Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 553

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 maart 2022
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de geannoteerde agenda Raad voor Concurrentievermogen 24 februari 2022 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 552), over het Fiche:
Mededeling herziening mededingingsbeleid (Kamerstuk 22 112, nr. 3277),
over het verslag van een schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda
informele Raad voor Concurrentievermogen van 31 januari en 1 februari
(Kamerstuk 21 501-30, nr. 548), over het verslag onderzoeks- en innovatiedeel informele Raad voor Concurrentievermogen van 24 en 25 januari
2022 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 549) en over het verslag van een schriftelijk
overleg over de geannoteerde Agenda onderzoeksdeel informele Raad
voor Concurrentievermogen 24 en 25 januari 2022 en het verslag Raad
voor Concurrentievermogen van 25 en 26 november 2021 (Kamerstuk
21 501-30, nr. 547).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 februari 2022 aan de Minister van
Economische Zaken voorgelegd. Bij brief van 21 februari 2022 zijn de
vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Agnes Mulder
De adjunct-griffier van de commissie,
Van Dijke

kst-21501-30-553
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken en hebben daarover enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie achten het positief dat het Franse voorzitterschap van de Europese Unie (EU) prioriteit heeft gegeven aan de
verordening buitenlandse subsidies die de interne markt verstoren, gezien
de brede ambitie van het coalitieakkoord en dit kabinet om buitenlandse
oneerlijke concurrentie van buiten de EU aan te pakken om onze ondernemers een eerlijker speelveld te bieden.
De leden van de VVD-fractie willen hier hun steun uiten voor de inzet van
het kabinet om tot een uitbreiding van de reikwijdte van het voorstel te
komen zodat de effectiviteit van de verordening geborgd wordt en
eventuele omzeiling kan worden voorkomen. Deze leden lezen dat de
verordening sectorbreed zal worden uitgevoerd, maar aangezien
sectorspecifieke marktverstoringen of vormen van oneerlijke concurrentie
plaatsvinden, is hun vraag in hoeverre deze verordening ook ruimte biedt
om sectorgericht op te treden, bijvoorbeeld via een sectorspecifiek
onderzoek.
De verordening biedt ruimte om sectorspecifiek onderzoek te doen. De
Europese Commissie (hierna: Commissie) krijgt namelijk de bevoegdheid
een marktonderzoek te starten naar een bepaalde sector of economische
activiteit als de Commissie informatie heeft dat er mogelijk sprake is van
een verstorende subsidie in een bepaalde sector. Als het onderzoek daar
aanleiding toe geeft kan de Commissie via een van de drie modules in de
verordening (concentratie-, aanbestedings- of ex officio module) een
nader onderzoek starten.
De leden van de VVD-fractie zijn vooral ook benieuwd naar hoe kan
worden opgetreden in gevallen waarin sprake is van oneerlijke buitenlandse subsidies. Voorziet deze verordening in een procedure voor de
beoordeling hiervan door de Europese Commissie? Zo ja, hoe ziet deze
procedure van beoordeling eruit? Krijgt de Europese Commissie ook
instrumenten om bepaalde (straf)maatregelen op te leggen? Zo ja, welke?
De onderzoeksprocedures en de mogelijkheden voor de Commissie om
maatregelen op te leggen zijn gedetailleerd uiteengezet in het BNC-fiche1.
De verordening voorziet in een onderzoek in twee stappen: een voorlopige
beoordeling en een diepgravend onderzoek waarna de Commissie besluit
of een subsidie de interne markt verstoort. Hierbij kunnen de negatieve
effecten van een subsidie worden afgewogen tegen eventuele voordelen,
bijvoorbeeld omdat de subsidie een activiteit mogelijk maakt die niet door
de markt wordt opgepakt. Uiteindelijk kan de Commissie maatregelen
opleggen. Hierop wordt nader ingegaan in de antwoorden op de vragen
van de D66-fractie.
De leden van de VVD-fractie kunnen zich voorstellen dat de uitvoering van
deze verordening ook tot enige regeldruk zal kunnen leiden voor
ondernemingen. Kan de Minister hier een beeld/inschatting van maken?
Zo ja, wat wordt haar inzet om deze regeldruk voor ondernemers zo veel
mogelijk te beperken? Zo nee, waarom niet?

