Jaarverslag
2020

Binnenhof 19
2513 AA Den Haag
www.tib-ivd.nl

1 Samenvatting
Als de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (de diensten) bepaalde bijzondere bevoegdheden willen
inzetten, dienen zij een verzoek in bij de betrokken ministers. Voor de Algemene Inlichtingen- en
Veiligheidsdienst (AIVD) is dat de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, voor de
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) de minister van Defensie. Als de minister
toestemming verleent, toetst de TIB daarna of die toestemming rechtmatig is verleend. In de
praktijk toetst de TIB de inhoud van het verzoek, omdat de betrokken minister toestemming
verleent door het verzoek te ondertekenen. In het jaarverslag wordt daarom ook wel gesproken
over het toetsen van verzoeken. Het oordeel van de TIB is bindend. Dat betekent dat wanneer de
TIB oordeelt dat de toestemming onrechtmatig is verleend, de bevoegdheid niet mag worden
ingezet.
In het jaarverslag legt de TIB verantwoording af over de manier waarop de toestemmingen op de
verzoeken getoetst zijn. Er wordt verslag uitgebracht over de periode van 1 april 2020 tot en met 31
december 2020. In deze periode zijn in totaal 2.165 verzoeken getoetst van beide diensten
gezamenlijk. Bij 8,1% van de verzoeken van de MIVD heeft de TIB geoordeeld dat de toestemming
onrechtmatig is verleend. Bij 1,9% van de verzoeken van de AIVD heeft de TIB geoordeeld dat de
toestemming onrechtmatig is verleend.
Ten opzichte van de vorige verslagperiode is een hoger percentage van de verzoeken van de MIVD
als onrechtmatig beoordeeld. Dit heeft zowel te maken met de verzochte bevoegdheden als met de
kwaliteit van de verzoeken. De TIB heeft hiervoor aandacht gevraagd bij de dienstleiding van de
MIVD. Het percentage van verzoeken van de AIVD dat als onrechtmatig is beoordeeld, is slechts
beperkt gestegen.
Wat de TIB betreft is er een groter punt van zorg. Net als in de voorgaande verslagperiode is de TIB
meermaals onjuist geïnformeerd. De TIB heeft vastgesteld dat dit bij beide diensten is voorgevallen.
In een paar gevallen bleek de onjuiste informatievoorziening pas nadat de TIB herhaaldelijk vragen
stelde aan de diensten, waarbij niet alleen de verzoeken maar ook de initiële antwoorden onjuiste
informatie bleken te bevatten.
Het aantal verzoeken waarvoor toestemming is verleend, is in de verslagperiode fors toegenomen.
Ook de inhoudelijke omvang van de verzoeken is toegenomen. Dit zet druk op de capaciteit van de
TIB om de toetsing gedegen te kunnen blijven uitvoeren. De capaciteit van de TIB zal met deze
toename moeten meestijgen, om aan de gestelde taken te kunnen blijven voldoen.

Jaarverslag 2020

1/21

De TIB heeft in de verslagperiode geen nieuwe verzoeken met betrekking tot
onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel ontvangen. Wel heeft de TIB een aantal
presentaties hierover ontvangen van de diensten. Hierin is een wijziging van de wijze waarop de
AIVD en MIVD voornemens zijn om gegevens te verwerven en filteren nader toegelicht.
In november 2020 heeft de TIB een brief aan beide ministers gestuurd over verzoeken om
bijzondere bevoegdheden in te zetten op ‘organisaties’. Dergelijke verzoeken kunnen zien op
formele organisaties, maar ook op informele of fluïde organisaties. Binnen de gedefinieerde kaders
van een organisatie kunnen individuele personen gedurende de toestemmingstermijn worden
bijgeschreven, zodat de bijzondere bevoegdheid ook op hen kan worden ingezet, zonder nieuwe
toets vooraf. De TIB heeft geconstateerd dat organisatieverzoeken van beide diensten in reikwijdte
en in omvang zijn toegenomen. De TIB heeft aangekondigd dat zij de komende tijd nader aandacht
zal besteden aan de vraag of de organisatieverzoeken voldoen aan de daarvoor gestelde criteria.
Tot slot heeft de TIB in de verslagperiode bij de beoordeling van hackverzoeken wederom
waargenomen dat bulkhacks op gespannen voet staan met de vereisten van proportionaliteit en
gerichtheid, vooral indien de bulkdatasets als geheel langer beschikbaar blijven bij de dienst.
Daarnaast ziet de TIB verzoeken waarin toestemming wordt gevraagd voor hacks met een
uitsluitend strategische onderbouwing. Over de toelaatbaarheid daarvan heeft de wetgever zich
niet eerder expliciet uitgelaten, waardoor een specifiek beoordelingskader ontbreekt. De TIB vindt
het wenselijk dat de wetgever zich uitlaat over de toelaatbaarheid van hacks die op strategische
gronden worden uitgevoerd en wat daarvoor het kader is.

Jaarverslag 2020

2/21

2 Inhoudsopgave
1

Samenvatting............................................................................................................................. 1

2

Inhoudsopgave .......................................................................................................................... 3

3

Voorwoord ................................................................................................................................ 4

4

Inleiding ..................................................................................................................................... 5

5

Observaties ................................................................................................................................ 7
5.1 Onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel ........................................................... 7
5.2 Organisatieverzoeken .............................................................................................................. 8
5.3 Inzet van de hackbevoegdheid ................................................................................................ 9
5.3.1 Bulkhacks en de relevantiebepaling ..................................................................................... 9
5.3.2 Strategische inzet van de hackbevoegdheid ...................................................................... 10

6

Resultaten en bevindingen ...................................................................................................... 12
6.1 Algemeen beeld bij de verzoeken ......................................................................................... 12
6.2 Resultaten van de rechtmatigheidstoets .............................................................................. 14
6.3 Beoordeling spoedprocedure ................................................................................................ 15
6.4 Grondslagen van onrechtmatigheden ................................................................................... 16

7

Conclusie en vooruitblik .......................................................................................................... 18

8

Samenstelling van de TIB......................................................................................................... 21

