en
op 18 september op de website van Dienst Uitvoering Subsidies aan
Instellingen (DUS-I) en de website van de rijksoverheid, samen met de
toelichtende handreiking. De handreiking is beschikbaar gesteld om
zorgaanbieders te helpen bij de beoordeling van de vraag welke zorgprofessionals in aanmerking komen voor de bonus. Het uitgangspunt dat de
bonus is bedoeld voor zorgprofessionals die zich hebben ingezet voor
patiënten en cliënten met COVID-19, en/of zorgprofessionals die hebben
bijgedragen aan de strijd tegen het virus is leidend. Ter ondersteuning zijn
in de handreiking twee, niet-limitatieve, lijsten opgenomen van beroepen/
functie(s)(groepen) voor wie het wel dan wel niet voor de hand ligt een
bonus aan te vragen volgens het ministerie. Indien er naar de mening van
de zorgaanbieder redenen zijn waarom een zorgprofessional, voor wie het
volgens de beroepenlijsten in de handreiking niet voor de hand ligt in
aanmerking te komen voor de bonus, toch een bonus verdient, dan kan de
zorgaanbieder voor die zorgprofessional de bonus aanvragen.
Het subsidieloket van DUS-I is op 1 oktober 2020 geopend. Vanaf deze
datum kan de zorgaanbieder de bonus aanvragen. Het subsidieloket staat
nog open tot 29 oktober. Als de subsidieaanvragen tijdig en volledig zijn
ingediend, worden gegevens gecontroleerd en gaat DUS-I spoedig over
tot uitbetaling van de aangevraagde subsidie. Er is hard gewerkt om de
ingediende subsidieaanvragen te verwerken. Een goede controle is helaas
al noodzakelijk gebleken. De eerste beschikkingen en daarbij behorende
betalingen voor de bonus zijn rond 15 oktober uitgegaan. Dat is ruim
binnen de wettelijke termijn van 13 weken. Ook in de afgelopen week en
deze week zijn en worden er veel betalingen gedaan. Indien de subsidieaanvragen begin deze maand juist en volledig zijn ingediend, kunnen
zorgaanbieders de uitbetaling van de gevraagde bonus conform onze
toezegging spoedig tegemoetzien.
Zorgaanbieders die nog geen subsidieaanvraag hebben ingediend voor
die zorgprofessionals die een uitzonderlijke prestatie hebben verricht in de
strijd tegen COVID-19, roep ik op hierbij op alsnog een aanvraag in te
dienen, dit kan nog tot en met 29 oktober. Op die wijze kunnen ook alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

43

zorgprofessionals waarvoor de bonus bedoeld is, deze blijk van
waardering van het kabinet ontvangen. Daarbij vraag ik de zorgaanbieder
om bij het indienen van de aanvraag ook uitdrukkelijk de mogelijkheid te
benutten de voor hun werkzame uitzendkrachten en ZZP-ers mee te
nemen in de aanvraag.
Zorgprofessionals werkzaam als PGB-zorgverlener (op grond van
persoonsgebonden budget) vormen een aparte categorie in de bonusregeling. De PGB-zorgverlener verricht namelijk werkzaamheden in het
kader van een zorgovereenkomst die is afgesloten tussen de
PGB-zorgverlener en de budgethouder. De budgethouder is geen
zorgaanbieder zoals deze is gedefinieerd in de subsidieregeling. Dat
maakt dat op dit moment nog geen bonus kan worden aangevraagd voor
een PGB-zorgverlener die niet via een zorgaanbieder werkzaam is, gezien
de huidige systematiek van de subsidieregeling. Ook zorgverleners binnen
het PGB-domein kunnen echter een uitzonderlijke prestatie hebben
geleverd en dienen om die reden ook in aanmerking te kunnen komen
voor een bonus.
Voor de PGB-zorgverlener wordt op dit moment een aparte uitwerking op
de bonusregeling geschreven, zodat ook deze groep de mogelijkheid heeft
een bonus te ontvangen. Daarop kom ik een volgende brief terug.
Beantwoording vragen bonus wetsvoorstel Belastingplan 2021
In het kader van de behandeling van het wetsvoorstel Belastingplan 2021
in uw Kamer hebben verschillende fracties vragen gesteld over de
voorgestelde fiscale bepaling die het verstrekken van een netto bonus aan
niet-werknemers op grond van de Subsidieregeling bonus zorgprofessionals COVID-19 (hierna: subsidieregeling) mogelijk maakt. Een aantal van
deze vragen zien niet zozeer op de voorgestelde bepaling zelf, maar op de
inhoud van de subsidieregeling. In de nota naar aanleiding van het
verslag heeft de Staatssecretaris van Financiën38 aangegeven dat ik deze
vragen vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de subsidieregeling zal
beantwoorden. Die beantwoording treft u in bijlage (beantwoording
belastingplan 2021-zorgbonus) aan39.
14. Caribisch Nederland
Actuele ontwikkelingen COVID-19-situatie in het Caribisch deel van het
Koninkrijk
De laatste gegevens van 27 oktober 2020 van het Caribisch deel van het
Koninkrijk laten het volgende besmettingsbeeld zien:
Bonaire

