Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 304

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2022
Voor een gezonde samenleving is het noodzakelijk dat sporten en
bewegen in 2040 een vanzelfsprekend onderdeel is van het leven van
iedere Nederlander. Ik heb het dan over zowel het zelf actief zijn als het
genieten van de (top)sportprestaties van anderen. Dat gun ik iedere
Nederlander, niet alleen de Nederlanders die nu al sporten en bewegen.
De afgelopen jaren is een mooi fundament gelegd om daar naartoe te
werken, maar zie ik ook dat er meer nodig is om er voor te zorgen dat in
2040 sport en bewegen echt voor iedereen vanzelfsprekend is. Ik heb
daarbij vier ambities voor ogen, die richting geven aan waar ik noodzaak
tot verandering zie:
– Vitale sportsector behouden en ontwikkelen
– Bevorderen van kansengelijkheid in sporten en bewegen.
– Maatschappelijke waarde van topsport zichtbaar maken en vergroten
– Bevorderen van bewegen in het dagelijks leven. Over deze vierde
missie informeer ik u samen met de Staatssecretaris van VWS in een
aparte brief.
Vanaf pagina 7 in deze brief ga ik in op de ambities over de maatschappelijke waarde van topsport. Aan de ambities over een vitale sportsector en
het bevorderen van kansengelijkheid ga ik werken aan drie golfbewegingen. Ik ga vandaag met deze ambities aan de slag, dat licht ik
hieronder als eerste toe (golf 1). Daarnaast vind ik het van groot belang
om ook een gestructureerde aanpak voor deze kabinetsperiode op te
zetten (golf 2). De derde golf is gericht op het in gang zetten van verandering die alleen over meerdere kabinetsperioden gerealiseerd kan
worden.
In bijlage 1 ga ik in op de verschillende moties en toezeggingen van de
afgelopen zes maanden.

kst-30234-304
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

1

Golf 1: Een sterke sportsector met gelijke kansen begint vandaag
Ik ben ervan overtuigd dat om mensen duurzaam actief te krijgen en te
houden, plezier de belangrijkste motor is. Plezier in sporten en bewegen is
voor velen gemakkelijker gezegd dan gedaan. Niet iedere Nederlander
voelt nu de ruimte of heeft zin om zich aan te melden bij een sportvereniging, fitnessschool of yogaklas of mee te lopen met een loopgroep. Er
zijn veel verschillende behoeftes op het gebied van sport en bewegen. Dat
verschilt niet alleen van persoon tot persoon, maar ook voor een persoon
in verschillende levensfases. Zo kan het zijn dat je als kind enorm veel
plezier haalt uit veelzijdig spelen, als tiener de competitiesport omarmt,
als jonge ouder een flexibelere activiteit zoekt en later in het leven een
rustige sportvorm ambieert.
Het is en blijft daarbij moeilijk te weten welke factoren sport- en beweeggedrag bevorderen of juist in de weg staan, en in welke mate daar met
sportbeleid verandering in te brengen is. Inmiddels is daarover steeds
meer bekend, maar we hebben daarin ook nog veel te ontdekken. Het is
duidelijk dat een stevige beweegbasis door motorische vaardigheden te
ontwikkelen van belang is, evenals goede en veilige begeleiding, het
bevorderen van gelijke kansen en het hebben van goede sportvoorzieningen. Deze factoren dragen bij aan de vanzelfsprekendheid waarmee
sport en bewegen onderdeel is van het leven. Echter, als we naar het
huidige sportbeleid kijken, moeten we concluderen dat meer nodig is om
sporten en bewegen vanzelfsprekend te laten zijn voor iedere Nederlander. Daarom zet ik in op een vitale sport- en beweegsector en kansengelijkheid in sporten en bewegen. Ik licht deze ambities eerst iets meer toe
en geef dan aan hoe ik vandaag al met die ambities aan de slag ga.
Vitale sport- en beweegsector
We zijn gezegend met een groot en divers sport- en beweegaanbod: van
de traditionele sportvereniging tot ondernemende sportaanbieders en
plekken in de buitenruimte waar mensen zelf kunnen sporten. Maar
Nederland verandert: we hebben het druk, maken lange dagen en ook
andere vrijetijdsbestedingen vragen veel tijd. Daarnaast verwachten
ouders en sporters een veilige en passende sportomgeving. De sport- en
beweegsector moet aantrekkelijk blijven en inspringen op de veranderende behoefte van de hedendaagse sporters en bewegers.
Mijn ambitie is de kwaliteit, toegankelijkheid en veiligheid en van de
sport- en beweegsector zo te versterken dat de sport- en beweegsector
voor zoveel mogelijk mensen een waardevolle rol in hun leven kan spelen.
Voor het bereiken van een vitale sport- en beweegsector is extra inzet
nodig om de (1) kwaliteit, (2) toegankelijkheid en (3) veiligheid van de
sector te vergroten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