1

Kamerstuk 22 112, nr. 3133.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

2

De Commissie schat dat door de meldingsdrempels in het voorstel in
totaal 30 concentratiezaken en 36 aanbestedingszaken per jaar moeten
worden gemeld. Administratieve lasten voor bedrijven treden op wanneer
zij een subsidie moeten melden en daarover informatie moeten aanleveren bij inschrijven op aanbestedingen of het aangaan van een concentratie. Ik onderschrijf daarom – ook in de onderhandelingen – het gebruik
van drempelwaarden. Deze beperken de lasten voor ondernemingen,
aanbestedende diensten en de Commissie. De drempelwaarden in dit
wetsvoorstel zijn relatief hoog. Het is daarom de verwachting dat de
administratieve lasten voor het bedrijfsleven, en met name voor het mkb,
beperkt zullen zijn. Daarnaast zet ik mij er voor in om waar mogelijk een
samenloop met de EU concentratieverordening te laten plaatsvinden,
waardoor ondernemingen niet onnodig meerdere meldingen hoeven te
doen. De onderhandelingen hierover lopen nog, dus een preciezere
inschatting over de regeldruk is op dit moment niet te geven.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
onderhavige stukken en hebben daarbij een aantal vragen.
De leden van de D66-fractie onderschrijven het belang van een gelijk
speelveld op de interne markt van de EU en zijn daarom positief gestemd
over het voorstel tot de verordening buitenlandse subsidies die de interne
markt verstoren. Deze leden vinden, naast de subsidies van derde landen
aan partijen op de interne markt, ook het gedrag van die partijen op de
interne markt relevant. Gaat de Minister zich tijdens de Raad inzetten om
dit bij het voorstel te betrekken?
Het voorstel heeft als aangrijpingspunt de subsidie van een derde land
aan een bedrijf dat actief is op de interne markt. Vervolgens toetst de
Commissie of de subsidie verstorend is. Daarbij wordt gekeken naar het
gedrag (de activiteiten) van ondernemingen. Een verstoring van de
interne markt kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer de subsidie de
concurrentiepositie van het bedrijf in kwestie verbetert en daarmee de
concurrentie op de interne markt negatief beïnvloedt. Daarnaast kan
verstorend gedrag plaatsvinden zonder dat sprake is van een directe
subsidie. Specifiek denk ik daarbij aan het overhevelen van voordelen
vanuit een derde land naar de interne markt, die bijvoorbeeld voortkomen
uit speciale of exclusieve rechten in het derde land of door nauwe banden
met overheden in het derde land. Daarom is door Nederland in de
onderhandelingen intensief onderhandeld over tekstvoorstellen die
dergelijke situaties expliciet binnen de reikwijdte van de verordening
brengen. Het lijkt er vooralsnog op dat deze voorstellen worden
overgenomen.
Hoe beschouwt de Minister de posities van haar collega’s in de Raad?
Nagenoeg alle lidstaten erkennen dat er momenteel een lacune in de
regelgeving is, en hebben daarom steun uitgesproken voor het voorstel
dat dit gat moet dichten. Daarbij hebben veel lidstaten aandacht voor het
behoud van de aantrekkelijkheid van de EU voor investeringen van buiten
de EU, en is er aandacht voor rechtszekerheid en administratieve lasten.
Vrijwel alle lidstaten hebben een constructieve houding om naar een
compromis toe te werken in de Raad. U wordt via het verslag geïnformeerd over de discussie tijdens de Raad.
Kan de Minister toelichten wat volgens haar een boete voldoende
afschrikwekkend, passend en effectief maakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

3

Het voorstel bevat mogelijkheden om boetes op te leggen als ondernemingen die worden onderzocht bijvoorbeeld foutieve informatie aanleveren of hun medewerking aan het onderzoek weigeren. Het gaat om
boetes als percentage van de wereldwijde omzet van bedrijven, vergelijkbaar met de systematiek bij het mededingingstoezicht. Het afschrikwekkende effect hangt wat mij betreft samen met de hoogte van de boetes. Ik
pleit er dan ook voor dat de maximale boetes hoger worden dan in het
oorspronkelijke voorstel, en blijf me hiervoor inzetten.
Kan de Minister reflecteren op het met boetes straffen van de ontvangers
van verstorende subsidies, maar het niet bestraffen, op welke manier dan
ook, van de verstrekkers van de verstorende subsidies?
Wanneer de Commissie het bestaan van een verstorende buitenlandse
subsidies vaststelt, kan zij toezeggingen afdwingen en (herstel)maatregelen opleggen. De Commissie straft de ontvanger van een
verstorende subsidie dus niet met boetes. Gedragsmatige of structurele
maatregelen en het afdwingen van toezeggingen zijn effectief, omdat de
Commissie hiermee bijvoorbeeld kan ingrijpen in de structuur van een
onderneming, of bepaalde toekomstige investeringen kan verbieden. Het
kan ook gaan om het verplicht verminderen van marktaandeel. Dat draagt
ook bij aan het in de toekomst voorkomen van verdere verstoring.
Het verstrekken van een subsidie is op zichzelf niet strafbaar: het gaat er
om of een subsidie uiteindelijk leidt tot verstoring van de interne markt
vanwege het gedrag van een bedrijf. Daarom worden maatregelen
opgelegd aan de onderneming die de markt verstoort, en niet aan de
verstrekker.
De leden van de D66-fractie vinden het versnellen van de verduurzaming
van het bedrijfsleven, zoals tot stand zal komen met de richtlijn herziening
duurzaamheidsrapportage, een positieve ontwikkeling. Deze leden willen
hierbij echter bij de Minister om speciale aandacht vragen voor de positie
van het midden- en kleinbedrijf (mkb) en de regeldruk in het algemeen.
Hoe beschouwt de Minister het effect van deze herziening op het mkb?
Hoe beschouwt de Minister dit effect op de regeldruk? Is de Minister
bereid hiervoor tijdens de Raad ook bij haar collega’s om aandacht te
vragen?
Met de leden van de D66-fractie is het kabinet het eens dat de regeldruk,
met name voor het mkb, een belangrijk aandachtspunt is bij de richtlijn
herziening duurzaamheidsrapportage (Corporate Sustainability Reporting
Directive, hierna: CSRD). Zoals beschreven in het BNC-fiche zal de CSRD
leiden tot een omvangrijke nieuwe rapportageverplichting over
duurzaamheid voor grote en beursgenoteerde ondernemingen
(Kamerstuk 22 112, nr. 3132, p. 8). Tegelijkertijd acht het kabinet dit
noodzakelijk. De CSRD draagt bij aan de kwaliteit, betrouwbaarheid en
vergelijkbaarheid van duurzaamheidsinformatie (wat kan bijdragen aan
het voorkomen van «greenwashing»), aan een gelijk speelveld binnen de
EU en aan het stimuleren van internationaal maatschappelijk verantwoord
ondernemen (IMVO) en maatschappelijk verantwoord inkopen.
Voor het kabinet is vooral van belang dat de regeldruk die de rapportageplicht met zich meebrengt, komt te liggen bij ondernemingen waarvan
vanwege hun aard en omvang verwacht mag worden dat ze deze lasten
kunnen dragen. De richtlijn legt een rapportageverplichting op aan:
1) grote banken en verzekeraars, 2) beursvennootschappen (behalve
micro-beursvennootschappen), en 3) grote ondernemingen. Deze groep
vertegenwoordigt volgens berekeningen van de Commissie 75% van de
omzet van alle vennootschappen in de EU. De CSRDheeft daardoor
economisch gezien een groot bereik en raakt tegelijkertijd een relatief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