St. Eustatius

Saba

Curaçao

Aruba

Sint Maarten

2 (131)

0 (14)

0 (5)

282 (873)

164 (4422)

57 (789)

0 (0)
3

0
0

0 (1)
0

4 (2)
1

12 (1)
36

6 (0)
22

Aantal actieve COVID patiënten (cumulatief)
Aantal actuele ziekenhuisopnamen (op de
IC)
Aantal patiënten overleden

Het aantal actieve besmettingen op Sint Eustatius is terug op nul. De
uitbraak op Bonaire is op zijn retour en op Sint Maarten lijkt er een
voorzichtige daling te zijn ingezet. Ook op Aruba is het aantal positief
geteste personen aan het dalen. De druk op de zorg voor COVID-19patiënten in het ziekenhuis op Aruba neemt af.
38
39

Kamerstuk 35 572, nr. 17.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

44

Op Curaçao is er sprake van een beperkte groei van het aantal nieuwe
positieve casus maar dit geeft nu nog geen aanleiding tot het nemen van
extra maatregelen. Begin oktober heeft VWS nog bijstand geleverd aan
Curaçao voor het inrichten van een tweede teststraat en het versterken
van het bron- en contactonderzoek.
15. Publiekscommunicatie (doelgroepen en brede verhaal)
In de publiekscommunicatie is aandacht besteed aan vragen over het
nieuwe maatregelenpakket van 13 oktober jl. Daarnaast is verdere
informatie aangeboden via verschillende kanalen. Onder meer werden
tips gegeven voor thuiswerken (aandacht voor aanpassingsvermogen en
lichamelijke en mentale gezondheid), winkelen en aandachtspunten en
suggesties voor de herfstvakantie. In het kader van «Aandacht voor
elkaar» zijn diverse persoonlijke verhalen aan de website toegevoegd.
Ondertussen werken we aan het vervolg van de centrale communicatieaanpak voor de periode wanneer we de maatregelen weer kunnen
afbouwen, waarbij een lang termijnperspectief wordt geboden. Deze
aanpak, gebaseerd op adviezen ten aanzien van gewenst gedrag, moet
mensen perspectief bieden over hoe om te gaan met de aanpassingen die
het virus aan onze samenleving zal vragen. In de uitvoering betrekken we
ook in deze fase onderzoek, communicatie- en gedragsexperts en met
name de doelgroepen zelf. Dit uit zich ook door een nog intensievere
samenwerking met andere organisaties bij de uitvoering van deze
communicatieaanpak over het virus. Voorbeelden hiervan zijn veiligheidsregio’s, gemeenten en brancheorganisaties. Daarbij blijven wij extra
aandacht geven aan specifieke doelgroepen, zoals jongeren, migranten en
mensen met een beperking.
Testen, traceren en thuisquarantaine
De communicatie over testen en traceren richt zich op het informeren over
de uitbreiding van de testsoorten en testcapaciteit. Daarnaast is de
communicatie helder en transparant over eventuele knelpunten in de
testketen. Ook blijft de communicatie gericht op het belang van quarantaine zolang iemand nog niet getest is of de uitslag nog niet heeft
ontvangen. De sneltesten worden een belangrijke bouwsteen binnen de
strategie van testen en traceren. De ontwikkelingen op dat gebied gaan
razendsnel. Communicatie heeft in deze ontwikkeling een belangrijke rol.
Publiek en stakeholders moeten goed worden geïnformeerd. Zodat er
duidelijkheid is over de verschillende soorten sneltesten, de mogelijkheden en de verwachtingen, alsmede de acties die mensen moeten
ondernemen als zij positief worden getest. De verschillende betrokken
partners in de testketen (inclusief de sneltest keten) trekken in de
communicatie zo veel mogelijk gezamenlijk op: VWS, RIVM, GGD-en,
GGD-GHOR, VNO-NCW en haar partners.
Persoonlijke beschermingsmiddelen
De inzet van de publiekscommunicatie over niet-medische mondkapjes is
gericht op het juiste gebruik van mondkapjes. Hiervoor is een deelcampagne ontwikkeld onder de vlag «Alleen samen». Heldere communicatie
over het juiste gebruik van mondkapjes blijft essentieel, temeer omdat het
dringende advies om mondkapjes te dragen in publieke binnenruimte
naar verwachting wordt gewijzigd naar een verplichting. De deelcampagne loopt van 14 oktober tot en met 14 december. De komende periode
wordt voor dit onderwerp ook gerichte communicatie ingezet voor
mensen met een beperking of chronische ziekte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