Jaarverslag 2020

3/21

3 Voorwoord
Voor u ligt het derde jaarverslag van de TIB. Het jaar 2020 is in vele opzichten anders gelopen dan
menigeen bij de start daarvan had verwacht. De TIB heeft ook te maken met de gevolgen van de
maatregelen die door het kabinet zijn genomen ter voorkoming van verdere verspreiding van
COVID-19. De TIB heeft zich bij gebrek aan plaatsvervangers, die in geval van ziekte TIB-leden
zouden kunnen vervangen, genoodzaakt gezien het werkproces aan te passen om de continuïteit
van het toetsingsproces te kunnen blijven garanderen. Dat is gelukt.
De TIB bestaat nog geen drie jaar. Na een vliegende start in 2018 heeft de TIB zich in de eerste
periode gericht op een eerste verbetering van de kwaliteit van de verzoeken van de diensten, opdat
de toetsing van die verzoeken op alle voorgeschreven vereisten plaats kon vinden. Het tweede jaar
stond met name in het teken van een verdiepingsslag van die kwaliteit. In dit jaarverslag is
bijzondere aandacht besteed aan de zogenoemde organisatieverzoeken en de hackbevoegdheid. De
TIB ziet in de groei in omvang en reikwijdte van de organisatieverzoeken bij beide diensten
aanleiding om de komende tijd scherper te kijken of die voldoen aan alle vereisten. Bij de inzet van
de hackbevoegdheid heeft de TIB veel aandacht voor de omgang met bulkdata.
Een punt van zorg zijn de voorgenomen plannen van het (demissionair) kabinet om de toets van de
TIB in een aantal opzichten te beperken. De TIB heeft er vanaf het moment van haar oprichting aan
gehecht om een volle toets uit te voeren waarbij alle belangen en omstandigheden meegewogen
worden. De voorgenomen plannen kunnen betekenen dat de TIB feitelijk geen goede
proportionaliteitstoets meer kan doen. Daarbovenop is er het voornemen om twee bevoegdheden
niet langer aan een toets van de TIB te onderwerpen; de selectiebevoegdheid en geautomatiseerde
data-analyse. Belangrijke waarborgen voor de privacy van burgers komen daarmee te vervallen.
Zover is het echter nog niet. Het komend jaar zal de TIB haar rechtmatigheidstoets zo goed en
effectief mogelijk blijven uitvoeren. Uitdaging is en blijft om bij de beoordeling van de verzoeken de
juiste balans te vinden tussen de rechtsbescherming van de burger en de operationele noodzaak
van de inzet van bijzondere bevoegdheden ten behoeve van de nationale veiligheid.

Mariëtte Moussault
Voorzitter Toetsingscommissie Inzet Bevoegdheden

Jaarverslag 2020

4/21

4 Inleiding
De TIB is een onafhankelijke toetsingscommissie belast met de toetsing van de rechtmatigheid van
de door de betrokken minister verleende toestemming voor de inzet van bepaalde bijzondere
bevoegdheden door de AIVD of de MIVD. De TIB toetst onder meer de toestemming bij een
verzoek tot het tappen van een telefoon of het hacken van een computer, maar ook bij het
grootschalig tappen van telecommunicatie via de ether of de kabel.
Aan de toestemming van de minister ligt een schriftelijk verzoek ten grondslag. De betrokken
minister verleent toestemming voor de inzet van een bevoegdheid met de ondertekening van het
verzoek. Praktisch gezien toetst de TIB dus de inhoud van het schriftelijke verzoek. In dit jaarverslag
zal in verband met de leesbaarheid daarom ook wel gesproken worden over het toetsen van
verzoeken.
De verschillende aspecten die de TIB toetst staan voornamelijk in de Wet op de inlichtingen en
veiligheidsdiensten 2017 (Wiv 2017). In haar rechtmatigheidstoets beoordeelt de TIB of het
noodzakelijk is de bevoegdheid in te zetten. Het belang van de in te zetten bevoegdheid wordt
gewogen ten opzichte van het nadeel dat de inzet oplevert (proportionaliteit). Daarnaast wordt
beoordeeld of het lichtste middel wordt ingezet om de benodigde informatie te verkrijgen
(subsidiariteit). Verder wordt beoordeeld of de inzet van de bevoegdheid zo gericht mogelijk is. Het
toetsingskader is in het jaarverslag 2018/2019 verder uiteengezet. Het oordeel van de TIB is
bindend. Dat betekent dat als de TIB een door de minister verleende toestemming als onrechtmatig
beoordeelt, de bevoegdheid niet mag worden ingezet.
De samenstelling en bevoegdheden van de TIB zijn opgenomen in de Wiv 2017. De TIB is na de
inwerkingtreding van de Wiv 2017 op 1 mei 2018 met haar toetsingswerkzaamheden begonnen. De
TIB bestaat uit drie leden. Twee van de leden hebben brede ervaring binnen de rechterlijke macht.
Het derde lid is benoemd op basis van technische deskundigheid. Bij het secretariaat van de TIB is
ook gedegen juridische en technische expertise aanwezig.
In de verslagperiode hebben zich in de personele bezetting van de TIB wijzigingen voorgedaan. Met
ingang van 1 juni 2020 heeft lid ir. J.R. (Ronald) Prins de TIB verlaten. De TIB heeft hierdoor enige
tijd de verzoeken met twee leden moeten beoordelen. Met ingang van 1 december 2020 is A.W.R.
(Bert) Hubert als derde lid aangetreden. Hiermee is de TIB weer voorzien van een derde lid met een
technische deskundigheid. Het secretariaat is met ingang van 15 september 2020 uitgebreid met
een adviseur. In hoofdstuk 8 treft u een nadere beschrijving van de samenstelling van de TIB.
Niet alleen de veranderingen in de personele bezetting hebben gevolgen gehad voor de toetsing
door de TIB. De maatregelen tegen verspreiding van COVID-19 hebben ook geleid tot het nemen
van aanvullende maatregelen om de continuïteit van de toetsingswerkzaamheden te kunnen blijven

Jaarverslag 2020

5/21

waarborgen. Dat heeft ertoe geleid dat ook in het begin van de verslagperiode tijdelijk met slechts
twee leden is getoetst. De Wiv 2017 biedt nog steeds geen ruimte voor de aanstelling van
plaatsvervangend leden. Het risico dat de leden elkaar bij regulier gezamenlijk overleg zouden
besmetten, waarna toetsing onmogelijk zou worden, was te groot. In een beperkt aantal principiële
zaken is hierop een weloverwogen uitzondering gemaakt. Het aantal fysieke contactmomenten
tussen de leden, maar ook met anderen binnen het werkveld, is beperkt tot het noodzakelijke.
De TIB heeft sinds haar oprichting in 2018 jaarlijks verslag uitgebracht van de
toetsingswerkzaamheden. Op grond van de Wiv 2017 dient het verslag jaarlijks voor 1 mei
uitgebracht te worden. Het eerste jaarverslag omvatte de periode van 1 mei 2018 (de dag van
volledige inwerkingtreding van de Wiv 2017) tot 1 april 2019. Hierna is een verslag uitgebracht over
de periode van 1 april 2019 tot 1 april 2020. Er is voor gekozen eenmalig verslag uit te brengen over
een kortere periode, namelijk de periode van 1 april 2020 tot en met 31 december 2020. Hierdoor
zullen de jaarverslagen van de TIB voortaan een kalenderjaar bestrijken en in gelijke pas lopen met
de jaarverslagen van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD)
en van de AIVD en de MIVD.
Dit jaarverslag is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 5 wordt een aantal onderwerpen besproken die
in de bijzondere aandacht van de TIB staan. De onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel
komt aan de orde, omdat de TIB over dit onderwerp jaarlijks rapporteert. Daarnaast wordt
ingegaan op de gesignaleerde groei in omvang en reikwijdte van de organisatieverzoeken bij beide
diensten. Tot slot worden verschillende kwesties besproken die zich voordoen bij de beoordeling
van verzoeken tot inzet van de hackbevoegdheid.
In hoofdstuk 6 wordt een overzicht gegeven van de resultaten van de toetsing van verzoeken in de
verslagperiode. Met name bij de verzoeken van de MIVD is sprake van een stijging van het
percentage verzoeken dat als onrechtmatig is beoordeeld. In het voorgaande jaarverslag is
opgemerkt dat de kwaliteit van de verzoeken van met name de AIVD was toegenomen. Deze
kwaliteitsverbetering bij de AIVD is ook in de afgelopen periode vastgehouden. Er is echter wel
reden tot zorg. Ook in de afgelopen periode is gebleken dat beide diensten de TIB meermaals
onjuist hebben geïnformeerd.
Tot slot worden in hoofdstuk 7 enkele conclusies met betrekking tot de verslagperiode getrokken.
Ook wordt vooruitgekeken naar het jaar 2021.