2

(1) In de afgelopen kabinetsperiode hebben mijn voorgangers met de
«Sportlijn» van het Nationaal Sportakkoord (Kamerstuk 30 234, nr. 185)
een start gemaakt om de organisatiegraad en kwaliteit van de sportsector
op lokaal niveau te versterken. Voor het verder bevorderen van kwaliteit
wil ik met name inzetten op het kwalitatief en kwantitatief versterken van
het menselijk kapitaal in de sport.
(2) Toegankelijk sporten en bewegen betekent dat er voor iedereen
passend aanbod en begeleiding is. Uit verschillende onderzoeken blijkt
dat de sport- en beweegsector door een grote groep mensen nu niet als
toegankelijk wordt ervaren. Ik wil er daarom aan werken dat een grotere
groep mensen in de het sportaanbod, de begeleiding en de cultuur van de
sport iets vindt wat past.
Voor het bevorderen van toegankelijkheid is ook meer aandacht nodig
voor de rol die accommodaties kunnen spelen.
(3) Een veilige sport is een sport waar iedereen die dat wil zich thuis voelt
en plezierige ervaringen opdoet die op een positieve manier vormend zijn
en een positief effect hebben op andere aspecten van het leven. In een
gezonde sector kan iedereen veilig en met plezier sporten en bewegen;
negatieve ervaringen en grensoverschrijdend gedrag moeten zoveel
mogelijk worden voorkomen. En als dit toch plaatsvindt wordt het in een
vroeg stadium aangepakt om erger te voorkomen en de schade bij
betrokkenen te minimaliseren. De afgelopen jaren is ingezet op onder
andere de implementatie van de aanbevelingen van de commissie De
Vries en het creëren van een positieve sportcultuur via het Sportakkoord.
Toch blijkt dit nog niet voldoende. Ik zie dat op clubniveau meer nodig is
voor een veilige sportcultuur. Dat vraagt een gestructureerde aanpak voor
de komende periode, waarbij betrokkenen meer prikkels ervaren om bij te
dragen aan een veilige sport.
Om meteen een start te maken met inzet op kwaliteit, veiligheid en
toegankelijkheid geef ik een impuls aan de professionalisering van de
sport- en beweegsector van 5 miljoen euro. Extra professionals binnen de
sport- en beweegsector kunnen de toeleiding naar het aanbod vergemakkelijken en het aanbod passender maken voor verschillende groepen. Ook
ondersteun ik acties om de arbeidsmarktvraagstukken in de sportsector
aan te pakken. Daarnaast kunnen kleine sportaanbieders ondersteuningsbudget aanvragen om hun aanbod en kader te versterken (microbudgetten aanbod en kader). Sportkoepels ontvangen budget om hun
organisatie te versterken om zo hun sportclubs beter te ondersteunen.
Ook investeer ik 3 miljoen euro extra in een veilige en integere sportomgeving als randvoorwaarde voor een vitale sportsector, waarin iedereen
veilig en met plezier kan sporten en sportuitval door negatieve ervaringen
wordt voorkomen. Via het Centrum Veilige Sport Nederland zet ik stevig in
op de opvolging van grensoverschrijdend gedrag. Er komt ook meer
aandacht voor dit thema bij sportaanbieders en gemeenten. Ook worden
trainers/coaches versterkt met pedagogische vaardigheden en opgeleid in
het herkennen en voorkomen van grensoverschrijdend gedag. Daarnaast
worden er meer vertrouwenscontactpersonen opgeleid. Er komt inzet om
sporters meer weerbaar te maken. Ook betrokkenheid van ouders bij
sociale veiligheid wordt vergroot. Op deze manier wil ik zorgen dat
betrokkenen meer prikkels ervaren om bij te dragen aan een veilige
sportcultuur.
Kansengelijkheid in sport en bewegen
Naast het werken aan toegankelijk aanbod, is het ook belangrijk om te
zorgen dat een grotere groep mensen ook daadwerkelijk van dat aanbod
gebruik gaat maken. De overheid heeft altijd aandacht gehad voor het
betrekken van groepen Nederlanders die zich niet snel uit zichzelf bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

3

poort van de sportclub melden. Toch blijkt dat sommige mensen
structureel achterblijven in sport- en beweegdeelname. Ik wil dat de sport
daarom nog meer gaat kijken vanuit het perspectief van degene die niet of
te weinig sport en beweegt om ook hen te inspireren de stap naar de
sportaanbieder te maken.
Mijn ambitie is dat de kansengelijkheid om mee te doen aan sport- en
beweegactiviteiten wordt vergroot.
Toewerken naar meer kansengelijkheid in sport- en beweegdeelname,
betekent dat de verschillen in de percentages sport- en beweegdeelname
tussen bijvoorbeeld mensen met hoge of lage inkomens of met en zonder
(fysieke) beperking de komende jaren kleiner moeten worden. Om dat te
bereiken zet ik in op:
(1) Betere financiële, sociale, en praktische randvoorwaarden voor
kinderen en volwassenen die belemmeringen ervaren. Ik zie de noodzaak
voor een aanpak om mensen die in armoede leven te ondersteunen bij het
gaan sporten en bewegen. Daarnaast is er meer nodig om de praktische
voorwaarden om te sporten te vergroten, onder andere door het
beschikbaar maken van sporthulpmiddelen. Ook richten we ons op het
vergroten van de zwemveiligheid voor kinderen met een handicap,
kinderen die in armoede leven en kinderen met een culturele achtergrond
voor wie het werken aan zwemvaardigheid niet vanzelfsprekend is.
(2) Een eerlijke start in sport en bewegen voor ieder kind. Ik wil dat alle
jeugd een gelijke kans krijgt om een eigen beweegidentiteit te ontwikkelen, met een motorische basis die past bij het niveau en de interesse
van het kind en waar het kind plezier aan beleeft.
Dat betekent dat we de trend van verminderde beweegvaardigheden
moeten keren en jong moeten beginnen. Ook binnen de Rijke schooldag
zie ik kansen voor de sportsector. In de Beweegbrief 2022 die ik voorafgaand aan het commissiedebat Sportbeleid samen met de Staatssecretaris van VWS aan u stuur, licht ik dit verder toe (Kamerstukken 30 234 en
32 793, nr. 302).
(3) Om kansengelijkheid verder te vergroten is voor sommige Nederlanders maatwerk nodig. Dat vraagt om één op één contact met mensen.
Daarvoor worden functionarissen ingezet (zoals buurtsportcoaches) die
deels door de rijksoverheid worden gefinancierd. Dit wordt meegenomen
in de herziening van de Brede Regeling Combinatiefuncties waarover uw
Kamer uiterlijk in het najaar van 2022 geïnformeerd zal worden.
Ik investeer daarom dit jaar 5 miljoen euro extra om financiële drempels
om mee te kunnen doen aan sport aan te pakken. Ik start met een
integrale aanpak om mensen met lage inkomens (van jong tot oud) meer
toegang tot sport te verlenen. Ook verbeteren we de randvoorwaarden
voor mensen met een handicap (beschikbaarheid sporthulpmiddelen en
vervoer). Daarnaast investeer ik in de toegankelijkheid van sportevenementen voor een breder publiek en zwemmen voor kinderen. Om
kansengelijkheid verder te bevorderen stimuleer ik beweegprogramma’s
(gericht op veelzijdig bewegen) voor de allerjongsten via de sportsector.
Ook werk ik samen met NOC*NSF aan de verschillende ambities uit het
jeugdsportplan dat zij hebben opgesteld. Daarnaast investeer ik in de
implementatie van het beweegadvies onder professionals in de kinderopvang.
Ik zet in op het vergroten van de diversiteit van het kader (bv. trainers en
bestuurders) binnen bonden en verenigingen, kunnen sportclubs
microbudgetten aanvragen voor o.a. het bevorderen van diversiteit, draait
in 2022 de bewustwordingscampagne «Welkom in de sport» en zet ik mij
in tegen discriminatie en racisme via het aanvalsplan aanvalsplan Ons
Voetbal is voor Iedereen (OVIVI), verleng ik de alliantie Gelijkspelen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