4

kleine groep ondernemingen. Het niet-beursgenoteerd mkb valt buiten de
reikwijdte van de rapportageverplichting. Vanuit regeldruk-perspectief
vindt het kabinet deze reikwijdte proportioneel.
Verder is het kabinet voorstander van de separate vereenvoudigde
standaarden voor duurzaamheidsrapportage die de Commissie zal
ontwikkelen voor beursgenoteerde mkb-ondernemingen. In de vereenvoudigde standaarden die de Commissie bij gedelegeerde regelgeving zal
ontwikkelen, zal worden gespecificeerd welke informatie moet worden
gerapporteerd en in welke structuur, waarbij er aandacht is voor de
middelen en capaciteit van mkb-ondernemingen. Deze standaarden
worden per boekjaar 2026 verplicht voor beursgenoteerde
mkb-ondernemingen, terwijl niet-beursgenoteerde mkb-ondernemingen
vrijwillig aan de standaarden kunnen voldoen.
Het kabinet meent om deze redenen dat in het Raadscompromis de juiste
balans is gevonden tussen het belang van de duurzaamheidsrapportage
en het belang van het beheersen van de regeldruk voor ondernemingen.
Ik zal in de Raad wijzen op het belang dat Nederland hecht aan deze
balans.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de onderhavige
stukken. Zij hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.
De leden van de CDA-fractie lezen op de geannoteerde agenda onder
andere een beleidsdebat en voortgangsrapportage over het voorstel voor
de Verordening buitenlandse subsidies. De Minister schrijft dat het kabinet
zich hard maakt voor een uitbreiding van de reikwijdte van het voorstel
naar bedrijven met bijzondere of exclusieve rechten die door landen aan
bedrijven gegeven kunnen zijn en naar staatsbedrijven waarbij de
financiële relatie met de staat niet «at arm’s length» is. Deze leden zijn
benieuwd of de Minister enkele voorbeelden kan geven van dergelijke
«bijzondere of exclusieve rechten» evenals van landen die deze rechten
geven.
Een bijzonder of exclusief recht is bijvoorbeeld een concessie waarbij een
onderneming het recht krijgt (de concessie) om energie op te wekken,
maar daarvoor aan de betreffende concessieverlener (overheidsinstantie)
geen marktconforme tarieven hoeft te betalen. Hierdoor maakt deze
onderneming niet zoveel kosten als een onderneming gevestigd op de
Europese interne markt, die wel marktconforme tarieven betaalt. Daardoor
heeft de onderneming die deze concessie uitvoert tegen
niet-marktconforme tarieven een voordeel ten opzichte van ondernemingen die wel marktconforme tarieven betalen. Dit kan de markt
verstoren. Ik heb mij er sterk voor ingezet dat dergelijke constructies
onder het voorstel zullen vallen en heb goede hoop dat dit gaat lukken.
Het is lastig om concrete landen en ondernemingen te noemen zonder
daarbij de suggestie te wekken dat deze ondernemingen mogelijk niet
voldoen aan de vereisten uit toekomstige verordening. Ik heb wel signalen
ontvangen dat deze situaties zich voordoen. Dit was dan ook de
aanleiding voor het Nederlandse voorstel voor een Level Playing Field
Instrument (LPFI)2.
Bestaan er daarnaast internationaal lijsten met namen van staatsbedrijven
die naar EU-maatstaven niet op afdoende afstand van de overheid staan?
Zo ja, zijn deze lijsten openbaar?
2