45

16. Overig
Sport
De afgelopen periode is eens te meer duidelijk geworden dat sport en
bewegen belangrijk is voor de vitaliteit en weerbaarheid van de samenleving. Gezien de huidige epidemiologische situatie zijn 13 oktober jl. ook
maatregelen genomen in de sportsector. Echter, gezien het belang van
sport en bewegen zijn de maatregelen erop gericht om sportbeoefening,
zij het in aangepaste vorm, mogelijk te blijven maken. Voor de jeugd is het
gelukkig nog mogelijk sport op reguliere wijze te beoefenen en zijn alleen
wedstrijden tegen andere verenigingen stilgezet. Voor volwassenen
begrijp ik heel goed dat dit in sommige sporten, en dan vooral in
teamsporten, grote aanpassingen vraagt. Desondanks is het ook voor
volwassen mogelijk om actief te blijven, bij hun sportvereniging, in de
fitness of elders. Dat is een groot goed en essentieel ook om toekomstige
(gezondheids-)problemen te voorkomen.
Wob-verzoeken
Zoals eerder aan uw Kamer gemeld, zijn er bij mijn ministerie op dit
moment 118 Wob-verzoeken ingediend over corona en in het kader
hiervan zijn 800.000 documenten verzameld. De afgelopen maanden is het
zoek-en-vind proces met daartoe speciaal aangekochte software ingericht.
Inmiddels is dit afgerond en is ook het systeem voor de inhoudelijke
beoordeling klaar om te gebruiken. Daarnaast is het proces rondom de
inhuur van extra juristen ook afgerond en zijn zij inmiddels aan de slag.
Het inrichten van al deze nieuwe processen was nodig om de beleidsmedewerkers, die op dit moment nog druk bezig zijn met de crisis, zo veel
mogelijk te ontlasten. Met deze nieuwe werkwijze doen wij nu voor het
eerst ervaring op en dat heeft tot op heden helaas geleid tot vertraging,
omdat wij onder andere tegen verschillende technische problemen zijn
aangelopen. Daarnaast is de hoeveelheid documenten die over corona
aanwezig zijn binnen mijn ministerie ook hoger dan van tevoren voorzien
was.
Met de ingerichte systemen en de ingehuurde juristen is de verwachting
dat er circa 10.000 documenten per maand beoordeeld kunnen gaan
worden. Tussen die documenten kunnen nog documenten zitten die
dubbel zijn of die, ondanks een zo zorgvuldig mogelijk zoekproces, buiten
de reikwijdte van de ingediende Wob-verzoeken vallen.
Het besluit over de documenten uit januari 2020 zal naar verwachting in
november genomen worden en het besluit over de documenten uit
februari staat nu in december op de planning. Hierna volgen de
documenten over de maand maart 2020. Voor deze maand zijn er 60.000
documenten gevonden binnen mijn ministerie die klaar staan voor een
beoordeling. Deze documenten zijn verdeeld over verschillende categorieën en de documenten zullen openbaar gemaakt worden zodra de
volledige categorie beoordeeld is. Hierbij bevatten de categorieën
waarnaar de meeste Wob-verzoeken zijn ingediend (medische hulpmiddelen, testen en scenarios en maatregelen) ook de meeste documenten;
variërend tussen de 10.000 en 22.000 per categorie voor maart. Gezien het
feit dat om deze informatie het meest is verzocht vanuit de journalisten en
de burger zal er op worden ingezet dat deze categorieën zo snel mogelijk
openbaar worden gemaakt. Uitgaand van onze capaciteit zal er de
openbaarmaking van deze documenten in de eerste maanden van 2021
plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