Jaarverslag 2020

6/21

5 Observaties
In dit hoofdstuk wordt ingegaan op enkele onderwerpen die de TIB in de verslagperiode bij haar
rechtmatigheidstoets in het bijzonder zijn opgevallen. Eerst wordt een beeld geschetst van de
ontwikkelingen ten aanzien van de onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel. De TIB
rapporteert elk jaar over de uitoefening van deze bevoegdheid.

5.1 Onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel
Bij de totstandkoming van de Wiv 2017 is maatschappelijk en politiek veel aandacht geweest voor
de onderzoeksopdrachtgerichte interceptie op de kabel (hierna: kabel OOG-interceptie). Mede naar
aanleiding van deze nieuwe bevoegdheid in de Wiv 2017 is het raadgevend referendum gehouden.
De nieuwe bevoegdheid werd door critici in dit kader ook wel aangeduid als een ‘Sleepnet’. Een
meerderheid sprak zich in het raadgevend referendum uit tegen de wet. De voorgestelde nieuwe
bevoegdheid is na aanpassingen en door de minister toegezegde beperkingen wel in de Wiv 2017
gekomen. Met de uitoefening van deze bevoegdheid kunnen de diensten telecommunicatie via de
kabel intercepteren, zonder dat de interceptie gericht hoeft te zijn op een specifieke persoon of
organisatie. Het interceptiepunt wordt in plaats daarvan gekozen op basis van specifieke
onderzoeksopdrachten van de dienst.
De TIB is door de ministers gevraagd om expliciet te rapporteren over deze bevoegdheid. Dat doet
de TIB ook in dit jaarverslag. In de verslagperiode hebben zich met betrekking tot dit gebied echter
geen grote ontwikkelingen voorgedaan.
De toestemmingsduur voor de inzet van kabel OOG-interceptie is een jaar. De bevoegdheid kon, op
basis van de verzoeken die in het vorige verslagjaar als rechtmatig zijn beoordeeld, ook in de
huidige verslagperiode nog worden ingezet. In deze verslagperiode heeft de TIB geen nieuwe
verzoeken ontvangen. Verzoeken om de inzet van de bevoegdheid te verlengen zijn wel door beide
diensten aangekondigd. In aanloop daarnaartoe heeft de TIB presentaties ontvangen van de
diensten. Met deze presentaties hebben de diensten de TIB geïnformeerd over een voorgenomen
wijziging in de uitvoering met betrekking tot kabel OOG-interceptie. De diensten zijn voornemens
het verwerven en filteren van gegevens aan te passen. Afhankelijk van de wijze waarop die
aanpassing wordt vormgegeven, kan de bevoegdheid gerichter maar ook juist minder gericht
worden ingezet. De TIB zal bij de rechtmatigheidstoetsing uiteraard ook toetsen of de manier
waarop de diensten voornemens zijn om de bevoegdheid in te zetten daadwerkelijk proportioneel
en zo gericht mogelijk is.

Jaarverslag 2020

7/21

5.2 Organisatieverzoeken
Op grond van de Wiv 2017 kunnen de diensten bijzondere bevoegdheden richten op personen,
maar ook op een groep personen die een organisatie vormt. In het laatste geval biedt de Wiv 2017
de mogelijkheid om gedurende de inzet en zonder voorafgaande toestemming van de minister,
nieuwe personen op het verzoek “bij te schrijven”. De bijzondere bevoegdheid kan vervolgens
direct worden ingezet op de bijgeschreven personen. Pas als er een verlengingsverzoek komt, kan
de TIB bij dat nieuwe verzoek toetsen of die personen terecht als deelnemers van de organisatie
zijn aangemerkt.
Organisatieverzoeken dienen juist daarom te voldoen aan bepaalde vereisten. Deze vereisten zijn
reeds beschreven in toezichtsrapport 40 van de CTIVD1. Alle aanbevelingen van de CTIVD met
betrekking tot die vereisten zijn door de ambtsvoorgangers van beide ministers overgenomen. Het
toetsingskader van de TIB omvat ook die vereisten. Dit betekent samengevat dat uit een
organisatieverzoek moet blijken dat daadwerkelijk sprake is van een (fluïde) organisatie en dat de
noodzaak bestaat onderzoek te doen naar die organisatie. Er moet aandacht worden besteed aan
het samenwerkingsverband, het duurzame karakter, de gemeenschappelijke doelstelling en de
kenbaarheid daarvan voor de leden van deze organisatie. Verder is van belang dat uit het verzoek
voldoende is op te maken wie onder welke omstandigheden als lid van de organisatie kan worden
aangemerkt. Non-targets2 mogen niet opgenomen worden in organisatieverzoeken, omdat deze
personen – anders dan targets – niet als lid van een organisatie kunnen worden beschouwd.
De TIB heeft in de verslagperiode gemerkt dat organisatieverzoeken van beide diensten in
reikwijdte en in omvang van de verzochte inzet van bevoegdheden zijn toegenomen. Het voor de
rechtmatigheidstoets van de TIB benodigde overzicht is hiermee onder druk komen te staan.
Daarnaast merkt de TIB dat vaker onduidelijk is wie onder welke omstandigheden als lid van de
organisatie kan worden aangemerkt. Dat heeft in een aantal gevallen geleid tot
organisatieverzoeken, waarin ook personen opgenomen waren die evident geen onderdeel
uitmaken van de organisatie. Daarbij kan gedacht worden aan een persoon die van buitenaf een
faciliterende bijdrage levert aan het doel van de organisatie. De TIB heeft de door de minister
verleende toestemming bij een aantal te breed geformuleerde organisatieverzoeken als
onrechtmatig beoordeeld.
De TIB heeft in het hiervoor benoemde aanleiding gezien om beide ministers in november 2020 een
brief te sturen. In deze brief heeft de TIB benadrukt dat de criteria zoals beschreven in
toezichtsrapport 40 van de CTIVD van toepassing zijn.

