2023D11693

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken hebben de onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen aan
de Minister van Buitenlandse Zaken over de brief van het kabinet over de
uitkomsten van de G20-top (Bali, 15 en 16 november 2022) en de
Nederlandse inzet G20 in 2023 van 24 februari 2023 (Kamerstuk 32 429,
nr. 25).
De voorzitter van de commissie,
Heerema
De adjunct-griffier van de commissie,
Koerhuis

nds-tk-2023D11693

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
II Antwoord / Reactie van de Minister
III Volledige agenda
I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief over de belangrijkste uitkomsten van het Indonesische
G20-voorzitterschap in 2022 en de Nederlandse inzet tijdens het Indiase
G20 voorzitterschap in 2023. Hierover hebben zij de volgende vragen en
opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat Nederland wederom is
uitgenodigd om deel te nemen aan de G20. Zij complimenteren het
kabinet voor de diplomatieke inspanningen die hier ten grondslag aan
liggen.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie constateren dat er een groot aantal thema’s
op de agenda van de G20 staat. Wat zijn de prioriteiten voor Nederland?
En hoe verhouden deze prioriteiten zich tot de actuele geopolitieke
situatie, waarin Nederland zich samen met bondgenoten moet
beschermen tegen grote veiligheidsdreigingen, de afhankelijkheid van
China wil verminderen, en de betrekkingen met landen in de Global South
wil intensiveren?
De leden van de VVD-fractie constateren dat er bij de G20-top met
regeringsleiders in november 2022 een gezamenlijke verklaring is
opgesteld, terwijl er bij de G20-bijeenkomst in maart 2023 met Ministers
van Buitenlandse Zaken geen slotverklaring is opgesteld. Hoe beoordeelt
het kabinet het feit dat dit niet is gelukt? Wat is de inzet van Nederland bij
volgende G20-bijeenkomsten? Op welke deelterreinen ten aanzien van
Oekraïne zou Nederland graag een gezamenlijke slotverklaring zien?
De leden van de VVD-fractie constateren dat president Poetin mogelijk ook
zal worden uitgenodigd bij de G20-top met regeringsleiders in het najaar
van 2023. Onlangs heeft het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel
tegen Poetin uitgevaardigd. Wat is het standpunt van Nederland ten
aanzien van de deelname van Poetin aan de G20-bijeenkomst in het
najaar? Wil Nederland dit standpunt actief overbrengen richting het
Indiaas voorzitterschap?
De leden van de VVD-fractie constateren dat er bij een groot aantal
thema’s op de G20-agenda ook wordt gewerkt door Verenigde Naties
(VN)-instellingen. Hoe ziet het kabinet de samenhang tussen de VN en de
G20? Hoe wordt voorkomen dat er dubbelingen plaatsvinden?

2

Gezondheid
De leden van de VVD-fractie vragen zich af wat de prioriteiten van het
Indiase voorzitterschap op het gebied van gezondheid zullen zijn? Komen
deze prioriteiten overeen met de Nederlandse prioriteiten betaalbaarheid,
toegankelijkheid en kwaliteit van zorg?
Milieu, klimaat en duurzaamheid
De leden van de VVD-fractie steunen de lijn van het kabinet dat internationale samenwerking essentieel is voor een succesvolle klimaat- en
energietransitie. De leden van de VVD-fractie zien veel potentie in
samenwerking met G20-landen op het gebied van groene waterstof,
wind-op-zee en kernenergie. Hoe kijkt het kabinet hiernaar? Welke acties
kan het kabinet ondernemen om samenwerking op deze onderwerpen te
versterken? De leden van de VVD-fractie zien ook veel kansen in een
samenwerking met gastland India om de staalsector te verduurzamen.
Deelt het kabinet deze mening? Is het kabinet bereid om hier bilaterale
afspraken over te maken en mogelijkheden hiervoor te verkennen tijdens
de aankomende top?
De leden van de VVD-fractie zijn ook van mening dat samenwerking op
het gebied van kritieke grondstoffen cruciaal is. Kritieke grondstoffen zijn
onmisbaar in de energietransitie. Nederland en Europa beschikken hier
zelf onvoldoende over en zullen daarom moeten importeren uit andere
landen. Kan het kabinet de mogelijkheden om langetermijncontracten
voor kritieke grondstoffen af te sluiten verkennen tijdens en rondom de
aankomende top? Met welke landen ziet het kabinet hier specifiek kansen
voor? Hoe is het kabinet voornemens om rekening te houden met
diversificatie in het aangaan van nieuwe contracten om afhankelijkheden
te voorkomen?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd naar de mening van het
kabinet over een mondiaal handelssysteem voor emissierechten
(Emission Trade System, ETS). Wat vindt het kabinet hiervan? Zou een
mondiaal ETS kunnen bijdragen aan het verminderen van de internationale CO2-uitstoot op een kosteneffectieve wijze? Is het kabinet op de
hoogte van de positie van andere landen ten opzichte van een dergelijk
systeem? Is een coalition of the willing op dit vlak mogelijk met landen die
een dergelijke koers steunen?
Digitale economie
De leden van de VVD-fractie achten het positief dat ook is gesproken over
cyberveiligheid en de digitale weerbaarheid van de digitale economie. Zo
lazen deze leden dat India ook aandacht wil besteden aan het veiliger
maken van producten en diensten met een digitale component en daarbij
specifiek wil gaan inzetten op het certificeren van deze producten. Hoe
verhoudt deze inzet zich tot de voorgenomen Europese Cyber Resilience
Act (hierna: CRA)? Op welke specifieke wettelijke verplichtingen voor
software en hardware wordt ingezet door India? Hoe verhoudt deze
specifieke inzet zich tot de Europese inzet in het kader van de CRA?
Landbouw
De leden van de VVD-fractie hebben nog een aantal vragen en opmerkingen over de graandeal tussen Oekraïne en Rusland. Deze leden hebben
vernomen dat Oekraïne en Rusland de graandeal verlengen. Ook de
Verenigde Naties zouden een overeenkomst gemeld hebben. Toch is er
nog veel onduidelijk over het akkoord. Oekraïne geeft aan dat het akkoord