4

2022 en organiseer ik een Europees congres gericht op beleid ten aanzien
van LHBTIQ+.
De aanpak van het sportakkoord levert zowel op lokaal als nationaal
niveau een bijdrage aan de ambities voor een sterke sportsector en het
bevorderen van kansengelijkheid. Daarom intensiveer ik ook in de
lopende aanpak van het Sportakkoord met 10 miljoen euro. Het Sportakkoord brengt sportaanbieders en verschillende partners uit andere
sectoren samen, om zo op lokaal niveau te zorgen voor een passend
sport- en beweegaanbod voor iedereen. De versterking van deze
samenwerking is essentieel om de basis uit te bouwen om ook de
komende jaren het verschil te kunnen maken. Het huidige uitvoeringsbudget, dat gemeenten ter beschikking hebben voor de uitvoering van de
afspraken in de lokale akkoorden, wordt hiervoor verhoogd. Daarnaast
worden landelijke partners die kennis en ondersteuning bieden aan de
lokale sportakkoorden verder ondersteund.
In bijlage 2 van de brief vindt u een volledig overzicht van de extra acties
die dit jaar in gang worden gezet.1 Conform artikel 3.1 van de comptabiliteitswet zijn de beleidskeuzes in bijlage 3 uitgelegd.
Golf 2: Integrale aanpak sporten en bewegen in de kabinetsperiode 2023–2025
In de tweede golf werk ik aan nieuwe actielijnen die vanaf 2023 van start
gaan, passend bij de drie ambities. Samen met de strategische partners
van het Sportakkoord en de maatschappelijke partners maken we de
vertaling van onze ambities naar beleidsinstrumenten.
Al eerder heb ik uw Kamer laten weten dat het voortbouwen op het
Sportakkoord en het versterken van de lokale sportakkoorden essentieel
zijn om meer mensen aan het sporten en bewegen te krijgen2. De
ambities zoals ik in deze brief heb geschetst sluiten aan op het Nationaal
Sportakkoord en de deelakkoorden die zijn gesloten. De komende
maanden breng ik samen met partners in kaart hoe het vervolg van het
Sportakkoord effectief kan bijdragen aan de ambities zoals ik die in deze
brief heb neergezet en hoe dit kan aansluiten bij de ontwikkelingen rond
bewegen en preventie. Daarbij betrek ik alle partners van de verschillende
deelakkoorden en gaan we op zoek naar meer integraliteit tussen de
verschillende thema’s.
Het Ministerie van VWS is bezig met een herziening van de Brede
Regeling Combinatiefuncties. Hierover wordt uw Kamer uiterlijk in het
najaar van 2022 geïnformeerd.
Voorafgaand aan het Wetgevingsoverleg Sport komend najaar informeer
ik uw Kamer over de uitwerking van beleid voor de periode vanaf 2023.
Hierin wordt ook de doorvertaling van beleid naar eventueel vernieuwd
beleidsinstrumentarium, daarbij passende sturingsmechanismen en de
positionering van de rijksoverheid meegenomen.
Golf 3: Duurzaam sporten en bewegen
Ik ben me ervan bewust dat veranderingen in sportgedrag een kwestie
van de lange adem is en dat we moeten uitzoeken wat nodig is om
sporten voor meer mensen vanzelfsprekend te maken. Daarom wil ik ook
deze zogenaamde derde golf in de komende periode al opstarten.
1

Budgettaire bijlage coalitieakkoord 2021–2025 (p.6) (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77). Het
gaat hier om de invulling in 2022 van de middelen voor sportstimulering (25 miljoen euro).
2
Kamerstuk 30 234, nr. 290