1 Toezichtsrapport 40 over de inzet van de afluisterbevoegdheid en van de bevoegdheid tot de selectie van

sigint door de AIVD, CTIVD toezichtsrapport 40, 7 oktober 2014.
2 Een non-target is een persoon uit de omgeving van een target jegens wie een bijzondere bevoegdheid wordt
ingezet teneinde zicht te krijgen op een target.

Jaarverslag 2020

8/21

5.3 Inzet van de hackbevoegdheid
Een van de bijzondere bevoegdheden die de diensten mogen uitoefenen is de bevoegdheid om te
hacken3. De diensten kunnen, indien dat nodig blijkt, de hackbevoegdheid ook inzetten tegen
derden, om via die derde te kunnen ‘doorstappen’ naar het target. De bevoegdheid kan ook worden
ingezet om gegevens over targets te verwerven bij ’non-targets’ die daar de beschikking over
hebben. In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan twee onderwerpen die de TIB in het
bijzonder opvallen bij haar toetsing van de verzoeken om deze bevoegdheid in te mogen zetten.
5.3.1 Bulkhacks en de relevantiebepaling
In het voorgaande jaarverslag heeft de TIB omschreven dat diverse bedrijven en organisaties zoals
bijvoorbeeld telecom- of hostingproviders veelal beschikken over gegevens die meer zicht kunnen
geven op één of meerdere targets van de diensten. Deze gegevens kunnen een bijdrage leveren aan
het beantwoorden van de onderzoeksvragen van de diensten. In sommige gevallen kunnen deze
gegevens om juridische of operationele redenen echter niet rechtstreeks worden opgevraagd. In
die gevallen kunnen de diensten de betrokken minister verzoeken een hack uit te mogen voeren
gericht op het bedrijf of de organisatie die over de gegevens beschikt. In de praktijk kan het
ongericht verwerven van gegevens vanuit operationeel oogpunt noodzakelijk zijn, wat leidt tot de
verwerving van gegevens van targets, maar ook van soms wel miljoenen andere personen die niet
in de aandacht van de diensten staan en dat ook nooit zullen staan. De TIB spreekt in die gevallen
over bulkhacks.
In de Wiv 2017 is niet voorzien in specifieke waarborgen voor de verwerking van bulkdatasets,
behalve voor zover het gaat om bulkdatasets verkregen met onderzoeksopdrachtgerichte
interceptie (artikel 48 en verder Wiv 2017). De diensten zijn wel gehouden om de gegevens die zij
met de uitoefening van bijzondere bevoegdheden verwerven zo spoedig mogelijk op relevantie te
beoordelen. Niet relevante gegevens moeten terstond worden vernietigd. De diensten hebben een
jaar de tijd om gegevens op relevantie te beoordelen. Deze periode kan eenmalig met zes maanden
worden verlengd. Daarna mogen alleen de als relevant beoordeelde gegevens nog langer bewaard
worden. De gegevens van personen die niet in de aandacht van de diensten staan, moeten naar het
oordeel van de TIB dan ook zo spoedig mogelijk na verwerving vernietigd worden. Het integraal
relevant verklaren van een bulkdataset is door de CTIVD als onrechtmatig beoordeeld.4
In bepaalde gevallen kan de verwerving van een bulkdataset een doel op zich zijn, bijvoorbeeld als
het gaat om gegevens van personen binnen een bepaalde geografische regio. Dit is door de TIB
eerder een onderzoeksopdrachtgerichte hack genoemd. De TIB verwacht in die gevallen dat het
verzoek tot toestemming een adequate omschrijving bevat van de voorgenomen wijze waarop de
relevantiebeoordeling gaat plaatsvinden, aangezien dat een cruciaal onderdeel vormt van de wijze
waarop de dienst voornemens is om de bevoegdheid feitelijk in te zetten en de inbreuk die

3 Artikel 45 Wiv 2017.
4 Derde voortgangsrapportage over de invoering van de Wiv 2017, CTIVD-rapport nr. 66, 3 december 2019.

Jaarverslag 2020

9/21

daarmee gepaard gaat. Indien de dienst voornemens is een groot deel van de bulkdataset relevant
te verklaren, weegt dat zwaar in de proportionaliteitstoets. Immers, dat betekent dat ook gegevens
van personen die niet in de aandacht van de diensten staan voor een veel langere tijd in de
systemen van de diensten zullen worden bewaard en binnen de dienst breder beschikbaar worden
gemaakt. De TIB verwacht daarom dat de diensten in de verzoeken die voorgenomen wijze van
gegevensverwerking omschrijven als dat bij het aanvragen van de bevoegdheid (of de verlenging
daarvan) reeds bekend of zelfs het doel is. De TIB verwacht ook dat de diensten zoveel mogelijk
zullen proberen de omvang van de bulkdataset snel terug te brengen tot de voor het onderzoek
noodzakelijke gegevens, om de inbreuk van de inzet van de bevoegdheid te beperken voor
personen die niet in de aandacht van de diensten staan.
De TIB heeft in de eerste maanden van de verslagperiode de verleende toestemming ten aanzien
van verzoeken waarin bulkdatasets zouden worden verworven als onrechtmatig beoordeeld. In die
gevallen was op voorhand onvoldoende duidelijk dat er sprake zou zijn van een later rechtmatig uit
te voeren relevantiebepaling of was zelfs reeds duidelijk dat deze relevantiebepaling onrechtmatig
zou worden uitgevoerd. Het ging om de gegevens van miljoenen personen die op geen enkele wijze
in de aandacht van de diensten staan of ooit zullen komen te staan. Omdat er rekening mee moest
worden gehouden dat deze gegevens zouden worden verwerkt en langdurig zouden worden
bewaard, werd de inzet niet proportioneel geacht. Ook later in het jaar heeft de TIB de
toestemming bij een vergelijkbaar verzoek als onrechtmatig beoordeeld. In dit verzoek werd ten
aanzien van de voorgenomen relevantiebeoordeling uitdrukkelijk de mogelijkheid gelaten de
bulkdataset integraal relevant te verklaren. Zoals hierboven opgemerkt, is deze integrale wijze van
relevant bepalen door de CTIVD als onrechtmatig beoordeeld. De inzet was daarmee niet
voldoende gericht en niet proportioneel.
5.3.2 Strategische inzet van de hackbevoegdheid
Beide diensten hebben in deze verslagperiode meermaals verzocht de hackbevoegdheid in te
mogen zetten op basis van een uitsluitend strategische onderbouwing. De voorgenomen inzet is in
die gevallen niet specifiek gericht op het verkrijgen van gegevens voor de beantwoording van de
concrete onderzoeksvragen, maar vooral op het vergroten van de kennis of de mogelijkheden van
de diensten.
De diensten dringen bij een ‘gewone’ hack bijvoorbeeld een computersysteem binnen om de daarin
opgeslagen of verwerkte gegevens over te nemen. Bij een strategische hack vindt het
binnendringen van een computersysteem echter plaats om een bepaalde toegangspositie te
verkrijgen. Deze (strategische) toegangspositie kan de diensten – in een hypothetisch voorbeeld –
vervolgens toegang verlenen tot anderszins ontoegankelijke communicatie, zoals versleuteld
berichtenverkeer. De positie zou ook kunnen dienen als beginpunt voor de inzet van (andere)
bevoegdheden.

