1

Evaluatie Politiewet 2012
Doorontwikkelen en verbeteren

Noodzakelijke
wake-up call
Position paper
Nederlandse Politiebond

In haar rapport ‘Doorontwikkelen en verbeteren’ constateert de commissie-Kuijken
op basis van een grondige analyse dat de invoering van de Nationale Politie overhaast
en ondoordacht heeft plaatsgevonden. Daardoor worstelt het nieuwe politiebestel
vijf jaar later met de nodige ‘zwakke plekken’ en ontbreekt de basis voor
‘een volwassen en uitgebalanceerde organisatie met ruimte voor professionaliteit’.
De NPB onderschrijft deze pijnlijke constatering en beschouwt haar als een noodzakelijke
wake-up call voor alle betrokkenen, onder wie de leden van de Tweede Kamer.
Die roepen wij op de komende jaren pal te staan voor een zorgvuldige uitvoering van het
Herstelplan voor de Nationale Politie van de gezamenlijke politiebonden.

2

De inhoud van het rapport-Kuijken was voor de NPB uiteraard geen nieuws. Daartoe
uitgenodigd door de toenmalige minister van Veiligheid en Justitie, Ivo Opstelten, schreef
onze bond in 2012 een uitgebreide adviesnota over de plannen voor de invoering van een
nationaal politiekorps. Onze waarschuwingen voor bepaalde risico’s werden door de
bewindsman vervolgens volledig in de wind geslagen, net als de adviezen van de andere
politiebonden. Vijf jaar later noemt de commissie-Kuijken in zijn evaluatierapport dezelfde
risico’s als de NPB in 2012 en stelt vast dat voor het negeren daarvan ‘een flinke prijs is
betaald’.
Onderbezetting
Om te beginnen vond de NPB het onverstandig dat bij de totstandkoming van de Nationale
Politie de capaciteitsproblemen bij de politie werden genegeerd. Onze leden klaagden al jaren
over structurele onderbezetting in de basispolitiezorg, de noodhulp en de opsporing. De NPB
had dan ook grote moeite met de dubbelkeuze om de ‘operationele sterkte’ van het nieuwe
korps te maximaliseren op het aantal fte’s dat in 2011 beschikbaar was voor het operationele
politiewerk en tegelijkertijd fors te bezuinigen op het aantal fte’s op ondersteunend gebied (de
niet-operationele sterkte). Aan het probleem van een te grote werklast voor de beschikbare
capaciteit werd daardoor volledig voorbijgegaan. In feite werd de bestaande onderbezetting
klakkeloos overgeheveld naar een andere (landelijke) organisatievorm.
Grootschaligheid
Die (landelijke) organisatievorm was de tweede keuze waar de NPB moeite mee had. Volgens
ons was er te weinig aandacht geweest voor de vraag hoe grootschalig je het politiewerk kunt
organiseren zonder dat je het als het ware uit zijn (sociale) verband trekt. De NPB is altijd een
voorstander geweest van gebiedsgebonden werken, juist omdat politiemensen daardoor een
speciale informatiepositie kunnen opbouwen en door surveillance en preventief contact
kunnen bijdragen aan het bevorderen van veiligheid en leefbaarheid in bredere zin.
Repressief karakter
Voor de (maximale) schaalvergroting bij de invoering van de Nationale Politie lijkt vooral te
zijn gekozen vanuit de wens om zo groot mogelijke efficiencywinsten te boeken én zo snel
mogelijk te kunnen overschakelen op meetbare prestaties. Praktisch gezien betekende dit
laatste een keuze voor een repressieve benadering van het politiewerk. De plannen voor de
Nationale Politie bewezen weliswaar lippendienst aan het gebiedsgebonden werken (‘de
politie moet goed geworteld zijn in de plaatselijke gemeenschap’), maar hadden daarbij toch
een ander doel voor ogen. Dat doel was niet het continue professioneel scannen van de
openbare orde en veiligheid, maar het zo snel mogelijk voldoen aan door burgers en andere
‘stakeholders’ gewenste repressieve acties. Wat de NPB betreft is daardoor een jammerlijke
verschraling van het politiewerk in Nederland in gang gezet. (Op lokaal niveau is daardoor
een veiligheidsvacuüm ontstaan dat de afgelopen jaren steeds meer gevuld is door de inzet
van gemeentelijke toezichthouders en commerciële beveiligingsbureaus.)
Korpsstructuur
De commissie-Kuijken vraagt zich of de gekozen indeling van het korps in vier lagen (team,
district, eenheid, landelijk) wel functioneel is. De keuze voor grootschaligheid lijkt hier niet
goed uit te pakken. Teams zijn vaak te groot en daardoor niet maatschappelijk ingebed en niet
optimaal toegesneden voor een effectieve opsporing. Het eenheidsniveau heeft in de praktijk
weinig betekenis voor de sturing van de inzet. Wat de NPB betreft hele zinnige opmerkingen