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

5

Als onderdeel hiervan bekijk ik hoe (veranderingen in) het sportstelsel een
duurzame bijdrage kunnen leveren aan het in beweging brengen van
Nederlanders, ook in andere leefdomeinen zoals onderwijs, werk en zorg.
Over de ontwikkelingen rondom de verdiepingsslag op het sportstelsel
van de toekomst heeft uw kamer een aparte brief ontvangen3.
Daarbij is het goed om te zeggen dat ik nu zeker niet alle oplossingen al
voorhanden heb om voor iedere Nederlander sport en bewegen vanzelfsprekend te laten zijn. Er is vernieuwing nodig om de ambities daadwerkelijk te gaan bereiken. Dat betekent dat ik ook blijf inzetten op onderzoek
en innovatie om inzichten voor vernieuwing te vergaren.
In de volgende paragraaf ga ik in op de uitgangspunten van de rijksoverheid voor het toekomstige topsportbeleid.
Topsport in een veranderende maatschappelijke context
De Nederlandse topsport en topsportprestaties behoren tot de beste van
de wereld en dat moeten we koesteren. In de afgelopen jaren heeft het
Ministerie van VWS daar in financiële zin in steeds grotere mate aan
bijgedragen. Mijn voorganger heeft in 2019 met de partners NOC*NSF en
VNG/VSG deelakkoord 6 «Topsport die inspireert» gesloten als onderdeel
van het Nationaal Sportakkoord. Hierin stond de ambitie centraal om de
inspirerende kracht van topsport te vergroten. Om te kunnen inspireren is
het nodig dat we als land blijven presteren. Maar presteren alleen is niet
voldoende. Want als de prestatie niet gezien of gevoeld wordt, verliest de
topsport zijn betekenis. Verschillende acties uit het deelakkoord zijn of
worden al geïmplementeerd maar het ontbreekt nog aan onderlinge
samenhang om echt verschil maken om met topsport maatschappelijke
waarde te creëren. De volgende stap is dan ook om gezamenlijk met de
partners te komen tot een strategisch kader topsport. Dit zal richting gaan
geven aan het beleid van de betrokken partijen en dus ook voor de manier
waarop ik de financiële middelen inzet die VWS ter beschikking stelt voor
de topsport. Daarbij komen drie elementen van maatschappelijke waarde
van topsport centraal te staan:
1. De waarde van topsportprestaties, die over meer gaat dan alleen het
resultaat of het niveau waarop dat resultaat wordt behaald;
2. Het fundament van de topsport, waarbij we meer aandacht hebben
voor het organiseren van topsport op een maatschappelijk verantwoorde manier;
3. De platformfunctie van topsport, een inspirerende topsport kan een
prachtig platform bieden waarbij topsport als middel kan worden
ingezet om bij te dragen aan een maatschappelijk vraagstuk.
Op deze elementen kom ik later in de brief nog terug. Eerst neem ik u mee
in het topsportbeleid van de afgelopen tien jaar, waarin de top 10-ambitie
dominant is geweest, zowel voor sportieve keuzes vanuit NOC*NSF en de
sportbonden als voor de financiering daarvan vanuit VWS. Vervolgens
geef ik een beeld van waar de topsport op dit moment staat: wat gaat er
goed en voor welke uitdagingen staan we?
Daarna ga ik verder in op het proces naar een nieuwe strategie met de
drie elementen van maatschappelijke waarde van topsport en benoem ik
een aantal concrete acties die ik al heb ingezet.
Het gezamenlijk strategisch kader topsport wordt in 2023 gepubliceerd.
Vanuit dit strategisch kader zal ik later mijn rol bepalen en de beleidsinstrumenten inzetten. Dit geldt ook voor de strategische partners:
NOC*NSF, de sportbonden, gemeenten en provincies.
3

Kamerstuk 30 234, nr. 300

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

6

Topsportbeleid in de laatste tien jaar
NOC*NSF en de sportbonden streven sinds 2013 expliciet naar een
structurele plek in de top 10 van beste sportlanden ter wereld. NOC*NSF
stelde met de sportbonden deze ambitie en het bijbehorende topsportbeleid vast. Om de top 10-ambitie te kunnen realiseren, is gekozen voor
een strategie waarin structureel presterende topsportprogramma’s, en
programma’s die de potentie hebben zich daartoe te ontwikkelen, zo
optimaal mogelijk worden ondersteund. VWS ondersteunde en ondersteunt deze ambitie met een jaarlijkse instellingssubsidie aan NOC*NSF.
Vanuit het perspectief van de top 10-ambitie geldt de gedachte dat een
topsporter moet behoren tot of kans maakt op de hoogst bereikbare
internationale klassering. Topsport en de waarde van topsport heeft
daardoor lange tijd gedraaid om prestaties in de vorm van mondiale
medailles. Topsportdisciplines die geen aansluiting hadden om bij de
mondiale top te behoren én waar geen goed onderbouwd (investerings)plan aan ten grondslag lag om die aansluiting te maken, vielen af
voor verdere centrale ondersteuning. Het topsportsysteem werd zo
ingericht dat presterende en kansrijke topsportprogramma’s van de
bonden en topsporters beschikking kregen over de beste faciliteiten en
ondersteuning. Dit heeft de afgelopen jaren geleid tot een ontwikkeling in
de professionalisering van de topsport in Nederland waarmee het is
gelukt om de top 10-ambitie te behalen met een relatief beperkt
topsportbudget.
Vanuit de financiering van VWS wordt onder meer bijgedragen aan de
meerjarige wedstrijd- en trainingsprogramma’s van de topsportbonden en
de onderliggende topsportinfrastructuur met TeamNL Centra, Topsport
Talentscholen en Stichting Expertisecentrum Voortgezet Onderwijs &
Topsport (EVOT). Ook de inzet van vakexperts wordt hiermee gefinancierd
zodat de topsport- en talentenprogramma’s (sporters en coaches) worden
voorzien van wetenschappelijk gefundeerde expertise op het gebied van
bijvoorbeeld voedingsbegeleiding, prestatiegedrag, medische begeleiding
en krachttraining. Daarbij worden topsporters en talenten tijdens en na
hun topsportcarrière begeleid en voorbereid op een soepele overgang
naar een volgende stap in hun carrière via TeamNL@Work.
Naast deze instellingssubsidie financiert VWS de stipendium- en
kostenvergoedingsregeling voor topsporters via een jaarlijkse bijdrage
van circa € 15 mln. aan het Fonds voor de Topsporter. Hiermee worden
sporters die financieel gezien niet via hun topsport of op een andere
manier in hun levensonderhoud kunnen voorzien, tegemoet gekomen in
de gemaakte kosten voor het fulltime beoefenen van hun sport.
VWS draagt in grote mate bij aan het topsportbeleid van NOC*NSF en de
sportbonden, naast de Nederlandse Loterij (voorheen de Lotto),
sponsoren van NOC*NSF en de eigen bijdragen van bonden en TeamNL
centra. Sinds de extra impulsen voor topsport in 2017 en 2018 is de
VWS-instellingssubsidie aan NOC*NSF voor topsport verdubbeld van
ongeveer € 20 mln. naar circa € 40 mln. per jaar. Over de jaren heen is
VWS daarmee de grootste financier van de topsportbegroting van
NOC*NSF geworden. Het totale beschikbare budget voor topsport van
NOC*NSF bedroeg in 2021 € 57 mln. per jaar, waarvan circa € 17 mln.
afkomstig van de Nederlandse Loterij, sponsoring, en overige inkomsten.4
4