Jaarverslag 2020

10/21

De wetgever heeft zich bij de totstandkoming van de Wiv 2017 niet expliciet uitgelaten over de
vraag in hoeverre een uitsluitend strategische inzet van de hackbevoegdheid past bij de ‘goede
taakuitvoering van de diensten’5. De TIB toetst dergelijke verzoeken derhalve binnen hetzelfde
beoordelingskader als reguliere verzoeken. Dat betekent dat ook in dergelijke gevallen de noodzaak
van de uitoefening van de bevoegdheid moet blijken, de inzet proportioneel en subsidiair is en de
inzet van de bevoegdheid zo gericht mogelijk is. Ook wordt getoetst of de technische risico’s die
samenhangen met de inzet proportioneel zijn. De TIB vindt het wenselijk dat de wetgever zich in
algemene zin uitlaat over de toelaatbaarheid van de inzet van de hackbevoegdheid voor uitsluitend
strategische doeleinden en wat daarvoor het kader is.
In de verslagperiode heeft de TIB verzoeken beoordeeld waarin de hackbevoegdheid uitsluitend
strategisch zou moeten worden ingezet. Dit heeft geleid tot zowel rechtmatigbeoordeling als
onrechtmatigbeoordeling.

5 Artikel 28 Wiv 2017.

Jaarverslag 2020

11/21

6 Resultaten en bevindingen
6.1 Algemeen beeld bij de verzoeken
De TIB heeft in deze verslagperiode van 9 maanden in totaal 2.165 verzoeken getoetst. In het vorige
verslagjaar werden in 12 maanden 2.355 verzoeken getoetst. Het aantal verzoeken is ten opzichte
van het vorige verslagjaar met 22,6% toegenomen. Die toename heeft met name in de laatste
maanden van 2020 plaatsgevonden. Deze stijging, zowel in aantal als omvang, zet de mogelijkheid
van de TIB onder druk de verzoeken naar behoren te kunnen blijven toetsen. De TIB zal zowel met
het toenemende aantal, als met de toenemende omvang en complexiteit, van de verzoeken
moeten kunnen meegroeien.
In de verslagperiode heeft de TIB in 24,7% van de gevallen vragen aan de MIVD gesteld. Dit
percentage is licht gedaald ten opzichte van de voorgaande verslagperiode, waarin de TIB in 26,5%
van de gevallen vragen heeft gesteld. De TIB heeft in deze periode aan de AIVD in 8,6% van de
gevallen vragen gesteld. Dit was in het vorig verslagjaar 9,3% van de gevallen. Dit percentage is dus
ook gedaald ten opzichte van het vorige verslagjaar. Vragen worden gesteld om ervoor te zorgen
dat de TIB én de diensten hetzelfde beeld hebben van de verzochte inzet van een bijzondere
bevoegdheid, maar ook omdat soms informatie ontbreekt die volgens de wet wel in het verzoek
hoort te staan.
Ten tijde van de start van de TIB in 2018 was de kwaliteit van de verzoeken van de MIVD relatief
hoog. In het voorgaande jaarverslag zijn enkele aandachtspunten benoemd. De TIB ziet dat de in
dat verslag genoemde aandachtspunten onvoldoende zijn verbeterd in deze verslagperiode. Zo
blijkt na doorvragen dat – bijvoorbeeld – een andere, ruimere inzet van de verzochte bevoegdheid
is beoogd en dus ruimer dan waarvoor toestemming is verleend door de minister. Dit is mede de
oorzaak van de toename in het aantal onrechtmatigheidsoordelen van de TIB ten aanzien van
verzoeken van de MIVD.
Met name de begrenzing van de uitoefening van de bijzondere bevoegdheden is een punt van
aandacht. Dit geldt bij het voornemen om gegevens van non-targets in bulk te verwerven en
integraal relevant te verklaren maar ook bij de soms onvoldoende begrenzing van verzoeken gericht
op organisaties. Hierdoor wordt de reikwijdte van de verzochte inzet te groot. Dit raakt afhankelijk
van de aard van het verzoek met name aan de proportionaliteit en de subsidiariteit, maar ook aan
de gerichtheid.
In het eerste jaarverslag heeft de TIB de kwaliteit van verzoeken van de AIVD aangeduid als punt
van zorg. De AIVD heeft sindsdien grote stappen gezet om de kwaliteit van de verzoeken te
verbeteren. De goede resultaten daarvan zijn in het voorgaande jaarverslag benoemd. De TIB ziet
dat de verzoeken ook in deze verslagperiode over het algemeen deugdelijk zijn gemotiveerd.
Gebreken met betrekking tot de formele vereisten aan een verzoek, zoals het vermelden van een

Jaarverslag 2020

12/21

identiteit of kenmerk, komen vrijwel niet meer voor. De TIB heeft echter aanleiding haar zorgen uit
te spreken over de juistheid van de gepresenteerde informatie in de verzoeken, maar ook in de
antwoorden op vragen gesteld door de TIB.
In het vorig jaarverslag heeft de TIB al opgemerkt dat de AIVD de TIB niet altijd volledig en een
aantal maal ook onjuist heeft geïnformeerd. Dit bleek pas nadat de TIB vragen stelde over de
verzoeken. De TIB heeft de betrokken minister hierover via haar schriftelijke beslissingen
geïnformeerd en er hebben gesprekken plaatsgevonden tussen de TIB en de dienstleiding van de
AIVD. Door de dienstleiding van de AIVD is toegezegd bijzondere aandacht te besteden aan de juiste
en volledige informatievoorziening aan de TIB.
De TIB stelt vast dat deze toezegging nog niet heeft geleid tot voldoende verbetering. Ook in de
afgelopen periode heeft de TIB meermaals geconstateerd dat informatie die de AIVD, maar ook de
MIVD, in het verzoek tot toestemming had opgenomen later onjuist bleek te zijn. Beide diensten
hebben meermaals bij de beantwoording van vragen van de TIB aangegeven dat informatie in de
verzoeken een verkeerde voorstelling van zaken gaf, of dat informatie feitelijk onjuist was. Hoewel
er geen aanwijzingen zijn dat de TIB opzettelijk onjuist is geïnformeerd, spreekt de TIB haar zorg uit.
De betrokken ministers baseren hun toestemming uitsluitend op de inhoud van de verzoeken. Ook
is het voorgekomen dat de TIB naar aanleiding van de beantwoording van vragen heeft
doorgevraagd en de diensten pas daarna hebben aangegeven dat de eerdere beantwoording van
vragen feitelijk onjuist was. Juist omdat de TIB geen eigen mogelijkheden heeft om informatie zelf
op te zoeken en dus als toezichthouder volledig afhankelijk is van de informatieverstrekking door de
diensten is het cruciaal dat zij kan vertrouwen op de juistheid van de informatie. De TIB verwacht
daarom van de AIVD en de MIVD in 2021 betekenisvolle stappen om deze situatie niet langer te
laten voortduren.