Kamerstuk 21 501-30, nr. 470.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

5

Voor zover mij bekend zijn er geen openbaar beschikbare lijsten van
staatsbedrijven die naar EU-maatstaven niet op afdoende afstand van de
overheid staan. Ze verder het antwoord op de vorige vraag.
Welke aanpassingen in de aanbestedingsmodule van de verordening
verwacht Nederland nog voor elkaar te krijgen, bijvoorbeeld op het gebied
van doorlooptijden?
Zoals aangegeven in het BNC-fiche, is de aanbestedingsmodule zeer
welkom en is de globale opzet ervan goed. Het voornaamste
aandachtspunt voor Nederland zijn de doorlooptijden. De lengte hiervan
kan grote impact hebben op aanbestedingen en daarmee ook financiële
consequenties voor opdrachtgever en -nemer. Nederland zet zich dan ook
in om de vertraging bij aanbestedingen zo beperkt mogelijk te houden,
zonder afbreuk te doen aan een effectief instrument. Op basis van de
discussie in de Raadswerkgroepen tot dusver, heb ik goede hoop dat de
doorlooptijden verkort worden. Ten aanzien van de reikwijdte van de
module zet ik mij in voor een instrument dat rekening houdt met de
administratieve lasten, zowel voor aanbestedende diensten als voor
bedrijven. De meldingsdrempels zijn hierbij relevant (zie ook het antwoord
op de vraag van de VVD-fractie).
De leden van de CDA-fractie weten dat nog onduidelijk/onzeker is of de
Verordening buitenlandse subsidies toepasbaar zal zijn op een sector als
de maritieme maakindustrie, met unieke en specifieke kenmerken. Is de
Minister hier ook van op de hoogte?
Ik ben hiervan op de hoogte. De maritieme maakindustrie ervaart al vele
jaren (oneerlijke) concurrentie door met name buitenlandse staatsbedrijven en in toenemende mate ook in de hogere marktsegmenten. Met de
Commissie is daarom verkend in hoeverre de verordening van toepassing
zou zijn op deze industrie. Deze industrie heeft namelijk bijzondere
kenmerken waardoor de toepasbaarheid van de verordening lastig kan
zijn, omdat in veel situaties buitenlandse spelers niet actief zijn of worden
in de EU, of omdat schepen niet worden geïmporteerd naar de interne
markt. Inmiddels is duidelijk dat subsidies bij aanbestedingen, fusies en
overnames in deze sector naar verwachting onder de werkingssfeer van
de verordening zullen vallen. Overige marktsituaties in deze sector zullen
naar verwachting niet binnen de reikwijdte vallen.
Hebben deze leden het bovendien goed begrepen als zij stellen dat de
voorliggende verordening niet compatibel is met de richtlijnen van de
Wereldhandelsorganisatie (WTO), waardoor oneerlijke concurrentie die de
maritieme sector ervaart uit een land als China niet kan worden
tegengegaan?
De verordening is compatibel met het WTO-recht, en specifiek met de
Agreement on Subsidies and Counterveiling Measures (hierna:
SCM-overeenkomst). De SCM-overeenkomst ziet net als de onderhavige
verordening op verstorende subsidies. Omdat WTO-recht voorrang heeft
op EU-recht, ziet de EU-verordening niet op subsidies die vallen binnen de
reikwijdte van de SCM-overeenkomst. In de praktijk gaat het dan vooral
om subsidies op goederen. Nederland zet zich er in de onderhandelingen
sterk voor in dat indirecte subsidies op goederen wél binnen de reikwijdte
van het voorstel vallen (bijvoorbeeld het doorgeven van een subsidie aan
een dochteronderneming). De Commissie steunt dit, dus ik heb goede
hoop dat de verordening op dit punt wordt aangepast.
Zie voor de mate waarin de verordening van toepassing is op de
maritieme sector het antwoord op de vorige vraag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