46

Alles is erop gericht om zo veel mogelijk documenten zo spoedig mogelijk
openbaar te maken. Ik merk hierbij op dat de juristen voor een volledige
beoordeling van de documenten afhankelijk zijn van de samenwerking
met de beleidsmedewerkers, omdat zij de inhoudelijke kennis over de
verschillende onderwerpen hebben. Het beoordelingsproces is op dit
moment zo ingericht dat de bijdrage van de beleidsmedewerkers in
verhouding tot de normale werkwijze zeer beperkt is, maar het is niet
mogelijk en juridisch onverantwoord om alle documenten zonder hun
input te beoordelen. Aangezien de bestrijding van de coronacrisis op dit
moment de volle aandacht en tijd van deze medewerkers vraagt zou dit
ertoe kunnen leiden dat – ondanks alle inspanningen – de beoordeling van
de documenten onverhoopt vertraging oploopt.
Slachthuizen
De coronaomstandigheden blijven vragen om een alerte houding, ook ten
opzichte van de slachthuizen. Ik noem bijvoorbeeld de recent oplaaiende
brandhaarden rond slachthuizen in Duitsland. Van brandhaarden is in
Nederlandse slachthuizen op dit moment gelukkig geen sprake.
Landelijke regietafel en Samenwerkingsplatform Arbeidsmigranten en
COVID-19
Op 11 juni jl. heeft het «Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten»
onder leiding van Emile Roemer aanbevelingen gepresenteerd om de
positie van arbeidsmigranten op de korte termijn te verbeteren. Hierbij is
gekeken naar de woon- en werksituatie van arbeidsmigranten. In de
kabinetsreactie op de aanbevelingen van het Aanjaagteam van 3 juli jl.40,
is aangegeven dat de veiligheidsregio’s, samen met de landelijke
toezichthouders en de meest betrokken departementen, werken aan de
inrichting van een nieuw Samenwerkingsplatform bij het Landelijk
Operationeel Team Corona (LOT-C).
Met het inrichten van het Samenwerkingsplatform Arbeidsmigranten en
COVID-19 (verder: Samenwerkingsplatform) en de Landelijke regietafel
geef ik invulling aan de motie van het lid Ouwehand waarmee de regering
wordt verzocht, vanuit het oogpunt van de volksgezondheid landelijk de
regie te nemen bij het tegengaan van de verdere verspreiding van het
coronavirus in de vleesindustrie41 die uw Kamer aangenomen heeft en
aan de motie van het lid Van Esch waarmee de regering wordt verzocht te
komen met een landelijk plan van aanpak voor de bestrijding van het
coronavirus in de vleesindustrie, gericht op het voorkomen en tijdig
opsporen van nieuwe brandhaarden42. Het plan van aanpak van het
Samenwerkingsplatform treft u als bijlage aan (Bijlage – Plan van aanpak
Samenwerkingsplatform arbeidsmigranten en COVID-19)43.
Inmiddels is dit landelijke Samenwerkingsplatform per 1 september jl.
operationeel. Het Samenwerkingsplatform voert – met respect voor de
verantwoordelijkheden en bevoegdheden van de verschillende partijen –
gecoördineerde inzetten uit, op het regionale niveau, zodat snel kan
worden opgetreden bij een uitbraak in een bedrijf of een sector, zoals
recent bij slachthuizen.

40

Kamerstuk 29 861, nr. 51
Kamerstuk 28 286, nr. 1109
42
Kamerstuk 25 295, nr. 644
43
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