Jaarlijks ontvangt de Kamer een overzicht van de bestedingsdoelen van de topsportbegroting
van NOC*NSF. De instellingssubsidie van het Ministerie van VWS naar NOC*NSF maakt hier
onderdeel van uit. Voor het wetgevingsoverleg Sport 2022 ontvangt de Kamer het overzicht
van de bestedingsdoelen 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

7

De stand van de topsport in Nederland: opbrengsten en
bedreigingen
Topsport is niet meer uit onze samenleving weg te denken en is op tal van
manieren van waarde voor Nederland. We beleven plezier aan topsport,
successen van anderen inspireren ons en geven ons een trots gevoel en
het volgen en genieten van sport zorgt voor onderlinge verbinding. De
Nederlandse topsport heeft zich in de loop der jaren dusdanig ontwikkeld
en grote sportsuccessen behaald dat veel verschillende mensen worden
bereikt door een veelheid aan sporten en prestaties. Topsporters presteren
op hoog niveau en behalen al jarenlang successen op de Olympische en
Paralympische Spelen, WK’s en EK’s en in andere internationale competities. Kortom, topsport in Nederland staat er goed voor.
Nederland schaart zich zo al jaren tussen andere grote topsportlanden op
de internationale medaillespiegel voor zowel zomer- als wintersporten in
olympische, paralympische en niet-olympische disciplines (zoals korfbal,
dammen, motorcross en Formule 1). Met het steeds verder professionaliseren van topsport zien we dat de waardering voor het topsportklimaat is
toegenomen onder topsporters, talenten, coaches en technisch directeuren.5 Met het recent uitgevoerde MESSI-onderzoek (Measuring Elite
Sports potential Societal Impact) is voor het eerst onderzocht wat de
maatschappelijke waardering van topsport is, gemeten onder de
Nederlandse bevolking. Per saldo wordt topsport positief gewaardeerd.
Tweederde van de Nederlanders vindt dat topsport met name zorgt voor
trots, plezier en verbondenheid en is ook positief over de commerciële
waarde ervan.6
In diezelfde topsport spelen ook ontwikkelingen en voorvallen die negatief
kunnen zijn voor bijvoorbeeld sporters, mensen werkzaam in de sport,
sponsoren en sportliefhebbers. Te denken valt aan dopinggebruik,
integriteitskwesties, matchfixing en supportersgeweld. Het betreft
hardnekkige problematiek die zich niet alleen voordoet in Nederland maar
op mondiaal niveau speelt. Recente ontwikkelingen in de Nederlandse
topsport omtrent psychische en fysieke mishandeling en grensoverschrijdend gedrag hebben de aandacht voor de schaduwzijden van de
topsport verder vergroot. Deze schaduwzijden raken uiteindelijk ook het
inspirerend vermogen van de topsport. Uit het eerdergenoemde MESSIonderzoek komt dit terug in een negatieve waardering op bepaalde
thema’s die spelen in de topsport. Bijvoorbeeld als het gaat om het
creëren van tijdelijke werkgelegenheid, de impact op het milieu, het
oproepen tot een onrealistisch lichaamsbeeld, het vergroten van
verschillen tussen rijk en arm en het oproepen tot agressie en geweld in
de samenleving.
Topsport is in de loop der jaren veranderd en steeds verder geprofessionaliseerd. Dit heeft zich afgespeeld tegen de achtergrond van een
veranderende maatschappij. Een maatschappij waarin sportieve prestaties
of spelregels van de sport niet altijd meer hetzelfde gewaardeerd worden
5

Topsportklimaatmeting 2019, Universiteit Utrecht en Mulier Instituut, 2019.
De topsportklimaatmeting 2019 is de 5-meting van het structurele onderzoek naar het
topsportklimaat in Nederland. Sinds 1998 voeren de Universiteit Utrecht en het Mulier Instituut
dit onderzoek uit in opdracht van NOC*NSF en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn &
Sport. Het topsportklimaat wordt omschreven als: «De beïnvloedbare maatschappelijke en
sportorganisatorische omgeving waarin sporters zich tot topsporters kunnen ontwikkelen en
prestaties kunnen leveren op het hoogste niveau in hun tak van sport.» Uit deze 5-meting
kwam naar voren dat het percentage topsporters, talenten, coaches en technisch directeuren
dat een voldoende geeft aan het topsportklimaat in Nederland, is gestegen.
6
Roest, J. van der, Dopheide, M., Balk, L., Elling, A., Rycke, J. de, & Bosscher, V. De (2022).
Maatschappelijke waarde van de Nederlandse topsport. Utrecht: Universiteit Utrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