3

en wij vinden het dan ook jammer dat de commissie zich niet wat krachtiger uitspreekt over
de consequenties die ze aan deze bevindingen zou willen verbinden.
Landelijke versus lokale prioriteiten
In de Politiewet 2012 heeft de minister van Justitie en Veiligheid een groot deel van de
zeggenschap over de inzet en het beheer van de politie toegewezen gekregen. Dat ging ten
koste van de bevoegdheden op dat gebied van met name de burgemeesters en de regionale
politiechefs. Net als de NPB beschouwt ook de commissie-Kuijken dit als een ‘zwakke plek’
van het nieuwe politiebestel. Zij adviseert de korpschef meer bestuurlijke ruimte te geven
voor het effectief aansturen van de Nationale Politie – op eenheidsniveau in overleg met
burgemeesters en officieren van justitie. De NPB is het daarmee eens, maar vindt dat de
minister wel zelf belast moet blijven met de CAO-onderhandelingen voor de politiesector.
Bedrijfsvoering/ondersteuning
De invoering van de Nationale Politie ging gepaard met een forse personeelsreductie in de
bedrijfsvoering en met een centralisatie van de ondersteunende diensten. Door dit laatste
bevinden veel ondersteunende medewerkers zich nu ‘op afstand’ van hun operationele
collega’s. Ze zitten fysiek op een andere locatie en/of moeten hun werk doen op basis van
‘click-call-face’. Volgens veel collega’s leidt deze aanpak vooral tot bureaucratisering en
zeker niet tot de sociaal-psychologische atmosfeer waarin een politieorganisatie optimaal
draait en presteert. Ook valt op dat in deze constellatie vaak ondersteunend beleid wordt
bedacht dat ver afstaat van de wensen en behoeften van operationele medewerkers.
‘Valse start’
De commissie-Kuijken concludeert dat de politiek de complexiteit van de invoering van de
Nationale Politie fors heeft onderschat. Het bleek onmogelijk om tegelijkertijd te bezuinigen,
te reorganiseren en te verbeteren en op elk van deze gebieden mooie resultaten te behalen.
Sterker nog: op den duur vielen de resultaten op alle drie gebieden ontzettend tegen. De
gevolgen van de ‘valse start’ zijn vijf jaar later onmiskenbaar, aldus de commissie: ‘De
Nationale Politie is nog allesbehalve een goed geoliede machine.’ Ze waarschuwt dat er nog
heel veel moet gebeuren om het nieuwe korps goed draaiende te krijgen.
Herstelplan
De NPB roept de volksvertegenwoordigers in de Tweede Kamer op zich de komende jaren in
te zetten voor de concrete maatregelen die nodig zijn om van de Nationale Politie alsnog een
gezonde organisatie te maken. Dat kan door politieke steun te verlenen aan het Herstelplan
voor de Nationale Politie dat de NPB en de andere politiebonden hebben opgesteld en dat
tijdens de recente CAO-onderhandelingen zo’n prominente rol heeft gespeeld.
Het plan bestaat uit 33 maatregelen, waarvan een groot deel is afgeleid en/of geïnspireerd
door het rapport-Kuijken. Het uitvoeren van deze voorstellen zal leiden tot het terugdringen
van de capaciteitsproblemen binnen het korps en de daarmee samenhangende knelpunten als
roosterdruk en ziekteverzuim; tot een betere samenwerking tussen de operationele en de
ondersteunende politiemensen en tot een impuls voor de kwaliteit van zowel het
gebiedsgebonden politiewerk als de opsporing.