47

Sinds 1 september jl. heeft het Samenwerkingsplatform 7 preventieve en
onaangekondigde inspecties uitgevoerd, op basis van meldingen van
gemeenten, Veiligheidsregio of de Inspectie SZW (stand tot en met
15 oktober jl.). Een overzicht van deze inspecties is bijgevoegd als bijlage
(Bijlage – Overzicht inzetten Samenwerkingsplatform arbeidsmigranten en
COVID-19)44.
Het Samenwerkingsplatform opereert op tactisch-operationeel niveau.
Naast het Samenwerkingsplatform is er ook een Landelijke Regietafel
opgericht. In deze Regietafel participeren de Ministeries van VWS, LNV en
SZW evenals de Veiligheidsregio, Inspectie SZW, GGD-GHOR Nederland,
de NVWA en het RIVM. Indien nodig wordt dit uitgebreid met andere
departementen en/of inspecties. De Regietafel wordt geïnformeerd over
de bevindingen van het Samenwerkingsplatform en bespreekt, indien
nodig, de belemmeringen die het Samenwerkingsplatform ondervindt bij
de uitvoering van zijn activiteiten en die op nationaal, beleidsmatig niveau
moeten worden opgelost.
De permanente naleving van de RIVM-richtlijnen blijft in deze sector
echter wel voortdurend de aandacht vragen. Zo heeft de NVWA twee
weken geleden nog besloten om de werkzaamheden op een slachthuis
tijdelijk op te schorten om de noodzaak tot verbetering van de naleving
van de RIVM-richtlijnen te onderstrepen. Voor alle duidelijkheid, het betrof
hier geen vermoeden van een brandhaard van besmettingen.
Het lid Van Esch (PvdD) heeft in het debat op 14 oktober jl. zorgen geuit
rondom hernieuwde risico’s op besmettingen in slachthuizen, vanwege de
stijgende trend in het aantal COVID-19-gediagnosticeerde gevallen. Mede
naar aanleiding van die zorgen heb ik de landelijke regietafel bijeen
geroepen om te informeren of het beeld herkend en gedeeld wordt.
Het beeld van betrokken partijen in het Samenwerkingsplatform is dat er
de afgelopen periode (tot 21 oktober jl.) geen signalen waren dat er, in
tegenstelling tot in Duitsland, brandhaarden van besmettingen bestaan in
Nederlandse slachthuizen. De afgelopen week meldde het RIVM nieuwe
clusters van besmettingen, waaronder twee in twee vleesverwerkende
bedrijven. Op deze locaties worden geen dieren geslacht. Ook is melding
gedaan van een aantal positief geteste officiële assistenten van de
Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS). Daarnaast zijn er medewerkers
op een eiproductiebedrijf in Ochten positief getest.
Van brandhaarden is op dit moment echter geen sprake. Zoals ik al
aangaf, blijft het ook in deze sector van belang alert te zijn en voortdurende aandacht te hebben voor het naleven van de corona-regels, om te
voorkomen dat er opnieuw grote clusters van besmettingen ofwel
brandhaarden ontstaan.
De brandhaarden die er voor de zomer waren, hebben geleid tot onder
andere aanpassingen ten aanzien van het vervoer (busjes/eigen vervoer)
en gezondheidschecks die worden uitgevoerd bij binnenkomst met
bijvoorbeeld temperatuurmetingen en vragenlijsten. Ook zijn er aanpassingen gedaan in de ventilatie en schoonmaak en wordt gezorgd voor
voldoende onderlinge afstand tijdens het werk en lunchpauzes, waar ook
op wordt toegezien. Sommige slachthuizen laten zelf testen uitvoeren. Al
deze maatregelen samen maken dat het risico op het ontstaan van
brandhaarden in slachthuizen zo goed als mogelijk wordt beperkt.
De Inspectie SZW houdt hier toezicht op. De aanpak van de Inspectie SZW
is daarbij gericht op gedragsverandering bij bedrijven en werknemers om
de risico’s door COVID te verkleinen. Handhaving is daarvan een
44