Jaarverslag 2020

13/21

6.2 Resultaten van de rechtmatigheidstoets
Zoals hiervoor benoemd heeft de TIB in de afgelopen periode 2.165 verzoeken getoetst. De TIB
heeft bij 1,9% van de verzoeken van de AIVD geoordeeld dat de toestemming onrechtmatig is
verleend. De TIB heeft bij 8,1% van de verzoeken van de MIVD geoordeeld dat de toestemming
onrechtmatig is verleend. Voor beide diensten is het aantal onrechtmatigheden gestegen ten
opzichte van de voorgaande periode. Het gaat bij de AIVD om een stijging van 1,7% naar 1,9%. Bij
de MIVD is het aantal onrechtmatigheden gestegen van 3,1% naar 8,1%.6.
Wanneer een verzoek voor de inzet van een bijzondere bevoegdheid als onrechtmatig is
beoordeeld, kan de dienst ervoor kiezen een nieuw en aangepast verzoek in te dienen. Dit nieuwe
verzoek kan rechtmatig worden bevonden, bijvoorbeeld omdat de bevoegdheid meer gericht wordt
ingezet, of de inbreuk op grondrechten anderszins wordt beperkt. In de verslagperiode zijn 69% van
de onrechtmatig beoordeelde verzoeken op een later moment in een wezenlijk gewijzigde vorm als
rechtmatig beoordeeld. De wijziging ziet bijvoorbeeld op een meer gerichte inzet van de
bevoegdheid. In de overige 31% van de gevallen zijn verzoeken die door de TIB als onrechtmatig zijn
beoordeeld niet opnieuw ingediend of bij herhaling als onrechtmatig beoordeeld. Deze gevallen
betreffen met name onderzoeksopdrachtgerichte (bulk)hacks en andere (strategische) hacks op
non-targets of derden. In het voorgaande verslagjaar werd 86% van de onrechtmatig beoordeelde
verzoeken op een later moment in een aangepaste vorm alsnog als rechtmatig beoordeeld. Het is
dus vaker voorgekomen dat een als onrechtmatig beoordeeld verzoek definitief onrechtmatig is
gebleven.
Het is in deze verslagperiode enkele keren voorgekomen dat een verzoek werd ingediend bij de TIB,
maar al dan niet als gevolg van door de TIB gestelde vragen is ingetrokken. Het ging om 3 verzoeken
van de AIVD en 2 verzoeken van de MIVD. De TIB heeft deze verzoeken derhalve niet (verder)
beoordeeld.
Het is in deze verslagperiode niet voorgekomen dat de TIB zich onbevoegd heeft verklaard om te
oordelen over een verzoek, omdat de inzet gericht was op een persoon die volgens de TIB moest
worden aangemerkt als journalist of advocaat. De inzet van een bevoegdheid gericht op een
journalist of advocaat moet op grond van artikel 30 van de Wiv 2017 worden voorgelegd aan de
rechtbank Den Haag als dit kan leiden tot de verwerving van gegevens over bronnen van
journalisten of de vertrouwelijke communicatie tussen een advocaat en diens cliënt.

6 Zoals eerder vermeld besloeg de vorige verslagperiode een geheel kalenderjaar (periode van 1 april 2019 tot

1 april 2020) en is de huidige verslagperiode beperkt tot 9 maanden.

Jaarverslag 2020

14/21

6.3 Beoordeling spoedprocedure
Voor spoedeisende gevallen is in de Wiv 2017 een procedure opgenomen, waarbij de bevoegdheid
al kan worden ingezet voordat de rechtmatigheidstoets door de TIB heeft plaatsgevonden. Dat kan
alleen als de reguliere procedure niet kan worden afgewacht. De minister moet ook in
spoedeisende gevallen wel eerst toestemming verlenen. De verleende toestemming moet
vervolgens zo snel mogelijk alsnog worden voorgelegd aan de TIB voor een rechtmatigheidstoets.
Indien de TIB de verleende toestemming onrechtmatig acht, moeten alle gegevens die met de
uitoefening van de bevoegdheid zijn verkregen meteen worden vernietigd. De TIB oordeelt ook
over toepassing van de spoedprocedure zelf. Als de spoedprocedure ten onrechte is toegepast,
moet de TIB vervolgens bepalen wat er met de verkregen gegevens dient te gebeuren.
De spoedprocedure is in de afgelopen periode bij 2,1% van de verzoeken van de AIVD en 1,0% van
de verzoeken van de MIVD toegepast. In al deze gevallen is zowel de inzet van de bevoegdheid als
de toepassing van de spoedprocedure als rechtmatig beoordeeld. Dit is voor de AIVD een
verbetering, omdat er in de voorgaande periode nog wel sprake was van enkele gevallen waarin
naar het oordeel van de TIB geen sprake was van onverwijlde operationele spoed. Dat kwam in het
vorig verslagjaar nog voor in 2,9% van de gevallen waarin de spoedprocedure werd toegepast. Bij
de MIVD is er in dit opzicht geen verandering omdat ook al in het vorig verslagjaar in alle gevallen
de inzet en de toepassing van de spoedprocedure als rechtmatig zijn beoordeeld.

Jaarverslag 2020

15/21

6.4 Grondslagen van onrechtmatigheden
In figuur 1 wordt een overzicht gegeven van de redenen waarom verzoeken als onrechtmatig zijn
beoordeeld. In figuur 2 worden deze cijfers vergeleken met het voorgaande verslagjaar. De figuren
hebben zowel betrekking op de verzoeken van de AIVD als van de MIVD. Eén verzoek kan om
meerdere redenen als onrechtmatig beoordeeld worden. Zo kan de noodzaak van een verzoek
bijvoorbeeld onvoldoende zijn onderbouwd. Vaak is het verzoek dan ook niet proportioneel. Eén
verzoek wordt in de telling dan meerdere malen meegenomen.