6

Is de Minister bereid hierover op korte termijn met de maritieme sector in
gesprek te gaan en in Europees verband de belangen van de sector in
deze verordening actief uit te dragen?
Mijn ministerie heeft regelmatig overleg met de vertegenwoordigers van
de maritieme sector, zowel op Nederlands als Europees niveau, waarbij
onder de complexe knelpunten en mogelijke oplossingsrichtingen in
relatie tot deze verordening ter sprake komen. Ambtenaren van mijn
ministerie zijn daarnaast ook aanwezig geweest bij meerdere bijeenkomsten georganiseerd door de maritieme sector. Ik blijf dit ook onder de
aandacht van de Commissie brengen.
De leden van de CDA-fractie lezen ten aanzien van de conceptrichtlijn
herziening duurzaamheidsrapportage dat de kabinetsinzet is dat de
voorgestelde verplichting voor beursgenoteerde mkb-ondernemingen om
per boekjaar 2026 duurzaamheidsinformatie te rapporteren niet wordt
uitgesteld. Op welke wijze(n) zullen mkb-bedrijven straks ondersteuning
kunnen krijgen om aan de nieuwe rapportageregels te voldoen, bijvoorbeeld wanneer zij daar nog geen of weinig ervaring mee hebben?
Zoals aangegeven in het antwoord op de vraag van de leden van de
D66-fractie over de richtlijn herziening duurzaamheidsrapportage, zal de
Commissie vereenvoudigde standaarden opstellen voor rapportage over
duurzaamheid door het beursgenoteerde mkb. Deze standaarden worden
per boekjaar 2026 verplicht voor beursgenoteerde mkb-ondernemingen.
Deze standaarden moeten uiterlijk op 31 oktober 2023 worden vastgesteld
door de Commissie. Dit geeft de beursgenoteerde mkb-ondernemingen
de tijd om ervaring met de standaarden op te doen voordat de standaard
voor hen verplicht wordt.
De leden van de CDA-fractie nemen kennis van het feit dat de Europese
Commissie «transitiepaden» wil opstellen voor de 14 ecosystemen uit de
Europese industriestrategie, waaronder het ecosysteem mobiliteit. Kan de
Minister aan de leden reeds de contouren van de transitiepaden schetsen?
Hoe zullen deze eruit zien?
In de actualisatie van de (Europese) industriestrategie heeft de Commissie
14 industriële ecosystemen geïdentificeerd waarvoor zogenaamde
transitiepaden worden opgesteld door de Commissie3, 4. Het doel van
deze transitiepaden is om de weerbaarheid van de ecosystemen te
vergroten en de groene en digitale transities te versnellen. Specifiek
worden er per industrieel ecosysteem, via een breed co-creatieproces
vanuit Europese stakeholders, visies opgehaald inzake de thema’s
verduurzaming, digitalisering en weerbaarheid. Uiteindelijk moet dit
leiden tot een overkoepelende en gedragen Europese aanpak per
ecosysteem.
Voor het industrieel ecosysteem mobiliteit heeft de Europese Commissie
een stakeholder consultatie geopend5. Deze consultatie sluit eind maart.
Voor die tijd zal het kabinet een overkoepelende positie bepalen ten
aanzien van het ecosysteem mobiliteit en indienen bij de Commissie.
Vervolgens zal de Commissie in gesprek met onder andere de lidstaten tot
een uiteindelijk plan komen, dat wordt voorgelegd aan de Raad voor
Concurrentievermogen. Uw Kamer wordt op de hoogte gehouden over de
geleverde inbreng op de consultatie en het vervolgtraject.
3

Een Europese industriestrategie | Europese Commissie (Europa.eu).
Kamerstuk 22 112, nr. 3128.
5
Scenarios for a transition pathway for a resilient, innovative, sustainable and digital mobility
ecosystem (Europa.eu).
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

7

De leden van de CDA-fractie verwelkomen met het kabinet de EU Chips
Act, die zij van groot belang vinden voor het Europese ecosysteem voor
halfgeleiders en de plek die Nederland daarin inneemt. Zij zien uit naar de
uitwerking van dit initiatief in het tweede kwartaal van 2022.
De leden van de CDA-fractie zijn daarnaast benieuwd of de Minister reeds
de kern van het wetgevende voorstel inzake duurzaam ondernemingsbestuur met hen kan delen.
Over de inhoud van het aanstaande Commissievoorstel inzake duurzaam
ondernemingsbestuur is op dit moment nog niets bekend. Het kabinet
kijkt uit naar de presentatie van het Commissievoorstel en zal het voorstel
met interesse bestuderen, alvorens een appreciatie ervan te delen met uw
Kamer in de vorm van een BNC-fiche.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Commissie de instrumenten van
het Europese mededingingsbeleid wil herzien. Zij vragen de Minister of zij
hier eens op wil reflecteren. Wat zijn de ervaringen van Nederland en het
Nederlandse bedrijfsleven met de diverse instrumenten?
De ervaringen van Nederland met de diverse mededingingsinstrumenten
zijn positief. Het mededingingskader is robuust en toepasbaar op
verschillende marktsituaties. De mededingingsinstrumenten en de
handhaving daarvan vormen een belangrijke voorwaarde voor een goed
functionerende economie en goed functionerende markten, voldoende
keuze voor consumenten en prikkels voor bedrijven om te investeren en te
innoveren. Nederlandse bedrijven kunnen zich bij de Autoriteit
Consument en Markt (ACM) en de Commissie melden voor een fusie of
voor klachten over oneerlijke concurrentie. Toezichthouders kunnen fusies
blokkeren als deze tot een significante beperking van de mededinging
leiden – of daar voorwaarden aan stellen. Ook kunnen ze ondernemingen
beboeten bij misbruik van een economische machtspositie of verboden
kartelafspraken.
Nederland ondersteunt de Commissie bij het herzien van de instrumenten
ten behoeve van de digitale en groene transities. Het is belangrijk dat het
mededingingsbeleid hier voldoende op inspeelt. Aanvullend en gerelateerd aan het mededingingskader steunt Nederland het voorstel voor de
Verordening inzake digitale markten en de Verordening buitenlandse
subsidies. De Digital Markets Act zal het mogelijk maken om vooraf en
daarmee effectiever op te treden wanneer poortwachtersplatforms
(platforms waar consumenten en ondernemers niet of nauwelijks omheen
kunnen) de concurrentie in digitale markten belemmeren. De Verordening
buitenlandse subsidies zal de mogelijkheden vergroten om te treden
tegen oneerlijke concurrentie als bedrijven worden gesteund door
overheden uit derde landen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Commissie met de Chips Act
overweegt de overheidssteun goed te keuren voor de halfgeleidersector,
waar sprake is van financieringstekorten in een ecosysteem met unieke
kenmerken. De leden constateren dat Nederland dergelijke steun alleen
onder scherpe waarborgen wil toestaan, als deze gericht en noodzakelijk
is, omwille van een gelijk speelveld en precedentwerking. Voor welke
andere sectoren of maatschappelijke uitdagingen kan de Minister zich
voorstellen dat gerichte staatssteun een serieuze optie is, wanneer
bijvoorbeeld aantoonbaar sprake is van marktfalen?
Zoals al eerder aangegeven, staat Nederland voor serieuze opgaven onder
meer op het gebied van klimaat, energie, landbouw, stikstof en wonen en
wil het kabinet ook een goed investeringsklimaat faciliteren. Waar gerichte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