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

48

onderdeel. Een van de aanpassingen betreft herprioritering richting
brandhaarden en de samenwerking met andere diensten, onder andere
gericht op de vleessector.
Tot slot ga ik in op de aangenomen motie van het lid De Groot45 waarin
uw Kamer de regering vraagt om alles in het werk te stellen om de
slachthuizen (financiële) verantwoordelijkheid te laten nemen voor een
mogelijke vermindering van slachtcapaciteit als gevolg van besmetting
van medewerkers van slachthuizen met COVID-19. Zoals aangekondigd in
de brief van 1 juli jl.46 is het Ministerie van LNV over deze motie in
gesprek gegaan met de brancheorganisaties van de varkens- en pluimveeslachterijen en met de primaire sectororganisaties over de wijze
waarop uitvoering gegeven kan worden aan de motie. In deze gesprekken
kwamen verschillende zaken aan de orde waaronder het instellen van een
minimumprijs voor varkensvlees door het Ministerie van LNV, inspanningen die geleverd zijn om de slachtcapaciteit zo veel mogelijk op peil te
houden, het verdienvermogen van pluimvee- en varkenshouders in het
algemeen, het vergroten van transparantie in de markt en het opnemen
van leveringsvoorwaarden. Hieronder wordt een aantal punten nader
toegelicht.
Slachterijen hebben zich ingespannen om slachtcapaciteit zoveel mogelijk
op peil te houden door op andere locaties langer te slachten en extra op
zaterdagen te slachten waarbij keuringscapaciteit kon worden geleverd
door de NVWA. Dit is van belang in relatie tot de prijzen van in dit geval
varkensvlees, maar ook om potentiële dierenwelzijnsproblemen te
voorkomen. Het Ministerie van LNV en mijn ministerie hebben zich verder
ingezet om de Centrale Organisatie voor de Vleessector (COV) en
betrokken slachterijen te faciliteren bij hun inspanningen om de Chinese
exportboycot op te heffen van slachterijen met COVID-19 besmettingen bij
de medewerkers. Deze inzet heeft er toe geleid dat de prijzen van
varkensvlees in Nederland niet verder zijn gedaald. Er zijn geen pluimveeslachthuizen dicht geweest.
Motie van de leden Asscher en Jetten over een plan van aanpak voor
veilige scholen voor de start van de herfstvakantie.
Het kabinet acht het van groot belang dat scholen open blijven en
leerlingen zoveel mogelijk fysiek onderwijs kunnen volgen. Dit is voor
kinderen in de schoolgaande leeftijd essentieel voor hun cognitieve en
sociale ontwikkeling. De gezondheid van leerlingen, leraren en schoolleiders staat hierbij voorop. De richtlijnen van het RIVM blijven leidend; op
basis hiervan stelt de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs samen
met de onderwijssectoren het Servicedocument funderend onderwijs
COVID-19 op. Dit document wordt geactualiseerd indien de adviezen van
het OMT hier aanleiding toe geven. Samen met de protocollen van de
sectoren zelf vormt dit het kader voor het onderwijs in coronatijd. Hiermee
wordt tevens opvolging gegeven aan de motie van de leden Asscher en
Jetten.47 Hiernaast heeft het Landelijk Coördinatieteam Ventilatie Scholen
op 1 oktober jl. zijn rapportage uitgebracht; dit is op dezelfde dag voorzien
van een appreciatie door het kabinet.48 Over de continuïteit van onderwijs
in schooljaar 2020/21 is de Kamer op 8 oktober jl. geïnformeerd.49 Met de
sector wordt hierover frequent overleg gevoerd op bestuurlijk en
ambtelijk niveau; hedenmiddag heeft de Minister voor Basis- en Voort45

Kamerstuk 28 286, nr. 1106
Kamerstuk 28 286, nr. 1120
Kamerstuk 25 295, nr. 593.
48
2020Z17707
49
Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 36.
46
47

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

49

gezet Onderwijs nog met de sociale partners overlegd over de actuele
situatie in het onderwijs. Hierbij betrekt het kabinet ook de mogelijke inzet
van extra mensen die thans zonder werk zitten bij cruciale dienstverlening
in het onderwijs; dit is in lijn met de brief van de Ministers van Financiën,
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Economische Zaken en Klimaat
over de economische impact van het coronavirus en contact beperkende
maatregelen.50 Het kabinet blijft de situatie in het onderwijs nauwgezet
volgen.
Tot slot
We kunnen niet voorspellen hoe lang het virus nog onder ons is. Dit
betekent dat we moeten leren leven met het virus en manieren moeten
vinden om ons leven zo goed mogelijk te leiden, ondanks de maatregelen
die nodig zijn om het virus te bestrijden. We realiseren ons dat mensen
worden geraakt door de maatregelen en daar is ook aandacht voor. Maar
het blijft van groot belang dat iedereen zich houdt aan de maatregelen.
Ons eigen gedrag is daarbij cruciaal. We hebben samen in de hand of we
onze vrijheden kunnen herwinnen door de maatregelen na te leven. Hoe
sneller het ons lukt om verspreiding van het virus te remmen, hoe meer
ruimte we krijgen om weer meer samen te zijn. We zullen dit als samenleving met elkaar moeten volhouden, met aandacht voor elkaar.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

50

2020Z19726

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 295, nr. 659

50