6
15
13

Noodzaak (15)
Proportionaliteit (13)
13

6

Subsidiariteit (22)
Zo gericht mogelijk (6)
Motivering en informatie (20)
Wettelijke vereisten (6)
Begrenzing bevoegdheid (13)

20

Wettelijke grondslag (0)
22

Technische risico's (6)

6

Figuur 1 – Overzicht van de grondslag van onrechtmatigheden (in absolute aantallen)

Uitleg bij de toetsingselementen in de legenda
De TIB toetst of de inzet van een bijzondere bevoegdheid noodzakelijk is, of de inzet geen
onevenredig nadeel oplevert in vergelijking met de noodzaak (proportionaliteit), of het doel
ook kan worden bereikt met minder ingrijpende bevoegdheden (subsidiariteit) en of de
bevoegdheid zo gericht mogelijk wordt ingezet. Daarnaast toetst de TIB ook aan andere
rechtmatigheidsaspecten. Is er een wettelijke grondslag voor de inzet van de bevoegdheid;
dat wil zeggen sluit de inzet die wordt verzocht aan bij een artikel in de wet. Daarbij toetst de
TIB ook of de inzet de reikwijdte van de wet niet overschrijdt (begrenzing bevoegdheid) en of
is voldaan aan de formele eisen die de wet stelt. Verder is het van belang dat de verzoeken
om bevoegdheden in te zetten voldoende informatie bevatten over de relevante feiten en
omstandigheden, maar ook dat de vereiste elementen met betrekking tot de voorgenomen
inzet van de bevoegdheid naar behoren gemotiveerd worden. Bij de inzet van de
hackbevoegdheid moeten de technische risico’s nadrukkelijk worden omschreven.

Jaarverslag 2020

16/21

Onrechtmatigheden vorig verslagjaar
(1 april 2019 tot 1 april 2020)

6%

4%

Onrechtmatigheden huidige verslagperiode
(1 april 2020 tot en met 31 december 2020)

6%

12%

15%

13%

8%
13%

9%

13%

6%

10%
20%
26%

12%

21%
6%

Figuur 2 – Vergelijking van de grondslag van onrechtmatigheden (in percentages)

In vergelijking met het verslagjaar 2019-2020 valt met name de relatieve stijging van het aantal
verzoeken dat als onrechtmatig is beoordeeld op basis van de (motivering van de) subsidiariteit op.
Dat betekent dat het vaker is voorgekomen dat een van de diensten een bijzondere bevoegdheid
heeft willen inzetten waarbij niet voldoende was gemotiveerd dat de bijzondere bevoegdheid het
lichtste middel was om de onderzoeksvragen te beantwoorden.
In positieve zin valt de halvering op van het percentage verzoeken dat als onrechtmatig is
beoordeeld wegens een niet zo gericht mogelijke inzet. Het is dus minder vaak voorgekomen dat
een van de diensten een bijzondere bevoegdheid wilde inzetten die zou leiden tot de verwerving
van meer gegevens dan voor het onderzoek noodzakelijk. Echter, het aantal verzoeken waarin een
van de diensten een bijzondere bevoegdheid wilde inzetten die uiteindelijk ruimer bleek te zijn
(minder begrensd in reikwijdte) dan toelaatbaar of waarvoor de minister toestemming had
verleend maakt ook in de afgelopen verslagperiode een substantieel deel uit van het totaal. Met
name bij de MIVD heeft dit geleid tot een stijging van het aantal verzoeken dat als onrechtmatig is
beoordeeld.
Het aantal verzoeken dat als onrechtmatig is beoordeeld vanwege het ontbreken van formele
(wettelijke) vereisten is verder gedaald, net als het aantal verzoeken dat als onrechtmatig is
beoordeeld vanwege gebreken in de verstrekte informatie en motivatie. Verzoeken die als
onrechtmatig zijn beoordeeld wegens het ontbreken van een wettelijke grondslag voor de
verzochte inzet zijn in de verslagperiode niet meer voorgekomen.

Jaarverslag 2020

17/21

7 Conclusie en vooruitblik
Het aantal verzoeken dat de TIB heeft beoordeeld is fors toegenomen. Anders dan in het
voorgaande verslagjaar heeft de TIB in deze verslagperiode ook een stijging waargenomen van het
percentage verzoeken dat als onrechtmatig is beoordeeld. Bij de AIVD is sprake van een stijging van
1,7% naar 1,9%. Bij de MIVD is dit percentage gestegen, van 3,1% naar 8,1%. Belangrijker dan de
stijging van het aantal onrechtmatigheden vindt de TIB een adequate informatievoorziening. De TIB
vraagt beide diensten hier dringend nadere aandacht aan te schenken.
De TIB heeft in de verslagperiode geen nieuwe verzoeken met betrekking tot kabel OOG-interceptie
ontvangen. De TIB heeft in het najaar van 2020 wel een aantal presentaties ontvangen van de
diensten, over een voorgenomen wijziging in de uitvoering met betrekking tot kabel OOGinterceptie. De diensten zijn voornemens om het verwerven en filteren van gegevens aan te passen.
Afhankelijk van de wijze waarop aan die aanpassing wordt vormgegeven, kan de bevoegdheid
gerichter maar ook minder gericht worden ingezet. Naar verwachting zullen de diensten in de
eerste helft van 2021 nieuwe verzoeken met betrekking tot kabel OOG-interceptie voorleggen.
In het najaar van 2020 heeft de TIB aanleiding gezien om beide ministers een brief te sturen, waarin
de aandacht wordt gevraagd voor organisatieverzoeken. De TIB heeft geconstateerd dat
organisatieverzoeken van beide diensten in reikwijdte van de verzochte inzet van bevoegdheden is
toegenomen. Daarnaast is hiermee het voor de rechtmatigheidstoets van de TIB benodigde
overzicht hiermee onder druk komen te staan.
Bij de beoordeling van verzoeken tot uitoefening van de hackbevoegdheid heeft de TIB een aantal
kwesties gesignaleerd die de nadere aandacht van de TIB hebben gevraagd. Het zijn vooral kwesties
die bij de totstandkoming van de Wiv 2017 niet expliciet zijn benoemd. In sommige verzoeken om
bulkhacks te mogen uitvoeren was op voorhand onvoldoende duidelijk dat er sprake zou zijn van
een later rechtmatig uit te voeren relevantiebepaling. In een aantal gevallen is zelfs expliciet de
mogelijkheid gelaten om de gehele bulkdataset relevant te verklaren, in strijd met het oordeel van
de CTIVD daarover.
Het is voorgekomen dat verzoeken zijn ingediend waarin verzocht werd de hackbevoegdheid in te
mogen zetten op basis van een uitsluitend strategische onderbouwing. Hierover heeft de wetgever
zich bij totstandkoming van de Wiv 2017 niet expliciet uitgelaten. De TIB acht het wenselijk dat de
wetgever zich alsnog uitlaat over de toelaatbaarheid van strategische hackoperaties en het kader
daarvan.
Hiermee wordt de bespreking van de belangrijkste conclusies uit dit jaarverslag afgesloten en
werpen we een blik op de toekomst.