3

met 120 dagen wordt verlengd, terwijl Rusland spreekt over 60 dagen. Zij
maken bezwaar tegen de verlenging met 120 dagen. De leden van de
VVD-fractie zijn van mening dat de verlenging van de graandeal zolang als
mogelijk en ten minste 120 dagen zou moeten inhouden, zodat voedselzekerheid kan worden gegarandeerd. We moeten voorkomen dat de
voedselvoorziening van kwetsbare landen verder wordt geschaad. Het
aantal dagen waarmee het akkoord zou worden verlengd, staat al langer
ter discussie. De leden van de VVD-fractie vragen daarom aan de Minister
of hij meer duidelijkheid kan bieden over het akkoord, en ook voor
hoelang de graandeal verlengd zal worden. Zij vragen ook of hij de
consequenties kan schetsen als de graandeal korter dan 120 dagen is?
Wat voor effecten zal dit hebben op onzekerheden op de markt, en op de
lage- en middeninkomenslanden (bijvoorbeeld in het Midden-Oosten en
Noord-Afrika (MENA)-regio) die vooral afhankelijk zijn van graan uit
Oekraïne.
Werkgelegenheid
De leden van de VVD-fractie zijn verheugd dat er op dit domein onderling
veel ervaringen en best-practices worden uitgewisseld. Deze leden vragen
welke kennis het kabinet gaat ophalen op het gebied van vergrijzing, en of
het kabinet verder toe kan lichten hoe hier in andere landen mee om
wordt gegaan.
De leden van de VVD-fractie vragen of de statistieken die het kabinet
vergaart rondom platformwerk ook beschikbaar worden gemaakt voor
Kamerleden.
Onderwijs
De leden van de VVD-fractie lezen dat tijdens de G20 top kansen en
risico’s rondom internationale academische samenwerking worden
besproken. Deze leden vragen zich af of expliciet kennisveiligheid aan bod
komt? Wordt er besproken welke landen binnen de G20 hier de minste
aandacht aan besteden, en hierdoor een risico vormen? En worden er
bestpractices gedeeld op het gebied van kennisveiligheid?
Toerisme
De leden van de VVD-fractie zouden het waardevol vinden als het kabinet,
naast het actief delen van kennis op het gebied van bestemmingsontwikkeling, ook inzet op het actief delen van kennis op het gebied van
verduurzaming in de toeristische sector. Is het kabinet bereid zich hiervoor
in te zetten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
brief over de G20 en hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie vinden het een enorme gemiste kans dat er bij
de G20 in India eerder deze maand in het communiqué geen consensus
gevonden is over de oorlog tussen Rusland en Oekraïne. Hoe kijkt de
Minister hiernaar en denkt hij dat er in de volgende sessie wel kans is op
consensus? Kan de Minister toelichten hoe de verhoudingen nu liggen in
de G20 als het gaat om deze oorlog? Klopt het dat India zich niet durft uit
te spreken over overtredingen van het VN-Handvest door Rusland?

