Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2009–2010

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3220
Vragen van de leden Van der Ham (D66) en Hennis-Plasschaert (VVD) aan
de minister van Justitie en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over het publiceren van historische stukken door de Koninklijke
Bibliotheek (ingezonden 17 augustus 2010).
Antwoord van minister Hirsch Ballin (Justitie), mede namens de minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap (ontvangen 1 september 2010).
Vraag 1
Kunt u toelichten of het ministerie van Justitie de Koninklijke Bibliotheek
heeft gewaarschuwd dat zij voor de rechter kan komen indien zij historische
stukken, zoals oude NSB-uitgaven of oude communistische kranten, online
publiceert?1 2 Zo ja, waarom?
Antwoord 1
In januari van dit jaar is mijn departement door de Koninklijke Bibliotheek
benaderd met enige vragen over de auteursrechtelijke status van landsverraderlijke publicaties uit de Tweede Wereldoorlog. Verdere contacten tussen de
verschillende betrokken departementen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(VWS), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Justitie) en de Koninklijke Bibliotheek concentreerden zich op eventuele strafrechtelijke aspecten
van online openbaarmaking van bepaalde discriminerende publicaties uit de
periode 1940–1945. Op initiatief van de Koninklijke Bibliotheek heeft op
27 april 2010 een overleg tussen de Koninklijke Bibliotheek en medewerkers
van de genoemde departementen plaatsgevonden, waarbij laatstgenoemde
kwestie centraal stond. De al bestaande mogelijkheid om bij de Koninklijke
Bibliotheek de originele exemplaren van deze publicaties in te zien, stond niet
ter discussie. Tijdens dit overleg hebben medewerkers van mijn departement
hun eerste inschatting gegeven. Deze hield in dat online openbaarmaking van
mogelijk discriminerende teksten strijdig zou kunnen zijn met artikel 137e
Wetboek van Strafrecht en zou kunnen resulteren in vervolging.
Het Openbaar Ministerie gehoord hebbende stel ik mij op het volgende
standpunt. De Koninklijke Bibliotheek beoogt de mogelijk discriminerende
teksten ten behoeve van zakelijke berichtgeving via het internet openbaar te
1

2

ah-tk-20092010-3220
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2010

http://www.rtl.nl/(/actueel/rtlnieuws/binnenland/)/components/actueel/rtlnieuws/2010/
08_augustus/11/binnenland/ophef-over-publicatie-nazi-stukken.xml
http://kranten.kb.nl/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

1

maken. Een dergelijke online openbaarmaking, ervan uitgaande dat deze met
de nodige zorgvuldigheidswaarborgen is omgeven (zie antwoord 6), is niet
strafbaar, omdat het openbaar maken van discriminerende uitingen volgens
artikel 137e Wetboek van Strafrecht alleen strafbaar is als dit «anders dan ten
behoeve van zakelijke berichtgeving» geschiedt. De uitzonderingsgrond voor
zakelijke berichtgeving is door de wetgever ingevoegd om voorlichting over
dergelijke teksten mogelijk te maken en buiten de strafbaarstelling te houden.
Vanzelfsprekend is het in een concreet geval aan de rechter om hierover te
oordelen.
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de stelling van de Koninklijke Bibliotheek dat het niet aan
hen is om te bepalen wat haatzaaiend of anderszins strafrechtelijk vervolgbaar is of niet?
Antwoord 2
Ik ben het eens met deze stelling. Zie verder mijn antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Bent u het eens met de stelling van de Koninklijke Bibliotheek dat er meer
historische teksten zijn die, naar onze huidige maatstaven, mogelijke
haatzaaiende elementen bevatten, en dat deze al publiek toegankelijk en
soms al online zijn?
Antwoord 3
Ja. Zie verder mijn antwoord op vragen 1 en 5.
Vraag 4
Deelt u de mening dat dit soort historische teksten kan bijdragen aan ons
historisch besef?
Antwoord 4
Ja, ik acht het buiten kijf dat zekere historische teksten, waaronder die uit
kranten uit de Tweede Wereldoorlog, kunnen bijdragen aan het creëren en in
stand houden van historisch besef. Zoals ik onder 1 heb aangegeven, staat de
al bestaande mogelijkheid om bij de Koninklijke Bibliotheek de originele
exemplaren van deze publicaties in te zien niet ter discussie.
Vraag 5
Kunt u aangeven welke criteria (bijvoorbeeld ouderdom) volgens u moeten
worden gehanteerd bij het beoordelen van het publiceren van historische
teksten met, naar onze huidige maatstaven, mogelijk strafbare elementen?
Antwoord 5
Zie mijn antwoord op vraag 1. Ik kan daar in algemene zin geen uitspraken
over doen. Het is aan het Openbaar Ministerie om op basis van de feiten te
bezien of gedragingen in aanmerking komen voor strafrechtelijke vervolging.
Ook in die gevallen geldt dat het aan de rechter is om daarover te oordelen.
Vraag 6
Bent u bereid om in overleg te treden met de Koninklijke Bibliotheek over
deze kwestie?
Antwoord 6
Ja. Ik ben in overleg met de Koninklijke Bibliotheek over de uitwerking van de
door de Koninklijke Bibliotheek toegezegde technische voorzieningen om
misbruik van discriminerende teksten te voorkomen en ongebreidelde digitale
verspreiding tegen te gaan. Daarbij gaat het onder andere om een voorafgaande waarschuwing aan online gebruikers over de aard van de teksten en
het mogelijk strafbare karakter van verdere verspreiding daarvan en, voor
zover technisch realiseerbaar, om het aanbrengen van een voorziening om
het downloaden van teksten te belemmeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, Aanhangsel

2