Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

36 345

Wet van tot wijziging van de Algemene
douanewet met betrekking tot cameratoezicht
en verwerking persoonsgegevens (Wet
cameratoezicht douane)

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 1 juni 2023
De vaste commissie voor Financiën, belast met het voorbereidend
onderzoek van bovenstaand wetsvoorstel, heeft de eer als volgt verslag
uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering op de gestelde vragen tijdig en
genoegzaam zal hebben geantwoord, acht de commissie de openbare
beraadslaging over dit wetsvoorstel voldoende voorbereid.
Algemeen deel
1. Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
en hebben enkele vragen en opmerkingen. Deze leden vinden het
belangrijk om aan te geven dat het cameratoezicht efficiënt en effectief
ingezet moet kunnen worden om (georganiseerde) criminaliteit te kunnen
bestrijden. Deze leden roepen de regering dan ook op om alles op alles te
zetten om dit mogelijk te maken.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de Wet cameratoezicht douane. Deze leden hebben eerder hun ongeduld geuit over dit
wetsvoorstel dat in een eerdere vorm in 2021 al is ingediend. Zij merken
op dat de Autoriteit Persoonsgegevens terechte zorgen had over een
eerdere versie van het wetsvoorstel, die bedoeld werd als codificatie van
bestaand beleid. Zij vragen de regering waar het bestaande beleid in de
ogen van de regering tekortschoot of te veel ruimte overliet voor
interpretatieverschillen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering welke bijzondere
persoonsgegevens zij in welke specifieke situaties beoogt te verwerken.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van het Wetsvoorstel
cameratoezicht douane. Zij begrijpen dat in sommige gevallen persoonsgegevens worden verwerkt bij cameratoezicht door de douane, dit is ook

kst-36345-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 345, nr. 5

1

onvermijdelijk. Wel vinden zij dat dit zorgvuldig moet gebeuren en dat de
regels goed handhaafbaar zijn. Zij hebben daarom een aantal vragen.
De leden van SP-fractie hebben kennisgenomen van de Wet cameratoezicht douane. Deze leden hebben nu geen vragen of opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van het
onderhavige wetsvoorstel. Deze leden hebben nog een aantal vragen ten
aanzien van het gebruik van camera’s.
2. Het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie vragen of met dit wetsvoorstel de juiste
balans is gevonden tussen een efficiënt en effectief gebruik van cameratoezicht en de privacy van mensen. Kan de regering daarop reflecteren?
Kan daarbij het punt worden meegenomen dat door (strenge) privacywetgeving het cameratoezicht wordt bemoeilijkt en hierdoor (georganiseerde)
criminaliteit meer speelruimte krijgt?
De leden van de VVD-fractie vragen of de uitwisseling van camera(beelden) met derden voldoende is geborgd en op welke wijze.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen om
wijzigingen in de Douane- en Accijnswet BES op te nemen.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de regering ervoor kiest om
jaarlijks een cameraplan op te stellen. Deze leden vragen hoe gedetailleerd dit plan zal zijn. Deze leden willen ervoor waken dat het cameraplan
misbruikt kan worden door de (georganiseerde) criminaliteit. Deze leden
willen graag een uitgebreide reflectie van de regering op dit punt. Het kan
toch niet zo zijn dat criminelen op basis van bijvoorbeeld het cameraplan
kunnen inschatten waar en wanneer zij het beste in actie kunnen komen.
Graag een reflectie.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom voor een bewaartermijn van
maximaal vier weken is gekozen. Waarom niet voor een langere termijn?
Is een bewaartermijn van vier weken voldoende indien een eventueel
strafbaar feit pas na vier weken aan het licht komt? Deze leden vragen of
justitie en het OM hiermee uit de voeten zouden kunnen. Is hierover
contact geweest? Zo ja, wat waren de uitkomsten?
2.1 Achtergrond
De leden van de CDA-fractie lezen dat douanecontroles gebaseerd zijn op
een risicoanalyse binnen een gemeenschappelijk kader voor risicobeheer,
dat wil zeggen systematisch in kaart brengen van risico’s. Zij vragen wat
hier precies mee wordt bedoeld. Bevat dit risicobeheer ook een kader
wanneer verwerking van gegevens relevant is en bijdraagt aan een
«hoger doel»?
De leden van de CDA-fractie vragen of zij het goed begrijpen dat deze
wetgeving codificatie is van de bestaande praktijk. Deze leden vragen hoe
lang deze praktijk al bestaat en of er niet eerst een regelgevend kader had
moeten zijn. Ook vragen zij of in de praktijk moeilijkheden of kritiek, of
misschien zelfs klachten of juridische procedures naar voren zijn
gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 345, nr. 5