4

De leden van de D66-fractie merken op dat de Indiase premier Narendra
Modi stelt dat multilateralisme zich in een crisis bevindt en global
governance heeft gefaald. Welke voorstellen gaan rond in de G20 die
Nederland kansrijk acht om het multilaterale systeem te repareren? Hoe
worden deze voorstellen concreet gemaakt of uitgewerkt? Is de Minister
van mening dat India een brugfunctie kan vervullen in het mondiaal
multilateralisme? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie zijn enthousiast over het voornemen van het
kabinet om beter de verbinding te zoeken met partners in het globale
zuiden. Het lijkt deze leden verstandig dit voornemen ook via de G20
verder te uiten. Heeft de Minister een strategie om de relaties met landen
buiten het Westen te verbeteren? Zo ja, kan hij deze naar de Kamer
sturen? Zo nee, is hij bereid deze op te stellen?
De leden van de D66-fractie merken op dat de G20-agenda enorm
verstrekkend en omvangrijk is. Deze leden vragen hoe deze initiatieven
zich verhouden tot werkzaamheden in andere internationale organisaties
die zich met vergelijkbare onderwerpen bezighouden? Worden deze
initiatieven op elkaar afgestemd en wordt duplicatie in internationale
organisaties voorkomen? Wat is de waarde van een G20-communique en
in hoeverre zijn afspraken daadwerkelijk bindend? Is de ervaring dat
landen zich houden aan de afspraken die gemaakt worden in een
G20-bijeenkomst? Waarom wel of waarom niet?
De leden van de D66-fractie merken tevens op dat India weinig aandacht
heeft voor milieu en handel. Wat gaat het kabinet doen om dit te
veranderen? Zullen hier concrete voorstellen voor worden gedaan? Zo ja,
welke voorstellen? Zo nee, wat is het kabinet dan wel van plan? Op welke
termijn moet de Wereldhandelsorganisatie (WTO) volgens het kabinet
hervormd zijn? Leeft dit breder binnen de G20? Worden hierbij concrete
tijdspaden afgesproken? Zo nee, waarom niet? Zou dit niet verstandig
zijn?
De leden van de D66-fractie hebben ook enkele vragen over gezondheid.
Ziet de Minister, naast de inzet van het kabinet als voorloper in de EU op
het gebied van long COVID, ook een rol voor de G20 in India op dit
thema? Welke lessen zijn er binnen de G20 getrokken als het gaat over
pandemische paraatheid en de aanpak van de COVID-19 crisis? Wat is de
houding van de G20 tegenover het internationale pandemie-instrument en
tegenover mogelijke aanpassing van de WHO International Health
Regulations (IHR, 2005), waarover Minister Kuipers op 23 februari 2023 de
Kamer informeerde? Welke punten worden er binnen de G20 besproken
als het gaat over het voorkomen van zoönosen? In hoeverre wordt er
binnen de G20, als onderdeel van mondiale solidariteit en gedeelde
verantwoordelijkheid, gesproken over het concept van equity? Staat men
achter het doel om lagere- en middeninkomenslanden meer toegang te
geven tot noodzakelijke medische producten om pandemieën te
voorkomen en te bestrijden?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over de
Nederlandse inzet in de G20. Deze leden hebben nog enkele vragen en
opmerkingen.
De G20 heeft tot doel bij te dragen aan wereldwijde economische groei en
ontwikkeling. Voorzitter India wil de G20 aangrijpen voor een «nieuw
multilateralisme». Deze leden constateren dat er over veel thema’s wordt
gesproken binnen de agenda van het voorzitterschap van India bij de G20,

5

maar dat de internationale rechtsorde, de basis van iedere vorm van
multilateralisme, niet als apart thema wordt benoemd. Moet dit
onderwerp niet veel hoger op de agenda staan binnen de G20, vragen de
leden van de CDA-fractie. En hoe kan Nederland hier een bijdrage aan
leveren?
Vragen en opmerkingen van het lid van de BBB-fractie
Het lid van de fractie van de BoerBurgerBeweging heeft kennisgenomen
van de G20 update. Hier zijn nog een aantal vragen over.
Het lid van de BBB-fractie constateert dat er in de beslisnota het volgende
staat: «Op de landbouwagenda en specifiek het verbeteren van voedselzekerheid hecht het kabinet aan een coherente aanpak van de problematiek
en goede samenwerking tussen internationale organisaties op dit terrein».
De landbouwagenda en de voedselzekerheid, staan volgens de nota, bij
dit kabinet hoog op de agenda. Nederland is de tweede voedselexporteur
ter wereld en heeft dus een zeer groot aandeel in de internationale
voedselvoorziening. Echter meent het lid van de BBB-fractie dat dit in
gevaar komt door de plannen van het huidige kabinet: je internationaal
inzetten voor deze thema’s, terwijl het nationaal wordt afgeschaald. Hoe
ziet het kabinet dit gegeven?
Ook constateert het lid van de BBB-fractie dat in de nota te lezen valt dat
de Russische agressie punt van belang is bij de besprekingen. De
voorzitter van de besprekingen is sinds 1 december India. Nu is het zo dat
bij alle stemmingen in de Verenigde Naties, India zich onthoudt van
stemmen omtrent dit onderwerp. Hoe ziet het kabinet het voorzitterschap
van India dat zich dus niet uitspreekt tegen de Russische agressie?
II Antwoord/ Reactie van de Minister
III Volledige agenda
Brief van het kabinet over de uitkomsten van de G20-top (Bali, 15 en
16 november 2022) en de Nederlandse inzet G20 in 2023 van 24 februari
2023 (Kamerstuk 32 429, nr. 25).

6