8

als in de topsport zelf. Het gevaar dreigt dat de maatschappelijke prijs
voor topsport te hoog wordt wanneer deze onderlinge verschillen te groot
worden of wanneer negatieve waarderingen van topsport in de
maatschappij de boventoon gaan voeren. Niet alleen qua bereidheid om
financieel te investeren maar ook als het gaat om de bereidheid van
talenten en coaches om alles te geven voor hun sport.
Sponsoren, media, commerciële sportorganisaties, het bedrijfsleven,
kennisinstellingen, sportfederaties, sportbonden, sportclubs, gemeenten,
provincies en de landelijke overheid zijn allemaal partijen die in minder of
meerdere mate betrokken zijn bij het mogelijk maken van topsport. Iedere
partij maakt hierbij een eigen afweging in het bepalen van hun inzet op
topsport. In toenemende mate wordt bij het bepalen van deze inzet
rekening gehouden met de maatschappelijke context zodat de gemaakte
afweging goed onderbouwd is en kan worden verantwoord richting
bijvoorbeeld het publiek, aandeelhouders, sportvolgers of inwoners.
Een gezamenlijke ambitie voor een toekomstbestendige topsport
Lange tijd is de rol en de beleidsmatige inzet van VWS binnen de
topsportsector hetzelfde gebleven. Door bovengenoemde ontwikkelingen,
de beleidsuitdagingen waar de sector voor staat en de maatschappelijke
context, is het momentum daar om deze rolopvatting de komende periode
te heroverwegen.
Zoals hierboven al genoemd heeft de top 10-ambitie – de focus op het
behalen van mondiale medailles eens in de zoveel jaar -de sport en de
maatschappij veel gebracht. Die ambitie is dan ook door menig partij
omarmd en ondersteund: binnen de sport, door sportvolgers, media,
overheden en sponsoren. Tegelijkertijd is het besef gegroeid dat de focus
op deze medailles – op zichzelf uniek en inspirerend – de bredere rijkdom
van topsport onvoldoende laat zien. Er zijn ook andere aspecten,
aanvullend op de mondiale successen, die maken dat we als samenleving
topsport waarderen en hiervan genieten. Zoals een spannende wekelijkse
teamsportcompetitie op hoog niveau, een persoonlijk record, het behalen
van een vierde plaats op een mondiaal toernooi, de weg die een
topsporter heeft moeten afleggen, een kwalificatie, de liefde voor de sport
of aandacht voor prestaties van de sporters buiten de wedstrijd om.
Ik constateer dat al die partijen die eerder ook de top 10-ambitie hebben
omarmd en ondersteund, daar nu vanuit een breder maatschappelijk
perspectief tegenaan kijken. Waar dat voorheen vanzelfsprekend leek,
volstaat alleen het winnen van medailles niet meer. Het belang dat wordt
gehecht aan de manier waarop dat gebeurt – met alle positieve en
negatieve aspecten – speelt een steeds grotere rol in de afweging om de
topsport te ondersteunen.
Strategisch kader topsport
We willen de topsport blijven verrijken, de topsport toekomstbestendig
maken en zoveel mogelijk mensen inspireren met topsport. Dit is nodig
om zoveel mogelijk partijen te verbinden aan topsport en daarmee het
draagvlak te vergroten om (blijvend) te investeren in topsport. Om dit te
bereiken is meer samenhang nodig in ieder inzet. Dit willen we bereiken
door een gezamenlijk strategisch kader topsport uit te werken van waaruit
betrokken partijen de komende jaren hun beleidsinstrumenten voor de
komende jaren bepalen en inzetten. NOC*NSF heeft hiervoor al een eerste
aanzet gegeven in de Sportagenda 2032.
Het strategisch kader wordt uitgewerkt langs de drie elementen
maatschappelijke waarde van topsport:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

9

1.
2.
3.

De waarde van topsportprestaties
Het fundament van de topsport
Topsport als platform