Jaarverslag 2020

18/21

In de verslagperiode heeft de TIB enkele gesprekken gevoerd met leden van de Evaluatiecommissie
Wiv 2017. Op 20 januari 2021 presenteerde de commissie haar rapport. Diezelfde dag heeft de TIB
een eerste reactie gegeven.7 De TIB voelt zich gesterkt door de constatering van de
Evaluatiecommissie dat de TIB “van grote meerwaarde is voor het toezichtstelsel” en de bindende
toets vooraf “een belangrijke waarborg is die aan het systeem is toegevoegd”.
De TIB ziet echter, samen met de CTIVD, dat een aantal van de voorstellen van de
Evaluatiecommissie een achteruitgang zullen betekenen in de balans tussen bescherming van de
nationale veiligheid en de privacy van burgers en daarmee voor de waarborgen van de rechtsstaat.
De proportionaliteitstoets die de TIB thans uitvoert zal gemarginaliseerd worden. Belangrijke
bevoegdheden zoals de selectiebevoegdheid hoeven helemaal niet meer aan de TIB voorgelegd te
worden. Het vooraf toetsen van de selectie van gegevens die verworven worden door OOGinterceptie is nu juist een belangrijke waarborg. De TIB en de CTIVD hebben hiervoor inmiddels
aandacht gevraagd. Vanzelfsprekend zal de TIB de reactie van de wetgever op de aanbevelingen van
de commissie op de voet volgen en is zij gaarne bereid toe te lichten wat de gevolgen van de
voorstellen van de Evaluatiecommissie zijn voor de hiervoor genoemde balans.
De parlementaire behandeling van het in 2018 ingediende voorstel tot wijziging van de Wiv 2017 zal
het komend jaar worden voortgezet.8 Het wijzigingsvoorstel bevat voor de TIB relevante wijzigingen
aan de wet, waaronder de mogelijkheid tot benoeming van plaatsvervangend leden. De TIB bestaat
slechts uit drie leden en is daarom kwetsbaar. Zeker omdat voor de uitvoering van de
rechtmatigheidstoets minimaal één van de twee leden met een rechterlijke achtergrond benodigd
is. De mogelijkheid tot benoeming van plaatsvervangend leden is voor het verzekeren van de
continuïteit van het toetsingsproces van groot belang. Ook het secretariaat van de TIB was en is te
kwetsbaar. In 2020 heeft de TIB een begin gemaakt met het versterken van haar secretariaat van 2
naar 3 fte. Gezien het toenemende aantal en omvang van de verzoeken zal ook in 2021 een verdere
versterking van de TIB noodzakelijk zijn.
De nationale veiligheid is een pijler van de rechtsstaat waar traditioneel gezien de nationale
overheden zelf over gaan. Toch is ook hier de invloed van internationale jurisprudentie merkbaar.
Enerzijds kan het Europees Hof voor de Rechten van de Mens toetsen of beperkingen van
bijvoorbeeld het recht op privacy (vastgelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de
Mens en de fundamentele vrijheden) in het belang van de nationale veiligheid in een democratische
samenleving noodzakelijk zijn. Anderzijds kan het Hof van Justitie van de Europese Unie toetsen of
de nationale rechter beslissingen op basis van het EU-recht in overeenstemming zijn met het
Handvest voor de grondrechten van de EU, waarin onder meer het recht op bescherming van
persoonsgegevens is uitgewerkt. Af en toe worden door beide rechterlijke instanties uitspraken

7 De volledige eerste reactie van de TIB is beschikbaar op www.tib-ivd.nl.
8 Op 10 juni 2020 is een wijzigingsvoorstel van de Wiv 2017 aangenomen door de Tweede Kamer. Het

wijzigingsvoorstel is thans in behandeling bij de Eerste Kamer en staat los van plannen van het (demissionair)
kabinet met de voorstellen van de Evaluatiecommissie.

Jaarverslag 2020

19/21

gedaan die potentieel gevolgen hebben voor de uitleg van de Wiv 2017.9 Daarmee kunnen zij ook
gevolgen hebben voor de toetsing van de verzoeken, zowel wat betreft de uitleg van
toetsingskaders als de vraag welke bevoegdheden middels verzoeken aan de TIB moeten worden
voorgelegd. De TIB volgt de internationale jurisprudentie ook in het komend jaar.
De TIB heeft sinds haar oprichting overleg gevoerd met de CTIVD. Dit heeft onder meer geleid tot
een rechtseenheidsoverleg. Gezamenlijke standpunten over bepaalde interpretaties van normen en
beoordelingskaders zijn in openbare brieven vervat en naar de betrokken ministers en de Tweede
Kamer gezonden. De TIB zal ook in het komend jaar in het belang van rechtseenheid in overleg
treden met de CTIVD en zal dit contact op een aantal terreinen ook intensiveren.
De TIB zal in het komende jaar bij het toetsen van de verzoeken met name aandacht besteden aan
(de begrenzing van) organisatieverzoeken en uitoefening van de hackbevoegdheid binnen de
context zoals geschetst in hoofdstuk 5.
Het volgend jaar zullen wij u wederom informeren over de bevindingen en resultaten van de
toetsing van verzoeken en de ontwikkelingen binnen de TIB. Het jaarverslag zal dan een overzicht
bieden over het gehele kalenderjaar 2021.

9 Laatstelijk de uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie van 6 oktober 2020 in de zaken

Privacy International (C-623/17, ECLI:EU:C:2020:790) en de gevoegde zaken Le Quadrature du Net e.a. en
Ordre des barreaux francophones et germanophones e.a. (C-511/18, C-512/18 en C520/18,
ECLI:EU:C:2020:929)

Jaarverslag 2020

20/21

8 Samenstelling van de TIB
De TIB bestaat uit drie leden, waarvan er twee een achtergrond als rechter hebben. Het derde lid
kan worden benoemd op grond van technische deskundigheid. De leden worden benoemd na een
selectieprocedure waarin de rechtsprekende, wetgevende en uitvoerende macht betrokken zijn. De
commissie wordt ondersteund door een secretariaat. De TIB is thans als volgt samengesteld.

mr. M. (Mariëtte) Moussault
Voorzitter

mr. A.R.O. (Lex) Mooy
Lid

A.W.R. (Bert) Hubert
Lid vanaf 1 december 2020.

Jaarverslag 2020

21/21

Binnenhof 19
2513 AA Den Haag
www.tib-ivd.nl