8

staatssteun, mede met het oog op publieke belangen, nodig kan zijn, zal
het kabinet dat meewegen bij het nemen van beslissingen.
De leden denken zelf onder andere aan digitalisering en de aanleg van
glasvezel in gebieden waarvoor marktpartijen geen sluitende business
case kunnen maken. Hoe denkt de Minister hierover en welke stappen is
zij van plan te zetten op dit punt?
Wat betreft snel internet in de buitengebieden zal de Tweede Kamer nog
dit kwartaal worden geïnformeerd over de uitvoering van de motie van
het lid Inge van Dijk c.s. (Kamerstuk 24 095, nr. 536) die verzoekt de
technische opties en kosten voor snel internet voor de moeilijk gelegen
adressen in de buitengebied in kaart te brengen.
De leden van de CDA-fractie lezen in het verslag onderzoeks- en innovatiedeel informele Raad voor Concurrentievermogen van 24 en 25 januari
2022 dat tijdens de Raad is gesproken over kennisveiligheid, waarbij
gastsprekers van het Collège de France wezen op een juiste balans tussen
openheid enerzijds en waakzaamheid anderzijds. Wat is hier de positie
van Nederland, wetende dat ook ons land kwetsbaar is voor bijvoorbeeld
diefstal van kennis en wetenschappelijke spionage? Zullen het onlangs
aangekondigde adviesloket/adviesteam voor universiteiten en de
publicatie van een leidraad over kennisveiligheid in de ogen van de
Minister voldoende zijn of moet Nederland minder naïef zijn en met
dwingender maatregelen komen om bijvoorbeeld opdrachten en
geldstromen uit derde landen te controleren of aan banden te leggen?
De beantwoording van deze vraag is mede namens de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Er is hier inderdaad sprake van een
balans. Internationale samenwerking en het aantrekken van internationaal
talent zijn onontbeerlijk voor excellente wetenschap en innovatie. Tegelijk
zijn er dreigingen vanuit statelijke actoren die ook tegen Nederlandse
kennisinstellingen gericht zijn. Het kabinet zet daarom in op het verhogen
van bewustzijn en weerbaarheid van onze kennisinstellingen. Het
uitgangspunt hierbij is «open waar mogelijk, beschermen waar nodig».
Het doel is internationale samenwerking op een veilige manier te laten
plaatsvinden, met oog voor zowel de kansen als de risico’s.
Zoals aangekondigd in de Kamerbrief Voortgang en vooruitblik aanpak
kennisveiligheid hoger onderwijs en wetenschap van 31 januari jl. zijn er
flinke stappen gezet bij de aanpak van kennisveiligheid. Maar we zijn er
nog niet. Zo komt er eind dit jaar een voorstel voor een juridisch bindend
toetsingskader. Het gaat daarbij om toetsing van individuen die toegang
willen tot sensitieve kennisgebieden binnen Nederlandse kennisinstellingen.
Zoals toegezegd tijdens het commissiedebat over kennisveiligheid en
internationalisering van 9 februari jl. (Kamerstuk 31 288, nr. 943) zullen de
kennisinstellingen bij brief worden verzocht om op instellingsniveau een
risicoanalyse met betrekking tot kennisveiligheid te maken en daarbij ook
al hun contracten met buitenlandse partners tegen het licht te houden en
hierover te rapporteren aan hun Raden van Toezicht. De instellingen
kunnen hierbij gebruikmaken van de recent gepubliceerde Nationale
Leidraad Kennisveiligheid, die het Nederlandse kennisveld en de
rijksoverheid gezamenlijk hebben uitgewerkt, en het onlangs geopende
Rijksbrede Loket Kennisveiligheid. In de brief worden de instellingen
tevens verzocht om op bestuursniveau (bij instellingen voor hoger
onderwijs: College van Bestuur) een portefeuillehouder kennisveiligheid
aan te stellen. Zoals toegezegd zal uw Kamer een afschrift ontvangen van
deze brief aan de kennisinstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