2

2.2 Gebruik van camera’s
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering nader toe te
lichten met welke waarborgen het gebruik van gezichtsherkenning is
omkleed, en waarom deze waarborgen in de visie van de regering
deugdelijk zijn, alsook aan welke voorwaarden voldaan moet zijn om in
een bepaald geval gebruik te maken van camera’s met gezichtsherkenning.
2.3 Inhoud van het wetsvoorstel
De leden van de D66-fractie merken op dat de regering geen camera’s met
mogelijkheid tot gezichtsherkenning zal gebruiken tot er software
beschikbaar wordt die voldoende waarborgen biedt. Wanneer vindt de
regering dat er «voldoende» waarborgen in de software zijn? Onder welke
voorwaarden en voor welk doel zou er gebruik gemaakt gaan worden van
camera’s met gezichtsherkenningsmogelijkheden? Deze leden zijn in
algemene zin zeer sceptisch over de inzet van automatische gezichtsherkenning.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat op sommige locaties, zoals in
de Rotterdamse haven of luchthaven Schiphol, samenwerking met andere
organisaties gezocht wordt om effectief te handhaven. Zij vragen de
regering aan te geven welke andere private organisaties zij verwacht te
betrekken in het organiseren van betreffend cameratoezicht.
De leden van de CDA-fractie lezen dat camera’s van derden kunnen
worden ingezet, waarvoor met die derden een overeenkomst is
afgesloten. Zij vragen om welke «derden» dit kan gaan. Ook vragen zij of
dit alleen partijen zijn die een eigen wettelijke grondslag hebben om
camera’s in te mogen zetten waarbij persoonsgegevens worden verwerkt,
of dat dit ook andere (private) partijen kunnen zijn. Wisselt de douane zelf
ook persoonsgegevens uit met derden?
Verder lezen de leden van de CDA-fractie dat zolang er geen software
bestaat die voldoende waarborgen biedt, geen gebruik wordt gemaakt
van camera’s met mogelijkheid tot gezichtsherkenning. Zij vragen of op
het moment dat die waarborgen er wel zijn, dergelijk cameratoezicht dan
ook direct onder deze wet gaat vallen. Ook vragen zij wanneer
waarborgen voldoende worden geacht voor gebruik van gezichtsherkenning en voor welk doel dat noodzakelijk zou zijn.
Ook lezen de leden van de CDA-fractie dat de inzet van drones gericht op
woonwijken, stranden en recreatiegebieden op basis van dit wetsvoorstel
in een zeer beperkt aantal situaties mogelijk is. Welke situaties zijn dit
precies?
De leden van de CDA-fractie lezen dat persoonsgegevens die met de
camera’s worden verkregen ingevolge het wetsvoorstel zo spoedig
mogelijk, maar in ieder geval na uiterlijk vier weken, worden verwijderd.
Deze leden vragen hoe gewaarborgd wordt dat de gegevens ook
daadwerkelijk overal verwijderd zijn. Ook vragen zij hoe dit werkt bij
gegevens die in samenwerkingsverbanden gedeeld zijn. Bestaat het risico
dat deze onterecht bewaard blijven, omdat er geen zicht is op verwijdering hiervan? Kan dit worden voorkomen of kan een goede
feedbackloop worden ingericht om dit te voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 345, nr. 5

3

3. Verhouding tot hoger recht
3.1 Recht op eerbiediging van de persoonlijke levenssfeer
Het lid van de BBB-fractie constateert dat het wetsvoorstel bepaalt dat
persoonsgegevens mogen worden gebruikt voor de persoonlijke
veiligheid van de betrokken ambtenaar of zijn directe omgeving. Dit lid
vraagt de regering aan welke situaties zij dan denkt en waarom identificatie van natuurlijke personen dan noodzakelijk is.
3.2 Bij de wet voorzien
De leden van de CDA-fractie lezen dat beperking van de persoonlijke
levenssfeer bij wet moet zijn geregeld en in de democratische samenleving noodzakelijk moet zijn. Verderop in paragraaf 3.4 en 3.5 lezen zij dat
deze noodzaak zit in het economische welzijn, het voorkomen van
strafbare feiten en bescherming van de inwoners van de EU en
Nederland, waarvoor dit de meest effectieve wijze wordt geacht. Deze
leden vragen of nog alternatieven zijn overwogen. Ook vragen zij,
aangezien uit het Douanewetboek van de Unie (DWU) voortvloeit dat
camera’s mogen worden ingezet in het kader van douanetoezicht en
controle, of ook is gekeken naar hoe andere lidstaten de verwerking van
persoonsgegevens door de douane aanpakken en hoe die gegevens
voldoende worden beschermd.
3.5 Noodzakelijk in een democratische samenleving
De leden van de CDA-fractie lezen dat zoveel mogelijk op basis van
risicoanalyse wordt bepaald welke goederen en personen op de luchthaven worden gecontroleerd. Wat zijn de risico’s waarop wordt geanalyseerd en waarom?
De leden van de CDA-fractie lezen dat naar aanleiding van het advies van
de Raad van State is toegevoegd dat persoonsgegevens ook kunnen
worden gebruikt om natuurlijke personen te identificeren voor de
persoonlijke veiligheid van de betrokken ambtenaar of zijn directe
omgeving. Zij vragen wat dit in de dagelijkse praktijk betekent en of hier
voorbeelden van te geven zijn en waarom identificatie van natuurlijke
personen in die gevallen noodzakelijk is.
7. Advies Autoriteit Persoonsgegevens
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Autoriteit Persoonsgegevens
(AP) behoorlijk kritisch was op het wetsvoorstel. Zij vragen waarom de AP
niet eerder is betrokken bij vormgeving van de wet, maar ook waarom in
eerste instantie niet de keuze is gemaakt het gewijzigde voorstel weer aan
de AP voor te leggen, maar pas nadat de Raad van State hiertoe
adviseerde. Ook vragen zij of met de AP is afgestemd of zij vinden dat hun
commentaar zo voldoende in het wetsvoorstel en de toelichting zijn
verwerkt, of dat zij nog steeds zouden adviseren de wet niet in te dienen.
Artikelsgewijze toelichting
Artikel I
Artikel 1:23a van de Algemene douanewet
Het lid van de BBB-fractie hoort graag van de regering aan welke
«dringende gevallen» zij denkt bij de delegatiebepaling uit artikel 1.23a,
vierde lid, sub d.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 345, nr. 5

4

Artikel II
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer de regering verwacht de wet
in werking te laten treden.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Meijerink

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 36 345, nr. 5

5