1. De waarde van topsportprestaties
Maatschappelijke waarde bestaat allereerst uit de waarde van topsportprestaties, die over meer gaan dan alleen het resultaat (de medaille) of het
niveau waarop dat resultaat wordt behaald (mondiaal niveau). Vaak nog
gaat het bij topsportprestaties en het waarderen daarvan om de prestaties
die de krantenkoppen halen: de medailles op de hoogste podia. Terwijl
topsport uit zoveel meer aansprekende en inspirerende aspecten bestaat
dan alleen medailles. Wanneer we alleen oog hebben voor de mondiale
medailles missen we andere waarden die de topsport ook zo mooi maken.
Actie:
– Beter inzicht in de maatschappelijke rijkdom van topsportprestaties.
Mogelijk kan de maatschappelijke waarde van topsport in ons land
worden vergroot door de ambitie om veel medailles te behalen op de
Olympische en Paralympische Spelen te verrijken. NOC*NSF, VWS en
de VSG hebben daarom opdracht gegeven aan de USBO7 om dit in
kaart te brengen. Hierbij wordt verkend welke verschillende soorten
prestaties binnen de topsport, naast de medailles op het hoogste
niveau, iets voor de maatschappij of externe partijen kunnen betekenen. Daarbij worden zowel de topsportsector zelf als externe partijen
bevraagd. Deze verkenning wordt naar verwachting eind 2022
afgerond.
2. Het fundament van de topsport
De maatschappelijke waarde van topsport is mede afhankelijk van het
maatschappelijk draagvlak voor de manier waarop topsport georganiseerd wordt. De topsport kent eigen normen en regels, maar de
maatschappelijke opinie over het verantwoord organiseren van topsport
is veranderd. De manier waarop de topsport daarmee omgaat, is
bepalend voor het maatschappelijk draagvlak.
Ongeacht de persoonlijke ambitie en drive die topsporters kenmerkt, is
het noodzakelijk dat er op collectief niveau een topsportsysteem is dat
enerzijds bijstuurt wanneer negatieve waarden van topsport te groot
dreigen te worden en anderzijds positieve waarden helpt te vergroten.
Door topsport in de kern verantwoord te organiseren kunnen we ook
topsportprestaties en de platformfunctie van topsport beter benutten om
maatschappelijke waarde te creëren.
Acties:
– In 2020 is opdracht gegeven om te starten met onderzoek naar de
waardering van de Nederlandse bevolking van topsport aan de hand
van het «Mapping Elite Sports» potential Societal Impact» (MESSI)model8. Inmiddels hebben twee metingen plaatsgevonden (bijlage 4).
– In 2021 is een onafhankelijk onderzoeksteam onder coördinatie van het
Kenniscentrum Sport en Bewegen, gestart met een grootschalig
onderzoek naar de huidige topsportcultuur. Dit onderzoek wordt
gefinancierd door VWS. Het doel van het onderzoek is om meer inzicht
te krijgen in de factoren die bijdragen aan een topsportcultuur. Daarbij
wordt zowel naar negatieve als positieve elementen gekeken. Het
7

Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) binnen de faculteit Recht,
Economie, Bestuur en Organisatie van de Universiteit Utrecht.
8
Factsheet Messi-meting 2020: https://www.uu.nl/nieuws/wat-is-de-maatschappelijke-waardevan-nederlandse-topsport. Rapport Messi-meting 2021 is als bijlage toegevoegd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

10

–

–

–

–

–

–

onderzoek moet een verschuiving op gang brengen van reactieve
maatregelen naar aanleiding van excessen in de topsport naar
maatregelen aan de voorkant gericht op het verder vergroten van een
positieve topsportcultuur en het welzijn van topsporters en de kans op
misdragingen in de topsport te verminderen. De resultaten van de pilot
worden in het najaar van 2022 verwacht. De looptijd van het gehele
onderzoek is drie jaar.
Een sociaal veilige en gezonde werkomgeving voor talenten, topsporters en coaches. Het verantwoord organiseren van topsport vraagt om
een cultuur waarin iedereen zich verantwoordelijk voelt om de
topsport op een verantwoorde manier te organiseren en uit te dragen.
Met name het werken met jonge talenten kent nog weinig expliciete
randvoorwaarden gericht op het beschermen van de fysieke en
mentale gezondheid. Het Ministerie van SZW heeft een verkenning
laten uitvoeren naar de regelgeving omtrent kinderarbeid en hoe deze
zich verhoudt tot nieuwe ontwikkelingen in de maatschappij en de
bescherming van de gezondheid van kinderen. In deze
verkenning wordt ook de vergelijking met talentvolle sporters
meegenomen. Naar verwachting wordt deze rapportage na de zomer
met een beleidsreactie naar de Kamer gestuurd. De aanbevelingen
gericht op topsport worden in de verdere uitwerking van het strategisch kader topsport meegenomen.
Een onderzoek naar een veilige en integere sport. Het doel van dit
onderzoek is inzicht krijgen in een brede en mogelijk meer integrale
aanpak van veiligheid en integriteit in de sport en de rol van de
verschillende actoren daarbij. Hierbij wordt ook een evaluatie van het
sporttuchtrecht meegenomen. Dit onderzoek zal naar verwachting tot
eind 2022 duren.
In het eerste deel van deze brief over sport- en beweegstimulering heb
ik mijn extra inzet voor een veilige sportcultuur toegelicht. Hiermee
hoop ik de verschillende betrokkenen in de sport (sportclubs, trainers/
coaches, sporters), op elk niveau (inclusief topsport) een extra impuls
te geven om aandacht te hebben voor een veilige sportcultuur.
Verbeteren van de samenwerking en aanpak van matchfixing door een
herijkingsproces dat in 2021 is gestart en de het onderzoeken van de
mogelijkheden van strafbaarstelling (bijlage 1).
Wets- en beleidsevaluatie antidopingbeleid. Dit onderzoek gaat over
het functioneren van de Dopingautoriteit en het bredere antidopingbeleid, waarin ook gekeken zal worden naar de verdeling van rollen en
verantwoordelijkheden ten aanzien van dopingbestrijding. De
verwachte oplevering is in het najaar van 2022.

3. Topsport als platform
Ten derde kan topsport en de zichtbaarheid van topsport mogelijkheden
bieden om maatschappelijke thema’s zoals vitaliteit, duurzaamheid of
inclusie te adresseren. Om zo via de topsport een bijdrage te kunnen
leveren aan het genereren van aandacht of oplossingen.
Actie:
– Topsportevenementen als integraal onderdeel van het topsportbeleid.
Het is belangrijk om het topsportbeleid en het topsportevenementenbeleid9 in de toekomst beter op elkaar te laten aansluiten. Topsportevenementen zijn belangrijke instrumenten om de zichtbaarheid en het
bereik van topsport in Nederland te vergroten. Daarnaast kan een
internationaal topsportevenement ook een bijdrage leveren aan de
ontwikkeling van de topsportprestaties. NOC*NSF, de VSG en VWS
hebben met deze uitgangspunten een Nationale Topsportevenementen
9