9

De leden van de CDA-fractie merken op dat verschillende lidstaten,
waaronder Nederland, aandacht vroegen voor het versterken van
samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen en bedrijfsleven en
industrie. Welke ideeën heeft Nederland hier zelf over? Hoe zou deze
samenwerking een impuls kunnen krijgen?
De beantwoording van deze vraag is mede namens de Minister van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen, bedrijfsleven en industrie vindt onder meer plaats via het
missiegedreven innovatiebeleid, publiek-private samenwerkingsverbanden, zowel nationaal als Europees en internationaal, en in onderzoeksen innovatie-ecosystemen. Voor de beleidsterreinen onderzoek, ontwikkeling en innovatie en kennisontwikkeling versterkt het Nationaal
Groeifonds via langetermijninvesteringen nieuwe en bestaande ecosystemen.6 Daarnaast is vanuit de kabinetsstrategie versterken van
onderzoeks- en innovatie-ecosystemen7 een learning community
ingesteld. Deze heeft als doel het perspectief van onderzoeks- en
innovatie-ecosystemen verder te verankeren en om ervaringen en best
practices uit te wisselen over monitoring, governance, leiderschap en het
verbinden van verschillende fases van het onderzoeks- en innovatieproces. Daarnaast leidt het contact tussen de ecosystemen tot interessante kruisbestuivingen en vernieuwende samenwerkingen.
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de antwoorden
op hun vragen over de implementatie van de Faciliteit voor Herstel en
Veerkracht (Recovery and Resilience Facility; RRF). Zij vragen de Minister
of zij kan herbevestigen dat het Nederlandse (concept-) Recovery and
Resilience Plan (RRP) met stakeholders zal worden besproken in de
periode tussen juni 2022, vanaf de presentatie van het finale concept-plan
aan de Kamer, en de indiening bij de Europese Commissie op uiterlijk
31 augustus 2022, waarmee de motie van het lid Inge van Dijk over het
concept-RRP consulteren met stakeholders (Kamerstuk 21 501-30, nr. 531)
volledig wordt uitgevoerd? Ook zijn de leden benieuwd of het
(concept-)RRP naar aanleiding van deze bespreking met stakeholders nog
kan worden gewijzigd.
Tijdens de totstandkoming van het coalitieakkoord is er breed geconsulteerd via de verschillende formatietafels. In het daaruit volgende
coalitieakkoord zijn de afspraken vastgelegd die de basis vormen voor het
Nederlandse Herstel- en Veerkrachtplan (HVP).
In het eerste kwartaal van 2022 zal het eerste conceptplan uitgewerkt en
met uw Kamer gedeeld worden. Hierna start de formele dialoog met de
Commissie en de raadpleging van belanghebbenden. Het is voorzien het
conceptplan aan onder andere medeoverheden, genderorganisaties en
andere sociale partners voor te leggen en hen te vragen input te geven op
welke wijze de reeds geselecteerde maatregelen in hun ogen het beste
uitgevoerd zouden kunnen worden. Hiermee geef ik opvolging aan de
moties van de leden Gündoğan (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1796) en van het
lid Inge van Dijk. Op basis van ontvangen inbreng wordt een tweede
conceptversie opgesteld die gedeeld zal worden met uw Kamer in juni
2022. Uiterlijk 31 augustus 2022 zal Nederland het plan formeel indienen
bij de Commissie.
Kan de Minister duidelijkheid scheppen over de vraag of de middelen
horende bij het RRP enkel dienen ter dekking van de plannen uit het
coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst», of
6
7

Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 87.
Kamerstuk 33 009, nr. 96.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