Kamerstuk 30 234, nr. 257.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

11

Strategie (NTS) ontwikkeld. In de NTS is aandacht voor de typen
sporten die worden aangeboden, de verdeling over Nederland, het
maatschappelijk verantwoord organiseren van topsportevenementen
en het benutten van het podium dat topsportevenementen biedt voor
maatschappelijke en economische onderwerpen. De NTS loopt tot
2030 en de voortgang op de ambities wordt bijgehouden in een
monitor. Vanuit het strategisch kader topsport zal nadrukkelijk de
verbinding worden gezocht met de NTS.
Speerpunten strategisch kader topsport
Naast deze acties heb ik een aantal overkoepelende onderwerpen
benoemd die voor mij relevant zijn om mee te nemen in de uitwerking
van het strategisch kader topsport. Dit zijn:
– Topsportaccommodatiebeleid
Vanuit de extra middelen voor sport- en beweegstimulering in het
regeerakkoord stel ik € 2,5 mln. beschikbaar voor topsportaccommodatiebeleid. Samen met gemeenten (als eigenaren van topsport(trainings)accommodaties) en NOC*NSF/sportbonden (als gebruiker ervan)
werk ik op dit moment dit beleid uit, gebaseerd op de aanbevelingen
uit het Spoza-rapport, dat ik in november 2021 aan uw Kamer heb
aangeboden:
1. Zorg voor een centrale bundeling en beschikbaarstelling van
kennis over ontwikkeling, bouw en exploitatie van topsporttrainingsvoorzieningen.
2. Verklein financiële risico’s bij vastgoedeigenaren door meerjarige
afspraken met sportbonden en NOC*NSF.
3. Maak een strategische lange termijn planning voor de (ver)bouw
van sportaccommodaties die benut worden voor topsport- en
opleidingsprogramma’s.
4. Ontwikkel sportaccommodaties en infrastructuur volgens het
TCO-principe door aan de voorkant een doorrekening te maken
van de investerings- en exploitatiekosten, waardoor inzichtelijk
wordt gemaakt welke jaarlijkse exploitatiebijdrage van een ieder
wordt verwacht.
5. Zet cofinanciering op met de rijksoverheid.
Met de VSG en NOC*NSF zie ik deze vijf aanbevelingen als even
belangrijk voor het (door)ontwikkelen van de topsportinfrastructuur in
Nederland. Een integrale uitvoering van deze aanbevelingen is een
belangrijke randvoorwaarde voor het uitwerken van de ambities ten
aanzien van topsportaccommodaties.
In bijlage 1 ga ik nader in op de stand van zaken van de uitwerking van dit
beleid.
– De doorontwikkeling van de Paralympische topsport.
In mijn beleidsreactie op het advies van de Nederlandse Sportraad
«Gelijkwaardig en inclusief» ga ik uitgebreid in op mijn plannen
omtrent de doorontwikkeling van de paralympische topsport. De
adviezen en ideeën van de NLsportraad neem ik mee in het Strategisch
Kader Topsport waarover ik uw Kamer in de eerste helft van 2023
nader informeer. Op die manier is de aandacht voor de paralympische
topsport bij alle betrokken partijen het beste wordt gewaarborgd.
– De verbindingen tussen het landelijke, regionale en lokale topsportbeleid.
Topsport en breedtesport zijn met elkaar verbonden binnen het totale
sportecosysteem. Vanaf verenigingsniveau kan de basis worden
gelegd naar een verdere opleiding richting talent en topsporter op
nationaal niveau. Om de aansluiting vanuit het regionale of lokale
niveau te kunnen maken op nationaal niveau ontbreekt het veelal nog
aan financiële middelen, mankracht en kwaliteit. De consequenties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

12

–

hiervan zijn acuut voelbaar als het gaat om teamtopsportcompetities
en talentontwikkeling. Momenteel wordt gewerkt aan een gezamenlijk
plan van aanpak voor het versterken van de teamtopsportcompetities
en wordt gestart met een pilot onder een aantal gemeenten om de
ontwikkeling van talentvolle sporters te verbeteren. Ook de gezamenlijke ambitie ten aanzien van topsport(trainings)accommodaties wordt
op dit moment uitgewerkt.
De rol van de media bij het vergroten van de maatschappelijke waarde
van topsport.
Media spelen een belangrijke rol in het beeld en de beleving die
Nederlanders hebben van/bij topsport en de waardering die hieruit
voortkomt. De wijze waarop we topsport waarderen wordt mede
beïnvloed door de verslaglegging over sport in de media. Bijvoorbeeld
als het gaat om welke sporten of competities worden uitgezonden en
hoe of welke prestaties worden uitgelicht. Met het uitzenden van sport
kan de media een rol vervullen in het vergroten van de maatschappelijke waarde van topsport. Andersom kan de rijkdom aan inspirerende
waarde die topsport te bieden heeft ook van waarde zijn voor de
media, bijvoorbeeld vanwege verhoogde kijkcijfers. Op het moment
loopt daarom een adviesaanvraag bij de NLsportraad over de
verhouding tussen media en topsport.

Over de ontwikkelingen rond het verdere proces richting het strategisch
kader topsport zal ik uw Kamer informeren voorafgaand aan het wetgevingsoverleg Sport.
Tot slot
Ik kijk er naar uit de komende periode aan de slag te gaan met mijn
ambities op het gebied van top- en breedtesport. Om zoveel mogelijk
mensen te inspireren met topsport voor nu en in de toekomst en dat
sporten en bewegen in 2040 een vanzelfsprekend onderdeel is van het
leven van iedere Nederlander.
De Minister voor Langdurige Zorg en Sport,
C. Helder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 30 234, nr. 304

13