10

dat er ruimte zal zijn voor initiatieven uit bijvoorbeeld de regio, van
provincies en gemeenten?
In de Kamerbrief van 27 november 20208 is gecommuniceerd dat er aan
de formatietafel beslist zou worden over het Nederlandse Herstel- en
Veerkrachtplan (HVP). Tijdens de totstandkoming van het coalitieakkoord
is er breed geconsulteerd via de verschillende formatietafels, waaronder
de medeoverheden. In het daaruit volgende coalitieakkoord zijn de
afspraken vastgelegd die de basis vormen voor het HVP.
Het coalitieakkoord is helder over de kaders van het HVP: de middelen uit
de HVF worden ingezet om reeds begrote uitgaven te financieren, al dan
niet aangevuld met gefinancierde maatregelen uit het coalitieakkoord. Het
coalitieakkoord biedt daarmee geen ruimte voor het opnemen van nieuwe
maatregelen buiten het coalitieakkoord in het Nederlandse HVP. Alle
maatregelen zullen bovendien moeten voldoen aan de criteria in de
HVF-verordening.
Momenteel wordt gewerkt aan een eerste conceptversie van het Nederlandse HVP, dat voor het eind van het eerste kwartaal van 2022 met uw
Kamer en het bredere publiek zal worden gedeeld. Op basis van
ontvangen inbreng wordt een tweede conceptversie opgesteld die
wederom gedeeld zal worden met uw Kamer. Voorts is voorzien het eerste
conceptplan aan bijvoorbeeld genderorganisaties en medeoverheden
voor te leggen en om hen te vragen input te geven op welke wijze de
reeds geselecteerde maatregelen in hun ogen het beste uitgevoerd
zouden kunnen worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie lezen dat tijdens de komende Raad gesproken
zal worden over een EU-strategie voor normalisatie. Deze leden willen
erop wijzen dat de Kamer het kabinet in de motie van de leden Stoffer en
Romke de Jong (Kamerstuk 35 925 XIII, nr. 55) verzocht heeft zich in te
zetten voor verdere verbetering van de toegankelijkheid van
NEN-normcommissies voor kleine mkb-bedrijven en te bezien wat de
mogelijkheden zijn voor financiële steun voor deelname. Wil de Minister
dit aspect, verbetering van de toegankelijkheid van normcommissies voor
kleine mkb-bedrijven, meenemen bij de bespreking van de Europese
standaardisatiestrategie, zo vragen deze leden.
In de Europese Normalisatiestrategie presenteert de Commissie een
aantal maatregelen om de inclusiviteit en toegankelijkheid van het
systeem te vergroten, met bijzondere aandacht voor onder andere het
mkb. De gedachte achter de betreffende maatregelen sluit hiermee aan bij
de strekking van de genoemde motie van de leden Stoffer en Romke de
Jong. Ik zal dit aspect meenemen bij de bespreking van de Europese
normalisatiestrategie.
De leden van de SGP-fractie onderschrijven ten aanzien van de
Mededeling herziening mededingingsbeleid de inzet van het kabinet om
duurzaamheidsvoordelen voor de gehele maatschappij mee te mogen
wegen in plaats van alleen de voordelen voor de consument van het
product. Kan de Minister aangeven in hoeverre de Europese Commissie
en andere lidstaten deze inzet steunen, zo vragen deze leden. Welke
concrete voorstellen heeft zij gedaan of gaat zij inbrengen?

8

Kamerstuk 21 501-20, nr. 1626.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

11

Het kabinet heeft eerder bij de Commissie ingebracht meer ruimte voor
duurzaamheidsafspraken te willen zien naar het voorbeeld van de concept
Leidraad duurzaamheidsafspraken9 van de Autoriteit Consument en Markt
(ACM). Aansluitend op de werkwijze van de ACM stelt het kabinet voor dat
de consument niet meer volledig gecompenseerd hoeft te worden als de
baten van een duurzaamheidsafspraak neerslaan bij een bredere groep
(de gehele samenleving). Ook is de Commissie door Nederland gevraagd
bij samenwerkingsafspraken tussen concurrenten met het oog op
duurzaamheid meer uitleg te geven over de mogelijkheden daartoe, door
bijvoorbeeld een nieuw hoofdstuk over duurzaamheidsafspraken op te
nemen in de richtsnoeren inzake horizontale samenwerking (de
horizontale richtsnoeren). Deze richtsnoeren bevatten een beoordelingskader voor toezichthouders en beogen ondernemingen per geval te
helpen bepalen of hun samenwerkingsovereenkomsten verenigbaar zijn
met het kartelverbod uit artikel 101 lid 1 VWEU. Nederland staat er in deze
discussie niet meer alleen voor in de Raad, enkele andere lidstaten vragen
ook om meer ruimte voor duurzaamheidsafspraken. Daar staat tegenover
dat het merendeel van de lidstaten en toezichthouders hier geen
standpunt over in heeft genomen, en enkele andere lidstaten geen
noodzaak zien om de mededingingsregels ten behoeve van duurzaamheid
aan te passen. De Commissie kondigde deze week aan in maart 2022 een
concept herziening van de horizontale richtsnoeren ter consultatie voor te
leggen aan belanghebbenden. Nederland is hier blij mee, het is wel zo dat
de eerste signalen erop wijzen dat de Commissie op het specifieke
onderdeel van het meewegen van de voordelen voor de gehele
maatschappij niet in de richting van Nederland lijkt te zijn opgeschoven.
De richtsnoeren zullen naar verwachting eind 2022 worden aangenomen.

9

2e concept: Leidraad Duurzaamheidsafspraken Mogelijkheden binnen het mededingingsrecht |
ACM.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 21 501-30, nr. 553

12